Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1820
Vragen van het lid Geurts (CDA) aan de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit over het bericht «Zoekgebieden, phishing en AERIUS» van de
heer Hanekamp (ingezonden 26 januari 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 22 februari 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 1720.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Zoekgebieden, phishing en AERIUS» van de
heer Hanekamp»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u antwoord geven op de vraag die in het artikel gesteld wordt: «Wat
maakt het dat in Nederland er willens en wetens wordt vastgehouden aan
een modellensystematiek met een fundamenteel gebrek dat resulteert in een
nooit haalbaar detailniveau?»
Antwoord 2
In het artikel van de heer Hanekamp wordt het oordeel aangehaald van het
Adviescollege Meten en Berekenen Stikstof over het gebruik van AERIUS
Calculator bij toestemmingsverlening. Zoals aangeven in de kabinetsreactie
van 13 oktober 2020 (met het kenmerk 2020Z18692), is het kabinet ervan
overtuigd dat met het structurele pakket een basis wordt gelegd om – in lijn
met het advies van het Adviescollege – minder gedetailleerd te kunnen
rekenen. Samen met het RIVM onderzoekt het kabinet in hoeverre aanpassing
van de rekenkundige grenswaarde van 0,005 mol/ha/jr mogelijk is. Daarnaast
wordt het AERIUS instrumentarium continu doorontwikkeld en geactualiseerd
op basis van de meest recente wetenschappelijke inzichten. De aanbevelingen
van het Adviescollege ondersteunen deze doorlopende ontwikkeling.

1

ah-tk-20202021-1820
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Weblog Jaap C. Hanekamp, 21 januari 2021, «Zoekgebieden, phishing en AERIUS» (https://
jaaphanekamp.com/blog/science/agriculture/2021-01-21-zoekgebieden-phishing-en-aerius/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 3
Kunt u toelichten wat precies wordt verstaan onder maatgevende hexagonen,
waar deze liggen en hoe de «maatgevendheid» bepaald wordt?
Antwoord 3
Maatgevende hexagonen betreffen de in AERIUS gebruikte hexagonen
waarvan verwacht wordt dat daarop de hoogste depositiebijdrage in een
gebied plaatsvindt. Ze worden geselecteerd uit de alle relevante hexagonen
in dat gebied (relevante hexagonen zijn locaties in het gebied waar habitattypen en/of leefgebieden voorkomen die in het gebied beschermd worden). Het
selecteren van maatgevende hexagonen is alleen bedoeld als hulpmiddel
voor AERIUS Aankoop Calculator in het kader van de Regeling provinciale
aankoop veehouderijen nabij natuurgebieden, die is gericht op het kunnen
opkopen door provincies van «piekbelasters»: bedrijven die een relatief hoge
stikstofbelasting veroorzaken op nabijgelegen Natura 2000-gebieden die
stikstofgevoelig én overbelast zijn. Voor het in beeld brengen van de bijdrage
van verschillende bedrijven aan de stikstofdepositie in natuurgebieden is het
niet noodzakelijk om alle relevante hexagonen in de analyse te betrekken.
Hoe het selectieproces werkt, wordt uitgelegd in de «Toelichting op rekenmethodiek Aankoop Calculator» op de website https://
aankoopcalculator.aerius.nl.
De maatgevende hexagonen worden niet gebruikt voor andere doeleinden en
hebben geen juridische status.
Vraag 4
Kunt u aangeven of het klopt dat er geen eenduidige definitie van «zoekgebied» is? Zo ja, waarom is dit het geval en welke definitie zou volgens u
gehanteerd moeten worden? Zo nee, wat is volgens u de definitie van
zoekgebied?
Antwoord 4
Onder zoekgebied wordt verstaan: een locatie waarvan onduidelijk is of een
bepaald habitattype of leefgebied daadwerkelijk aanwezig is of niet. De reden
voor het onderscheiden van deze categorie is dat een habitat in principe in
het hele gebied waar het voor is aangewezen beschermd is. Inperking van die
bescherming kan alleen als zeker is dat het habitat in bepaalde delen van een
gebied afwezig is. In de praktijk betekent dit dat zo goed mogelijk in beeld
wordt gebracht waar een habitat met zekerheid aanwezig is en met zekerheid
afwezig is, met als restcategorie een zoekgebied. Bij habitattypen is het
aandeel zoekgebied vrij klein, omdat de karteringen van vegetaties in het
algemeen voldoende duidelijkheid bieden. Bij leefgebieden van soorten is dat
aandeel groter, omdat daar gelet moet worden op zowel fysieke kenmerken
(met name vegetatie) als op de aanwezigheid van een soort. Want leefgebied
is pas relevant als een soort er ook daadwerkelijk gebruik van maakt. Bij het
maken van de kaarten voor leefgebieden is geconcludeerd dat het lastig is
om met zekerheid te stellen dat een geschikt leefgebied níet «bezet» is. Dat
een soort recent niet is gezien op een locatie kán veroorzaakt zijn door een te
geringe waarnemingsinspanning. Vandaar dat er een relatief groot areaal te
boek staat als «mogelijk bezet leefgebied», wat in AERIUS wordt aangeduid
als zoekgebied.
Vraag 5
Wat vindt u van de conclusie in het artikel: «Het niet goed zoeken of vinden
of kennis hebben van habitats in een bepaald hexagon kan eenvoudig
gekoppeld worden aan de ontwikkeling van nieuwe natuur»?
Antwoord 5
Dat is een onjuiste conclusie. De term «zoekgebied» wordt bijvoorbeeld in de
Omgevingsvisie Gelderland gebruikt voor de realisatie van nieuwe natuur.
Maar er is geen inhoudelijke relatie tussen het gebruik van dezelfde term in
AERIUS en in bijvoorbeeld de Omgevingsvisie.
Vraag 6
Kunt u reageren op de vijf observaties die in het artikel genoemd worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Per geciteerde observatie geef ik hieronder een reactie (cursief de observaties
en niet-cursief mijn reactie):
«Het in leven roepen van de AERIUS aankoopcalculator maakt stikstofdepositie van het agrarische soort,ex cathedra, als het belangrijkste obstakel voor
natuurbehoud en -ontwikkeling in (delen van) Nederland. Of dat zo is, is zeer
twijfelachtig.»
De Aankoop Calculator kan niet iets tot een obstakel voor natuurbehoud en
-ontwikkeling máken: alleen uit onderzoek kan blijken of iets daadwerkelijk
zo’n obstakel is. Langdurig en grondig onderzoek laat zien dat stikstof vanuit
de landbouw een belangrijke oorzaak is van de ongunstige staat van
instandhouding van stikstofgevoelige natuur in Nederland.
«Het ecologische werk dat kwesties, zoals in observatie 1, behoort te
verduidelijken, wordt fundamenteel geplaagd door mystificaties, definitieverwarringen en een diarree aan rapportages waarin op cruciale punten, zoals in
bovengenoemd WOt-technical report 171, geen helderheid wordt verschaft.»
In het genoemde rapport wordt geconstateerd dat de vergelijking van
oppervlakten habitattypen in heden en verleden wordt gehinderd door
veranderende interpretaties van habitattypen, andere basisgegevens en
daadwerkelijke veranderingen. Het bieden van helderheid is inderdaad heel
belangrijk, maar is tijdrovend specialistisch werk. Daardoor kon het nog niet
worden afgerond, maar de inspanningen van de betrokken overheden zijn
hier wel op gericht.
«De middellange en lange termijn natuurbaten van de opkoopregeling zijn
onbekend, zeker gezien de «zoekgebieden» die óf een onbekend habitat
bevatten óf staan voor «nieuwe natuur» waarin habitatten nog «ontwikkeld
moeten worden».»
Het is inderdaad belangrijk dat het aandeel «zoekgebieden» zo klein mogelijk
wordt als gevolg van het met zekerheid onderscheiden van stikstofgevoelig
en niet-stikstofgevoelig habitat. De natuurbaten van de opkoopregeling zijn
echter niet wezenlijk afhankelijk van deze verheldering.
«De maatschappelijke kosten en baten van deze exercitie zijn dus ook
onbekend.»
Als uitvoering van de motie Geurts/Harbers (Kamerstuk 35 600, nr. 30) zal een
maatschappelijke kosten-batenanalyse worden uitgevoerd waarin. Er vindt
nog besluitvorming plaats of de aankoop hierin zal worden meegenomen.
«Bij punt drie hoort nog een belangrijke vraag (aan het RIVM): Bevatten de
onbekende «maatgevende hexagonen» waarmee de aankoopcalculator rekent
zoekgebieden?»
Dat kan lokaal inderdaad het geval zijn. Omdat de maatgevende hexagonen
vooral geselecteerd worden op de hoogte van de vegetatie (bos vangt meer
stikstof in dan grasland) en op de afstand tot de stikstofbronnen, kunnen
zoekgebieden voor graslanden maatgevend zijn als er geen beschermd bos in
de buurt is en er tevens een stikstofbron dichtbij is.
Vraag 7
Bent u het eens met de slotconclusie dat «veel te veel van de benodigde
data, berekeningen, definities, kaarten enzovoort worden óf niet óf onduidelijk
óf moeilijk/nauwelijks vindbaar (non-)gecommuniceerd»? Zo ja, wat gaat u
eraan doen om dit te veranderen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Met die conclusie ben ik het niet eens. Zowel het kabinet als de betrokken
(kennis)instellingen, zoals het RIVM, PBL en Bij12 achten transparantie in het
stikstofdossier van groot belang en doen er alles aan om helder te communiceren over onder meer de staat van de natuur, stikstofdepositie-effecten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

bronmaatregelen en toestemmingsverlening. Op de website van het RIVM
zijn alle meetresultaten en modellen beschikbaar en door iedereen in te zien
of te gebruiken. Ook het belangrijkste instrument voor stikstofberekeningen,
AERIUS, is open-source software en dus voor iedereen inzichtelijk en
beschikbaar. Op de websites van de rijksoverheid (www.aanpakstikstof.nl) en
Bij12 (www.bij12.nl) zijn diverse handreikingen, factsheets, beleidsregels te
vinden. Ook is er een helpdesk Stikstof en Natura 2000 ingericht om burgers,
ondernemers en agrariërs wegwijs te maken.
Vraag 8
Kunt u reageren op de vijf conclusies in het artikel over de AERIUSaankoopcalculator?
Antwoord 8
De vijf conclusies zijn een uitwerking van de stelling «Het is duidelijk dat de
AERIUS aankoopcalculator mystificeert op meerdere niveaus, zoals daar
bijvoorbeeld zijn: ...». Per geciteerde conclusie geef ik hieronder een reactie
(cursief de conclusies en niet-cursief mijn reactie):
«Het rekent een nauwkeurigheid voor die niet bestaat».
De rekenwijze is qua nauwkeurigheid gelijk aan die van de andere AERIUSproducten. De rekenwijze van de Aankoop Calculator is door het gebruik van
de maatgevende hexagonen iets robuuster en voldoende voor het doel
waarvoor de calculator is gemaakt: een hulpmiddel voor het opkopen van
«piekbelasters».
«de onzekerheid van de berekeningen wordt niet gerapporteerd».
De onzekerheden zijn hetzelfde als bij de bestaande AERIUS-producten, zo
blijkt uit de toelichting (genoemd in het antwoord op vraag 3). Voor uitleg
over die onzekerheden, zie de documenten op www.aerius.nl.
«het maakt niet duidelijk – via niet-openbare maatgevende hexagonen met
zoekgebieden (??) – hoe de berekeningen tot stand komen».
In de genoemde toelichting is de methode uitgelegd. De maatgevende
hexagonen zijn zichtbaar voor de provincies die met de calculator werken. Ze
kunnen op verzoek openbaar worden gemaakt.
«gebruikmakend van de term «piekbelaster» wordt de politiek, het publiek en
de media een betere «natuur-toekomst» voorgespiegeld, zonder dat daar
direct bewijs voor is».
Dat het gunstig voor de natuur is als «piekbelasters» worden opgekocht, staat
vast, omdat die opkoop (met name lokaal) leidt tot vermindering van
stikstofdepositie en daarmee tot een gezondere natuur.
«er ligt geen brede maatschappelijke kosten-baten analyse aan deze exercitie
ten grondslag.»
Dat is een feitelijk juiste constatering. Maar het is niet nodig om op voorhand
voor elk onderdeel van het beleid een MKBA te laten opstellen. De effecten
van het structurele pakket (waar opkoop deel van uitmaakt) zijn doorgerekend
door het PBL. Na de PAS-uitspraak van de Raad van State kan er overigens
ook geen twijfel over bestaan dat de stikstofdepositie teruggebracht moet
worden, ook om economische en maatschappelijke ontwikkelingen mogelijk
te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4