Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

26 488

Behoeftestelling vervanging F-16

30 806

Onbemande vliegtuigen (UAV)

Nr. 469

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 6 juli 2022
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Staatssecretaris van Defensie over de brief van 24 juni 2022 inzake
de versnelling investeringsprojecten F-35 en MQ-9 (Kamerstukken 26 488
en 30 806, nr. 468).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 30 juni
2022. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De adjunct-griffier van de commissie,
Mittendorff

kst-26488-469
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 488, nr. 469

1

1. Bent U bekend met het GAO rapport F-35 SUSTAINMENT DOD
Faces Several Uncertainties and Has Not Met Key Objectives?1 Zo
ja, bestaat de vrees dat ook Nederland te maken kan krijgen met
een tekort aan motoren en onderdelen daarvoor? Zo nee, waarom
niet? Heeft de voorziene kostenstijging van de gemoderniseerde
motoren voor de F-35 ook gevolgen voor de kosten van de
Nederlandse exemplaren? Zo nee, waarom niet? Welke omvang
hebben deze?
Ik ben bekend met dit rapport.
Zoals vermeld in de tweeëntwintigste voortgangsrapportage project
Verwerving F-35 (Kamerstuk 26 488, nr. 466), die op 21 september jl. aan
uw Kamer is aangeboden, heeft de schaarste aan motoronderdelen ook
negatieve invloed gehad op de inzetbaarheid van de F-35 vliegtuigen op
vliegbasis Leeuwarden, waar eerder schade op motoronderdelen was
geconstateerd. Deze vliegtuigen zijn inmiddels weer operationeel
inzetbaar en de reparatiekosten vielen onder het bestaande onderhoudscontract dat met de Amerikaanse overheid is overeengekomen. Daarnaast
heeft Nederland een aangepaste operationele procedure ingericht, om
toekomstige schade aan de motor te voorkomen, die een positief resultaat
heeft op de inzetbaarheid.
In het betreffende GAO-rapport staat dat het JSF Program Office (JPO) in
de vroege planningsfase zit van een moderniseringsprogramma van de
motoren. In deze fase kan ik daarom nog geen antwoord geven op de
vraag over gevolgen voor de kosten voor de Nederlandse F-35 vliegtuigen. Uw Kamer wordt dit najaar middels de jaarlijkse voortgangsrapportage Verwerving F-35 geïnformeerd over de ontwikkelingen wanneer
deze bekend zijn.
2. Bent U bekend met het GAO-rapport F-35 JOINT STRIKE
FIGHTER Cost Growth and Schedule Delays Continues?2 Zo ja,
bestaat ook in Nederland de vrees dat afgeleverde vliegtuigen
achteraf gebreken vertonen waarvan het herstellen meer kosten
met zich meebrengt dan wanneer deze gebreken voor de
productie waren verholpen? Draait Nederland in enige vorm voor
dergelijke kosten op of liggen deze elders? Zo ja, waar? Zo nee, is
hier financiële ruimte voor gereserveerd?
Ik ben bekend met dit rapport.
De F-35 is ontwikkeld op basis van een (operationeel) pakket van eisen,
die in een zogeheten ontwikkelingscontract met de industrie zijn
vastgelegd. Zoals gebruikelijk bij een Amerikaans ontwikkelprogramma is
dit een zogenaamd cost-plus contract, waarin een inspanningsverplichting
voor de fabrikant is opgenomen om de contractuele eisen te realiseren.
Om zo snel mogelijk vliegtuigen met de noodzakelijke capaciteiten ter
beschikking te hebben, is in het F-35 programma gekozen om productie te
starten voordat alle contractuele eisen volledig zijn gecontroleerd.
Eventuele (meer)kosten kunnen worden opgevangen binnen het
bestaande budget voor investeringen, respectievelijk exploitatie van de
F-35 en worden verwerkt in de financiële ramingen.
In de voortgangsrapportage project Verwerving F-35 ontvangt uw Kamer
dit najaar een actualisatie van de ramingen afgezet tegen het beschikbare
budget.
1
2

https://www.gao.gov/assets/gao-22–105995.pdf
https://www.gao.gov/assets/gao-22–105943.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 488, nr. 469

2

3. Bent U bekend met het artikel «Future NGA fighter jets could
cost hundreds of millions a piece»?3 Is Nederland al betrokken bij
de opvolger van de F-35? Zo nee, bestaat de kans dat Nederland
hier op termijn aan gaat deelnemen? Zo ja, is dat binnen twee,
vijf, tien jaar, of meer?
Ik ben bekend met dit artikel.
Nederland is op dit moment niet actief betrokken bij een programma dat
voorziet in de opvolging van de F-35. De aandacht van Defensie is onder
meer gericht op de transitie van alle taken van de F-16 naar de F-35 in
2024. Desalniettemin oriënteert Defensie zich in brede zin op eventuele
toekomstige vervangingstrajecten van het materieel dat thans in gebruik
is.
4. Bent U bekend met het artikel Inflation, Supply Problems
Could Push F-35 Cost Higher Than Expected, Lockheed Says?4
Hebben de stijgende kosten door de Covid-pandemie en
groeiende inflatie ook gevolgen voor de kosten van de F-35’s die
Nederland aanschaft? Zo ja, welke omvang hebben deze?
10. Hebt u inzicht in het in het «pandemic catch-up plan» van
Lockheed? Hoe reëel is het te verwachten dat Nederlandse
bestellingen ontsnappen aan de vertragingen waarvan in ieder
geval de Amerikaanse marine last heeft?5
Ik ben bekend met dit artikel.
Zoals ook aangegeven in de tweeëntwintigste voortgangsrapportage
project Verwerving F-35, heeft COVID-19 impact op de wereldwijde F-35
productielocaties, waardoor de levering van vliegtuigen vanuit verschillende assemblagelocaties een of meerdere maanden vertraging heeft
opgelopen. Zoals het zich nu laat inzien, zal in het meest gunstige geval in
2023 de vertraging zijn ingelopen. Deze vertragingen hebben geen
negatieve invloed op het behalen van de geïdentificeerde mijlpalen zoals
de volledige operationele inzetbaarheid van de F-35 in 2024.
In de voortgangsrapportage van dit najaar informeer ik uw Kamer over de
laatste stand van zaken hieromtrent en ontvangt u van mij een actualisatie
van de Nederlandse ramingen voor het project.
5. Is het juist te constateren dat een squadron uit 15 F-35’s
bestaat en dat Nederland nu streeft naar 52 toestellen? Is het
tevens juist te veronderstellen dat er 7 stuks als «reserve»
worden gekocht? Zo ja, hoe moet die reservetaak dan worden
gedefinieerd? Zo nee, hoe zijn de getallen en onderlinge verhoudingen dan?
Een volledig F-35 squadron bestaat voor de Nederlandse Defensie uit
vijftien vliegtuigen. Met in totaal drie F-35 squadrons worden er 45 F-35’s
in Nederland gestationeerd en de resterende zeven F-35’s worden in
Amerika ingezet ten behoeve van opleiding en training. In de transitiefase

3

https://www.defensenews.com/air/2022/04/28/future-ngad-fighter-jets-could-cost-hundreds-ofmillions-apiece/
4
https://www.defenseone.com/business/2022/04/inflation-supply-problems-could-push-f-35-costhigher-expected-lockheed-says/365856/
5
Navy slows F-35 orders amid rising readiness grades of its fighter fleet
Jun 28, https://www.defensenews.com/naval/2022/06/28/navy-slows-f-35-orders-amid-risingreadiness-grades-of-its-fighter-fleet/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 488, nr. 469

3

van de F-16 naar de F-35 bevinden zich op dit moment 8 toestellen in
Amerika.
6. Worden deze zes extra F-35 een bijzondere taak toegedacht? Of
zijn ze voor alle (zes) voorkomende taken inzetbaar?
7. Kunt u aangeven hoe de verschillende F-35-taken worden
verdeeld over de squadrons en de bijbehorende extra toestellen?
Nee, deze zes extra F-35 hebben geen extra bijzondere taken. De F-35
jachtvliegtuigen nemen in 2024 alle taken over van de F-16. Deze extra zes
vliegtuigen, die naar verwachting in 2025 geleverd worden, moeten ook
alle zes de missietypen veilig en effectief uitvoeren. Alle squadrons
worden opgeleid om deze zes missietypen te kunnen uitvoeren.
8. Kunt u aangeven wat een optimale «productieserie» is?
9. Wanneer worden de toestellen van LOT18 verwacht klaar te
zijn?
Voor Defensie is de levering van de zes F-35 jachtvliegtuigen in productielot 17 (LOT 17) optimaal. Daarvan is levering gepland in 2025.
Nederland zit in het bestelschema voor LOT 17. Als Nederland nu niet kan
bestellen, is het uiterst onzeker of Nederland de toestellen binnen
afzienbare tijd in de eerstvolgende productserie (LOT 18) kan bestellen.
Nederland kan wellicht niet aansluiten, omdat andere landen al
ingetekend hebben en de defensiemarkt verstopt raakt. Vanwege de
toename van bestellingen van F-35 toestellen door andere landen kan de
productie en levering nog verder vertragen. De levering van LOT18 is
gepland voor 2026.
Bij een bestelling in LOT 19 of later ontstaat in het leveringsschema van
de toestellen een gat van minimaal twee jaar ten opzichte van de
gewenste levering. De completering van het derde squadron en de
operationele voordelen worden dan minimaal twee jaar later bereikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 488, nr. 469

4