Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2424
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Minister-President en de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de subsidie aan de
Koning voor het beheer van het Kroondomein (ingezonden 10 maart 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit),
mede namens de Minister-President (ontvangen 20 april 2021). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 2277.
Vraag 1
Klopt het dat de Subsidieverordening Natuur- en landschapsbeheer Gelderland 2016 (SVNL Gelderland 2016) stelt dat alleen subsidie wordt gegeven
aan een natuurlijke rechtspersoon (via eigendom of erfpacht)?
Antwoord 1
Op grond van art. 2.1 van de SVNL Gelderland 2016 komen de volgende
categorieën aanvrager in aanmerking voor een subsidie natuurbeheer:
a. natuurlijke personen welke beschikken over het eigendomsrecht of een
recht van erfpacht;
b. privaatrechtelijke rechtspersonen, alsmede Staatsbosbeheer, welke
beschikken over het eigendomsrecht of een recht van erfpacht;
c. verenigingen met volledige rechtsbevoegdheid, bestaande uit natuurlijke
personen en/of rechtspersonen als bedoeld onder a en b.
Vraag 2
Kunt u aangeven wie privaatrechtelijk de eigenaar is van het Kroondomein?
Klopt het dat voor het beheer van het Kroondomein geen subsidie kan
worden aangevraagd indien de Staat eigenaar is?
Antwoord 2
In de Wet op het Kroondomein en de akte betreffende de schenking van het
Kroondomein door Koningin Wilhelmina zijn regels gesteld over het
eigendom en het beheer van het Kroondomein. Deze regels hebben tot doel
het geschonkene als één geheel in stand te houden. In de memorie van
toelichting bij het toenmalige voorstel voor de Wet op het Kroondomein
(Kamerstuk 10 686, nr. 34) wordt het volgende opgemerkt: «Derhalve is het in
1959 aan de Staat geschonkene weliswaar formeel eigendom van de Staat,
economisch is het echter te beschouwen als een aan de persoon van de
Kroondrager gebonden en tot diens particuliere sfeer behorend vermogen,
dat ter waarborging van de bestemming ervan onder de hoede van de Staat

ah-tk-20202021-2424
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

is geplaatst. De Hoge Schenkster beoogde blijkens de overwegingen van de
schenkingsakte te waarborgen dat Haar na te vermelden bezit één geheel
blijve en het genot daarvan voorbehouden blijve aan diegene van Haar
afstammelingen die Drager is van de Kroon [...].» Dit betekent dat het
Kroondomein wordt geëxploiteerd door de Kroondrager, waarbij alle baten en
lasten voor zijn rekening komen. De rol van de Staat is die van blooteigenaar
met de taak erop toe te zien dat hierbij in redelijkheid het vermogen in stand
blijft.
Vraag 3
Klopt het dat een formele subsidieaanvraag (volgens het gebruikelijke format)
ontbreekt in de aangeleverde stukken? Zo ja, bent u bereid de aanvraag
alsnog aan de Kamer te zenden? Zo nee, hoe kan een subsidie worden
toegekend zonder deugdelijke aanvraag?
Antwoord 3
Op grond van de Kaderwet EZ-subsidies gold geen format voor de aanvraag
van deze subsidie. De subsidierelatie met het Kroondomein is vormgegeven
via de «Overeenkomst tussen Ministerie van Economische Zaken en
Kroondomein het Loo» en de bijbehorende bijlagen (documenten 1, 2 en 3
van de bijlagen bij Kamerstuk 35 570 I, nr. 14).
Zoals in antwoord op eerdere vragen van het lid Wassenberg (Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 3389) is gezegd, laat artikel 4:4 van
de Awb de afweging om een aanvraagformulier op te stellen aan het
bestuursorgaan. Het ging in deze om één enkele subsidie-verstrekking voor
zowel natuurbeheer als agrarisch natuurbeheer en een apart aanvraagformulier daarvoor lag niet in de rede.
Vraag 4
Klopt het dat de Koning niet als vruchtdrager van het Kroondomein
beschouwd kan worden, omdat het recht van vruchtgebruik niet is vastgelegd
in het kadaster? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Nee. Het vruchtgebruik is vastgelegd in de schenkingsakte en in de Wet op
het Kroondomein.
Vraag 5
Beaamt u dat volgens de geldende voorschriften een natuurbeheerder die
overheidssubsidie ontvangt, het gebied 358 dagen per jaar moet openstellen
en dat maximaal 1 hectare ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer
gedurende het jaar mag worden afgeschermd?
Antwoord 5
Dit geldt ingeval subsidie wordt verleend op grond van de SVNL Gelderland
2016. In de Gelderse regeling wordt met deze bepaling een secundair belang
van de regeling gediend, namelijk het mogelijk maken van recreatie, zonder
dat deze het primaire doel van natuurbehoud in het geding brengt. Zoals in
antwoord op eerdere vragen van het lid Wassenberg (PvdD) (Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 3389) is gezegd, is de onderhavige
subsidie niet verleend op grond van de SVNL Gelderland 2016, maar op
grond van de Kaderwet EZ-subsidies.
Vraag 6
Beaamt u dat er een uitzondering is gemaakt voor de Koning met betrekking
tot de openingsstellingsvereiste van de subsidieverlening? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, klopt het dat deze uitzondering is gegeven met het oog op de
«Koninklijke jacht»?
Antwoord 6
Zoals in antwoord op eerdere vragen van het lid Wassenberg (Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 3389) is gezegd, is er geen sprake
van een ontheffing of uitzondering. De subsidie aan het Kroondomein volgt
op het punt van de openstelling de SVNL Gelderland 2016 niet. Zoals in de
beschikking van de subsidie is aangegeven, houdt dit verband met de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de Koning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 7
Vormt het beschermen van de «Koninklijke jacht» een belang dat bij het
verlenen van de subsidie grondslag kan vormen voor het treffen van een
speciale regeling? Zo ja, op grond van welke wettelijke bepaling?
Antwoord 7
Zoals in antwoord op eerdere vragen van het lid Wassenberg (Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 3389) is aangegeven, is er geen
verband tussen het al dan niet verlenen van subsidie en het beheren van
populaties.
Vraag 8
Beaamt u dat het Kroondomein negen maanden per jaar volledig is opengesteld voor het publiek en dat dit de veiligheid van de Koning kennelijk niet in
gevaar brengt?
Antwoord 8
Een groot deel van het Kroondomein is inderdaad een kleine negen maanden
per jaar volledig opengesteld tussen zonsopkomst en -ondergang met
uitzondering van de rustgebieden voor het wild. Circa 1.300 hectare is
jaarrond open. Over veiligheidsmaatregelen die getroffen worden ter
bescherming van de Koning doe ik geen uitspraken.
Vraag 9
Klopt het dat de Koning regelmatig het Kroondomein bezoekt terwijl het
opengesteld is voor publiek? Zo ja, beaamt u dat de veiligheid van de Koning
ook dan voldoende gewaarborgd blijft?
Antwoord 9
Over veiligheidsmaatregelen die getroffen worden ter bescherming van de
Koning doe ik geen uitspraken.
Vraag 10
Op basis van welke wettelijk onderbouwde argumenten mag het Kroondomein drie maanden afgesloten zijn, wetende dat de veiligheid in de overige
negen maanden gedurende openstelling gegarandeerd kan worden? Om
welke reden zou de veiligheid tussen 15 september en 25 december niet
gegarandeerd kunnen worden?
Antwoord 10
De Staatssecretaris van EZ heeft, op basis van de Kaderwet EZ-subsidies, de
subsidievoorwaarden bepaald op basis van het met de subsidie te bereiken
doel – namelijk natuurbeheer – en de daarbij aan de orde zijnde andere
belangen. De subsidie aan het Kroondomein volgt op het punt van de
openstelling de SVNL Gelderland 2016 niet. Zoals in de beschikking van de
subsidie is aangegeven, houdt dit verband met de bescherming van de
persoonlijke levenssfeer van de Koning.
Vraag 11
Onderschrijft u dat het afschermen van het Kroondomein niet geschiedt om
reden van de veiligheid van de Koning? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke
wettelijk beschermde belangen kunnen dan rechtvaardigen dat een deel van
het Kroondomein voor drie maanden wordt afgesloten en hoe verhoudt zich
dit tot de behandeling van andere grondbezitters/gebruikers?
Antwoord 11
Ik verwijs u naar de antwoorden op vragen 5 en 10.
Vraag 12
Is in het kader van de subsidieverlening besloten de Tweede en Eerste Kamer
daarover niet te informeren omdat dit voor «politieke en/of maatschappelijke
ophef kan zorgen, omdat dan zichtbaar wordt dat er subsidie wordt verstrekt
aan Kroondomein het Loo»?1
1

Beheerplan 2016–2021 Collectief Kroondomein Het Loo (2021D09154).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 12
Nee. De Tweede en Eerste Kamer zijn meermaals geïnformeerd over het
Kroondomein en de subsidieverlening. Zo is ook in de antwoorden op
Kamervragen uit 2007 (Antwoord op Kamervragen van het lid Ouwehand,
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2007–2008, nr. 718) de Kamer al
geïnformeerd over de financiële verantwoording inzake het Kroondomein,
waaronder de verstrekte subsidies door het Ministerie van LNV.
De subsidie is als post opgenomen op de begroting van het verantwoordelijke departement, heden LNV, en is daarmee zichtbaar voor het parlement.
De geciteerde passage is onderdeel van een verkenning geweest, nadat er
forse veranderingen in de subsidiering van natuur hadden plaatsgevonden.
Deze persoonlijke beleidsopvatting heeft geen betekenis gehad voor het
verdere proces.
Vraag 13
Deelt u de mening dat het onacceptabel is de democratische controle van het
parlement op deze wijze te belemmeren? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe
heeft deze belemmering van de parlementaire controle dan toch kunnen
plaatsvinden?
Antwoord 13
Subsidie voor het beheer van Kroondomein het Loo is al decennia op de
begroting van de verantwoordelijke departementen te vinden. Ook is in 2007
in een brief van de Staatssecretaris van Financiën aan de Kamer de subsidie
uitgebreid besproken (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2007–2008,
nr. 718)
Vraag 14
Bent u bereid om de Koning te verzoeken de miljoenensubsidie terug te
betalen, aangezien de Koning deze subsidie ten onrechte heeft ontvangen,
immers zonder wettelijke grondslag en in strijd met het gelijkheidsbeginsel?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
Zoals ik op antwoord van eerdere vragen van het lid Wassenberg (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 3390) geantwoord heb, is de
natuurbeheersubsidie rechtmatig en zorgvuldig verstrekt en ik zie dan ook
geen enkele grond om tot terugvordering over te gaan.
Vraag 15
Heeft u een verklaring waarom de stukken met betrekking tot de subsidieverlening niet zoals gevraagd voor 1 maart naar de Kamer gezonden zijn en voor
het feit dat in de pers gesproken is over onenigheid in het kabinet over het al
dan niet openbaar maken van de stukken?2
Antwoord 15
Zoals in de begeleidende brief bij de gedeelde stukken (Kamerstuk 35 570 I,
nr. 14) is vermeld, moet op grond van de grondwetsgeschiedenis en de
staatsrechtelijke praktijk het belang dat is gemoeid met de bescherming van
de persoonlijke levenssfeer van de Koning, dat mede wordt beschermd door
de artikelen 10 en 41 van de Grondwet, worden gerekend tot het belang van
de staat. Hierom is een zorgvuldig proces van beoordeling van alle stukken,
waarin dit mogelijkerwijs aan de orde zou kunnen zijn, noodzakelijk geweest,
ook in het licht van het belang dat in de motie-Wassenberg wordt gehecht
aan verstrekking van specifiek de onderliggende stukken bij de huidige
subsidiebeschikking. Gelet op het feit dat hier sprake is van een subsidie voor
natuur- en landschapsbeheer, en de daarop betrekking hebbende onderliggende stukken van het Kroondomein bij inhoudelijke beoordeling ook
uitsluitend op deze subsidieverlening betrekking hebben, was de uitkomst
van dit proces dat deze stukken kunnen worden verstrekt.

2

Website Zembla, 4 maart 2021, «Onenigheid binnen kabinet over vrijgeven documenten
rondom subsidie Koning» (https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/onenigheid-binnenkabinet-over-vrijgeven-documenten-rondom-subsidie-koning).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Vraag 16
Kunt u deze vragen één voor één en op zo kort mogelijke termijn beantwoorden, bij voorkeur vóór 17 maart?
Antwoord 16
Ja, maar niet voor 17 maart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5