Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

26 991

Voedselveiligheid

Nr. 558

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 oktober 2019
Via deze Kamerbrief informeer ik u over het voedselveiligheidsincident
waarbij Listeria is aangetroffen in vleesproducten bij een vleeswarensnijderij. Listeria-infecties kunnen worden veroorzaakt door besmetting via
onder andere vleeswaren. De bacterie leidt bij gezonde mensen met een
normale afweer in het algemeen niet tot ernstige klachten, maar kan
vooral bij risicogroepen tot (ernstige) verschijnselen leiden, zoals
maag-/darmproblemen, bloedvergiftiging, hersenvliesontsteking en
miskramen. Jaarlijks zijn er in Nederland enkele tientallen ziektegevallen
vanwege Listeria-infecties en overlijden er incidenteel mensen aan deze
infectie. Ik betreur dit en het is voor betrokkenen vaak ingrijpend. Het is
hierbij belangrijk voor ogen te houden dat een Listeria-infectie een
uitermate zeldzaam ziektebeeld betreft en dat de risico’s op een infectie
klein zijn.
Het RIVM verzamelt continu signalen over ziektegevallen van onder
andere huisartsen via hun meldingssysteem. De NVWA neemt in het
toezicht monsters van (besmette) voedingsmiddelen die worden
onderzocht bij het Wageningen Food Safety Research Laboratorium
(WFSR), waarbij wordt onderzocht of de veiligheidsnorm voor Listeria is
overschreden. Jaarlijks neemt de NVWA tienduizenden monsters in de
supermarkten, die worden geanalyseerd op Listeria. Zodra Listeria wordt
aangetroffen in een product, wordt met het bedrijf waarvan dit product
afkomstig is, contact opgenomen en bekeken welke maatregelen
noodzakelijk zijn. Bij de vleeswarensnijderij werd via deze onderzoeken in
2017 in biefstukworst Listeria aangetroffen. De uitslag was onder de norm.
Het bedrijf diende wel maatregelen te treffen om de controle op Listeria te
verbeteren. De NVWA constateerde in juli 2017 dat dit naar tevredenheid
van de NVWA was opgelost. In januari 2019 werd wederom Listeria onder
de norm aangetroffen in een product van dit bedrijf. Opnieuw heeft de
NVWA het bedrijf gevraagd corrigerende maatregelen te nemen. En dit is
ook gebeurd.
Eind juli van dit jaar ontving de NVWA van het RIVM en het WFSR de
eerste signalen van achttien ziektegevallen door Listeria die gekoppeld
konden worden aan producten van de vleeswarensnijderij. Dit waren

kst-26991-558
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 991, nr. 558

1

gevallen die sinds oktober 2017 in het meldingssysteem van het RIVM zijn
aangetroffen en retrospectief met een nieuwe methode, het Whole
Genome Sequencing (WGS), zijn onderzocht.
Het RIVM koppelt de informatie van de ziektegevallen aan de uitslagen
van monsternames door de NVWA. Het is zeer complex om verbanden te
kunnen vinden tussen besmettingen uit voedsel en gemelde ziektegevallen. Hierbij speelt mee dat het erg lang kan duren voordat een
Listeria-infectie openbaart, soms wel zeventig dagen. Pas zodra er een
verhoging in het aantal ziektegevallen wordt gezien door het RIVM, zijn er
signalen dat er iets aan de hand kan zijn. Door de nieuwe onderzoekstechniek zijn de mogelijkheden hiertoe recent sterk verbeterd. Ik ben blij
met deze nieuwe techniek
De NVWA heeft naar aanleiding van het signaal het vleeswarenbedrijf
waar het product was versneden bezocht en heeft monsters genomen. Op
13 augustus ontving de NVWA hiervan de resultaten. Twee van de elf
genomen monsters waren positief op aanwezigheid van Listeria. Eén
monster met een positieve uitslag was afkomstig van leverworst.
Ook het bedrijf zelf heeft meerdere monsters onderzocht en heeft in
diverse vleeswarenproducten Listeria aangetroffen. Deze Listeria-isolaten
werden op verzoek van de NVWA naar het WFSR gestuurd ter nadere
typering. Het bedrijf startte met het extra grondig reinigen van alle
productielijnen en extra aandacht voor de hygiëne van medewerkers. De
NVWA heeft de acties van het bedrijf halverwege september gecontroleerd en heeft ook een boete aangezegd voor niet effectieve schoonmaak.
De nadere typering van meerdere monsters moest duidelijkheid bieden
dat het bedrijf daadwerkelijk de bron van de infectie was. Deze nieuwe
WGS-methode is complex en neemt enige tijd in beslag; deze complexe
analyses zijn tijdrovend maar waren vereist op het bewijs sluitend te
krijgen. Op 2 oktober ontving de NVWA de informatie van het WFSR en
kon vaststellen dat de aangetroffen Listeria van dit bedrijf gematcht kon
worden met de eerdergenoemde ziektegevallen. De NVWA heeft op
3 oktober met de directie van het bedrijf gesproken en een aantal zeer
stringente maatregelen opgelegd. De situatie bij het bedrijf is ernstig te
noemen.
De maatregelen die nu worden of zijn doorgevoerd:
1. Er is een productiestop op de locatie van de vleeswarensnijderij in
Aalsmeer;
2. Voor alle producten, waarin Listeria kan groeien, wordt door het bedrijf
een terughaalactie uitgevoerd. Het gaat om meer dan 300.000 kilogram
vleeswaren;
3. Het bedrijf moet afnemers informeren, onder andere supermarkten en
groothandel. Zij moeten een publiekswaarschuwing doen;
4. Het bedrijf moet het reinigings- en desinfectieprogramma aanzienlijk
verbeteren en intensiever monitoren;
5. Tenslotte moet het bedrijf de controles op de eindproducten
intensiveren.
De NVWA houdt de situatie nauwlettend in het oog en ziet toe op een
snelle terughaalactie door alle betrokken bedrijven. Pas wanneer er
voldoende garanties zijn dat er weer veilig geproduceerd kan worden, zal
de productiestop gedeeltelijk dan wel geheel weer worden opgeheven.
Het RIVM kan vragen over de ziektegevallen beantwoorden en geeft
informatie over de ziektevallen en de verschijnselen op zijn website. Ook
het Voedingscentrum heeft naar aanleiding van dit incident extra
informatie op de website geplaatst over Listeria in vleeswaren en de
risico’s daarvan. Consumenten kunnen deze informatie raadplegen en
worden geadviseerd, als zij denken een Listeria infectie te hebben, naar de
huisarts te gaan.
Het gaat hier om een serieus incident, waar nu stevig op wordt
ingegrepen. Dit bedrijf als oorzaak van de besmetting is gelukkig in beeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 991, nr. 558

2

Er wordt nu alles aan gedaan opdat de bacterie via deze route niet meer in
het voedselkanaal kan komen.
Zodra er relevante nieuwe informatie over dit incident is, houd ik u
hiervan op de hoogte.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 991, nr. 558

3