Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

238
Vragen van het lid Gijs van Dijk (PvdA) aan de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over het recht op onbereikbaarheid (ingezonden
6 september 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 10 oktober 2018).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Lidl pakt intern e-mailen aan: ’s avonds en in
weekend komen mails niet aan»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat stress- en burn-outklachten bij werknemers een van de
grootste ziekmakers is? Bent u ook van mening dat het nog steeds van
belang is om de gevaren van werkstress onder de aandacht te brengen bij
werknemers en werkgevers? Wat is daarom de overweging om te stoppen
met de bewustwordingscampagne over werkstress?
Antwoord 2
Uit onderzoek van TNO blijkt dat psychosociale arbeidsbelasting de grootste
oorzaak van ziekte door werk is (NEA 20172). Een hoge werkdruk, ongewenste
omgangsvormen als pesten, seksuele intimidatie en agressie en geweld zijn
voorbeelden van zaken die kunnen leiden tot stress en burn-out. Het
Ministerie van SZW heeft de afgelopen jaren intensief ingezet op bewustwording rond werkstress onder werkgevers en werknemers en heeft hen
ondersteund bij het nemen van maatregelen, onder meer door het verspreiden en ontwikkelen van goede voorbeelden en handreikingen. Met deze
bewustwordingscampagne is ingezet op agendering, nu komt het erop aan
1

https://www.ad.nl/ad-werkt/lidl-pakt-intern-e-mailen-aan-s-avonds-en-in-weekend-komen-mailsniet-aan~ab424167/
2
Jaarlijks voeren TNO en CBS, in samenwerking met het Ministerie van SZW, de nationale
enquête arbeidsomstandigheden (NEA) uit onder zo’n 42.000 werknemers. Deze enquête geeft
een goed inzicht in de psychosociale arbeidsbelasting zoals deze door werknemers wordt
ervaren, en hoe dit zich onder meer uit in burn-out klachten. Voor de laatste cijfers zie de NEA
2017, gepubliceerd op 20 april 2018.

ah-tk-20182019-238
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

om concrete verbeteringen binnen organisaties te realiseren. Dit is ook al
steeds vaker het geval. In 2014 nam 69% van de werkgevers maatregelen op
dit gebied, in 2016 was dit 77%3. Maar we zijn er nog niet.
Het is aan werkgevers en werknemers om continu met elkaar in gesprek te
zijn en waar nodig actie te ondernemen om werkstress te voorkomen. Dit blijf
ik ondersteunen met gerichte activiteiten. Bijvoorbeeld door relevante
instrumenten en informatie te delen via het Arboportaal, het organiseren van
bijeenkomsten rondom ongewenst gedrag op het werk in het najaar en
diverse activiteiten ter ondersteuning van de rol en positie van vertrouwenspersonen. Tevens laat ik onderzoek uitvoeren op het gebied van gedragscodes en naar de oorzaken van de verhoogde kans op burn-out bij een aantal
groepen. Daarnaast ondersteun ik de branche-organisatie OVAL (Organisatie
voor Vitaliteit, Activering en Loopbaan) en TNO die dit jaar gezamenlijk de
Week van de Werkstress organiseren, om ook bewustwording te blijven
stimuleren.
Vraag 3
Deelt u verder de mening dat de toename van stress- en burn-outklachten
onder andere komt door de toenemende druk om continue bereikbaar te zijn?
Antwoord 3
Mijn inschatting is dat dit hieraan bij zou kunnen dragen, maar concrete
cijfers hierover zijn mij niet bekend. In 2017 heeft TNO, in overleg met mijn
ministerie, een verkennende studie4 gedaan naar het onderwerp technostress.
Dit onderzoek heeft aan de hand van een aantal experts de problematiek
verkend. Causale relaties zijn nog niet aangetoond.
Vraag 4 en 5
Hoe kijkt u aan tegen het recht op onbereikbaarheid zoals bij Lidl in België en
Luxemburg of bij BMW en Volkswagen in Duitsland wordt ingevoerd? Bent u
bereid om met voorlopende bedrijven in Nederland in gesprek te gaan om te
kijken of zij een voorbeeldrol kunnen aannemen?
Constaterende dat er in Frankrijk een wettelijk recht op onbereikbaarheid
bestaat, bent u bereid om te onderzoeken of een dergelijk recht op onbereikbaarheid ook voor Nederlandse werknemers een manier is om stress tegen te
gaan? Bent u bovendien bereid om het recht op onbereikbaarheid met sociale
partners te bespreken?
Antwoord 4 en 5
Een aanpak tegen werkstress is maatwerk. Maatregelen zoals Lidl die in
België en Luxemburg heeft genomen, kunnen een manier zijn om met
technostress om te gaan, maar dit hoeft niet bij alle werkgevers en voor alle
werknemers de oplossing te zijn.
Ik juich het toe als werkgevers en werknemers gezamenlijk in gesprek zijn en
blijven en komen tot effectieve maatregelen. Ook als het gaat om technostress zal deze dialoog vooral gevoerd moeten worden op de werkvloer. Het
onderzoek van TNO uit 2017 geeft aan dat in deze tijd werkgevers en
werknemers «in co-creatie» zouden moeten zoeken naar afleidingsvrije
momenten en gezamenlijk heldere afspraken zouden moeten maken over
omgang met e-mail en smartphones. Want, zoals het rapport stelt, het gaat
bijvoorbeeld bij de druk om altijd maar online te zijn vaak niet om daadwerkelijke regels, maar om aannames en verwachtingen, zonder dat hier het
gesprek over wordt gevoerd.
Een gesprek hierover met de sociale partners lijkt mij niet aangewezen. De
sociale partners kunnen wel bevorderen dat werkgevers en werknemers
hierover met elkaar in gesprek gaan.
Vraag 6
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het debat over de toename van het
aantal mensen met een burn-out?

3
4

(TNO, op basis van Werkgevers Enquête Arbeid (WEA), TNO/CBS, 2014 en 2016)
http://www.monitorarbeid.tno.nl/dynamics/modules/SPUB0102/
view.php?pub_Id=100531&att_Id=4911

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3