Arbeidsmarkteffecten webmodule VAR en
medeverantwoordelijkheid opdrachtgever
Eindrapport

Opdrachtgever: de Ministeries van Economische Zaken, Financiën en Sociale Zaken en Werkgelegenheid

SEOR
Kees Zandvliet
Matthijs de Jong
Fleur Malschaert
Bureau Mediad
Marieke Meij

Rotterdam, 30 juni 2014

Arbeidsmarkteffecten webmodule VAR en
medeverantwoordelijkheid opdrachtgever
Eindrapport

Opdrachtgever: de Ministeries van Economische Zaken, Financiën en Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Contactpersoon

Kees Zandvliet

Adres

SEOR, Erasmus Universiteit Rotterdam
Postbus 1738
3000 DR ROTTERDAM

Telefoon

010 – 408 2220

Fax

010 – 408 9650

E-mail

zandvliet@seor.eur.nl

COLOFON
Dit rapport doet verslag van onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken,
mede namens de Ministeries van Financiën en Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij SEOR BV. Het gebruik van het materiaal in dit rapport is
toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldiging en/of openbaarmaking in welke vorm dan
ook is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van SEOR BV.
Het onderzoek is uitgevoerd door SEOR BV in samenwerking met bureau Mediad.
Dit rapport is een uitgave van SEOR BV
Marconiplein 16, Postbus 1738, 3000 DR Rotterdam

Voorwoord
Eind 2013 heeft het Ministerie van Economische Zaken, mede namens het Ministerie van Financiën en het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan SEOR opdracht gegeven voor een onderzoek naar de
verwachte arbeidsmarkteffecten van de voorgenomen introductie van de webmodule VAR en
medeverantwoordelijkheid van de opdrachtgever.
Het onderzoek is uitgevoerd door SEOR in samenwerking met Bureau Mediad. Het onderzoeksteam bestond
uit Kees Zandvliet (projectleider), Matthijs de Jong, Fleur Malschaert en José Gravesteijn van SEOR. Marieke
Meij van Bureau Mediad was eindverantwoordelijk voor het door Mediad uitgevoerde veldwerk onder
opdrachtgevers en zzp’ers.
Het onderzoek is begeleid door een commissie bestaande uit:
Monique Aerts
Bram van Dijk
Anne de Jong
Eric Rutten
Jochem van der Veen
Thijs Weistra

Ministerie van Economische Zaken
Ministerie van Economische Zaken
Ministerie van Financiën
Ministerie van Financiën
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Wij danken de commissieleden voor hun waardevolle suggesties voor de aanpak van het onderzoek en
commentaren op concept rapportages.
Niet in de laatste plaats bedanken wij alle bedrijven, zzp’ers, experts en organisaties voor hun bijdrage aan
het onderzoek in de vorm van een interview of deelname aan een enquête.

Inhoudsopgave
1.

2.

3.

4.

5.

Inleiding................................................................................................................................................. 1
1.1

Achtergrond en doel van het onderzoek ...................................................................................... 1

1.2

Probleemstelling en onderzoeksvragen........................................................................................ 3

1.3

Aanpak van het onderzoek ........................................................................................................... 4

1.4

Opzet van het rapport................................................................................................................... 7

Het gebruik van de VAR ........................................................................................................................ 9
2.1

Inleiding......................................................................................................................................... 9

2.2

Ontwikkeling in het gebruik van de VAR..................................................................................... 10

2.3

Huidige situatie ........................................................................................................................... 11

2.3.1.

Inzet zzp’ers door opdrachtgevers...................................................................................... 11

2.3.2

Bezit en gebruik VAR door zzp’ers ...................................................................................... 15

2.4

Contouren voorgenomen wijzigingen VAR-procedure ............................................................... 18

2.5

Gevolgen voor gebruik van de nieuwe VAR ................................................................................ 20

2.6

Conclusies ................................................................................................................................... 26

Gevolgen voor schijnzelfstandigheid .................................................................................................. 29
3.1

Inleiding....................................................................................................................................... 29

3.2

Indicaties voor de omvang van schijnzelfstandigheid ................................................................ 29

3.3

Effecten nieuwe VAR op omvang schijnzelfstandigheid ............................................................. 33

3.4

Conclusies ................................................................................................................................... 38

Gevolgen voor de arbeidsmarkt ......................................................................................................... 41
4.1

Inleiding....................................................................................................................................... 41

4.2

Effect op inzet zzp’ers door opdrachtgevers .............................................................................. 41

4.3

Verwachtingen van zzp’ers ......................................................................................................... 43

4.4

Resultaten vignettenmethode .................................................................................................... 46

4.5

Gevolgen voor andere categorieën arbeid en bemiddelaars ..................................................... 50

4.6

Arbeidsmigratie........................................................................................................................... 52

4.7

Conclusies verwachte arbeidsmarkteffecten.............................................................................. 56

Economische effecten ......................................................................................................................... 59
5.1

Inleiding....................................................................................................................................... 59

6.

5.2

Effect op kosten en positie ......................................................................................................... 59

5.3

Het informele circuit ................................................................................................................... 61

5.4

Effecten op economie, productiviteit en sociale zekerheid ....................................................... 64

5.5

Meetpunten ................................................................................................................................ 66

5.6

Conclusies ................................................................................................................................... 68

Conclusies ........................................................................................................................................... 69

Literatuur .................................................................................................................................................... 73
Bijlage 1

Onderzoeksverantwoording ................................................................................................... 75

B1.1

Inleiding................................................................................................................................... 75

B1.2

Deskresearch ........................................................................................................................... 75

B1.3

Enquête onder opdrachtgevers .............................................................................................. 75

B1.4

Enquête onder zzp’ers ............................................................................................................ 80

B1.5

Interviews................................................................................................................................ 83

B1.6

Onderzoekskader ........................................................................................................................ 86

Bijlage 2

Vragenlijst onderzoek onder opdrachtgevers......................................................................... 87

Bijlage 3

Vragenlijst onderzoek onder zzp’ers ..................................................................................... 105

Bijlage 4

Tabellenbijlage ...................................................................................................................... 121

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

1.

Inleiding

1.1

Achtergrond en doel van het onderzoek

Aanleiding
De directe aanleiding tot voorliggend onderzoek is de aankondiging van 17 september 2012 1 van het
toenmalige kabinet dat zij de transparantie bij het kwalificatieproces van arbeidsrelaties/marktrelaties wil
vergroten door deze kwalificatie beter te laten aansluiten bij de bestaande jurisprudentie over
ondernemerschap. Dit voornemen is begin 2014 concreet gemaakt door de ontwikkeling van een webmodule
die, zoals al is aangekondigd in het ZZP-actieplan voor vermindering van de regeldruk voor zzp’ers, tot doel
heeft de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) te vereenvoudigen en te verduidelijken 2. Tegelijkertijd is bestrijding
van schijnzelfstandigheid een belangrijk onderdeel van het sociaal akkoord van 11 april 2013. Het is de
bedoeling dat de nieuwe VAR-procedure met medeverantwoordelijkheid van de opdrachtgever daar een
bijdrage aan levert. Van schijnzelfstandigheid is sprake als een werkende formeel werkzaam is als
ondernemer, maar feitelijk werkt als een werknemer.

Nieuwe procedure voor de VAR
De essentie van de nieuwe aanvraagprocedure via een webmodule betreft twee componenten:
−
−

VAR aanvragen met een meer op de specifieke situatie van de zzp’er toegespitste vragenlijst;
Medeverantwoordelijkheid van opdrachtgever in de arbeidsrelatie door toetsing van de VAR.

De eerste component van de webmodule betreft de vragenlijst die ook in de huidige aanvraag door de zzp’er
zelf wordt ingevuld. Op basis van de door de zzp’er ingevulde gegevens geeft de Belastingdienst een
kwalificatie van zijn of haar voordelen die in een kalenderjaar worden genoten of zullen worden genoten uit
de arbeidsrelatie(s). De aanvraag van de kwalificatie verandert dus niet, maar de inhoud van de vragenlijst
wel, zodat in voorkomende gevallen een nauwkeuriger oordeel kan worden geveld over de aard van de
arbeidsrelatie/marktrelatie. De beoogde aanpassing van de vragenlijst omvat:
−
−
−
−

1
2

Uitbreiding van het aantal vragen;
Verandering van enkele bestaande vragen en antwoorden;
Verandering van de volgorde van vragen;
Toespitsing op de situatie, zodat de aanvrager alleen de vragen hoeft te beantwoorden die voor zijn of
haar situatie relevant zijn. Hierdoor zullen bepaalde aanvragers minder vragen hoeven te
beantwoorden dan in de huidige vragenlijst. Maar hoe onduidelijker de juridische status van de
arbeidsrelaties/marktrelaties van de aanvrager, hoe meer vragen deze zal moeten beantwoorden.

Kamerstukken II, 2011/12, 31311, nr. 91.
Kamerstukken II, 2011/12, 29515, nr. 338, Bijlage.

1

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

De tweede component van de nieuwe aanpak betreft de (gedeeltelijke) medeverantwoordelijkheid van de
opdrachtgever, voor zijn aandeel in de arbeidsrelatie. Deze medeverantwoordelijkheid gaat om de feiten en
omstandigheden zoals die bij de aanvraag door de zzp’er zijn ingevuld en zaken betreffen waarop de
opdrachtgever beslissende invloed heeft. Het gaat dan bijvoorbeeld om de voorwaarden waarop en
omstandigheden waaronder de zzp’er de opdracht dient uit te voeren, de mogelijkheid voor de zzp’er om
zich te laten vervangen en of de zzp’er eerder voor de opdrachtgever heeft gewerkt. Via de webmodule
worden de vragen en antwoorden op de VAR voor de opdrachtgever zichtbaar. Deze kan – net als nu – de
door de opdrachtnemer gegeven antwoorden toetsen aan de feiten en omstandigheden. Als de antwoorden
naar de mening van de opdrachtgever correct zijn, dan kan deze een kopie van de VAR in zijn administratie
bewaren om vrijwaring te hebben voor eventuele naheffing van loonbelasting en premies
werknemersverzekeringen. Als de antwoorden niet correct zijn, dan kan de opdrachtgever aan de
opdrachtnemer verzoeken om de vragen juist te beantwoorden, waarbij onzeker is of de Belastingdienst de
VAR nog toekent 3. Als de opdrachtgever de incorrecte antwoorden accepteert, dan loopt hij risico op
naheffing. Via deze procedure wordt het risico op naheffing dus verdeeld tussen opdrachtnemer en
opdrachtgever. Ieder is verantwoordelijk voor de weergave van de feiten en omstandigheden van de
arbeidsrelatie waarop hij of zij beslissende invloed heeft.
Het voornemen is om de nieuwe aanpak per 1 januari 2015 van kracht te laten worden. Voor daadwerkelijke
invoering van de plannen zullen, zoals aangekondigd in de eerder genoemde brief van 17 september 2012,
eerst de arbeidsmarkteffecten, regeldrukeffecten en de uitvoeringskosten van deze beleidsvoornemens van
het kabinet onderzocht worden, zodat deze gemonitord kunnen worden.

Positie onderzoek naar arbeidsmarkteffecten
Het benodigde onderzoek is gesplitst in drie afzonderlijke onderzoeken die worden uitgevoerd om de
verwachte effecten van de nieuwe opzet van de VAR aanvraagprocedure in kaart te brengen, voor zowel de
betrokken partijen (zzp’ers, opdrachtgevers), als de economie als geheel. Het gaat om:
−
−
−

Een onderzoek naar de potentiële arbeidsmarkteffecten;
Een onderzoek naar de regeldrukeffecten (administratieve lasten, nalevingskosten, lasten van
toezicht);
Een onderzoek naar de uitvoeringskosten.

Dit rapport doet verslag van het onderzoek naar de (potentiële) arbeidsmarkteffecten van de
kabinetsvoornemens.

3

Het gaat om vier verschillende typen VAR, afhankelijk van de beoordeling van de inkomsten door de
Belastingdienst. Het gaat dan om loon uit dienstbetrekking (VAR-loon), resultaat uit overige werkzaamheden (VARROW), winst uit onderneming (VAR-WUO) of inkomsten uit werkzaamheden voor rekening en risico van de
vennootschap van de directeur grootaandeelhouder (VAR-DGA), In de praktijk worden vooral VAR-wuo verstrekt
(bijna driekwart van het totaal aantal verstrekte VAR in 2013). In het veldwerk is niet expliciet gevraagd naar het
type VAR, maar is in algemene zin over “de VAR” gesproken.

2

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Doel van het onderzoek
Het onderzoek is bedoeld om de (potentiële) arbeidsmarkteffecten van de nieuwe aanpak (webmodule met
aangepaste vragenlijst en medeverantwoordelijkheid van de opdrachtgever – in hun onderlinge samenhang
bezien) voor zowel de zzp’ers en hun opdrachtgevers, als de economie als geheel, in kaart te brengen.
De idee achter de beleidsvoornemens is dat de nieuwe aanpak effect zal hebben op de arbeidsmarktpositie
van zzp’ers. Deze kan zowel negatief als positief worden beïnvloed, bijvoorbeeld in samenhang met de
(veranderende) transactiekosten voor het inhuren van zzp’ers. Dit kan ook effecten hebben op andere
groepen op de arbeidsmarkt. Het onderzoek dient dus in kaart te brengen hoe groot deze effecten zijn, in
welke mate deze verschillen voor zzp’ers en schijnzelfstandigen en hun opdrachtgevers en hoe het totaal van
deze effecten doorwerkt op de rest van de economie (werkgelegenheid, productiviteit, overheidsuitgaven,
groei).
Verder is van belang dat het onderzoek het karakter heeft van een nulmeting (huidige situatie) en een exante evaluatie (verwachte effecten). Het is nadrukkelijk de bedoeling dat het onderzoek een set meetpunten
definieert op basis waarvan de nieuwe maatregel in de jaren na introductie kan worden gemonitord en enige
tijd na introductie kan worden geëvalueerd.

1.2

Probleemstelling en onderzoeksvragen

De centrale onderzoeksvraag is direct afgeleid uit het doel van het onderzoek:
Wat zijn de (te verwachten) arbeidsmarkteffecten van de introductie van de webmodule en de
medeverantwoordelijkheid van de opdrachtgever? Voor zover mogelijk dient in kaart te worden gebracht:
−
−

De omvang van deze effecten;
De kans dat deze effecten optreden.

Het gaat dus om de vraag in welke mate de nieuwe procedure effect heeft op de arbeidsmarkt en de
economie. Dat wil zeggen: wat is het (verwachte) verschil tussen de situatie met de huidige en die met de
nieuwe procedure? De volgende effecten (of onderwerpen) zijn daarbij in ieder geval van belang:
−
−

−

Oneigenlijk gebruik van de VAR (schijnzelfstandigheid);
Effecten op de arbeidsmarkt en de economie:
−
Werkgelegenheid;
−
Arbeidsproductiviteit;
−
Sociale zekerheid;
−
Economie;
Effecten op de werking van de arbeidsmarkt:
−
Rol intermediairs;
−
Migratie;
−
Het informele circuit.

Verder is er behoefte aan monitoring en evaluatie, tot uiting komend in de vraag:
Welke informatie is nodig om de webmodule na introductie per 1 januari 2015 te kunnen evalueren?

3

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

1.3

Aanpak van het onderzoek

Hieronder geven we een korte beschrijving van de aanpak van het onderzoek. Een uitgebreide toelichting op
de uitgevoerde activiteiten is opgenomen in bijlage 1.

Onderzoekskader
In lijn met de behoefte aan toekomstige monitoring en evaluatie is in het onderzoek een lijst met relevante
meetpunten uitgewerkt. Schema B1.1 in bijlage 1 bevat een overzicht van deze meetpunten, die zijn
opgedeeld in vier categorieën:
1.

2.

3.

4.

Bereik. Dit betreft het feitelijke gebruik van de VAR en de kenmerken van de “gebruikers” (zzp’ers en
opdrachtgevers). Het gebruik van de VAR is niet verplicht en niet alle zzp’ers en opdrachtgevers maken
gebruik van de VAR. Het gebruik verschilt ook naar sector, beroepsgroep en leeftijd van de zzp’er en
denkbaar is dat de nieuwe procedure per sector of beroepsgroep wisselende reacties oproept.
Beoogd effect. Het beoogde effect van de nieuwe procedure is de afname van schijnzelfstandigheid en
dus (ceteris paribus) substitutie van schijnzelfstandigen door andere flexibele krachten (tijdelijke
arbeidscontracten, uitzendwerk, payrolling, migranten) en “echte” zzp’ers. Maar ook is aanpassing van
bestaande relaties denkbaar, bijvoorbeeld in de vorm van beperking van de duur van contracten met
zzp’ers, door geen aaneengesloten en/of langdurige tijdelijke opdrachten meer aan te gaan, te zorgen
voor voldoende verschillende opdrachtgevers, of betere werkafspraken tussen opdrachtgever en
zzp’er, zoals afspraken rond de uitvoering van het werk, facturering, etc. Kortom: ook effecten op de
kwaliteit van de arbeidsrelatie opdrachtgever – zzp’er zijn denkbaar, zodanig dat schijnconstructies
bewust – en in overleg – worden vermeden, zonder dat de relatie verdwijnt. In dat geval zal er vooral
een effect optreden op de (transactie)kosten.
Om het beoogde effect te kunnen meten is schijnzelfstandigheid geoperationaliseerd op basis van de
inzichten die in eerder onderzoek naar dit verschijnsel zijn verkregen (Zandvliet, e.a., 2013).
Neveneffecten op de arbeidsmarkt en de economie. Hier gaat het om de (directe) gedragseffecten bij
opdrachtgevers, de daaruit voortvloeiende veranderingen in de inzet van de factor arbeid en de
doorwerking daarvan in de economie op grootheden als productie, omzet, productiviteit, prijzen en
werkloosheid.
Neveneffecten op de werking van de arbeidsmarkt. Hierbij gaat het om de effecten van de nieuwe
procedure op intermediairs (bemiddelaars, uitzendorganisaties, e.d.), internationale arbeidsmigratie
en het informele circuit.

4

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Onderzoeksactiviteiten en instrumenten
In het onderzoek zijn de volgende activiteiten en instrumenten ingezet:
1.
2.
3.
4.
5.

Deskresearch: literatuuronderzoek, verzameling, verwerking en bewerking van beschikbare
(statistische) gegevens en voorbereiding van het veldwerk;
Een telefonische enquête onder 511 opdrachtgevers uit verschillende sectoren;
Een telefonische enquête onder 404 zzp’ers 4;
Interviews met relevante organisaties;
Analyse.

De deskresearch betreft (a) een literatuurverkenning rond het onderzoeksthema (schijnzelfstandigheid, e.d.)
en te benutten onderzoeksmethoden; (b) de voorbereiding van het veldwerk en (c) de verzameling en
verwerking van relevante administratieve en statistische gegevens.
De enquête onder opdrachtgevers is benut voor het in kaart brengen van het huidige gebruik van de VAR en
de door opdrachtgevers verwachte effecten van de gewijzigde procedure.
Het LISA bestand is gebruikt als steekproefkader. Niet alle bedrijven huren zzp’ers in, en bij de inzet van
zzp’ers is het gebruik van een VAR niet verplicht. Ook varieert de inzet van zzp’ers per sector. Om die reden is
een naar sector en bedrijfsomvang gestratificeerde steekproef samengesteld, waarbij de volgende sectoren
zijn onderscheiden (zie bijlage 1 voor de SBI codes die in de verschillende sectoren zijn meegenomen):
−
−
−
−
−
−
−
−

Landbouw;
Bouwnijverheid (inclusief maintenance);
Vervoer over de weg, post en koeriers;
Informatie en communicatie;
Advisering, onderzoek en overige specialistische zakelijke dienstverlening;
Gezondheidszorg en welzijnszorg;
Financiële dienstverlening, onroerend goed, e.d., overheid en onderwijs;
Alle overige hiervoor niet genoemde activiteiten.

Het eerste deel van de telefonische interviews is benut voor het screenen van respondenten op de inzet van
zzp’ers, het gebruik van de VAR en vooral kennis van en ervaring met de VAR-procedure 5. Verondersteld is
dat rond 17 procent van de bedrijven zzp’ers inhuurt en daarbij een VAR gebruikt. Op basis daarvan is een
bruto steekproef getrokken ter grootte van 6 keer de benodigde netto respons. Uiteindelijk hebben 511
opdrachtgevers aan het onderzoek meegewerkt.

4

Er bleken 594 zzp’ers bereid om aan het onderzoek mee te werken. Ongeveer een derde van hen is niet in
het onderzoek betrokken, omdat zij (vrijwel) niets van de VAR wisten.
5
Omdat onder meer is gevraagd naar de verwachte effecten van de nieuwe VAR-procedure, werd het
noodzakelijk geacht dat de respondent in staat moest zijn om de betekenis van de VAR te kunnen duiden. Zoals in
bijlage 1 wordt toegelicht beschikken alle respondenten over voldoende relevante kennis en kunde van de VAR.

5

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

De resultaten zijn op basis van herweging herleid tot landelijke resultaten. Het bedrijvenbestand van het CBS
is gebruikt als populatie. De wegingsfactor is het aantal bedrijven in de populatie gedeeld door het aantal
bedrijven in de steekproef.
Ook de enquête onder zzp’ers is benut voor het in kaart brengen van het huidige gebruik van de VAR en de
door zzp’ers verwachte effecten van de gewijzigde procedure. Voor deze steekproef is eveneens LISA als
steekproefkader gebruikt. Er is een aselecte steekproef getrokken uit het aantal bedrijven met nul of één
werkzame persoon. In de telefonische interviews is eerst gecheckt of de betreffende persoon feitelijk
(voltijds) zzp’er is. Degenen die het zzp-schap hebben naast een werkkring als werknemer en degenen die
(inmiddels) personeel in dienst hebben, zijn buiten het onderzoek gelaten. Uiteindelijk hebben 404 zpp’ers
aan het onderzoek meegewerkt. De uitkomsten van de enquête zijn zonder herweging benut voor analyses 6.
Interviews met relevante organisaties zijn eveneens benut voor het in kaart brengen van het gebruik van de
VAR en de verwachte veranderingen onder invloed van de gewijzigde VAR-procedure. In totaal zijn 18
interviews gehouden, voor een deel persoonlijk, voor een deel telefonisch. Er is gesproken met 4 organisaties
van zzp’ers, 8 werkgeversorganisaties, 2 bemiddelingsorganisaties, 2 uitzendorganisaties, een
werknemersorganisatie en de Belastingdienst. In bijlage 1 is de lijst van geïnterviewden opgenomen. De
interviews hadden een open karakter, om de gesprekspartners in de gelegenheid te stellen hun zienswijze
naar voren te brengen. Een gesprekspuntenlijst is benut om alle relevante onderwerpen in de interviews aan
de orde te stellen. Deze lijst is ter voorbereiding voorafgaande aan het interview aan de betrokkenen
toegestuurd.
In het onderzoek zijn de volgende typen analyses benut 7:
−

Beschrijvende analyse. Het gaat hier om analyse op basis van de uitkomsten van de enquêtes en
interviews (frequenties, kwalitatieve analyse van de antwoorden in de interviews, e.d.);

−

Tijdreeksanalyse, op basis van historische cijfers over het gebruik van de VAR;

−

Vignettenmethode. Deze methode is gebruikt om een zo accuraat mogelijk beeld te krijgen van de
betekenis van verschillende facetten van de inzet van zzp’ers. Nagegaan is in welke mate de
verschillende dimensies flexibiliteit, expertise, kosten (tarief) en risico voor opdrachtgevers van belang
zijn bij het inhuren van zzp’ers. De methode en het gebruik er van in het kader van dit onderzoek
wordt toegelicht in hoofdstuk 4.

6

De respons loopt enigszins uiteen tussen sectoren (zie bijlage 1), dus er is enige vertekening in de cijfers
voor zzp’ers.
7
In de oorspronkelijk opzet leek ook regressieanalyse wenselijk voor het vaststellen van samenhang tussen
verwachte effecten en kenmerken van opdrachtgevers en zzp’ers. Zoals later zal blijken is de variatie in de
databestanden beperkt, mede omdat veel respondenten geen duidelijk beeld hebben van de te verwachten
effecten.

6

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

1.4

Opzet van het rapport

Het rapport is thematisch opgebouwd. We beginnen in hoofdstuk 2 met de beschrijving van het bereik van de
VAR, dat wil zeggen het gebruik van de VAR in de dagelijkse praktijk. Tevens gaan we in het hoofdstuk in op
de verwachte veranderingen in het gebruik ervan onder invloed van de nieuwe procedure.
Hoofdstuk 3 is gewijd aan het beoogde effect van de gewijzigde procedure, namelijk het effect op
schijnzelfstandigheid. Dit (verwachte) effect is gebaseerd op een combinatie van de directe verwachtingen
van de betrokken actoren (organisaties van zzp’ers, opdrachtgevers, bemiddelaars, etc.) en indirecte
informatie uit de enquêtes.
In hoofdstuk 4 gaan we nader in op de (verwachte) arbeidsmarkteffecten. We beschrijven de verwachte
effecten op de inzet van zzp’ers en daaraan verbonden gevolgen voor andere vormen van (flexibele) arbeid.
Tevens gaan we in op de gevolgen voor de werking van de arbeidsmarkt, waaronder de positie van
bemiddelaars en de effecten op arbeidsmigratie. Verwachte effecten worden afgeleid op basis van
combinatie van de informatie uit de interviews en de enquêtes.
Hoofdstuk 5 gaat in op de overige aspecten en bevat een voornamelijk kwalitatieve analyse van de mogelijke
macro-economische effecten van de gewijzigde procedure. Deze analyse is gebaseerd op de in de
voorafgaande hoofdstukken afgeleide (verwachte) veranderingen en effecten, aangevuld met de
verwachtingen van de respondenten over de effecten op de bedrijfskosten, concurrentiepositie en de
informele sector. Op dezelfde basis wordt in het hoofdstuk ook ingegaan op de meetpunten die nodig zijn
voor toekomstige monitoring en evaluatie.
We besluiten het rapport met hoofdstuk 6, waarin de belangrijkste conclusies op een rij worden gezet.

7

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

8

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

2.

Het gebruik van de VAR

2.1

Inleiding

Een VAR is niet verplicht bij het aangaan van een overeenkomst tussen opdrachtgever en zzp’er. Wanneer
beide partijen regelmatig zaken doen met elkaar en goed op de hoogte zijn van de omstandigheden
waaronder het werk wordt uitgevoerd en de relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer voor beide
partijen helder is, dan is het gebruik van een VAR zelfs een overbodige administratieve handeling.
Naarmate opdrachtgever en opdrachtnemer elkaar minder goed kennen en de omstandigheden waaronder
het werk wordt verricht meer overeenkomen met een reguliere relatie tussen werkgever en werknemer,
biedt een VAR voor beide partijen een mogelijkheid om de arbeidsrelatie duidelijk te maken. In de interviews
is duidelijk geworden dat de VAR inmiddels niet altijd meer de oorspronkelijk bedoelde rol speelt in het
economische verkeer. Opdrachtgevers kunnen de VAR gebruiken als een vrijwaringbewijs, waarmee het
risico op naheffing belasting en premiebetaling vrijwel volledig wordt afgedekt en in de meeste gevallen bij
de zzp’er terecht komen 8.
Hieronder beschrijven we aan de hand van administratieve gegevens en de uitgevoerde enquêtes de
ontwikkelingen in en het huidige gebruik van de VAR (paragraaf 2.2 en 2.3). Onder meer kijken we naar het
percentage bedrijven (opdrachtgevers) dat zzp’ers inzet en in hoeveel gevallen daarbij een VAR wordt benut.
Daarbij kijken we ook naar eventuele verschillen tussen sectoren, bedrijfsgrootte en type werk.
In paragraaf 2.5 bespreken we de verwachtingen van opdrachtgevers en zzp’ers over het gebruik van de VAR
op basis van de verwachte veranderingen in de VAR-procedure. Voorafgaand beschrijven we in paragraaf 2.4
kort de belangrijkste verschillen tussen de “oude” en “nieuwe” VAR, zoals we deze in het onderzoek aan de
respondenten hebben voorgelegd 9. In paragraaf 2.6 zetten we de belangrijkste conclusies uit dit hoofdstuk
puntsgewijs op een rij.

8

Het gaat te ver om in het kader van dit onderzoek uitgebreid in te gaan op de arbeidsrechtelijke en
civielrechtelijke kanten van deze problematiek en de jurisprudentie. Het gaat niet alleen om eventuele naheffing
van loonbelasting en premies en het verlies van de status van zelfstandige voor de zzp’er, maar ook om eventuele
werkgeversverplichtingen, die verbonden zijn aan een reguliere arbeidsovereenkomst. De essentie is dat de VAR in
het huidige economische verkeer in veel gevallen als vrijwaringbewijs werkt voor loonheffing en premiebetaling,
waardoor onder meer een zzp’er in bepaalde situaties, bij sommige opdrachtgevers, niet meer zonder VAR aan
werk komt.
9
Tijdens het onderzoek was de nieuwe VAR-procedure volop in ontwikkeling en in discussie tussen beleid
en het veld. In het onderzoek is dus uitgegaan van de hoofdlijnen van de nieuwe aanpak, zoals deze er tijdens de
opzet van de vragenlijsten en het veldwerk uitzagen.

9

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

2.2

Ontwikkeling in het gebruik van de VAR

Volgens gegevens van de Belastingdienst zijn er in 2013 bijna 370 duizend VAR-WUO verstrekt. Dat is een
aanzienlijke groei ten opzichte van 2006 toen er iets minder dan 225 duizend van deze verklaringen door de
Belastingdienst zijn uitgegeven (Vendrig, e.a., 2007). Het aantal verstrekte VAR-WUO is in die periode vrijwel
lineair toegenomen, met gemiddeld ongeveer 9 procent per jaar, beduidend boven de gemiddelde groei van
het aantal zzp’ers.
Op een geschat aantal van 800 duizend zzp’ers betekent dit dat grofweg de helft van de zzp’ers in het bezit is
van een VAR.
In 2011 is ruim 70 procent van de VAR-WUO verstrekt aan zzp’ers in de zakelijke dienstverlening en de bouw.
Ook de medische dienstverlening, de non-profit sector (kunstenaars, e.d.) en transport en vervoer hebben
een redelijk aandeel in het totaal aantal verstrekte verklaringen. In de volgende paragrafen gaan we aan de
hand van de enquêtegegevens verder in op het gebruik van de VAR in verschillende sectoren.

Figuur 2.1

VAR-WUO naar branchegroep 2011

Bron: Belastingdienst, de indeling naar branchegroep is gemaakt door de Belastingdienst

10

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

2.3

Huidige situatie

2.3.1. Inzet zzp’ers door opdrachtgevers
De enquête onder bedrijven (opdrachtgevers) wijst uit dat naar schatting gemiddeld rond 17% van de
Nederlandse bedrijven en organisaties een beroep doet op zzp’ers (zie tabel 2.1) 10. Het overgrote deel van
deze opdrachtgevers maakt daarbij vrijwel altijd gebruik van een VAR 11. Alleen in de landbouw wordt de VAR
door een minderheid van de opdrachtgevers benut. Ook in de adviessector, e.d. ligt het gebruik van de VAR
wat lager dan gemiddeld. De bouwnijverheid (inclusief maintenance), de ICT sector, de landbouw, advies,
onderzoek en gespecialiseerde zakelijke dienstverlening, de landbouw en de gezondheids- en welzijnszorg
zetten meer dan gemiddeld zzp’ers in. De overige sectoren minder dan gemiddeld. Er is een duidelijk verband
met bedrijfsomvang. Hoe groter het bedrijf, hoe groter het percentage bedrijven dat zzp’ers inzet en daarbij
(ook) een VAR benut.

Tabel 2.1

Inzet zzp’ers en gebruik VAR naar sector en bedrijfsomvang van opdrachtgevers a)

Sector/bedrijfsomvang
Sector
Landbouw
Bouwnijverheid en maintenance
Wegvervoer en koeriersbedrijf
Informatie en communicatie
Advies, onderzoek en gespecialiseerde zakelijke
dienstverlening
Gezondheid- en welzijnszorg
Financiële dienstverlening, overheid en onderwijs
Overige activiteiten
Bedrijfsomvang
2-10 werkzame personen
10-49 werkzame personen
50 werkzame personen of meer
Totaal (Nederland)

Percentage bedrijven
dat zzp’ers inzet

Percentage dat daarbij
(‘soms wel, soms niet’
of altijd) gebruik maakt
van een VAR

20%
32%
14%
27%

44%
89%
85%
80%

22%

62%

20%
13%
13%

94%
89%
77%

15%
22%
32%
17%

74%
88%
91%
77%

(a)
Bedrijven met 2 werkzame personen of meer. Herwogen resultaten.
(b)
Klein aantal waarnemingen.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

10

Recent onderzoek van UWV (2014) komt tot beduidend hogere percentages bedrijven die zzp’ers
inzetten. De UWV cijfers liggen ongeveer twee keer zo hoog. Wel zijn de verschillen tussen sectoren, voor zover
vast te stellen, vergelijkbaar. Verschillen in uitkomsten hangen samen met verschillen in steekproefkader,
vraagstelling en herwegingsprocedure. Vooral herweging heeft grote effecten. Ons totaalresultaat ligt tussen de
resultaten van kleine en middelgrote bedrijven in, zoals valt te verwachten op grond van het aantal
bedrijfsvestigingen naar bedrijfsgrootte; slechts 4 procent van de vestigingen heeft 50 werkzame personen of
meer.
11
Gemiddeld 10 procent van de respondenten geeft aan een VAR soms wel of soms niet te gebruiken. De
overgrote meerderheid geeft aan altijd met een VAR te werken.

11

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

We gaan uit van enige marge in de cijfers, omdat de in tabel 2.1 weergegeven resultaten enige nuance
verdienen:
−

−

−

−

−

Er zijn twee onderzoeksmethoden gebruikt, namelijk internet en telefonische interviews. Ongeveer 10
procent van de respons is via internet verkregen. In deze respons is het percentage bedrijven dat
zzp’ers inzet hoger. De internetmethode betreft “spontane” respons op de uitnodigingsbrief. We
nemen aan dat bedrijven die met zzp’ers werken meer geneigd zijn geweest om de vragen rond de
VAR (spontaan) te beantwoorden, waardoor enige overschatting optreedt.
Er is gericht gevraagd naar de inzet van zzp’ers en het gebruik van de VAR. Aannemelijk is dat
bedrijven die geen zzp’ers inzetten (en geen VAR gebruiken) minder geneigd zijn geweest om aan het
onderzoek mee te werken. Ook dit zou leiden tot overschatting. Uit de non-responsanalyse in bijlage 1
blijkt overigens dat dit effect vermoedelijk beperkt is, omdat op hoofdpunten de non-respons niet
afwijkt van de respondenten.
Bedrijven zijn zich niet altijd bewust dat zij zzp’ers inzetten. Denkbaar is dat men zich de inhuur van
zzp’ers bij ondersteunende diensten zoals administratie (boekhouder), schoonmaak, gebouw- en
tuinonderhoud (bouwvakker, hovenier) niet altijd realiseert. Dit leidt tot een onderschatting van de
inzet van zzp’ers 12.
Voor de herweging is gebruik gemaakt van voorlopige cijfers voor 2014 uit het CBS Bedrijvenregister,
zoals gepubliceerd via Statline. Zoals bekend moet ook bij deze cijfers met enige onzuiverheidmarges
rekening worden gehouden. Vanwege het grote aantal kleine bedrijven, is het effect van eventuele
onzuiverheden via de herweging in die groep het grootst.
Bedrijven met 1 werkzame persoon (eenmansbedrijven) zijn niet in de steekproef meegenomen. Dit
heeft geen effect op de in tabel 2.1 opgenomen gegevens over de inhuur.

We hebben de opdrachtgevers ook gevraagd hoe vaak (frequent) zzp’ers worden ingezet. Met enige variatie
tussen sectoren geeft ongeveer 15 procent van de opdrachtgevers aan zzp’ers vaak in te zetten. De overige
categorieën (regelmatig, af en toe, zelden) worden gemiddeld door telkens 28 procent van de
opdrachtgevers genoemd. Er zijn enige verschillen tussen sectoren. De inzetfrequentie ligt per saldo een
fractie hoger in de zorg, de bouw en overige activiteiten. De inzetfrequentie is hoger naarmate het bedrijf
kleiner is (zie figuur B4.2.1. in bijlage 4).
Twee derde van de opdrachtgevers schakelt zzp’ers in voor specifieke opdrachten of projecten en bijna 30
procent van hen voor ondersteunende of facilitaire activiteiten (zie figuur 2.2). Ongeveer 15 procent zet
zzp’ers in voor seizoensgebonden activiteiten. Het gaat hier vooral om opdrachtgevers in de landbouw,
bouwnijverheid, vervoer, financiële en overige zakelijke diensten (inclusief overheid en onderwijs) en alle
overige activiteiten. Inzet voor seizoensgebonden werk komt vrijwel niet voor in de ICT, advisering, e.d. en de
zorg (zie tabel 4.2.1 in bijlage 4).

12

In geval een bedrijf in een verzamelgebouw is gevestigd, worden mogelijk indirect zzp’ers ingehuurd,
wanneer de ondersteunende diensten in de huurprijs zijn inbegrepen. In dat geval worden de zzp’ers echter
meegeteld bij de verhuurder en niet bij de huurder.

12

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Type werk waarvoor zzp’ers worden ingezet a)b)

Figuur 2.2

Specifieke opdrachten of
projecten

30%
66%
15%

Ondersteunende of
facilitaire activiteiten
Seizoensgebonden
activiteiten

28%

Dagelijks productiewerk of
kernactiviteiten van het
bedrijf

(a)
Bedrijven met 2 werkzame personen of meer. Herwogen resultaten.
(b)
De opdrachtgevers konden meer dan één type werk noemen; gemiddeld is 1,4 type werk genoemd.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

We hebben getracht om nader inzicht te krijgen in de motieven voor het gebruik van de VAR. Zoals figuur 2.3
laat zien levert dit weinig aanknopingspunten. Het overgrote deel van de genoemde redenen wordt door een
ruime meerderheid van de opdrachtgevers als reden voor het gebruik van de VAR gezien. De wens om te
werken volgens wet- en regelgeving is de meest genoemde reden voor het gebruik van de VAR. Dit lijkt te
bevestigen dat men het gebruik van de VAR toch als een verplichting ziet. Ten tweede blijkt dat de
administratieve lasten noch ten voordele noch ten nadele als een belangrijke reden voor het al of niet
gebruik van de VAR worden genoemd.
Ten derde is er toch een zekere logica in de beantwoording: als het gaat om korte opdrachten, of incidenteel
werk, en/of als de opdrachtgever het risico op naheffing laag acht, dan is het percentage opdrachtgevers dat
een VAR nuttig acht wat lager dan als het gaat om langdurige opdrachten, de inzet op dagelijkse
werkzaamheden, en/of als het risico op naheffing groot wordt geacht. Maar het verschil is niet groot en ook
bij een laag vermeend risico acht een groot aantal opdrachtgevers een VAR wenselijk.
Slechts incidenteel worden de aangegeven omstandigheden als reden gezien om de VAR niet te gebruiken.
Het gaat dan om de volgende redenen:
−
−
−

Als de zzp’er al eerder voor ons heeft gewerkt als werknemer (9 procent)
Als wij bij de inzet van de zzp’er denken dat het risico op naheffing loonbelasting en premies klein is (9
procent)
Omdat de inzet van zzp’ers slechts incidenteel is (8 procent)

13

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

−
−

Een VAR brengt veel administratieve rompslomp en kosten met zich mee (6 procent)
Als de zzp’er wordt ingezet voor een kortdurende opdracht/project. Met kortdurend wordt bedoeld
enkele uren, dagen of weken en in ieder geval korter dan 3 maanden (5 procent).

Figuur 2.3

Redenen om VAR te gebruiken a)

(a)
Bedrijven met 2 werkzame personen of meer. Herwogen resultaten.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Er zijn beperkte verschillen tussen sectoren, maar deze zijn in het licht van het algemene beeld van weinig
belang.
Tot slot hebben we de opdrachtgevers die geen VAR gebruiken gevraagd naar de redenen daarvoor. De
meeste motieven zijn inhoudelijk van aard: het bedrijf zet slechts incidenteel zzp’ers in, of alleen voor
kortdurend werk en/of specifieke werkzaamheden (zie tabel 2.2). Voor diverse opdrachtgevers is het
ontbreken van een verplichting of onwetendheid reden om geen VAR te gebruiken. Risico op naheffing en
administratieve rompslomp wordt slechts incidenteel genoemd. Andere redenen zijn:
−
−
−
−

De zzp'ers die worden ingezet, komen uit het buitenland;
Het gaat om werk in het buitenland en daarom gebruikt het bedrijf geen VAR;
Respondent weet niet in hoeverre de VAR een voordeel is voor zijn bedrijf;
Respondent ziet het nut er niet van in om een VAR te gebruiken;

14

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

−

Zzp'ers zijn zelf verantwoordelijk voor het regelen van een VAR. Het is nog niet voorgekomen dat
zzp'ers een VAR gebruikten.

Tabel 2.2

Redenen niet gebruik VAR

Wij zetten slechts incidenteel zzp'ers in
Het is volgens ons niet verplicht om met een VAR te werken
Wij zetten zzp'ers alleen in voor kortdurende opdrachten / projecten (korter dan 3
maanden)
Niet bekend met de VAR / nooit van de VAR gehoord
Wij zetten zzp'ers alleen in voor specifieke opdrachten / projecten (geen dagelijks
productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf
Wij denken dat het risico op naheffing loonbelasting en premies klein is
Een VAR brengt veel administratieve rompslomp en kosten met zich mee
Andere reden
Weet ik niet
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

2.3.2

Opdrachtgevers
(N = 62, ongewogen)
36%
23%
16%
15%
11%
1%
1%
5%
10%

Bezit en gebruik VAR door zzp’ers

De enquête onder zzp’ers wijst uit dat minder dan de helft van de zzp’ers (47 procent) in het bezit is van een
VAR (zie tabel 2.3). Van deze zzp’ers werkt vrijwel iedereen met een VAR (90 procent), waarbij het grootste
gedeelte de VAR zelfs altijd gebruikt13. In de groot- en detailhandel en landbouw gebruiken relatief weinig
zzp’ers een VAR (minder dan 20 procent). Voor sectoren als financiële dienstverlening en onderwijs en
industrie geldt dat juist meer dan 65 procent in het bezit is van een VAR. De weinige zzp’ers in de landbouw
die in het bezit zijn van een VAR werken hier allemaal mee.
Het aantal respondenten dat de mate van gebruik heeft aangegeven is voor de meeste sectoren echter vrij
laag, wat de betrouwbaarheid van deze gegevens vermindert. Ook bij deze tabel verwachten we enige marge
in de cijfers.
Figuur 2.4 geeft de motieven van de zzp’ers die (soms of altijd) gebruik maken van een VAR bij het aannemen
van een opdracht of het aangaan van een relatie met een opdrachtgever (klant). De redenen die het meest
worden genoemd voor het wél gebruiken van een VAR zijn:
−
−

Als de opdrachtgever (klant) er specifiek om vraagt (86 procent);
Om te werken conform de wet- en regelgeving (75 procent).

De voornaamste reden is dus de wens van de opdrachtgever (klant). Net zoals bij de opdrachtgevers vormt
ook naleving een belangrijk motief. Dit kan ook bevestigen dat de VAR als een soort verplichting wordt
gezien.
13

52 procent van de respondenten geeft aan een VAR altijd te gebruiken; 39 procent gebruikt de VAR soms
wel en soms niet.

15

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Tabel 2.3

Aantal zzp’ers met VAR en gebruik VAR naar sector a)

Sector/bedrijfsomvang

Aantal

Percentage
zzp’ers met VAR

Percentage dat
daarbij (‘soms
wel, soms niet’ of
altijd) gebruik
maakt van een
VAR

22
9
71
55
42

18%
67%
42%
13%
60%

100%
83%
88%
83%
100%

144

60%

89%

31

55%

100%

68
51
29
70
594

44%
63%
69%
11%
47%

93%
87%
80%
100%
90%

Sector
Landbouw
Industrie: vervaardiging van producten
Bouwnijverheid
Groot- en detailhandel
Informatie en communicatie
Advies, onderzoek en gespecialiseerde zakelijke
dienstverlening
Verhuur van roerend goed en overig zakelijke
dienstverlening
Gezondheid- en welzijnszorg
Cultuur, sport en recreatie
Financiële dienstverlening en onderwijs
Overige activiteiten
Totaal (Nederland)
(a)
Voor het wegvervoer zijn er onvoldoende waarnemingen.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Figuur 2.4

Redenen om VAR te gebruiken

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

16

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Ook bij de andere redenen spoort het beeld van de zzp’ers met dat van de opdrachtgevers. Er lijkt evenmin
van een logische samenhang tussen kenmerken van de opdracht en reden voor gebruik van de VAR te zijn. Er
is weinig verschil in de percentages tussen de redenen met meer risico op schijnzelfstandigheid (onder
andere: ‘Inzet bij langdurige opdracht/project’ en ‘Eerder voor opdrachtgever gewerkt als werknemer’) en de
redenen die minder duiden op schijnzelfstandigheid (onder andere: ‘Inzet voor een specifieke opdracht of
project’). In beide gevallen liggen hier de percentages rond de 65 procent. Ook het verwachte risico op
naheffing lijkt nauwelijks een rol te spelen, omdat de percentages nauwelijks verschillen; 55 procent ziet een
groot risico als reden voor gebruik van de VAR en voor 49 procent is een klein risico een reden hiervoor.
Voor de zzp’er die in het bezit zijn van een VAR zijn de voornaamste redenen om geen VAR te gebruiken:
−
−
−

Als de opdrachtgever (klant) een particulier is (32 procent).
Als de zzp'er eerder zonder VAR voor de opdrachtgever (klant) heeft gewerkt (9 procent).
Als de zzp'er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf (8 procent).

Hoewel er principieel geen verschil is tussen een particuliere opdrachtgever of een bedrijf als opdrachtgever,
is het niet onlogisch dat het werken voor particulieren als reden voor het niet gebruiken van een VAR wordt
genoemd 14. Ook bij vaste opdrachtgevers (bestaand netwerk) kan een VAR minder noodzakelijk zijn, omdat
beide partijen goed weten hoe de (arbeids)verhoudingen liggen. Daartegenover zou je verwachten dat
wanneer een zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk of kernactiviteiten, er een zeker risico is en
dus een reden om de VAR juist wél te gebruiken. Ook noemt slechts een fractie van de respondenten
redenen die duiden op weinig risico op schijnzelfstandigheid als motief om geen VAR te gebruiken.
Evenals bij de opdrachtgevers geven deze resultaten de indruk dat deze vragen mogelijk niet goed zijn
begrepen door de respondenten, of dat men onvoldoende kennis heeft van de VAR en het gebruik ervan in
verschillende situaties.Net als bij de opdrachtgevers lijken de administratieve lasten van de VAR voor het
overgrote deel van de zzp’ers geen probleem te vormen, in ieder geval geen reden om de VAR wel of niet te
gebruiken.
Aan de respondenten die geen VAR hebben, is naar de motieven hiervoor gevraagd. Tabel 2.4 laat zien dat
het overgrote deel van de respondenten aangeeft de VAR nooit te gebruiken omdat hier niet naar wordt
gevraagd door de opdrachtgevers. Andere redenen zijn dat de opdrachtgevers particulieren zijn of dat de
respondenten er nog nooit over hebben nagedacht of deze nooit nodig hebben gehad. De redenen komen
overeen met de redenen die door zzp’ers worden genoemd die wél een VAR hebben maar deze nooit
gebruiken.

14

Ook wanneer voor een particuliere opdrachtgever wordt gewerkt, kunnen de omstandigheden zodanig
zijn dat er van een werkgever werknemer relatie sprake is. Omdat het veelal gaat om korte gespecialiseerde
klussen, waar de zzp’er juist wordt ingezet vanwege zijn kennis en/of vakmanschap (en dus zelf verantwoordelijk is
voor organisatie en uitvoering van het werk) en de zzp’er in de meeste gevallen veel verschillende opdrachtgevers
heeft, is de kans hierop praktisch beperkt. Bij het werken voor particulieren zal ook minder snel een
gezagsverhouding ontstaan. Wanneer er wel een arbeidsovereenkomst is, zal dit in veel gevallen niet leiden tot
inhoudingsplicht voor de particulier, omdat de regeling dienstverlening aan huis van toepassing is.

17

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Het wel of niet hebben en/of gebruiken van een VAR hangt ook samen met de kennis van de VAR, in
combinatie met de noodzaak van een VAR. Van de ondervraagde zzp’ers geeft gemiddeld een derde aan dat
zij vrijwel niets weten van de VAR en waarvoor deze nodig is (zie bijlage 1). Voor degenen die geen VAR
hebben ligt dit percentage zelfs op meer dan de helft. Voor zzp’ers die voornamelijk voor particulieren
werken en/of een netwerk van bedrijven waarmee goede contacten worden onderhouden is er eigenlijk geen
enkel motief om een VAR te gebruiken en dus aan te vragen.

Tabel 2.4

Redenen niet in bezit VAR

Mijn opdrachtgevers (klanten) vragen nooit naar de VAR
Mijn opdrachtgevers (klanten) zijn allemaal particulieren
Ik word altijd ingezet voor een kortdurende opdracht/project (korter dan 3 maanden)
Ik word altijd ingezet voor een specifieke opdracht / project (geen dagelijks
productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf)
Het is volgens mij niet verplicht om met een VAR te werken
Nooit over nagedacht en/of nodig gehad
Anders

N = 139
46%
28%
6%
5%
6%
22%
11%

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

2.4

Contouren voorgenomen wijzigingen VAR-procedure

Medio 2014 zijn de details van de nieuwe VAR-procedure duidelijker dan bij de aanvang van het onderzoek.
Zo is onder meer de nieuwe vragenlijst uitgewerkt en zijn nadere aanwijzingen over de aanvraagprocedure
vastgesteld. Bij de start van het veldwerk waren deze details niet bekend. Om die reden is in het onderzoek
uitgegaan van de globale contouren van de nieuwe procedure, zoals die er op dat moment uitzagen. Deze
hebben we in schema 2.1 weergegeven. Aan de respondenten is ook gevraagd om hun verwachtingen over
de effecten van de nieuwe VAR op deze contouren te baseren.
De essentie van de nieuwe aanpak zijn in de beschrijving voldoende duidelijk. Het gaat om:
1.
2.

De introductie van een webmodule voor de aanvraag van de VAR, met een vereenvoudigde en op de
situatie toegesneden vragenlijst.
De concretisering van de medeverantwoordelijkheid van de opdrachtgever voor het gebruik van de
VAR.

18

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Schema 2.1
Aanvraag

Wanneer
aanvragen?

Vragenlijst

Gebruik in de
praktijk door
zzp'er

Gebruik in de
praktijk door
opdrachtgever

Overzicht bestaande en nieuwe VAR-procedure zoals gehanteerd in het onderzoek
Bestaande VAR-procedure
Nieuwe VAR-procedure
(tot eind 2014)
(vanaf 1 januari 2015)
Zzp'ers kunnen een VAR online aanvragen via Ook in de nieuwe situatie kan de zzp'er een VAR
de site van de Belastingdienst. Na invulling online aanvragen via de site van de Belastingdienst.
ontvangen zij enige dagen later de ingevulde Na invulling is de VAR voor de zzp'er direct
VAR via de post.
beschikbaar door de ingevulde verklaring te
downloaden.
Een VAR moet jaarlijks worden aangevraagd, Een VAR moet jaarlijks worden aangevraagd, ook
maar wanneer de omstandigheden van een indien de omstandigheden niet zijn veranderd.
zzp'er op drie achtereenvolgende jaren niet Maar ook tussentijds kan de zzp'er een nieuwe VAR
zijn veranderd, dan krijgt deze zzp'er de aanvragen, wanneer hij of zij een opdracht heeft die
betreffende VAR automatisch toegestuurd.
afwijkt van de normale werkzaamheden. De
automatische toezending na 3 jaar vervalt.
Elk jaar (gedurende minimaal 3 jaar) moet de Bij een hernieuwde aanvraag worden op het
aanvrager de gehele vragenlijst opnieuw invulscherm de antwoorden van de vorige aanvraag
invullen.
zichtbaar. De zzp'er hoeft dus per jaar of per
aanvraag alleen de veranderingen aan te geven.
De vragenlijst omvat ongeveer 25 vragen De nieuwe vragenlijst omvat vergelijkbare
verdeeld over 4 vragenblokken:
vragenblokken. De lijst omvat meer vragen, maar is
* Ondertekening via DigiD, vermelding vereenvoudigd en verbeterd, vooral omdat de
BSN/Sofinummer
zzp'er alleen vragen hoeft te beantwoorden die
* Vragen over de VAR werkzaamheden (11 voor zijn situatie relevant zijn.
vragen)
* Vragen over de verwachte inkomsten uit
VAR werkzaamheden (5 vragen)
*
Vragen
over
de
werkwijze
omstandigheden - van de zzp'er (9 vragen)
De zzp'er verstrekt een kopie van de VAR aan Idem. De zzp'er verstrekt een kopie van de VAR aan
de opdrachtgever, samen met een kopie van de opdrachtgever, samen met een kopie van zijn
zijn identiteitsbewijs.
identiteitsbewijs.
Wanneer de opdrachtgever daarom vraagt kan de
zzp'er een nieuwe VAR aanvragen die beter aansluit
op de omstandigheden waaronder hij of zij voor de
opdrachtgever werkzaam zal zijn.
De opdrachtgever controleert de identiteit van De opdrachtgever controleert online of de door de
de zzp'er en voegt een kopie van de VAR en zzp'er ingevulde VAR de feiten en omstandigheden
een kopie van het identiteitsbewijs van de goed weer geeft (voor zover de opdrachtgever deze
zzp'er toe aan zijn administratie.
feiten en omstandigheden kan beïnvloeden). .
Wanneer de VAR naar de mening van de
opdrachtgever niet accuraat is ingevuld kan hij (1)
de zzp'er verzoeken een aangepaste VAR aan te
vragen (2) de onjuiste VAR accepteren (en daarmee
het risico lopen van naheffing van loonheffing en
premies) of (3) geen arbeidsrelatie aangaan met de
zzp'er
Wanneer tot een arbeidsrelatie wordt over gegaan,
dan dient de opdrachtgever, zoals ook nu, de
identiteit van de zzp'er te controleren en een kopie
van het identiteitsbewijs en de VAR toe te voegen
aan zijn administratie.

19

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

2.5

Gevolgen voor gebruik van de nieuwe VAR

Naleving bestaande regelgeving
Het overgrote deel, van de opdrachtgevers zegt alle vereiste administratieve handelingen van de huidige VAR
te verrichten. Het gaat dan om:
−
−
−
−
−

Controleren van de identiteit van de zzp'er aan de hand van een identiteitsbewijs (89 procent);
Kopie van het identiteitsbewijs van de zzp'er in de administratie bewaren (86 procent);
Controleren of geldigheidsduur van de VAR geldt voor de hele duur van de opdracht / project (88
procent);
Kopie van de VAR van de zzp'er in de administratie bewaren (92 procent);
De controle of de werkzaamheden op de VAR overeenkomen met de werkzaamheden die de zzp’er
voor het bedrijf gaat uitvoeren (80 procent).

Er zijn enkele kleine verschillen tussen sectoren, maar nergens komt het percentage bedrijven dat zegt de
regels toe te passen onder de 75 procent. Gemiddeld tonen de landbouw, de zorg en de adviessector iets
lagere “nalevings” percentages. De percentages “naleving” liggen iets hoger bij grote bedrijven, maar de
verschillen met kleine en middelgrote bedrijven zijn zeer beperkt.
Bijna driekwart van de zzp’ers geeft aan het gebruik van de huidige VAR (zeer) gemakkelijk te vinden (zie
figuur 2.5). Zeer weinig respondenten beoordelen het gebruik als (zeer) moeilijk. Er zijn geen grote
verschillen tussen de sectoren.
Van het kleine aantal respondenten (N=17) die het gebruik als (zeer) moeilijk hebben beoordeelt, geeft het
grootste deel aan dat de moeilijkheden bij het beantwoorden van de meerkeuzevragen liggen.

Figuur 2.5

Oordeel over gebruik huidige VAR-procedure (N=265)

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

20

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Algemeen oordeel opdrachtgevers over nieuwe VAR
Het algemene oordeel van de opdrachtgevers over de nieuwe VAR-procedure is min of meer “onbeslist” (zie
figuur 2.6). Ongeveer 15 procent van de opdrachtgevers heeft geen oordeel hierover, volgens ongeveer een
derde van hen maakt de nieuwe procedure niet veel uit en ongeveer 10 procent ziet zowel positieve als
minder gunstige elementen. De percentages die menen dat de nieuwe VAR ofwel een goede, ofwel een
slechte ontwikkeling is, zijn landelijk gezien ongeveer even groot (om en na bij 20 procent).

Figuur 2.6

Algemeen oordeel opdrachtgevers over de nieuwe VAR-procedure a)
Goede ontwikkeling
15%

18%

11%

34%
22%

Enerzijds goed, anderzijds
slecht (wisselend goed en
slecht)
Slechte ontwikkeling

Dat maakt voor het bedrijf
geen verschil
Dat weet ik niet

(a)
Bedrijven met 2 werkzame personen of meer. Herwogen resultaten.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Er zijn duidelijke verschillen naar sector en bedrijfsomvang, zoals figuur 2.7 illustreert. Opdrachtgevers in
vervoer en logistiek en in de financiële dienstverlening, e.d. (inclusief overheid en onderwijs) zien de nieuwe
VAR vaker als een goede ontwikkeling. ICT, advisering, e.d., zorg en landbouw zijn (soms uitgesproken)
negatief over de nieuwe VAR. De bouwnijverheid is licht negatief. De overige activiteiten (het grootste deel
van de bedrijven) zijn indifferent, conform het landelijke beeld. Kleine bedrijven zijn per saldo neutraal in hun
oordeel. Middelgrote bedrijven zijn het meest negatief, maar het verschil met de grote bedrijven is niet
groot.
Verder laat de figuur zien dat een groot deel van de bedrijven in de landbouw, de ICT, het vervoer, de bouw
en overige activiteiten verwachten dat de nieuwe VAR weinig zal uitmaken. In de zorg, de advisering, e.d., de
financiële diensten et cetera ligt dit percentage wat lager. Qua bedrijfsomvang is in dit opzicht weinig
verschil.

21

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur 2.7

Algemeen oordeel over de nieuwe VAR-procedure a)b)

50,0%
40,0%
30,0%
20,0%
10,0%
0,0%
-10,0%
-20,0%
-30,0%
-40,0%
-50,0%

positief -/- negatief
Dat maakt voor het bedrijf geen verschil
(a)
(b)

Bedrijven met 2 werkzame personen of meer. Herwogen resultaten.
Positief -/- negatief: het percentage respondenten dat de nieuwe VAR een goede ontwikkeling vindt, minus het
percentage respondenten dat de nieuwe VAR een slechte ontwikkeling vindt.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Oordeel zzp’ers over elementen van de nieuwe VAR
Aan de zzp’ers is een oordeel over drie elementen van de nieuwe VAR gevraagd. De resultaten in tabel 2.5
laten zien dat de zzp’ers vooral positief zijn over de wijzigingen met betrekking tot het gebruikersgemak.
Zowel het alleen hoeven beantwoorden van vragen die op de eigen situatie van toepassing zijn als het
meteen beschikken over een digitale VAR wordt door meer dan de helft van de respondenten als een goede
ontwikkeling gezien. Dit positieve oordeel geldt vooral voor deze laatste wijziging, waar bijna driekwart van
de respondenten aangeeft deze wijziging een goede ontwikkeling of een wisselend goede en slechte
ontwikkeling te vinden.
De medeverantwoordelijkheid van opdrachtgevers wordt door nog geen kwart van de zzp’ers als een goede
ontwikkeling gezien, minder dan het aantal dat deze wijziging een slechte ontwikkeling vindt. Waarschijnlijk
verwacht men verlies aan werk, doordat opdrachtgevers hierdoor terughoudender worden. In principe is
deze wijziging mede ten gunste van de zzp’er. Een vrij groot percentage (43 procent) geeft aan dat deze
wijziging geen verschil voor hen maakt. Het algemene oordeel over de nieuwe VAR verschilt nauwelijks
tussen zzp’ers met en zonder VAR.

22

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Voor enkele sectoren met voldoende aantallen respondenten zijn er duidelijke verschillen te zien. Zzp’ers in
de sectoren Gezondheids- en Welzijnszorg en Cultuur zijn vooral positief over de veranderingen. In de
sectoren Advisering en Informatie en Communicatie is het percentage negatieve beoordelingen groter dan
het aantal positieve oordelen. In de ICT sector spoort het oordeel van de zzp’ers met dat van de
opdrachtgevers. In de zorg waren de opdrachtgevers juist tamelijk negatief. Voor de andere sectoren is het
aantal waarnemingen te klein om verschillen met het gemiddelde beeld te kunnen vaststellen.

Tabel 2.5

Oordeel zzp’ers over drie elementen van de nieuwe VAR

N= 404

Oordeel over de wijziging waardoor opdrachtgevers
(klanten) medeverantwoordelijk worden voor de
arbeidsrelatie.
Oordeel over de wijziging waardoor de nieuwe VAR via
een web module (online) kan worden ingevuld. Dit
betekent tevens dat u alleen de vragen hoeft te
beantwoorden die op uw situatie van toepassing zijn.
Oordeel over de wijziging waardoor de zzp’er bij de
nieuwe VAR in 95% van de gevallen ook meteen na het
invullen van de we module zal beschikken over een
digitale VAR.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

Goede
ontwikkeling

Enerzijds
goed,
anderzijds
slecht

Slechte
ontwikkeling

Dat maakt
voor mij
geen verschil

18%

6%

24%

43%

56%

3%

6%

30%

72%

2%

3%

19%

Verwacht gebruik nieuwe VAR in de toekomst door zzp’ers
Bijna de helft van de zzp’ers die nu geen VAR heeft, verwacht deze in de toekomst ook niet aan te vragen of
te gebruiken. Iets meer dan een kwart geeft aan dit wel te doen. Binnen de sectoren Informatie en
Communicatie en Financiële instellingen, verhuur/handel en onderwijs ligt dit percentage een stuk hoger, en
verwacht ongeveer 45 procent wel gebruik te zullen gaan maken van de VAR.
De groep die wel in het bezit is van een VAR maar deze nooit gebruikt, bestaat uit 26 zzp’ers. Van deze
respondenten geeft ongeveer twee derde (62 procent) aan deze in de toekomst ook niet te gaan gebruiken.
Van de zzp’ers die momenteel een VAR hebben en deze ook gebruiken verwacht het overgrote gedeelte (80
procent) dat de nieuwe VAR tot geen verschil in het gebruik zal leiden (zie figuur 2.8). Van de respondenten
die het gebruik wel verwachten aan te passen geeft de meerderheid aan dat ze de VAR meer zullen gaan
gebruiken. Dit komt vooral voor in de sectoren van Bouwnijverheid en Gezondheids- en welzijnszorg. Hier
liggen de percentages van respondenten die de VAR meer zullen gebruiken in beide sectoren op 8 procent.
De respondenten die een vermindering verwachten komen slechts uit twee sectorgroepen, namelijk
Financiële instellingen, verhuur/handel en onderwijs en Overige activiteiten.

23

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur 2.8
Verwacht aandeel van zzp’ers die momenteel wel een VAR bezitten en gebruiken, of
deze in de toekomst de VAR meer of minder zullen gebruiken

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

Verwacht effect op afspraken tussen opdrachtgevers en zzp’ers
Een belangrijke reden voor het aanpassen van de VAR-procedure is het verhelderen van arbeidsrelaties. We
hebben de respondenten daarom gevraagd of de nieuwe VAR betekent dat het bedrijf bij de inzet van zzp’ers
andere of betere afspraken gaat maken of op andere details gaat letten. Figuur 2.9 wijst uit dat gemiddeld 30
procent van de opdrachtgevers dit gaat doen, terwijl ongeveer 45 procent geen verandering hierin verwacht.
Ongeveer 25 procent weet niet of er verandering zal optreden.
Het percentage dat andere afspraken zal gaan maken is relatief hoog in de overige activiteiten, de landbouw
de bouw en de zorg en relatief laag in vervoer en logistiek, financiële instellingen, etc., ICT en advies. Naar
bedrijfsomvang zijn er weinig verschillen. De categorie “weet niet” is wat kleiner bij grote bedrijven.

24

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur 2.9

Opdrachtgever gaat naar verwachting andere afspraken maken met zzp’ers a)
Totaal
50 werkzame personen of meer
10-49 werkzame personen
2-9 werkzame personen

Overig
weet niet

Financiele instellingen, verhuur/handel og, overig.
zak. dienst, overheid en onderwijs

nee

Gezondeids- en welzijnszorg

ja

Adviserig, onderzoek en overig specialistische
zakelijke dienstverlening
Informatie en communicatie
Vervoer over de weg, post en koeriers
Bouwnijverheid inclusief maintenance
Landbouw
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

(a)
Bedrijven met 2 werkzame personen of meer. Herwogen resultaten.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Tabel 2.6 laat zien dat naar verwachting van de opdrachtgevers die andere afspraken zullen gaan maken,
veranderingen vooral zullen optreden rond de opdrachtformulering, de omvang of de duur van de opdracht
en de zelfstandigheid van de zzp’er in de organisatie van zijn werk. Het aantal opdrachtgevers is per sector te
klein om conclusies over verschillen tussen sectoren te kunnen formuleren.
Zzp’ers verwachten over het algemeen in mindere mate dat er andere of betere afspraken zullen worden
gemaakt (7 procent van de respondenten). Als zij veranderingen verwachten, dan gaat het vooral om andere
afspraken over de omvang of duur van de opdracht/project (60 procent). Dit percentage ligt hoger dan bij de
opdrachtgevers. Op alle andere onderdelen verwachten de zzp’ers in mindere mate veranderingen. Alleen
geven nog relatief veel zzp’ers (37 procent) aan andere afspraken te zullen maken over de
opdrachtformulering.

25

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Tabel 2.6

Onderdelen waarop andere afspraken zullen worden gemaakt

De opdrachtformulering
De omvang of duur van de opdracht / project
De zelfstandigheid van de zzp'er in de planning en organisatie
van zijn werk
De facturering en kostencalculatie
De werktijden van de zzp'er
Anders, namelijk …

Opdrachtgevers
(N = 149,
ongewogen)
47%
44%

Zzp’ers (N = 30)
37%
60%

39%

20%

22%
18%
10%

13%
17%
-

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers en zzp’ers 2014

2.6

Conclusies

De meerderheid van de bedrijven in Nederland zet naar eigen zeggen geen zzp’ers in. Gemiddeld maakt 17
procent van de bedrijven in wisselende mate gebruik van de diensten van zzp’ers. Dit percentage ligt hoger in
de bouw, de ICT, de landbouw, de specialistische zakelijke diensten (advies, e.d.) en de zorg en lager in het
vervoer, de financiële dienstverlening (inclusief onroerend goed, overheid en onderwijs) en overige
activiteiten. Hoe groter het bedrijf, hoe groter het percentage bedrijven dat zzp’ers inhuurt.
Wanneer zzp’ers worden ingezet door bedrijven wordt in het overgrote deel van de gevallen een VAR
gebruikt. Het aantal verstrekte VAR is in de afgelopen jaren ook sterk toegenomen, sterker dan het aantal
zzp’ers. Ongeveer de helft van de door ons ondervraagde zzp’ers is in het bezit van een VAR, en vrijwel ieder
van hen gebruikt de VAR ook, vooral (ook) omdat de opdrachtgever daarom vraagt. Zzp’ers die geen VAR
hebben, krijgen ofwel nooit een verzoek daarvoor van hun opdrachtgever(s), zijn uitsluitend werkzaam in de
particuliere sector of hebben er nooit over nagedacht of een VAR nodig gehad.
Op basis van deze cijfers lijkt de VAR in veel gevallen min of meer standaard onderdeel te zijn van de
afspraken tussen opdrachtgevers (bedrijven) en zzp’ers. Een duidelijke motivatie hiervoor kan niet aan de
beschikbare gegevens worden ontleend. Vrijwel alle omstandigheden worden als reden voor het gebruik van
een VAR door een ruime meerderheid van de opdrachtgevers en zzp’ers genoemd. Tegelijkertijd zijn de
administratieve verplichtingen van minder betekenis voor het al of niet werken met een VAR.
De overgrote meerderheid van de opdrachtgevers die de VAR gebruiken geeft ook aan dat zij alle vereiste
administratieve handelingen uitvoeren. In die zin is de “naleving” van de regels hoog. De landbouw, de
adviessector en de zorg leven de regels in iets mindere mate na dan de andere sectoren. Werken conform
wet- en regelgeving vormt ook voor het overgrote deel van de zzp’ers een belangrijk motief voor het gebruik
van de VAR.
Landelijk is het oordeel van de opdrachtgevers over de nieuwe VAR neutraal. Het percentage opdrachtgevers
dat de nieuwe regels een goede ontwikkeling vindt is ongeveer even groot als het percentage dat de nieuwe
procedure een slechte ontwikkeling vindt. De grootste groep (ongeveer een derde) meent dat de nieuwe
procedure niet veel verschilt van de bestaande (maakt weinig uit), ongeveer 15 procent heeft geen mening
en ongeveer 10 procent ziet zowel positieve als negatieve kanten aan de nieuwe procedure.

26

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Er zijn in dit opzicht grote verschillen tussen sectoren, waarbij aan de ene kant vervoer en logistiek en de
financiële dienstverlening, onroerend goed, overheid en onderwijs per saldo positief oordelen over de
nieuwe VAR en aan de andere kant de ICT, de adviessector, de landbouw en de zorg tamelijk negatief. De
overige activiteiten vertonen een neutraal beeld. Middelgrote bedrijven zijn wat negatiever in hun oordeel
dan grote bedrijven.
De zzp’ers zijn positief over de praktische aspecten van de nieuwe VAR (directe beschikbaarheid,
gebruikersgemak). Over de medeverantwoordelijkheid van de opdrachtgever lopen de meningen van zzp’ers
uiteen en is er een groep die dit positief beoordeelt en een iets grotere groep die dit een slechte ontwikkeling
vindt. Een groot deel van de zzp’ers ziet overigens geen verschil met de bestaande procedure (vooral
degenen die geen VAR hebben en/of gebruiken).
Verheldering van de arbeidsrelaties is een belangrijk doel van de nieuwe VAR-procedure. Gemiddeld
verwacht 30 procent van de opdrachtgevers dat de nieuwe VAR zal leiden tot het maken van andere en/of
betere afspraken met zzp’ers. Dit betreft dan vooral de opdrachtformulering, de duur van de opdracht en
afspraken rond de zelfstandigheid van de zzp’er in de organisatie van zijn of haar werk. Het percentage
zzp’ers dat verwacht dat andere afspraken zullen worden gemaakt ligt met 7 procent beduidend lager. Zij
verwachten vooral andere afspraken rond de duur van de opdracht en de opdrachtformulering.

27

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

28

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

3.

Gevolgen voor schijnzelfstandigheid

3.1

Inleiding

De aanpassing van de VAR-procedure heeft tot doel om relaties tussen opdrachtgevers en zzp’ers te
verduidelijken en daarmee schijnzelfstandigheid te verminderen. Hieronder gaan we in op de verwachtingen
van de betrokkenen over het effect van de nieuwe VAR-procedure op schijnzelfstandigheid. Maar ook
proberen we op basis van recente concrete opdrachten af te leiden of er een samenhang is tussen het
gebruik van de VAR en kenmerken van de arbeidsrelaties.
Voor de duidelijkheid herhalen we hier dat tijdens het onderzoek de nieuwe aanpak nog volop in
ontwikkeling was. Op het moment dat de enquêtes zijn uitgevoerd was de nieuwe aanpak alleen op
hoofdlijnen bekend. De interviews zijn gehouden in de periode dat het eerste concrete ontwerp van de
vernieuwde vragenlijst was ontwikkeld en met het veld besproken 15.
Hieronder bespreken we eerst de aanwijzingen voor schijnzelfstandigheid bij de in het onderzoek betrokken
opdrachtgevers en zzp’ers. Daarbij gaan we uit van de concepten zoals deze in eerder onderzoek zijn
gebruikt. Daarna komen de verwachtingen van de respondenten over het effect van de nieuwe VAR op de
omvang van schijnzelfstandigheid. In de laatste paragraaf zetten we de belangrijkste conclusies op een rij.

3.2

Indicaties voor de omvang van schijnzelfstandigheid

Vermindering van schijnzelfstandigheid is het voornaamste doel van de nieuwe procedure. Het effect op
schijnzelfstandigheid is daarom een van de onderzoeksthema’s. Om de komende jaren te kunnen bepalen of
deze doelstelling wordt gehaald is er ook behoefte aan een nulmeting. In eerder uitgevoerd onderzoek
(Zandvliet, e.a., 2013) is echter gebleken dat het meten van schijnzelfstandigheid geen sinecure is en om die
reden is in dit onderzoek niet gestreefd naar meting van de omvang van schijnzelfstandigheid. Wel is via een
beperkt aantal vragen nagegaan of bepaalde relevant geachte (deel)indicatoren voor schijnzelfstandigheid
een met het eerdere onderzoek vergelijkbare indicatie opleveren over de aanwezigheid van kenmerken van
schijnzelfstandigheid. Deze specifieke vragen betreffen enerzijds de door de opdrachtgevers twee laatst
ingezette zzp’ers en anderzijds de twee door zzp’ers laatst uitgevoerde opdrachten. Het gaat telkens om vijf
vragen (indicatoren), zodat per opdrachtgever, respectievelijk zzp’er scores voor tien (twee maal vijf)
deelindicatoren zijn verzameld.
Tabel 3.1 geeft een beeld van de indicatoren voor schijnzelfstandigheid voor de gehele populatie
opdrachtgevers en zzp’ers, terwijl figuur 3.1 de score op de totaalindicator bevat. In figuur 3.2 en 3.3 is de
totaalindicator per sector en grootteklasse weergegeven. In aansluiting op eerder uitgevoerd onderzoek zijn
de volgende indicatoren gemeten 16:

15

In die versie bevatte de VAR vragenlijst ongeveer 70 items.
Een waarde van 1 is toegekend aan de (deel)indicator, wanneer aan de genoemde veronderstelling is
voldaan. De totaalindicator betreft de som van de indicatoren; deze is minimaal 0, maximaal 10 (twee maal vijf
deelindicatoren).

16

29

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

a)

b)

c)

d)

Het door de zzp’er uitgevoerde werk. De veronderstelling is dat de kans op schijnzelfstandigheid groter
is wanneer de zzp’er seizoenswerk verricht of dagelijks productiewerk en/of werk dat tot de
kernactiviteiten van het bedrijf behoort. Tabel 3.1 laat zien dat dit geldt voor gemiddeld 28 procent
van de recent door opdrachtgevers ingezette zzp’ers en 11 procent van de recent door zzp’ers
uitgevoerde opdrachten;
De omvang van de opdracht. Verondersteld is dat wanneer een opdracht langer duurt dan een half
jaar er een gerede kans op schijnzelfstandigheid bestaat. Dit type opdrachten blijkt in beperkte mate
voor te komen (2 procent bij recent ingezette zzp’ers en 4 procent bij recent door zzp’ers uitgevoerde
opdrachten);
Het uurtarief. Wanneer dit beduidend onder de arbeidskosten per uur ligt, dan is er een gerede kans
op schijnzelfstandigheid. Een uurtarief dat 20 procent onder de (sectorspecifieke) arbeidskosten per
uur ligt is hierbij als laagbetaald beschouwd. Dit blijkt van toepassing op 6 procent van de recente
ingezette zzp’ers en 8 procent van de recent door zzp’ers uitgevoerde opdrachten;
Zelfstandigheid van de zzp’er in de uitvoering van zijn werk (werktijden en planning/organisatie).
Wanneer de werktijden van de zzp’er of de planning en organisatie van het werk in belangrijke mate
door de opdrachtgever worden bepaald, dan is er een gerede kans op een situatie van
schijnzelfstandigheid. Dit geldt voor respectievelijk 34 en 39 procent van de recent ingezette zzp’ers en
voor 17 procent van de recent door zzp’ers uitgevoerde opdrachten.

Tabel 3.1

Indicatoren voor schijnzelfstandigheid op basis van twee recente opdrachten

Type werk: seizoenswerk of dagelijks productiewerk
Omvang opdracht: langer dan een half jaar (a)
Uurtarief: 20 procent lager dan (sectorspecifieke)
arbeidskosten per uur
Bepaling werktijden: in belangrijke mate door
opdrachtgever
Organisatie en planning werk zzp’er: in belangrijke mate
door opdrachtgever bepaald
Totaal indicator groter dan nul

Opdrachtgevers
(N = 510, herwogen)
28%
2%

Zzp (N = 404)
11%
4%

6%

8%

34%

17%

39%

17%

70%

46%

a)

Respondenten konden de omvang weergeven in uren, dagen of aanneemsom. De antwoorden zijn terug gerekend tot
dagen (van 8 uur)
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers en zzp’ers 2014

Belangrijke verschillen tussen de beoordeling door opdrachtgevers en zzp’ers doen zich voor bij het type
werk en de zelfstandigheid in de uitvoering. Dit komt hoofdzakelijk doordat een belangrijk deel van de zzp’ers
niet voor bedrijven, maar hoofdzakelijk voor particulieren werkt. Als gevolg daarvan is de totaalindicator op
basis van de recent door opdrachtgevers ingezette zzp’ers hoger dan de waarde van de totaalindicator die is
afgeleid op basis van de twee recent door zzp’ers uitgevoerde opdrachten (70 tegen 46 procent).
Deze resultaten sporen met de uitkomsten van het eerder genoemde onderzoek, waarin een vergelijkbare
benadering is gebruikt. Zoals figuur 3.1 laat zien, wordt een positieve totaalindicator op basis van de

30

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

gegevens van opdrachtgevers in ruim een derde van de gevallen bepaald door 1 of 2 van de deelindicatoren
en in nog eens 20 procent door 3 of 4. Een score van 7 of meer komt slechts incidenteel voor (minder dan 1
procent van de situaties). De score op 5 of 6 van de indicatoren illustreert de omvang van het grijze gebied
waarin schijnzelfstandigheid zich kan manifesteren. Het gaat dan veelal om de indicatoren rond het type
werk en de mate van zelfstandigheid van de zzp’er. Op dit punt komen we in de volgende paragraaf terug.
Bij de recent door zzp’ers uitgevoerde opdrachten blijkt dat in ongeveer 27 procent van de gevallen aan 1 of
2 deelindicatoren wordt voldaan. Net zoals bij de opdrachtgevers neemt het percentage af naarmate meer
deelindicatoren worden meegenomen. Bij de gegevens van recente opdrachten wordt in minder dan 1
procent van de gevallen aan 7 of meer indicatoren voldaan. Dit geeft aan dat er slechts een klein gedeelte is
waarbij de kans wat groter is dat er sprake is van schijnzelfstandigheid. Ook het grijze gebied (aan 5 of 6
deelindicatoren wordt voldaan) is bij de recent door zzp’ers uitgevoerde opdrachten aanzienlijk kleiner dan
bij de recent door opdrachtgevers ingezette zzp’ers. Met alle voorbehoud die nodig is bij de interpretatie van
de uitkomsten lijkt de kans op schijnzelfstandigheid iets groter wanneer uitgegaan wordt van de door de
opdrachtgevers verstrekte informatie.

Figuur 3.1
Waarde totaalindicator op basis van twee recent door opdrachtgevers ingezette
zzp’ers, respectievelijk twee recent door zzp’ers uitgevoerde opdrachten a)
Recent door opdrachtgevers ingezette zzp’ers

Recent door zzp’ers uitgevoerde opdrachten

40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
0

1-2

3-4

5-6

7 of
meer

(a)
Totaalindicator is de som van de score op tien (twee maal vijf) deelindicatoren per opdrachtgever, respectievelijk zzp’er.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers, respectievelijk zzp’ers 2014

Figuur 3.2 en 3.3 illustreren dat de variatie in de waarde van de indicator bijzonder groot is, wat opnieuw
duidt op de beperkingen van deze meetmethode. Als gevolg daarvan kan voor de meeste sectoren niet
worden uitgesloten dat de totaalindicator (gemiddeld) vrijwel gelijk is aan nul. De totaalscore wijst op een
minieme kans op schijnzelfstandigheid, uitgaande van de meegenomen indicatoren. Op basis van de
informatie verkregen via opdrachtgevers lijkt alleen in het vervoer en de bouwnijverheid de kans op
schijnzelfstandigheid wat groter dan gemiddeld. Op basis van de informatie verkregen via de zzp’ers lijkt dit
voor geen van de sectoren (beroepsgroepen) te gelden. Wel blijken de bouw en de ICT sector een iets hogere
totaalindicator te hebben dan de andere sectoren. In deze sectoren is op basis van deze resultaten sprake
van een iets grotere kans op schijnzelfstandigheid dan gemiddeld.

31

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur 3.2
Gemiddelde waarde en spreiding totaalindicator naar sector en grootteklasse
(opdrachtgevers)
7,0
6,0
5,0
4,0
3,0
2,0
1,0
0,0
-1,0

gemiddelde ongewogen
gemiddelde + standaarddeviatie
gemiddelde - standaarddeviatie
gemiddelde gewogen

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Figuur 3.3

Gemiddelde waarde en spreiding totaalindicator naar sector (zzp’ers)

(a)
Landbouw en vervoer ontbreken als gevolg van te weinig waarnemingen. Groot- en detailhandel zijn buiten
beschouwing gelaten.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

32

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

3.3

Effecten nieuwe VAR op omvang schijnzelfstandigheid

Volgens opdrachtgevers
Het overgrote deel van de opdrachtgevers heeft geen idee over het effect van de nieuwe VAR op
schijnzelfstandigheid. Gemiddeld zegt 70 procent van hen hiervan geen idee te hebben. Kleine bedrijven en
opdrachtgevers uit de landbouw en de adviessector, e.d. weten wat vaker niet welk effect valt te
verwachten.
Gemiddeld verwacht 20 procent van de opdrachtgevers dat de nieuwe VAR vooral zal leiden tot andere
manieren van “verbergen” van schijnzelfstandigheid. Een iets kleiner percentage (17 procent) verwacht dat
schijnzelfstandigheid zal afnemen en slechts enkele opdrachtgevers verwachten een toename van
schijnzelfstandigheid als gevolg van de VAR 17.
Middelgrote bedrijven en opdrachtgevers uit de bouw en de financiële sector verwachten wat vaker dat er
andere manieren worden gevonden om schijnconstructies te verbergen. Opdrachtgevers uit de landbouw en
adviessector verwachten dat juist minder vaak. Een afname van schijnzelfstandigheid wordt vaker dan
gemiddeld verwacht in opnieuw de financiële sector en het vervoer, en minder vaak in de zorg. Een toename
wordt wat vaker verwacht in de financiële sector. De landbouw verwacht minder vaak een afname en vaker
een toename.
Per saldo verwachten opdrachtgevers gemiddeld dat de nieuwe VAR tot een afname van
schijnzelfstandigheid zal leiden 18. Dit geldt ook voor de meeste sectoren. De landbouw en de adviessector
verwachten per saldo het kleinste effect (verwachte toename en afname houden elkaar ongeveer in
evenwicht). De zorg verwacht eveneens een klein effect in termen van direct toe en afnemen van
schijnzelfstandigheid, maar verwacht wel vaker een toename van nieuwe – beter verborgen - vormen van
schijnzelfstandigheid.

Volgens zzp’ers
Ook veruit de meeste zzp’ers (68 procent) geven aan niet te weten wat het effect van de nieuwe VAR op
schijnzelfstandigheid zal zijn (zie tabel 3.2). Van de respondenten die wel een effect verwachten, geeft een
kleine meerderheid aan dat het wijzigen vooral zal leiden tot andere manieren van verbergen. Van de
mensen die een effect op de omvang verwachten (of beide effecten verwachten) geeft het overgrote deel
van deze respondenten aan dat het aantal schijnzelfstandigen zal verminderen (zie tabel 3.3). Zzp’ers met
een VAR verwachten iets vaker een afname van het aantal schijnzelfstandigen.

17

Men kon zowel een verandering in schijnzelfstandigheid verwachten als een verandering in termen van
betere verberging van schijnzelfstandigheid. Hierdoor tellen de percentages niet op tot 100 procent.
18
20 procent verwacht andere vormen van schijnzelfstandigheid (geen effect), 17 procent een afname en 2
procent een toename van schijnzelfstandigheid.

33

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Evenals bij de opdrachtgevers verwachten de zzp’ers per saldo dat de nieuwe VAR zal leiden tot een afname
van schijnzelfstandigheid 19.

Tabel 3.2

Door zzp’ers verwacht effect nieuwe VAR op schijnzelfstandigheid
Met VAR

Zonder VAR

Totaal

Zal effect hebben op omvang schijnzelfstandigheid

14%

9%

12%

Zal vooral tot andere manieren van verbergen leiden

14%

17%

15%

Beide

5%

5%

5%

Dat weet ik niet

67%

69%

68%

Totaal (aantal)

404

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

Tabel 3.3

Door zzp’ers verwacht effect nieuwe VAR op aantal schijnzelfstandigen (a)
Met VAR

Zonder VAR

Totaal

Toenemen

12%

30%

17%

Afnemen

88%

70%

83%

Totaal (aantal)
(a)

404

Betreft alleen de zzp’ers die een effect verwachten.

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

Op basis van de interviews
In de interviews is uitgebreid gesproken over de VAR en de betekenis ervan, mede in relatie tot
schijnzelfstandigheid. Het hiervoor op basis van de enquêtes geschetste beeld wordt in de interviews
bevestigd, maar ook aangevuld en nader gespecificeerd. De meeste gesprekspartners hebben geen concreet
idee over het te verwachten effect op schijnzelfstandigheid, maar de meesten verwachten dat dit niet groot
zal zijn. De verschillende gezichtspunten die naar voren zijn gebracht concentreren zich rond een aantal
thema’s:
1.
2.
3.

Het begrip schijnzelfstandigheid, de mogelijkheden om dit goed af te bakenen en te meten en wat de
nieuwe VAR toevoegt aan duidelijkheid;
De betekenis van de VAR en de wijziging daarin, in combinatie met de noodzaak van aanpassing, mede
in relatie tot handhaving;
De positie van de zzp’er op de arbeidsmarkt en de verschillen tussen sectoren.

19

17 procent verwacht andere vormen van verbergen (geen effect), ongeveer 3 procent een toename en
ongeveer 14 procent een afname van schijnzelfstandigheid.

34

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Schijnzelfstandigheid
Het merendeel van de geïnterviewde personen stelt dat in de eerste plaats gediscussieerd kan worden over
het begrip schijnzelfstandigheid als zodanig. Men betwijfelt ten zeerste of de nieuwe VAR de problematiek
rond de definitie van zelfstandigheid kan reduceren. Zelfstandigheid en schijnzelfstandigheid zijn moeilijk
eenduidig te operationaliseren begrippen en men vraagt zich af of de nieuwe procedure in staat is om alle
(arbeidsrechtelijke en juridische) details die in dit verband van belang zijn afdoende mee te wegen.
Een ander punt is de beeldvorming. De naar de mening van de geïnterviewden relatief sterke nadruk van de
nieuwe VAR op bestrijding van schijnzelfstandigheid roept het beeld op dat veel zzp’ers eigenlijk geen
zelfstandig ondernemer zijn, terwijl het overgrote deel van de zzp’ers dit juist wel is. Het overgrote deel van
de zzp’ers is uit vrije wil ondernemer/zelfstandige geworden, beschikt over alle capaciteiten die van een
ondernemer gevraagd worden en werkt in de regel voor eigen rekening en risico. Vrijwel alle geïnterviewden
zijn van mening dat schijnzelfstandigheid een beperkt probleem is en baseren dit vaak op het eerder
uitgevoerde onderzoek hiernaar.
Uit dit eerdere onderzoek bleek onder meer dat ook een “echte” zelfstandige incidenteel in een werksituatie
kan zitten, waar verschillende relevante kenmerken kunnen wijzen op schijnzelfstandigheid. Zo kan het
(incidenteel) verkrijgen van werk via een bemiddelingsbureau een nuttige aanvulling zijn op de reguliere
orderportefeuille van de zzp’er, die is gevuld met zelf verworven opdrachten bij verschillende
opdrachtgevers. Waar werken via bemiddelingsorganisaties op opdrachtniveau tot onduidelijkheid kan
leiden, is op het niveau van de zzp’er duidelijk dat hij of zij een echte zelfstandige is 20. De vrees bestaat dat
twijfelgevallen in de nieuwe VAR eerder leiden tot afwijzing van de VAR. Men verwacht daardoor ook een
toename van het aantal bezwaarschriften.
De meeste betrokkenen achten het daarom wenselijk dat de criteria die de Belastingdienst hanteert voor de
toekenning van de VAR vooraf helder zijn. Dit geeft duidelijkheid aan de partijen en rechtszekerheid. Zonder
duidelijkheid over de onderliggende definities ziet men het gevaar van willekeur en arbitraire beslissingen en
toename van de onzekerheid over de aan de arbeidsrelatie toegewezen status. Verder is het wenselijk dat er
eenvoudige procedures komen voor toevallige en onbedoelde “fouten” in de verstrekte informatie (en
daardoor onterechte afwijzing), doordat de vragen mogelijk niet voor iedere situatie even helder of
toepasselijk zijn.

De betekenis van de VAR en de wijzigingen
De Wet uitbreiding rechtsgevolgen van de VAR in 2005 was bedoeld om de rechtspositie van zelfstandigen te
versterken door de rechtszekerheid voor de opdrachtgevers te vergroten. Aanvankelijk beantwoordde de
Wet ook aan dit doel, en waren er geen signalen over oneigenlijk gebruik, maar werd daar wel voor
gewaarschuwd (Vendrig, e.a., 2007). Inmiddels is de VAR een soort vergunning voor ondernemerschap
geworden, die de toegang tot de arbeidsmarkt beïnvloedt. Het instrument was aanvankelijk vooral bedoeld
voor hoog opgeleide specialisten, maar inmiddels voor laagopgeleiden mogelijkheden biedt voor additioneel
20

Overigens is niet voor alle betrokkenen duidelijk dat de opdrachtgever niet hoeft te checken of de zzp’er
meer opdrachtgevers heeft en dat de medeverantwoordelijkheid zich beperkt tot de omstandigheden die door de
opdrachtgever zijn te beïnvloeden.

35

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

inkomen, in combinatie met andere fiscale (aftrek)mogelijkheden (zie ook van Vuuren, 2012). Tegelijkertijd is
de opdrachtgever feitelijk gevrijwaard van naheffing. In geval van misbruik ligt het risico op naheffing geheel
bij de zelfstandige. De huidige commotie rond het ingrijpen van de Belastingdienst in de zorg heeft ook te
maken met het feit dat de zzp’er aansprakelijk wordt gesteld voor de naheffing, omdat deze niet bij de
opdrachtgever kan worden gelegd.
De webmodule verandert op zich inhoudelijk weinig aan de situatie. Deze maakt het weliswaar makkelijker
om een VAR aan te vragen, maar voor zzp’ers met veel verschillende, of kortlopende projecten of
opdrachten, betekent de nieuwe webmodule dat men de aanvraag waarschijnlijk vaker zal gaan doen. Veel
gesprekspartners verwachten zelfs dat zzp’ers voor elke klus, of wijziging van de omstandigheden, een aparte
VAR zullen (moeten) aanvragen. In sommige gevallen zal ook onduidelijk zijn welke wijziging van
omstandigheden een nieuwe aanvraag noodzakelijk maakt.
Het is voornamelijk het tweede element van de nieuwe VAR, de medeverantwoordelijkheid van de
opdrachtgever, dat aangrijpt op het punt van de vrijwaring en deze – naar de mening van betrokkenen beperkt. Medeverantwoordelijkheid betekent een risico voor opdrachtgevers Waar in de bestaande situatie
de VAR vrijwaring verschaft, wordt dit in de nieuwe procedure voor opdrachtgevers minder zeker. De
geïnterviewden zijn op dit punt enigszins ambivalent. Enigszins paradoxaal wordt enerzijds aangegeven dat in
relatie tot schijnzelfstandigheid het aanpakken van de opdrachtgever wenselijk is, zoals ook bij andere
vormen van oneigenlijk gebruik en misstanden op de arbeidsmarkt. Anderzijds wordt door deze aanpak
verwacht dat naarmate opdrachtgevers het risico groter achten, zij minder geneigd zullen zijn om zzp’ers in
te zetten en dit pakt in het nadeel uit van de zzp’ers die te goeder trouw hun diensten aanbieden (zie ook het
volgende hoofdstuk). Enkele gesprekspartners verwachten dat opdrachtgevers aanvankelijk mogelijk wat
terughoudend zullen zijn (“de kat uit de boom kijken”), maar zich na enige tijd aanpassen aan de nieuwe
situatie en dat dit effect op het inhuren van zzp’ers vooral tijdelijk zal zijn.
Er wordt ook vraagtekens gezet bij de praktische uitvoerbaarheid van de medeverantwoordelijkheid van de
opdrachtgever. De administratie is binnen een (middelgroot en groot) bedrijf vaak een aparte afdeling en
heeft slechts beperkt zicht op de uitvoering. Voor die afdeling zijn de omstandigheden van het werk daarom
niet goed te controleren, of het zorgt voor (veel) extra werk, vooral wanneer er veel met zzp’ers wordt
gewerkt. Het is volgens enkelen ook de vraag of bedrijven, en dan vooral het MKB in voldoende mate in staat
is om de VAR goed te kunnen beoordelen en daardoor mogelijk een beroep moeten of willen doen op
(externe) adviseurs.
Men is vrijwel unaniem dat de nieuwe procedure leidt tot meer administratieve lasten, voor alle betrokkenen
(zzp’er, opdrachtgever, Belastingdienst), omdat de VAR vaker moet worden aangevraagd en gecontroleerd,
vaker een beroep moet worden gedaan op externe expertise en doordat er een gerede kans bestaat op meer
bezwaarschriften als gevolg van onzekerheid en onduidelijkheid.
Een ander aandachtspunt is dat de VAR vooraf moet worden aangevraagd, terwijl de feitelijke
omstandigheden pas achteraf kunnen worden vastgesteld. Ook te goeder trouw kunnen de feitelijke
omstandigheden afwijken van de vooraf beoogde. Dit is vooral ook van betekenis in relatie tot handhaving,
maar het draagt bij aan onzekerheid voor zzp’er en opdrachtgever. Verder acht men het mogelijk dat vragen
zodanig gaan worden ingevuld dat een VAR verklaring wordt afgegeven, waarbij het de vraag is in hoeverre
deze de werkelijke omstandigheden nog weergeeft. Diverse gesprekspartners benadrukken dat er nieuwe
manieren zullen worden gevonden om schijnzelfstandigheid te verdoezelen.

36

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Handhaving is een belangrijk instrument bij de bestrijding van schijnzelfstandigheid. Daar is capaciteit voor
nodig en die is op dit moment beperkt bij de Belastingdienst. Ook de capaciteit van de Inspectie SZW is
gereduceerd. De verandering in de VAR-procedure heeft op zich geen effect op de handhavingscapaciteit.
Diverse gesprekspartners merken daarom op dat betere handhaving van de huidige regelgeving mogelijk al
voldoende effectief zou kunnen zijn en de wijzigingen in de VAR onnodig maakt. Diverse sectororganisaties
wijzen er op dat men binnen de branche ook actief werkt aan het bestrijden van schijnconstructies, omdat
deze de concurrentieverhoudingen nadelig beïnvloeden, en daarop zou de handhaving kunnen aansluiten.

De positie van zzp’ers op de arbeidsmarkt en in specifieke sectoren
Het grootste deel van de geïnterviewden meent dat de groei van het aantal zzp’ers verband houdt met
structurele veranderingen in vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. In relatie tot de nieuwe VAR is vooral de
reactie van de vraagzijde (opdrachtgevers) van betekenis. Volgens de gesprekspartners heeft de nieuwe VAR
geen effect op belangrijke kenmerken van zzp’ers, namelijk de flexibiliteit (geen cao beperkingen) en
expertise (vakdeskundigheid) en via hogere administratiekosten een beperkt effect op de kosten van de
zzp’er. De positie van de zzp’er wordt dus voornamelijk nadelig beïnvloed door het risico via de
medeverantwoordelijkheid voor de opdrachtgever voor de VAR. Dit punt komt ook uit de enquêteresultaten
naar voren, zoals in het volgende hoofdstuk nader wordt toegelicht.
Daarnaast zijn er nog specifieke omstandigheden genoemd voor enkele sectoren:
−

−

−

−

Zo vraagt de uitgeversbranche zich af wat het effect van de nieuwe VAR zal zijn op de bestaande
afspraken met de Belastingdienst (Convenant Eigen Verklaring). Omdat in deze branche veel wordt
gewerkt met freelancers is er overeenstemming bereikt met de Belastingdienst over hoe de sector
omgaat met het aangaan van (flexibele) arbeidsrelaties en de wijze waarop deze werkwijze wordt
gecontroleerd. Voor de branche is niet duidelijk wat voor effect de nieuwe aanpak van de VAR op deze
afspraken heeft;
Het onderwijs en de zorg zijn van mening dat via de nieuwe (en deels ook via de bestaande regels) het
vrijwel onmogelijk wordt om met zzp’ers te werken, terwijl de aard van het werk daar soms wel om
vraagt. Zo wil het onderwijs graag mensen uit de praktijk inzetten met hele specifieke kennis, waarvan
niet zeker is of deze op lange termijn ook nodig is, omdat studiekeuzes van jaar op jaar kunnen
verschillen. Bovendien zal de zzp’er in de nieuwe vragenlijst blijven hangen in vragen over de
organisatie (roosters, regels, werktijden, locatie). In de zorg vervullen zzp’ers volgens de
geïnterviewden een belangrijke rol, via mogelijkheden tot flexibele inzet bij acute zorg en zorg die op
incourante tijden moet worden geleverd, alsook zorg op maat. Voor sommige typen zorg (acute zorg,
zorg buiten kantoortijden) is de cao soms knellend. Via zzp’ers is mogelijk om dezelfde persoon aan
het bed te hebben. Het gaat bovendien om gekwalificeerde mensen, die BIG geregistreerd zijn.
In de bouw werken zzp’ers veel voor particulieren. Voor deze groep is de VAR niet of minder relevant.
Hier speelt het probleem van de arbeidsmigranten (Oost Europa), waardoor druk op de beloning van
zzp’ers en werknemers ontstaat. Daarnaast wordt in deze branche op kleine schaal gewerkt via
bemiddelingsbureaus.
In het transport geldt het bezit van een vrachtauto als bepalend voor de vraag of er sprake is van
schijnzelfstandigheid of niet. Voor chauffeurs met een eigen wagen kan de nieuwe VAR een beperking
van de mogelijkheden tot ondernemen inhouden. Er wordt in de branche relatief veel gewerkt met

37

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

langdurige opdrachten. Soms gaat het om specifiek vervoer (melktransport), waar slechts een aantal
opdrachtgevers bestaat. Dit zijn allemaal omstandigheden die kunnen wijzen op het bestaan van
schijnrelaties en via de nieuwe VAR ook als zodanig zouden kunnen worden gekwalificeerd.

3.4

Conclusies

Vermindering van schijnzelfstandigheid is het voornaamste doel van de nieuwe procedure, maar het meten
van schijnzelfstandigheid is lastig. Daarmee is het vaststellen van een effect van de nieuwe VAR-procedure
ook moeilijk. Via een beperkt aantal vragen is in dit onderzoek nagegaan of bepaalde relevant geachte
(deel)indicatoren voor schijnzelfstandigheid een met het eerdere onderzoek vergelijkbare indicatie opleveren
over de aanwezigheid van kenmerken van schijnzelfstandigheid. Op basis van de onderzochte kenmerken van
recent uitgevoerde opdrachten valt af te leiden dat de omvang van schijnzelfstandigheid zeer beperkt is, dat
wil zeggen dat de kans op schijnzelfstandigheid minimaal is. Tevens geven deze voorbeelden aan dat er een
omvangrijk grijs gebied is, afhankelijk van de betekenis die aan indicatoren wordt toegekend.
Opdrachtgevers en zzp’ers hebben in meerderheid geen idee over het eventuele effect van de nieuwe VAR
op schijnzelfstandigheid. Voor zover de geënquêteerden hierover een uitspraak doen, wordt verwacht dat de
nieuwe VAR per saldo zal leiden tot een afname van schijnzelfstandigheid.
De geïnterviewden zijn hierover minder zeker. De effectiviteit van de nieuwe VAR is volgens hen afhankelijk
van de vraag of deze in staat is de schijnzelfstandigheid eruit te filteren, zonder de echte zzp’er te benadelen.
Er wordt sterk betwijfeld dat dit mogelijk is, omdat het zeer de vraag is of er een eenduidige definitie van
ondernemer is te geven, die in de praktijk ook kan worden getoetst (gecontroleerd). Ook wordt getwijfeld of
een algemene aanpak voldoende recht doet aan sectorspecifieke omstandigheden. Daarom pleit men voor
helderheid over de criteria voor toekenning van de VAR door de Belastingdienst en heldere procedures om
onnodige bezwaren en extra lasten te vermijden.
Tegelijkertijd is enige ambivalentie waarneembaar in de beoordeling van de nieuwe VAR. Enerzijds acht men
het aanpakken van de opdrachtgever wenselijk, zoals ook bij andere vormen van oneigenlijk gebruik, maar
anderzijds vreest men dat de toenemende voorzichtigheid bij opdrachtgevers in het nadeel van de zzp’ers zal
uitvallen die hun diensten te goeder trouw aanbieden. Enkele gesprekspartners verwachten dat dit effect op
de inzet van zzp’ers tijdelijk van aard is, mede omdat de VAR geen effect heeft op enkele belangrijke
voordelen van de zzp’er, zoals flexibiliteit en expertise.
Verder verwacht men een grote mate van “rationeel handelen”, dat wil zeggen het zodanig invullen van de
vragenlijst dat deze voldoet aan de vereisten, zodat er een VAR wordt verstrekt. Ook via andere wegen zal
men de gevolgen van de nieuwe VAR proberen te omzeilen, waardoor de effectiviteit ervan wordt
verminderd.
Tegenover de afwezigheid van een effect zien de geïnterviewden vooral veel nadelen van de nieuwe
werkwijze, vooral in de vorm van extra administratieve lasten voor alle betrokkenen (zzp’er, opdrachtgever
en Belastingdienst) in combinatie met een sterke toename in het gebruik van de VAR, omdat opdrachtgevers
niet meer willen werken zonder VAR, en een ongewenst effect op de beeldvorming (“zzp’ers zijn
schijnzelfstandigen”).

38

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Het overgrote deel van de gesprekspartners vraagt zich af of de nieuwe aanpak van de VAR het beste
instrument is in de bestrijding van schijnzelfstandigheid. Voor het probleem van schijnzelfstandigheid pleit
men voor een andere benadering, waarbij vooral wordt gewezen op intensivering van de handhaving, en het
aansluiten bij initiatieven in diverse branches en bestaande afspraken rond het werken met zzp’ers.

39

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

40

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

4.

Gevolgen voor de arbeidsmarkt

4.1

Inleiding

De hoofdvraag van het onderzoek betreft de gevolgen van de nieuwe VAR-procedure voor de arbeidsmarkt.
Hieronder gaan we in op de verwachtingen van de respondenten over deze effecten. We bespreken eerst het
verwachte effect op de inzet van zzp’ers in verschillende situaties en gaan daarna in op de gevolgen voor
andere categorieën arbeid en de arbeidsmigratie. De belangrijkste bevindingen zetten we in de slotparagraaf
op een rij.

4.2

Effect op inzet zzp’ers door opdrachtgevers

Het overgrote deel (84 procent) van de opdrachtgevers verwacht geen effect van de nieuwe VAR op de inzet
van zzp’ers. Ongeveer 10 procent verwacht in sommige situaties een verminderde inzet van zzp’ers en
ongeveer 3 procent een toename hiervan. De laatste 4 procent verwacht een per situatie verschillend effect:
in het ene geval zal van ene lagere inzet sprake zijn, in het andere geval van een hogere inzet van zzp’ers.
We hebben niet exact gevraagd hoeveel minder of meer zzp’ers men zal inzetten, dus de cijfers zijn niet
direct in kwantitatieve termen te vertalen. Als per saldo 5 tot 10% van de opdrachtgevers minder zzp’ers gaat
inzetten, dan gaat het om grofweg 2 procent van de bedrijven in Nederland met 2 of meer werkzame
personen. Dit betekent dat ongeveer 8 duizend bedrijven minder gebruik zullen gaan maken van zzp’ers.

Tabel 4.1

Verwacht effect nieuwe VAR op inzet zzp’ers

Geen effect
Verminderde inzet in sommige situaties
Een hogere inzet in sommige situaties
In sommige situaties meer, in sommige situaties meer inzet van zzp’ers

Opdrachtgevers
(N = 510, herwogen)
84%
10%
3%
4%

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgever, respectievelijk zzp’ers 2014

Het aantal respondenten dat een effect verwacht is te klein om vergaande conclusies te verbinden aan de
verschillen tussen sectoren, maar in kwalitatieve zin kan worden geconcludeerd dat de zorg en de financiële
diensten (inclusief overheid en onderwijs) wat vaker dan gemiddeld een effect verwachten, terwijl de
landbouw, overige activiteiten, het vervoer en de adviessector minder vaak dan gemiddeld verwachten dat
de inzet van zzp’ers zal veranderen onder invloed van de nieuwe VAR.
De landbouw verwacht relatief weinig effect, maar degenen die wel een verandering voorzien verwachten
vrijwel allemaal een verminderde inzet van zzp’ers (zie kwalitatieve aanduiding in tabel 4.2). De zorg
verwacht uitsluitend vermindering van de inzet van zzp’ers. Ook de financiële sector verwacht vaker dan
gemiddeld een afname van de inzet van zzp’ers, maar het percentage opdrachtgevers dat juist een toename
van de inzet verwacht ligt eveneens hoger dan het landelijke gemiddelde. Per saldo wordt wel vaker een

41

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

vermindering verwacht. Een vergelijkbaar beeld doet zich voor in de bouw, het vervoer en de ICT sector. In
de adviessector en overige activiteiten houdt het aantal respondenten dat een verminderde inzet verwacht
en degenen die een toename van de inzet verwachten elkaar redelijk in evenwicht.

Tabel 4.2

Verwacht effect nieuwe VAR op inzet zzp’ers naar sector (kwalitatief)

Sector/bedrijfsomvang
Sector
Landbouw
Bouwnijverheid en maintenance
Wegvervoer en koeriersbedrijf
Informatie en communicatie
Advies, onderzoek en gespecialiseerde zakelijke
dienstverlening
Gezondheid- en welzijnszorg
Financiële dienstverlening, overheid en onderwijs
Overige activiteiten
Totaal (Nederland)

--/+
--/+
--/+
--/+
-/+
--/+
-/+

Legenda: - = afname; - - / + = afname groter dan toename; - / + = afname en toename vergelijkbaar.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

De opdrachtgevers die uitsluitend een verminderde inzet verwachten, verwachten dat voor alle typen
werkzaamheden (lange of korte opdrachten, dagelijks productiewerk en specifieke opdrachten of projecten).
Degenen die uitsluitend een toename verwachten, zien dit vooral bij kortdurende opdrachten en bij dagelijks
productiewerk. Degenen die een wisselend effect zien, verwachten een verminderde inzet bij langdurige
opdrachten en specifieke opdrachten, en een toename bij kortdurende opdrachten; inzet voor dagelijks
productiewerk komt bij deze groep opdrachtgevers nauwelijks voor.

Figuur 4.1

Verwacht effect op inzet zzp’ers naar bedrijfsomvang a)

(a)
Herwogen resultaten.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

42

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

De verwachtingen verschillen in heel lichte mate naar bedrijfsomvang (zie figuur 4.1). Kleine bedrijven
verwachten verhoudingsgewijs minder vaak een effect en dan ook een minder vaak een afname dan
middelgrote en grote bedrijven. Middelgrote bedrijven verwachten iets vaker een effect en dan vooral een
verminderde inzet.
Rekening houdend met de mate waarin verschillende bedrijfsgrootten zzp’ers inzetten, wijzen de
verwachtingen van de respondenten per saldo op een afname van de inzet van zzp’ers.

4.3

Verwachtingen van zzp’ers

Het overgrote deel van de zzp’ers verwacht niet achteruit te gaan bij het vinden van opdrachtgevers (klanten)
door de veranderingen van de nieuwe VAR-procedure. Bijna driekwart geeft aan dat de nieuwe VAR geen
verschil zal uitmaken (zie tabel 4.3). Ongeveer 9 procent van de respondenten verwacht dat het moeilijker zal
worden om opdrachten te krijgen en slechts 1% verwacht een vergemakkelijking. Per saldo zijn de zzp´ers dus
enigszins pessimistisch over het effect van de nieuwe VAR op het verkrijgen van werk. Ongeveer 17 procent
heeft aangegeven niet te weten of er een verandering zal optreden.

Tabel 4.3

Verwachting verandering bij het vinden van opdrachtgevers (klanten) met nieuwe VAR

Makkelijker
Moeilijker
Dat maakt voor mij geen verschil
Dat weet ik niet

(N=404)
1%
9%
74%
17%

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

Hoewel de aantallen zzp’ers per sector soms wat klein zijn, bestaan er geen grote verschillen tussen de
sectoren. In de sector ‘cultuur, recreatie en sport’ geeft een groter percentage (90 procent) aan geen verschil
te verwachten en een kleiner dan gemiddeld percentage verwacht meer moeilijkheden. Dit spoort met het
eerder besproken relatief positieve oordeel van deze sector over de veranderingen in de VAR. Daartegenover
verwachten relatief veel zzp’ers (17 procent) in de sector ‘informatie en communicatie’ dat het moeilijker
wordt om opdrachtgevers te vinden.
De zzp’ers die verwachten dat het vinden van opdrachtgevers moeilijker wordt, geven hiervoor als
voornaamste motief dat het voor de opdrachtgevers nog ingewikkelder wordt om een VAR te gebruiken
(toetsen) en dat zij daarom zullen afzien van het inzetten van de zzp’er. Dit motief wordt aanzienlijk meer
gegeven dan de verwachting dat de opdrachtgever terughoudender wordt omdat deze duidelijker zal zien dat
hij risico loopt.

43

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Tabel 4.4
Redenen waarom wordt verwacht dat het met de nieuwe VAR moeilijker zal zijn om
opdrachtgevers (klanten) te vinden
(N=35)
Het wordt voor mij nog ingewikkelder om een VAR aan te vragen (meer administratieve
rompslomp)
Het wordt voor de opdrachtgever (klant) nog ingewikkelder om een VAR te gebruiken
(toetsen) en hij zal er daarom vanaf zien mij in te zetten
De opdrachtgever (klant) heeft geen zin of tijd om de VAR te toetsen en hij zal daarom
minder van mijn diensten gebruik gaan maken
De opdrachtgever (klant) zal veel duidelijker zien dat hij risico loopt en daardoor
terughoudender worden

29%
49%
26%
11%

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

Op de vraag of er door de nieuwe VAR-procedure een verandering zal optreden in het soort werk / type
opdrachten geeft geen enkele respondent aan een verandering te verwachten (zie figuur 4.2). De overgrote
meerderheid verwacht geen verandering in het soort werk / type functie en 17 procent zegt het niet te
weten.
Rekening houdend met het soms kleine aantal respondenten per sector, laten gedetailleerde cijfers zien dat
sectoren als ‘cultuur, sport en recreatie’ en ‘advisering’ vaker aangeven geen verandering te verwachten
(respectievelijk 97 en 91 procent) dan de sectoren ‘bouwnijverheid’ en ‘gezondheids- en welzijnszorg’
(beiden ongeveer 77 procent).

Figuur 4.2
Verwachting of er een verandering zal optreden in het soort werk/type opdrachten
door de nieuwe VAR (N = 404)

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

Het overgrote deel van de zzp’ers (77%) verwacht geen verandering in de hoeveelheid werk door de nieuwe
VAR (zie figuur 4.3). Ongeveer 4 procent verwacht dat de hoeveelheid werk minder zal worden en 2 procent
verwacht juist een stijging. In de enquête is niet gevraagd naar het kwantitatieve aspect van de verwachte
verandering in de hoeveelheid werk.

44

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur 4.3

Verwachte verandering hoeveelheid werk met de nieuwe VAR in termen van uren

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

Rekening houdend met het relatief kleine aantal respondenten per sector valt op dat vooral de sector
‘Informatie en communicatie’ overwegend verwacht dat de hoeveelheid werk zal afnemen. Dit geldt bij de
andere sectoren veel minder sterk. Verschillen tussen de respondenten met of zonder VAR zijn beperkt, maar
respondenten zonder VAR lijken iets vaker een stijging van de hoeveelheid werk te verwachten.

Figuur 4.4
Verwachte verandering hoeveelheid werk met de nieuwe VAR in termen van uren naar
sector en bezit VAR
Overig

-3%

Financiele instellingen,
verhuur/handel og, overige
zakelijke diensten,…

-4%

Gezondheids- en
welzijnszorg

5%
11%

-2% 4%

Leidt (waarschijnlijk) tot
hogere kosten

Advisering, onderzoek en
overig specialistische
zakelijke dienstverlening

9%

Informatie en
communicatie

9%

Bouwnijverheid inclusief
maintenance

Leidt (waarschijnlijk) tot
lagere kosten

4%
-5%

0%

5%

10%

15%

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

45

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

4.4

Resultaten vignettenmethode

In de praktijk is de inzet van zzp’ers van veel factoren afhankelijk. De relatieve betekenis van de verschillende
factoren is lastig vast te stellen, omdat zoals hiervoor ook is gebleken, alle elementen van betekenis (kunnen)
zijn. We hebben in het onderzoek via zogenaamde vignetten proberen te achterhalen hoe de voorkeuren van
opdrachtgevers zijn. Box 4.1 geeft een korte toelichting op de wijze waarop we deze methode hebben
toegepast.

Box 4.1 Toelichting op de vignettenmethode
Vignetten (situaties) zijn in kaart gebracht op basis van combinaties van de volgende vier factoren:
1.

2.

3.

4.

Het risico op naheffing. We hebben dit vorm gegeven via de kwaliteit van de VAR. Wanneer deze conform
de feitelijke situatie is ingevuld dan heeft deze factor de waarde 1 (geen risico), wanneer deze niet conform
de feiten is ingevuld door de zzp’er bestaat er (in de nieuwe situatie) een zeker risico op naheffing;
Het type werk waarop de zzp’er wordt ingezet. Wanneer het gaat om specifieke werkzaamheden heeft
deze factor de waarde 0. Wanneer de zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk en/of de
kernactiviteiten van de opdrachtgever heeft deze factor de waarde 1;
De kennis en kunde van de zzp’er. Wanneer de zzp’er over specifieke kennis, ervaring of (vak)vaardigheden
beschikt heeft deze factor de waarde 1. Wanneer hij of zij geen specifieke kennis of kunde heeft, is de factor
gelijk aan 0;
Het tarief van de zzp’er. Wanneer dit relatief laag is (lager dan de kosten van een werknemer of andere
flexibele arbeidskracht) dan is deze factor 1. Wanneer het tarief relatief hoog is, dan is de factor 0.

Op basis van deze vier factoren zijn 16 mogelijke situaties gedefinieerd (zie tabel 4.5).
Vervolgens zijn aan elke respondent ad random vier van deze situaties voorgelegd met de vraag:
Kunt u door middel van een rapportcijfer (van 1 tot en met 10) aangeven hoe groot u de kans acht dat uw bedrijf
deze zzp’er in deze situatie in het bedrijf zou laten werken, uitgaande van de nieuwe VAR?

Resultaten landelijk niveau
Tabel 4.5 en figuur 4.5 geven de gemiddelde score per situatie (vignet). In de tabel hebben we tevens de
kenmerken van de betreffende situatie weergegeven. Deze geven een eerste indruk van de betekenis van de
verschillende factoren in hun onderlinge samenhang.
Het blijkt dat het risico op naheffing de belangrijkste factor is. Situaties met naar verwachting geen risico
scoren vrijwel altijd hoger dan de situaties met een (verondersteld) risico. We sluiten overigens niet uit dat
de focus van het onderzoek op dit thema heeft bijgedragen aan deze uitkomst.
Maar ook de kennis en kunde van de zzp’er is van betekenis. Wanneer de zzp’er over specifieke vaardigheden
beschikt is de kans dat hij wordt aangesteld gemiddeld hoger dan wanneer dat niet zo is (bij overigens gelijke
andere factoren).

46

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Tabel 4.5

Kans op inzet zzp’er in verschillende situaties
Gemiddelde
Geen/wel risico:
kans op inzet
VAR conform
zzp’er
feiten (1) of niet
(tussen 1 en 10)
(0)

Situatie 13
Situatie 16
Situatie 7
Situatie 15
Situatie 14
Situatie 6
Situatie 5
Situatie 3
Situatie 9
Situatie 8
Situatie 12
Situatie 11
Situatie 10
Situatie 4
Situatie 2
Situatie 1

7,25
6,35
6,28
5,60
4,03
3,60
3,54
3,35
3,34
3,23
3,23
2,84
2,44
2,42
2,39
2,31

1
1
1
1
1
1
1
0
0
1
0
0
0
0
0
0

Specifiek werk
(0) of dagelijks
werk (1)

Zzp'er heeft
specifieke
kunde (1) of
niet (0)

Hoog (0) of
laag (1) tarief

0
1
0
1
1
0
0
0
0
1
1
1
1
1
0
0

1
1
1
1
0
0
0
1
1
0
1
1
0
0
0
0

1
1
0
0
1
1
0
0
1
0
1
0
1
0
1
0

Bron: SEOR/Mediad enquête onder opdrachtgevers 2014

Figuur 4.5

Kans op inzet zzp’er in verschillende situaties

Bron: SEOR/Mediad enquête onder opdrachtgevers 2014

47

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

De twee andere factoren (type werk waarop de zzp’er wordt ingezet en tarief) lijken van minder betekenis, zij
het dat bij overigens gelijke situaties (13 ten opzichte van 7 en 16 ten opzichte van 15) de voorkeur uitgaat
naar een laag tarief of wanneer het gaat om specifiek werk (situatie 13 ten opzichte van 16 en 7 ten opzichte
van 15). Dit patroon komt telkens terug.
Figuur 4.6 laat op een andere wijze de betekenis van de verschillende factoren zien. Hier zijn de scores per
factor weergegeven. Opnieuw blijkt dat het vermeende risico en de kennis en kunde van de zzp’er van belang
zijn voor de inzet, terwijl tarief en het type werk vrijwel geen betekenis hebben. Uit de boven in de figuur
weergegeven verhouding tussen de scores op elke factor blijkt dat de verhouding voor de scores op het tarief
en het type werk ongeveer gelijk zijn aan 1. Dit betekent dat gemiddeld gesproken de waardering voor deze
factoren ongeveer gelijk is, bij veranderingen in de andere factoren.
Figuur 4.6

Kans op inzet zzp’er per factor
verhouding laag/hoog tarief

verhouding wel/geen specifieke kennis en kunde
verhouding dagelijks/specifiek werk
verhouding wel/geen risico obv VAR

hoog tarief
geen specifieke kennis en kunde zzp'er
specifiek werk
wel risico: VAR is niet conform feiten

laag tarief
specifieke kennis en kunde zzp'er
dagelijks werk
geen risico: VAR is conform feiten
0,00

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

6,00

Bron: SEOR/Mediad enquête onder opdrachtgevers 2014

Uit het UWV-onderzoek (2014) blijkt dat de flexibiliteit van de zzp’er de belangrijkste reden is voor bedrijven
om zzp’ers in te huren (flexibele personeelsvoorziening en opvangen pieken in de productie). Vanwege het
grote belang van dit motief hebben we dit niet in het vignet meegenomen. De kennis en kunde van de zzp’er
komt in de drie daaropvolgend van belang zijnde motieven in het UWV-onderzoek naar voren (kennis en
ervaring zzp’er, opvang tekort gekwalificeerd personeel en voor specialistisch werk), terwijl tarief en het
ontbreken van arbeidsrechtelijke risico’s in het UWV-onderzoek slechts door rond 10 procent van de
opdrachtgevers worden genoemd. Door de motieven in onderling verband te zien, via de vignetten, ontstaat
er een iets ander beeld van de betekenis van de overige motieven (anders dan flexibiliteit).

48

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Verschillen naar achtergrondkenmerken
Bij het vaststellen van verschillen tussen sectoren moet rekening worden gehouden met de gemiddelde kans
dat een zzp’er wordt ingezet in de verschillende situaties. Zoals figuur 4.7 laat zien is de kans dat een zzp’er
wordt ingezet gemiddeld wat groter in het vervoer en bij financiële diensten (inclusief overheid en onderwijs)
en wat lager in de zorg, ICT en de adviessector (etc.). In de overige sectoren is de kans vergelijkbaar met het
gemiddelde 21.
Figuur 4.7

Gemiddelde kans op inzet zzp’er per sector
Total
Overig

Financiele instellingen, verhuur/handel og,
overig. zak. dienst, overheid en onderwijs
Gezondheids- en welzijnszorg
Advisering, onderzoek en overig specialistische
zakelijke dienstverlening
Informatie en communicatie
Vervoer over de weg, post en koeriers
Bouwnijverheid inclusief maintenance
Landbouw
0

0,5

1

1,5

2

2,5

3

3,5

4

4,5

5

Bron: SEOR/Mediad enquête onder opdrachtgevers 2014

Na correctie voor deze algemene verschillen blijkt uit figuur 4.8 dat er nauwelijks verschillen zijn tussen
sectoren in de “waardering” van de verschillende factoren. Ook naar bedrijfsomvang zijn de verschillen zeer
beperkt.
We hebben de hier beschreven vergelijking ook gemaakt voor andere voor het onderzoek relevante
kenmerken, zoals indicatoren voor schijnzelfstandigheid en het verwachte effect op de inzet van zzp’ers. Ook
dan zijn er niet meer dan marginale verschillen waar te nemen. Het in figuur 4.8 weergegeven patroon komt
steeds terug voor verschillende waarden van de genoemde achtergrondkenmerken. Het is lastig om hieraan
conclusies te verbinden. Het kan zijn dat de keuze voor het al of niet inzetten van zzp’ers inderdaad vooral
samenhangt met het vermeende risico en de deskundigheid van de zzp’er. Maar het kan ook zijn dat andere
niet waargenomen factoren hierbij een belangrijke rol spelen. Vanuit de interviews is naar voren gekomen

21

Let wel, het gaat hier niet om de feitelijke inzet, zoals beschreven in hoofdstuk 2, maar de gemiddelde in
de vignettenmethode bepaalde kans op inzet van de zzp’er.

49

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

dat het gepercipieerde risico op naheffing wel degelijk van belang is. Een bedrijf (opdrachtgever) wordt liever
niet geconfronteerd met extra kosten achteraf.
Figuur 4.8

Gemiddelde per factor en per sector

6,00

5,00

Landbouw
Bouwnijverheid inclusief maintenance

4,00

Vervoer over de weg, post en koeriers
3,00

Informatie en communicatie
Advisering, onderzoek en overig specialistische
zakelijke dienstverlening

2,00

Gezondheids- en welzijnszorg
1,00

Financiele instellingen, verhuur/handel og,
overig. zak. dienst, overheid en onderwijs
Overig

0,00

geen
dagelijks specifieke laag tarief
risico: VAR werk kennis en
is conform
kunde
feiten
zzp'er

wel risico: specifiek geen
VAR is niet werk specifieke
conform
kennis en
feiten
kunde
zzp'er

hoog
tarief

totaal

Bron: SEOR/Mediad enquête onder opdrachtgevers 2014

4.5

Gevolgen voor andere categorieën arbeid en bemiddelaars

De gevolgen voor andere categorieën arbeid zijn afhankelijk van het effect op de inzet van zzp’ers. Bij een
verminderde inzet van zzp’ers worden andere categorieën (flexibele) arbeid vaker ingezet. Wanneer zzp’ers
vaker zullen worden ingezet, gaat dit naar verwachting ten koste van andere groepen (flexibele) werkers.

In geval van verminderde inzet van zzp’ers.
Het type werk heeft nauwelijks effect op de door de bedrijven verwachte alternatieven voor de inzet van
zzp’ers. Een relatief grote groep (20 à 25 procent) heeft (nog) geen idee welke keuze men zal maken. In de
meeste gevallen verwacht men een en ander op te lossen via overwerk en herschikking van werk onder het
huidige personeel. Daarna aan flexibele arbeidsvormen (oproepkrachten, uitzendkrachten) en in ongeveer 10
procent van de gevallen payrolling. Daarna wordt gedacht aan uitbesteding van werk en het aantrekken van
tijdelijk personeel. Het afstoten van werk en het aannemen van nieuw vast personeel wordt slechts
incidenteel genoemd als alternatief voor de zzp’ers.

50

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Uitgaande van deze cijfers zou voorzichtig kunnen worden geconcludeerd dat zzp’ers in vergelijkbare mate
alternatief (substituut) zijn voor flexibele werknemers.

Tabel4.6

Substituten voor zzp’ers naar type werk a)
Bij langdurige
opdrachten

Huidig personeel meer uren
laten werken of anders laten
werken (reorganisatie,
herschikking)
Nieuw / extra personeel in
dienst nemen met een vast
contract
Nieuw / extra personeel in
dienst nemen met een tijdelijk
contract
Meer flexibele krachten
inzetten: Meer oproepkrachten
/ nul-urencontract-krachten
Meer flexibele krachten
inzetten: Meer uitzendkrachten
Meer flexibele krachten
inzetten: Meer krachten op basis
van payrolling
Activiteiten uitbesteden (aan
andere bedrijven)
Activiteiten / werkzaamheden
afstoten (niet meer aanbieden)
Dat weet ik nog niet

Bij
kortdurende
opdrachten

In geval van
productiewerk

Bij specifieke
klussen
33%

Gemiddeld

38%

43%

33%

37%

4%

2%

7%

16%

14%

7%

15%

13%

13%

20%

23%

10%

17%

13%

18%

21%

23%

19%

9%

9%

12%

10%

10%

11%

18%

12%

15%

14%

4%

7%

3%

3%

3%

24%
18%
21%
25%
22%
1,3
1,5
1,4
1,3
1,4
60
66
58
53
59
(a)
Bedrijven met 2 werkzame personen of meer. Niet gewogen resultaten. Men kon meer dan één categorie noemen.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Aantal oplossingen
Totaal (aantal)

Bij een hogere inzet van zzp’ers
Er zijn slechts 15 opdrachtgevers die een uitbreiding van de inzet van zzp’ers verwachten onder invloed van
de nieuwe VAR. Deze opdrachtgevers willen de zzp’ers vooral inzetten voor uitbreiding van de activiteiten
en/of in plaats van uitbesteding aan andere bedrijven. De meeste opdrachtgevers geven aan dat de zzp’ers
dan andere arbeidskrachten zullen vervangen.
De aantallen zijn te klein om veel conclusies te verbinden aan de mate waarin andere categorieën arbeid
worden “verdrongen” door zzp’ers. De 11 respondenten die zich hierover uitspreken zien de zzp’ers vaker als
substituut voor eigen nieuw aan te trekken werknemers (3x genoemd), nieuwe tijdelijke werknemers (3x) of
uren eigen personeel (2x) dan voor andere flexibele arbeidskrachten (3x genoemd).

51

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur 4.9

Niet ingezette alternatieven bij inzet meer zzp’ers door nieuwe VAR

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Interviews
In het voorgaande hoofdstuk is aangegeven dat veel van de geïnterviewden verwachten dat de nieuwe VAR
een ongunstig effect heeft op de positie van zzp’ers en, doordat opdrachtgevers terughoudend zullen
worden, in mindere mate een beroep op zzp’ers zal worden gedaan. Sommige gesprekspartners menen
echter dat dit effect tijdelijk is en dat na een periode van gewenning de bestaande trends worden voortgezet.
Men verwacht niet dat de lagere inzet van zzp’ers ten goede komt aan werknemers of
uitzendkrachten/oproepkrachten. Verwacht wordt dat er nieuwe constructies voor bemiddeling en
samenwerking zullen ontstaan, waarbij de zaken juridisch goed afgedekt zijn, maar waarbij de zelfstandigheid
van de zzp’er soms twijfelachtig kan zijn. Verder worden genoemd: franchising (al waarneembaar bij
rijscholen en glazenwassers), groei van het aantal BV’s en offshoring (vooral in ICT en organisatieadvies). Een
andere mogelijkheid voor omzeilen van de regels is het opknippen van grote opdrachten in kleinere delen.
Tot slot wordt vermoed dat er bij sommige opdrachtgevers en zzp’ers behoefte ontstaat aan advies over het
gebruik van de VAR en/of dat (gespecialiseerde) adviesbureaus zullen ontstaan.

4.6

Arbeidsmigratie

Opdrachtgevers
Ongeveer een derde van de opdrachtgevers weet niet of de nieuwe VAR een effect zal hebben op de
arbeidsmigratie. In de landbouw en de ICT is het aandeel opdrachtgevers dat hierover geen uitspraak doet
wat hoger, in de financiële diensten en bouw wat lager dan gemiddeld.

52

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Daarnaast verwacht ongeveer de helft van de opdrachtgevers dat de nieuwe VAR geen effect zal hebben op
de arbeidsmigratie. De verschillen tussen sectoren zijn in dit opzicht niet zo groot. De financiële diensten
(etc.) verwacht wat vaker geen verandering, de bouw iets vaker wel.
Uit de in figuur 4.10 weergegeven percentages van opdrachtgevers die wel een effect van de VAR op de
arbeidsmigratie verwachten, blijkt dat de gemiddelde verwachting “ neutraal” is. Het percentage dat een
(sterke) toename verwacht is ongeveer gelijk aan het percentage dat een (sterke) afname voorziet.

Figuur 4.10

Door opdrachtgevers verwacht effect nieuwe VAR op arbeidsmigratie naar sector a)b)
Totaal

-1%

-9%

Overig

-2%

Financiele instellingen, verhuur/handel og,
overig. zak. dienst, overheid en onderwijs

-1%

3%

8%

1%

-12%

Gezondheids- en welzijnszorg

-12%

Advisering, onderzoek en overig
specialistische zakelijke dienstverlening

6%

-19%

12%

1%

3%

Sterk zal toenemen

8%

Een beetje zal toenemen

1%

Informatie en communicatie

-16%

1%

Vervoer over de weg, post en koeriers

-16%

1%

Een beetje zal afnemen
Sterk zal afnemen

Bouwnijverheid inclusief maintenance

-3%

Landbouw

-19%

4%

9%

9%

-1% 6% 1%

-25%-20%-15%-10% -5% 0% 5% 10% 15% 20%
(a)
(b)

Herwogen resultaten. Alleen opdrachtgevers die verandering verwachten zijn in de figuur opgenomen.
Ter illustratie zijn de percentages verwachte afname met een negatief teken in de figuur verwerkt.

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Er zijn duidelijke verschillen naar sector. De landbouw en de groep “overige” verwachten vrijwel uitsluitend
een toename van het aantal migranten. De adviessector (etc.) en de ICT verwachten daarentegen vrijwel
uitsluitend een vermindering hiervan. In de overige sectoren houden de groepen die een toename of een
afname verwachten elkaar meer in evenwicht, al voorziet de bouw per saldo een (lichte) afname van het
aantal arbeidsmigranten onder invloed van de nieuwe VAR.
Naar bedrijfsomvang zijn er vrijwel geen verschillen. Middelgrote bedrijven verwachten een kleine afname
van het aantal arbeidsmigranten, terwijl kleine bedrijven per saldo een lichte toename voorzien.

53

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur 4.11
Door opdrachtgevers verwacht effect nieuwe VAR op arbeidsmigratie naar
bedrijfsomvang a)b)

Totaal

50 werkzame personen of meer

-1%

-9%

-2%

-7%

6%

1%

3%

Sterk zal toenemen

9%

Een beetje zal toenemen
Een beetje zal afnemen
10-49 werkzame personen

2-9 werkzame personen

-15%
(a)
(b)

-14%

2%

-1%

-9%

-10%

-5%

7%

7%

0%

Sterk zal afnemen

2%

5%

10%

15%

Herwogen resultaten. Alleen opdrachtgevers die verandering verwachten zijn in de figuur opgenomen.
Ter illustratie zijn de percentages die een afname verwachten met een negatief teken in de figuur verwerkt.

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Ongeveer 20 procent van de opdrachtgevers heeft zelf weleens arbeidsmigranten ingehuurd. Het percentage
bedrijven dat weleens arbeidsmigranten heeft ingehuurd ligt wat hoger in de overige activiteiten en de
landbouw en wat lager in de zorg, het vervoer en de ICT. De verwachtingen over het effect van de nieuwe
VAR op de arbeidsmigratie verschilt weinig tussen opdrachtgevers die wel of niet zelf arbeidsmigranten
hebben ingehuurd.
Slechts een klein aantal van de bedrijven met ervaring met de inhuur van arbeidsmigranten verwacht dat het
eigen bedrijf als gevolg van de nieuwe VAR meer of minder arbeidsmigranten zal inhuren. De aantallen zijn te
klein om hieraan conclusies te verbinden. Van de bedrijven die geen ervaring hebben met arbeidsmigranten
verwacht een nog kleiner aantal dat zij als gevolg van de nieuwe VAR arbeidsmigranten zullen gaan inhuren.

54

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Zzp’ers
Van de zzp’ers verwacht ongeveer een derde dat de omvang van de arbeidsmigratie niet zal veranderen en
ongeveer de helft geeft aan niet te weten of de omvang zal veranderen. In de bouw ligt het percentage dat
niet weet of er een dergelijk effect zal zijn echter een stuk lager (35 procent).
Slechts 16 procent van de zzp’ers verwacht dus een effect. Van deze respondenten geeft het grootste
gedeelte aan dat de omvang zal afnemen. Dit geldt vooral voor de zzp’ers in de bouw, de ICT en de zorg, waar
bij de laatste twee groepen zelfs uitsluitend een afname wordt verwacht. Zzp’ers uit de sector financiële
instellingen en verhuur/handel verwachten meer een toename dan een afname van de omvang van de
arbeidsmigratie.

Figuur 4.12

Door zzp’ers verwacht effect op arbeidsmigratie naar sector a)
Totaal

-1%

Overig

-10%

2% 3%

-10%

2% 3%

Financiele instellingen, verhuur/handel og, overig. zak.
dienst, overheid en onderwijs

-6%

4% 4%
Sterk zal toenemen

Gezondheids- en welzijnszorg

Een beetje zal toenemen

-2% -4%

Een beetje zal afnemen
Sterk zal afnemen
Advisering, onderzoek en overig specialistische
zakelijke dienstverlening

-2%

Informatie en communicatie

Bouwnijverheid

2% 3%

-14%

-2%

-23%

-30% -25% -20% -15% -10%

(a)

-8%

2% 5%

-5%

0%

5%

10%

Ter illustratie zijn de percentages verwachte afname met een negatief teken in de figuur verwerkt.

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Interviews
Het overgrote deel van de geïnterviewden heeft geen idee van het effect van de nieuwe VAR op de
arbeidsmigratie. De enkele gesprekspartners die hiervan wel een beeld hebben verwachten geen effect,
vooral omdat deze stromen worden veroorzaakt door andere factoren en men verwacht niet dat de VAR
daarop veel invloed heeft. Voor zover arbeidsmigratie afhankelijk is van aanbod uit andere (Oost) Europese

55

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

landen zou uitbreiding van de EU nog tot additioneel aanbod kunnen leiden (Kroatië bijvoorbeeld), maar dan
gaat het vooralsnog om kleine aantallen. Bestaande structuren (werving in buitenland door
bemiddelingsorganisaties) zullen blijven bestaan, maar niet veel aantrekkelijker worden door de nieuwe VAR.
Binnen Europa is er al geruime tijd sprake van groei van (internationale) arbeidsmigratie.

4.7

Conclusies verwachte arbeidsmarkteffecten

Het overgrote deel van de opdrachtgevers en zzp’ers verwachten dat de nieuwe VAR geen effect zal hebben
op de inzet van zzp’ers. Degenen die wel een effect vermoeden, verwachten per saldo een afname van de
inzet van zzp’ers. Toch zijn er in beide groepen respondenten die een positief effect van de VAR zien en
verwachten dat de inzet van zzp’ers zal toenemen. Ook de geïnterviewden verwachten per saldo een negatief
effect op de inzet van zzp’ers, zij het dat enkelen vermoeden dat dit slechts een tijdelijk verschijnsel is.
De per saldo door de ondervraagde opdrachtgevers verwachte vermindering van de inzet van zzp’ers geldt
voor vrijwel alle sectoren, maar de landbouw en de zorg zijn hierin het meest eenduidig. In andere sectoren
zijn er ook opdrachtgevers die onder invloed van de nieuwe VAR meer gebruik zullen maken van zzp’ers,
hoewel dit aantal kleiner is dan het aantal bedrijven dat een afname verwacht. Kleine opdrachtgevers zijn
wat positiever over de effecten op de inzet van zzp’ers dan grote en vooral middelgrote bedrijven.
Zzp’ers die een effect van de nieuwe VAR verwachten zelf zijn eveneens per saldo pessimistisch over hun
kans op werk na introductie van de nieuwe VAR module. Dit geldt in het bijzonder voor de IT sector.
De verminderde inzet van zzp’ers zal volgens de opdrachtgevers in ongeveer gelijke mate worden
opgevangen via overwerk en herschikking van het eigen personeel en via andere vormen van flexibele arbeid.
De nieuwe VAR zal nauwelijks leiden tot aanstellen van nieuw vast personeel, wel in enige mate tijdelijke
werknemers. De nieuwe VAR zou daarmee voor een deel leiden tot substitutie van zzp’ers door andere
flexibele arbeidskrachten.
Voor zover opdrachtgevers meer zzp’ers verwachten te gaan inzetten zullen ze dit vooral doen voor
uitbreiding van de activiteiten en/of het niet uitbesteden van werk. Hierdoor zal (denkbaar) eigen personeel
wat vaker worden “verdrongen” door de zzp’ers dan andere typen flexibele arbeid.
De geïnterviewden zijn in meerderheid van mening dat de verminderde inzet van zzp’ers niet ten goede komt
aan werknemers of uitzendkrachten. Men verwacht vooral een positief effect op payrolling, detachering,
nieuwe vormen van samenwerking en bemiddeling, andere vormen van ontduiking en – in het hogere
segment (IT) - extra offshoring.
Via de vignettenmethode is geprobeerd een beeld te krijgen van de betekenis van vier factoren die van
belang (kunnen) zijn voor opdrachtgevers bij het inzetten van zzp’ers. Het gaat om het (vermeende) risico op
naheffing, de expertise van de zzp’er, het tarief en het type werk. De resultaten wijzen er op dat het
vermeende risico inderdaad de belangrijkste factor is in het afwegingsproces en het grootste verschil maakt
in de kans op aanstelling van een zzp’er in overigens gelijke omstandigheden, zoals ook in de interviews is
aangegeven (zie hoofdstuk 3). Maar ook de expertise van de zzp’er heeft daarop invloed en ook op deze
factor is de kans op aanstelling groter wanneer de zzp’er over specifieke kennis en kunde beschikt. Tarief en

56

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

het type werk lijken een kleinere rol te spelen, al is er bij overigens gelijke omstandigheden wel een voorkeur
voor een laag tarief en inzet van zzp’ers op specifiek werk.
Opdrachtgevers en de geïnterviewden verwachten per saldo geen effect van de nieuwe VAR op de
arbeidsmigratie. Zzp’ers, en dan vooral in de bouw, verwachten per saldo echter dat de arbeidsmigratie
onder invloed van de nieuwe regels zal afnemen.

57

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

58

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

5.

Economische effecten

5.1

Inleiding

Dit hoofdstuk behandelt de overige onderzoeksvragen van het onderzoek en deze betreffen de eventuele
macro-economische gevolgen van de nieuwe VAR, de effecten op productiviteit en sociale zekerheid, de
werking van de arbeidsmarkt en eventuele effecten op de informele sector. Verder gaan we in op relevante
meetpunten met het oog op toekomstige monitoring en evaluatie van de VAR.
We bespreken deze aspecten voornamelijk op basis van de informatie die via de enquêtes en interviews is
verzameld. De in de voorgaande hoofdstukken beschreven resultaten maken duidelijk dat eventuele effecten
mogelijk meer dan marginaal zijn, maar niettemin beperkt. Er is dus geen reden voor uitvoerige analyses van
mogelijke effecten op de economie en andere relevante grootheden en we volstaan met een korte indicatie
van de richting van dergelijke effecten.
Voordat we deze bespreken beschrijven we in paragraaf 5.2 eerst de verwachtingen van de opdrachtgevers
en zzp’ers over de effecten op hun kosten en (concurrentie)positie en in paragraaf 5.3 op hun verwachtingen
over de effecten op de informele sector. Daarna gaan we in paragraaf 5.4 kort in op de effecten op
economie, productiviteit en sociale zekerheid en in paragraaf 5.5 op de meetpunten. In de laatste paragraaf
zetten we de belangrijkste conclusies op een rij.

5.2

Effect op kosten en positie

Opdrachtgevers
In het voorgaande hoofdstuk zijn de effecten van de nieuwe VAR op de inzet van zzp’ers en de gevolgen voor
andere categorieën arbeid besproken.
We hebben de opdrachtgevers die veranderingen verwachten in de inzet van zzp’ers ook gevraagd of
daardoor de bedrijfskosten zullen veranderen, en zo ja, in welke mate. Tevens hebben we alle respondenten
gevraagd of zij verwachten dat de nieuwe VAR invloed zal hebben op de concurrentiepositie, doordat
bedrijven (in de eigen branche) verschillend kunnen reageren op de veranderingen in de VAR.
Omdat het overgrote deel van de opdrachtgevers geen verandering verwacht in de inzet van zzp’ers heeft
maar een klein aantal respondenten (namelijk 86) de vragen over de verandering in de bedrijfskosten
beantwoord. Uit figuur 5.1 blijkt dat men gemiddeld genomen consistent is. Degenen die minder zzp’ers
zullen inzetten, verwachten in meerderheid dat daardoor hun bedrijfskosten zullen toenemen. Degenen die
zzp’ers meer zullen inzetten verwachten dat dit gepaard gaat met een afname van de bedrijfskosten.
De verwachte toename van de bedrijfskosten ligt gemiddeld op ongeveer 6 procent. De verwachte afname
op ongeveer 7 procent. Vanwege de kleine aantallen waarnemingen kunnen geen verschillen naar sector of
bedrijfsgrootte worden vastgesteld.

59

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur 5.1
Verwachte verandering in de bedrijfskosten afgezet tegen de verwachte verandering
in de inzet van zzp’ers (aantal opdrachtgevers)a)b)

(a)

Herwogen resultaten.

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Figuur 5.2

(a)

Verwachte gevolgen van de nieuwe VAR voor de concurrentiepositie van het bedrijf a)

Herwogen resultaten. Het ongewogen aantal is 504.

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

60

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

De opdrachtgevers verwachten ook niet dat de nieuwe VAR zal leiden tot aantasting of verbetering van de
eigen concurrentiepositie. In lijn met de eerder beschreven verwachtingen rond de nieuwe VAR, geeft
ongeveer driekwart van de opdrachtgevers aan dat zij geen verandering verwachten, ook rekening houdend
met gedragseffecten van de concurrenten uit de branche (zie figuur 5.2). Nog eens 18 procent weet niet of
een dergelijk effect zal optreden. Het aantal opdrachtgevers dat een verslechtering verwacht is ongeveer
even groot als het aantal dat een verbetering van de concurrentiepositie voorziet.

Zzp’ers
Evenals de opdrachtgevers verwacht een ruime meerderheid van de zzp’ers geen effect van de nieuwe VAR
op de bedrijfskosten. Van het kleine aantal zzp’ers dat wel een verandering in hun kosten verwacht, geven de
meesten aan dat het dan om hogere kosten gaat (zie figuur 5.3). De aantallen zijn te klein om zinvolle
uitspraken te kunnen doen over verschillen naar sector.
Van het kleine aantal respondenten dat verwacht dat de nieuwe VAR tot hogere kosten leidt, geeft bijna
driekwart aan dat deze hogere kosten niet kunnen worden doorberekend. Enkelen geven aan deze kosten
deels of volledig te kunnen doorberekenen.

Figuur 5.3

Verwachte verandering in de kosten voor de zzp’er door de nieuwe VAR.

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

5.3

Het informele circuit

Opdrachtgevers
Veel opdrachtgevers hebben geen uitgesproken idee over het effect van de nieuwe VAR op informele
activiteiten. Ruim een derde doet geen uitspraak hierover (dat weet ik niet). De landbouw en overige
activiteiten hebben vaker geen mening op dit punt, terwijl in de bouw en de ICT het percentage weet niet
beduidend lager ligt.

61

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Ongeveer de helft van de respondenten verwacht dat de nieuwe VAR in dit opzicht geen effect zal hebben.
Dit percentage is hoger dan gemiddeld in de ICT en lager dan gemiddeld in de landbouw.
Figuur 5.4 geeft per sector een overzicht van de percentages van de opdrachtgevers die wel een verandering
voorzien. De verwachtingen over het effect van de nieuwe VAR op het informele circuit zijn gemiddeld
neutraal. Een ongeveer gelijk percentage opdrachtgevers verwacht een (sterke) toename of (sterke) afname
van het informele circuit. Per saldo verwachten vooral de bouw en de zorg een (sterke) toename. De ICT en
het vervoer verwachten een (kleine) toename, terwijl de landbouw en de financiële diensten etc. een lichte
afname voorzien. De adviessector (etc.) verwacht als enige een duidelijke afname van informele activiteiten.

Figuur 5.4

Door opdrachtgevers verwacht effect nieuwe VAR op informele circuit naar sector a)b)
Totaal

-2% -6%

Overig

-1%

1%

-7%

6%

Financiele instellingen, verhuur/handel og,
overig. zak. dienst, overheid en onderwijs

-6%

Gezondheids- en welzijnszorg

3%

6%

-7%

Advisering, onderzoek en overig
specialistische zakelijke dienstverlening

-6%

12%

Sterk zal toenemen

7%

Een beetje zal toenemen

1%

-9%

Een beetje zal afnemen
Informatie en communicatie

-5%

9%

Sterk zal afnemen
Vervoer over de weg, post en koeriers

-6% 2%

Bouwnijverheid inclusief maintenance
Landbouw

-1%

-6%

-25% -20% -15% -10%

(a)
(b)

-13%

9%

-13%

-5%

10%

11%

13%

0%

5%

10%

15%

20%

25%

Herwogen resultaten. Alleen opdrachtgevers die verandering verwachten zijn in de figuur opgenomen.
Ter illustratie zijn de percentages verwachte afname met een negatief teken in de figuur verwerkt.

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Vooral middelgrote opdrachtgevers verwachten per saldo dat de nieuwe VAR zal leiden tot een toename van
het informele circuit. Kleine opdrachtgevers verwachten juist een afname, terwijl bij grote opdrachtgevers
het percentage dat een (sterke) toename verwacht ongeveer even groot is als h et percentage dat een
afname voorziet.

62

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur 5.5
Door opdrachtgevers verwacht effect nieuwe VAR op informele circuit naar
bedrijfsomvang a)b)

totaal

50 werkzame personen of meer

-2%

-6%

-1%

-9%

3%

6%

0% 5%
Sterk zal toenemen
Een beetje zal toenemen
Een beetje zal afnemen

10-49 werkzame personen

-1%

2-9 werkzame personen

-15%

(a)
(b)

-2%

-10%

-6%

-6%

-5%

8%

2%

0%

Sterk zal afnemen

4%

6%

5%

10%

15%

Herwogen resultaten. Alleen opdrachtgevers die verandering verwachten zijn in de figuur opgenomen.
Ter illustratie zijn de percentages verwachte afname met een negatief teken in de figuur verwerkt.

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Zzp’ers
Ongeveer 40 procent van de zzp’ers denkt dat de omvang van de informele sector niet zal veranderen en
ongeveer 45 procent geeft aan niet te weten of de omvang zal veranderen.
Figuur 5.6 laat zien dat over het totaal gezien weinig verandering wordt verwacht. Vergelijkbare percentages
verwachten een toe- of afname. Het aantal zzp’ers dat wel een verandering verwacht is te klein voor al te
stevige conclusies over de verschillen naar sector. In de sectoren Advisering en onderzoek, Informatie en
communicatie en de groep “Overig” beoordelen ongeveer evenveel respondenten het effect als een toename
als een afname, in lijn met het gemiddelde beeld. In de sectoren Bouwnijverheid en Financiële instellingen en
verhuur/handel overheerst de mening dat de nieuwe VAR voor een afname van de omvang van het informele
circuit zal zorgen. Daartegenover verwachten de zzp’ers uit de sector Gezondheids- en welzijnszorg vooral
een toename.

63

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur 5.6

Door zzp’ers verwachte effect van de nieuwe VAR op informele circuit naar sector a)
Totaal
Overig

-2%

-7%

-2%

Financiele instellingen,
verhuur/handel og, overig. zak.…

8%

-9%

2% 4%

-2%

Informatie en communicatie

(a)

Sterk zal toenemen
Een beetje zal toenemen

-2%-2% 4% 2%

Advisering, onderzoek en overig
specialistische zakelijke…

-15%

5%

-8%

Gezondheids- en welzijnszorg

Bouwnijverheid

2%

-6%

3%

-9%

Een beetje zal afnemen

5%

Sterk zal afnemen

9%

-4%

-9%

2%2%

-10%

-5%

0%

5%

10%

Ter illustratie zijn de percentages verwachte afname met een negatief teken in de figuur verwerkt.

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

5.4

Effecten op economie, productiviteit en sociale zekerheid

Het macro effect van de gewijzigde VAR wordt min of meer bepaald door de som van de effecten op:
−
−
−
−
−

Schijnzelfstandigheid;
Het informele circuit;
Het substitutie-effect (zzp versus andere vormen van arbeid, inclusief arbeidsmigratie) en daaraan
gekoppeld het effect op de productiekosten in relatie tot de effecten op productiviteit;
Het effect op productie en omzet (toename of afname) en (totale) werkgelegenheid (groei, afname);
Indirect effecten via veranderingen in inkomen(sverdeling), bestedingen en sociale zekerheid.

Daarbij moet echter rekening worden gehouden met de betekenis van de VAR in relatie tot de invloed van
andere grootheden op deze effecten. Gelet op de (subjectieve) verwachtingen over de veranderingen die een
gewijzigde VAR te weeg brengt is het niet aannemelijk dat trendbreuken in de ontwikkeling van de macro
economische grootheden gaan optreden. Eventuele veranderingen die de gewijzigde VAR tot stand brengt
zullen verloren gaan in de veranderingen die worden veroorzaakt door andere belangrijkere verklarende
grootheden.
Voor zover de VAR effect heeft, kan op grond van de onderzoeksresultaten uitgegaan worden van:
−
−

Een gelijkblijvend tot licht dalende mate van schijnzelfstandigheid, die overigens als gevolg van
definitiekwesties moeilijk zal zijn te meten;
Geen effect op het informele circuit en arbeidsmigratie;

64

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

−

−

Een kleine afname van de inzet van zzp’ers, in ieder geval op korte termijn. Deze afname gaat gepaard
met een toename van overwerk en herschikking van werk onder zittend personeel, en voorts met
vervanging doorandere vormen van flexibele arbeid(tijdelijke werknemers, uitzendkrachten,
oproepkrachten, payrolling) en incidenteel vaste werknemers. In beperkte mate wordt het door de
zzp’ers uitgevoerde werk afgestoten of uitbesteed (onder andere via offshoring);
Een beperkte toename van de bedrijfskosten, mogelijk gepaard gaand met (kleine) verschuivingen van
productie en omzet binnen sectoren, doordat de effecten van de VAR waarschijnlijk scheef zijn
verdeeld over bedrijven, maar die de concurrentiepositie van branches als geheel niet zullen
veranderen. Ook aannemelijk is dat geen (significante zelfstandige) effecten zullen optreden op de
concurrentiepositie van sectoren en/of de Nederlandse economie, voornamelijk omdat effecten op de
(arbeids)productiviteit niet aannemelijk zijn. Naar verwachting leidt de VAR vooral tot substitutie
binnen hetzelfde aanbod (zzp’ers die op basis van payrolling en detachering gaan werken
bijvoorbeeld).

Hieruit komt naar voren dat de gewijzigde VAR, voor zover deze effect heeft, vooral verdelingseffecten te
weeg zal brengen, in lijn met de bedoeling van de regeling. Praktisch betekent dat via de nieuwe VAR, in de
vorm van bijbehorende administratieve lasten, een groter deel van de het inkomen wordt besteed aan
bestrijding van schijnzelfstandigheid (de administratieve lasten kunnen worden beschouwd als een vorm van
belasting). Of de verwachte substitutie leidt tot verschuivingen tussen aanbodcategorieën is zoals gezegd niet
zeker. Wanneer nieuwe vormen van arbeidsrelaties ontstaan, is denkbaar dat hetzelfde aanbod wordt
ingezet, alleen onder enigszins gewijzigde voorwaarden (payrolling, detachering). Dit betekent dat er ook een
verschuiving kan optreden in de richting van intermediairs, maar dat heeft geen zelfstandig (macro) effect.
Een deel van het door bedrijven (opdrachtgevers) en zzp’ers verdiende inkomen wordt dan overgedragen aan
intermediairs.
Het is in dit licht onwaarschijnlijk dat indirecte effecten via inkomens en bestedingen relevant zijn. Hetzelfde
geldt voor de sociale zekerheid. Het ligt niet in de lijn der verwachting dat de eventueel door de VAR
veroorzaakte substitutie leidt tot een verandering in de werkgelegenheid (groei of afname) en/of een
(significante) verschuiving naar werkgelegenheid voor werknemers.
Op sectorniveau lopen de verwachtingen enigszins uiteen, al zijn de verschillen te beperkt om te kunnen
spreken van betekenisvolle afwijkingen van het hiervoor geschetste beeld over de andere effecten. In tabel
5.1 hebben we de verwachtingen van de opdrachtgevers rond schijnzelfstandigheid, de inzet van zzp’ers en
arbeidsmigratie ter illustratie weergegeven.
Elke sector heeft een specifiek beeld. De landbouw verwacht een relatief klein effect op schijnzelfstandigheid
en andere schijnconstructies, maar verwacht een meer dan gemiddelde afname van de inzet van zzp’ers en
een toename van de arbeidsmigratie. De bouw verwacht vooral een meer dan gemiddelde toename van
andere schijnconstructies, maar ook een afname van de arbeidsmigratie. Het vervoer verwacht zowel een
meer dan gemiddelde afname van schijnzelfstandigheid en vermindering van arbeidsmigratie en de ICT
sector verwacht dat de nieuwe VAR gepaard gaat met een relatief klein effect op schijnzelfstandigheid en een
afname van arbeidsmigratie.

65

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

De adviessector (etc.) verwacht een gemiddelde afname van schijnzelfstandigheid en een relatief kleine
toename van het aantal schijnconstructies, gepaard gaande met een relatief beperkte afname van de inzet
van zzp’ers en een afname van de arbeidsmigratie. De zorgsector verwacht vooral een meer dan gemiddelde
afname van de inzet van zzp’ers, bij overigens gemiddelde verwachtingen over de effecten op
schijnzelfstandigheid en arbeidsmigratie. De financiële dienstverlening (inclusief overheid en onderwijs)
verwacht dat de nieuwe VAR vooral effect heeft op schijnzelfstandigheid, waar een meer dan gemiddelde
afname van schijnzelfstandigheid gepaard gaat met een meer dan gemiddelde toename van het aantal
andere schijnconstructies.
De overige activiteiten, die alle hiervoor niet apart genoemde activiteiten omvat, menen dat de nieuwe VAR
een gemiddeld effect zal hebben op schijnzelfstandigheid, een klein effect op de inzet van zzp’ers en zal
leiden tot een toename van de arbeidsmigratie.

Tabel 5.1

Verwacht effecten nieuwe VAR naar sector (ten opzichte van gemiddelde)

Sector
Landbouw
Bouwnijverheid en maintenance
Wegvervoer en koeriersbedrijf
Informatie en communicatie
Advies, onderzoek en
gespecialiseerde zakelijke
dienstverlening
Gezondheid- en welzijnszorg
Financiële dienstverlening, overheid
en onderwijs
Overige activiteiten

Lichte afname
schijnzelfstandigheid
(= 0)
0
+
-

Iets meer
andere schijnconstructies
(= 0)
+
0
0

0

Kleine afname
inzet zzp’ers
(= 0)

Geen effect op
arbeidsmigratie
(= 0)

+
0
0
0

+
-

-

-

-

0

0

+

0

+

+

0

0

0

0

-

+

Legenda: 0 = gemiddeld - = minder dan gemiddeld + = meer dan gemiddeld.

5.5

Meetpunten

In de aanpak van het onderzoek is rekening gehouden met het optreden van relevante effecten op de
arbeidsmarkt en de economie. Dit wordt geïllustreerd door de set meetpunten zoals beschreven in hoofdstuk
1 en opgenomen in schema B1.1 in bijlage B1.6.
Deze lijst is achteraf gezien nogal ambitieus. Omdat relatief beperkte effecten worden voorzien, is er geen
noodzaak om in toekomstige (jaarlijkse?) monitoring een uitgebreide set meetpunten te gebruiken. Wel lijkt
het van belang om in een eventuele toekomstige, meer jaren omvattende evaluatie de effecten op de
arbeidsmarkt en economie te betrekken. Een specifiek aandachtspunt is het effect op schijnzelfstandigheid
en andere schijnconstructies, maar dan vooral vanuit de optiek van de methode voor meting van deze

66

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

verschijnselen. Omdat het hier de doelvariabele betreft, dient deze in een monitor te worden meegenomen.
De vraag is dan vooral op welke wijze.
In schema 5.1 hebben we een en ander samengevat weergegeven. In het kader van een monitor zou de
nadruk moeten liggen op (ontwikkelingen in) het gebruik van de VAR, het beoogde effect en neveneffecten
op de werking van de arbeidsmarkt. Dit laatste omdat verwacht wordt dat, mede onder invloed van de VAR,
er nieuwe vormen van arbeidsrelaties en schijnconstructies ontstaan.

Schema 5.1

Overzicht relevante meetpunten voor toekomstige monitoring en evaluatie

Categorie

Meetpunt

Nadere relevante uitsplitsingen

Dimensies, methode

Aantal VAR op jaarbasis

Uitgesplitst naar (per type VAR):

Kwantitatief op basis van registratie

MONITOR
Bereik (gebruik)

Beoogd effect

Aantal schijnconstructies

•

Sector waarin werkzaam

•

Beroepsgroep zzp’er

•

Andere relevante kenmerken,
zoals startfase, leeftijd zzp’er

Naar sector en beroepsgroep

Kwalitatief, zo mogelijk indicaties
over omvang effecten.
Eventueel op basis van indicatoren

Neveneffecten
op
de werking van de
arbeidsmarkt

Positie intermediairs

Bemiddelaars,
e.d.

uitzendbureaus,

Kwalitatief, zo mogelijk indicaties
over omvang effecten.

Werkgelegenheid

Naar sector en type aanbod
(werknemers,
flexibele
arbeidskrachten, zzp’ers, overig
aanbod)

In termen van aantal banen,
personen en arbeidsvolume (aantal
arbeidsjaren)

Productie (toegevoegde
waarde)

Naar sector en totaal

In euro’s

Werkloosheid

Geen, alleen totaal

In personen, zo mogelijk
arbeidsvolume
(deeltijdwerkloosheid)

in

Effectief arbeidsaanbod
(participatie)

Geen, alleen totaal

In personen, zo mogelijk
arbeidsvolume (deeltijdaanbod)

in

(Arbeids)migratie

EVALUATIE
Neveneffecten
op
de werking van de
arbeidsmarkt
Neveneffecten
arbeidsmarkt
economie

op
en

Arbeidsproductiviteit
Omzet
Prijs

Het gebruik van de VAR kan eenvoudig worden gevolgd op basis van de informatie die via de webmodule
wordt verkregen (mits digitaal opgeslagen). Omdat schijnconstructies lastig zijn te meten, ligt het voor de
hand om deze doelvariabele op basis van kwalitatieve methoden (interviews, documentenstudie) te volgen.
Informatie die wordt verkregen via handhaving kan in dit verband een belangrijke toegevoegde waarde
hebben. Niettemin is denkbaar dat op basis van de gegevens die via de webmodule worden vastgelegd
indicaties kunnen worden verkregen over verschillende relevante indicatoren van schijnzelfstandigheid, zoals

67

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

in de voorbeelden in deze studie zijn benut (zie hoofdstuk 3). Ook neveneffecten op de werking van de
arbeidsmarkt kunnen via kwalitatieve methoden worden gevolgd, waar mogelijk (migratie) aangevuld met
statistische gegevens.
Vervolgens kan op gezette tijden via evaluatie geprobeerd worden een beeld te krijgen van de effecten van
de VAR op de arbeidsmarkt en economie. Zo zou op basis van tijdreeksanalyse, al of niet gecombineerd met
crosssectie analyse (gegevens op sectorniveau bijvoorbeeld) kunnen worden nagegaan of er trendbreuken
waarneembaar zijn in relevante grootheden (zoals productie, werkgelegenheid van werknemers), die
samenvallen met de introductie van de nieuwe VAR. Gegeven de verwachte omvang van effecten is de kans
niet groot dat deze trendbreuken – als ze zich al voordoen – goed waarneembaar zijn. Overwogen kan
worden daarom aanvullend kwalitatieve instrumenten (interviews, e.d.) in de evaluatie te gebruiken.
Voor zowel monitoring als evaluatie is een adequate nulmeting wenselijk. Dit is vooral voor de omvang van
schijnzelfstandigheid niet eenvoudig. De in dit onderzoek uitgevoerde meting is daarvoor niet toereikend. Bij
voorkeur zou deze moeten plaatsvinden op basis van een adequate, sluitende definitie van
schijnzelfstandigheid (of zelfstandigheid). Als benadering zou voor zoveel mogelijk relevante (deel)
indicatoren de waarde moeten worden vastgesteld, voorafgaand aan introductie van de nieuwe VAR. Een
aantal relevante deelindicatoren is in dit onderzoek en ook eerder onderzoek wel gemeten.
Het in kaart brengen van informele activiteiten vereist een specifiek ontwerp van onderzoek. Het lijkt daarom
raadzaam ook dit slechts incidenteel uit te voeren. Het ligt voor de hand daarbij aan te sluiten bij bestaand
periodiek onderzoek naar de informele sector.

5.6

Conclusies

De verwachtingen van de respondenten over de effecten van de nieuwe VAR op hun bedrijfskosten en
concurrentiepositie bevestigen het beeld dat uit de voorgaande hoofdstukken naar voren is gekomen,
namelijk dat de nieuwe VAR naar verwachting een mogelijk meer dan marginaal, maar niettemin beperkt
effect zal hebben op diverse relevante grootheden. Zoals eerder verwacht een ruime meerderheid geen
(grote) veranderingen in de kosten, of heeft men geen duidelijk beeld van wat er zou kunnen gebeuren. Dit
beeld komt ook weer naar voren bij de vraag naar het effect op de informele sector.
Er is dan ook geen reden om omvangrijke relevante effecten te verwachten op de arbeidsmarkt en de
economie. Er zal vooral sprake zijn van kleine verschuivingen tussen producenten, categorieën arbeid en
inkomensgroepen, zonder consequenties voor de economie als geheel. Denkbaar is dat de omvang en aard
van deze verschuivingen enigszins verschilt tussen sectoren, maar de verschillen zullen beperkt zijn.
Met het oog op toekomstige monitoring en evaluatie van de gewijzigde opzet van de VAR ligt het daarom
voor de hand in de regelmatige monitoring de nadruk te leggen op het gebruik van de VAR en de
ontwikkelingen in de doelvariabele (schijnconstructies) en de daaraan direct verbonden neveneffecten op de
werking van de arbeidsmarkt (positie intermediairs). Het gebruik van de VAR is in principe eenvoudig te
volgen op basis van gegevens die via de webmodule worden verzameld. Informatie over (omvang en vormen
van) schijnconstructies kan beter via kwalitatieve methoden worden verzameld. Niettemin zouden ook hier
de gegevens uit de webmodule kunnen worden gebruikt voor het in kaart brengen van ontwikkelingen in
relevante indicatoren voor schijnzelfstandigheid.

68

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

6.

Conclusies

Hieronder noemen de hoofdpunten uit de hiervoor per hoofdstuk geformuleerde conclusies. Het hoofdstuk
wordt afgesloten met de hoofdconclusies.

Gebruik VAR
Het gebruik van de VAR is in de afgelopen jaren sterk toegenomen en het lijkt er op dat de VAR steeds meer
standaard onderdeel is van de afspraken tussen opdrachtgevers uit het bedrijfsleven en zzp’ers die door hen
worden ingezet.
Lang niet alle bedrijven huren zzp’ers in. Naar schatting 20 procent van de bedrijven in Nederland maakt
gebruik van de diensten van zzp’ers. Ongeveer de helft van de zzp’ers beschikt niet over een VAR en maakt
daarvan dus ook geen gebruik, vooral omdat zij voor de particuliere markt werken en/of omdat in de situatie
waarin zij werken een VAR niet nodig is en/of omdat de opdrachtgever er niet nadrukkelijk om vraagt.
Een duidelijke motivatie voor het gebruik van de VAR kan niet aan de beschikbare gegevens worden
ontleend. Vrijwel alle omstandigheden worden als reden voor het gebruik van een VAR door een ruime
meerderheid van de opdrachtgevers en zzp’ers genoemd. Tegelijkertijd zijn de administratieve verplichtingen
van minder betekenis voor het al of niet werken met een VAR. Ook lijkt de naleving van de regels hoog.

Oordeel over wijzigingen
Landelijk is het oordeel van de opdrachtgevers over de nieuwe VAR neutraal, maar op sectorniveau loopt dit
oordeel uiteen. Aan de ene kant oordelen vervoer en logistiek en de financiële dienstverlening, onroerend
goed, overheid en onderwijs per saldo positief over de nieuwe VAR en aan de andere kant de ICT, de
adviessector, de landbouw en de zorg tamelijk negatief. De overige activiteiten vertonen een neutraal beeld.
Middelgrote bedrijven zijn wat negatiever in hun oordeel over de nieuwe VAR dan grote bedrijven.
De zzp’ers zijn positief over de praktische aspecten van de nieuwe VAR, maar over de
medeverantwoordelijkheid van de opdrachtgever lopen de meningen van zzp’ers uiteen. Een groot deel van
de zzp’ers ziet overigens geen verschil met de bestaande procedure.
Gemiddeld verwacht 30 procent van de opdrachtgevers dat de nieuwe VAR zal leiden tot het maken van
andere en/of betere afspraken met zzp’ers. Deze verheldering van de arbeidsrelaties is in overeenstemming
met het doel van de nieuwe procedure. Andere en/of betere afspraken betreffen t dan vooral de
opdrachtformulering, de duur van de opdracht en afspraken rond de zelfstandigheid van de zzp’er in de
organisatie van zijn of haar werk. Van de zzp’ers verwacht een beduidend lager percentage van 7 procent dat
andere afspraken zullen worden gemaakt. Zij verwachten vooral andere afspraken rond de duur van de
opdracht en de opdrachtformulering.

69

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Gevolgen voor schijnzelfstandigheid
Opdrachtgevers en zzp’ers hebben in meerderheid geen idee over het eventuele effect van de nieuwe VAR
op schijnzelfstandigheid. Voor zover de geënquêteerden hierover een uitspraak doen wordt verwacht dat de
nieuwe VAR per saldo zal leiden tot een afname van schijnzelfstandigheid.
De geïnterviewden zijn hierover minder zeker. De effectiviteit van de nieuwe VAR is volgens hen afhankelijk
van de vraag of deze in staat is de schijnzelfstandigheid eruit te filteren, zonder de echte zzp’er te benadelen.
Er wordt sterk betwijfeld dat dit mogelijk is, omdat het zeer de vraag is of er een eenduidige definitie van
ondernemer is te geven, die in de praktijk ook kan worden getoetst (gecontroleerd). Ook wordt getwijfeld of
een algemene aanpak voldoende recht doet aan sectorspecifieke omstandigheden.
Verder verwacht men een grote mate van “rationeel handelen”, dat wil zeggen het zodanig invullen van de
vragenlijst dat deze voldoet aan de vereisten, zodat er een VAR wordt verstrekt. Ook via andere wegen zal
men de gevolgen van de nieuwe VAR proberen te omzeilen, waaronder nieuwe schijnconstructies, waardoor
de effectiviteit van de VAR wordt verminderd.
Tegenover de afwezigheid van een effect op schijnzelfstandigheid ziet men vooral veel nadelen van de
nieuwe werkwijze, vooral in de vorm van extra administratieve lasten voor alle betrokkenen, in combinatie
met een sterke toename in het gebruik van de VAR en een ongewenst effect op de beeldvorming van zzp’ers.
Het overgrote deel van de gesprekspartners vraagt zich af of de nieuwe aanpak van de VAR het beste
instrument is in de bestrijding van schijnzelfstandigheid. Zij pleiten voor intensivering van de handhaving en
aansluiting op bestaande initiatieven rond de bestrijding van schijnzelfstandigheid op brancheniveau.

Effecten op de arbeidsmarkt
Het overgrote deel van de opdrachtgevers en zzp’ers verwachten dat de nieuwe VAR geen effect zal hebben
op de inzet van zzp’ers. Degenen die wel een effect vermoeden, verwachten per saldo een afname van de
inzet van zzp’ers. De verwachtingen lopen per sector iets uiteen. Zzp’ers die een effect van de nieuwe VAR
verwachten zijn eveneens per saldo pessimistisch over hun kans op werk na introductie van de nieuwe VAR
module. Dit geldt in het bijzonder voor de IT sector. De geïnterviewden verwachten per saldo een negatief
effect op de inzet van zzp’ers, zij het dat enkelen vermoeden dat dit slechts een tijdelijk verschijnsel is.
De verminderde inzet van zzp’ers zal volgens de opdrachtgevers in ongeveer gelijke mate worden
opgevangen via overwerk en herschikking van het eigen personeel en via andere vormen van flexibele arbeid.
De nieuwe VAR zal nauwelijks leiden tot aanstellen van nieuw vast personeel, wel in enige mate tijdelijke
werknemers. De nieuwe VAR zou daarmee voor een deel leiden tot substitutie van zzp’ers door andere
flexibele arbeidskrachten. Voor zover opdrachtgevers meer zzp’ers verwachten te gaan inzetten zullen ze dit
vooral doen voor uitbreiding van de activiteiten en/of het niet uitbesteden van werk. Hierdoor zal (denkbaar)
eigen personeel wat vaker worden “verdrongen” door de zzp’ers dan andere typen flexibele arbeid.
De geïnterviewden zijn in meerderheid van mening dat de verminderde inzet van zzp’ers niet ten goede komt
aan werknemers of uitzendkrachten. Men verwacht vooral een positief effect op payrolling, detachering,

70

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

nieuwe vormen van samenwerking en bemiddeling, andere vormen van ontduiking en – in het hogere
segment (IT) - extra offshoring.
De analyse op basis van de vignettenmethode geeft aanleiding om te veronderstellen dat het vermeende
risico op naheffing inderdaad de belangrijkste factor is in het afwegingsproces rond de inzet van zzp’ers en
het grootste verschil maakt in de kans op aanstelling van een zzp’er in overigens gelijke omstandigheden. Dit
is ook in de interviews aangegeven 22. Maar ook de expertise van de zzp’er heeft daarop invloed en ook bij
deze factor is de kans op aanstelling groter wanneer de zzp’er over specifieke kennis en kunde beschikt.
Tarief en het type werk lijken een kleinere rol te spelen, al is er bij overigens gelijke omstandigheden wel een
voorkeur voor een laag tarief en inzet van zzp’ers op specifiek werk.

Overige effecten
Vanwege de hiervoor genoemde beperkte omvang van effecten en mede omdat de nieuwe VAR naar
verwachting weinig effect heeft op de bedrijfskosten en positie van bedrijven en zzp’er, is er geen reden om
omvangrijke relevante effecten te verwachten op de arbeidsmarkt en de economie. Er zal vooral sprake zijn
van kleine verschuivingen tussen producenten, categorieën arbeid en inkomensgroepen, zonder
consequenties voor de economie als geheel. Denkbaar is dat de omvang en aard van deze verschuivingen
enigszins verschilt tussen sectoren, maar de verschillen zullen beperkt zijn.

Monitoring en evaluatie
Met het oog op toekomstige monitoring en evaluatie van de gewijzigde opzet van de VAR ligt het daarom
voor de hand in de regelmatige monitoring de nadruk te leggen op het gebruik van de VAR en de
ontwikkelingen in de doelvariabele (schijnconstructies) en de daaraan direct verbonden neveneffecten op de
werking van de arbeidsmarkt (positie intermediairs). Het gebruik van de VAR is in principe eenvoudig te
volgen op basis van gegevens die via de webmodule worden verzameld. Informatie over (omvang en vormen
van) schijnconstructies kan beter via kwalitatieve methoden worden verzameld. Niettemin zouden ook hier
de gegevens uit de webmodule kunnen worden gebruikt voor het in kaart brengen van ontwikkelingen in
relevante indicatoren voor schijnzelfstandigheid

Eindconclusies
Op basis van de in dit onderzoek verzamelde informatie kan worden geconcludeerd dat de introductie van de
nieuwe VAR-procedure naar verwachting bijdraagt in het bereiken van de beoogde effecten. De resultaten
van de vignettenmethode wijzen er op dat het risico op naheffing een belangrijke overweging is bij de inzet
van zzp’ers. Daarnaast geeft rond 30 procent van de opdrachtgevers aan dat ze, onder invloed van de nieuwe
procedure, afspraken met zzp’ers zullen aanpassen en/of verbeteren. Het werk wordt dan naar verwachting
door dezelfde personen uitgevoerd, maar op basis van duidelijkere (heldere) afspraken dan in de huidige
situatie.

22

We tekenen aan dat flexibiliteit van het aanbod van zzp’ers naar verwachting de dominante factor is in
het afwegingsproces rond de inzet van zzp’ers (zie UWV, 2014). Deze factor is om die reden niet in de
vignettenmethode meegenomen.

71

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Verder is de verwachting dat het aantal schijnzelfstandigen zal afnemen, maar over dit effect zijn de
uitkomsten minder eenduidig. Onzekerheid over dit effect hangt ook samen met problemen om
schijnzelfstandigheid goed te definiëren en te meten, mede door het relatief grote grijze gebied waarin
normale arbeidsrelaties kenmerken van schijnzelfstandigheid kunnen vertonen. Dit onderzoek bevestigt aan
de hand van een beperkt aantal indicatoren de in eerder onderzoek vastgestelde beperkte omvang van
schijnzelfstandigheid.
Per saldo heeft de nieuwe VAR-procedure naar verwachting een beperkt nadelig effect op de inzet van
zzp’ers. Voor zover het daarbij gaat om schijnzelfstandigen, is dit in lijn met de bedoeling van de maatregel,
maar er bestaat de vrees dat ook zzp’ers die te goeder trouw hun diensten aanbieden in beperkte mate
benadeeld worden en minder werk krijgen. Enkele geïnterviewden menen dat dit laatste een tijdelijk effect
zal zijn.
Opdrachtgevers die minder zzp’ers zullen inzetten, zullen dit vooral opvangen via extra inzet van het eigen
personeel en andere flexibele arbeidskrachten. Een klein aantal opdrachtgevers verwacht onder invloed van
de nieuwe procedure meer zzp’ers aan te stellen, in plaats van (nieuw) eigen personeel.
De nieuwe VAR-procedure gaat naar verwachting gepaard met extra administratieve lasten, maar de effecten
op de (bedrijfs)kosten zijn niettemin marginaal. Er zijn per saldo geen grote economische effecten te
verwachten, hooguit kleine verschuivingen tussen producenten, categorieën arbeid en inkomensgroepen.

72

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Literatuur
Berden, C., R. Dosker, P. Risseeuw en D. Willebrands (2010), Markt en hiërarchie; kosten en baten van het
zzp-schap, SEO rapport 2009-72, SEO Economisch Onderzoek, Amsterdam.
Cozijnsen, Rabina, Kène Henkes & Hanna van Solinge (2005), Laten gaan of behouden? Een vergelijkend
onderzoek naar beoordelingen van managers en studenten ten aanzien van uitstroom van oudere
werknemers, in: Gedrag en Organisatie 2005-18, nr. 6, p. 344.
Expertwerkgroep effectmeting (2012), Durf te meten. Eindrapport, Rijksoverheid (Ministerie van
Economische Zaken), Den Haag, november 2012.
Heuts, Lars, Heidi Witteman-van Leenen en Jos Mevissen (2014), De onduidelijke financiële situatie van
zzp’ers, in Economisch Statistische Berichten, jaargang 99 (4679), 21 februari 2014, blz. 120-121.
Hopkins, Daniel, J., Gary King (2010), Improving anchoring vignettes. Designing surveys to correct
interpersonal incomparability, in: Public Opinion Quarterly, Vol. 74, No. 2, Summer 2010, pp. 201-222.
Nederlandse Uitgeversbond (2008), Wat moet ik weten over veilig werken met freelancers?, Brochure,
Amsterdam.
Oostveen, Adriaan, Isabella Biletta, Agnès Parent-Thirion, Greet Vermeylen (2013), Self-employed or not selfemployed? Working conditions of ‘economically dependent workers, Background Paper, Eurofound,
Dublin.
Rossi, P.H., A.B. Anderson (1982), The factorial survey apporach. An introduction. In: P.H. Rossi & S.L. Nock
(eds.), Measuring Social Judgements. The factorial survey approach (Vol.15-67). Beverly Hills: Sage.
UWV (2014), Vacatures in Nederland 2013. De vacaturemarkt en personeelswerving in beeld, Amsterdam.
VictorMundi.com, e.a. (2012) Too VAR or not to VAR? , in ZZP Barometer, Noordbeemster, december.
Vendrig, J.P., P.J.M. Vroonhof, M. Folkeringa en M. Overweel (2007), Evaluatie Wet uitbreiding
rechtsgevolgen Verklaring ArbeidsRelatie, onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het Ministerie van Financiën, EIM/Panteia, Zoetermeer,
december 2007.
Vuuren, Daniel van (2012), De fiscale behandeling van zelfstandigen: een kritische blik. Fiscale bevoordeling
verdedigbaar. Huidige zelfstandigenaftrek niet, CPB Policy Brief 2012/2, Den Haag.
Zandvliet, Kees, José Gravesteijn, Olivier Tanis, Ronald Dekker, Daniela Skugor, met medewerking van Marieke
Meij (2013), ZZP tussen werknemer en ondernemer, in opdracht van het Ministerie van Economische
Zaken, onderzoek uitgevoerd door een consortium van SEOR, Reflect en bureau Mediad, SEOR,
Rotterdam, Februari 2013.
ZZP Nederland, Zelfstandigen Bouw, PZO en FNV Zelfstandigen (2013), Het alternatief voor de VAR, 14 maart
2013

73

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

74

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Bijlage 1

Onderzoeksverantwoording

B1.1 Inleiding
In het onderzoek zijn de volgende activiteiten uitgevoerd.
−
−
−
−

Deskresearch;
Een enquête onder (netto) 511 opdrachtgevers;
Een enquête onder (netto) 404 zzp’ers;
Interviews met vertegenwoordigers van organisaties en/of experts.

Hieronder lichten we de uitgevoerde werkzaamheden per onderdeel nader toe. De vragenlijsten van beide
enquêtes zijn als bijlage 2 en 3 opgenomen. In de laatste paragraaf hebben we het schema van meetpunten
opgenomen dat in het onderzoek leidend is geweest voor de dataverzameling.

B1.2 Deskresearch
De uitgevoerde deskresearch omvatte:
−
−

−

Literatuurverkenning. De literatuurlijst bevat het overzicht van geraadpleegde bronnen.
Verzameling relevant statistisch materiaal. Hier gaat het om:
−
Populatiegegevens van LISA bedrijvenregister naar sector. Deze zijn in combinatie met gegevens
van het CBS benut voor het vertalen van de uitkomsten van het onderzoek naar landelijke
cijfers;
−
CBS gegevens over het aantal vestigingen (bedrijvenregister) en voorts statistische gegevens
voor de analyse van de arbeidsmarkteffecten en effecten op macroniveau;
Analyse en rapportage. In de hoofdtekst van het rapport zijn de uitgevoerde analyses toegelicht.

B1.3 Enquête onder opdrachtgevers
Opzet van het veldwerk
Aan de geselecteerde bedrijven is een brief gestuurd met een korte toelichting op het onderzoek en het
verzoek om via het invullen van de vragenlijst aan het onderzoek mee te werken. De bedrijven is gedurende
drie weken de mogelijkheid geboden om de vragenlijst in te vullen via een speciaal ingerichte website,
waarop ook nadere informatie over opzet en achtergronden van het onderzoek was te vinden. Ruim 20
procent van de (bruikbare) respons is via de webmodule verkregen. Daarna is het telefonische veldwerk
gestart en zijn de bedrijven die nog niet via de website hadden gereageerd via de telefoon benaderd met het
verzoek om medewerking aan het onderzoek.

75

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Steekproef en respons
Er is een steekproef getrokken uit het bestand van LISA, gestratificeerd naar sector en bedrijfsomvang.
Bedrijven met 1 werkzame persoon zijn buiten de steekproef gelaten. Deze groep bedrijven is benut voor de
steekproef onder zzp’ers.
Tabel B1.1 bevat een overzicht van de indeling van de verschillende SBI sectoren in responsgroepen voor het
onderzoek en geeft tevens een overzicht van de gerealiseerde netto respons.

Tabel B1.1

Overzicht netto respons naar responsgroep (sector) (a)

Respons
groep

Sector
Omschrijving (a)

1
2

Landbouw
Bouwnijverheid inclusief
Maintenance
Vervoer deel
- Personenvervoer weg
- Goederenvervoer weg
- Post en koeriers
Informatie en
Communicatie
Advisering, onderzoek en
overige specialistische
zakelijke dienstverlening
(m.u.v. 70 en 75)
Gezondheids- en welzijnszorg
Financiële instellingen
Verhuur/handel o.g.
Overige zak. dienstverlening
Overheid
Onderwijs
Overige activiteiten
- Bosbouw en visserij
- Winning van delfstoffen
- Industrie (m.u.v. 33)
- Nutsbedrijven
- Winning/distributie water
- Groot- en detailhandel
- Vervoer en opslag overig

3

4
5

6
7

8

- Horeca
- Veterinaire diensten
- Cultuur, sport en recreatie

- Overige dienstverlening
Totaal (aantal)
(a)

SBI
01
33
41, 42, 43
493
494
53
58 t/m 63
69, 71, 72, 73,
74
86 t/m 88
64 t/m 66
68
77 t/m 82
84
85
02, 03
06, 08 en 09
10 t/m 32
35
36 t/m 39
45 t/m 47
491, 492, 495,
50, 51 en 52
55 en 56
75
90 t/m 93
94 t/m 96

2-9
werkzame
personen

10-49
werkzame
personen

15

41

50
werkzame
personen
of meer
14

24

28

29

81

8

21

19

48

18

25

37

80

14

20

33

67

14

12

32

58

12

14

32

58

11

9

28

48

116

170

224

510

Totaal
70

De SBI sectoren Financiële Holdings (SBI 70), Huishoudens (97-98) en Extraterritoriale organisaties (99) zijn niet in de
steekproef meegenomen.

76

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Er is gestreefd naar een netto steekproefomvang van 25 respondenten per cel, om voldoende waarnemingen
per sector en grootteklasse te hebben. Er is een bruto steekproef ter grootte van 6 keer de vereiste netto
steekproef getrokken, omdat rekening is gehouden met reguliere non-respons en het feit dat (a) niet ieder
bedrijf zzp’ers inhuurt (er is van uit gegaan dat ongeveer 20 procent van de bedrijven zzp’ers inhuurt), (b) niet
altijd een VAR wordt gebruikt en (c) niet alle respondenten voldoende op de hoogte zijn van de betekenis van
de VAR.
Het realiseren van de gewenste netto respons werd vooral gehinderd doordat bedrijven niet aan de vereisten
voor het onderzoek voldeden (inzet zzp’er én gebruik VAR en enige kennis van de betekenis van de VAR) en
dus tijdens de screening afvielen. Deze hoge uitval kon in enkele sectoren worden gecompenseerd via
middelgrote en grote bedrijven. De aantallen zijn toereikend voor redelijk betrouwbare uitspraken op het
niveau van sectoren en bedrijfsgrootteklassen.

Non respons analyse – selectiviteit
Van de bedrijven die niet aan het onderzoek wilden meewerken (N= 1.500), weten we of deze wel of geen
zzp’ers inzetten. Voor een klein deel van degenen die wel zzp’ers inzetten (N=38) weten we of en in welke
mate daarbij een VAR wordt benut. Uit de vergelijking van de antwoorden met de respondenten blijkt dat er
geen significante verschillen zijn tussen beide groepen, op deze punten.
−
−
−

60 procent van de non-respons wil niet meedoen omdat men geen zzp’ers inzet in het bedrijf (bij de
responsgroep geeft 55 procent aan geen zzp’ers in te zetten).
Van de non-respons bedrijven die wel zzp’ers inschakelen doet bijna 40 procent dit vaak of regelmatig
(bij de respondenten is dit 42 procent).
Wanneer zzp’ers worden ingeschakeld door non-respons bedrijven, dan wordt vrijwel altijd (95
procent) een VAR gebruikt (bij de respondenten is dit 90 procent).

Mede als gevolg van een andere wijze van vraagstelling noemen de non-respondenten minder verschillende
redenen voor het gebruik van de VAR (vergelijk de resultaten in tabel B1.2 met die in figuur 2.2) 23. Toch
bleken ook bij de respondenten de neiging om de regels na te leven, het voorkomen van risico’s en
duidelijkheid over de arbeidsrelatie relatief belangrijke redenen voor het gebruik van de VAR. Voor de
respondenten was ook het type werk van betekenis.

23

De non-respondenten reageerden eerst spontaan en daarna is op minder redenen doorgevraagd dan bij
de respondenten, bij wie alle relevante redenen zijn nagelopen.

77

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Tabel B1.2

Redenen non respondenten voor gebruik VAR

Het is beleid dat er bij de inzet van een zzp'er altijd naar een VAR wordt gevraagd

43%

Het is volgens ons verplicht om met een VAR te werken

38%

Om te werken conform de wet- en regelgeving

35%

Om naheffing van loonbelasting en premies te voorkomen

16%

Om zekerheid te hebben over de arbeidsrechtelijke positie van de zzp'er

14%

Wij zetten zzp'ers alleen in voor langdurige opdrachten / projecten (langer dan 3 maanden)

5%

Wij zetten zzp'ers alleen in voor dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf

5%

Het is beleid dat alleen zzp'ers worden ingezet die over een VAR beschikken

3%

Totaal (aantal)

N=37

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Positie respondent en kennis van de VAR
Rond 45 procent van de respondenten is (mede)verantwoordelijk voor de inzet van zzp’ers en nog eens 11
procent is er beleidsmatig bij betrokken (zie figuur B1.1). De overige 40 procent heeft een ondersteunende of
administratieve rol hierbij. De verschillen tussen sectoren zijn voor wat de positie van de respondent beperk.
Een derde van de respondenten is goed op de hoogte van de VAR en de helft geeft aan in grote lijnen te
weten waarvoor de VAR nodig is (zie figuur B1.2). De overige bijna 20 procent weet betrekkelijk weinig of
vrijwel niets van de VAR. Deze zijn niet in het onderzoek betrokken. De kennis van de VAR verschilt weinig
tussen sectoren en ook niet tussen de verschillende type functionarissen (eindverantwoordelijk of
ondersteunend).

Figuur B1.1

Positie respondent rond inzet zzp’ers in het bedrijf (N = 510)

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

78

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Figuur B1.2

Kennis van de VAR bij de respondent (N = 510)

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

Ophoging (herweging)
Voor het verkrijgen van een landelijk beeld zijn de resultaten waar nodig opgehoogd (herwogen). Daarbij is
uitgegaan van populatiegegevens van het CBS (zie tabel B1.3). In enkele gevallen (kleine bedrijven in de
landbouw, de zorg, financiële diensten, etc. en overige activiteiten) is er sprake van een relatief hoge
correctiefactor. De effecten van ophoging bleken in de praktijk echter beperkt, mede door relatief beperkte
verschillen binnen sectoren en/of grootteklassen.

Tabel B1.3

Populatie bedrijven naar responsgroep

Responsgroep (sector)

1
2
3
4
5
6
7
8

Landbouw
Bouwnijverheid en maintenance
Wegvervoer, post en koeriers
Informatie en communicatie
Advies, onderzoek en overige
gespecialiseerde zakelijke dienstverlening
Gezondheids- en welzijnszorg
Financiële diensten, onroerend goed,
overheid en onderwijs
Overige activiteiten
Totaal

2-9
werkzame
personen

10-49
werkzame
personen

32.340
23.380
5.905
10.305

1.845
4.770
1.810
2.150

50
werkzame
personen
of meer
120
900
545
545

23.265

3.560

635

27.460

21.225

3.100

1.380

25.705

39.165

6.015

3.420

48.600

146.560
302.145

25.680
48.930

5.980
13.525

178.220
364.600

Totaal

34.305
29.050
8.260
13.000

Bron: CBS Bedrijvenregister, stand april 2014 (www.cbs.nl)

79

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

B1.4 Enquête onder zzp’ers
Opzet van het veldwerk
Uit het bestand van LISA is een aselecte steekproef van bedrijven met 0 of 1 werkzame persoon getrokken.
De geselecteerde zzp’ers zijn direct telefonisch benaderd met een korte toelichting op het onderzoek en een
verzoek om medewerking via een enquête.
De interviews zijn gestart met een screening voor de selectie van zzp’ers voor wie het zzp-schap
hoofdactiviteit is. Op deze manier zijn zogenaamde “hobby-zzp’ers” en personen voor wie het zzp-schap een
bijbaan is (naast werknemerschap) buiten het onderzoek gehouden, evenals bedrijven die (inmiddels)
personeel in dienst blijken te hebben.
Voor de zzp’ers is het wel of niet in bezit hebben en/of gebruiken van een VAR geen selectiecriterium
geweest. De netto steekproef bevat dus alle zzp’ers, ongeacht of zij een VAR hebben of gebruiken.
Uiteindelijk blijkt ongeveer de helft van de zzp’ers over een VAR te beschikken.

Respons
Tabel B1.4 geeft de respons naar responsgroep (sector), zoals onderscheiden in dit onderzoek. Tabel B1.5
geeft een meer gedetailleerde uitsplitsing van de respons naar sector.
Tabel B1.4 laat zien dat vooral de adviessector, e.d. sterk is oververtegenwoordigd in de respons, en de
overige activiteiten sterk ondervertegenwoordigd. De overige sectoren zijn licht oververtegenwoordigd
(bouw, ICT, zorg) of ondervertegenwoordigd (landbouw, financiële diensten, etc.). De verschillen tussen
sectoren hangen naar verwachting in belangrijke mate samen met de betekenis van zzp’ers en het gebruik
van de VAR in verschillende sectoren. Het aantal respondenten is in de landbouw en het vervoer te klein om
op sectorniveau uitspraken te kunnen doen.

Tabel B1.4
Respons
groep
1
2
3
4
5

6
7
8
(a)

Respons naar responsgroep, aandeel responsgroep in respons en populatie
Sector
Omschrijving
Landbouw
Bouwnijverheid en maintenance
Wegvervoer, post en koeriers
Informatie en communicatie
Advies, onderzoek en overige
gespecialiseerde zakelijke
dienstverlening
Gezondheids- en welzijnszorg
Financiële diensten, onroerend
goed, overheid en onderwijs
Overige activiteiten
Totaal

Respons (aantal)
9
56
2
35

Aandeel in
respons (%)
2%
14%
1%
8%

Aandeel in
populatie (a)
3%
11%
1%
6%

122

30%

13%

47

12%

8%

53

13%

17%

80
404

20%
100%

40%
100%

Bron: CBS Bedrijvenregister, stand april 2014 (www.cbs.nl). Bedrijven met 1 werkzame persoon.

80

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Tabel B1.5

Verdeling respons naar sector (SBI)

Sector (SBI)
Landbouw (SBI 01)
Industrie: vervaardiging van producten (SBI 10 t/m 32)
Industrie: reparatie en installatie van machines en apparaten (SBI 33)
Bouwnijverheid (SBI 41 t/m 43)
Groot- en detailhandel (SBI 45 t/m 47)
Vervoer per spoor, over water, via de lucht of via pijpleiding (SBI 491, 492, 495,
50 en 51)
Vervoer over de weg en post en koeriers (SBI 493 en 494)
Opslag en dienstverlening voor vervoer (SBI 52)
Horeca / logies-, maaltijd en drankverstrekking (SBI 55 en 56)
Informatie en communicatie (SBI 58 t/m 63)
Verhuur van en handel in onroerend goed (SBI 68)
Advisering, onderzoek en overige specialistische zakelijke dienstverlening (SBI
69, 71 t/m 74)
Verhuur van roerend goed en overig zakelijke dienstverlening (SBI 77 t/m 82)
Gezondheidszorg en welzijnszorg (SBI 86 t/m 88)
Cultuur, sport en recreatie (SBI 90 t/m 93)
Onderwijs en financiële dienstverlening
Overige dienstverlening (SBI 94 t/m 96)
Totaal (aantal)
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

4,7%
1,5%
0,2%
12,0%
9,3%
0,2%
0,3%
0,3%
0,5%
7,1%
1,2%
24,2%
5,2%
11,4%
8,6%
4,9%
9,4%
N =404

Non respons analyse
Enkele zzp’ers die niet aan het onderzoek wilden meewerken, waren wel bereid om enkele vragen over
belangrijke thema’s van het onderzoek te beantwoorden (N = 47). Zo weten we onder meer of deze in het
bezit zijn van een VAR of niet en de redenen hiervoor. Door deze te vergelijken met de antwoorden van de
respondenten kunnen verschillen en overeenkomsten tussen beide groepen worden vastgesteld, om te
testen of de respons eventueel selectief is.
−

−

−

Van de non-respons zzp’ers is 38 procent in het bezit van een VAR, terwijl dit bij de responsgroep 47
procent is. Onder de respondenten zijn zzp’ers die over een VAR beschikken dus waarschijnlijk licht
oververtegenwoordigd, maar dat is in het licht van het onderzoeksthema minder bezwaarlijk.
Bij zowel de non-respons zzp’ers als bij de respondenten zijn de meest genoemde redenen voor het
niet hebben van een VAR:
−
Mijn opdrachtgevers vragen er nooit naar;
−
Mijn opdrachtgevers zijn allemaal particulieren;
−
Ik heb nog nooit nagedacht over de VAR/nog nooit nodig gehad.
In dit opzicht is er dus geen verschil tussen non-respons en respons.
Voor de non-respons en respondenten die wel in het bezit zijn van een VAR komen zowel redenen
voor het gebruiken als het niet gebruiken van een VAR overeen bij beide groepen. Bij het wel
gebruiken wordt de reden “Wanneer de opdrachtgever er specifiek naar vraagt” het meest genoemd

81

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

−

bij beide groepen. De redenen ‘Mijn opdrachtgevers vragen er nooit naar’ en ‘Mijn opdrachtgevers zijn
allemaal particulieren’ worden ook hier door beide groepen het meest genoemd als reden.
Non respondenten die wel over een VAR beschikken maar deze nooit gebruiken zijn in de non-respons
oververtegenwoordigd. Het gaat hier overigens een klein aantal waarnemingen. Dit bevestigt dat het
bezit en gebruik van de VAR van invloed is geweest op de bereidheid tot medewerking en dat
daardoor enige selectiviteit in de respons aanwezig is, die vanuit het onderzoeksthema als minder
bezwaarlijk kan worden gezien.

Kennis van de VAR
Tabel B1.6 laat zien dat ongeveer een derde van de zzp’ers die bereid waren om aan het onderzoek mee
te werken vrijwel niets weten van de VAR. Onder degenen die niet in het bezit zijn van een VAR is dit
zelfs ruim de helft. Deze groep is vanwege gebrek aan kennis over de VAR niet in het onderzoek
meegenomen.
Tabel B1.6

Kennis zzp’ers van de inhoud van de VAR
In het bezit van
een VAR

Ik ben goed op de hoogte en weet precies wat een
VAR is en waarvoor die nodig is
Ik weet in grote lijnen wat een VAR is en waarvoor die
nodig is
Ik weet wel iets van de VAR en waarvoor die nodig is,
maar niet zo heel veel
Ik weet eigenlijk vrijwel niets van de VAR en waarvoor
die nodig is
Totaal (aantal)

Niet in het
bezit van een
VAR

Totaal

30%

5%

17%

46%

18%

31%

18%

22%

20%

5%

56%

32%
594

Bron: SEOR/Mediad Enquête onder zzp’ers 2014

82

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

B1.5 Interviews
Overzicht gesprekspartners
Onderstaande tabel bevat de organisaties en contactpersonen die zijn geïnterviewd in het kader van het
onderzoek. Er zijn 18 interviews gehouden, waarvan 11 persoonlijk en 7 telefonisch. Het gaat om 4
organisaties van zzp’ers, 8 werkgeversorganisaties, 2 bemiddelingsorganisaties, 2 uitzendorganisaties, een
werknemersorganisatie en de Belastingdienst.

Tabel B1.7

Overzicht geïnterviewden

Organisatie
Nederlandse Uitgeversbond
VNO NCW
LTO Noord
AWVN
TLN
Actiz
BTN
Aannemersfederatie Bouw & Infra Nederland
Zorgzuster
NBBU
ABU
Randstad
FNV
FNV Zelfstandigen
Stichting ZZP Nederland
Platform Zelfstandig ondernemers
FNV Zelfstandigen bouw
Belastingdienst

Contactpersoon
Miranda Maasman
Wouter Brookman
Peter Baltus
Jan de Graaf
Saskia Kraaijenoord
Remco Rog
Jan Verschuren
Truus Remkes
Ralph Smeets
Marco Bastian/ Fariël Dilrosun
Lisette van Rossum
Mark Poort
Renier Stroo
Josien van Breda
Maarten Post
Marieke Lips
Charles Verhoef
Rudmer Dalstra

Gesprekspuntenlijst
Box B1.1 bevat de gesprekspuntenlijst die is gebruikt als leidraad voor de interviews. De contactpersonen
hebben deze lijst voorafgaand aan het gesprek toegestuurd gekregen.

83

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Box B1.1

Gesprekspuntenlijst interviews

S1050 Onderzoek arbeidsmarkteffecten aangepaste VAR

Interviews met organisaties en experts
Doel, achtergrond en opzet van het onderzoek
Het kabinet wil zorgen dat de aard van arbeidsrelaties tussen zzp'er en opdrachtgever duidelijker wordt.
Aanpassing van de VAR-procedure past in dit streven. Ook wordt verwacht dat de nieuwe VAR de regeldruk
verminderd. Verwacht wordt dat de medeverantwoordelijkheid van de opdrachtgever bijdraagt aan de
vermindering van schijnzelfstandigheid.
Voordat de aangepaste regels van kracht worden, moet eerst via nader onderzoek onder meer de (potentiële)
arbeidsmarkteffecten van de nieuwe aanpak voor zowel de zzp’ers en hun opdrachtgevers, als de economie als
geheel, in kaart worden gebracht.
De overheid, te weten de ministeries van Economische Zaken, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Financiën,
hebben SEOR (Sociaal Economisch Onderzoek Rotterdam), een onderzoeksbureau van de Erasmus Universiteit
Rotterdam en Bureau Mediad uit Rotterdam opdracht gegeven om dit onderzoek uit te voeren. Beide organisaties
zijn onafhankelijke onderzoeksbureaus met ruime ervaring in het uitvoeren van onderzoek op sociaaleconomisch
gebied, veelal in opdracht van overheidsinstellingen op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau.
Het onderzoek omvat literatuuronderzoek, een enquête onder 600 opdrachtgevers, een enquête onder 400
zzp’ers en interviews met relevante organisaties en experts. Onderstaande gesprekspuntenlijst vormt de leidraad
voor de interviews. De relevante thema’s zijn in de lijst benoemd, deels aan de hand van concrete vragen. In
enkele gevallen wordt gevraagd naar bijzonderheden per sector, beroepsgroep of type arbeidsrelatie.
Korte toelichting op voorgenomen veranderingen in de VAR-procedure
Om arbeidsrelaties beter te kunnen kwalificeren, wil het kabinet de procedure rond de Verklaring Arbeidsrelatie
(VAR) vereenvoudigen en verduidelijken. De veranderingen gaan in per 1 januari 2015.
Het is de bedoeling dat de VAR zo goed mogelijk de omstandigheden aangeeft waaronder een specifieke opdracht
wordt uitgevoerd. Een VAR wordt daarom niet langer automatisch verstrekt en moet minimaal één keer per jaar
opnieuw worden aangevraagd door de zzp'er. Maar ook tussentijds kan de zzp'er een nieuwe VAR aanvragen,
wanneer een opdracht afwijkt van de normale werkzaamheden.
Wel wordt de aanvraagprocedure vereenvoudigd en verduidelijkt. Ook in de nieuwe situatie kan de zzp'er een VAR
online aanvragen via de site van de Belastingdienst. Na invulling is de VAR voor de zzp'er direct beschikbaar door
de ingevulde verklaring te downloaden.
De nieuwe VAR vragenlijst omvat vergelijkbare vragenblokken als in de bestaande, maar is vereenvoudigd en
verbeterd. Bovendien hoeft de zzp'er alleen vragen te beantwoorden die voor zijn situatie relevant zijn
De opdrachtgever wordt mede verantwoordelijk voor de VAR en wordt geacht te toetsen of de feitelijke
omstandigheden van de uit te voeren opdracht overeenkomen met de door de zzp'er in de VAR aangegeven
omstandigheden. Het gaat dan alleen om omstandigheden die door de opdrachtgever zijn te beïnvloeden. Als een
opdrachtgever een zzp’er inzet op basis van een niet accurate VAR, is de opdrachtgever niet gevrijwaard van
naheffing.
Wanneer tot een arbeidsrelatie wordt over gegaan, dan dient de opdrachtgever, zoals ook nu, de identiteit van de
zzp'er te controleren en een kopie van het identiteitsbewijs en de VAR toe te voegen aan zijn administratie. De
zzp'er verstrekt een kopie van de VAR aan de opdrachtgever, samen met een kopie van zijn identiteitsbewijs.

84

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Gesprekspuntenlijst
A. Algemeen
1.
2.
3.
4.
5a.
5b.

Algemene reactie en visie op de nieuwe regels en de belangrijkste implicaties ervan.
Wat is naar uw mening de betekenis van de nieuwe procedure voor de zzp’er in praktische zin (online
invullen, meer toegespitst op situatie zzp’er) voor het gebruik van de VAR?
(makkelijker/moelijker/geen verschil + toelichting + event .verschil naar sector, beroepsgroep, type werk (*))
Wat is naar uw mening de betekenis van de medeverantwoordelijkheid van de opdrachtgever voor inzet
van de VAR?
(makkelijker/moelijker/geen verschil + toelichting + event .verschil naar sector, beroepsgroep, type werk (*))
Verwacht effect op concrete arbeidsrelaties tussen zzp’er en opdrachtgever, in termen van afspraken,
kwaliteit van de arbeidsrelatie, etc.?
(duidelijker/ onduidelijker/ kwalitatief beter/ slechter/geen verschil) + toelichting
Verwachte verandering in het gebruik van de (nieuwe) VAR.
(toenemen/ afnemen/ geen verandering) + toelichting
Waarop is deze verwachting gebaseerd?

B. Verwachte veranderingen in inzet zzp’ers
6.
6a.
6b
6c.

Effect van de nieuwe VAR op de feitelijke inzet van zzp’ers?
(meer/ minder / geen verschil) + toelichting + eventueel verschil naar type werk, etc.
Als er meer zzp’ers zullen worden ingezet, ten koste van welke categorie arbeid zal dit dan gaan
(substitutie)?
(vaste werknemers/ tijdelijke contracten/ flexibele contracten/ uitzendkrachten/ payrolling, e.d.)
Als er minder zzp’ers zullen worden ingezet, welke categorie arbeid zal dit dan gaan (substitutie)?
(Vaste werknemers/ tijdelijke contracten/ Flexibele contracten/ uitzendkrachten/ Payrolling, e.d.)
Als er geen verschil zal zijn: waar hangt dit dan mee samen?

C. Schijnzelfstandigheid
7a.
7b.

Welk effect heeft de nieuwe VAR naar uw mening op de omvang van schijnzelfstandigheid?
(zal toenemen / zal afnemen / geen effect) + toelichting + eventueel verschil naar type werk, etc.
Wat zijn de redenen voor dit door u verwachte effect?
Noot: eventuele verschillen naar sector, etc.

D. Positie en rol bemiddelaars
8a.
8b.

Welk effect heeft de nieuwe VAR naar uw mening op de rol en positie van bemiddelende organisaties
(bemiddelaars in zorg, ICT, e.d. en uitzendorganisaties)?
(zal veranderen /zal niet of nauwelijks veranderen)
Toelichting op de redenen voor al of niet verandering.
Noot: eventuele verschillen naar sector, etc.

E. Arbeidsmigratie en informele markt
9.
10.

Eventueel effect van de nieuwe VAR op (internationale) arbeidsmigratie en toelichting op achtergronden
verwacht effect.
(Zal toenemen / zal afnemen / zal niet/nauwelijks veranderen)
Eventueel effect op de omvang van het informele circuit en toelichting op achtergronden van verwacht
effect.
(zal toenemen / zal afnemen / zal niet/nauwelijks veranderen)
Noot: eventuele verschillen naar sector, etc.

(*) Hier gaat het om: korte versus lange klussen; specialistisch versus eenvoudig werk; al of niet kernactiviteit van
de opdrachtgever, e.d.

85

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

B1.6 Onderzoekskader
Schema B1.1 bevat de lijst met meetpunten, die als kader, of uitgangspunt is gebruikt bij de opstelling
van de onderzoeksinstrumenten (vragenlijst, gesprekspuntenlijst, e.d.). Dit schema is op basis van de
resultaten van het onderzoek omgebouwd tot een schema met meetpunten voor toekomstig onderzoek
(zie hoofdstuk 5).
Schema B1.1

Overzicht relevante meetpunten voor onderzoek

Categorie

Meetpunt

Nadere uitsplitsingen

Bereik (gebruik)

Aantal VAR op jaarbasis

Uitgesplitst naar:
−

Sector waarin werkzaam

−

Beroepsgroep zzp’er

−

Leeftijd zzp’er

Dimensies

(eventueel per type VAR)
Beoogd effect

Aantal schijnconstructies

Naar sector en
beroepsgroep

In termen van aantal
contracten (banen),
personen en arbeidsvolume
(aantal arbeidsjaren)

Neveneffecten op
arbeidsmarkt en economie

Werkgelegenheid

Naar sector en
beroepsgroep

In termen van aantal banen,
personen en arbeidsvolume
(aantal arbeidsjaren)

Productie (toegevoegde
waarde)

Naar sector en totaal

In euro’s

Arbeidsproductiviteit

Naar sector en totaal

In euro’s

Omzet

Naar sector en totaal

In euro’s

Prijs

Naar sector en totaal

In euro’s

Werkloosheid

Geen, alleen totaal

In personen, zo mogelijk in
arbeidsvolume
(deeltijdwerkloosheid)

Effectief arbeidsaanbod
(participatie)

Geen, alleen totaal

In personen, zo mogelijk in
arbeidsvolume
(deeltijdaanbod)

Positie intermediairs

Bemiddelaars,
uitzendbureaus, e.d.

Kwalitatief, zo mogelijk
indicaties over omvang
effecten.

Neveneffecten op de werking
van de arbeidsmarkt

(Arbeids)migratie

Kwalitatief, zo mogelijk
indicaties over omvang
effecten.

Informele arbeid

Kwalitatief, zo mogelijk
indicaties over omvang
effecten.

86

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Bijlage 2

Vragenlijst onderzoek onder opdrachtgevers

Arbeidsmarkteffecten Nieuwe VAR
Telefonische enquête onder opdrachtgevers
Datum

4 februari 2014

Contactpersoon

Kees Zandvliet

Adres

SEOR, Erasmus Universiteit Rotterdam
Postbus 1738
3000 DR ROTTERDAM

Telefoon

+31-10-4082220

Fax

+31-10-40882091

E-mail

zandvliet@seor.eur.nl

87

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

A DEELNAME EN NON-RESPONS
Vraag 1

Goede.... U spreekt met …. van Bureau Mediad uit Rotterdam.
In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken voeren wij op dit moment samen met SEOR van de Erasmus
Universiteit een onderzoek uit. Als het goed is, heeft uw bedrijf ook een brief gekregen waarin het onderzoek is
aangekondigd. Doel van het onderzoek is te achterhalen of bedrijven zzp’ers inzetten en of ze hierbij gebruik maken
van de VAR (Verklaring Arbeidsrelatie). Ik zou daarom graag enkele vragen willen stellen aan de functionaris die binnen
deze vestiging van het bedrijf verantwoordelijk is voor de inzet van zzp’ers. Komt het op dit moment gelegen als ik u
een paar vragen stel? Het onderzoek duurt ongeveer 10 minuten.

□
□
Vraag 2

1 Geen doelgroep: Het bedrijf zet geen zzp’ers in
10 Te druk / geen tijd
11 Geen zin
12 Principieel
13 Weigering telefonisch
14 Wordt al zo vaak voor enquêtes gebeld
16 Ziet nut onderzoek niet in
17 Onderwerp interesseert respondent niet
97 Andere reden, namelijk …..
98 Geen reden / wil reden niet geven

Zou ik u toch maximaal 5 vragen mogen stellen die voor het onderzoek van groot belang zijn?

□
□
Vraag 4

2 Nee  Ga naar vraag 2

Wat is de reden dat u niet aan het onderzoek deel wilt nemen?

□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
Vraag 3

1 Ja  Ga naar blok B (vraag 16)

1 Ja  Ga naar vraag 5
2 Nee  Ga naar vraag 4

Jammer dat u niet mee wilt werken aan het onderzoek. Ik wil u bedanken dat u mij te woord heeft gestaan en nog een
prettige dag toewensen.

 Ga naar blok L (vraag 94)
Vraag 5

Voordat ik de vragen stel, wil ik u graag nog een korte aanwijzing geven die van belang is bij de beantwoording van de
vragen. Indien uw bedrijf of het bedrijf waar u werkzaam bent meerdere vestigingen heeft, is het de bedoeling dat u de
vragen alleen beantwoordt voor de volgende vestiging: <gegevens uit steekproef>.

Vraag 6 Uw bedrijf staat geregistreerd in de sector <sector uit steekproef>. Klopt dit?

□ 1 Ja  Ga naar vraag 8
□ 2 Nee  Ga naar vraag 7
Vraag 7 Onder welke sector valt uw bedrijf dan?

□ 1 .... (SBI .....)
□ 2 .... (SBI .....)
□ 3 .... (SBI .....)
□ 4 .... (SBI .....)
□ 5 .... (SBI .....)
□ 97 Andere sector, namelijk ….

88

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 8 Hoeveel werknemers zijn er op dit moment in uw bedrijf werkzaam? Het gaat uitsluitend om werknemers die op de loonlijst
staan van uw bedrijf. Dit betekent dat u uitzendkrachten en ander ingeleend personeel niet moet meetellen. Het is
mogelijk dat u het antwoord op deze vraag niet precies weet. In dat geval vraag ik u een zo goed mogelijke schatting te
geven.
.... werknemers
Toelichting: Numerieke vraag. In hulpvraag indelen in de volgende categorieën en voor analyse en weging verder
samenvoegen

□ 1 Categorie 1 werknemer
□ 2 Categorie 2 t/m 4 werknemers
□ 3 Categorie 5 t/m 9 werknemers
□ 4 Categorie 10 t/m 19 werknemers
□ 5 Categorie 20 t/m 49 werknemers
□ 6 Categorie 50 t/m 99 werknemers
□ 7 Categorie 100 t/m 249 werknemers
□ 8 Categorie 250 of meer werknemers

Bedrijven die bij de vraag naar reden non-respons al hebben aangegeven dat ze geen zzp’ers inzetten (vraag 2 = 1) Ga
naar vraag 15
Overige bedrijven (vraag 2 != 1) Ga naar vraag 9
Vraag 9 Zet uw bedrijf -vaak, regelmatig, af en toe, zelden of nooit- zzp’ers in?

□ 1 Vaak  Ga naar vraag 10
□ 2 Regelmatig  Ga naar vraag 10
□ 3 Af en toe  Ga naar vraag 10
□ 4 Zelden  Ga naar vraag 10
□ 5 Nooit  Ga naar vraag 15
Vraag 10 Maakt uw bedrijf bij de inzet van zzp’ers -altijd, soms wel en soms niet of nooit- gebruik van een VAR?

□ 1 Altijd  Ga naar vraag 11
□ 2 Soms wel en soms niet  Ga naar vraag 12 en vraag 13
□ 3 Nooit  Ga naar vraag 14
Vraag 11 Er kunnen verschillende redenen zijn om gebruik te maken van een VAR. Welke redenen heeft uw bedrijf om bij de inzet
van zzp’ers altijd gebruik te maken van een VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Het is beleid dat er bij de inzet van een zzp’er altijd naar een VAR wordt gevraagd
□ 2 Het is beleid dat alleen zzp’ers worden ingezet die over een VAR beschikken
□ 3 Wij zetten zzp’ers alleen in voor langdurige opdrachten/projecten (langer dan 3 maanden)
□ 4 Wij zetten zzp’ers alleen in voor dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf
□ 11 Om naheffing loonbelasting en premies te voorkomen
□ 12 Om zekerheid te hebben over de arbeidsrechtelijke positie van de zzp’er
□ 21 Om te werken conform de wet- en regelgeving
□ 22 Het is volgens ons verplicht om met een VAR te werken
□ 31 Een VAR is simpel en vraagt weinig administratie
□ 97 Anders, namelijk …….
 Ga naar vraag 15

89

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 12

U geeft aan dat uw bedrijf bij de inzet van zzp’ers soms wel en soms niet gebruik maakt van een VAR. In welke situaties
kiest uw bedrijf ervoor om wel gebruik te maken van de VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Als de zzp’er wordt ingezet voor een langdurige opdracht/project (langer dan 3 maanden)
□ 2 Als de zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf
□ 3 Als de zzp’er niet eerder voor ons heeft gewerkt als zzp’er
□ 4 Als de zzp’er al eerder voor ons heeft gewerkt als werknemer
□ 11 Als wij denken dat het risico op naheffing loonbelasting en premies groot is
□ 12 Als wij zekerheid willen hebben over de arbeidsrechtelijke positie van de zzp’er
□ 97 Anders, namelijk …….
Vraag 13

In welke situaties kiest uw bedrijf ervoor om geen gebruik te maken van de VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Als de zzp’er wordt ingezet voor een kortdurende opdracht/project (korter dan 3 maanden)
□ 2 Als de zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht/project (geen dagelijks
productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf)

□ 3 Als de zzp’er al eerder zonder VAR voor ons heeft gewerkt als zzp’er
□ 4 Als de zzp’er niet eerder voor ons heeft gewerkt als werknemer
□ 11 Als wij denken dat het risico op naheffing loonbelasting en premies klein is
□ 97 Anders, namelijk …….
 Ga naar vraag 15
Vraag 14

Er kunnen verschillende redenen zijn om geen gebruik te maken van een VAR. Welke redenen heeft uw bedrijf om bij
de inzet van zzp’ers nooit gebruik te maken van een VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Wij zetten zzp’ers alleen in voor kortdurende opdrachten/projecten (korter dan 3 maanden)
□ 2 Wij zetten zzp’ers alleen in voor specifieke opdrachten/projecten (geen dagelijks
productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf)

□ 3 Wij zetten slechts incidenteel zzp’ers in
□ 11 Wij denken dat het risico op naheffing loonbelasting en premies klein is
□ 21 Het is volgens ons niet verplicht om met een VAR te werken
□ 31 Een VAR brengt veel administratieve rompslomp en kosten met zich mee
□ 97 Anders, namelijk …….
Vraag 15

Jammer dat u niet mee wilt werken aan het onderzoek. Ik wil u bedanken dat u mij te woord heeft gestaan en nog een
prettige dag toewensen.

 Ga naar blok L (vraag 94)

90

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

B SCREENING OP DOELGROEP BIJ DEELNAME
Vraag 16

Voordat ik de vragen stel, wil ik u graag nog een korte aanwijzing geven die van belang is bij de beantwoording van de
vragen. Indien uw bedrijf of het bedrijf waar u werkzaam bent meerdere vestigingen heeft, is het de bedoeling dat u de
vragen alleen beantwoordt voor de volgende vestiging: <gegevens uit steekproef>.

Vraag 17

Uw bedrijf staat geregistreerd in de sector <sector uit steekproef>. Klopt dit?

□ 1 Ja  Ga naar vraag 19
□ 2 Nee  Ga naar vraag 18
Vraag 18

Onder welke sector valt uw bedrijf dan?

□ 1 .... (SBI .....)
□ 2 .... (SBI .....)
□ 3 .... (SBI .....)
□ 4 .... (SBI .....)
□ 97 Andere sector, namelijk ….
Vraag 19

Hoeveel werknemers zijn er op dit moment in uw bedrijf werkzaam? Het gaat uitsluitend om werknemers die op de
loonlijst staan van uw bedrijf. Dit betekent dat u uitzendkrachten en ander ingeleend personeel niet moet meetellen.
Het is mogelijk dat u het antwoord op deze vraag niet precies weet. In dat geval vraag ik u een zo goed mogelijke
schatting te geven.
.... werknemers
Toelichting: Numerieke vraag. In hulpvraag indelen in de volgende categorieën en voor analyse en weging verder
samenvoegen

□ 1 Categorie 1 werknemer
□ 2 Categorie 2 t/m 4 werknemers
□ 3 Categorie 5 t/m 9 werknemers
□ 4 Categorie 10 t/m 19 werknemers
□ 5 Categorie 20 t/m 49 werknemers
□ 6 Categorie 50 t/m 99 werknemers
□ 7 Categorie 100 t/m 249 werknemers
□ 8 Categorie 250 of meer werknemers

Vraag 20

Zet uw bedrijf -vaak, regelmatig, af en toe, zelden of nooit- zzp’ers in?

□ 1 Vaak  Ga naar vraag 22
□ 2 Regelmatig  Ga naar vraag 22
□ 3 Af en toe  Ga naar vraag 22
□ 4 Zelden  Ga naar vraag 22
□ 5 Nooit  Ga naar vraag 21
Vraag 21

Het onderzoek richt zich op bedrijf die zzp’ers inzetten. U geeft aan dat uw bedrijf dat niet doet. Ik heb voor u dan ook
verder geen vragen meer. Ik wil u bedanken voor uw medewerking en nog een prettige dag toewensen.

 Ga naar blok L (vraag 94)
Vraag 22 Maakt uw bedrijf bij de inzet van zzp’ers -altijd, soms wel en soms niet of nooit- gebruik van een VAR?

□ 1 Altijd  Ga naar blok C (vraag 25)
□ 2 Soms wel en soms niet  Ga naar blok C (vraag 25)
□ 3 Nooit  Ga naar vraag 23

91

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 23

Er kunnen verschillende redenen zijn om geen gebruik te maken van een VAR. Welke redenen heeft uw bedrijf om bij de
inzet van zzp’ers nooit gebruik te maken van een VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Wij zetten zzp’ers alleen in voor kortdurende opdrachten/projecten (korter dan 3 maanden)
□ 2 Wij zetten zzp’ers alleen in voor specifieke opdrachten/projecten (geen dagelijks
productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf)

□ 3 Wij zetten slechts incidenteel zzp’ers in
□ 11 Wij denken dat het risico op naheffing loonbelasting en premies klein is
□ 21 Het is volgens ons niet verplicht om met een VAR te werken
□ 31 Een VAR brengt veel administratieve rompslomp en kosten met zich mee
□ 97 Anders, namelijk …….
Vraag 24

Het vervolg van de vragen gaat over het gebruik van een VAR bij de inzet van zzp’ers. U geeft aan dat uw bedrijf bij de
inzet van zzp’ers geen gebruik maakt van een VAR. Ik heb voor u dan ook verder geen vragen meer. Ik wil u bedanken
voor uw medewerking en nog een prettige dag toewensen.

 Ga naar blok L (vraag 94)

C DOELGROEP: ROL EN KENNIS VAN RESPONDENT
Vraag 25

We willen graag weten in welke hoedanigheid u in het bedrijf betrokken bent bij de inzet van zzp’ers. Bent u daarbij eindverantwoordelijk, medeverantwoordelijk, beleidsmatig bij betrokken of heeft u een ondersteunende of
administratieve rol-?

□ 1 Ik ben eindverantwoordelijk
□ 2 Ik ben medeverantwoordelijk
□ 3 Ik ben er beleidsmatig bij betrokken
□ 4 Ik heb een ondersteunende of administratieve rol
□ 5 Wil niet zeggen
Vraag 26

Welk van de volgende situaties is op u van toepassing als het gaat om uw eigen kennis op het terrein van de VAR?
Antwoorden 1 t/m 4 voorlezen!!!

□ 1 Ik ben goed op de hoogte en weet precies wat een VAR is en waarvoor die nodig is
□ 2 Ik weet in grote lijnen wat een VAR is en waarvoor die nodig is
□ 3 Ik weet wel iets van de VAR en waarvoor die nodig is, maar niet zo heel veel
□ 4 Ik weet eigenlijk vrijwel niets van de VAR en waarvoor die nodig is
□ 5 Wil niet zeggen

D DOELGROEP: ACHTERGRONDEN VAN DE INZET VAN ZZP’ERS
Vraag 27

We willen graag weten voor welk type arbeid uw bedrijf zzp’ers inzet. Is dat voor -specifieke opdrachten of projecten,
ondersteunende of facilitaire activiteiten, seizoensgebonden activiteiten of dagelijks productiewerk of kernactiviteiten
van uw bedrijf-?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Specifieke opdrachten of projecten
□ 2 Ondersteunende of facilitaire activiteiten
□ 3 Seizoensgebonden activiteiten
□ 4 Dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf
□ 97 Anders, namelijk ……………

92

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 28

Om een beeld te krijgen van de inzet van zzp’ers in uw bedrijf, willen we graag enkele vragen stellen over de laatste twee
zzp’ers die uw bedrijf heeft ingezet. Daarbij gaat het om opdrachten, projecten of werkzaamheden van zzp’ers die zijn
afgerond. Als een zzp’er meerdere opdrachten of projecten voor uw bedrijf heeft afgerond, vraag ik u de laatste
opdracht van deze zzp’er in gedachte te nemen.

Vraag 29

Voor welk type arbeid heeft uw bedrijf zzp’er 1 / zzp’er 2 ingezet? Was dat voor -een specifieke opdracht of project,
ondersteunende of facilitaire activiteiten, seizoensgebonden activiteiten of dagelijks productiewerk of kernactiviteiten
van uw bedrijf-?
Zzp’er 1

Zzp’er 2

1 Specifieke opdrachten of projecten





2 Ondersteunende of facilitaire activiteiten





3 Seizoensgebonden activiteiten





4 Dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf





97 Anders, namelijk ……………





6 Weet ik niet





Vraag 30

We willen graag de omvang van het werk van zzp’er 1 / zzp’er 2 weten. Kunt u de omvang van het werk van zzp’er 1 /
zzp’er 2uitdrukken in uren, dagen of een aanneemsom? Als u het niet exact weet, vraag ik u een schatting te maken.
Zzp’er 1

Zzp’er 2

1 Kan omvang in uren geven  Ga naar vraag 31





2 Kan omvang in dagen geven  Ga naar vraag 32





3 Kan omvang aanneemsom geven  Ga naar vraag 33





4 Kan of wil geen omvang geven  Ga naar vraag 34





Zzp’er 1

Zzp’er 2

.... uren

.... uren

Zzp’er 1

Zzp’er 2

.... dagen

.... dagen

Zzp’er 1

Zzp’er 2

€ ....

€ ....

Vraag 31

Vraag 32

Vraag 33

Vraag 34

Wat was de omvang van het werk van zzp’er 1 / zzp’er 2 in uren?

Wat was de omvang van het werk van zzp’er 1 / zzp’er 2 in dagen?

Wat was de aanneemsom van het werk van zzp’er 1 / zzp’er 2?

Tegen welk uurtarief exclusief BTW heeft zzp’er 1 / zzp’er 2 gewerkt? Als u het niet exact weet, vraag ik u een schatting
te maken.
Zzp’er 1

Zzp’er 2

1 Noemt uurtarief

€ ....

€ ....

2 Weet ik niet





93

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 35

Zijn de werktijden van zzp’er 1 / zzp’er 2 in belangrijke mate door uw bedrijf bepaald, in onderling overleg bepaald of
heeft de zzp’er dit grotendeels zelf bepaald?
Zzp’er 1

Zzp’er 2

1 In belangrijke mate door bedrijf bepaald





2 In onderling overleg bepaald





3 Grotendeels door zzp’er bepaald





4 Weet ik niet





Vraag 36

En wie heeft bij zzp’er 1 / zzp’er 2 de planning en organisatie van de werkzaamheden bepaald? Was dit in belangrijke
mate uw bedrijf, in onderling overleg of heeft de zzp’er dit grotendeels zelf bepaald?
Zzp’er 1

Zzp’er 2

1 In belangrijke mate door bedrijf bepaald





2 In onderling overleg bepaald





3 Grotendeels door zzp’er bepaald





4 Weet ik niet





E DOELGROEP: MOTIEVEN GEBRUIK VAR EN HUIDIGE ADMINISTRATIE VAR
Vraag 37

Er kunnen verschillende redenen zijn om bij de inzet van een zzp’er wel of juist niet een VAR te gebruiken. Ik noem een
aantal mogelijke redenen. Kunt u iedere keer aangeven of dit voor uw bedrijf een reden is om een VAR wel te gebruiken,
niet te gebruiken of dat het geen rol speelt in de keuze al dan niet een VAR te gebruiken?
Niet van
Speelt geen rol
in keuze om VAR
toepassing
wel of niet te
(komt niet
voor in uw bedrijf)
gebruiken

Reden om
VAR wel te
gebruiken

Reden om
VAR niet te
gebruiken

Als de zzp’er wordt ingezet voor een kortdurende
opdracht/project. Met kortdurend wordt bedoeld enkele uren,
dagen of weken en in ieder geval korter dan 3 maanden.









Als de zzp’er wordt ingezet voor een langdurige opdracht/project.
Met langdurig wordt bedoeld langer dan 3 maanden.









Als de zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk of
kernactiviteiten van het bedrijf









Als de zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht/project









Als wij bij de inzet van de zzp’er denken dat het risico op
naheffing loonbelasting en premies groot is







Als wij bij de inzet van de zzp’er denken dat het risico op
naheffing loonbelasting en premies klein is







Als de zzp’er nog nooit voor ons heeft gewerkt als zzp’er







Als de zzp’er al eerder zonder VAR voor ons heeft gewerkt als
zzp’er









Als de zzp’er al eerder voor ons heeft gewerkt als werknemer









Om zekerheid te hebben over de arbeidsrechtelijke positie van de
zzp’er







Redenen

94

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Omdat de inzet van zzp’ers slechts incidenteel is







Een VAR brengt veel administratieve rompslomp en kosten met
zich mee







Een VAR is simpel en vraagt weinig administratie







Om naheffing van loonbelasting en premies te voorkomen







Om te werken conform de wet- en regelgeving







Vraag 38



Ik heb nu een aantal mogelijke redenen genoemd. Zijn er nog andere redenen voor uw bedrijf om bij de inzet van zzp’ers
wel of juist niet een VAR te gebruiken?

□ 1 Ja  Ga naar vraag 39
□ 2 Nee  Ga naar vraag 40
Vraag 39

Welke andere nog niet genoemde redenen heeft uw bedrijf bij de inzet van zzp’ers voor het wel of juist niet gebruiken
van een VAR?
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….

Vraag 40

Het gebruik van een VAR vereist momenteel enkele administratieve handelingen welke ik zal noemen. Kunt u aangeven
of uw bedrijf de genoemde handeling verricht wanneer een VAR wordt gebruikt?

Administratieve handelingen

Altijd

Soms wel en
soms niet

Nooit

Weet ik niet

Controleren van de identiteit van de zzp’er aan de hand van
een identiteitsbewijs









Kopie van het identiteitsbewijs van de zzp’er in de
administratie bewaren









Controleren of geldigheidsduur van de VAR geldt voor de hele
duur van de opdracht/project









Controleren of de werkzaamheden op de VAR overeenkomen
met de werkzaamheden die de zzp’er voor uw bedrijf gaat
uitvoeren









Kopie van de VAR van de zzp’er in de administratie bewaren









F DOELGROEP: OORDEEL EN ALGEMEEN EFFECT NIEUWE VAR
Vraag 41

We gaan het nu hebben over de voorgenomen wijzigingen in het gebruik van de VAR. In de brief ter aankondiging van
het onderzoek zijn de belangrijkste weergegeven. Ik zal het nog even kort toelichten. In de voorgenomen nieuwe VAR
wordt de opdrachtgever medeverantwoordelijk voor de arbeidsrelatie. Wat betekent dit precies? Als uw bedrijf een
zzp’er inzet, moet u zowel aan het begin als tijdens de uitvoering van de werkzaamheden controleren of de door de
zzp’er ingediende VAR een accurate weergave is van de actuele omstandigheden waaronder het werk wordt uitgevoerd.
U hoeft alleen het deel van de VAR te controleren dat betrekking heeft op omstandigheden die uw bedrijf kan
beïnvloeden. Als uw bedrijf een zzp’er inzet op basis van een niet accurate VAR, dan is uw bedrijf niet gevrijwaard van
naheffing belasting en premies.

Vraag 42

Vindt u de voorgenomen nieuwe VAR -een goede ontwikkeling, een slechte ontwikkeling of maakt het voor uw bedrijf
geen verschil-?

□ 1 Goede ontwikkeling
□ 2 Enerzijds goed, anderzijds slecht (wisselend goed en slecht)
□ 3 Slechte ontwikkeling
□ 4 Dat maakt voor het bedrijf geen verschil
□ 5 Dat weet ik niet

95

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 43

Betekent de nieuwe VAR dat uw bedrijf bij de inzet van zzp’ers andere of betere afspraken gaat maken of op andere
details gaat letten? En zo ja, geldt dit dan voor alle zzp’ers die uw bedrijf inzet?

□ 1 Ja, bij alle zzp’ers die wij inzetten  Ga naar vraag 44
□ 2 Ja, maar dat zal per geval / per zzp’er verschillen  Ga naar vraag 44
□ 3 Nee  Ga naar vraag 45
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar vraag 45
Vraag 44

Op welke onderdelen zou uw bedrijf bij de nieuwe VAR andere of betere afspraken maken of op andere details letten?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 De omvang of duur van de opdracht/project
□ 2 De werktijden van de zzp’er
□ 3 De zelfstandigheid van de zzp’er in de planning en organisatie van zijn werk
□ 4 De facturering en kostencalculatie
□ 5 De opdrachtformulering
□ 97 Anders, namelijk ……..
Vraag 45

Wordt het inschakelen van zzp’ers voor uw bedrijf met de nieuwe VAR -aantrekkelijker, minder aantrekkelijk, wisselt dat
per type zzp’er, wisselt dat per type opdracht of maakt het voor uw bedrijf geen verschil-?

□ 1 Nieuwe VAR maakt inzet van zzp’ers aantrekkelijker voor het bedrijf
□ 2 Nieuwe VAR maakt inzet van zzp’ers minder aantrekkelijk voor het bedrijf
□ 3 Dat wisselt per type zzp’er
□ 4 Dat wisselt per type opdracht/project
□ 5 Dat maakt voor het bedrijf geen verschil
□ 6 Dat weet ik niet
Vraag 46

Denkt u dat de nieuwe VAR effect zal hebben op het aantal schijnzelfstandigen in uw sector of zal het effect vooral zijn
dat men andere manieren vindt om schijnzelfstandigheid te verdoezelen, af te dekken of te verbergen?
Toelichting: Met schijnzelfstandigen worden zzp’ers bedoeld die feitelijk hetzelfde doen als een gewone werknemer en
alleen in naam zelfstandig zijn. Deze schijnzelfstandigen werken vaak maar voor één opdrachtgever, doen hetzelfde werk
als de werknemers van het bedrijf en moeten meestal de aanwijzingen en de werktijden van de opdrachtgever (klant)
volgen.

□ 1 Zal effect hebben op omvang schijnzelfstandigheid  Ga naar vraag 47
□ 2 Zal vooral tot andere manieren van verbergen leiden  Ga naar blok G (vraag 48)
□ 3 Beide  Ga naar vraag 47
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar blok G (vraag 48)
Vraag 47

Zal de nieuwe VAR naar uw verwachting leiden tot meer of minder schijnzelfstandigen in uw sector?

□ 1 Meer
□ 2 Minder

96

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

G DOELGROEP: VERWACHTE EFFECT OP INZET ZZP’ERS EN ALTERNATIEVEN
Vraag 48

Ik noem verschillende typen opdrachten en soorten werk waarvoor zzp’ers kunnen worden ingezet. Kunt u iedere keer
aangeven of uw bedrijf voor dergelijke opdrachten of typen werk met de nieuwe VAR in termen van uren naar
verwachting meer of minder zzp’ers zal inzetten?

Vraag 49

Langdurige opdrachten of projecten, waarbij met langdurig langer dan 3 maanden wordt bedoeld.
Gaat uw bedrijf met de nieuwe VAR voor dergelijke opdrachten in termen van uren meer of minder zzp’ers inzetten?

□ 1 Minder uren  Ga naar vraag 50
□ 2 Dat maakt voor het bedrijf geen verschil  Ga naar vraag 53
□ 3 Meer uren  Ga naar vraag 51
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar vraag 53
□ 5 N.v.t, in het bedrijf hebben wij nooit dit soort opdrachten voor zzp’ers  Ga naar vraag 53
Vraag 50

U geeft aan dat uw bedrijf met de nieuwe VAR bij langdurige opdrachten of projecten (langer dan 3 maanden) in termen
van uren minder zzp’ers gaat inzetten. Hoe gaat uw bedrijf de werkzaamheden die deze zzp’ers deden of zouden doen
dan laten uitvoeren?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Huidig personeel meer uren laten werken of anders laten werken
(reorganisatie, herschikking)

□ 11 Nieuw/extra personeel in dienst nemen met een vast contract
□ 21 Nieuw/extra personeel in dienst nemen met een tijdelijk contract
□ 22 Meer flexibele krachten inzetten: Meer oproepkrachten / nul-urencontract-krachten
□ 23 Meer flexibele krachten inzetten: Meer uitzendkrachten
□ 24 Meer flexibele krachten inzetten: Meer krachten op basis van payrolling
□ 31 Activiteiten uitbesteden (aan andere bedrijven)
□ 32 Activiteiten/werkzaamheden afstoten (niet meer aanbieden)
□ 97Anders, namelijk .......
□ 98 Dat weet ik nog niet
 Ga naar vraag 53
Vraag 51

U geeft aan dat uw bedrijf met de nieuwe VAR bij langdurige opdrachten of projecten (langer dan 3 maanden) in termen
van uren meer zzp’ers gaat inzetten. Dienen de werkzaamheden die deze zzp’ers doen dan ter vervanging van andere
arbeidskrachten, komt dit in de plaats van uitbesteding aan andere bedrijven of is dit voor uitbreiding van
activiteiten/werkzaamheden?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Ter vervanging van andere arbeidskrachten  Ga naar vraag 52
□ 2 In plaats van uitbesteding aan andere bedrijven  Ga naar vraag 53
□ 3 Voor uitbreiding van de activiteiten/werkzaamheden  Ga naar vraag 53
□ 97 Anders, namelijk .....  Ga naar vraag 53
Vraag 52

Ter vervanging van welk soort arbeidskrachten worden de zzp’ers bij langdurige opdrachten of projecten (langer dan 3
maanden) met de nieuwe VAR dan ingezet?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Aantrekken van nieuw personeel
□ 2 Uren van huidig personeel
□ 3 Tijdelijke krachten (ongeacht uitzicht op vast)
□ 4 Oproepkrachten / nul-urencontract-krachten
□ 5 Uitzendkrachten
□ 6 Krachten op basis van payrolling
□ 97 Anders, namelijk .........

97

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 53

Kortdurende opdrachten of projecten, waarbij met kortdurend enkele uren, dagen of weken en in ieder geval korter dan
3 maanden wordt bedoeld.
Gaat uw bedrijf met de nieuwe VAR voor dergelijke opdrachten in termen van uren meer of minder zzp’ers inzetten?

□ 1 Minder uren  Ga naar vraag 54
□ 2 Dat maakt voor het bedrijf geen verschil  Ga naar vraag 57
□ 3 Meer uren  Ga naar vraag 55
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar vraag 57
□ 5 N.v.t, in het bedrijf hebben wij nooit dit soort opdrachten voor zzp’ers  Ga naar vraag 57
Vraag 54

U geeft aan dat uw bedrijf met de nieuwe VAR bij kortdurende opdrachten of projecten (korter dan 3 maanden) in
termen van uren minder zzp’ers gaat inzetten. Hoe gaat uw bedrijf de werkzaamheden die deze zzp’ers deden of zouden
doen dan laten uitvoeren?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Huidig personeel meer uren laten werken of anders laten werken
(reorganisatie, herschikking)

□ 11 Nieuw/extra personeel in dienst nemen met een vast contract
□ 21 Nieuw/extra personeel in dienst nemen met een tijdelijk contract
□ 22 Meer flexibele krachten inzetten: Meer oproepkrachten / nul-urencontract-krachten
□ 23 Meer flexibele krachten inzetten: Meer uitzendkrachten
□ 24 Meer flexibele krachten inzetten: Meer krachten op basis van payrolling
□ 31 Activiteiten uitbesteden (aan andere bedrijven)
□ 32 Activiteiten/werkzaamheden afstoten (niet meer aanbieden)
□ 97Anders, namelijk .......
□ 98 Dat weet ik nog niet
 Ga naar vraag 57
Vraag 55

U geeft aan dat uw bedrijf met de nieuwe VAR bij kortdurende opdrachten of projecten (korter dan 3 maanden) in
termen van uren meer zzp’ers gaat inzetten. Dienen de werkzaamheden die deze zzp’ers doen dan ter vervanging van
andere arbeidskrachten, komt dit in de plaats van uitbesteding aan andere bedrijven of is dit voor uitbreiding van
activiteiten/werkzaamheden?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Ter vervanging van andere arbeidskrachten  Ga naar vraag 56
□ 2 In plaats van uitbesteding aan andere bedrijven  Ga naar vraag 57
□ 3 Voor uitbreiding van de activiteiten/werkzaamheden  Ga naar vraag 57
□ 97 Anders, namelijk......  Ga naar vraag 57
Vraag 56

Ter vervanging van welk soort arbeidskrachten worden de zzp’ers bij kortdurende opdrachten of projecten (korter dan 3
maanden) met de nieuwe VAR dan ingezet?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Aantrekken van nieuw personeel
□ 2 Uren van huidig personeel
□ 3 Tijdelijke krachten (ongeacht uitzicht op vast)
□ 4 Oproepkrachten / nul-urencontract-krachten
□ 5 Uitzendkrachten
□ 6 Krachten op basis van payrolling
□ 97 Anders, namelijk .........

98

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 57

Dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf.
Gaat uw bedrijf met de nieuwe VAR voor dergelijke werkzaamheden in termen van uren meer of minder zzp’ers
inzetten?

□ 1 Minder uren  Ga naar vraag 58
□ 2 Dat maakt voor het bedrijf geen verschil  Ga naar vraag 61
□ 3 Meer uren  Ga naar vraag 59
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar vraag 61
□ 5 N.v.t, in het bedrijf hebben wij nooit dit soort werk voor zzp’ers  Ga naar vraag 61
Vraag 58

U geeft aan dat uw bedrijf met de nieuwe VAR voor dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf in
termen van uren minder zzp’ers gaat inzetten. Hoe gaat uw bedrijf de werkzaamheden die deze zzp’ers deden of zouden
doen dan laten uitvoeren?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Huidig personeel meer uren laten werken of anders laten werken
(reorganisatie, herschikking)

□ 11 Nieuw/extra personeel in dienst nemen met een vast contract
□ 21 Nieuw/extra personeel in dienst nemen met een tijdelijk contract
□ 22 Meer flexibele krachten inzetten: Meer oproepkrachten / nul-urencontract-krachten
□ 23 Meer flexibele krachten inzetten: Meer uitzendkrachten
□ 24 Meer flexibele krachten inzetten: Meer krachten op basis van payrolling
□ 31 Activiteiten uitbesteden (aan andere bedrijven)
□ 32 Activiteiten/werkzaamheden afstoten (niet meer aanbieden)
□ 97Anders, namelijk .......
□ 98 Dat weet ik nog niet
 Ga naar vraag 61
Vraag 59

U geeft aan dat uw bedrijf met de nieuwe VAR voor dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf in
termen van uren meer zzp’ers gaat inzetten. Dienen de werkzaamheden die deze zzp’ers doen dan ter vervanging van
andere arbeidskrachten, komt dit in de plaats van uitbesteding aan andere bedrijven of is dit voor uitbreiding van
activiteiten/werkzaamheden?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Ter vervanging van andere arbeidskrachten  Ga naar vraag 60
□ 2 In plaats van uitbesteding aan andere bedrijven  Ga naar vraag 61
□ 3 Voor uitbreiding van de activiteiten/werkzaamheden  Ga naar vraag 61
□ 97 Anders, namelijk...... Ga naar vraag 61
Vraag 60

Ter vervanging van welk soort arbeidskrachten worden de zzp’ers voor dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van
het bedrijf met de nieuwe VAR dan ingezet?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Aantrekken van nieuw personeel
□ 2 Uren van huidig personeel
□ 3 Tijdelijke krachten (ongeacht uitzicht op vast)
□ 4 Oproepkrachten / nul-urencontract-krachten
□ 5 Uitzendkrachten
□ 6 Krachten op basis van payrolling
□ 97 Anders, namelijk .........

99

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 61

Specifieke opdrachten of projecten (dus geen dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf)
Gaat uw bedrijf met de nieuwe VAR voor dergelijke werkzaamheden in termen van uren meer of minder zzp’ers
inzetten?

□ 1 Minder uren  Ga naar vraag 62
□ 2 Dat maakt voor het bedrijf geen verschil  Ga naar blok H (vraag 65)
□ 3 Meer uren  Ga naar vraag 63
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar blok H (vraag 65)
□ 5 N.v.t, in het bedrijf hebben wij nooit dit soort werk voor zzp’ers  Ga naar blok H (vraag 65)
Vraag 62

U geeft aan dat uw bedrijf met de nieuwe VAR voor specifieke opdrachten of projecten (dus geen dagelijks
productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf) in termen van uren minder zzp’ers gaat inzetten. Hoe gaat uw bedrijf
de werkzaamheden die deze zzp’ers deden of zouden doen dan laten uitvoeren?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Huidig personeel meer uren laten werken of anders laten werken
(reorganisatie, herschikking)

□ 11 Nieuw/extra personeel in dienst nemen met een vast contract
□ 21 Nieuw/extra personeel in dienst nemen met een tijdelijk contract
□ 22 Meer flexibele krachten inzetten: Meer oproepkrachten / nul-urencontract-krachten
□ 23 Meer flexibele krachten inzetten: Meer uitzendkrachten
□ 24 Meer flexibele krachten inzetten: Meer krachten op basis van payrolling
□ 31 Activiteiten uitbesteden (aan andere bedrijven)
□ 32 Activiteiten/werkzaamheden afstoten (niet meer aanbieden)
□ 97Anders, namelijk .......
□ 98 Dat weet ik nog niet
 Ga naar blok H (vraag 65)
Vraag 63

U geeft aan dat uw bedrijf met de nieuwe VAR voor specifieke opdrachten of projecten (dus geen dagelijks
productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf) in termen van uren meer zzp’ers gaat inzetten. Dienen de
werkzaamheden die deze zzp’ers doen dan ter vervanging van andere arbeidskrachten, komt dit in de plaats van
uitbesteding aan andere bedrijven of is dit voor uitbreiding van activiteiten/werkzaamheden?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Ter vervanging van andere arbeidskrachten  Ga naar vraag 64
□ 2 In plaats van uitbesteding aan andere bedrijven  Ga naar blok H (vraag 65)
□ 3 Voor uitbreiding van de activiteiten/werkzaamheden  Ga naar blok H (vraag 65)
□ 97 Anders, namelijk ......  Ga naar blok H (vraag 65)
Vraag 64

Ter vervanging van welk soort arbeidskrachten worden de zzp’ers voor specifieke opdrachten of projecten (dus geen
dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf) met de nieuwe VAR dan ingezet?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Aantrekken van nieuw personeel
□ 2 Uren van huidig personeel
□ 3 Tijdelijke krachten (ongeacht uitzicht op vast)
□ 4 Oproepkrachten / nul-urencontract-krachten
□ 5 Uitzendkrachten
□ 6 Krachten op basis van payrolling
□ 97 Anders, namelijk .........

100

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

H DOELGROEP: VIGNETTEN (RANDOM SELECTIE VAN 4 PER RESPONDENT)
Vraag 65

Bij de volgende vragen geef ik vier keer een omschrijving van een situatie waarin een zzp’er zijn diensten aan uw bedrijf
aanbiedt. Elke omschrijving is anders. Kunt u iedere keer door middel van een rapportcijfer van 1 en met 10 aangeven
hoe groot u de kans acht dat uw bedrijf, uitgaande van de nieuwe VAR, deze zzp’er in het bedrijf zou laten werken?
Daarbij staat een 1 voor heel klein en een 10 voor heel groot.
Waarde

Betekenis

Omschrijving

Factor 1

0

Nee

De zzp’er heeft de vragen van de VAR niet conform de feiten ingevuld.

Risico VAR

1

Ja

De zzp’er heeft de vragen van de VAR wel conform de feiten ingevuld.

Factor 2

0

Nee

De zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht of project.

Soort werk

1

Ja

De zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk en/of kernactiviteiten van het
bedrijf.

Factor 3

0

Geen

De zzp’er heeft geen specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.

Kennis

1

Wel

De zzp’er heeft wel specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.

Factor 4

0

Hoog

Het tarief van de zzp’er is relatief hoog (hoger dan de kosten van een werknemer of
andere flexibele arbeidskracht).

Tarief

1

Laag

Het tarief van de zzp’er is relatief laag (lager dan de kosten van een werknemer of
andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 66

Vignet 1 (0000)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR niet conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht of project.
3 De zzp’er heeft geen specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief hoog (hoger dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 67

Vignet 2 (0001)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR niet conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht of project.
3 De zzp’er heeft geen specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief laag (lager dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 68

Vignet 3 (0010)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR niet conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht of project.
3 De zzp’er heeft wel specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief hoog (hoger dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 69

Vignet 4 (0100)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR niet conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk en/of kernactiviteiten van het bedrijf.
3 De zzp’er heeft geen specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief hoog (hoger dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 70

Vignet 5 (1000)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR wel conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht of project.
3 De zzp’er heeft geen specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief hoog (hoger dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 71

Vignet 6 (1001)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR wel conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht of project.
3 De zzp’er heeft geen specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief laag (lager dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

101

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 72

Vignet 7 (1010)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR wel conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht of project.
3 De zzp’er heeft wel specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief hoog (hoger dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 73

Vignet 8 (1100)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR wel conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk en/of kernactiviteiten van het bedrijf.
3 De zzp’er heeft geen specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief hoog (hoger dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 74

Vignet 9 (0011)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR niet conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht of project.
3 De zzp’er heeft wel specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief laag (lager dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 75

Vignet 10 (0101)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR niet conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk en/of kernactiviteiten van het bedrijf.
3 De zzp’er heeft geen specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief laag (lager dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 76

Vignet 11 (0110)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR niet conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk en/of kernactiviteiten van het bedrijf.
3 De zzp’er heeft wel specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief hoog (hoger dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 77

Vignet 12 (0111)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR niet conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk en/of kernactiviteiten van het bedrijf.
3 De zzp’er heeft wel specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief laag (lager dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 78

Vignet 13 (1011)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR wel conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor een specifieke opdracht of project.
3 De zzp’er heeft wel specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief laag (lager dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 79

Vignet 14 (1101)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR wel conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk en/of kernactiviteiten van het bedrijf.
3 De zzp’er heeft geen specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief laag (lager dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 80

Vignet 15 (1110)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR wel conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk en/of kernactiviteiten van het bedrijf.
3 De zzp’er heeft wel specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief hoog (hoger dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

Vraag 81

Vignet 16 (1111)
1 De zzp’er heeft de vragen van de VAR wel conform de feiten ingevuld.
2 De zzp’er wordt ingezet voor dagelijks productiewerk en/of kernactiviteiten van het bedrijf.
3 De zzp’er heeft wel specifieke kennis, ervaring of vakvaardigheden.
4 Het tarief van de zzp’er is relatief laag (lager dan de kosten van een werknemer of andere flexibele arbeidskracht).

102

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

I

DOELGROEP: VERWACHTE EFFECTEN OP PRODUCTIEKOSTEN, PRIJZEN EN OMZET

Vraag 82

Tenslotte willen we het met u hebben over de verwachte effecten van de nieuwe VAR.
Bedrijven selecteren die bij vraag 49, vraag 53, vraag 57 of vraag 61 hebben aangegeven dat de nieuwe VAR zal leiden
tot aanpassing van de inzet van zzp’ers in termen van uren
(vraag 49=1 of vraag 49=3 of vraag 53=1 of vraag 53=3 of vraag 57=1 of vraag 57=3 of vraag 61=1 of vraag 61=3)  Ga
naar vraag 83
Overige bedrijven  Ga naar vraag 85

Vraag 83

Eerder heeft u aangegeven dat de nieuwe VAR naar verwachting in uw bedrijf zal leiden tot aanpassing van de inzet van
zzp’ers in termen van het aantal uren. Als u hiervan uitgaat, denkt u dan dat de kosten van uw bedrijf hierdoor zullen toenemen, afnemen of vrijwel gelijk blijven-?

□ 1 Toenemen  Ga naar vraag 84
□ 2 Afnemen  Ga naar vraag 84
□ 3 Vrijwel gelijk blijven  Ga naar vraag 85
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar vraag 85
Vraag 84

En hoe groot schat u deze < toename/afname> van de kosten in procenten?

□ 1 10 procent of hoger
□ 2 Tussen de 5 tot 10 procent
□ 3 Tussen de 1 tot 5 procent
□ 4 Minder dan 1 procent
□ 5 Dat weet ik niet
Vraag 85

Bedrijven in uw branche (uw concurrenten) kunnen verschillend reageren op de nieuwe VAR en dat kan van invloed zijn
op de concurrentiepositie van uw bedrijf. Denkt u dat de nieuwe VAR uw concurrentiepositie zal -verbeteren,
verslechteren of nauwelijks zal beïnvloeden-?

□ 1 De concurrentiepositie van ons bedrijf zal daardoor verbeteren
□ 2 De concurrentiepositie van ons bedrijf zal daardoor verslechteren
□ 3 De concurrentiepositie zal nauwelijks worden beïnvloed
□ 4 Dat weet ik niet

J DOELGROEP: VERWACHTE EFFECTEN OVERIG
Vraag 86

Verwacht u dat als gevolg van de nieuwe VAR de omvang van het informele circuit in uw sector ....?
Antwoorden 1 t/m 5 voorlezen.
Met informele circuit wordt bedoeld zwart, grijs of illegaal werk.

□ 1 Sterk zal toenemen
□ 2 Een beetje zal toenemen
□ 3 Niet zal veranderen
□ 4 Een beetje zal afnemen
□ 5 Sterk zal afnemen
□ 6 Dat weet ik niet

103

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 87

Verwacht u dat als gevolg van de nieuwe VAR het aantal arbeidsmigranten dat zich aanbiedt ... ?
Antwoorden 1 t/m 5 voorlezen.

□ 1 Sterk zal toenemen
□ 2 Een beetje zal toenemen
□ 3 Niet zal veranderen
□ 4 Een beetje zal afnemen
□ 5 Sterk zal afnemen
□ 6 Dat weet ik niet
Vraag 88

Heeft uw bedrijf wel eens arbeidsmigranten ingehuurd?

□ 1 Ja  Ga naar vraag 89
□ 2 Nee  Ga naar vraag 90
□ 3 Dat weet ik niet  Ga naar blok K (vraag 91)
Vraag 89

Verwacht u dat uw bedrijf als gevolg van de nieuwe VAR meer of minder arbeidsmigranten zal inhuren of zal dat vrijwel
gelijk blijven?

□ 1 Meer
□ 2 Minder
□ 3 Vrijwel gelijk blijven
□ 4 Dat weet ik niet

 Ga naar blok K (vraag 91)
Vraag 90

Verwacht u dat uw bedrijf als gevolg van de nieuwe VAR wel arbeidsmigranten zal gaan inhuren?

□ 1 Ja
□ 2 Nee
□ 3 Dat weet ik niet

K DOELGROEP: AFSLUITING
Vraag 91

Dit was mijn laatste vraag. Heeft u nog vragen of opmerkingen die voor het onderzoek van belang kunnen zijn?

□ 1 Ja, namelijk …..
□ 2 Nee
Vraag 92

Respondenten die interesse hebben in de uitkomsten van het onderzoek, kunnen een digitale kopie van het eindrapport
ontvangen. Zou u het eindrapport digitaal willen ontvangen? Uiteraard wordt het eventueel door u verstrekte emailadres alleen voor het toesturen van het eindrapport gebruikt en niet voor andere doeleinden.

□ 1 Ja, e-mailadres…….
□ 2 Nee
Vraag 93

Ik wil u mede namens het Ministerie van Economische Zaken hartelijk bedanken voor de tijd en de moeite die u heeft
genomen om mijn vragen te beantwoorden. Nog een prettige dag toegewenst.

L STEEKPROEFGEGEVENS
Vraag 94

Overnemen relevante gegevens uit steekproef (sector, omvang).

104

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Bijlage 3

Vragenlijst onderzoek onder zzp’ers

Arbeidsmarkteffecten Nieuwe VAR
Telefonische enquête onder zzp’ers

Datum

4 februari 2014

Contactpersoon

Kees Zandvliet

Adres

SEOR, Erasmus Universiteit Rotterdam
Postbus 1738
3000 DR ROTTERDAM

Telefoon

+31-10-4082220

Fax

+31-10-40882091

E-mail

zandvliet@seor.eur.nl

105

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

A DEELNAME EN NON-RESPONS
Vraag 1

Goede.... U spreekt met …. van Bureau Mediad uit Rotterdam.
Enquêteur: Ook als mensen niet mee willen doen aan het onderzoek of aangeven dat ze niet in de doelgroep van het
onderzoek vallen, willen we een aantal vragen stellen !!!
In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken voeren wij op dit moment samen met SEOR van de Erasmus
Universiteit een onderzoek uit onder zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). Onderwerp van onderzoek is de VAR
(Verklaring Arbeidsrelatie). Er zijn plannen om de procedure voor de aanvraag en het gebruik van de VAR te
veranderen. Doel van het onderzoek is te achterhalen of zzp’ers momenteel gebruik maken van de VAR en wat zij
denken dat de gevolgen zullen zijn van aanpassing van de VAR. Komt het op dit moment gelegen als ik u een paar
vragen stel? Het onderzoek duurt ongeveer 10 minuten.

□
□
Vraag 2

1 Geen doelgroep: Respondent zegt geen zzp’er te zijn
10 Te druk / geen tijd
11 Geen zin
12 Principieel
13 Weigering telefonisch
14 Wordt al zo vaak voor enquêtes gebeld
16 Ziet nut onderzoek niet in
17 Onderwerp interesseert respondent niet
97 Andere reden, namelijk …..
98 Geen reden / wil reden niet geven

Zou ik u toch maximaal 8 korte vragen mogen stellen die voor het onderzoek van groot belang zijn?

□
□
Vraag 4

2 Nee  Ga naar vraag 2

Wat is de reden dat u niet aan het onderzoek deel wilt nemen?

□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
Vraag 3

1 Ja  Ga naar blok B (vraag 21)

1 Ja  Ga naar vraag 5
2 Nee  Ga naar vraag 4

Jammer dat u niet mee wilt werken aan het onderzoek. Ik wil u bedanken dat u mij te woord heeft gestaan en nog een
prettige dag toewensen.

 Ga naar blok L (vraag 81)
Vraag 5

Welk van de volgende situaties is op dit moment op u van toepassing?
Antwoorden 1 t/m 4 voorlezen.

□
□
□
□
Vraag 6

2 Ik werk als een zelfstandig ondernemer en ben niet in loondienst  Ga naar vraag 7
3 Ik ben werkzaam in loondienst én werk als een zelfstandig ondernemer  Ga naar vraag 6
4 Andere situatie, namelijk ……………  Ga naar vraag 20

Wat is uw hoofdactiviteit? Uw werk als werknemer in loondienst of uw werk als zelfstandig ondernemer?

□
□
Vraag 7

1 Ik ben werkzaam in loondienst en werk niet als zelfstandig ondernemer
 Ga naar vraag 20

1 Mijn werk als werknemer in loondienst  Ga naar vraag 20
2 Mijn werk als zelfstandig ondernemer  Ga naar vraag 7

Heeft u in uw hoedanigheid als zelfstandig ondernemer personeel in dienst?

□
□

1 Ja  Ga naar vraag 20
2 Nee  Ga naar vraag 8

106

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 8

Voordat ik de volgende vragen stel, wil ik u graag een korte aanwijzing geven die van belang is bij de beantwoording
van de vragen. Waar wordt gesproken over opdrachtgever bedoelen we het bedrijf, de organisatie of de particulier
waarvoor u werkt. Een ander woord zou zijn klant.
Alleen voor respondenten die bij vraag 5 antwoord 3 hebben gegeven.
Als in de vragenlijst wordt gesproken over uw bedrijf, uw beroep of uw werkzaamheden dan bedoelen wij hiermee het
bedrijf, het beroep of de werkzaamheden die u als zelfstandige zonder personeel (zzp’er) uitvoert.

Vraag 9 Uw bedrijf staat geregistreerd in de sector <sector uit steekproef>. Klopt dit?

□ 1 Ja  Ga naar vraag 11
□ 2 Nee  Ga naar vraag 10
Vraag 10 Onder welke sector valt uw bedrijf dan?

□ 1 .... (SBI .....)
□ 2 .... (SBI .....)
□ 3 .... (SBI .....)
□ 4 .... (SBI .....)
□ 5 .... (SBI .....)
□ 6 .... (SBI .....)
□ 97 Andere sector, namelijk ….
Vraag 11

Wat is uw beroep?
Coderen op basis van de sectoren in de steekproef.

Vraag 12

Kunt u een omschrijving geven van uw werkzaamheden?
Enquêteur: Goed doorvragen. Geef duidelijke omschrijving.
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….

Vraag 13 Heeft u op dit moment een VAR (Verklaring Arbeidsrelatie)?

□ 1 Ja  Ga naar vraag 15
□ 2 Nee  Ga naar vraag 14
Vraag 14

Waarom heeft u op dit moment geen VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Mijn opdrachtgevers (klanten) vragen nooit naar de VAR
□ 2 Mijn opdrachtgevers (klanten) zijn allemaal particulieren
□ 3 Ik word altijd ingezet voor een kortdurende opdracht/project (korter dan 3 maanden)
□ 4 Ik word altijd ingezet voor een specifieke opdracht/project (geen dagelijks productiewerk of
kernactiviteiten van het bedrijf)

□ 11 Ik denk dat het risico op naheffing loonbelasting en premies klein is
□ 21 Het is volgens mij niet verplicht om met een VAR te werken
□ 31 Een VAR brengt veel administratieve rompslomp en kosten met zich mee
□ 41 Ik heb veel langdurige relaties met opdrachtgevers (klanten) / vertrouwen
□ 51 Nooit over nagedacht en/of nooit nodig gehad
□ 97 Anders, namelijk .....................
 Ga naar vraag 20

107

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 15 Maakt u bij het aannemen van een opdracht of het aangaan van een relatie met een opdrachtgever (klant) -altijd, soms wel
en soms niet of nooit- gebruik van een VAR?

□ 1 Altijd  Ga naar vraag 16
□ 2 Soms wel en soms niet  Ga naar vraag 17 en vraag 18
□ 3 Nooit  Ga naar vraag 19
Vraag 16 Er kunnen verschillende redenen zijn om gebruik te maken van een VAR. Welke redenen heeft u om bij het aannemen van
een opdracht of het aangaan van een relatie met een opdrachtgever (klant) altijd gebruik te maken van een VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Al mijn opdrachtgevers (klanten) vragen naar de VAR
□ 2 Ik word altijd ingezet voor een langdurige opdracht/project (langer dan 3 maanden)
□ 3 Ik word altijd ingezet voor dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf
□ 11 Om naheffing van loonbelasting en premies te voorkomen
□ 12 Om zekerheid te hebben over mijn arbeidsrechtelijke positie
□ 21 Om te werken conform de wet- en regelgeving
□ 22 Het is volgens mij verplicht om met een VAR te werken
□ 31 Een VAR is simpel en vraagt weinig administratie
□ 97 Anders, namelijk …….
 Ga naar vraag 20
Vraag 17

U geeft aan dat u bij het aannemen van een opdracht of het aangaan van een relatie met een opdrachtgever (klant)
soms wel en soms niet gebruik maakt van een VAR. In welke situaties kiest u ervoor om wel gebruik te maken van de
VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Als de opdrachtgever (klant) om de VAR vraagt
□ 2 Als ik word ingezet voor een langdurige opdracht/project (langer dan 3 maanden)
□ 3 Als ik word ingezet voor dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf
□ 4 Als ik niet eerder voor de opdrachtgever (klant) heb gewerkt als zzp’er
□ 5 Als ik al eerder voor de opdrachtgever (klant) heb gewerkt als werknemer
□ 11 Als ik denk dat het risico op naheffing loonbelasting en premies groot is
□ 12 Als ik zekerheid wil hebben over mijn arbeidsrechtelijke positie
□ 97 Anders, namelijk …….
Vraag 18

In welke situaties kiest u ervoor om geen gebruik te maken van de VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Als de opdrachtgever (klant) niet om de VAR vraagt
□ 2 Als de opdrachtgever (klant) een particulier is
□ 3 Als ik word ingezet voor een kortdurende opdracht/project (korter dan 3 maanden)
□ 4 Als ik word ingezet voor een specifieke opdracht/project (geen dagelijks productiewerk of
kernactiviteiten van het bedrijf)

□ 5 Als ik al eerder zonder VAR voor de opdrachtgever (klant) heb gewerkt als zzp’er
□ 6 Als ik niet eerder voor de opdrachtgever (klant) heb gewerkt als werknemer
□ 11 Als ik denk dat het risico op naheffing loonbelasting en premies klein is
□ 97 Anders, namelijk …….
 Ga naar vraag 20

108

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 19

Er kunnen verschillende redenen zijn om geen gebruik te maken van een VAR. Welke redenen heeft u om bij het
aannemen van een opdracht of het aangaan van een relatie met een opdrachtgever (klant) nooit gebruik te maken van
een VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Mijn opdrachtgevers (klanten) vragen nooit naar de VAR
□ 2 Mijn opdrachtgevers (klanten) zijn allemaal particulieren
□ 3 Ik word altijd ingezet voor een kortdurende opdracht/project (korter dan 3 maanden)
□ 4 Ik word altijd ingezet voor een specifieke opdracht/project (geen dagelijks productiewerk of
kernactiviteiten van het bedrijf)

□ 11 Ik denk dat het risico op naheffing loonbelasting en premies klein is
□ 21 Het is volgens mij niet verplicht om met een VAR te werken
□ 31 Een VAR brengt veel administratieve rompslomp en kosten met zich mee
□ 97 Anders, namelijk …….
Vraag 20

Jammer dat u niet mee wilt werken aan het onderzoek. Ik wil u bedanken dat u mij te woord heeft gestaan en nog een
prettige dag toewensen.

 Ga naar blok L (vraag 81)

B SCREENING OP DOELGROEP BIJ DEELNAME
Vraag 21

Welk van de volgende situaties is op dit moment op u van toepassing?
Antwoorden 1 t/m 4 voorlezen.

□
□
□
□
Vraag 22

1 Ik ben werkzaam in loondienst en werk niet als zelfstandig ondernemer
 Ga naar vraag 24
2 Ik werk als een zelfstandig ondernemer en ben niet in loondienst  Ga naar vraag 23
3 Ik ben werkzaam in loondienst én werk als een zelfstandig ondernemer  Ga naar vraag 22
4 Andere situatie, namelijk ……………  Ga naar vraag 24

Wat is uw hoofdactiviteit? Uw werk als werknemer in loondienst of uw werk als zelfstandig ondernemer?

□ 1 Mijn werk als werknemer in loondienst  Ga naar vraag 24
□ 2 Mijn werk als zelfstandig ondernemer  Ga naar vraag 23
Vraag 23

Heeft u in uw hoedanigheid als zelfstandig ondernemer personeel in dienst?

□ 1 Ja  Ga naar vraag 24
□ 2 Nee  Ga naar blok C (vraag 25)
Vraag 24

Het onderzoek richt zich op zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). U geeft aan dat u geen zelfstandige zonder
personeel (zzp’er) bent. Ik heb voor u dan ook verder geen vragen meer. Ik wil u bedanken voor uw medewerking en
nog een prettige dag toewensen.

 Ga naar blok L (vraag 81)

C DOELGROEP: ALGEMENE VRAGEN
Vraag 25

Voordat ik de volgende vragen stel, wil ik graag een korte aanwijzing geven die van belang is bij de beantwoording van
de vragen. Waar wordt gesproken over opdrachtgever bedoelen we het bedrijf, de organisatie of de particulier
waarvoor u werkt. Een ander woord zou zijn klant.
Alleen voor respondenten die bij vraag 21 antwoord 3 hebben gegeven.
Als in de vragenlijst wordt gesproken over uw bedrijf, uw beroep of uw werkzaamheden dan bedoelen wij hiermee het
bedrijf, het beroep of de werkzaamheden die u als zelfstandige zonder personeel (zzp’er) uitvoert.

109

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 26 Uw bedrijf staat geregistreerd in de sector <sector uit steekproef>. Klopt dit?

□ 1 Ja  Ga naar vraag 28
□ 2 Nee  Ga naar vraag 27
Vraag 27 Onder welke sector valt uw bedrijf dan?

□ 1 .... (SBI .....)
□ 2 .... (SBI .....)
□ 3 .... (SBI .....)
□ 4 .... (SBI .....)
□ 5 .... (SBI .....)
□ 6 .... (SBI .....)
□ 97 Andere sector, namelijk ….
Vraag 28

Wat is uw beroep?
Coderen op basis van de sectoren in de steekproef.

Vraag 29

Kunt u een omschrijving geven van uw werkzaamheden?
Enquêteur: Goed doorvragen. Geef een duidelijke omschrijving.
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….

D DOELGROEP: KENNIS OVER EN HUIDIG GEBRUIK VAN DE VAR
Vraag 30 We gaan het nu hebben over de VAR. Heeft u op dit moment een VAR (Verklaring Arbeidsrelatie)?

□ 1 Ja
□ 2 Nee
Vraag 31

Welk van de volgende situaties is op u van toepassing als het gaat om uw eigen kennis op het terrein van de VAR?
Antwoorden 1 t/m 4 voorlezen.

□ 1 Ik ben goed op de hoogte en weet precies wat een VAR is en waarvoor die nodig is  Ga naar vraag 33
□ 2 Ik weet in grote lijnen wat een VAR is en waarvoor die nodig is Ga naar vraag 33
□ 3 Ik weet wel iets van de VAR en waarvoor die nodig is, maar niet zo heel veel  Ga naar vraag 33
□ 4 Ik weet eigenlijk vrijwel niets van de VAR en waarvoor die nodig is  Ga naar vraag 32
Vraag 32

Het vervolg van de vragen gaat over het gebruik van de VAR. Om de betekenis van de veranderingen in de VAR te
kunnen begrijpen, is het nodig dat u enige kennis heeft van de VAR en waarvoor die nodig is. U geeft aan dat u hier
eigenlijk vrijwel niets van weet. Ik heb voor u dan ook verder geen vragen meer. Ik wil u bedanken voor uw
medewerking en nog een prettige dag toewensen.

 Ga naar blok L (vraag 81)
Zzp’ers die momenteel een VAR hebben (vraag 30 = 1)  Ga naar vraag 34
Zzp’ers die momenteel geen VAR hebben (vraag 30 = 2)  Ga naar vraag 33

110

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 33

Waarom heeft u op dit moment geen VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Mijn opdrachtgevers (klanten) vragen nooit naar de VAR
□ 2 Mijn opdrachtgevers (klanten) zijn allemaal particulieren
□ 3 Ik word altijd ingezet voor een kortdurende opdracht/project (korter dan 3 maanden)
□ 4 Ik word altijd ingezet voor een specifieke opdracht/project (geen dagelijks productiewerk of
kernactiviteiten van het bedrijf)

□ 11 Ik denk dat het risico op naheffing loonbelasting en premies klein is
□ 21 Het is volgens mij niet verplicht om met een VAR te werken
□ 31 Een VAR brengt veel administratieve rompslomp en kosten met zich mee
□ 41 Ik heb veel langdurige relaties met opdrachtgevers (klanten) / vertrouwen
□ 51 Nooit over nagedacht en/of nooit nodig gehad
□ 97 Anders, namelijk .....................
 Ga naar blok E (vraag 41)
Vraag 34

Vindt u het aanvragen van een VAR -zeer moeilijk, moeilijk, makkelijk of zeer makkelijk-?

□ 1 Zeer moeilijk  Ga naar vraag 35
□ 2 Moeilijk  Ga naar vraag 35
□ 3 Neutraal / niet moeilijk, maar ook niet makkelijk  Ga naar vraag 36
□ 4 Makkelijk  Ga naar vraag 36
□ 5 Zeer makkelijk  Ga naar vraag 36
Vraag 35

Waarom vindt u het aanvragen van een VAR (zeer) moeilijk of welke onderdelen van de procedure of vragen vindt u
lastig?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Vrijwel alles
□ 2 Mijn gegevens
□ 3 Ik vind de meerkeuzevragen moeilijk te beantwoorden
□ 4 Ik vind de open vragen moeilijk te beantwoorden
□ 5 Ik begrijp de vraag soms niet goed/ begrijp niet wat met de vraag bedoeld wordt
□ 6 Ik snap niet waarom de gestelde vragen relevant zijn
□ 7 Ik vind het moeilijk dat ik soms iets moet invullen om de goede VAR te krijgen, terwijl ik denk dat het antwoord
niet klopt

□ 8 Het downloaden en verzenden
□ 9 Ik doe veel verschillende werkzaamheden en dat maakt het invullen lastig.
□ 97 Anders, namelijk ________________________________________
Vraag 36 Maakt u bij het aannemen van een opdracht of het aangaan van een relatie met een opdrachtgever (klant) -altijd, soms wel
en soms niet of nooit- gebruik van een VAR?

□ 1 Altijd  Ga naar vraag 38
□ 2 Soms wel en soms niet  Ga naar vraag 38
□ 3 Nooit  Ga naar vraag 37

111

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 37

Waarom maakt u bij het aannemen van een opdracht of het aangaan van een relatie met een opdrachtgever (klant)
nooit gebruik van een VAR?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Mijn opdrachtgevers (klanten) vragen nooit naar de VAR
□ 2 Mijn opdrachtgevers (klanten) zijn allemaal particulieren
□ 3 Ik word altijd ingezet voor een kortdurende opdracht/project (korter dan 3 maanden)
□ 4 Ik word altijd ingezet voor een specifieke opdracht/project (geen dagelijks productiewerk of
kernactiviteiten van het bedrijf)

□ 11 Ik denk dat het risico op naheffing loonbelasting en premies klein is
□ 21 Het is volgens mij niet verplicht om met een VAR te werken
□ 31 Een VAR brengt veel administratieve rompslomp en kosten met zich mee
□ 41 Ik heb veel langdurige relaties met opdrachtgevers (klanten) / vertrouwen
□ 51 Nooit over nagedacht en/of nooit nodig gehad
□ 97 Anders, namelijk .....................
 Ga naar blok E (vraag 41)
Vraag 38 Er kunnen verschillende redenen zijn om bij het aannemen van een opdracht of het aangaan van een relatie met een
opdrachtgever (klant) wel of juist niet een VAR te gebruiken. Ik noem een aantal mogelijke redenen. Kunt u iedere keer
aangeven of dit voor uw bedrijf een reden is om een VAR wel te gebruiken, niet te gebruiken of dat het geen rol speelt
in de keuze al dan niet een VAR te gebruiken?
Redenen

Reden om
VAR wel te
gebruiken

Reden om
VAR niet te
gebruiken

Speelt geen rol in
keuze om VAR wel
of niet te gebruiken

Niet van
toepassing
(komt niet
voor)

Als ik als zzp’er word ingezet voor een kortdurende
opdracht/project. Met kortdurend wordt bedoeld enkele uren,
dagen of weken en in ieder geval korter dan 3 maanden.









Als ik als zzp’er word ingezet voor een langdurige
opdracht/project. Met langdurig wordt bedoeld langer dan 3
maanden.









Als ik als zzp’er word ingezet voor dagelijks productiewerk of
kernactiviteiten van het bedrijf









Als ik als zzp’er word ingezet voor een specifieke
opdracht/project









Als ik denk dat het risico op naheffing loonbelasting en premies
groot is







Als ik denk dat het risico op naheffing loonbelasting en premies
klein is







Als ik als zzp’er nog nooit voor de opdrachtgever (klant) heb
gewerkt







Als ik als zzp’er al eerder zonder VAR voor de opdrachtgever
(klant) heb gewerkt









Als ik al eerder voor de opdrachtgever (klant) heb gewerkt als
werknemer









Om zekerheid te hebben over mijn arbeidsrechtelijke positie







Als de opdrachtgever (klant) een particulier is







Als de opdrachtgever (klant) er specifiek om vraagt









112

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Een VAR brengt veel administratieve rompslomp en kosten met
zich mee







Een VAR is simpel en vraagt weinig administratie







Om naheffing van loonbelasting en premies te voorkomen







Om te werken conform de wet- en regelgeving







Vraag 39

Ik heb nu een aantal mogelijke redenen genoemd. Zijn er nog andere redenen voor u om bij het aannemen van een
opdracht of het aangaan van een relatie met een opdrachtgever (klant) wel of juist niet een VAR te gebruiken?

□ 1 Ja  Ga naar vraag 40
□ 2 Nee  Ga naar blok E (vraag 41)
Vraag 40

Welke andere nog niet genoemde redenen heeft u voor het wel of juist niet gebruiken van een VAR bij het aannemen
van een opdracht of het aangaan van een relatie met een opdrachtgever (klant)?
Enquêteur: Goed doorvragen. Geef een duidelijke omschrijving.
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….

E DOELGROEP: ACHTERGRONDEN VAN DE OPDRACHTEN VAN ZZP’ERS
Vraag 41

Om een beeld te krijgen van de opdrachten van zzp’ers, willen we graag enkele vragen stellen over de laatste twee
opdrachtgevers (klanten) waarbij u als zzp’er bent ingezet. Daarbij gaat het om opdrachten, projecten of
werkzaamheden die zijn afgerond. Als u als zzp’er meerdere opdrachten of projecten voor een opdrachtgever heeft
afgerond, vraag ik u de laatste opdracht voor deze opdrachtgever in gedachte te nemen.

Vraag 42

Voor welk type arbeid bent u bij opdrachtgever (klant) 1 / opdrachtgever (klant) 2 ingezet? Was dat voor -een
specifieke opdracht of project, ondersteunende of facilitaire activiteiten, seizoensgebonden activiteiten of dagelijks
productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf-?
Opdracht
gever 1

Opdracht
gever 2

1 Specifieke opdrachten of projecten





2 Ondersteunende of facilitaire activiteiten





3 Seizoensgebonden activiteiten





4 Dagelijks productiewerk of kernactiviteiten van het bedrijf





97 Anders, namelijk ……………





Vraag 43

We willen graag de omvang van het werk bij opdrachtgever (klant) 1 / opdrachtgever (klant) 2 weten. Kunt u de
omvang van het werk bij opdrachtgever (klant) 1 / opdrachtgever (klant) 2 uitdrukken in uren, dagen of een
aanneemsom? Als u het niet exact weet, vraag ik u een schatting te maken.
Opdracht
gever 1

Opdracht
gever 2

1 Kan omvang in uren geven  Ga naar vraag 44





2 Kan omvang in dagen geven  Ga naar vraag 45





3 Kan omvang aanneemsom geven  Ga naar vraag 46





4 Kan of wil geen omvang geven  Ga naar vraag 48





113

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 44

Vraag 45

Vraag 46

Vraag 47

Wat was de omvang van het werk bij opdrachtgever (klant) 1 / opdrachtgever (klant) 2 in uren?
Opdracht
gever 1

Opdracht
gever 2

.... uren

.... uren

Wat was de omvang van het werk bij opdrachtgever (klant) 1 / opdrachtgever (klant) 2 in dagen?
Opdracht
gever 1

Opdracht
gever 2

.... dagen

.... dagen

Wat was de aanneemsom van het werk bij opdrachtgever (klant) 1 / opdrachtgever (klant) 2?
Opdracht
gever 1

Opdracht
gever 2

€ ....

€ ....

Tegen welk uurtarief exclusief BTW heeft u als zzp’er bij opdrachtgever (klant) 1 / opdrachtgever (klant) 2 gewerkt?
Als u het niet exact weet, vraag ik u een schatting te maken.
Opdracht
gever 1

Opdracht
gever 2

1 Noemt uurtarief

€ ....

€ ....

2 Weet ik niet





Vraag 48

Zijn de werktijden van opdrachtgever (klant) 1 / opdrachtgever (klant) 2 in belangrijke mate door de opdrachtgever
(klant) bepaald, in onderling overleg bepaald of heeft u dit grotendeels zelf bepaald?
Opdracht
gever 1

Opdracht
gever 2

1 In belangrijke mate door opdrachtgever (klant) bepaald





2 In onderling overleg bepaald





3 Grotendeels door respondent (zzp’er) bepaald





Vraag 49

En wie heeft bij opdrachtgever (klant) 1 / opdrachtgever (klant) 2 de planning en organisatie van de werkzaamheden
bepaald? Was dit in belangrijke mate de opdrachtgever (klant), in onderling overleg of heeft u dit grotendeels zelf
bepaald?
Opdracht
gever 1

Opdracht
gever 2

1 In belangrijke mate door opdrachtgever (klant) bepaald





2 In onderling overleg bepaald





3 Grotendeels door respondent (zzp’er) bepaald





Vraag 50

Heeft u bij opdrachtgever (klant) 1 / opdrachtgever (klant) 2 gebruik gemaakt van een VAR?
Opdracht
gever 1

Opdracht
gever 2

1 Ja





2 Nee





114

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

F DOELGROEP: OORDEEL NIEUWE VAR
Vraag 51

We gaan het nu hebben over de voorgenomen wijzigingen in het gebruik van de VAR. Bij de volgende vragen ga ik
puntsgewijs de belangrijkste voorgenomen wijzingen toelichten en vraag ik u om een reactie hierop.

Vraag 52

We gaan het nu hebben over de voorgenomen wijzigingen in het gebruik van de VAR. In de brief ter aankondiging van
het onderzoek zijn de belangrijkste weergegeven. Ik zal het nog even kort toelichten. In de voorgenomen nieuwe VAR
wordt de opdrachtgever medeverantwoordelijk voor de arbeidsrelatie. Wat betekent dit precies? Als uw bedrijf een
zzp’er inzet, moet u zowel aan het begin als tijdens de uitvoering van de werkzaamheden controleren of de door de
zzp’er ingediende VAR een accurate weergave is van de actuele omstandigheden waaronder het werk wordt
uitgevoerd. U hoeft alleen het deel van de VAR te controleren dat betrekking heeft op omstandigheden die uw bedrijf
kan beïnvloeden. Als uw bedrijf een zzp’er inzet op basis van een niet accurate VAR, dan is uw bedrijf niet gevrijwaard
van naheffing belasting en premies.
Vindt u deze voorgenomen wijziging waardoor opdrachtgevers (klanten) medeverantwoordelijk worden voor de
arbeidsrelatie -een goede ontwikkeling, een slechte ontwikkeling of maakt het voor u geen verschil-?

□ 1 Goede ontwikkeling
□ 2 Enerzijds goed, anderzijds slecht (wisselend goed en slecht)
□ 3 Slechte ontwikkeling
□ 4 Dat maakt voor mij geen verschil
□ 5 Dat weet ik niet
Vraag 53

Een tweede belangrijke wijziging is dat de nieuwe VAR via een webmodule (online) kan worden ingevuld. Dit betekent
tevens dat u alleen de vragen hoeft te beantwoorden die op uw situatie van toepassing zijn.
Vindt u deze voorgenomen wijziging -een goede ontwikkeling, een slechte ontwikkeling of maakt het voor u geen
verschil-?

□ 1 Goede ontwikkeling
□ 2 Enerzijds goed, anderzijds slecht (wisselend goed en slecht)
□ 3 Slechte ontwikkeling
□ 4 Dat maakt voor mij geen verschil
□ 5 Dat weet ik niet
Vraag 54

Tenslotte zal de zzp’er bij de nieuwe VAR in 95% van de gevallen ook meteen na het invullen van de webmodule
beschikken over een digitale VAR en hoef je dus niet meer op de post te wachten.
Vindt u deze voorgenomen wijziging -een goede ontwikkeling, een slechte ontwikkeling of maakt het voor u geen
verschil-?

□ 1 Goede ontwikkeling
□ 2 Enerzijds goed, anderzijds slecht (wisselend goed en slecht)
□ 3 Slechte ontwikkeling
□ 4 Dat maakt voor mij geen verschil
□ 5 Dat weet ik niet

G DOELGROEP: VERWACHTE EFFECT NIEUWE VAR OP GEBRUIK VAR EN AFSPRAKEN
Zzp’ers die momenteel geen VAR hebben (vraag 30 = 2)  Ga naar vraag 55
Zzp’ers die momenteel een VAR hebben en deze nu nooit gebruiken (vraag 30 = 1 en vraag 36 = 3 )  Ga naar vraag 56
Zzp’ers die momenteel een VAR hebben en deze nu altijd of soms wel/niet gebruiken (vraag 30 = 1 en vraag 36 = 1 of 2 )
 Ga naar vraag 57

115

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 55

Eerder heeft u aangegeven dat u momenteel geen VAR heeft. Betekent de nieuwe VAR dat u in de toekomst wel een
VAR zult aanvragen en gaan gebruiken?

□ 1 Ja
□ 2 Nee
□ 3 Dat weet ik niet
 Ga naar vraag 58
Vraag 56

Eerder heeft u aangegeven dat u momenteel wel een VAR heeft maar die nooit gebruikt. Betekent de nieuwe VAR dat
u in de toekomst de VAR wel zult gaan gebruiken?

□ 1 Ja
□ 2 Nee
□ 3 Dat weet ik niet
 Ga naar vraag 58
Vraag 57

Eerder heeft u aangegeven dat u momenteel een VAR heeft en deze ook gebruikt. Betekent de nieuwe VAR dat u in de
toekomst de VAR meer of minder zult gaan gebruiken of maakt het voor u geen verschil?

□ 1 Meer (vaker VAR gebruiken)
□ 2 Minder
□ 3 Dat maakt voor mij geen verschil
□ 4 Dat weet ik niet
Vraag 58

Betekent de nieuwe VAR dat u bij het aannemen van een opdracht of het aangaan van een relatie met een
opdrachtgever (klant) andere of betere afspraken gaat maken of op andere details gaat letten? En zo ja, geldt dit dan
voor alle opdrachten of opdrachtgever (klanten)?

□ 1 Ja, bij alle opdrachten / opdrachtgevers (klanten)  Ga naar vraag 59
□ 2 Ja, maar dat zal per opdracht / per opdrachtgever verschillen  Ga naar vraag 59
□ 3 Nee  Ga naar blok H (vraag 60)
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar blok H (vraag 60)
Vraag 59

Op welke onderdelen zou u bij de nieuwe VAR andere of betere afspraken maken of op andere details letten bij het
aannemen van een opdracht of het aangaan van een relatie met een opdrachtgever (klant)?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 De omvang of duur van de opdracht/project
□ 2 Mijn werktijden
□ 3 Mijn zelfstandigheid in de planning en organisatie van mijn werk
□ 4 De facturering en kostencalculatie
□ 5 De opdrachtformulering
□ 97 Anders, namelijk ……..

H DOELGROEP: VERWACHTE EFFECT NIEUWE VAR OP POSITIE EN SOORT WERK
Vraag 60

We willen het nu hebben over de verwachte effecten van de nieuwe VAR. Denkt u dat het met de nieuwe VAR voor u
makkelijker of moeilijker wordt om opdrachtgevers (klanten) te vinden of maakt het voor u geen verschil?

□ 1 Makkelijker  Ga naar vraag 61
□ 2 Moeilijker  Ga naar vraag 62
□ 3 Dat maakt voor mij geen verschil Ga naar vraag 63
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar vraag 63

116

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 61

Waarom denkt u dat het met de nieuwe VAR voor u makkelijker wordt om opdrachtgevers (klanten) te vinden?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Het wordt makkelijker om een VAR aan te vragen (minder administratieve rompslomp)
□ 2 Mijn arbeidsrechtelijke positie wordt dan voor de opdrachtgever (klant) veel duidelijker
□ 3 Opdrachtgevers (klanten) zullen minder (financieel) risico zien bij de opdrachtverlening en mij daardoor
makkelijker aannemen voor een opdracht

□ 97 Anders, namelijk ……..
 Ga naar vraag 63
Vraag 62

Waarom denkt u dat het met de nieuwe VAR voor u moeilijker wordt om opdrachtgevers (klanten) te vinden?
Meer antwoorden mogelijk.

□ 1 Het wordt voor mij nog ingewikkelder om een VAR aan te vragen (meer administratieve rompslomp)
□ 2 Het wordt voor de opdrachtgever (klant) nog ingewikkelder om een VAR te gebruiken (toetsen) en hij zal er
daarom vanaf zien mij in te zetten

□ 3 De opdrachtgever (klant) heeft geen zin of tijd om de VAR te toetsen en hij zal daarom minder van mijn
diensten gebruik gaan maken

□ 4 De opdrachtgever (klant) zal veel duidelijker zien dat hij risico loopt en daardoor terughoudender worden
□ 97 Anders, namelijk ……..
Vraag 63

Denkt u dat het soort opdrachten/projecten of het type werk dat u uitvoert met de nieuwe VAR zal veranderen?

□ 1 Ja  Ga naar vraag 64
□ 2 Nee  Ga naar vraag 67
□ 3 Dat weet ik niet  Ga naar vraag 67
Vraag 64

Welke situatie is dan volgens u met de nieuwe VAR van toepassing?
Antwoorden 1 t/m 3 voorlezen.

□ 1 Ik zal grotendeels hetzelfde blijven doen, maar bepaalde soorten opdrachten of typen werk worden minder
Ga naar vraag 65

□ 2 Bepaalde soorten opdrachten en/of typen werk zullen minder worden en anderen juist meer  Ga naar vraag
65

□ 3 Ik zal grotendeels hetzelfde blijven doen, maar bepaalde soorten opdrachten of typen werk worden meer  Ga
naar vraag 67

Vraag 65

Welke soorten opdrachten of typen werk denkt u met de nieuwe VAR minder uit te gaan voeren?
Enquêteur: Goed doorvragen. Geef een duidelijke omschrijving.
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….
Als vraag 64 = 1  Ga naar vraag 67
Als vraag 64 = 2  Ga naar vraag 66

Vraag 66

Welke soorten opdrachten of typen werk denkt u met de nieuwe VAR meer uit te gaan voeren?
Enquêteur: Goed doorvragen. Geef een duidelijke omschrijving.
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….

117

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 67

Denkt u dat de nieuwe VAR effect zal hebben op het aantal schijnzelfstandigen in uw sector of zal het effect vooral zijn
dat men andere manieren vindt om schijnzelfstandigheid te verdoezelen, af te dekken of te verbergen?
Toelichting: Met schijnzelfstandigen worden zzp’ers bedoeld die feitelijk hetzelfde doen als een gewone werknemer en
alleen in naam zelfstandig zijn. Deze schijnzelfstandigen werken vaak maar voor één opdrachtgever, doen hetzelfde
werk als de werknemers van het bedrijf en moeten meestal de aanwijzingen en de werktijden van de opdrachtgever
(klant) volgen.

□ 1 Zal effect hebben op omvang schijnzelfstandigheid  Ga naar vraag 68
□ 2 Zal vooral tot andere manieren van verbergen leiden  Ga naar blok I (vraag 69)
□ 3 Beide  Ga naar vraag 68
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar blok I (vraag 69)
Vraag 68

Zal de nieuwe VAR naar uw verwachting leiden tot meer of minder schijnzelfstandigen in uw sector?

□ 1 Meer
□ 2 Minder

I

DOELGROEP: VERWACHTE EFFECT NIEUWE VAR OP OMZET, PRODUCTIEKOSTEN EN
PRIJZEN

Vraag 69

Denkt u dat uw hoeveelheid werk in termen van uren met de nieuwe VAR zal toenemen of afnemen of maakt het voor
u geen verschil?

□ 1 Toenemen (meer uren)
□ 2 Afnemen (minder uren)
□ 3 Dat maakt voor mij geen verschil
□ 4 Dat weet ik niet
Vraag 70

Welk van de volgende situaties is met de nieuwe VAR op u van toepassing als het gaat om uw kosten?
Antwoorden 1 t/m 6 voorlezen.

□ 1 Ik weet zeker dat de nieuwe VAR voor mij tot hogere kosten gaat leiden
 Ga naar vraag 71

□ 2 Ik vermoed dat de nieuwe VAR voor mij tot hogere kosten gaat leiden
 Ga naar vraag 71

□ 3 Ik weet zeker dat de nieuwe VAR voor mij tot lagere kosten gaat leiden
 Ga naar blok J (vraag 73)

□ 4 Ik vermoed dat de nieuwe VAR voor mij tot lagere kosten gaat leiden
 Ga naar blok J (vraag 73)

□ 5 Ik weet zeker dat de nieuwe VAR geen effect heeft op de kosten voor mij
 Ga naar blok J (vraag 73)

□ 6 Ik vermoed dat de nieuwe VAR geen effect heeft op de kosten voor mij
 Ga naar blok J (vraag 73)

□ 7 Dat weet ik niet  Ga naar blok J (vraag 73)
Vraag 71

Kunt u deze hogere kosten -volledig, deels of niet- doorberekenen in uw tarief?

□ 1 Volledig  Ga naar vraag 72
□ 2 Deels  Ga naar vraag 72
□ 3 Niet  Ga naar blok J (vraag 73)
□ 4 Dat weet ik niet  Ga naar blok J (vraag 73)

118

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Vraag 72

Heeft deze prijstoename volgens u een -zeer groot, groot, klein, zeer klein of geen- effect op uw omzet?

□ 1 Zeer groot effect
□ 2 Groot effect
□ 3 Niet groot effect en niet klein effect
□ 4 Klein effect
□ 5 Zeer klein effect
□ 6 Geen effect
□ 7 Dat weet ik niet

J DOELGROEP: VERWACHTE EFFECT NIEUWE VAR OVERIG
Vraag 73

Verwacht u dat als gevolg van de nieuwe VAR de omvang van het informele circuit in uw sector ....?
Antwoorden 1 t/m 5 voorlezen.
Met informele circuit wordt bedoeld zwart, grijs of illegaal werk.

□ 1 Sterk zal toenemen
□ 2 Een beetje zal toenemen
□ 3 Niet zal veranderen
□ 4 Een beetje zal afnemen
□ 5 Sterk zal afnemen
□ 6 Dat weet ik niet
Vraag 74

Verwacht u dat als gevolg van de nieuwe VAR het aantal arbeidsmigranten dat zich aanbiedt ... ?
Antwoorden 1 t/m 5 voorlezen.

□ 1 Sterk zal toenemen
□ 2 Een beetje zal toenemen
□ 3 Niet zal veranderen
□ 4 Een beetje zal afnemen
□ 5 Sterk zal afnemen
□ 6 Dat weet ik niet

119

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

K PERSOONLIJKE KENMERKEN EN AFSLUITING
Vraag 75

Voor de statistieken van het onderzoek zou ik graag nog 2 achtergrondvragen willen stellen. In welk jaar bent u
geboren?
Jaartal:………………….

Vraag 76

Wat is uw hoogst genoten opleiding?
Als het hoogste schooldiploma in het buitenland is gehaald, dan willen wij weten met welk van de Nederlandse
schooldiploma’s dat hoogste diploma te vergelijken is.

□ 0 Geen of ten hoogste lagere school
□ 1 LBO
□ 2 VMBO basisberoepsgerichte leerweg
□ 3 VMBO kaderberoepsgerichte leerweg
□ 4 VMBO gemengde leerweg
□ 5 VMBO theoretische leerweg
□ 6 Mavo of Mulo
□ 7 MBO-niveau 1
□ 8 MBO-niveau 2/3
□ 9 MBO-niveau 4
□ 10 MBO geen niveau gedefinieerd
□ 11 Havo, VWO, Gymnasium, HBS
□ 12 HBO
□ 13 Wetenschappelijk Onderwijs
□ 97 Andere opleiding, namelijk ………
□ 98 Wil niet zeggen
Vraag 77

Dit was mijn laatste vraag. Heeft u nog vragen of opmerkingen die voor het onderzoek van belang kunnen zijn?

□ 1 Ja, namelijk …..
□ 2 Nee
Vraag 78

Respondenten die interesse hebben in de uitkomsten van het onderzoek, kunnen een digitale kopie van het
eindrapport ontvangen. Zou u het eindrapport digitaal willen ontvangen? Uiteraard wordt het eventueel door u
verstrekte e-mailadres alleen voor het toesturen van het eindrapport gebruikt en niet voor andere doeleinden.

□ 1 Ja, e-mailadres…….
□ 2 Nee
Vraag 79

Ik wil u mede namens het Ministerie van Economische Zaken hartelijk bedanken voor de tijd en de moeite die u heeft
genomen om mijn vragen te beantwoorden. Nog een prettige dag toegewenst.

Vraag 80

Sekse van de respondent?

□ 1 Man
□ 2 Vrouw

L GEGEVENS UIT DE STEEKPROEF
Vraag 81

Gegevens overnemen uit de steekproef (sector, SBI)

120

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Bijlage 4

Tabellenbijlage

Figuur B4.2.1

Frequentie inzet zzp’ers naar sector en bedrijfsomvang van opdrachtgevers a)

(a)
Bedrijven met 2 werkzame personen of meer. Herwogen resultaten.
(b)
De opdrachtgevers konden meer dan één type werk noemen; gemiddeld is 1,4 type werk genoemd.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

121

Arbeidsmarkteffecten web module VAR

Tabel B4.2.1

Inzet zzp’ers naar type werk naar sector en bedrijfsomvang van opdrachtgevers a)

Sector
Landbouw
Bouwnijverheid (inclusief
maintenance)
Vervoer over de weg, post en
koeriers
Informatie en communicatie
Advisering, onderzoek en
overig specialistische zakelijke
dienstverlening
Gezondheids- en welzijnszorg
Financiële instellingen,
verhuur/handel o.g., overige
zak. dienst, overheid en
onderwijs
Overig
Bedrijfsomvang
2-9 werkzame personen
10-49 werkzame personen
50 werkzame personen of
meer
Totaal

Seizoens
gebonden
activiteiten

Dagelijks
productie
werk of kern
activiteiten
van het
bedrijf

totaal
(t.o.v.
aantal
antwoord
en)

totaal
(t.o.v.
aantal
cases)

32%

41%

21%

100%

165%

56%

26%

14%

53%

100%

149%

38%

26%

12%

48%

100%

124%

89%

11%

1%

24%

100%

125%

63%

49%

1%

8%

100%

122%

46%

22%

3%

62%

100%

134%

83%

9%

14%

12%

100%

118%

66%

36%

15%

25%

100%

142%

64%
70%

28%
33%

16%
12%

30%
27%

100%
100%

138%
142%

79%

27%

9%

29%

100%

144%

66%

28%

15%

30%

100%

139%

Specifieke
opdrachten
of projecten

Onder
steunende
of facilitaire
activiteiten

70%

(a)
Bedrijven met 2 werkzame personen of meer. Herwogen resultaten.
(b)
De opdrachtgevers konden meer dan één type werk noemen; gemiddeld is 1,4 type werk genoemd.
Bron: SEOR/Mediad Enquête onder opdrachtgevers 2014

122