2
Voorjaarsnota 2017
Aan de orde is het debat over de Voorjaarsnota 2017.
De voorzitter:
Ik heet iedereen, in het bijzonder de mensen op de publieke
tribune, van harte welkom. Ook de minister van Financiën,
in vak-K, heet ik van harte welkom.
Het woord is aan de heer Tony van Dijck.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. Alle seinen staan op groen, kopte het Centraal
Planbureau. Met een groei van bijna 2,5%, een overschot
van 0,5% en een daling van de werkloosheid staan alle
seinen op groen. Het is zomer, geen lente meer, verklaarde
Job Swank van DNB opgetogen. De economie gaat griezelig
goed en laat de hoogste groei in tien jaar zien. Het saldo is
positief, het vertrouwen is terug, bedrijven investeren en
de werkloosheid daalt. DNB ziet zelfs voorlopig geen beren
op de weg. Nou, dat is mooi nieuws. Dat gaat lekker met
de Nederlandse economie en voor deze minister van
Financiën, maar niet voor de hardwerkende Nederlander.
Die kreeg namelijk een vette rekening van de crisis voor
zijn kiezen en zit nu met een dikke kater. Hij blijft achter met
een lege portemonnee, een afgefikte verzorgingsstaat en
een verschraalde sociale zekerheid. De heer Rutte en de
heer Dijsselbloem hebben flink huisgehouden in Nederland.
De werkende Nederlander mag tot na zijn 67ste doorploeteren, zijn pensioen is grotendeels verdampt, de ontslagbescherming is versoberd, de zorg is onbetaalbaar en verschraald en zijn huur rijst ieder jaar de pan uit. De vraag is
dus: voor wie is het eigenlijk zomer?
De minister verkondigt in de Voorjaarsnota vol trots dat hij
8 miljard meer aan belastingen heeft opgehaald; 8 miljard
meer dan verwacht, en dat is ook nog structureel. In 2016
was het 11 miljard, en dat terwijl de koopkracht dit jaar geen
1% stijgt, zoals beloofd in de Miljoenennota 2017, maar 1‰.
Dat is pure diefstal. 8 miljard extra aan belastingen ophalen
en vervolgens 90% minder koopkracht teruggeven dan
beloofd, maar wel een oproep doen aan werkgevers om de
lonen te verhogen; je moet het maar durven. Eerst mag
werkend Nederland de crisis betalen en nu het wat beter
gaat, krijgen ze een kruimel. Wat zeg ik? Niet eens een
kruimel, was het maar een kruimel! En de VVD staat erbij
en kijkt ernaar. "Werkend Nederland verdient lagere belastingen"; laat me niet lachen.
Er is echter wel extra geld gevonden voor ontwikkelingshulp, 0,5 miljard; voor het COA, terwijl de asielzoekerscentra
leegstaan, 144 miljoen; voor een regeringsvliegtuig, 90
miljoen; voor de ambtenaren, om hen te compenseren voor
hun pensioen, 342 miljoen; voor een goudgerande vertrekregeling bij de Belastingdienst, 80 miljoen. Maar er is geen
cent voor hardwerkend Nederland. De enige die profiteert
van deze extra groei, is Afrika doordat de ontwikkelingshulp
is gekoppeld aan het bbp. Ons geploeter levert Afrika dus
een half miljardje extra hulpgeld op. Het is de wereld op
zijn kop. DNB, het CPB, deze minister, iedereen heeft het
erover dat de lonen best wat omhoog kunnen, maar niemand hoor ik over lagere belastingen. Niemand, zelfs de

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

VVD niet. Waarom niet? Ik hoor Mark Rutte nog zeggen: als
de economie blijft groeien, gaan de lasten omlaag; de
middenklasse moet merken dat het beter gaat. Boter bij de
vis, zou ik zeggen, of is het weer typisch zo'n loze belofte
van onze Mark Rutte?
Deze minister heeft, om te kunnen voldoen aan de 3%-norm
van Brussel, veel te hard op de rem getrapt vijf jaar geleden,
met alle schadelijke gevolgen van dien. Daar is inmiddels
iedereen het over eens. Maar waarom zouden we nu niet
een deel van het overschot inzetten voor lagere belastingen?
Sterker nog, het staat zelfs in de begrotingsregels, voor de
oplettende lezer. Begrotingsregel 6, de meevallersformule,
stelt namelijk: indien Nederland voldoet aan de MTO-doelstelling van het SGP en het EMU-saldo een overschot laat
zien, dan wordt 25% van dat overschot gebruikt voor lastenverlichting. Deze minister van Financiën is dus verplicht om
voor dit jaar de belastingen met minimaal 350 miljoen te
verlagen, voor volgend jaar met 1 miljard en voor 2019 met
2 miljard. Of is dit weer zo'n loze belofte en zo'n valse
begrotingsregel?
Tot slot richt ik me nog tot rechts met den Bijbel. Ik zie in
de zaal helaas niet zo veel mensen van rechts met den Bijbel, behalve dan de VVD-woordvoerder. Rechts met den
Bijbel is eigenlijk Kunduz minus Klaver, want het waren de
VVD, D66, het CDA en de ChristenUnie die in 2012 de
belastingen met 9 miljard hebben verhoogd en daarmee
de crisis hebben verergerd en de verzorgingsstaat hebben
gesloopt. Zij waren het die de AOW-leeftijd verder hebben
verhoogd, de WW sloopten, het huisje van de hypotheekrenteaftrek omver schopten, de huren met 10% verhoogden,
de ouderenzorg ontmantelden en de btw van 19% naar 21%
brachten. Zij hebben dat allemaal voor hun rekening
genomen. Zij beloofden toen ook lastenverlichting ter
compensatie van dat dramatische pakket, maar daar is toen
niets van terechtgekomen met de PvdA aan het stuur.
Maar nu zitten ze aan de formatietafel en gaat het er dan
ook over of ze de eigenlijk beloofde lastenverlaging voor
de komende vier jaar gaan doorvoeren of dat de sloopkogel
er nog dieper in gaat. Dat is de vraag. Ik ben bang dat het
kabinet-Pechtold I verder wil hervormen. Er kan nog zo veel
meer worden gesloopt: het pensioenstelsel, de arbeidsmarkt, de woningmarkt, het belastingstelsel en de zorg. Ik
zie de D66-woordvoerder al kwijlen. Vandaar dat ik de
oproep doe: laat u a.u.b. niet de heer Pechtold met zijn
gladde praatjes de hervormingsagenda voor Nederland
bepalen. Hij zit hier namelijk niet voor Nederland. Hij zit
hier voor Brussel. Wees dus alert en ben extra waakzaam,
want er zit een eurofiel in schaapskleren aan tafel.
Dan nog iets over Brussel. Ik maak me zorgen, grote zorgen.
Ze hebben in Brussel namelijk niets geleerd van de brexit.
Integendeel: ze zijn blij dat deze kritische lidstaat is afgevallen. Dan kunnen ze nu met volle kracht vooruit. Niemand
houdt de Junckers van deze wereld nog tegen om verdergaande stappen te zetten in de richting van een federaal
Europa. Dit is zijn moment. Het kan hem ook niet snel
genoeg gaan. De ene paper na de andere rolt van de band:
over de toekomst van Europa, de monetaire unie, de
financiën, de mondialisering, de sociale zekerheid en zelfs
een Europees leger komt voorbij. Allemaal vergezichten,
maar waar staat dit kabinet in de discussie over de toekomst
van Europa? Het is muisstil en dat is gevaarlijk, want dan
gebeurt het ons.

5 juli 2017
TK 96

96-2-1

Is het kabinet, is deze minister bijvoorbeeld voor of tegen
een eigen eurobegroting? Voor of tegen de uitgifte van
eurobonds? Een eigen minister van Financiën? Het verplicht
invoeren van de euro in alle 27 lidstaten voor 2025? Een
Europees leger? Een Europees IMF? Europese tolheffing?
Europese belastingen om eigen inkomsten te generen voor
Brussel? De CCCTB? De FTT? De groene belastingen? De
Europese grensbewaking? Asiel- en migratiebeleid? Het
opheffen van onze korting van 1 miljard? In alle scenario's
wordt die korting namelijk opgeheven. De plannen liggen
klaar, je hoeft maar te tekenen. Vandaag krijg ik dus graag
hom of kuit van deze minister. Of mag een nieuw kabinet
met oppereurofiel Pechtold hierover beslissen? Nou, dan
weet ik de uitkomst wel. Dus wederom doe ik een oproep
aan de ChristenUnie, de VVD en het CDA: wees alert.

De heer Harbers (VVD):
Voorzitter. We zijn uit de crisis, maar nog niet iedereen
merkt dat. Op macroniveau gaat het heel goed met Nederland, maar op individueel niveau moeten veel mensen dat
nog gaan merken. Dat is een beetje het devies, niet alleen
van de afgelopen verkiezingscampagne, maar vooral ook
van de vier jaren die voor ons liggen. Tegelijkertijd kunnen
echte oplossingen, bijvoorbeeld in de vorm van belastingverlaging, pas worden gerealiseerd in een regeerakkoord.
In de tussentijd stel ik vast dat velen voor hun belang
opkomen — het is overigens terecht dat ze dat doen — en
soms wonderen verwachten van de overheid. Het regent
pleidooien voor meer geld, niet alleen van de leraren in het
basisonderwijs, maar ook van VNO-NCW. Die was er als
de kippen bij om pleidooien vanuit De Nederlandsche Bank
en het Centraal Planbureau voor loonsverhoging, af te wijzen, maar die riep ondertussen wel de politiek op om de
lasten snel te verlagen en te investeren.
Iedere euro kan maar één keer worden besteed. De uiteindelijke afweging kan op dit moment dus maar op één plek
worden gemaakt: aan de formatietafel. Dat is de plek om
te kijken naar noodzakelijke dingen als belastingverlaging
en waar extra uitgaven heen gaan. En dan meteen structureel en niet eenmalig in het lopende begrotingsjaar. Dat is
de Voorjaarsnota die we vandaag behandelen. Die geeft de
financiële tussenstand van het jaar en is het eerste reguliere
moment voor het kabinet om wijzigingen in de begroting
van het lopende jaar door te voeren. Dan is er echter niet
zo heel erg veel wat je in de laatste maanden van het jaar
nog kunt realiseren.
In de voorliggende beleidsarme Voorjaarsnota van het
demissionaire kabinet zijn enkele urgente dossiers van een
antwoord voorzien, is de vermindering van de gasbaten
verwerkt en zijn besparingsverliezen verwerkt van bezuinigingen die niet gerealiseerd zijn. Wat dat laatste betreft,
kan ik zeggen dat de VVD blij is dat geplande bezuinigingen
op de monumentenaftrek en scholingsaftrek van de baan
zijn. We hebben namelijk gezien dat de combinatie van
bezuinigen en nadenken over een nieuw systeem, bijvoorbeeld subsidie in plaats van aftrekt, zo'n nieuw systeem
wel heel moeilijk realiseerbaar maakt. Mogelijk heeft dat
straks meer kans.
Het meest bijzondere aan de Voorjaarsnota en stukken zoals
het Centraal Economisch Plan en de MEV die we recentelijk
van het CPB kregen, is de vaststelling hoe goed Nederland
zich hersteld heeft. Met dat herstel zijn we in de kopgroep

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

van Europa beland. Je ziet bijvoorbeeld dat de economie
nog sneller groeit dan verwacht. Waar bij de Miljoenennota
werd uitgegaan van 1,7% groei dit jaar, is dit bij de Voorjaarsnota opgeplust naar 2,1%. Dat heeft een positieve uitwerking op de daling van de werkloosheid en het begrotingstekort dat nog dit jaar omslaat van een geraamd tekort
op Prinsjesdag vorig jaar van 0,5% bbp, naar een overschot
van 0,2 bbp. Het heeft ook een positieve uitwerking op de
staatsschuld, die daarmee nu voor het eerst gaat dalen
onder de Europese norm van 60%. Je ziet het ook aan een
onderschrijding van 1 miljard euro. Een van de oorzaken
daarvan is dat we na enkele jaren van ruilvoettegenvallers,
nu weer eens een ruilvoetmeevaller hebben. Die draagt
hieraan bij. Ook de belastingen laten meevallers zien vanwege de gestegen economische groei. Kortom, stijgende
economische groei, oplopend begrotingsoverschot en
dalende werkloosheid. Dat is te danken aan de veerkracht
van alle Nederlanders, van ondernemers, werknemers en
gepensioneerden. En ja, ook aan het kabinet dat het
ondersteund heeft met de goede maatregelen om Nederland weer concurrerender te maken.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik zei het al: dit is inderdaad een goednieuwsshow. Maar,
de heer Harbers zei dit ook al, is dit wel goed nieuws voor
de individuele hardwerkende Nederlander? Hem werd
namelijk een koopkrachtstijging van 1% belooft, sommigen
zelfs 1,1%, maar dat blijkt nu 0,1% te zijn. Dit vanwege een
hogere inflatie dan verwacht. Vindt de heer Harbers dan
niet dat we die Nederlanders moeten compenseren nu voor
iedereen de zon schijnt, voor deze minister en de coalitie,
maar niet voor die hardwerkende Nederlander, die verder
wordt gepakt in zijn portemonnee?
De heer Harbers (VVD):
Nee. De analyse van de heer Van Dijck deel ik. We zijn er
nog lang niet. Dat zou overigens de volgende zin zijn
geweest in mijn betoog. Mensen moeten dat nog meer
gaan merken. En ja, als je op Prinsjesdag afspraken maakt
over de koopkracht en die in de loop van het jaar anders
uitvallen, dan moet je daarnaar kijken. Wat mij betreft kijk
je daarnaar bij de begroting voor volgend jaar en bij het
beeld voor de komende vier jaar, al is het maar omdat er
heel weinig dingen zijn die je tijdens het lopende jaar even
snel kunt aanpassen en doorvoeren voor iedereen. Ik stel
overigens vast dat dit soort afwijkingen niet abnormaal is.
Ook wat je bij Prinsjesdag raamt, is altijd een momentopname. In het verleden heeft het ook weleens de andere kant
doorgewerkt: mensen hadden een onverwachte meevaller,
in die zin dat de koopkracht beter uitviel in de loop van het
jaar.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Vindt de heer Harbers dan ook dat deze demissionaire
minister van Financiën zich niet hoeft te houden aan de
begrotingsregels? Ik heb net begrotingsregel 6 voorgelezen,
de meevallersregel. Daarin staat duidelijk dat als bij Prinsjesdag voor Nederland een tekort verwacht was van min
een half en er nu een overschot blijkt te zijn van plus 0,2 —
dat is dus een meevaller voor de minister van Financiën —
de minister een kwart ervan voor belastingverlaging inzet,
zoals hij zelf heeft afgesproken.

5 juli 2017
TK 96

96-2-2

De heer Harbers (VVD):
Die begrotingsregels maak je voor je begrotingsbeleid tijdens de kabinetsperiode. Ik moet eerlijk zeggen dat het in
2012 wat onwaarschijnlijk leek om in een coalitie afspraken
te maken over de vraag wat te doen met dergelijke meevallers. Het is toch maar opgeschreven. Ik stel alleen wel vast
dat het het afgelopen jaar op Prinsjesdag nog niet zover
was. Als het zover was geweest, hadden we regel 6 echt
wel uit de kast gehaald. Op dit moment stel ik vast dat we
te maken hebben met een demissionair kabinet, een kabinet
dat zijn ontslag al heeft ingediend. Ik ben ongelofelijk blij
dat de situatie die we in 2012 echt niet hadden voorzien
voor het einde van de kabinetsperiode, zich toch heeft
voorgedaan. Dat geeft buffers en een fundament om voor
de komende periode na te gaan hoe we daar verstandig
mee omgaan. Het zou zomaar kunnen zijn dat een belastingverlaging heel verstandig is, maar dan wil ik die ook structureel, voor de komende vier jaar.

beeld gecorrigeerd zou moeten worden. Staat de heer
Harbers daarvoor open?

De voorzitter:
Tot slot.

De heer Snels (GroenLinks):
Als ik me het goed herinner, is er in het regeerakkoord
afgesproken dat er ieder jaar gestreefd wordt naar een
evenwichtig koopkrachtbeeld. Zolang dit demissionaire
kabinet nog actief is en de begroting voorbereidt, lijkt het
me toch dat het regeerakkoord de leidraad moet zijn. Sluit
de heer Harbers uit dat er 1 à 2 miljard verschoven zou
moeten worden om tot dat evenwichtige koopkrachtbeeld
te komen, zoals de minister van Financiën zei?

De heer Tony van Dijck (PVV):
Dus u schrijft een regel op waarvan het eigenlijk niet de
bedoeling was dat die werd geïmplementeerd in 2012. Dat
zegt u nu. U belooft al sinds 2012 lastenverlichting. U schrijft
er zelfs een regel over op waarvan u denkt "het is heel
onwaarschijnlijk dat het ooit gaat gebeuren; er moet een
wonder gebeuren voordat die regel uit de kast wordt
gehaald". Nu is het zover, nu kunt u hom of kuit geven en
een keer die belofte waarmaken, maar wat zegt u? We
gooien het naar een volgend kabinet; hopelijk is het dan
structureel. Wie gelooft u nog?
De heer Harbers (VVD):
Nee, de heer Van Dijck heeft hierin gewoon geen gelijk. Dit
is een afspraak die je maakt tijdens een kabinetsperiode.
Als het het afgelopen jaar zover zou zijn geweest, hadden
we dat bij de Miljoenennota gedaan. De heer Van Dijck voert
vandaag gewoon het verkeerde debat. Dit is een debat over
het lopende jaar. Het debat dat de heer Van Dijck wil voeren,
wordt ook ieder jaar gehouden. Dat doen we meteen na
het verschijnen van de begroting na Prinsjesdag. Daar hoort
die discussie thuis. Dan kun je het gelijk ordentelijk regelen.
Het is ook niet zo dat je hier vandaag zegt "voor het eerst
ramen we deze maand een begrotingsoverschot, dus kunnen we gelijk de belastingtarieven aanpassen". Dat zou de
consequentie zijn. Belastingtarieven spreek je af voor een
heel jaar, zodat niet alleen de Belastingdienst maar ook
belastingplichtigen weten waar ze aan toe zijn.
De heer Snels (GroenLinks):
Toch nog even over de koopkracht. We weten niet of een
nieuw kabinet straks de Miljoenennota gaat maken. Voorlopig is er een demissionair kabinet dat daarvoor verantwoordelijk is. Nu kennen we het koopkrachtbeeld uit het CEP.
Dat is niet bepaald evenwichtig: drie keer modaal gaat er
ruim op vooruit, namelijk 0,8%, zeg ik uit mijn hoofd, maar
de hardwerkende Nederlander, zoals de heer Van Dijck hem
noemt, blijft op ongeveer nul staan. Nu hebben de minister
van Financiën en de vicepremier al aangegeven dat dit

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

De heer Harbers (VVD):
Ook die discussie vindt wat mij betreft plaats op het moment
dat de Miljoenennota naar de Kamer komt. Ik breng maar
even in herinnering dat in de afgelopen jaren ook de VVD
altijd heeft gekeken of er groepen waren die onevenredig
zwaar de pineut waren als het gaat om de koopkrachtcijfers
en dat ze dat vervolgens op een nette manier heeft gerepareerd. Als er straks in augustus, september nieuwe koopkrachtcijfers zijn, kun je ervan uitgaan dat de VVD daar
opnieuw naar gaat kijken. Ik ga hier echter niet op voorhand
allerlei uitspraken doen over welke groepen er op welke
manier op vooruit moeten gaan. Daarvoor moet je eerst
überhaupt weten hoe iedereen ervoor staat. Die cijfers heeft
de heer Snels niet en die heb ik ook niet.

De heer Harbers (VVD):
Dit is een soort hogere vorm van koffiedik kijken, want
niemand weet wat er straks aan de hand is en of daar geld
voor nodig is. Ik stel simpelweg vast dat we in de afgelopen
jaren een evenredige koopkrachtverdeling hebben gehad
en dat ook de VVD daaraan heeft meegedaan.
De heer Snels (GroenLinks):
U kent ook het Centraal Economisch Plan, het CEP. Daarin
is te zien dat de maatregelen die al in het beleid zitten, zullen
betekenen dat de inkomensontwikkeling onevenredig en
onevenwichtig zal zijn. Dat moet gecorrigeerd worden.
De heer Harbers (VVD):
Nee, de cijfers waarop wij ons baseren, zijn er nog niet. Het
CEP is een richting, maar de MEV is bepalend straks met
Prinsjesdag.
Mevrouw Leijten (SP):
Om te beginnen mijn excuses aan de heer Harbers voor
het feit dat ik het begin van zijn betoog gemist heb. Ik had
een dubbeling in mijn agenda. Ik ben natuurlijk wel geïnteresseerd in de positie van de VVD als het gaat om het
overschot op de lopende begroting. Ik kreeg eerder te horen
dat je er als Kamer niets meer mee kunt als er tijdens
gehaktdag een overschot wordt geconstateerd in het vorige
jaar. Dat is een beetje jammer, maar lopende de begroting
hebben wij natuurlijk nog wel ons begrotingsrecht. We
zullen zien of de formerende partijen eruit komen, maar
omdat het breed gedragen wordt in deze Kamer is de verwachting dat er een extra investering zal komen in agenten
en politiebureaus. Dat is belangrijk om de kracht weer op

5 juli 2017
TK 96

96-2-3

orde te krijgen zodat aangiftes worden opgenomen en
aanrijtijden niet alleen in de stad, maar ook op het platteland
gehaald worden. Zou de VVD ervoor voelen om nu al het
begrotingsrecht van de Kamer te gebruiken om de formerende partijen een steuntje in de rug te geven om de politie
er lopende deze begroting al extra geld bij te geven? We
hoeven dan niet te wachten tot volgend jaar.
De heer Harbers (VVD):
Nee, ik sta hier anders in. Ik heb dat zojuist ook aan de heer
Van Dijck uitgelegd. In de eerste plaats ben ik lid van een
van de formerende partijen en hoef ik mezelf dus geen
steuntje in de rug te geven. Daar heb ik mevrouw Leijten
ook niet voor nodig. In de tweede plaats wijs ik erop dat ik
het fantastisch vind dat we in een situatie van begrotingsoverschot zitten. Ik vind het nu vooral van belang dat er
straks bij de totstandkoming van een regeerakkoord
afspraken worden gemaakt over de wijze waarop we daarmee omgaan, wat verstandig is daarin en de wijze waarop
we nieuwe uitgaven en de wens voor belastingverlaging
tegen elkaar afwegen. Die afspraken kunnen we dan gelijk
voor een periode van vier jaar met een nieuw kabinet
inzetten. Ik stel ook maar meteen vast dat mevrouw Leijten
daarin een andere positie kiest, want ik zag een paar
amendement van haar langskomen waarmee beoogd wordt
om in het lopende jaar al in te grijpen. Het nadeel daarvan
is dat het dan veel eenmalige zaken zijn. De VVD regelt de
zaken liever structureel. Dat doe je dan vanaf het volgende
begrotingsjaar.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind dat toch moeilijk uit te leggen. De VVD zegt dat er
meer capaciteit bij de politie moet komen. We weten dat
er op dit moment problemen zijn. Op het platteland worden
aangiftes niet meer opgenomen en aanrijtijden niet gehaald.
Je kunt wel bellen om melding te doen van een inbraak,
maar wanneer de politie er is, is de inbreker gevlogen. Dat
moet de VVD toch een doorn in het oog zijn? Juist de VVD
zegt immers dat veiligheid een kerntaak van de overheid
is. Nu is er geld over. Laten we niet de formerende partijen
een steuntje in de rug geven, maar gewoon de politieagenten op straat. Laten we de burgemeesters die om meer
veiligheid roepen en de mensen die dat nodig hebben een
steuntje in de rug geven. Je kunt nu toch heel goed 200
miljoen vrijmaken en dit bedrag tijdens het lopende
begrotingsjaar daar al aan toevoegen. Dan kunnen er
gewoon al meer politieagenten opgeleid worden en hoeven
bepaalde politiebureaus niet gesloten te worden. Dan
houden we de vaart erin. Het is toch niet uit te leggen dat
we nu bijna drieënhalve maand na de verkiezingen nog
steeds geen besluiten kunnen nemen over punten waarover
wij het allemaal eens zijn?

Eindhoven wilde hebben, boven de 250 miljard uitkwamen.
Er is dus maar één plek waar je die wensen tegen elkaar
kunt afwegen. Je kunt iedere euro immers maar één keer
uitgeven. Er ligt heel veel. Kwesties zoals de lerarensalarissen, meer geld voor de politie en meer geld voor Defensie
zijn dan af te wegen tegen het bedrag dat zal worden vrijgemaakt voor belastingverlaging. Omdat je al deze zaken
maar een keer tegen elkaar kunt afwegen, voel ik er niet
voor om hier vandaag alvast snel wat dingetjes uit te delen.
Op zichzelf zou dat misschien heel terecht zijn, maar straks
beperkt dat de ruimte voor anderen in de samenleving die
om andere redenen misschien nog wel meer geld nodig
hadden. Dat hoort voor mij echt thuis aan de formatietafel.
Daar zit nu schot in. Wie weet, kunnen wij daarover de
volgende keer, als wij hier weer praten over de Miljoenennota, echt zaken doen.
De voorzitter:
Tot slot op dit punt.
Mevrouw Leijten (SP):
De VVD stelt de procedures boven noden in de samenleving.
Dat vind ik echt jammer. Dit is juist een tijd waarin partijen
met elkaar praten om te bezien of ze er voor de toekomst
uit kunnen komen, maar het is ook een tijd waarin de Kamer
kan laten zien dat zij, gezien alle verkiezingsprogramma's
en gezien de beloftes die zijn gedaan in verkiezingstijd,
alvast een schot voor de boeg neemt. 200 miljoen is alleen
al nodig voor het repareren van hetgeen er nog aan zit te
komen. Dat is nog niet eens een extra investering. Indien
de VVD die ruimte zelf niet wil nemen, zou het in ieder geval
goed zijn indien zij die ruimte niet alleen zelf zou voelen,
maar ook zou creëren voor de formerende partijen. Dan
kunnen wij aan Nederland laten zien dat wij ons niet
opsluiten in hokjes en vervolgens de rest van de Kamer
monddood maken.
De heer Harbers (VVD):
Ik heb uitgelegd waarom ik het met grote delen van het
betoog van mevrouw Leijten niet eens ben, maar wel een
aantal inhoudelijke wensen herken. Ik heb uitgelegd waar
die straks worden afgewogen.

De heer Harbers (VVD):
Mevrouw Leijten zegt heel veel dingen waar ik het inhoudelijk in zeer hoge mate mee eens ben. Tegelijkertijd heb ik
gezegd dat zo ongeveer iedereen in Nederland nu kan
beredeneren waarom er meer geld bij moet. Volgens mij
maak ik niet eens een grap als ik zeg dat alle wensen die
door belangengroeperingen, branches, gemeenten, regio's
et cetera bij de informateur op tafel zijn gelegd, inmiddels
een bedrag betreffen dat onze jaarlijkse rijksbegroting
overstijgt. Ik meen dat we na de 8 miljard die de gemeente

Ik ben het eens met de heer Van Dijck dat wij er inderdaad
nog niet zijn. Op diverse onderwerpen is nog heel veel werk
te verzetten. Een voorbeeld dat ik eruit wil lichten, is dat
iedereen het opeens heeft over hogere lonen; het bedrijfsleven moet hogere lonen bieden. Het zou me verbazen als
er straks geen sprekers zijn die daarover beginnen. Ook de
minister heeft de Kamer al geantwoord dat hij sociale
partners heeft opgeroepen om in de sectoren waarin dat
mogelijk is, de lonen te verhogen. En ja, de VVD begrijpt
dat enerzijds wel, maar anderzijds snappen we bij de VVD
ook nog steeds de huiver van werkgevers om grootschalig
de portemonnee te trekken. Daarvoor zou je immers ook
moeten kijken naar de financiële risico's die werkgevers
nog steeds lopen, bijvoorbeeld met de loondoorbetaling
bij ziekte en de Wet werk en zekerheid. Verder zou de vakbeweging er misschien goed aan doen om niet alle loonruimte in te zetten voor zaken als een derde WW-jaar, maar
er ook eens over na te denken die ruimte eerder ten goede
te laten komen aan een echte loonuitbetaling over de volledige breedte van het werknemersbestand.

Tweede Kamer

5 juli 2017
TK 96

Voorjaarsnota 2017

96-2-4

Het is niet zo dat er op dit moment helemaal niets wordt
gedaan. Het kabinet honoreert al een aantal dingen die echt
op dit moment moeten worden opgelost. Soms betreft dat
niet eens grote uitgaven, maar wel wensen die ons, en ik
vermoed miljoenen mensen, uit het hart gegrepen zijn. Ik
noem bijvoorbeeld de extra inzet van de marchaussee op
Schiphol. Die moet soelaas bieden voor honderdduizenden
Nederlanders op weg naar hun vakantie, die op deze manier
de horde van Schiphol hopelijk iets sneller en veiliger kunnen nemen.
Een bijzondere intensivering, een stijging van de uitgaven
dus, wordt gevormd door de extra gelden voor de verpleeghuiszorg. Het is niet dat wij die niet zouden willen, integendeel. Het is bekend dat die ook in ons verkiezingsprogramma stond. Deze kwam nogal onverhoeds naar de
Kamer; opeens was zij er. Soms hebben we dat bij dit soort
grote dingen wel anders gezien. Op basis van de huidige
inzichten is structureel 2,1 miljard euro nodig voor de
implementatie van het nieuwe kwaliteitskader verpleeghuiszorg. Vooruitlopend op het nieuwe kabinet maakt dit kabinet
dit jaar alvast 200 miljoen euro vrij voor de verpleeghuiszorg. Dit loopt nu via het kwaliteitskader en tot grote verrassing van de Kamer was het opeens via het Zorginstituut
geregeld. Voor de VVD is het nog steeds essentieel dat dit
bedrag niet zomaar naar de sector wordt overgemaakt,
maar dat daaraan voorwaarden worden of kunnen worden
verbonden. Zo'n voorwaarde kan bijvoorbeeld zijn dat
instellingen in hun kwaliteitsplan inzichtelijk maken waarvoor zij extra geld nodig hebben en waarom iets niet met
bestaande middelen kan, zodat de politiek vervolgens in
het kwaliteitsjaarverslag kan zien wat ervan terecht is
gekomen. Daardoor zou het ook voor zorgkantoren mogelijk
worden om hierin te sturen. Korter gezegd: de VVD wil dat
de best presterende instellingen de norm stellen en dat
geld daarna geen probleem moet zijn; zo trekt de rest zich
hieraan op. Hoe kijkt de minister daartegen aan en hoe kijkt
de minister naar de sturingsruimte die de politiek daarin
zou moeten hebben?
Een van de ramingen die ten opzichte van de Miljoenennota
fors is verhoogd, is die ten opzichte van de inflatie: in de
Miljoenennota was die nog een half procent, in deze Voorjaarsnota is ze 1,6%. Dit staat haaks op de recente berichten
dat de inflatie in Europa aan het dalen is. In Nederland stijgt
ze dus, in Europa daalt ze. Wat verwacht de minister op dit
vlak in Nederland voor de nabije toekomst? Het ging net
zo lekker met die inflatie; met die 1,6% ben je immers al
bijna bij de 2% van de ECB. Dat is vooral goed nieuws voor
al diegenen die, net als ik, wachten op de dag dat de ECB
haar ruime geldbeleid en lage rente gaat afbouwen. Voor
je het weet wordt dat straks weer lastiger en zitten we nog
tijden in de val van de kwantitatieve verruiming, de QE-val,
wat ik niet hoop. Hoe kijkt de minister daartegen aan? En
nu misschien een wat filosofische vraag. Ik neem waar dat
er een debat opkomt over die inflatiedoelstelling van de
ECB, die 2%-doelstelling, en over de vraag of die, gezien
de afgelopen decennia en de tijd die voor ons ligt, nog wel
aansluit op de kenmerken van de hedendaagse economie.
Hoe kijkt de minister daartegen aan?
Ik eindig met waar ik begon. De komende jaren vragen een
bijzondere inspanning om iedereen te laten merken dat het
beter gaat. De sterk verbeterde overheidsfinanciën bieden
daarvoor eindelijk een goede buffer, al zullen nooit alle
wensen tegelijk in vervulling kunnen gaan. Ongetwijfeld
zullen er ook vandaag nog vele wensen langskomen, al dan

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

niet gedekt en al dan niet structureel, maar zoals ik al zei,
moeten de afwegingen daarover niet worden gemaakt in
deze Voorjaarsnota of in de uitvoering van de begroting
voor 2017, een jaar dat nu halverwege is, maar vooral in
het regeerakkoord van het nieuwe kabinet. Ik kijk daar met
verwachting naar uit.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik vond het behartigenswaardige woorden van de heer
Harbers: nu het economisch beter gaat, moet iedereen in
de komende jaren profiteren. Betekent dat dat, wat de VVD
betreft, lage en middeninkomens, gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden ook moeten meeprofiteren?
De heer Harbers (VVD):
Ja. Wij zeggen dat iedereen echt zelf moet kunnen gaan
merken dat de crisis voorbij is. Mensen kunnen dat op tal
van manieren merken: in hun koopkracht, in wat zij kunnen
besteden, of in de kansen van mensen die nu nog geen
baan hebben om straks weer aan het werk te komen.
Daarvoor moet je ook kijken naar het vestigingsklimaat en
naar mogelijkheden om nog meer bedrijvigheid uit het
buitenland naar Nederland te halen. Er moet dan ook worden gekeken naar de kwaliteit van de verpleeghuiszorg. Er
zijn dus duizend en een manieren. Ik zou voor iedereen in
Nederland kunnen aangeven hoe men dat kan gaan merken,
en dat zit heel vaak in net iets anders dan alleen maar extra
geld. Voordat de heer Nijboer hierbinnen was, betoogde ik
dat in de afgelopen jaren met de VVD kon worden gesproken over een evenredige koopkrachtverdeling. De heer
Nijboer en ik waren daar zelf bij. Volgens mij hebben wij
ons aan ons woord gehouden. Ik zou dus zeggen: wacht
maar even af hoe wij dit ook in de komende jaren netjes
gaan regelen.
De heer Nijboer (PvdA):
Dat is me net wat te makkelijk, want ik weet hoe moeilijk
dit af en toe ging. In alle doorberekeningen kunt u zien dat
de lage inkomens op een achterstand worden gezet en dat
gepensioneerden niet meekomen. Als u dus zegt dat
iedereen moet profiteren, wat overigens ook een grote
slogan van de VVD was in de verkiezingen, vraag ik mij af
of u dat ook echt gaat waarmaken.
De heer Harbers (VVD):
Dat is iets waar wij ons hard voor maken. Dat is precies de
afweging die bij een nieuw regeerakkoord moet worden
gemaakt.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik ben blij met de steun van andere woordvoerders. Het is
eigenlijk te schandalig voor woorden om een gepensioneerde in het CEP, dat net een maand oud is, in de min te
zetten en tegelijkertijd te verkondigen dat je 8 miljard meer
aan belastingen hebt geïnd en dat het allemaal zo goed
gaat in Nederland. Maar je zet de koopkracht van gepensioneerden gewoon in de min! De heer Harbers zegt dan: we
gaan nu onderhandelen en dan hebben we misschien in
2018 goed nieuws voor deze gepensioneerden. Dit is de
Voorjaarsnota. We kunnen vandaag zaken doen. Vandaag
kunnen we dingen bijsturen. De Voorjaarsnota is ervoor

5 juli 2017
TK 96

96-2-5

om tussentijds dingetjes bij te sturen. Waarom wil de heer
Harbers dat niet?
De heer Harbers (VVD):
In de eerste plaats maakt de heer Van Dijck een denkfout
door te zeggen dat wij, de Kamer of het kabinet, in het CEP
een groep in de min hebben gezet. In het CEP is gewoon
berekend hoe een en ander lopende het jaar uitkomt. Bij
de begrotingsbehandeling in het afgelopen najaar hebben
we er als politiek afspraken over gemaakt. Toen gingen het
kabinet en de Kamer erover. Ik stel vast dat we toen met
zijn allen een evenwichtige koopkrachtverdeling hebben
afgesproken. Ik blijf bij mijn standpunt: dit zijn nu net de
zaken die je liever structureel wilt regelen. Daarvoor biedt
het begrotingsoverschot ruimte. De VVD wil echter liever
afspraken maken over de aankomende vier jaar dan nu, op
een van de laatste dagen voor de zomervakantie, even een
vluggertje doen. Je weet dan ook zeker dat je maar heel
weinig dingen kunt bedenken die je nu — wat is het vandaag? 5 juli — kunt afspreken die nog effect hebben voor
de rest van het jaar. Dan maak ik liever straks bij de begroting een integrale afweging, om zo een evenwichtig beeld
te krijgen voor alle groepen.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Als dat evenwichtige beeld dat je heb afgesproken niet
evenwichtig blijkt te zijn bij de eerste tussentijdse evaluatie,
waar we vandaag over spreken, moet je dat repareren.
Daarvoor is de Voorjaarsnota. Anders hoeven we vandaag
niet te debatteren. Dan kunnen we zeggen: oké, dat was
het met de begroting en dan is er nog de jaarrekening. Dan
geef ik mevrouw Leijten gelijk die zei dat we een meevaller
hadden maar dat we daar nu niets meer mee kunnen doen.
Dat is allemaal achteraf. Waarom zitten we dan tussentijds
dingetjes te evalueren, bij te sturen en noem maar op? U
zet een gepensioneerde in de min! Vervolgens klotst het
geld tegen de plinten bij deze minister van Financiën. Dat
is toch niet uit te leggen? U zegt dan: wacht maar af, misschien hebben we in 2018 een plusje voor de gepensioneerden. Zo maakt u de geloofwaardigheid van de politiek en
de VVD in het bijzonder kapot.
De heer Harbers (VVD):
Ik denk dat er ook heel veel mensen zijn die best begrijpen
dat je, als je één moment hebt in de vier jaar om alles tegen
elkaar af te wegen, dat moment benut. Ik stel vast dat het
niet helemaal zinloos is wat we hier vandaag doen, want
daar waar het echt nodig is, komt er ook geld bij. Dezelfde
gepensioneerden waar de heer Van Dijck voor opkomt —
dat begrijp ik ook — zullen er ook baat bij hebben dat er
geld bijkomt voor de verpleeghuiszorg, mochten zij daar
uiteindelijk een beroep op moeten doen. We doen dus al
een aantal dingen. Voor de rest komt het wat mij betreft
straks bij een nieuw regeerakkoord.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Dit is een verkeerd bruggetje, denk ik. We hebben het over
de koopkracht van de werkende Nederlander en de niet
meer werkende Nederlander, om eens een andere term te
gebruiken. Dan moet u niet aankomen met een ander groot
probleem — ik deel met u dat dit zo is — namelijk de
ouderenzorg. We hebben het nu over de koopkracht. Ik sluit

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

me aan bij Van Dijck en Nijboer, die gewezen hebben op
de cijfers in het CEP, waaruit blijkt dat alleen de gepensioneerden in de min zitten. Zelfs de uitkeringstrekkers zitten
niet in de min. Volgens deze cijfers is er in 2017 en 2018 1%
verschil tussen werkenden en gepensioneerden. Wilt u
daarop reageren?
De heer Harbers (VVD):
Als de heer Van Rooijen zich aansluit bij de eerder gestelde
vragen, mag ik me misschien kortheidshalve aansluiten bij
mijn eerder gegeven antwoorden.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ik ga het niet met u over dat bruggetje hebben. U had het
over de koopkracht. Dat heb ik allemaal goed beluisterd.
Daar kom ik straks nog wel op terug. Dat is geen verrassing
voor u. Nu gaat u echter de koopkrachtverslechtering van
de ouderen mede in verband brengen, zo niet goed praten,
met de ouderenzorg, door te zeggen dat er goed wordt
gezorgd voor de ouderenzorg. Dat is een heel ander
onderwerp. Daar hebben wij ook grote zorgen over. Wilt u
hierop ingaan? Die zaken hebben niets met elkaar te maken.
De heer Harbers (VVD):
Nee, dat klopt, maar dat was een antwoord op een andere
vraag, namelijk de vraag van de heer Van Dijck wat wij hier
vandaag aan het doen zijn en of wij iets kunnen bijstellen.
Ik heb vastgesteld dat wij wel degelijk dingen kunnen bijstellen, maar voor de koopkracht maak ik een andere
afweging.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
U vindt dus dat voor de koopkracht geen bijstelling mag
en kan plaatsvinden? Volgens mij kan dat wel. Daar spreken
wij vandaag over.
De heer Harbers (VVD):
Het kan, maar ik kies er op dit moment niet voor. Ik doe dat
liever in een keer goed en structureel en weeg daarin alle
groepen af. Dat doe je in een regeerakkoord.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Vandaag bespreken wij de Voorjaarsnota, de
update van het lopende begrotingsjaar. Meestal is die nogal
beleidsarm, maar het valt op dat dit demissionaire kabinet
een Voorjaarsnota voorschotelt die opvallend beleidsrijk
is.
Laten wij eerst eens kijken naar het economische beeld.
Daarover sluit ik mij gewoon aan bij de vorige sprekers. De
economische groei is hoger dan verwacht en de werkloosheid daalt veel harder. Ik kan mij nog herinneren dat — als
een van de weinige dingen waarover we het eens waren
bij de Miljoenennota — de raming dat de werkloosheid niet
zou dalen op zich al wel aan de heel conservatieve kant
was, maar de werkloosheid daalt inderdaad. Dat is ook te
verwachten met de huidige hoge groei.

5 juli 2017
TK 96

96-2-6

We krijgen ook wat mindere signalen, zoals een stijgende
inflatie. Over de vraag hoe je belastinginkomsten van het
Rijk die met vele miljarden stijgen wilt duiden, bestaat een
groot verschil van inzicht, zoals ik al merk in de Kamer.
Extra belastinginkomsten komen toch echt wel uit de portemonnee van burgers, die dat dus voelen als een lastenverzwaring. Daar moet je wel zeer zorgvuldig mee omgaan. Ik
merk dat bij een aantal collega's het geld in de zak brandt
om het te kunnen uitgeven en dat deze collega's over het
algemeen niet met dezelfde snelheid naar de interruptiemicrofoon rennen op het moment dat er enig tekort is om te
kijken hoe je dat kunt wegwerken.
Terug naar de beleidsrijke Voorjaarsnota. Dat is bijzonder
met een demissionair kabinet. We hebben wel eens Miljoenennota's gezien met minder grote uitgaven. De CDA-fractie
steunt een aantal zaken, zoals het schrappen van de mantelzorgboete — wat wij van harte steunen — en het
schrappen van de korting op de monumentenaftrek, maar
wel leidt dit tot een enigszins losse begrotingsdiscipline.
Tegenvallers in de begrotingsuitgaven worden ruimschoots
gecompenseerd door hogere inkomsten. Is er überhaupt
nog enige sprake van scheiding tussen inkomsten en uitgaven? De zalmnorm hoor ik hier al noemen.
Daarnaast wordt er gedekt met een tekort, deels met
onbegrijpelijke kasschuiven. Zo begrijpt de CDA-fractie de
kasschuif die plaatsvindt op de politiepensioenen voor meer
dan 100 miljoen niet helemaal. Misschien kan daar een
toelichting op komen, want het lijkt toch een beetje op het
naar voren schuiven van een probleem als je geld uit de
reservering voor politiepensioenen haalt.
Los van de mooie uitgaven komt er een aantal lijken uit de
kast, zoals 300 miljoen in het kader van de Wlz door een
gerechtelijk besluit. De kwaliteitskaders zorg leiden inderdaad tot een fors betere zorg, maar ons was niet eerder
gemeld dat dat 2 miljard kost, waar nu 435 miljoen op de
lopende begroting wordt gedekt. De minister van OCW
heeft honderden miljoenen van haar opgave nooit ingevuld
en de Nederlandsche Bank zal langjarig geen dividend uitkeren door het ECB-beleid dat mijn VVD-collega al aanstipte.
Tot een aantal jaren geleden was dat ongeveer 1 miljard
euro per jaar. Dat lopen wij gewoon mis door het ruime
ECB-beleid en de opkoopprogramma's.
Dat zijn de tegenvallers die wij kennen, maar er zijn ook
nog risico's. De komende jaren gaat de begroting van de
Belastingdienst met 600 miljoen naar beneden, van 3,1
miljard nu naar 2,5 miljard straks. Is dit verantwoord en
uitvoerbaar, zo vraag ik aan het kabinet, of is dit gewoon
het vooruitschuiven van een nieuw probleem naar het volgende kabinet, waardoor we over een jaar of twee moeten
constateren dat we weer met een onmogelijke opgave zitten? Dus is dit realistisch? Ook de brexit kan ons veel geld
kosten. We delen de inzet van de regering, maar het is
natuurlijk geenszins gegarandeerd dat wij door de brexit
niet verder in de buidel zouden moeten tasten. Dat zijn
redelijk harde tegenvallers. En vergeet niet: de economische
groei is vandaag mooi maar als die omslaat zullen belastinginkomsten die nu extra binnenkomen zomaar omslaan
in grote tegenvallers bij de belastingkortingen. Daarom
vinden we het ook zorgelijk dat de minister van Financiën
niet meer zo op de centen zit. Want het overschot en ook
het structureel overschot dat er een aantal maanden geleden leek te zijn, verdwijnen als sneeuw voor de zon. De

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

minister dreigt zelfs uit het kabinet te stappen als er straks
in de conceptbegroting geen extra uitgaven zitten. Klopt
dat? Soms weet ik niet weke pet wie wanneer op heeft
wanneer zoiets gezegd wordt, dus ik vraag het hem nu als
minister van Financiën. Stapt deze minister van Financiën
als de eerste minister van Financiën op omdat er niet
genoeg geld extra uitgegeven wordt? Dat zou op zichzelf
wel een unicum zijn, terwijl overigens op de begroting voor
Onderwijs de minister zo slecht met haar discipline is
omgesprongen dat er nog een tekort van honderden miljoenen ligt, maar dat wordt nog wel even doorgeschoven. We
snappen overigens de focus van de PvdA-bewindspersonen
op onderwijs, maar hebben ze ook een focus op defensie
waar met pinda's geschoten wordt of waar soldaten die
terugkwamen een AOW-gat hebben en soms onder bijstandsniveau vielen, of op duurzaamheid?
Als we het dan toch over de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid hebben, merk ik maar even op dat zijn
Wet werk en zekerheid zo disfunctioneel is dat de sociale
partners al nadenken over hoe ze die kunnen herstellen,
evenals de mensen aan de onderhandelingstafel. En dan
hebben we het nog niet over de zzp-wet die schijnzelfstandigheid en allerlei verschrikkelijke constructies moest
bestrijden, maar waar na tweeënhalf jaar nul boetes zijn
uitgedeeld. Ik zeg het nog een keer: nul boetes. Dit terwijl
dit het hele beleid van de minister was. Maar in plaats van
dat hij zijn eigen problemen even gaat oplossen, gaat hij
zich met een totaal andere begroting bemoeien omdat dat
misschien wel goed staat. Wat is de bedoeling van de tandem van minister Asscher en minister Dijsselbloem? Graag
daar een uitgebreid antwoord op.
Dan kom ik bij de belastingen. Het boetebeleid van de
Belastingdienst is vorig jaar in duigen gevallen. De regering
heeft een tik op de vingers gehad voor de motorrijtuigenbelasting. Er werden meer dan een miljoen boetes per jaar
uitgeschreven voor mensen die soms een dag te laat
betaalden; ze moesten dan €147 betalen voor soms een
betaling van €29 die net even iets te laat was. Wij snappen
dat de rechter dit teruggedraaid heeft, maar het boetebeleid
pakt op meer punten wel onrechtvaardig uit. Veel belastingplichtigen voelen dat zo. Als je van de Belastingdienst iets
tegoed hebt, duurt het soms maanden voordat je antwoord
of een teruggave krijgt, maar ben je een dag te laat dan
hang je aan de hoogste boom.
Ik noem nog een ander voorbeeld: de verzuimboetes voor
het te laat betalen door notoire wanbetalers. Wat blijkt nu?
De Belastingdienst vind je al een notoire wanbetaler als je,
indien je in termijnen betaalt, op een termijn achterloopt
op een betaling. Dan krijg je een boete, maar als je elke
maand achterloopt krijg je dus elke maand een nieuwe
boete. Dat betekent dat mensen heel snel over het randje
geduwd worden. Het hof heeft dit boetebeleid niet in overeenstemming geacht met de parlementaire geschiedenis.
Dat is natuurlijk ook zo want het betekent dat mensen die
een beetje achterlopen volledig in de schuldsanering
geduwd worden. Kan de minister bevestigen dat het hof
dit gedaan heeft en of het boetebeleid inmiddels wordt
aangepast? Natuurlijk, notoire wanbetalers moeten altijd
een boete krijgen, maar zeg niet dat notoir wanbetalen een
of twee keer iets te laat betalen is en dat het dan voor elke
termijn geldt, want als je dan in de problemen zit val je over
het randje, zeker als je ook nog geld van de Belastingdienst
tegoed hebt en je dat niet krijgt.

5 juli 2017
TK 96

96-2-7

Dan kom ik bij de politie. Daar is sprake van die onbegrijpelijke kasschuif waarover ik al sprak en waarop ik straks graag
nog een reactie krijg. We vragen ons af of er voor de politieuitgaven wel een goede verantwoording plaatsvindt. We
snappen niet waarom die niet zo strak is als de controle op
de defensie-uitgaven. De president van de Algemene
Rekenkamer trekt hierover ook aan de bel. De Kamer heeft
er geen goed inzicht in of de prioriteiten die de minister
stelt voor de politie ook gehaald worden en bij Defensie
heeft de Rekenkamer zoals we weten, wel zwaar aan de bel
getrokken, tot rode kaarten aan toe. Dit punt is heel
belangrijk, omdat gebleken is dat de ICT-projecten bij de
Nederlandse politie zeer slecht verlopen. Uit een onafhankelijke audit blijkt dat eind 2017 slechts 45% van het realisatieplan is bereikt. Deze Review Board ICT spreekt van een
ernstig bedrijfsrisico. En de systemen gaan daar weleens
plat. We geven jaarlijks miljarden uit aan de politie en we
willen dan toch de doelmatigheid van de uitgaven kunnen
monitoren. Dat kunnen we bij het OM en bij het COA.
Waarom kunnen we dat dan niet bij de politie? Is de
minister bereid om de mogelijkheden om bij de politie op
een gelijke wijze als bij het OM en Defensie te controleren,
vast te leggen in de wet?
Ik heb vervolgens enkele technische vragen over de tegenvallers bij de Wlz en de verpleeghuizen. Er is een tegenvaller
van 300 miljoen op de Wlz op een budgettair beslag van
een begrotingsartikel waar nog geen 100 miljoen op stond.
Dat is dus een overschrijding met 300%. Uit de feitelijke
antwoorden 104 en 105 blijkt dat het om drie specifieke
groepen zorgvragers gaat. Ik wil allereerst weten om hoeveel mensen per groep het gaat en hoe zo'n totaalbudget
nu in een keer kan verviervoudigen. Dan is er de vraag hoe
die stijging van de Wlz zich verhoudt tot de bedragen die
hiervoor bij de begroting voor 2017 van VWS zijn vrijgemaakt dan wel zijn overgeheveld uit het Gemeentefonds in
het kader van de Wmo. Hoe zijn deze bedragen precies tot
stand gekomen? Het zijn vrij kleine bedragen.
Dan over de verpleeghuizen zelf. Ik kan het begrotingstechnisch niet helemaal volgen. Eerder maakte de regering 100
miljoen vrij uit een meevaller op de Wlz. Toen was er nog
een meevaller. In de Voorjaarsnota lezen we dat er sprake
is van een tegenvaller van 300 miljoen op de Wlz. En in de
Voorjaarsnota is er een tegenvaller van ruim 200 miljoen
binnen het Budgettair Kader Zorg, waar ook de Wlz en de
Zorgverzekeringswet onder vallen. Nu dekt de regering
deze op zich gewenste extra uitgaven voor de verpleeghuizen uit een som van meevallers binnen het Budgettair Kader
Zorg. Kortom, de regering denkt op 1 juli nog honderden
miljoenen aan tegenvallers binnen de zorg te hebben om
een maand later allemaal meevallers te zien en die weer in
te zetten voor extra uitgaven. Hoe moeten we hier chocola
van maken en hoe kunnen we controleren of de regering
zich aan haar eigen begroting houdt? Kan de minister hier
duidelijkheid over verschaffen en kan hij toezeggen dat hij
bij de Miljoenennota inzicht geeft in alle mee- en tegenvallers in de zorg vanaf de vorige Miljoenennota, zodat we
weten wat de stand van zaken is? Zo kunnen wij als Kamer
goed zien wat er gebeurt.
Tot slot. Dit debat gaat over vele miljarden. Het gaat om
miljarden aan uitgaven, maar ook om miljarden aan risico's.
Het gaat over belastinggeld. Dat vraagt verantwoordelijkheid van de politiek, in het bijzonder van de bewindspersonen die op dit moment aan de knoppen zitten. Het is
belangrijk dat die potentiële tegenvallers en lijken uit de

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

kast goed worden beheerst. Het is belangrijk dat de ministers ermee aan de slag gaan, en dan niet om zomaar nieuw
beleid te bedenken terwijl ze de oude problemen het liefst
in de kast laten liggen. Ik nodig de regering uit om als er
nog enige andere problemen zijn die niet geïdentificeerd
zijn — u kunt misschien nog een keer rondkijken op het
ministerie van Veiligheid en Justitie — die dan ook maar
onverwijld aan de Kamer mee te delen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Nijboer.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Het wordt wel een beetje een andere benadering
dan de benadering die de heer Omtzigt juist koos.
Het gaat economisch steeds beter met Nederland. Dat zie
je terug in de economische groei, dat zie je zo langzamerhand terug in de investeringen die jarenlang zijn gestokt
en dat zie je ook terug in de begroting, die zowel aan de
inkomsten- als aan de uitgavenkant echt grote meevallers
kent. Ik wijs op een miljard onder het uitgavenkader, dat
dit jaar onder dit kabinet gewoon is gerealiseerd. En dat zie
je ook aan het tekort. Dat is voor het eerst onder de 60%,
terwijl dat nog niet was voorzien voor dit moment.
Ik hoorde zojuist een toonzetting met "lijken uit de kast" en
ik lees hier en daar in een krant dat het allemaal zo tegenvalt
als het gaat om de hoeveelheid ruimte die er extra is, dat
het allemaal niet netjes achtergelaten wordt en dat we het
zo moeilijk hebben. Ik kan dat totaal niet plaatsen en vind
dat ook misplaatst. Ik wijs op de omstandigheden waar dit
kabinet vier jaar geleden mee te maken kreeg: een enorme
financieel-economische crisis en enorme begrotingstekorten. Het heeft een hartstikke moeilijk programma uitgevoerd, maar dat was nodig in die tijd. Als je nu kijkt hoe de
begroting ervoor staat — ik heb echt nog wel sociale noden
en zorgen — dan vind ik het echt krokodillentranen als
mensen zeggen: o, o, o, wat een ellende, wat staat die
begroting er slecht bij en wat hebben wij het moeilijk. Ik
kan dat niet plaatsen. Ik vind dat ook misplaatst.
Dan misschien wel het belangrijkste, namelijk de werkloosheid die zo snel daalt, veel sneller dan voorzien. Er was wel
een daling van de werkloosheid voorzien, maar die daalt
dit jaar waarschijnlijk met 2 procentpunt. Dat is bijna
200.000 banen. Dat is immens. Dat is echt hartstikke goed.
Wat nog achterblijft, dat is de koopkracht. Daar heeft de
PvdA-fractie zorgen over, ook in de aanloop naar de
begroting. De heer Harbers heeft gelijk als hij zegt dat wij
vandaag niet beslissen over de koopkracht, maar er wordt
in augustus wel intern over besloten. Op de derde dinsdag
van september komt de begroting vervolgens naar de
Tweede Kamer. Het is zaak dat, zoals wel vaker gebeurt bij
economische groei, zeker als het steeds beter gaat, de lusten
niet alleen terechtkomen bij de mensen die het al goed
hebben, terwijl mensen met een laag of een middeninkomen, of mensen die gepensioneerd zijn of een uitkering
hebben daar niets van meekrijgen. Dat is voor ons onverteerbaar, of we nu in de oppositie zitten of in een demissionair kabinet. Dat gaan wij niet meemaken, maar dat is een
belangrijk uitgangspunt voor de komende tijd, zeker nu het
economisch zo goed gaat en de begroting netjes is. We

5 juli 2017
TK 96

96-2-8

moeten ook een eerlijke samenleving zijn. Iedereen moet
kunnen meekomen.
Ik kom bij de onderwijsbegroting, ook een groot thema.
Om twee redenen ligt er nog een bedrag van honderden
miljoenen — hoe hoog het bedrag precies is, hangt een
beetje van de jaarschijf af — klaar om te worden ingevuld.
Het gaat om en nabij om 300 tot 400 miljoen. Dat komt deels
door hogere leerlingenaantallen. Dat is mooi, want meer
mensen gaan naar school. Daar moeten we blij om zijn,
want daar plukken wij de in de toekomst de vruchten van.
Deels komt dat door een opdracht van de Kamer aan het
kabinet vorig najaar. We wilden niet dat er, zoals normaal
gesproken gebeurt in het kader van de begroting, als er
sprake was van tegenvallers er zou worden gesneden in
het onderwijs of dat basisscholen minder geld zouden krijgen. Dat was een opdracht van de Kamer. Die zien we nu
terug. Dan kun je zeggen: O, o, wat erg. Maar het was een
opdracht van de Kamer. Ik ben blij dat het kabinet zich
daaraan houdt. Sterker nog, ik hoop dat in het kader van
het nieuwe coalitieakkoord ook forse investeringen in het
onderwijs gaan worden gedaan en dat daar ook extra geld
voor wordt uitgetrokken. Dat geldt zowel voor de lerarensalarissen als voor de investeringen in het mbo als voor meer
tijd voor leerlingen en minder werkdruk. Het zou ontzettend
goed zijn als dit uit de coalitieonderhandelingen zou komen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik ben dat graag met de heer Nijboer eens, maar ik geloof
dat wij in ons programma wat dat betreft een veelvoud
investeren van wat de PvdA doet. Dat is echter aan het
nieuwe kabinet. Voor dit jaar wordt de motie-Pechtold uitgevoerd. Daar heeft de heer Nijboer gelijk in. Er wordt niet
bezuinigd op het onderwijs, maar wat mij hooglijk heeft
verbaasd is dat de PvdA zijn handtekening heeft gezet onder
de Voorjaarsnota, terwijl volgend jaar in dat kader 467 miljoen wordt bezuinigd op het onderwijs. Waarom is die
bezuiniging niet gewoon van tafel gehaald?
De heer Nijboer (PvdA):
Er wordt ons nu een bezuiniging aangesmeerd, maar zelfs
in de moeilijkste economische tijden hebben wij niet op
onderwijs bezuinigd. Dat waren we al niet van plan. We
hebben zelfs extra geïnvesteerd, ook met behulp van D66,
ChristenUnie en de SGP. We voeren in het kabinet af en
toe een hooglopende discussie — dat lees ik tenminste —
om de basisschoolleraren er ook wat bij te geven en dan
gaat de heer Van Weyenberg hier deze stelling poneren. Ik
draai het juist andersom. Ik mag hopen dat de formerende
partijen daar niet toe overgaan. Ik vertrouw daar ook op. Ik
zal D66 ook niet aansmeren dat die voornemens zijn om te
bezuinigen op onderwijs, want dat vind ik onzin. De PvdA
zal dat ook nooit doen, maar dat wordt ons nu wel aangesmeerd.
De heer Van Weyenberg (D66):
Die bezuiniging op het onderwijs zat in het regeerakkoord,
maar ik weet dat de heer Nijboer sinds de verkiezingen af
en toe wat selectief is. Laten wij echter samen strijden voor
het onderwijs. Ik doe dat graag met de heer Nijboer. Dat
had ik ook graag aan de formatietafel gedaan, maar nu even
terug naar de feiten. Ik lees mooie plannen van de PvdA,
ook van fractievoorzitter Asscher, om te investeren, maar
vicepremier Asscher heeft de Voorjaarsnota gesteund en

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

ondertekend met een taakstellend, nog in te vullen bedrag
van 467 miljoen voor het onderwijs. De heer Nijboer kan
zo hard nee schudden als hij wil, maar dat staat gewoon in
de Voorjaarsnota. Mijn vraag blijft — ik heb nog geen antwoord gehad — waarom de PvdA volgend jaar 467 miljoen
wil bezuinigen op het onderwijs.
De heer Nijboer (PvdA):
Dit is toch lachwekkend? Bij de behandeling van de begroting worden de nieuwe begrotingskaders vastgesteld. Dan
wordt vastgesteld hoeveel geld het komende kabinet vanaf
2018 gaat uitgeven, binnen de totale uitgaven, aan onderwijs en aan zorg. Er is extra ruimte. Wij hebben voor meer
dan 7 miljard, bijna 8 miljard, aan inkomstenmeevallers. Er
is 1 miljard ruimte onder de kaders. Er is nog economische
groei. Je kunt zelf aangeven hoe je dat aanwendt. Daarvoor
zit u bij de formatie; daar zitten wij deze keer niet bij. Met
de PvdA in het kabinet is het ondenkbaar dat er wordt
bezuinigd op onderwijs. Dat hebben wij de afgelopen jaren
ook laten zien, zelfs toen het veel moeilijker was dan nu.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zal de geschiedenis laten voor wat die is. Ik ben in ieder
geval blij dat de bezuinigingen zijn voorkomen. De kern
blijft dat in de Voorjaarsnota staat: wij gaan niet over tot
de mantelzorgboete in de AOW. Die taakstelling, die nog
niet was ingevuld, is van tafel. Gelukkig, goed werk! Zeg ik
tegen de heer Nijboer. Dat geldt ook voor de bezuiniging
op de monumenten. Het kabinet heeft op dat punt geluisterd
naar de Kamer. Wij hebben ons daar samen hard voor
gemaakt. Fantastisch, zeg ik tegen de heer Nijboer. De
bezuiniging op scholing is van tafel. Dat was ook een open
taakstelling. Maar één open taakstelling is voor volgend
jaar blijven staan: 500 miljoen voor onderwijs. De heer Nijboer kan hard "nee" schudden, maar ik vind het teleurstellend dat die bezuiniging van 500 miljoen gewoon nog in
de boeken staat.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik vind het echt onzin. De Voorjaarsnota gaat over dit jaar.
Bij de begroting voor volgend jaar is het aan de formerende
partijen. Als wij er nog zitten, zullen wij het doen. Als de
handtekening van de PvdA eronder staat, zullen er extra
investeringen in onderwijs worden gedaan. Gaat u daar
maar vanuit. In het bijzonder geldt dat voor de salarissen
van basisschoolleraren. Volgens mij is daar niet zo veel
onhelderheid meer over.
Ik kom op een ander thema in het onderwijs dat ook wel
van belang is, te weten het onderwijsachterstandenbeleid.
Het gaat niet over het grote geld waarover wij het zojuist
hadden, maar wel over 40 miljoen, wat vorig jaar is voorkomen. Voornamelijk in grotere steden, maar ook op het
platteland, is er sprake van onderwijsachterstand. Soms
hebben kinderen taalachterstand. De vraag aan het kabinet
is, hoe het daarmee omgaat. De PvdA hecht zeer aan dat
geld, juist om kinderen die achterstand hebben in het
onderwijs, extra te ondersteunen en er niet op te bezuinigen. Ik vraag het kabinet, hoe het dit voor zich ziet. Het gaat
niet over dit jaar, want voor dit jaar hebben wij het al
geregeld; dat hebben wij vorig jaar gedaan. Voor 2018 is
het wel een belangrijk onderwerp.

5 juli 2017
TK 96

96-2-9

Iets wat wel snel speelt, is de 10 miljoen voor cultuur, die
wij ook voor een jaar hebben geregeld. Ik zag daarover al
een amendement voorbijkomen. Ik dacht dat een motie
meer is aangewezen, want een amendement is meer iets
voor de begroting. Hoe het praktisch gaat maakt mij niet
zo veel uit, maar ik zag dat de SP hierover een amendement
heeft ingediend. Het gaat over de podiumkunsten. Het gaat
niet om ontzettend grote bedragen, maar die zijn voor
gezelschappen wel belangrijk. Zij moeten op enig moment
weten dat het geld er is, want anders gaan zij mensen ontslaan. Hoe kijkt het kabinet daartegenaan?
Ik kom op de begroting van Veiligheid en Justitie. Je ziet
dat die op zichzelf genomen wel enigszins sluitend is, maar
we maken ons wel een beetje zorgen over de manier
waarop dat gebeurt. De minister lacht er al een beetje om.
Er is nu een eenmalige afroming van het eigen vermogen
van agentschappen ingezet. Ik snap de druk vanuit Financiën
op Veiligheid en Justitie om de eigen problemen op te lossen, want dat departement staat niet bekend om het
geweldige financieel beheer. Sterker nog, daar hebben wij
grote zorgen over. Hoelang is dit houdbaar en gaat het echt
genoeg beter? Het debat daarover voeren wij toch al
anderhalf à twee jaar. Dat geldt overigens ook voor het
ministerie van Defensie. Bij V en J heeft het kunst- en
vliegwerk wel grote vormen aangenomen, vind ik.
Ik sluit af met het thema verpleeghuizen, iets anders waarover wij de afgelopen maanden vrij intensief hebben
gesproken. Gisteren werd duidelijk dat het kabinet meer
dan 400 miljoen extra beschikbaar stelt om de kwaliteit in
verpleeghuizen te vergroten. Dat is een heel goede zaak.
Ook bij deze Miljoenennota is daarvoor extra geld uitgetrokken. Het is een heel goede zaak, temeer omdat de hele
Kamer, die missionair is, heeft uitgesproken dat de kwaliteit
van verpleeghuizen omhoog moet. Ik heb daar bij vorige
gelegenheden in begrotingsdebatten op gewezen. Ik ben
blij dat wij nu zover zijn dat wij niet alleen vorig jaar 100
miljoen voor dit jaar hebben geregeld, maar dat er nu nog
weer 100 miljoen bij komt bij Voorjaarsnota. Volgend jaar
komt er zelfs 435 miljoen extra bij, zodat er echt duizenden
mensen, duizenden handen extra aan het bed komen. Dat
kan als je degelijk begrotingsbeleid voert. Dan is er ruimte
voor zulke sociaal-maatschappelijk wenselijke investeringen.
De heer Snels (GroenLinks):
Toch een vraag over die verpleeghuiszorg. 200 miljoen staat
er in de Voorjaarsnota: 100 miljoen breed en 100 miljoen
als subsidieregeling voor de grote knelpunten. Wat denkt
de heer Nijboer dat het effect is van die 100 miljoen voor
de brede verpleeghuiszorg op de kwaliteit van de verpleeghuiszorg?
De heer Nijboer (PvdA):
Nou ja, als u helemaal aan de normen wilt voldoen waar
de Kamer achter staat, dan is ruim 2 miljard nodig, maar
die krijg je niet in één jaar weggezet. Er zijn niet eens zo
veel mensen om direct in verzorgingshuizen aan het werk
te gaan. Je bouwt het stapsgewijs op. Het is dit jaar 200
miljoen, volgend jaar is het 435 miljoen. Dan zit je al op
20% en dat vind ik voor een demissionair kabinet een
behoorlijke stap. Daarmee kan de kwaliteit van de zorg echt
verbeterd worden, maar ik ben het wel met GroenLinks
eens dat er in de toekomst meer nodig is.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

De heer Snels (GroenLinks):
Het gaat mij even niet om de toekomst. Dat er in de begroting voor 2018 435 miljoen staat, is een eerste stap naar
uiteindelijk ruim 2 miljard. De Partij van de Arbeid vond
echter met nog wat andere partijen dat er ook dit jaar al
een forse impuls zou moeten zijn, zeker nu we het kwaliteitskader hebben, waarin vastgesteld wordt wat de juridisch
bindende kwaliteitseisen zouden moeten zijn.
De heer Nijboer (PvdA):
Zeker.
De heer Snels (GroenLinks):
Wat doet 100 miljoen extra aan de verbetering van de
kwaliteit in 2017?
De heer Nijboer (PvdA):
Het is 200 miljoen. En volgend jaar 400 miljoen. Dan heb
je in anderhalf jaar tijd al 20% gerealiseerd van wat er
mogelijk nodig is. Ook die 2 miljard krijg je niet in twee of
drie jaar weggezet. Ik vind echt dat er behoorlijk fors wordt
geïnvesteerd in de ouderenzorg, zeker nu dit kabinet
demissionair is, maar ik ben het met u eens, mijnheer Snels,
dat er in de toekomst nog meer moet worden gedaan. Ik
vind duizenden verpleegkundigen erbij op vrij korte termijn
— een half jaar is geen lange termijn, 2018 begint al op 1
januari — echt wel een forse stap. Dat moet je niet miskennen.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Snels (GroenLinks):
Ik misken niet de inzet van 2018. Waar ik een beetje bang
voor ben, is dat het jaar 2017 voor de verpleeghuiszorg een
verloren jaar is. Die 100 miljoen extra — en dan kijk ik even
niet naar de 100 miljoen van de specifieke regeling — doet,
als je naar de begrotingssystematiek kijkt, niet meer dan
lonen en prijzen corrigeren. Er is geen verpleeghuis dat
extra kan investeren in de verbetering van de kwaliteit in
2017. Alle verpleeghuizen zullen moeten wachten tot 2018
en dat vind ik jammer.
De heer Nijboer (PvdA):
Daar snap ik helemaal niets van, want er gaat gewoon 200
miljoen dit jaar naar verpleeghuizen en daarvan kunnen ze
investeren in hun personeel. Ze kunnen ook loonsverhogingen geven, dat is ook goed. Wij vinden dat iedereen netjes
betaald moet worden. En volgend jaar — 1 januari is over
ruim een half jaar — is er zelfs wel twee keer zo veel.
Mevrouw Leijten (SP):
Het probleem is dat het kwaliteitskader zo vaag is dat het
niet automatisch leidt tot extra handen. We hebben eerder
gezien dat een intensivering van extra middelen, toen was
het nog in de AWBZ, leidde tot meer eigen vermogen van
instellingen, maar niet tot extra mensen aan het bed of tot
cursussen voor mensen. Hoe gaan we dat nu precies
voorkomen?

5 juli 2017
TK 96

96-2-10

De heer Nijboer (PvdA):
Hier ben ik het zeer mee eens. De voormalig woordvoerder
zorg van de SP en de huidige woordvoerder zorg van de
PvdA zijn het er zeer over eens dat je niet zomaar 200 miljoen of zelfs 2 miljard aan een sector moet geven, zonder
dat je weet dat het terechtkomt waar het terecht móet
komen. Daar zijn we ook nog niet over uit. Er moet natuurlijk
wel een fatsoenlijk plan onder liggen hoe je dat gaat doen.
Dat moet een nieuw kabinet verder uitwerken. Maar ook
aan deze extra middelen zijn voorwaarden verbonden. De
heer Snels vond dat dan weer een beetje knellende voorwaarden, begreep ik zojuist impliciet van hem, maar er zijn
wel voorwaarden aan verbonden. Het moet niet landen in
bureaucratie of in dat soort zaken, maar ik ben het zeer met
u eens, mevrouw Leijten, dat het, als je zo fors investeert,
wel doordacht moet gebeuren en dat daar wel wat meer
voor nodig is dan alleen een bak geld zonder voorwaarden.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter, ik liep eigenlijk niet naar voren voor de verpleeghuizen, maar goed, u weet dat dat in mijn hart zit.
Mevrouw Arib (PvdA):
Het zit in uw genen.
De heer Nijboer (PvdA):
Waar het hart vol van is ...
Mevrouw Leijten (SP):
Ik heb jarenlang gevochten tegen bezuinigingen en nu er
investeringen komen, ben ik daar verdorie weg! Maar goed,
wij zullen er scherp op letten dat het geld goed terecht gaat
komen en dat het ook daadwerkelijk in extra mensen gaat
zitten en niet in bureaucratie, vermogens of dure panden.
Ik had eigenlijk een vraag willen stellen over de lerarensalarissen. We hebben nogal dubbele signalen gekregen van
demissionaire bewindspersonen. De een zegt: als dit niet
in de begroting staat, teken ik die niet.

Mevrouw Leijten (SP):
Ik steun dat pleidooi van harte. De SP wil ook al bij deze
begroting de wijziging opnemen waardoor we daarvoor de
eerste stap zetten. Ik nodig de fractie van de Partij van de
Arbeid dus van harte uit om dat te ondersteunen. Maar dan
wil ik er toch op wijzen dat het gek is dat minister en partijleider Asscher zegt dat hij de begroting niet gaat tekenen
als dit niet wordt geregeld, terwijl demissionair minister
van Onderwijs mevrouw Bussemaker zegt: extra geld heb
ik helemaal niet nodig.
De heer Nijboer (PvdA):
Dat laatste heb ik haar niet horen zeggen. Maar vorige week
is er een heel lang onderwijsdebat gevoerd. Daar is dit
volgens mij helemaal uitgesponnen. Ik heb niet alles kunnen
volgen, want af en toe doe ik zelf ook nog een debat. Maar
de positie van de PvdA-bewindslieden is helder.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik denk dat het goed is dat vandaag wordt opgehelderd wat
de positie van de PvdA is. Vorige week is er een lang debat
gevoerd. Daarbij ging het juist over de positie van de leraren
en over extra geld voor de versterking van hun salarissen.
De dag voorafgaand aan dat debat zei de heer Asscher: ik
teken de begroting niet als dit niet is geregeld. Hij is partijleider en vicepremier, weliswaar demissionair. Een dag
later zei de demissionair minister van Onderwijs: ik heb
geen extra geld nodig. Maar vandaag horen we dan hier
het finale oordeel: demissionair kabinet of geen demissionair kabinet, de Partij van de Arbeid vindt: er komt extra
geld voor onderwijs.
De heer Nijboer (PvdA):
En voor basisschoolleraren in het bijzonder. Zeker.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik sla even aan, voorzitter …
De voorzitter:
U slaat altijd even aan, mijnheer Van Dijck.

De heer Nijboer (PvdA):
Zo is het.
Mevrouw Leijten (SP):
En de ander zegt: ja, maar extra geld voor salarissen is
helemaal niet nodig. Wat is nou precies het standpunt van
de Partij van de Arbeid op dit moment?
De heer Nijboer (PvdA):
Als de PvdA in de coalitie zit, zullen er extra middelen voor
de basisschoolleraren moeten worden opgenomen. De
zaken in het land gaan gewoon door. Er moeten ook cao's
worden afgesloten. Wij vinden dat leraren ook voldoende
waardering verdienen. En wij vinden dat zij die waardering
nu onvoldoende krijgen.

De heer Tony van Dijck (PVV):
... bij de opmerking dat het de PvdA niet gaat gebeuren dat
de gepensioneerden in de min staan en dat de mensen met
een klein salaris, tot modaal, in de min staan. Hun werd
0,9% beloofd. De ouderen werd in september, bij het verschijnen van de Miljoenennota, 0,7% koopkrachtstijging
beloofd. Maar nu blijken het minnen te zijn. Ik weet niet of
de heer Nijboer de discussie heeft gevolgd die ik net had
met de woordvoerder van de VVD. Vindt de heer Nijboer
niet dat we nu, tussentijds, die koopkracht voor in ieder
geval die groepen gepensioneerden moeten repareren? We
weten nu immers dat er een overschot is en dat de minister
van Financiën onverwacht 8 miljard extra belastinginkomsten heeft opgehaald.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik vind echt dat je koopkrachtbeleid maakt voor het volgende jaar, gegeven alle onzekerheden die je ziet aankomen.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

5 juli 2017
TK 96

96-2-11

Ik heb zojuist een helder uitgangspunt van de PvdA gegeven. Je ziet meer in het algemeen dat de hoogste inkomens
er in economisch goede tijden het meest op vooruitgaan.
We hebben natuurlijk de cijfers nog niet, maar dat kun je
op je klompen aanvoelen. Er is dus beleid voor nodig om
dat bij te stellen en om ouderen, uitkeringsgerechtigden en
mensen met een laag of een middeninkomen ook te laten
profiteren. Daar is de PvdA-fractie voorstander van. We
gaan dat niet hapsnap ineens bij de Voorjaarsnota doen. Ik
weet wel dat de PVV hier altijd oplossingen voor heeft, bijvoorbeeld de btw met 3% verlagen en zus en zo, maar aan
zulke politiek doen wij niet mee. De PvdA is wel een serieuze
politieke partij.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dus in september belooft de PvdA heel Nederland 1%
koopkrachtstijging. Nu is het juni. Wat blijkt? Alles valt mee.
Alle seinen staan op groen. Het gaat dus geweldig in
Nederland. Er wordt 8 miljard extra belasting geïnd. Van
een tekort gaan we ineens naar een overschot. De overheidsfinanciën staan er beter voor dan ooit. Maar wat zegt de
heer Nijboer tegen al die ouderen en al die mensen die hij
in september 1% koopkrachtstijging heeft beloofd? Tegen
hen zegt hij: wacht maar anderhalf jaar, en misschien dat
een ander kabinet het wel repareert. Bedoelt de heer Nijboer
dat met "dit gaan wij niet meemaken"?
De voorzitter:
De heer Nijboer.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Zijn dat uw woorden van "dit gaan wij niet meemaken"?
De heer Nijboer (PvdA):
1 januari is over een halfjaar. Halverwege het jaar belastingtarieven aanpassen, het is weer een idee uit de hoge hoed
van de PVV, maar wij zijn daar geen voorstander van. Wat
wilt u nou? In augustus belastingtarieven van zoveel en dan
vanaf september een ander tarief, en dat lekker gaan uitvoeren met de Belastingdienst zoals die er nu voorstaat? Dat
is toch niet serieus?
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Volgens mij zijn er ook andere manieren om koopkracht te
repareren dan alleen maar de belastingtarieven.
De heer Nijboer (PvdA):
Ja, toeslagen, maar daar bent u ook niet zo'n voorstander
van.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dat laat ik even in het midden. Ik sla aan op uw woorden:
dit gaan wij niet meemaken.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

De heer Nijboer (PvdA):
Zo is het!
De heer Tony van Dijck (PVV):
Vervolgens gaat u op uw handen zitten en wachten tot een
ander kabinet het repareert, want u zegt nu, terwijl de PvdA
nog demissionair aan de knoppen zit: dit ga ik niet meemaken. Dat zijn loze woorden. Ik vind dat u die moet terugnemen.
De heer Nijboer (PvdA):
Nou, dat was ik niet van plan.

De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Op het eerste gezicht ligt er vandaag een keurige
Voorjaarsnota voor. Het is in ieder geval een Voorjaarsnota
met veel goed nieuws, zeker als je bedenkt uit welke diepe
crisis we de afgelopen jaren komen. De begroting is op
orde en we koersen af op een begrotingsoverschot. De
staatsschuld daalt snel. En misschien wel het allerbelangrijkste: de economie groeit, steeds meer mensen vinden
een baan en de werkloosheid daalt rap. Die gunstige ontwikkeling, ook op de begroting, biedt het kabinet de
mogelijkheid om in de Voorjaarsnota een aantal nog
openstaande taakstellingen, bezuinigingen te schrappen.
De mantelzorgboete in de AOW stond al lang op de rol maar
is nu gelukkig definitief van tafel. Dat geldt ook voor de
door de hele Kamer niet gepruimde bezuiniging op het
onderhoud van monumenten, waar het kabinet ons vorig
jaar opeens mee verraste. Mensen die ons cultureel erfgoed
bewaken zouden opeens daarvoor worden gestraft. De
monumentenaftrek blijft en dat is goed nieuws; complimenten voor het kabinet. Misschien wel het bijzonderst was dat
we vorig jaar gingen bezuinigen op het ondersteunen van
scholing. In een tijd waarin we allemaal weten dat scholing
steeds belangrijker wordt en dat je een leven lang moet
leren, was dat natuurlijk een wat bijzondere maatregel. Ook
die maatregel gaat met deze Voorjaarsnota van tafel. Daar
is de D66-fractie buitengewoon content mee.
Zo lijkt het allemaal op orde en kopt het persbericht van de
minister dan ook juichend dat het begrotingsoverschot in
2021 maar liefst 1,3% zou zijn. Fantastisch nieuws! Ja, de
begroting is op orde en ja, dat biedt ook kansen voor de
toekomst, maar er zitten wel wat addertjes onder het gras
bij deze vorm van boekhouden. Dat was ons toch een beetje
slecht bevallen. Het begint al bij de langdurige zorg. Volgens
mij is de hele Kamer het erover eens dat daar inderdaad
een investering noodzakelijk was. In de Voorjaarsnota staat
dat we in de ouderenzorg 2,1 miljard moeten gaan investeren in 2021. Dat staat in de tekst van de Voorjaarsnota. Er
staat zelfs bij dat dat juridisch verplicht is, maar in de
meerjarige tabellen vinden we deze investering niet terug.
Kan de minister bevestigen dat als je die 2,1 miljard inderdaad gaat uitgeven, het overschot in 2021 geen 1,3% maar
1% is? Het lijkt me gewoon goed om dat helder te hebben.
Het is overigens buitengewoon goed dat nu al blijkt dat er
volgend jaar 435 miljoen wordt geïnvesteerd, maar zoals
iedereen hier zegt, loopt dat daarna op. Dat ligt ook vast
door het kwaliteitskader. Dat zou je eigenlijk gewoon willen

5 juli 2017
TK 96

96-2-12

terugzien in het meerjarige plaatje dat de minister presenteert. Waarom doet hij dat niet?
Wat ik wel nog steeds opmerkelijk vind en waar ik toch even
bij wil stilstaan — de heer Omtzigt deed dat ook — is de
wijze waarop deze 2,1 miljard op een gegeven moment ook
echt een juridisch gegeven werd. Dat is immers een groot
bedrag en we praten hier wel over fracties van bedragen
van deze orde van grootte. De regels van het Zorginstituut
maken dat dit nu juridisch bindend is, ook voor de komende
jaren, zo schrijft het kabinet, als gevolg van het kwaliteitskader langdurige zorg. Maar waarom is toen het kwaliteitskader werd vastgesteld niet al gewoon helder gecommuniceerd dat daarmee 2,1 miljard nodig was? Ik denk dat het
niet raar was geweest als wij als Kamer dat hadden geweten. Wat zeg ik? Ik denk dat het niet raar was geweest als
de minister van Financiën het had geweten. Ik krijg namelijk
sterk de indruk dat ook de minister niet betrokken was bij
deze juridische verplichting van meer dan 2 miljard euro.
Kan de minister dat bevestigen?
De wet is de wet en dit zijn de regels. Het is welbesteed
geld, maar was het wel de bedoeling dat de minister van
Financiën via het Kwaliteitskader voor een voldongen feit
werd gezet dat het Zorginstituut zelfstandig, zonder toets
van kabinet of Kamer, dit soort ingrijpende beslissingen
kan nemen?
Ik zie mevrouw Leijten staan.
De voorzitter:
Ik ook. Mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Volgens mij was de Kamer er met haar volle verstand bij
toen zij niet alleen het Zorginstituut vroeg om die toets,
maar vervolgens ook bij het meteen juridisch bindend
maken van dat Kwaliteitskader. Sterker nog, daar hebben
we de staatssecretaris, denk ik, drie jaar op aangejaagd,
inclusief de VVD en inclusief D66. Het probleem is nu wel
dat er een Kwaliteitskader ligt waaruit niet per se volgt dat
dat extra geld ook daadwerkelijk in personeel gaat zitten.
Het is zo vaag opgeschreven dat een zorginstelling zich er
ook onderuit kan wurmen dat de bezetting wel op orde zou
moeten zijn, ook al is die dat misschien niet. Wat vindt de
D66-fractie daarvan?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik kan me voorstellen dat we onze zorgcollega's een heel
gedetailleerd debat over dit zorgkader laten voeren. Ik ben
mij er zeer van bewust dat mevrouw Leijten op dat punt
actuele kennis en informatie meebrengt. Ik wil in algemene
zin wel zeggen dat als je dat geld gaat uitgeven, je dat wel
wilt borgen — ik heb de heer Harbers daar ook naar horen
vragen — en dat het geld wordt benut voor hetgeen waarvoor we het hebben gereserveerd en dat is kwaliteit. Daar
is personeel een buitengewoon onmisbaar onderdeel van.
Ik denk dan ook dat ik de zorg van mevrouw Leijten deel.
Over de vraag hoe we dat precies gaan doen, zullen ook in
het nieuwe kabinet nog wel vragen komen, want er is nog
meer nodig dan nu door het kabinet beschikbaar wordt
gesteld. Als dat geld echter op de plank blijft liggen of in
managementsalarissen gaat zitten, vindt u D66 aan uw zijde
om zich daartegen te verzetten.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

Mevrouw Leijten (SP):
Volgens mij kan het geen kwaad om nu het signaal af te
geven aan deze minister van Financiën — u kunt dat aan
de formerende partijen doorgeven — dat het Kwaliteitskader
dat er nu ligt, uitspreekt dat er kwaliteit moet zijn en dat het
duidelijk is dat er eigenlijk maar één manier is om die
kwaliteit te realiseren, namelijk met voldoende personeel.
Het zou logisch zijn als het Kwaliteitskader dan vervolgens
ook gewoon uitspreekt wat voldoende personeel is. Je kunt
wel zeggen wat de kwaliteit zou moeten zijn, maar als je
niet zegt dat dat in mensen zit, dan weet ik wel waar het
naartoe gaat. Ik ken de zorg langer dan vandaag.
De heer Van Weyenberg (D66):
Laten we dan zorgen dat de angst van mevrouw Leijten
geen werkelijkheid wordt. Ik wil nog wel zeggen dat naast
personeel bijvoorbeeld ook opleiding van personeel heel
belangrijk is. Er zijn dus meer dingen van belang dan alleen
de salarissen en de aantallen. Gekwalificeerd personeel is
ook belang. De zoektocht naar dat gekwalificeerde personeel
en de opleiding daarvan wordt nog een hele opgave. Ik
weet dat mevrouw Leijten dat met mij eens is. De vraag die
ik nu stel gaat over de wijze waarop dat zich nu vertaalt in
de Voorjaarsnota, waarin staat: we moeten juridisch verplichtend 2,1 miljard neerzetten. Dat roept heel veel vragen
op over de wijze waarop je zorgt dat dat geld effectief wordt
ingezet. Het roept bij mij echter ook de vraag op waarom
dat bedrag niet is terug te vinden in de meerjarige sommen
van de minister. De formulering dat het blijkbaar nu opeens
— dat Kwaliteitskader is niet van de tijd van de Voorjaarsnota — juridisch verplichtend wordt, roept bij mij dan wel
vragen op over hoe we die besluitvorming hebben georganiseerd.
Voorzitter. Als we verder kijken, zien we dat niet alleen de
zorguitgaven vragen oproepen, maar dat er ook nog wel
een lijk in de kast zit als het gaat om de onderwijsbegroting.
Ik merkte dat de heer Nijboer daar wat geprikkeld op reageerde, maar de feiten zijn toch helaas niet anders. Er is in
2017 inderdaad een oplossing gekomen voor de bezuiniging
op het onderwijs waar het kabinet vorig jaar mee kwam. Ik
krijg graag een bevestiging van de minister, want de heer
Nijboer ontkende dat, dat er vorig jaar gewoon een taakstelling in de OCW-begroting stond. Die moest nog worden
ingevuld, maar die zat er wel in. Graag een bevestiging.
Dat punt is groter geworden, omdat er inmiddels ook nog
een tegenvaller in de leerlingenraming is. Dat is een wat
rare tegenvaller, want het is goed als er meer mensen naar
school gaan, maar dat kost ook geld. Kan de minister aangeven — de heer Nijboer schijnt dat niet te geloven — dat
er in deze Voorjaarsnota nog een gat op de OCW-begroting
zit van 467 miljoen voor een nader in te vullen taakstelling?
Volgens de heer Nijboer is dat niet zo, maar ik denk dat de
minister kan bevestigen dat het wel zo is en dat die dus
voor ongeveer de helft komt uit een keuze van het kabinet
vorig jaar met Prinsjesdag om een taakstelling in te boeken.
Dat is jammer. Eerder hadden we gezien dat dit kabinet bij
het regeerakkoord eigenlijk geen cent extra uitgaf aan
onderwijs. Jarenlang was er een nullijn voor leraren en
leraressen. In de onderhandelingen met het kabinet
moesten wij als D66 samen met de ChristenUnie en de SGP
keihard knokken om een half miljard euro extra per jaar
voor het onderwijs te krijgen.

5 juli 2017
TK 96

96-2-13

Wat zien we nu? Dat het kabinet in eigenlijk zijn laatste
budgettaire stuk een gat achterlaat voor volgend jaar van
467 miljoen op de OCW-begroting. Ik heb daar nog twee
vragen over aan de minister. Als je al die problemen en
taakstellingen die nog openstaan oplost, gelukkig — de
monumenten, de scholingsaftrek en de mantelzorgboete
— waarom is dit dan niet mee opgelost in de Voorjaarsnota?
Vindt de minister dat hij de boel netjes achterlaat met nog
een open taakstelling op die begroting van 467 miljoen? Is
dat verantwoord begroten? Ik begrijp PvdA-leider Asscher
niet die hier in de Kamer dreigt dat zijn ministers de
begroting niet zullen tekenen als er geen geld komt voor
hogere lerarensalarissen, terwijl hij als vicepremier Asscher
in de Trêveszaal zijn handtekening zet onder een Voorjaarsnota met bijna een half miljard aan bezuinigingen op het
onderwijs voor volgend jaar. Dat gaat mijn pet te boven.
Bij de Algemene Beschouwingen heeft de hele Kamer
gezegd dat de bezuinigingen niet ten koste mochten gaan
van de scholen. In antwoorden op schriftelijke vragen heeft
de minister aangegeven dat het niet mogelijk is om deze
taakstelling binnen de OCW-begroting te dekken zonder
dat het de onderwijsbekostiging raakt. Dan is de enige
logische conclusie toch dat de taakstelling nu moet worden
geschrapt? De dekking moet van buiten de OCW-begroting
komen. Dat is ook op andere onderwerpen gebeurd, dus
waarom ook hier niet? Vanwaar deze onbetaalde rekening?
Hoe stevig is de OCW-begroting? Als het CPB een raming
maakt van het begrotingstekort, hoe zit dan de taakstelling
voor het onderwijs erin? Ik ontvang graag een helder antwoord van de minister. Datzelfde geldt wat mij betreft voor
die 2,1 miljard voor de langdurige zorg.
Dit lijk in de kast bij OCW vind ik een smet op de politieke
erfenis van de minister, maar ik wil afsluitend zeggen dat
de minister verantwoord begrotingsbeleid heeft gevoerd.
Ik constateer dat partijen die nu vooroplopen om geld uit
te geven, nou niet echt vooropliepen toen de begroting op
orde moest worden gebracht. Als we toen hun plannen
hadden gevolgd, was er vandaag geen overschot geweest
maar een groot begrotingstekort. De minister en ook zijn
partij verdienen een compliment voor het feit dat ze niet
met de wolven hebben meegehuild. Ik hoop dat we daar
ook de komende jaren op mogen rekenen.
Tot slot kom ik terug op een punt dat bij het Verantwoordingsdebat aan de orde is gekomen, namelijk het budget
van de Algemene Rekenkamer. De minister heeft gezegd
dat hij met de Rekenkamer zou kijken naar de taken van de
Rekenkamer en naar de vraag of de financiële middelen
van de Rekenkamer toereikend zijn om die taken uit te
voeren en de Kamer en het kabinet zowel te steunen als
scherp te houden. Ik ben benieuwd wat de stand van zaken
is.

De heer Snels (GroenLinks):
Voorzitter. We spreken vandaag over de Voorjaarsnota.
Feitelijk dienen we dan alleen de wijzigingen en bijstellingen
van het lopende begrotingsjaar te behandelen. Toch kijken
we traditiegetrouw ook altijd naar de komende begroting,
niet in de laatste plaats omdat ook het kabinet al bezig is
met de voorbereiding daarvan. Deze Voorjaarsnota is van
een demissionair kabinet. Of er in september een nieuw
kabinet is, weten we nog niet. Dat betekent dat dit demissi-

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

onaire kabinet ook de begroting voor 2018 aan het voorbereiden is. Bij alle voorstellen en bij al het beleid is de vraag:
gaat het hier om over het graf heen regeren of gaat het om
het wel of niet achterlaten van lijken in de kast?
Om te beginnen moeten we de minister van Financiën
complimenten maken. Bij de Miljoenennota werd voor 2017
nog een tekort van 0,5% verwacht en nu hebben we een
overschot van 0,2%. De belastinginkomsten vallen met bijna
8 miljard mee en bij het totale uitgavenkader is er een
onderschrijding van 1 miljard.
Vooral bij het uitgavekader voor zorg is er een forse
onderschrijding, mede omdat de ruilvoetmeevaller hier
extra groot is. Die is zo groot, omdat in de zorg na de Miljoennota geen loon- en prijsbijstelling meer plaatsvindt.
Hoe beoordeelt de minister dit? Er is meer ruimte voor
zorguitgaven, maar die wordt niet gebruikt. Waarom niet?
Ik vraag dit omdat ik met enige verbazing kijk naar de verpleeghuiszorg. Het kabinet heeft daar eerst op bezuinigd
en heeft daar vervolgens weer extra geld voor uitgetrokken,
maar er waren maatschappelijke druk en onafhankelijke
toezichthouders voor nodig om vast te stellen dat de kwaliteit niet op orde is. Nu zijn er bindende kwaliteitseisen. Die
gaan ruim 2 miljard euro per jaar kosten. Gisteren kwam
er een brief van het kabinet waarin staat dat er in de
begroting van 2018 extra geld komt. Het gaat om een
bedrag van 335 miljoen. Het is duidelijk dat dit bij lange na
niet voldoende is om aan de juridische kwaliteitseisen te
voldoen, maar het is een stap vooruit. Het was nogal
merkwaardig — de heer Van Weyenberg had het daar al
over — dat in de meerjarige doorkijk van de minister van
Financiën slechts 100 miljoen per jaar was gereserveerd.
Hoe dan ook, blijft er voor een volgend kabinet een opgave,
een financieel lijk in de kast, van ongeveer 2 miljard euro.
Hoe beoordeelt de minister dit?
2017 is voor mijn fractie wel een acuut probleem. In de
Voorjaarsnota zijn slechts 100 miljoen incidenteel en 100
miljoen vast extra gereserveerd voor de verpleeghuiszorg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik kom nog even terug op het vorige punt. Is de heer Snels
het met D66 eens dat het goed zou zijn als de minister een
nieuwe tabel naar de Kamer stuurt waarin de vastliggende
uitgaven rondom de zorg en wat mij betreft ook rondom
de open taakstelling bij het onderwijs netjes zijn verwerkt?
Dan zitten er geen gaten meer in de begroting en kunnen
wij ook bekijken hoe het CPB daarmee omgaat. Is de heer
Snels het met mij eens dat dit de zuiverheid van de politieke
afweging ten goede zou komen, hoe we het ook doen?
De heer Snels (GroenLinks):
Dat ben ik zeer met de heer Van Weyenberg eens. Ik ben
benieuwd naar de antwoorden van de minister van Financiën.
Ik had het over 2017. Als je rekening houdt met de oplopende kosten van lonen en prijzen, is het extra geld voor
2017 onvoldoende om de huidige kwaliteit op peil te houden. Als je je dan bedenkt dat de kwaliteitseisen van het
Zorginstituut juridisch bindend zijn, ook al zijn de normen
nog niet volledig uitgewerkt — dat ben ik zo eens met de
heer Harbers — dan kan de conclusie niet anders zijn dan
dat het kabinet zich weinig aantrekt van de tekortschietende

5 juli 2017
TK 96

96-2-14

kwaliteit op dit moment. Het gaat hierbij niet om nieuw
beleid, maar om beleid waarvoor het demissionaire kabinet
nog volledig verantwoordelijk is. GroenLinks had verwacht
dat het kabinet al bij voorjaarsnota een forse impuls aan
de verpleeghuiszorg zou geven, zeker gezien de inzet in de
verkiezingscampagne en de verkiezingsprogramma's.
Waarom is die politieke ruimte niet gepakt? Waarom wordt
er nu niet alvast meer geregeld? Waarom is er niet nu al
boter bij de vis geleverd?
Dan de kostendelersnorm. Die bezuiniging stond ingeboekt
voor 2019, maar het kabinet laat die toch vervallen. Collega
Schouten van de ChristenUnie noemt dit "over het graf
heen regeren", omdat er een structurele claim wordt gelegd
bij het volgende kabinet. Ik ben dat niet met de ChristenUnie
eens. Het huidige kabinet durfde de bezuiniging niet voor
eigen rekening te nemen en probeerde de politieke pijn
naar het volgende kabinet te verschuiven. Dat is niet netjes.
Dat zou een politiek lijk in de kast zijn geweest. Complimenten dus aan het kabinet.
Maar geldt hetzelfde niet voor de korting op de Wajonguitkering per 1 januari 2018? Waarom wordt die niet
geschrapt? Ook die is toch een politiek lijk in de kast voor
een volgend kabinet? Er is hierbij een relatie met de verantwoordelijkheid van gemeenten voor sociale politiek. Zij zijn
nu verantwoordelijk voor het aan werk helpen van jongeren
met een handicap, voor het leveren van zorg aan kwetsbare
ouderen en voor de jeugdzorg. De erfenis van het decentralisatiebeleid is dat gemeenten op dit moment in financiële
problemen komen. Hoe kijkt het kabinet tegen deze erfenis
aan?
Ook bij het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid —
de heer Nijboer sprak daar al over — is er sprake van een
erfenis van iets te hard bezuinigen. Het kabinet heeft daar
nu een nieuwe financieringssystematiek voor ontwikkeld,
maar zegt bij monde van de staatssecretaris dat het de oude
systematiek handhaaft omdat het demissionair is. Daardoor
staat er in 2018 nog een bezuiniging van 65 miljoen op de
rol. Ook dat lijkt mij weer een lijk in de kast voor een nieuw
kabinet. Graag hoor ik hierop een reactie. Op dit punt
overweeg ik een motie in te dienen.
Over de salarissen op basisscholen is al veel gezegd. Je
zou kunnen zeggen dat ruimte maken op de begroting om
die salarissen te verhogen in dit geval echt over het graf
heen regeren is. Maar toch, in het najaar loopt de cao af.
Er zal meer ruimte moeten komen om de noodzakelijke
verhoging te financieren. Je kunt ook zeggen dat, als dit
kabinet bij de voorbereiding van de Miljoenennota niet
zorgt voor meer geld, er later een gat in de begroting ontstaat. Dat is alweer een financieel lijk in de kast. Hoe ziet
de minister van Financiën dit?
De inkomens van leraren zijn een symptoom van een groter
probleem. De inkomens van gewone hardwerkende
Nederlanders zijn de afgelopen jaren op achterstand komen
te staan, niet alleen doordat de loonstijgingen te laag zijn,
maar ook door kabinetsbeleid. Het koopkrachtbeeld dat uit
het CEP van het CPB naar voren komt, is niet fraai. Uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden komen uit op nul
of op een min. Werkenden komen uit op een half procentje.
Als je meer dan drie keer modaal krijgt, ga je er 0,8% op
vooruit. Heb je minder dan modaal, dan blijf je op nul. Het
ingezette beleid is in 2018 goed voor mensen die het al

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

goed hebben. Dat beleid gaat immers over lastenverlichting
aan de bovenkant; ik noem de verlaging van het toptarief
en de verlenging van de derde schijf. Het is echter ongunstig
voor mensen die het minder hebben of gewoon hard werken. Ik noem de verlaging van de bijstand, de bezuiniging
op de zorgtoeslag en de lastenverzwaring via een verhoging
van de tweede en derde schijf. Dat zijn nogal wat lijken in
de kast voor mensen met een modaal of lager inkomen.
Deze inzet, waarvan de aspecten door het CPB op een rijtje
zijn gezet, zorgt ervoor dat de inkomensverschillen worden
vergroot. Zowel de vicepremier als de minister van Financiën heeft gezegd dat dit gecorrigeerd moet worden. Ik
steun hen daarin. Hoe gaat het kabinet dit doen? Om hoeveel geld zou het ongeveer gaan? De minister van Financiën
suggereerde eerder dat het over enkele miljarden zou
moeten gaan: 1, 2? Ziet hij ruimte om dat in dit kabinet voor
elkaar te krijgen?
"Over het graf heen regeren of lijken in de kast?": dat was
de vraag. Ik heb duidelijk gemaakt dat dit demissionaire
kabinet de verantwoordelijkheid moet nemen om financiële
noch politieke lijken in de kast achter te laten. Dat betekent
regeren en niet achteroverleunen, bijvoorbeeld als het gaat
om de gezondheidszorg. Ik had graag gezien dat dit
demissionaire kabinet in de Voorjaarsnota 2017 al meer
geld voor de verpleeghuiszorg had geregeld. Ik steun de
inzet om in 2018 meer geld te besteden aan primair onderwijs en een evenwichtige inkomensverdeling te realiseren,
waarbij de hoogste inkomens er niet meer op vooruitgaan
dan de rest van Nederland.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. De inkomens van de huishoudens in Nederland
zijn de afgelopen jaren hard geraakt om de begroting op
orde te krijgen. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek daalden de inkomens in 2010, in 2012 en in 2013. In
2014 stegen ze weer. Dat was ook hard nodig, want
gemiddeld genomen liggen de bestedingen door gezinnen
in Nederlanden maar liefst 10% lager dan de bestedingen
in andere landen van de Europese Unie. De minister noemt
als redenen hiervoor ons zorgstelsel en de neiging van
Nederlanders om te sparen, maar zou de bescheiden groei
van de koopkracht voor velen volgens de minister daarbij
niet ook een rol kunnen spelen? Ik zei het al: de koopkracht
groeit in 2017 slechts een beetje. In de juniraming wordt
de groei van de koopkracht ingeschat op 0,3% voor alle
huishoudens. We hebben echter ook al gehoord dat die per
groep wel erg verschilt. Sinds de raming is de inflatie flink
naar boven bijgesteld. Welke invloed heeft dat precies op
de koopkracht? Welke inkomens gaan volgens de minister
door de nullijn zakken terwijl het economische tij meezit en
men op de televisie kan zien en in de krant kan lezen dat
het allemaal zo ontzettend positief is? Van iedere euro die
wij in de jaren negentig verdienden, ging 80 cent naar
mensen die werkten. Tegenwoordig is dat nog 73 cent. Dit
betekent dus dat van wat wij verdienen, meer in de winsten
van bedrijven zit en minder in de lonen van mensen. De
inkomensarbeidsquote daalt. Hoe kijkt de regering daartegen aan? Wat zegt dit over de stabiliteit van onze economie?
Als De Nederlandsche Bank, de Europese Commissie in de
landenspecifieke aanbeveling, het Internationaal Monetair
Fonds, de SP en het CPB inmiddels hebben gezegd dat de
lonen toch fors omhoog moeten om ervoor te zorgen dat
de economie ook door de koopkracht en interne bestedin-

5 juli 2017
TK 96

96-2-15

gen overeind blijft, waar blijft dan het kabinet? Zou het niet
goed zijn als wij het arbeidsquotum verhogen door bijvoorbeeld de salarissen van ambtenaren te laten stijgen? Door
bijvoorbeeld de salarissen van leraren te laten stijgen? Door
te investeren in agenten en veiligheid?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik neem aan dat mevrouw Leijten de arbeidsinkomensquote
bedoelt en niet een quotum voor leraren.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik heb dat zojuist ook gezegd, maar ik probeer het zo uit te
leggen dat de mensen die dit volgen, het ook nog snappen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Gewoon relatief meer loon; ik ben het daar erg mee eens.
Wat mij misschien nog wel het meeste bevalt in het betoog
van mevrouw Leijten, is de oproep om goed te luisteren
naar De Nederlandsche Bank en het Centraal Planbureau,
de OESO en het IMF. Gaat mevrouw Leijten daarvan een
gewoonte maken?
Mevrouw Leijten (SP):
Zeker.
De voorzitter:
Kijk, een kort antwoord.
Mevrouw Leijten (SP):
Wij luisteren goed naar iedereen. En vervolgens bekijken
wij wat wij op basis van onze politieke visie goed vinden
voor de samenleving. Als het Centraal Planbureau zegt dat
het investeren in zorg en onderwijs alleen maar als een
kostenpost ziet, luisteren wij niet zo goed naar het Centraal
Planbureau.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat u meestal niet goed naar hen luistert, is mij al geworden. Als mevrouw Leijten hoort: ga nu niet potverteren, kijk
toch eens hoe je ervoor kunt zorgen dat mensen een beter
pensioen krijgen door het pensioenstelsel wat te veranderen, zorg ervoor dat je de arbeidsmarkt wat eerlijker maakt
… Dit zijn allemaal interessante adviezen die ik mevrouw
Leijten van harte aanraad. Ik hoop daarvoor net zo veel
enthousiasme te noteren als voor de hogere lonen, waarover ik het met haar eens ben.
Mevrouw Leijten (SP):
Weet u, mijnheer Van Weyenberg, misschien moet u niet
alleen kijken naar modellen die u bevallen, bijvoorbeeld
voor de arbeidsmarkt, maar moet u ook eens luisteren naar
de mensen die waarschuwen voor de gevolgen van die
arbeidsmarkt. Ik hoor de SP hier nog waarschuwen voor
de flexibilisering van de arbeidsmarkt, voor de gevolgen
voor jonge mensen die nooit een vast contract krijgen,
daardoor geen huis kunnen kopen en weinig toekomst
hebben. Ik hoor ons nog waarschuwen voor het feit dat als
je flex toelaat, niet alleen bij piek en ziek … De heer Van

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

Weyenberg staat een beetje te wiebelen, maar ik hoop dat
hij ook luistert.
De voorzitter:
Maakt u uw zin af.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat wij dit hebben toegelaten als normale schil, maakt dat
wij nu de arbeidsmarkt moeten repareren, dat wij contracten
moeten vastleggen op twee jaar waarvan wij ook weer
nadelige gevolgen zien. Zelfs D66, de aanjager van de
flexibilisering van de arbeidsmarkt — flex is fijn — zegt nu
dat wij een beetje zijn doorgeschoten. Dus ja, wij zullen
goed luisteren naar De Nederlandsche Bank, het Centraal
Planbureau en iedereen die ons adviezen geeft, maar wij
zullen ook altijd de ramingen en interpretaties duiden. En
als die in een neoliberaal frame zitten, dan zullen wij die
bevechten en zullen wij er niet naar luisteren.
De heer Van Weyenberg (D66):
Naar de opwinding en het lange antwoord te oordelen, was
dit misschien een gevoelige vraag. Zo was het niet bedoeld.
Ik hoopte dat mevrouw Leijten vaker naar hen luistert. Als
ik naar de arbeidsmarkt kijk, kan ik alleen maar constateren
dat misschien juist de halsstarrigheid van de SP die tweedeling op de arbeidsmarkt en het feit dat geen mkb'er meer
mensen een vast contract durft te geven … Zoals ik het met
haar eens ben dat wij ervoor moeten zorgen dat wij doorgeslagen flex aanpakken, vraag ik haar ook eens mee te
denken over de vraag hoe wij ervoor kunnen zorgen dat
werkgevers weer zo'n vast contract kunnen gaan aanbieden.
Wat mij misschien nog het meeste stoort… Ik ben het met
mevrouw Leijten eens dat je moet gaan voor je idealen. Ik
wijs er echter op dat zij eerst in slechte tijden geen verantwoordelijkheid nam en nu vandaag voorstellen doet die
weer geld kosten, terwijl zij nergens te bekennen was om
te helpen de begroting op orde te brengen en dat zij geen
verantwoordelijkheid in de regering wil nemen. Ik denk dat
zij de kiezers die op haar hebben gestemd, veel beter zou
helpen door gewoon aan tafel te komen praten dan hier
het ene het andere ongedekte amendement in te dienen.
Mevrouw Leijten (SP):
Allereerst: de amendementen zijn gedekt, uit het begrotingsoverschot. Zelfs als we al mijn amendementen aannemen
— en ik ga zo zeggen hoe verstandig het is om dat te doen,
om te investeren in de samenleving — is er nog een
begrotingsoverschot, zodat u ook de staatsschuld kunt
aflossen. Dit is dus niet profiteren of interen. Er is nu meer
geld beschikbaar. Na lange tijden waarin mensen werd
gezegd dat ze de broekriem moesten aanhalen, gaan we
weer zorgen voor de leraren en de politie. Zo meteen ga ik
alles opsommen.
Nog iets over de opmerking dat wij geen alternatieven
zouden hebben of niet zouden luisteren. Wij hebben een
wet voorgesteld om flexwerk aan te pakken. Daardoor zou
de flexibele schil niet altijd goedkoper zijn geweest, waardoor er niet altijd zou worden getornd aan vast en zeker
werk. Wij wilden daarmee flexibel werk iets duurder maken,
waardoor vast werk aantrekkelijker zou worden en flexibel

5 juli 2017
TK 96

96-2-16

werk alleen zou worden ingezet bij piek en ziek. Volgens
mij kunnen wij de kleine ondernemers goed helpen als wij
het tweede jaar van ziekte overnemen. Dat was overigens
een voorstel dat de SP nota bene samen met de VVD heeft
gedaan in de vorige coalitie. Dat is niet uitgevoerd, maar
wij zoeken dus altijd naar oplossingen. En als het gaat om
de begroting weer op orde krijgen: wij laten bij verkiezingen
altijd onze investerings- en bezuinigingsagenda en alle
andere maatregelen doorrekenen. Dat hebben wij altijd
gedaan en wij zijn er daarbij altijd goed uitgekomen.
De voorzitter:
Volgens mij is dit punt nu voldoende besproken.
De heer Van Weyenberg (D66):
Nou voorzitter, ik ken die doorberekeningen van de SP: die
leiden meestal niet tot lagere overheidstekorten of een
lagere overheidsschuld.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat is gewoon onjuist. Dit is fact free politics. Bij de afgelopen doorrekening hadden wij een groter begrotingsoverschot dan de VVD en een lagere staatsschuld dan de VVD.
De heer Van Weyenberg (D66):
En de houdbaarheid was helemaal naar de vaantjes, zodat
alle rekeningen ...
Mevrouw Leijten (SP):
Ja, in 2060.
De heer Van Weyenberg (D66):
De SP durft in deze zaal ongedekte amendementen in te
dienen. Durft de SP daarmee ook aan te schuiven in de
Stadhouderskamer? Ik had namelijk graag met mevrouw
Leijten verantwoordelijkheid genomen en zaken gedaan,
maar de SP was toen nergens te bekennen.
De voorzitter:
Dit heeft u allemaal al uitgewisseld.
Mevrouw Leijten (SP):
Wij hebben heel duidelijk gezegd dat wij graag een andere
koers voor Nederland willen. Die andere koers willen wij
echt ook met D66 verkennen, maar met de VVD zien wij dat
niet zitten. Als u dus de VVD loslaat, gaan wij met elkaar
praten. Dat lijkt mij een goed idee.

zullen we daarop wachten, minister? We wachten namelijk
ook niet met het aankondigen van 435 miljoen extra geld
voor de verpleeghuizen en we wachten ook niet met het
uitgeven van 4 miljard voor nieuwe onderzeeboten. Waarom
zouden we dan tegen de meesters en juffen zeggen dat ze
maar even moeten wachten? Volgens mij is dat niet zo goed
uit te leggen. Dag in dag uit leiden deze meesters en juffen
namelijk onze kinderen op. Zij hebben letterlijk de toekomst
in handen. En zij roepen om onze hulp. Investeren in het
basisonderwijs, in de mensen die lesgeven, is investeren
in de samenleving. Wij stellen voor om de laagste salarisschaal in het basisonderwijs af te schaffen. Ik heb een
amendement ingediend om daarvoor middelen vrij te
maken. Dat is geen ongedekte cheque. Er is namelijk meer
belastinggeld binnengekomen en er is minder uitgegeven,
dus er is geld op de begroting. Dit is een politieke keus.
De staatsschuld moet omlaag, maar niet ten koste van alles.
Het is niet juist dat het hele overschot wordt ingezet voor
een lagere staatsschuld wanneer de noden in het land hoog
zijn. Als iedereen zegt dat andere dingen zijn opgelost, kan
ook het probleem worden opgelost dat de politie, net als
de leraren, vanwege de bezuinigingspolitiek van de afgelopen jaren zucht onder een te hoge werkdruk. Er is een groot
capaciteitsgebrek. Je kunt in de landelijke gebieden namelijk
wel bellen naar de politie, maar bij een inbraak is die daar
waarschijnlijk te laat; de inbreker is dan al weg als de politie
aankomt. Nu blijkt dat zelfs in de grote steden aangiftes
niet meer worden aangenomen. Dat was afgelopen maandag groot nieuws. Tja, als iets de Randstad raakt, is het
ineens groot nieuws. Op het platteland weten ze allang wat
het betekent als politiebureaus in de buurt verdwijnen. Ik
stel simpelweg voor om 200 miljoen van het begrotingsoverschot in te zetten om de politiemacht te versterken en
om die sterk te houden waar dat nodig is. We kunnen dat
nu doen; we hoeven daarvoor echt niet te wachten op die
formatietafel. Is de minister bereid om hierover positief te
adviseren? Hij kan toch ook zien aankomen dat de formerende partijen waarschijnlijk iets willen doen aan de capaciteitsproblemen bij de politie.
Een mens is meer dan een consument. Ruimte voor cultuur
in onze samenleving is van groot belang. Verschillende
instellingen verkeren door de enorme bezuinigingen in
financiële nood. Met incidentele gelden van 10 miljoen zijn
de instellingen dit jaar in ieder geval overeind gehouden.
Zij zijn bezig met programmering, hebben mensen in dienst
of hebben contracten met zzp'ers. Zij zien aankomen dat
een en ander per 1 januari wegvalt. In de zomer moeten zij
hun plannen maken. Ik stel daarom voor dat wij hetzelfde
bedrag uittrekken om ook in 2018 deze instellingen voortgang te geven. De moeilijke tijden waarin zij moesten bijdragen aan het oplossen van het begrotingstekort, zijn toch
voorbij. Ik vraag een reactie van de minister hierop.

Mevrouw Leijten (SP):
De SP stelt voor om de lonen van de meesters en juffen in
het basisonderwijs te verhogen. Ik hoorde de minister van
Financiën afgelopen vrijdag op de radio zeggen dat hij dat
in de komende begroting wil gaan regelen. Maar waarom

Dan kom ik op Q-support. De Q-koortsslachtoffers hebben
een Q-supportfonds gekregen. Dit is een soort organisatie
met een fonds die mensen adviseert en begeleidt om
onderzoek te doen als ze ziek zijn. Deze mensen zijn
behoorlijk door de overheid in de steek gelaten. Er zijn lange
debatten over gevoerd in deze Kamer. De opdracht van Qsupport eindigt in 2018. Daarmee eindigt ook de financiering. Het is aan een nieuw kabinet om hierover te beslissen,
maar helaas is dat nieuwe kabinet er nog niet. Deze zomer
worden er wel mensen ontslagen. Deze zomer gaat Q-support zijn advisering afbouwen. Het gaat maar om 2 miljoen.
Is het echt niet mogelijk dat wij Q-support voor volgend

Tweede Kamer

5 juli 2017
TK 96

De voorzitter:
Gaat u verder, mevrouw Leijten.

Voorjaarsnota 2017

96-2-17

jaar gewoon die 2 miljoen in het vooruitzicht stellen? Dan
krijgt hij dat alvast dit jaar en kan hij door met zijn adviserende rol. Als een nieuw kabinet dan toch in al zijn wijsheid
beslist dat Q-support moet verdwijnen, heeft de Kamer ook
nog de ruimte om er een stevig woordje over te wisselen.
Ik ga hierbij toch uit van de steun van de formerende partijen.
In 2016 vielen er 70 doden door bedrijfsongevallen. Dat is
een toename van 40%. Veiligheid op het werk is prettig
voor iedereen, maar is ook noodzakelijk. Die is niet overal
te vinden. We hebben geen goed toegeruste inspectie voor
sociale zaken en werkgelegenheid. Daarover is de commissie het ook eens. We moeten optreden bij onveilige situaties
en voorkomen dat het weer fout gaat. Daar is de commissie
het ook over eens. Eigenlijk heeft iedereen gezegd dat er
meer geïnvesteerd moet worden, maar ook hierbij zien we
weer dat we niks doen omdat er wordt geformeerd. Wij
stellen voor om 40 miljoen vrij te maken om de inspectie
te versterken en om bijvoorbeeld ook situaties van uitbuiting
en onderbetaling aan te pakken.
Volgens 267 wethouders in ons land is de begeleiding naar
werk voor mensen met een arbeidsbeperking, maar ook
voor jongeren, maar moeilijk op gang gekomen. Dit hebben
we ook gezien bij de Algemene Rekenkamer. Er is eigenlijk
vastgesteld dat de overheid zich niet aan deze sociale
opdracht houdt. Er wordt in 2017 gekort op dit budget, terwijl er meer nodig is. Daarom, en om de wethouders een
steun in de rug te geven, hebben we hierover een amendement ingediend om 100 miljoen hiervoor vrij te maken.
Tegen iedereen die zegt dat dit potverteren is, zeg ik dat
het gaat om luisteren naar de noden van de samenleving,
naar de wethouders, ook die van D66, VVD, CDA en ChristenUnie. Zij vragen de Kamer om hen te helpen mensen te
helpen. Ook de Inspectie SZW vraagt ons om haar te helpen
om genoeg mensen te helpen. Volgens mij moeten we dat
ook doen. Dan is er nog altijd voldoende geld over om ook
iets te doen aan de staatsschuld.
De heer Omtzigt (CDA):
Ondanks de ontkenning merk ik op dat de SP-fractie binnen
een week in een aantal debatten de volgende bedragen
heeft uitgetrokken: 200 miljoen voor de politie, 1 miljard
voor de Zorgverzekeringswet, 10 miljoen voor cultuur, 80
miljoen voor SZW, een nog onbekend pakket voor de salarissen van leerkrachten en 100 miljoen voor de gemeenten.
Ik heb echter nog geen enkel dekkingsamendement gezien.
Is er ook maar één indicatie voor dekking? Waar wil de SP
dit van betalen?
Mevrouw Leijten (SP):
Uit het begrotingsoverschot.
De heer Omtzigt (CDA):
En dus krijgen wij elke dag drie plannen om uit het begrotingsoverschot te betalen. Moeten wij zelf over een paar
maanden een staatje gaan publiceren van wat de SP daar
allemaal uit heeft willen betalen?

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

Mevrouw Leijten (SP):
Het zijn er zes die u ingediend heeft gezien. Zij komen op
een totaal van 852 miljoen.
De heer Omtzigt (CDA):
852 miljoen per week ongeveer.
Mevrouw Leijten (SP):
Nee, bij deze Voorjaarsnota.
De heer Omtzigt (CDA):
Wat volgt er bij de Miljoenennota, ongedekt, gewoon als
idee?
Mevrouw Leijten (SP):
Ongedekt? Wij hebben dat geld. U zegt zelf ook dat u zo blij
bent dat wij uit het geld dat extra binnenkomt iets doen
voor bijvoorbeeld de mantelzorgboete. U zegt zelf dat u
daar zo blij mee bent. Waarom mag het dan wel als de
regering beslist een begrotingsoverzicht in te zetten, en niet
als een Kamerfractie aan ons voorstelt om dat te doen?
Legt u mij dat nu eens uit, mijnheer Omtzigt.
De heer Omtzigt (CDA):
Vrij simpel, omdat er dekkingsmaatregelen bij zitten en
omdat daar Kamervoorstellen onder lagen. De SP kan
natuurlijk gratis elke dag met een nieuw plan komen en
zeggen: het kan uit het begrotingsoverschot. Als de SP een
huishouden voerde, zou zij binnen een week in de schuldsanering zitten.
Mevrouw Leijten (SP):
Dit is echt flauwekul. Sowieso is het flauwekul om de
overheid als een huishoudboekje te zien. Daarover zullen
wij nog menig debat opzetten de komende jaren. Ik verheug
mij daar nu al op. Maar ik heb al die jaren gehoord dat het
allemaal niet kon en dat wij de broekriem moesten aanhalen. U zegt zelf net dat er meer wordt geraamd voor de
kaders maar dat het daar niet aan wordt uitgegeven. Hoe
kan dat nu toch? O nee, dat was mijnheer Snels. Wij halen
het nu niet uit de kaders maar uit het begrotingsoverschot.
Wij zouden het zelfs nog uit de kaders kunnen halen, dan
houd je het hele begrotingsoverschot nog over voor de
staatsschuld. Maar dat doen wij niet, want binnen die kaders
kan er ook nog worden geschoven. Er is geld. Overal wordt
gezegd dat het zo geweldig gaat met de economie. Mensen
zien leraren wie het water aan de lippen staat, ze zien aangiftes die niet worden opgenomen, ze krijgen geen gehoor
als ze de politie bellen. Ik kan dat met elkaar niet uitleggen.

De heer Van Rooijen (50PLUS):
Voorzitter. Draghi heeft in Portugal een week geleden
geniesd en heel Europa is verkouden. De tienjaarsrente is
vorige week in twee dagen met 0,2% gestegen, van ongeveer 0,44 naar 0,64%. Dat noem ik een slok op een borrel.
Zo blijkt dat zelfs het dreigen met het beperken van het
"gratisgeld-infuus" zijn werk al doet.

5 juli 2017
TK 96

96-2-18

De Nederlandsche Bank heeft onlangs aangegeven dat het
ECB-beleid een effect op de rente heeft van 0,8% tot 1,5%.
Dat betekent volgens De Nederlandsche Bank een effect op
de dekkingsgraad van de pensioenfondsen van 5 tot 10%.
Bij een pensioenvermogen van 1.400 miljard — dat hebben
we in de pot, we zijn schatrijk — gaat het dan om een enorm
bedrag van 100 miljard. Daarom ben ik een jaar geleden
begonnen aan een initiatiefontwerp voor een tijdelijke
bodemrente van 2% voor de berekening van de pensioenverplichtingen, met als enig doel — let wel — kortingen in
de komende vijf jaar te voorkomen. De rekenrente stond
toen op een dieptepunt en de dekkingsgraad was gedaald
tot 90%. Ik vreesde grote kortingen voor miljoenen deelnemers. Zelfs in het najaar dreigde dat nog, maar de verkiezing
van Trump maakte verlenging van de hersteltermijn, hier
toen in discussie, overbodig. Het kabinet werd op de valreep
gered van een beschamende kortingscrisis in de aanloop
naar de verkiezingen.
Toont dit niet aan dat we een krankzinnige rekensystematiek
hebben? Dat vraag ik de minister. De extreem lage en
gemanipuleerde rekenrente is het enige probleem in het
huidige pensioenstelsel, dat met stip het beste ter wereld
is. De Nederlandse politiek wil de eigen regels ten aanzien
van de rekenrente niet veranderen, wat uiteraard gewoon
kan, dus dan doen we het zelf maar, met een tijdelijke
bodemrente van 2% voor maximaal vijf jaar. Het Centraal
Planbureau heeft daarvoor in januari zijn zegen gegeven
door te zeggen dat de generatie-effecten daarvan gering
zijn. Wij politici moeten niet overdrijven, want daar heeft
niemand wat aan, maar we debatteren vandaag over de
Voorjaarsnota en een begroting met een historisch zeer
omvangrijke meevaller. Het tekort is zowaar omgeslagen
in een overschot van 1,6 miljard en de minister verdient
hiervoor een groot compliment. Nederland lift nu weer
volop mee op de groei van de wereldhandel. Het is hoog
tijd dat alle Nederlanders dit ook in hun portemonnee gaan
voelen en vooral de ouderen die in koopkracht ver zijn
achtergebleven de laatste jaren.
De belastinginkomsten zijn bijna 8 miljard hoger dan waar
we vorig jaar nog van uitgingen en ook aan de uitgavenkant
zijn er flinke meevallers. De zogenaamde ruilvoetmeevallers,
onder andere 700 miljoen op het kader sociale zaken, geven
aan dat het effect van de loon- en prijsbijstelling kleiner is
dan het effect van de prijsbijstelling nationale bestedingen.
Maar wat betekent dat? Dat is deflatoir beleid. Waarom doet
u dat, minister? Is dat niet lastig uit te leggen, ook in de
eurogroep? Juist ietsje meer indexeren van de collectieve
uitgaven in plaats van iets minder, het had gemogen. Het
IMF, de ECB, het Planbureau en de Europese Commissie
zouden een beetje extra opwaartse inflatiedruk vanuit de
Nederlandse begroting zeer waarderen, wat ons betreft
vooral als het voortkomt uit een significante loonstijging
voor de werkenden en een lastenverlaging voor iedereen
maar vooral dan ook met een inhaalslag voor de ouderen.
Wij willen een grote belastingverlaging voor ouderen in
2018. Na het zuur delen, nu ook het zoet gaan delen; we
herinneren ons die uitspraak. Ouderen blijven qua koopkracht niet alleen achterlopen op de werkenden in 2017 en
2018 met 1%, maar zelfs ook op de uitkeringsgerechtigden.
Over de positie van oudere werklozen op de arbeidsmarkt
hoef ik niet uit te weiden. Dat is een van de grootste menselijke drama's van deze tijd. En dat zijn de vrienden en
vriendinnen van mijn kinderen van 45 tot 50 jaar. Het is
ontstellend en we doen er helemaal niets aan.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

Onze pensioenen verzuipen onder de lage rente. Pensioenen
worden nu al acht jaar niet meer geïndexeerd en ook de
komende tien jaar vrijwel zeker niet. De komende jaren
dreigen zelfs forse kortingen als, zo staat het in de regels
van het ftk ofwel Financiële Toekomst Kapot, de dekkingsgraad vijf jaar beneden de 105% blijft. En daar zijn we nog
ver onder. Vindt de minister dit nu werkelijk een goede
systematiek?
De AOW is al heel lang niet welvaartsvast. 50PLUS wil een
grote extra belastingverlaging voor de koopkracht van
ouderen. Die ouderen hebben vanaf 2008 een grote daling
van koopkracht ondergaan van 5% tot 12% — dat zijn cijfers
van het CBS — terwijl de werkenden er 10% op vooruit zijn
gegaan. Vanaf 2000 is het verschil zelfs meer dan 30% tussen werkenden en gepensioneerden. Ik wijs dan ook met
nadruk op de aanpak van de Wet uniformering loonbegrip,
een drama uit 2013, wat ik bijna zou kenmerken als gelegaliseerde diefstal bij de ouderen. En natuurlijk moet ik ook
het bijna niet delen in de 5 miljard belastingverlaging van
2016 noemen. Dat is fiscale leeftijdsdiscriminatie en dat
moet stoppen. Loon uit tegenwoordige en vroegere arbeid,
zo staat in de Wet op de loonbelasting, moet gelijk belast
worden. Ouderen worden stapelgek van het stapelen van
lastenverzwaringen. Voor het Belastingplan 2018 vragen
we het kabinet voor de ouderenkorting een geleidelijke
afbouw te realiseren zoals bij alle andere heffingskortingen
gebruikelijk is. Met €1 extra inkomen, raak je de ouderenkorting van €1.300 geheel kwijt. Door €1 meer inkomen,
verlies je €1.300 netto, het is onvoorstelbaar. In de Eerste
Kamer heb ik daarover een motie ingediend die daar ook
is aangenomen, maar volgens het kabinet is het allemaal
ingewikkeld; het gaat over de ouderen, denk ik dan. Het
heeft er niets aan gedaan. Wij eisen dat dit nu wordt opgelost. Dit is een weeffout in de belastingwet.
50PLUS wil dat het beleid wordt gecorrigeerd. Voor nu gaat
het over de Voorjaarsnota 2017. Wij zullen ons beperken
tot het meest noodzakelijke maar wij vragen het kabinet
wel om de begroting nog tussentijds aan te passen. Het
geld is er. Met een staatsschuld onder de 60% mogen we
volgens de Europese begrotingsafspraken zelfs een klein
structureel tekort hebben. De minister gaat nu uit van een
overschot van 1,3% in 2021 en dat is ruim 10 miljard.
Ik heb drie vragen aan de minister over het overschot.
Neemt hij op basis van de laatste CBS-cijfers aan dat het
overschot aanzienlijk hoger zal uitvallen dan de 1,6 miljard
over het hele jaar? Werkt een hoger overschot in 2017 ook
door naar 2012? Ik had het al over de AOW. Die loopt verder
achter op de nominale ontwikkeling van het bruto nationaal
product. Wij vinden daarom een extra verhoging gewenst
en noodzakelijk. Achterstallig onderhoud! Het gaat ons om
een extra structurele verhoging van de AOW met ongeveer
2% over een heel jaar. De afgelopen jaren 2014-1017 is het
nationaal product met 8,6% gestegen en de AOW maar met
4,9%. Wij willen het eenmalige budget voor scholingsvouchers richting een kansberoep opnieuw aanvullen met 18
miljoen. Dat potje is nu leeg. 50PLUS wil deze voor jong en
oud succesvolle regeling graag continueren en heeft daarvoor een amendement ingediend. Zoals bekend, heeft
50PLUS ook een amendement ingediend voor de structurele
verhoging van de AOW die — ik noem het hier — uiteraard
een substantieel beslag legt op het overschot van dit jaar.

5 juli 2017
TK 96

96-2-19

De heer Azarkan (DENK):
Voorzitter. Na het zuur zou het zoet komen. Dat was de
belofte waarmee het kabinet-Rutte II in 2012 begon aan zijn
regeerperiode. Strenge bezuinigingen en harde maatregelen
moesten ertoe leiden dat het huishoudboekje op orde zou
komen. En uiteindelijk, aan het einde van die bittere jaren,
zouden de mensen het herstel gaan voelen in hun portemonnee. We zijn inmiddels vierenhalf jaar verder. Er is
sprake van groei en van een begrotingsoverschot. Maar
met haar fixatie op de balansen en begrotingen heeft deze
regering geen problemen opgelost maar de crisis verdiept.
Het herstel liet daarom langer op zich wachten en is
ondanks en niet dankzij dit kabinet opgelost.
Het herstel is dus ingezet en de belangrijkste vraag hierbij
is: wat merken de mensen in het land hiervan? Het antwoord op die vraag is: te weinig. Niet voor niets spreekt
het CBP in het Centraal Economisch Plan over slechts
beperkte koopkrachtverbetering in 2017. Sommige groepen
gaan er per saldo op achteruit. Sprekers hiervoor hebben
er al uitvoerig bij stilgestaan. Dat betreft de ouderen. Mensen met een minimuminkomen en mensen met een middeninkomen gaan er nauwelijks op vooruit. Voor hen worden de zure jaren alleen maar zuurder, en dat terwijl het
kabinet met Rutte voorop vorig jaar nog beloofde dat
iedereen er in 2017 op vooruit zou gaan. Dat is wederom
een gebroken belofte van deze premier. In 2018 wordt het
niet bepaald beter. Uitkeringsgerechtigden gaan er dan op
achteruit, ouderen leveren wederom in, maar het ergste is
dat werkenden met een laag inkomen er helemaal niets bij
krijgen terwijl de allerrijksten gewoon in de plus staan.
De erfenis van Rutte II is meer ongelijkheid en meer
onrechtvaardigheid, en dat dus in een land met een groei
van 2,1% en het grootste begrotingsoverschot in de eurozone. DENK eist daarom van de regering dat zij de koopkrachtsituatie voor kwetsbare groepen verbetert. Laat onze
ouderen niet in hun hemd staan, gun mensen met een laag
inkomen ademruimte en neem met Prinsjesdag de juiste
beslissingen om deze groepen te ontzien. Is de regering
daartoe bereid? Ik hoor daarop graag een reactie en ik
kondig alvast aan dat ik hierover in tweede termijn een
motie zal indienen. Wat DENK betreft is het tijd dat de
mensen het herstel nu eindelijk eens gaan voelen in hun
portemonnee.
Ondanks de koopkrachtverslechtering bij groepen in 2017
en 2018 komt het woord "koopkracht" in de hele Voorjaarsnota geen enkele keer voor. Dat is natuurlijk wel vreemd.
Waarom is dat het geval? Waarom geeft de regering geen
analyse van het koopkrachtbeeld in de Voorjaarsnota? DENK
verzoekt de regering de volgende keer bij de voorjaarsnota
wel een analyse van de koopkracht te geven. Graag een
reactie.

de lucht vallen? Hebben de rekenmeesters soms zitten slapen? In hoeverre heeft het beleid van de regering hiermee
te maken? Ook vraag ik de minister waarom de stijging van
de inflatie zoveel hoger ligt dan de stijging van de contractlonen wat ten koste gaat van de genoemde koopkracht. Wat
gaat de regering hieraan doen? Wat vindt de regering ervan
dat De Nederlandsche Bank en het CPB stellen dat de groei
van de lonen in Nederland achterblijft bij de groei. De
directeur van De Nederlandsche Bank, Job Swank, zegt
hierover: "Wij zijn niet voor ongeremde loonstijgingen,
maar dat de centrale bank pleit voor hogere lonen, is historisch gezien al heel wat." DENK is het daarmee eens en
vraagt de regering wat zij hieraan denkt te gaan doen.
Dan iets over de rentestand. Ook hier is sprake van een
groot verschil tussen de Miljoennota en de Voorjaarsnota.
In september werd nog uitgegaan van een lange rente van
0,1%, terwijl nu wordt uitgegaan van 0,7%. Hoe kan dat
verschil worden verklaard? Waren dat dezelfde slapende
rekenmeesters? Welk overheidsbeleid speelt hierbij een
rol? Het is opvallend dat, ondanks dat de rente veel meer
stijgt dan aanvankelijk werd gedacht, er toch een tegenvaller
is ingeboekt bij de renteontvangsten vanwege de studiefinanciering. Dat is gebeurd omdat de rente lager zou uitvallen. Terwijl de rente volgens het CPB stijgt, krijgt de regering
minder rente-inkomsten vanwege de studie. Hoe verklaart
de minister dit?
Dan iets over de kasschuiven. Voor de kijkers thuis: dat is
Haags jargon voor budgetten van het ene naar het andere
jaar overhevelen. Op de lange termijn zien we dat dit
schuiven met budgetten door de jaren heen een flink effect
heeft op de begroting. Tot en met 2021 lijken de kasschuiven
tot 1,3 miljard aan extra lasten voor de overheid te leiden.
Het schuiven met geld leidt dus niet tot een evenwicht op
de begroting. Integendeel, de regering lijkt over haar budgettaire graf heen te regeren. Klopt dit? Wordt de balans
op die manier met een slimme boekhoudkundige truc op
de korte termijn verbeterd, terwijl de balans op de lange
termijn wordt verslechterd? Is dat wel volgens de regels?
Na jaren van tegenslagen heeft onze samenleving wat geld
te verdelen. Aan ons als politici de taak om dit geld in te
zetten om Nederland eerlijker en rechtvaardiger te maken.
Terwijl minister Dijsselbloem zichzelf trots op de borst slaat
omdat Nederland qua begrotingsoverschot het braafste
jongetje van de klas is, staan leraren uit het basisonderwijs
te staken voor een hoger loon, groeien 400.000 kinderen
op in een situatie van ernstige financiële moeilijkheden,
maakt de portemonnee van je ouders nog steeds uit of je
wel of geen succes hebt in het onderwijs en lopen mensen
zich elke keer weer stuk op discriminatie en racisme.
Drie maanden geleden gaven de mensen in het land ons
het vertrouwen om de problemen in dit land op te lossen.
Laten wij dat vertrouwen niet beschamen. Laten we
Nederland eerlijker en rechtvaardiger maken.

Een van de redenen waarom de koopkrachtontwikkeling
wordt getemperd, heeft natuurlijk betrekking op de stijging
van de inflatie. In de Miljoenennota van september werd
nog uitgegaan van een inflatie van een half procent, terwijl
er op dit moment wordt uitgegaan van een inflatie van 1,6%.
Daarmee ligt de inflatie in Nederland net boven de gemiddelde inflatie in de eurozone. Het verschil tussen de septemberraming en de raming in het kader van de voorjaarsnota
van 0,9% is enorm. Het CPB noemt als redenen de energieprijzen en de hoge dollarkoers, maar dit komt toch niet uit

De heer Baudet (FvD):
Voorzitter. Het is hier in Den Haag gebruik om, wanneer de
overheid meer belastinggeld binnenkrijgt dan gedacht, te
spreken van een meevaller. Voor wie dat gewend is — alle
partijen van het partijkartel zijn dat gewend — lijkt het
vandaag geen 5 juli, maar 5 december. Sinterklaas is in het
land!. De Voorjaarsnota die wij vandaag bespreken, is

Tweede Kamer

5 juli 2017
TK 96

Voorjaarsnota 2017

96-2-20

immers één grote meevaller die de partijen van het kartel
kunnen gebruiken om zichzelf en hun clientèle cadeautjes
te geven. Een meevaller van 7,8 miljard. In negen maanden
tijd bijna 1 miljard per maand. Maar, voorzitter, dit zijn
helemaal geen meevallers. Dit zijn tegenvallers voor de
werkende Nederlander, die blijkbaar te veel belasting heeft
betaald. In de periode 2005-2017 is de totale belastingopbrengst met ruim 40% gestegen van 183 miljard naar
ongeveer 268 miljard. In dezelfde periode is de Nederlandse
economie ook gegroeid, maar zeker niet met 40%. De
overheid heeft dus echt een veel grotere greep op de economie gekregen en zich een groter deel van het bruto nationaal product toegeëigend. Dat is geen goede zaak.

tien voor twee. Dan beginnen wij met de regeling van
werkzaamheden. Dit debat hervatten wij dan om twee uur.
De beraadslaging wordt geschorst.
De vergadering wordt van 13.12 uur tot 13.51 uur geschorst.

Natuurlijk, dat belastinggeld komt wel op. Daar is geen
kunst aan. Alle partijen uit het kartel hebben hun eigen
hobby's en plannetjes. Maar zo was het niet van tevoren
afgesproken. De meeste burgers en bedrijven hebben er
geen moeite mee om belasting te betalen, mits zij vertrouwen hebben in de effectiviteit en doelmatigheid van de
belastinguitgaven. Precies daarom moet de regering ernaar
streven, de belastingdruk zo laag mogelijk te houden. Niet
alleen wij van FvD vindend dat; het staat zelfs in het partijprogramma van een kartelpartij als de VVD. Ik citeer daar
voor de verandering eens met instemming uit. In een vrij
land heeft de overheid de inspanningsverplichting om de
belastingdruk zo laag mogelijk te houden, aldus de VVD.
Iedere keer als er sprake is van een meevaller betekent dit
dat de regering in dit streven heeft gefaald. Het is de regeringspartijen dan namelijk niet gelukt om de belastingdruk
zo laag mogelijk te houden.
De Voorjaarsnota 2017 laat zien dat de belastinginkomsten
bij het ministerie van Financiën tegen de plinten klotsen.
Met een fors begrotingsoverschot en een groeiende economie in het vooruitzicht, is het geëigend om het beleid bij te
stellen.
Ik roep de Kamer op om naar aanleiding van de Voorjaarsnota twee beslissingen te nemen die het falen van de
regering met onmiddellijke ingang kunnen herstellen. Ten
eerste: voortaan spreken wij niet meer van een meevaller
wanneer burgers meer aan de overheid hebben betaald
dan nodig was geweest. Die 7,8 miljard euro extra inkomsten in de voorjaarsnota zijn een tegenvaller van 7,8 miljard.
Laten wij dat met elkaar afspreken. Vanaf nu noemen wij
meevallers tegenvallers. Dat schept duidelijkheid voor de
toekomst.
Het tweede wat ik vraag, is de belastingdruk verlagen. En
wel onmiddellijk. Daarvoor hoeven wij niet te wachten op
de formatiebesprekingen. Wij kunnen eenvoudigweg de
lastenverzwaringen, die waren bedoeld om de crisis te
weerstaan, terugdraaien. Stel vast welke lasten zijn verzwaard met het argument dat de crisis moest worden
bestreden en trek die maatregelen onmiddellijk in. Dan pas
neem je de burger serieus. Dan pas kun je de volgende
keer, als er weer een crisis komt, serieus aan burgers vragen
om opnieuw te helpen. Doen we dit niet, dan stellen wij de
legitimiteit van de regering en van de democratie in de
waagschaal.
De voorzitter:
Daarmee zijn wij aan het einde gekomen van de eerste termijn van de zijde van de Kamer. Wij gaan nu schorsen tot

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2017

5 juli 2017
TK 96

96-2-21