Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 026

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2019)

35 030

Wijziging van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1969 en de
Invorderingswet 1990 in verband met de
implementatie van Richtlijn (EU) 2016/1164 van
de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van
regels ter bestrijding van
belastingontwijkingspraktijken welke
rechtstreeks van invloed zijn op de werking van
de interne markt (PbEU 2016, L 234/26) (Wet
implementatie eerste EU-richtlijn
antibelastingontwijking)

Nr. 38

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 november 2018
Er zijn tijdens het wetgevingsoverleg van afgelopen vrijdag 9 november
inzake het pakket Belastingplan 2019 (Kamerstukken 35 026 t/m 35 029 en
35 031 t/m 35 033) en de Wet implementatie eerste EU-richtlijn antibelastingontwijking (ATAD1) (Kamerstuk 35 030) door een aantal leden van uw
Kamer vragen gesteld. Zoals toegezegd, beantwoord ik die vragen hierbij
per onderwerp.
Pakket Belastingplan 2019
Sportvrijstelling
De heer Omtzigt vraagt naar de gevolgen van de voorgestelde verruiming
van de sportvrijstelling voor fitnesscentra en bijvoorbeeld zwembaden en
geeft aan dat het onwenselijk is dat zwembaden onder de verruiming
lijden en fitnesscentra bevoordeeld worden.
De voorgestelde verruiming van de sportvrijstelling maakt geen onderscheid tussen fitnesscentra en zwembaden (of andere sportinstellingen).
Voor alle sportinstellingen geldt dat zij op basis van de Europese
btw-richtlijn onder de sportvrijstelling vallen als zij niet-commercieel zijn
en dus geen winst beogen. Wanneer zij commercieel zijn en dus wel winst
beogen, vallen zij buiten de sportvrijstelling en in de heffing van btw.
Fitnesscentra worden vaak commercieel geëxploiteerd en vallen derhalve

kst-35026-38
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

1

niet onder de sportvrijstelling. Er is dan ook geen sprake van bevoordeling
van fitnesscentra ten opzichte van bijvoorbeeld zwembaden.
De heer Van Rooijen vraagt om inzicht in de lastenverzwaring.
Met de verruiming van de sportvrijstelling is geen lastenverzwaring voor
sporters beoogd. Een vrijstelling zorgt in beginsel voor lagere prijzen voor
de sporters, omdat de sportinstellingen geen btw in rekening hoeven te
brengen aan hun afnemers. Een vrijstelling zorgt er wel voor dat de btw
die drukt op inkopen niet in aftrek kan worden gebracht. Sportinstellingen
en gemeenten worden hiervoor echter financieel tegemoetgekomen via
de subsidieregeling of specifieke uitkering. De raming (van de
btw-opbrengst en dus ook van een subsidie) houdt er rekening mee dat
een groot aantal van de sportbedrijven onder de vrijstelling komt. Doordat
de opbrengst van de verruiming van de sportvrijstelling door het kabinet
integraal wordt teruggesluisd naar genoemde subsidieregelingen leidt de
maatregel niet tot lastenverzwaring.
De heer Omtzigt vraagt om over twee jaar te kijken of de raming
overeenkomt met de uitkomst, omdat de effecten van het beleid op de
grondslag niet of nauwelijks van andere effecten te onderscheiden zijn.
Wel zullen de regeling specifieke uitkering stimulering (SPUK) en de
subsidieregeling stimulering bouw en onderhoud sportaccommodaties
(BOSA) geëvalueerd worden. De Minister van Medische Zorg en Sport
heeft tijdens het AO Sport in juni toegezegd dat hij een eerste evaluatie
begin 2020 naar uw Kamer zal sturen. Daarnaast wordt uw Kamer na het
zomerreces van 2019 geïnformeerd over de stand van zaken van de SPUK
en BOSA.
De heer Van Weyenberg vraagt of de subsidieregeling al overtekend zou
zijn. Deze signalen hebben mij niet bereikt. De aanvraagtermijn voor de
SPUK loopt tot 30 april 2019 en er zijn geen aanwijzingen dat er sprake is
van overtekening. De aanmelding voor de BOSA staat nog niet open.
Mevrouw Leijten vraagt of het mogelijk is de verruiming van de sportvrijstelling een jaar later in te laten gaan zodat de sector zich beter kan
voorbereiden op deze maatregel. Naar mijn oordeel is een uitstel van de
maatregel niet wenselijk en niet nodig. Verder uitstel is niet gewenst
omdat de uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ
EU) stamt uit 2013. Het is niet wenselijk de bestaande situatie, die niet in
lijn is met de Europese btw-richtlijn, voort te laten bestaan. Daarnaast acht
ik verder uitstel ook niet nodig. Het is niet zo dat de sector door de
getroffen maatregel wordt verrast. In 2015 heeft mijn voorganger al een
juridische en financiële analyse naar uw Kamer gestuurd (Kamerstuk
34 302, nr. 103). De noodzaak tot het wijzigen van de wetgeving naar
aanleiding van het arrest uit 2013 is toen uiteengezet. Er is vervolgens
besloten de wijziging door het nieuwe kabinet uit te laten voeren. De
afgelopen twee jaar heeft mijn collega van VWS de sector intensief
betrokken bij de totstandkoming van de BOSA en de SPUK. Deze
regelingen zijn al in de zomer van dit jaar door het kabinet gepubliceerd.
Op verzoek van de sector is de aanvraagtermijn voor de SPUK verlengd
tot en met 30 april 2019 zodat de transitie soepel kan verlopen. De
aanvraagperiode voor de subsidieregeling vangt begin 2019 aan en loopt
het hele jaar door. De sector wordt sinds de zomer al uitvoerig over de
verschillende compensatieregelingen geïnformeerd.1 VWS en Financiën
treden hierbij steeds gezamenlijk op. Gegeven het bovenstaande vind ik
het niet nodig en onwenselijk de verruiming van de sportvrijstelling uit te
stellen.

1

Zie daarvoor https://www.dus-i.nl/subsidies/specifieke-uitkering-sport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

2

Compensatieregeling Bbz
De heer Omtzigt heeft in het wetgevingsoverleg van afgelopen vrijdag
aangegeven, dat naar zijn oordeel de compensatieregeling Bbz 2014–2016
die wordt voorgesteld onvoldoende is voor (ex-)ondernemers die door de
Bbz-problematiek (papieren inkomen) in de schuldsanering terecht zijn
gekomen. Hij heeft gevraagd hoe deze mensen zodanig kunnen worden
gecompenseerd dat zij versneld uit de wettelijke schuldsanering natuurlijke personen (WSNP) kunnen komen. In de schriftelijke beantwoording
van de eerdere vragen van de heer Omtzigt over de compensatieregeling
Bbz heb ik toegelicht, waarom er uit een oogpunt van uitvoerbaarheid en
rechtsgelijkheid gekozen is voor een generieke compensatieregeling voor
alle Bbz-ontvangers die in de periode 2014–2016 te maken hebben
gekregen met terugvorderingen van toeslagen als gevolg van het
omzetten van een Bbz-lening in een gift. Ik heb daarbij aangegeven dat
het voor de Belastingdienst onmogelijk is om vast te stellen of het
terugbetalen van toeslagen op grond van het papieren inkomen de
oorzaak is (geweest) dat een (ex-)ondernemer in die periode in de
financiële problemen is gekomen en mogelijk zelfs in de WSNP is beland.
Om te bezien of ik voor deze specifieke groep in de WSNP toch nog iets
zou kunnen doen, zeg ik de heer Omtzigt toe hierover in contact te zullen
treden met de Nationale ombudsman, die in 2014 gewezen heeft op deze
problematiek. Over de uitkomsten zal ik uw Kamer schriftelijk informeren.
BPM-teruggaafregeling voor rolstoelbusjes
Mevrouw Lodders heeft gevraagd waarom de BPM-teruggaafregeling
voor rolstoelbusjes voor vervoer van rolstoelgebruikers in groepsverband
van en naar een zorginstelling wel in stand kan blijven en hoe deze
maatregel wel handhaafbaar is. De BPM-teruggaafregeling voor
taxivervoer en de teruggaafregeling voor rolstoelbusjes voor vervoer van
rolstoelgebruikers in groepsverband zijn twee wezenlijk verschillende
regelingen. Aan de toepassing van de laatstgenoemde maatregel zijn
strenge voorwaarden verbonden. Zo mag de auto uitsluitend worden
gebruikt voor het vervoer van rolstoelgebruikers van en naar een
zorginstelling. Bij deze regeling voor rolstoelbusjes gaat het om een
beperkt aantal teruggaven per jaar, die individueel kunnen worden
beoordeeld. Bij een uitzondering van taxivervoer voor rolstoelgebruikers
zou het daarentegen om een potentieel veel hoger aantal voertuigen
gaan, waarbij bovendien toetsing van het recht op teruggaaf door de
Belastingdienst vrijwel onmogelijk is. Deze taxi’s kunnen immers duaal
gebruikt worden, bijvoorbeeld overdag voor rolstoelvervoer en in de
avond als straattaxi.
Verduurzaming en belastingontvangsten
De heer Snels vraagt naar het effect van verduurzaming op de inkomsten
uit milieubelastingen, waaronder de autobelastingen en het houdbaarheidstekort. Het ligt in de rede dat verduurzaming leidt tot minder
belastingontvangsten uit milieubelastingen. Een toename van het aantal
elektrische auto’s zorgt bijvoorbeeld voor minder ontvangsten uit
brandstofaccijnzen. Het kabinet raamt de belastinginkomsten op basis van
de door het CPB geraamde ontwikkeling van de economie. In de ramingen
voor deze kabinetsperiode is meegenomen dat verduurzaming – al dan
niet via beleidsmaatregelen – effect heeft op de belastinginkomsten. Voor
de jaren na 2022 is nog geen raming van de belastinginkomsten
beschikbaar, omdat voor die jaren ook nog geen macro-economische
indicatoren van het CPB voorhanden zijn. In de berekening van het
houdbaarheidstekort door het CPB wordt ook nog geen rekening
gehouden met een afname van verschillende belastinggrondslagen door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

3

verduurzaming. In het kader van het klimaatakkoord is daarom op
specifieke terreinen – waaronder de autobelastingen – het basispad in
kaart gebracht tot en met 2030, op basis van de meest recente inzichten
van bijvoorbeeld Europees beleid. Ten opzichte van dit basispad worden
de nieuwe maatregelen afgezet en geraamd. Het is de inzet van het
kabinet dat de budgettaire effecten van de maatregelen uit het klimaatakkoord, waaronder de maatregelen in de autobelastingen voor het
versnellen van de transitie naar emissievrij rijden, van dekking worden
voorzien.
Uitvoeringsgevolgen forfaitaire bijtelling fiets van de zaak
De heer Snels vraagt waarom de uitvoering van de bijtelling van de fiets
van de zaak voor de Belastingdienst niet eenvoudiger wordt als de
bijtelling van 7% naar 0% gaat. Indien de bijtelling naar nihil gaat, hoeft de
Belastingdienst de toepassing van de bijtelling niet langer te toetsen. Dit
leidt als zodanig inderdaad tot een vereenvoudiging en daarmee tot een
afname van de uitvoeringskosten. Daartegenover staat echter dat een
bijtelling van nihil een forse stimulans geeft aan het ter beschikking
stellen van fietsen. De Belastingdienst moet daardoor in veel meer
gevallen gaan toetsen of het eigendom van de fiets niet in feite is
overgegaan op de werknemer. In dat geval mag de bijtelling niet worden
toegepast, maar moet de waarde van de fiets worden belast. Dat leidt tot
een toename van de uitvoeringskosten. Per saldo wordt geen vereenvoudiging verwacht.
Aanpassing kansspelbelasting voor sportweddenschappen
Op basis van diverse vragen vanuit uw Kamer en verschillende berichten
in de media en van stakeholders (zoals de brief van de KNVB en NOC*NSF
van vorige week) is mijn indruk dat er wellicht geen goed beeld bestaat
van de feitelijke omvang van de bijdrage die de landgebonden Toto levert
aan de afdracht van de Nederlandse Loterij aan de staat en de goede
doelen en sport. Zo heeft mevrouw Leijten gevraagd naar de cijfermatige
onderbouwing van de raming van de opbrengst van het wetsvoorstel en
van de € 3,2 miljoen compensatie voor goede doelen en sport. Als gevolg
van het voorstel is afgerond € 13 miljoen meer kansspelbelasting (KSB)
verschuldigd over de sportweddenschappen van de twee landgebonden
aanbieders: Toto en Sportech (Runnerz). Daarvan komt circa € 11 miljoen
van de Toto. Deze KSB wordt in aftrek gebracht op de fiscale winst
waardoor de lastenverzwaring in de KSB tot een lagere vennootschapsbelasting kan leiden. Bij de raming is ervan uitgegaan dat de lastenverzwaring na verwerking in de kostenstructuur voor 75% leidt tot lagere
afdrachten aan de Staat en de goede doelen en sport. Hiervan slaat 63%
neer bij de Staat en 37% bij de andere beneficianten. De derving voor de
goede doelen en de sport komt daarmee op circa € 3,2 miljoen. Als ik naar
de afgelopen jaren kijk dan is de bijdrage van de landgebonden Toto
slechts een gering deel van de totale afdracht van de Nederlandse Loterij
aan de staat en de goede doelen en sport geweest, jaarlijks een paar
miljoen. Het effect van de lastenverzwaring op de afdracht aan goede
doelen en sport wordt naar mijn mening dan ook meer dan goed
gecompenseerd met de beschikbare € 3,2 miljoen. Daarnaast zijn de
Ministeries van Financiën en VWS in overleg met de goede doelen en
sport om te bezien of ten aanzien van de compensatie tot een voor alle
betrokken partijen, dus ook voor alle goede doelen, werkbare oplossing
kan worden gekomen.
In het debat, mede naar aanleiding van vragen daarover van de heren
Omtzigt, Nijboer en Van Rooijen, heb ik ook met uw Kamer gesproken
over de effecten van de verhoging van de KSB op het business model van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

4

de landgebonden Toto waarbij ik heb aangegeven dat ik het belangrijk
vind dat de landgebonden Toto blijft bestaan. Deze effecten worden in de
komende periode nader geanalyseerd en daarbij zal worden bezien hoe
deze effecten kunnen worden opgevangen. Het is nu aan het bestuur van
de Nederlandse Loterij om te bezien welke maatregelen nodig zijn om de
landgebonden Toto, gegeven de lastenverzwaring, te behouden. Niet de
aandeelhouder, maar het bestuur van de onderneming gaat daarover. Het
bestuur heeft aan mij aangegeven dat deze analyse en het uitwerken van
oplossingsrichtingen wel de nodige tijd vergt. Ik heb er alle vertrouwen in
dat het bestuur dat goed zal doen. Ook de contacten met Nederlandse
Loterij in de afgelopen dagen ondersteunen mijn beeld dat de onderneming alles op alles zal zetten om te komen tot een zo gezond mogelijk
business model van de landgebonden Toto nadat de Wet KOA in werking
is getreden (naar verwachting per 1 juli 2020).
De heer Van Weyenberg heeft gevraagd naar mijn reactie op de brief van
Runnerz van 29 oktober jl. waarin staat dat de voorgestelde maatregel
ertoe leidt dat het aanbieden van weddenschappen op draf- en rensport
via winkels verlieslatend wordt met als gevolg dat Sportech deze activiteit
zal moeten stoppen, er geen afdracht meer zal zijn aan de draf- en
rensport in Nederland. Verder wordt door Runnerz opgemerkt dat de
consumenten die toch offline willen spelen, dit alleen illegaal kunnen
doen. Sportech heeft een vergunning voor het aanbieden van de
weddenschappen op draf- en rensport onder de merknaam Runnerz voor
de periode van 1 juli 2017 tot en met 30 juni 2022. De omzet over 2017
bedroeg circa € 25 miljoen waarvan ongeveer de helft afkomstig was van
het landgebonden kanaal. Op grond van de huidige vergunning is de
vergunninghouder verplicht tot een afdracht van 2,5% van de omzet aan
doelen ter bevordering van de draf- en rensport in Nederland (in de
praktijk de Stichting Nederlandse Draf- en Rensport, de NDR). Zoals ik in
de nota naar aanleiding van het verslag heb gemeld, zal worden voorzien
in afdrachtverplichting van onlinevergunninghouders die het wedden op
draf- en rensport aanbieden, met als streven het huidige niveau van
afdracht te handhaven. De reden hiervan is dat de paardenkoersen en de
weddenschappen op die koersen een unieke onderlinge afhankelijkheid
hebben, in die zin dat de organisatie van de koersen wordt bekostigd uit
de inleg op de weddenschappen en de weddenschappen niet kunnen
worden georganiseerd zonder die koersen. Een ander aspect is dat de
vergunninghouder naast genoemde afdrachtverplichting ook een afdracht
(fee) voor het organiseren van koersen aan de NDR betaalt. Deze
vergoeding vloeit voort uit de samenwerkingsovereenkomst die de
vergunninghouder en de NDR hebben gesloten.
ATAD1
Controlled Foreign Companies (CFC)-maatregel
Mevrouw Leijten heeft vragen gesteld over de uitzondering die in de
CFC-maatregel is opgenomen voor gecontroleerde lichamen die een
wezenlijke economische activiteit uitoefenen. Zij vraagt met name in te
gaan op de in model A in ATAD1 opgenomen uitzondering voor gecontroleerde lichamen die zijn gevestigd in derde landen. Hoewel ik daarop
mondeling al kort ben ingegaan tijdens het wetgevingsoverleg van
9 november jl. maak ik graag van de gelegenheid gebruik om schriftelijk
op dit punt terug te komen. Uit een nadere analyse blijkt dat de in ATAD1
opgenomen mogelijkheid om de uitzondering voor wezenlijke economische activiteiten te beperken in strijd kan komen met het primaire
EU-recht. Dit kan als volgt worden toegelicht. De CFC-maatregel volgens
model A uit ATAD1 kent een uitzondering voor gecontroleerde lichamen
met een wezenlijke economische activiteit, waar ter wereld dit lichaam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

5

ook gevestigd is.2 Wel biedt ATAD1 lidstaten de mogelijkheid om die
uitzondering te beperken tot gecontroleerde lichamen die zijn gevestigd in
de EU en EER. Van die keuze is door het kabinet, met een schuine blik naar
het primaire EU-recht, echter geen gebruik gemaakt.De voorgestelde
aanvullende CFC-maatregel – die gebaseerd is op model A uit ATAD1 –
kan immers van toepassing zijn in situaties dat een belastingplichtige
geen doorslaggevende zeggenschap heeft. Hierdoor valt deze maatregel
onder de reikwijdte van de vrijheid van kapitaalverkeer. Het vrije verkeer
van kapitaal geldt ook ten aanzien van derde landen. Als gevolg hiervan
kan de CFC-maatregel ook ten aanzien van gecontroleerde lichamen die
zijn gevestigd in derde landen slechts worden toegepast indien sprake is
van een misbruiksituatie. Om die reden is het naar de mening van het
kabinet, ondanks de keuze in ATAD1, niet mogelijk om de uitzondering op
de aanvullende CFC-maatregel te beperken tot gecontroleerde lichamen
die zijn gevestigd in de EU en EER. Het HvJ EU legt een misbruiksituatie
eng uit; er is (slechts) sprake van een misbruiksituatie indien het gaat om
een volstrekt kunstmatige constructie die is bedoeld om belasting te
ontwijken.3 De invulling van dit Europeesrechtelijke criterium in de
aanvullende CFC-maatregel vindt zijn weerslag in de Nederlandse
invulling van de uitzondering voor gecontroleerde lichamen die een
wezenlijke economische activiteit uitoefenen. Daarom is deze uitzondering
van toepassing op gecontroleerde lichamen die gevestigd zijn in de EU,
EER en in een derde land.
Correspondentie met de Europese Commissie (EC)
Mevrouw Leijten en de heer Omtzigt hebben gevraagd om inzage in de
correspondentie met de EC waarin is gevraagd om woningcorporaties uit
te zonderen van de earningsstrippingmaatregel. Tijdens het wetgevingsoverleg van 9 november jl. heb ik de indruk gewekt dat er nooit correspondentie met de Europese Commissie (EC) aan de Kamer wordt
verstrekt. Dat blijkt echter soms wel het geval. Enkele leden van uw Kamer
haalden een brief van de toenmalige Eurocommissaris Bolkenstein aan en
zo heb ik bijvoorbeeld in de brief van 29 juni jl. over de fiscale behandeling van converteerbare obligaties (CoCo’s) de niet-vertrouwelijke brief
van de EC als bijlage aan de Kamer verstrekt.4 Het verstrekken van
inlichtingen aan de Kamer geschiedt altijd binnen het kader van artikel 68
van de Grondwet. Tijdens het wetgevingsoverleg op 9 november jl.
refereerde ik daar al aan. Ik wil de Kamer steeds zo goed mogelijk
voorzien van alle relevante informatie in geobjectiveerde vorm. Ik geef
daarbij aan dat het staand beleid van het kabinet is om documenten die
zijn opgesteld voor intern beraad geen onderwerp te maken van het
politieke debat. Voor het goed functioneren van het ambtelijk apparaat is
het noodzakelijk dat zowel intern als informele contacten op ambtelijk
niveau met de EC in vertrouwelijke sfeer van gedachten kan worden
gewisseld. Dit laat onverlet dat ik u graag inlicht over het volgende. De
discussie over fiscale tegemoetkomingen aan woningcorporaties speelt
niet alleen in het kader van de earningsstrippingsmaatregel. Mijn
ambtsvoorganger heeft hierover in zijn brief van 30 maart 2017 het
navolgende opgemerkt in het kader van de overdrachtsbelasting:
«Een (nieuwe) (...) vrijstelling betreft een vorm van staatssteun die niet is
opgenomen in het besluit voor woningcorporaties uit december 2009 van
de Europese Commissie (EC). Dit besluit geeft enkel toestemming – onder
voorwaarden – voor specifiek benoemde, bestaande staatssteun, te weten
borging door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw, verlaagde
2

Artikel 7, tweede lid, onderdeel a, ATAD1.
Zie in dit bijvoorbeeld HvJ EU 20 december 2017 in de gevoegde zaken C-504/16 en C-613/16,
ECLI:EU:C:2017:1009.
4
Bijlage bij Kamerstuk 32 013, nr. 195.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

6

grondprijzen van gemeenten en sanerings- en projectsteun (voorheen
steun van het Centraal Fonds Volkshuisvesting – CFV). Dit betekent dat
vrijstelling van overdrachtsbelasting niet kan worden gerealiseerd binnen
het voornoemde besluit, maar als nieuwe staatssteun ter goedkeuring
moet worden voorgelegd aan de EC. De kans is groot dat de EC deze
toestemming niet zal geven.»5 Verderop in diezelfde brief is over een
mogelijke vrijstelling in de vennootschapsbelasting opgemerkt dat «een
dergelijke vrijstelling een nieuwe vorm van staatssteun (zal) behelzen
waarvoor de EC, om dezelfde redenen als genoemd bij de hiervoor
beschreven (...) optie bij de overdrachtsbelasting, waarschijnlijk geen
toestemming zal geven».6
Ook het huidige kabinet ziet die risico’s. Desalniettemin is, mede na
ambtelijk overleg met Aedes en ondanks voorgaande bedenkingen,
nagegaan of de diensten van de EC ruimte zien om binnen ATAD1 te
voorzien in een specifieke uitzondering voor woningcorporaties zonder
daarbij in strijd te handelen met het staatsteunverbod. In het voorjaar is
op ambtelijk niveau informeel aan de EC gevraagd of woningcorporaties
onder de uitzondering van langlopende openbare-infrastructuurprojecten
kunnen vallen. In het antwoord heeft het kabinet weinig aanknopingspunten gevonden. ATAD1 voorziet wel in de mogelijkheid om langlopende
openbare-infrastructuurprojecten uit te zonderen van de earningsstrippingmaatregel, waarbij die uitzondering geen aanleiding mag vormen tot
het verlenen van verboden staatssteun. Hoe zeer dit kabinet het belang
van de kerntaak van woningcorporaties ook onderschrijft; naar de mening
van het kabinet kunnen de activiteiten van woningcorporaties niet als
openbare-infrastructuurprojecten worden beschouwd. Bij openbare
infrastructuur-projecten moet naar de mening van het kabinet in het
bijzonder gedacht worden aan projecten die zijn bestemd voor algemeen
en gemeenschappelijk gebruik, zoals aan wegen, bruggen, en tunnels. Als
het kabinet dat wel zou doen, ziet het reële staatssteunrisico’s. In het
debat over belastingontwijking van 29 maart jl. heb ik het staatssteunrisico bij het opnemen van een uitzondering voor woningcorporaties in de
vennootschapsbelasting expliciet benoemd.7 Het kabinet ziet derhalve dan
ook geen mogelijkheid om binnen de earningsstrippingmaatregel
tegemoet te komen aan de zorgen van de woningcorporaties.
Overigens merk ik, net als tijdens het wetgevingsoverleg, op dat indien er
wel een mogelijkheid was geweest om woningcorporaties uit te zonderen
in de earningsstrippingmaatregel, er nog steeds politieke besluitvorming
had moeten plaatsvinden om al dan niet te voorzien in een uitzondering.
Die mogelijkheid (en het belang dat het kabinet hecht aan de publieke taak
die de woningcorporaties vervullen) had immers ook moeten worden
gewogen ten opzichte van het door middel van de earningsstrippingmaatregel na te streven doel dat eigen vermogen en vreemd vermogen voor
alle vennootschapsbelastingplichtigen meer gelijk moet worden
behandeld. Tegelijkertijd acht het kabinet het van groot belang dat de
financiële positie van woningcorporaties en hun opgaven in de woningmarkt met elkaar in balans zijn. Daarom heeft het kabinet in het kader van
de augustusbesluitvorming besloten om – in het licht van de uitdagingen
op de woningmarkt – naast de al voorziene heffingsvermindering voor
verduurzaming in de verhuurderheffing, een extra verlaging van de
verhuurderheffing van € 100 miljoen voorgesteld. Een compensatie voor
woningcorporaties in de verhuurderheffing ligt in dit kader voor de hand.
Naar de mening van het kabinet is dit de meest gerichte wijze van
compensatie alsook de meest eenvoudige en geeft de sector ruimte om
5

Kamerstuk 34 552, nr. 79, p. 5.
Kamerstuk 34 552, nr. 79, p. 6.
7
Handelingen II 2017/18, nr. 67, item 8.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

7

de komende jaren bij te dragen aan de woningmarktambities van het
kabinet.
Raming woningcorporaties
De heer Omtzigt heeft gevraagd naar de verschillen tussen de ramingen
van het kabinet en Aedes inzake de afdracht van vennootschapsbelasting
(Vpb) van woningcorporaties na implementatie van de maatregelen uit
het implementatiewetsvoorstel ATAD1 en de voorgestelde verlaging van
de Vpb-tarieven conform het wetsvoorstel Wet bedrijfsleven 2019.8
De raming van het kabinet van de maatregelen uit het implementatiewetsvoorstel ATAD1 is toegelicht in de bijlage «Ramingstoelichtingen bij het
wetsvoorstel ATAD1.» Deze raming is door het Centraal Planbureau (CPB)
gecertificeerd als neutraal en redelijk, waarbij het CPB aangeeft dat de
raming ook een hoge onzekerheid kent.
De basis van de raming wordt gevormd door de integrale Vpb-aangiften
over de periode 2010–2015. Aan de hand van deze aangiften is een
simulatiemodel ontwikkeld waarop tot 2040 op bedrijfsniveau een te
verwachten ontwikkeling van de Vpb-opbrengst wordt doorgerekend.
Hiermee wordt rekening gehouden met de mogelijkheid dat woningcorporaties verliezen kunnen maken vanwege tegenvallende resultaten en de
doorwerking van deze verliezen in de verliesvoorraad. De effecten van de
verliesverrekening op de te betalen Vpb worden in het simulatiemodel
dan ook berekend. Om het effect van de zogenoemde earningsstrippingmaatregel uit het implementatiewetsvoorstel ATAD1 door te rekenen is bij
alle belastingplichtigen gekeken in hoeverre – kort gezegd- het verschil
tussen de rentelasten en rentebaten terzake van geldleningen (saldo aan
renten) (meer dan 30% van de gecorrigeerde winst (fiscale EBITDA) is,
rekening houdend met de drempel van € 1 miljoen. In het simulatiemodel
is doorgerekend wat het betekent als het saldo aan renten vanaf 2019 niet
meer aftrekbaar is. Die doorrekening laat zien dat een deel van de
niet-aftrekbare rente neerslaat bij belastingplichtigen die een verlies
maken of een grote verliesvoorraad hebben. Deze verliesvoorraad wordt
in de loop van de tijd kleiner. Daardoor is op langere termijn de opbrengst
hoger.
Het simulatiemodel neemt de aangiften 2010–2015 als basis voor de
verwachte opbrengst tot en met 2040. Daarbij is gekeken in hoeverre er in
de periode 2010–2015 ontwikkelingen waren die niet representatief zijn
voor de toekomst. Bij de woningcorporaties zijn daarom twee aanpassingen gedaan omdat bij die groep gesteld kan worden dat de aangiften
over 2010–2015 niet representatief zijn voor de toekomst. Daarom is de
(fiscale) afwaardering in de jaren na 2017 op nul gesteld. Er wordt dus
verondersteld dat de huizenprijzen in de toekomst geen permanente
daling vertonen. In lijn hiermee zijn er woningcorporaties die in de jaren
2010–2013 zeer grote buitengewone lasten hebben genomen die niet
representatief zijn voor latere jaren. Hierbij is als aanpassing de aanname
gedaan dat de buitengewone lasten in de toekomst slechts de helft zijn
van de bedragen uit 2010–2013.
De raming van Aedes gaat uit van de Prospectieve informatie (dPi), die
woningcorporaties aanleveren aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijkrelaties (BZK). Deze gegevens worden gecontroleerd door de
Autoriteit woningcorporaties. De dPi gaat in op de voornemens van de
komende vijf jaren van corporaties. Concreet moet de corporatie een
prognose van de activiteiten en een financiële prognose aanleveren. In die
8

Kamerstuk 35 030, nr. 9 en Kamerstuk 35 000, nr. 72.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

8

raming is aangehouden welk bedrag corporaties op kasbasis verwachten
te gaan betalen. Uit meerjarenplannen van de woningcorporaties blijkt dat
corporaties een ander beeld verwachten van de ontwikkeling van de totale
belastingafdrachten.
In onderstaande tabellen staan de ramingen van het kabinet.
Budgettaire effecten vpb-maatregelen woningcorporaties (€ mln., -/- = lastenverlichting) naar belastingjaar, geüpdatet naar aanleiding van de heroverweging

ATAD1
Tariefsverlaging vpb

2019

2020

2021

Struc

102
0

144
– 29

193
– 65

353
– 106

Dit leidt tot de volgende te verwachte ontwikkeling bij de woningcorporaties.
Resulterende Vpb-ontwikkeling na ATAD1 en tariefsverlaging voor corporaties

Totaal

2018

2019

2020

2021

Struc

128

244

269

293

487

De ramingen van Aedes laten het volgende beeld zien.
Vpb-ontwikkeling volgens Aedes (in miljoenen, op basis van dPi 2017)

ATAD1 (tegen
daadwerkelijke
tarief voor dat
jaar)1
Vpb (tegen
daadwerkelijke
tarief voor dat
jaar)
Extra Vpb door
kortingen in
verhuurderheffing
Totaal
1

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

0

310

273

254

254

208

291

409

463

549

636

29

32

36

43

748

768

839

933

208

291

Bron: Onderzoek Deloitte ATAD

Vandaag heeft Aedes haar opmerkingen over de ramingen toegelicht in
een gesprek met het Ministerie van Financiën en het Ministerie van BZK.
Een directe vergelijking van de ramingen is niet eenvoudig omdat de
kabinetsramingen uitgaan van belastingjaren (die enkele jaren later pas
definitief zijn) en de gegevens van corporaties op basis van jaarlijkse
kasstromen worden verantwoord. Corporaties voorzien echter met name
in het zogenoemde basispad een hogere afdracht in de vennootschapsbelasting. Het gevolg van dit hogere basispad is dat volgens Aedes ook de
effecten van de maatregelen uit het implementatiewetsvoorstel ATAD1 per
2019 al hoger zullen zijn. Daartegenover staat dat de structurele raming,
ook als rekening gehouden wordt met de tariefsverlaging, volgens Aedes
weer lager is dan die van het kabinet.
De ramingen vergelijkend kan gesteld worden dat de kern van het verschil
is dat raming van het kabinet zich zoals te doen gebruikelijk baseert op
realisaties in de afgelopen jaren, terwijl de raming van Aedes zich baseert
op verwachtingen en voornemens van woningcorporaties in de komende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

9

vijf jaar. Een belangrijk verschil van inzicht is daarbij het tempo waarin de
verliesvoorraad, die grotendeels ontstaan is door afwaarderingen op
woningen in de jaren 2010 tot en met 2015, wordt ingelopen, en daarmee
het tempo waarin de opbrengst bij woningcorporaties stijgt. De raming
van het kabinet ziet lange doorwerking van verrekenmogelijkheden van
fiscale verliezen uit het verleden. Aedes stelt dat deze verliesverrekeningsmogelijkheden snel kleiner zijn geworden door herneming van de
afwaarderingen in de jaren na 2015 en het restant doorgaans al snel is
opgebruikt bij de reguliere Vpb-afdracht (voor het implementatiewetsvoorstel ATAD1). Verder gaat de raming van woningcorporaties uit van
bedragen op kasbasis en afgedragen bedragen aan voorlopige aanslagen,
terwijl de raming van het kabinet zich baseert op aangiften van woningcorporaties. Een derde verschil is dat de lagere verhuurdersheffing in de
raming van Aedes expliciet verdisconteerd is in een hogere vennootschapsbelasting. Deze doorwerking is in de raming van het kabinet niet
meegenomen, omdat de dergelijke doorwerkingen naar een andere
belasting volgens de reguliere begrotingssystematiek niet meegenomen
worden. Ten slotte merk ik op dat in zijn algemeenheid de komende
maanden meer informatie beschikbaar zal komen aan de hand waarvan
het beeld van de financiële positie van woningcorporaties verder
verscherpt kan worden, zoals de nieuwe meerjarenplannen van corporaties en de effecten van de invoering van de beleidswaarde.
Overig
De heer Omtzigt vraagt naar de mogelijkheden voor een werkgever om
een onbelaste vergoeding aan het kind van een werknemer te verstrekken
voor de studiekosten van dat kind. De heer Omtzigt ziet verschillende
mogelijkheden:
1. belastbaar inkomen dat per saldo niet belast is omdat het kind
gebruik kan maken van de algemene heffingskorting;
2. belastbaar inkomen naast inkomen uit een bijbaan waarbij het kind
scholingskosten kan aftrekken, waardoor ook per saldo geen
belasting wordt geheven;
3. de werkgever kan gebruikmaken van de gerichte vrijstelling voor
studiekosten onder de werkkostenregeling.
De eerste twee mogelijkheden zien wij inderdaad. De derde optie,
gebruikmaken van de gerichte vrijstelling, is echter niet mogelijk.
Een kind van een werknemer kan inderdaad onder omstandigheden ook
zelf als werknemer kwalificeren voor de Wet op de loonbelasting 1964. Dit
volgt uit de wet. In een uitspraak van Hof ’s-Hertogenbosch is beslist dat
de studietoelage die de betreffende werkgever aan het kind van die
werknemer betaalt kwalificeert als loon van het kind. Het moet dan wel
gaan om de situatie dat het kind zelfstandig de toelage krijgt en de ouder
hier geen recht op heeft of kan doen gelden. Is dit niet het geval, dan blijft
sprake van loon van de ouder. Mocht sprake zijn van loon van het kind,
dan betekent dit niet dat, mocht de werkgever al als inhoudingsplichtige
ten aanzien van het kind worden aangemerkt, ook gebruik kan worden
gemaakt van de gerichte vrijstellingen van de werkkostenregeling. Om
van de gerichte vrijstelling voor studiekosten gebruik te kunnen maken
dient een loonbestanddeel allereerst als zogenoemd eindheffingsloon
aangewezen te kunnen worden. Dat kan in dit geval niet omdat loon waar
geen arbeid tegenover staat niet kan worden aangewezen als eindheffingsloon. Daarnaast zijn er werkgevers die samen met werknemers een
studiefonds oprichten dat, mits aan de wettelijke voorwaarden op dat
punt is voldaan, desgewenst onbelaste uitkeringen kan doen ten behoeve
van studiekosten van kinderen van werknemers. Een belangrijke
voorwaarde daarbij is dat werknemers ten minste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

10

hetzelfde bedrag inleggen in het fonds als de werkgever. De voorwaarden
staan al beschreven in het Handboek loonheffingen waar alle werkgevers
over beschikken. Het uitbrengen van een beleidsbesluit is niet nodig.
Daarmee ontstaat het volgende beeld.
Het kind van de werknemer kan onder omstandigheden de toelage
zelfstandig als inkomen genieten. Via de algemene heffingskorting zal dit
toegekende inkomen – uiteraard wel afhankelijk van de hoogte van de
studietoelage – per saldo onbelast blijven. Als het kind ook nog ander
inkomen uit bijvoorbeeld een bijbaan heeft komt de studietoelage van de
werkgever er wel bij in zijn inkomen, maar dan heeft hij momenteel,
evenals in de situatie zonder bijbaan, wel nog recht op aftrek van
scholingsuitgaven. De gedane scholingsuitgaven drukken op het kind
omdat de toelage van de werkgever belast inkomen vormt. Als een
werkgever dergelijke studievergoedingen wil gaan geven, dan zal dit een
extra recht moeten zijn dat de werkgever aan het kind van werknemers
verstrekt. Er is sprake van loon van de ouder indien de toekenning van de
studietoelage aan het kind invloed heeft op het loon van de ouder. Van de
gerichte vrijstelling voor studiekosten onder de werkkostenregeling kan
echter geen gebruik worden gemaakt.
De heer Omtzigt heeft nog twee punten aan de orde gesteld ten aanzien
van vrijwillige voortzetting van pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid. De heer Omtzigt stelt dat pensioenuitvoerders op grond van de
taakafbakening geen reclame mogen maken voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering. Dit is een terecht punt van de heer Omtzigt, dat is
ontstaan door het gebruik van het begrip «promoten» in de eerdere
schriftelijke antwoorden. Het kabinet wil niet de suggestie wekken dat
pensioenuitvoerders reclame mogen maken voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering, maar moedigt het aan als arbeidsongeschikte
IB-ondernemers of resultaatgenieters ten tijde van arbeidsongeschiktheid
een inkomensvoorziening hebben. Hierbij kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan het opnemen van een arbeidsongeschiktheidspensioen in de
betreffende pensioenregeling. Bijkomend voordeel is dat dan de pensioenopbouw zonder beperking in de tijd kan worden voortgezet. Daarnaast
heeft de heer Omtzigt gereageerd op het antwoord met betrekking tot het
niet mogen bevriezen van de pensioengrondslag bij vrijwillige voortzetting van de pensioenopbouw. Bij het ontvangen van een inkomensvervangende arbeidsongeschiktheidsuitkering kan bij vrijwillige voortzetting
van de pensioenopbouw worden uitgegaan van het laatstgenoten
pensioengevend loon. Dit laatstgenoten pensioengevend loon mag
jaarlijks worden geïndexeerd met bijvoorbeeld de loonindex bij de
voormalige werkgever of bedrijfstak, zodat dit – in combinatie met de
jaarlijks vast te stellen AOW-franchise – niet hoeft te leiden tot een
dalende pensioengrondslag. Of de pensioengrondslag toe- of afneemt is
afhankelijk van het eventuele verschil tussen de loonindex enerzijds en de
inflatiecorrectie van de AOW-franchise anderzijds. Vrijwillige voortzetting
van de pensioenopbouw is dus niet gebaseerd op het bedrag van de
eventueel aanwezige arbeidsongeschiktheids(pensioen)uitkering. Het
eerdere verzoek van de heer Omtzigt was om de pensioengrondslag te
kunnen bevriezen, omdat het laatstgenoten pensioengevend loon niet in
alle gevallen door pensioenuitvoerders te achterhalen zou zijn. Zoals
aangegeven in de eerdere beantwoording is echter ook voor het bevriezen
van de pensioengrondslag het laatstgenoten pensioengevend loon nodig
en dienen pensioenuitvoerders ervoor te zorgen dat dit ordentelijk in hun
administratie wordt geregistreerd.
De Staatssecretaris van Financiën,
M. Snel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 38

11