Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

31 409

Zee- en binnenvaart

Nr. 435

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 januari 2024
Met deze brief wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang
van de vlootvervanging van de Rijksrederij. Daarbij wordt ook ingegaan
op de wijze waarop uitvoering is gegeven aan enkele toezeggingen en
moties1. Uw Kamer is hier op eerdere momenten over geïnformeerd2.
Afgelopen jaar is de vlootvervanging daadwerkelijk «van de kant»
gekomen. Dit gebeurt in goede interdepartementale samenwerking met
de opdracht gevende ministeries. Met behulp van een robuuste
organisatie-inrichting/aansturing en de afspraken uit de Sectoragenda
Maritieme Maakindustrie wordt gezocht naar reële mogelijkheden om het
productievermogen te vergroten.
Aan de hand van onderstaande onderwerpen wordt toegelicht hoe nu ook
de vaart erin gekregen kan worden.
1. Uitgangspunten financiering Vlootvervanging
2. Stand van zaken vlootvervanging deel 1: de prioritaire projecten
a. Trailerbare Meetvaartuigen (TMV’s);
b. Vervanging van 8 schepen voor visserijonderzoek/handhaving en
natuurbeheer (de zogeheten MPV-20);
c. Vervanging van 3 schepen voor de markering van zeevaartroutes
en incidentbestrijding (de zogeheten MPV-50);
d. Pilots duurzaamheid.
3. Stand van zaken tijdelijke oplossingen
a. Vaartuig de Stern;
b. Patrouillevaartuigen voor VWM (overname gebruikte politieschepen);
c. Het 24/7 concept voor de Kustwacht waarbij het gaat over meer
permanente aanwezigheid op zee met de inzet van de huidige
vaartuigen en extra vaartuigen;
1
2

kst-31409-435
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Kamerstukken, 31 409, nr. 363, 6 september 2022, motie Stoffer en De Groot.
Kamerstukken, 35 925 XII, nr. 108, 8 juni 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 409, nr. 435

1

d. Additionele trances voor het levensduur verlengend onderhoud.
4. Doorkijk volgende fase vlootvervanging (deel 2)
a. Vervanging patrouillevaartuigen Douane;
b. Scenario’s overige vlootvervanging;
c. Vlootuitbreiding Kustwacht;
d. Inzet op innovatie en betrokkenheid van de Maritieme sector;
e. Samenwerking binnen IenW en andere departementen.
1. Uitgangspunten financiering vlootvervanging
De vlootvervangingsopgave bestrijkt een periode van minimaal 15 jaar en
de investeringskosten van het totale vlootvervangingsprogramma worden
geraamd op meer dan € 1 mld. De bestemmingsreserve van de Rijksrederij is ontoereikend om de benodigde investeringen te dekken; de
verwachte eindstand 2023 van de bestemmingsreserve bedraagt
€ 30,3 mln. Deze zal voornamelijk ingezet worden voor benodigd
levensduur verlengend onderhoud (LVO) en eventuele aanschaf van
tweedehands schepen.
Voor de benodigde investeringen voor de vlootvervanging onderzoekt het
demissionaire kabinet de komende maanden, binnen de huidige budgettaire kaders, de verschillende financieringsmogelijkheden. Daarbij worden
onder meer de leenfaciliteit voor agentschappen van het Ministerie van
Financiën en andere financieringsmogelijkheden voor duurzaamheidsinvesteringen betrokken. Voorbeelden hiervan zijn mogelijke middelen
vanuit het Klimaatfonds voor vlootuitbreiding Kustwacht en mogelijke
financiering via het Europese Herstel- en Veerkrachtplan voor Nederland.
De Rijksrederij wordt gefinancierd op basis van een tarief dat kostendekkend is voor haar uitgaven. Jaarlijks wordt het tarief bij de verschillende opdrachtgevers van de Rijksrederij in rekening gebracht.
IenW/Rijkswaterstaat (RWS) is de grootste opdrachtgever van de
Rijksrederij. De vlootvervanging brengt extra kosten met zich mee, wat tot
een hoger tarief zal leiden.
Zoals eerder gemeld aan de Kamer, wordt voor ieder vernieuwings-/
vervangingstraject een business case (BC) opgesteld waarin de diverse
alternatieven zoals refit versus nieuwbouw en diverse vaartuigtypes en
duurzame aandrijvingstechnieken uitgewerkt. Dit gebeurt in nauwe
samenwerking met de betrokken opdrachtgever(s) zodat ook de financiële
consequenties van de verschillende varianten inzichtelijk zijn. Op basis
van deze BC zal vervolgens een voorkeursoplossing worden bepaald.
Voordat een daadwerkelijke investeringsbeslissing wordt genomen, dient
financiële dekking van het tarief meerjarig geëxpliciteerd te worden in de
begroting van de betrokken opdrachtgever. Tariefsverhoging wordt
voorzien in het jaar van oplevering van de schepen. De oplevering van de
eerste nieuwe schepen (de Trailerbare Meetvaartuigen) uit deel 1 van de
vlootvervanging heeft recent plaatsgevonden, de oplevering van de
volgende vaartuigen (MPV-50) wordt voorzien vanaf eerste helft 2030.
Hiervoor is dekking voorzien binnen de begroting van het agentschap
RWS. Voor de tariefstijging, samenhangend met de vervanging van de
rest van de vloot, zijn nog geen expliciete afspraken gemaakt, maar deze
vallen niet binnen de huidige begrotingscyclus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 409, nr. 435

2

2. Stand van zaken vlootvervanging deel 1: de prioritaire
projecten
De heer Stoffer (SGP) heeft 7 februari 2023 (Handelingen II 2022/23, nr. 49,
item 28) verzocht om een brief over de invulling van de aangenomen
motie 31 409, nr. 395. Deze motie verzoekt de regering om het plan van
aanpak voor de eerste tranche van het vlootvervangingsprogramma,
inclusief bijbehorende planning en de inzet op innovatie, zo snel mogelijk
naar de Kamer te sturen en deze mee te nemen bij de voorbereiding van
de begroting voor 2024 en verder.
Deel 1 betreft: de planuitwerking en verwerving van drie series van
schepen:
A. de bouw van drie Trailerbare Meetvaartuigen (TMV’s) ter vervanging
van enkele eigen vaartuigen en vaartuigen die nu worden ingehuurd;
B. een acht- tot negental multi-inzetbare schepen (de zogeheten MPV-20)
ter vervanging van negen verouderde schepen die met name worden
ingezet voor visserijonderzoek/handhaving en natuurbeheer;
C. een tweetal multi-inzetbare schepen (de zogeheten MPV-50) ter
vervanging van drie verouderde schepen die met name worden
ingezet voor de markering van zeevaartroutes en incidentbestrijding;
D. Pilots duurzaamheid waarbij ervaring wordt opgedaan met varen op
methanol en waterstof.
Binnen IenW en de overige departementen is gestaag doorgewerkt aan de
uitvoering van deel 1 van de vlootvervanging zoals dat in december 2022
aan uw Kamer is aangeboden3.
Onderdeel A Trailerbare Meetvaartuigen (TMV’s)
De drie TMV’s (onderdeel A) zijn inmiddels opgeleverd door een Nederlandse werf. Twee hiervan zijn reeds in gebruik genomen en de derde kan
begin 2024 in gebruik worden genomen voor o.a. stroom- en dieptemetingen. De investering is vanuit de bestemmingsreserve van de Rijksrederij gedekt en de bijbehorende exploitatiekosten worden via een
tariefstijging door RWS gedekt binnen de huidige begroting van RWS.
Onderdeel B project MPV-20
Voor onderdeel B (project MPV-20) wordt op dit moment de laatste hand
gelegd aan de benodigde business-case. Op basis hiervan zal vervolgens
een voorkeursoplossing worden bepaald. De vaartuigen worden voornamelijk ingezet voor LNV (85%) en RWS (15%).
Definitieve besluitvorming omtrent onderdeel B (project MPV-20) wordt
voorzien in voorjaar 2024. Het project voorziet in de vernieuwing van
acht/negen duurzame vaartuigen.
Uitgaande van besluitvorming in voorjaar 2024, zijn de concrete aanbesteding en oplevering voorzien voor eind 2031 respectievelijk tweede helft
2034 (deterministische planning4 binnen huidige capaciteit). Vooruitlopend op de aanbesteding wordt de klanteisen-specificatie opgesteld en
de contractvoorbereiding gestart. Dit is onder voorbehoud van de
integrale besluitvorming.

3
4

Kamerstuk 36 200-XII-106.
Een deterministische planning is een planning zonder rekening te houden met vertraging als
gevolg van het optreden van mogelijke risico’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 409, nr. 435

3

Onderdeel C project MPV-50
Voor onderdeel C (project MPV-50) is besluitvorming over de business
case afgerond. Het voorkeursalternatief bestaat uit de aanschaf van
twee vaartuigen met methanol motoren die drie verouderde schepen
gaan vervangen. Verdere budgettaire besluitvorming omtrent de MPV-50
wordt de komende maanden uitgewerkt en is randvoorwaardelijk waarbij
de mogelijkheid voor de leenfaciliteit wordt verkend. Daarnaast is vanuit
het Maritiem Masterplan, programmalijn B € 3,5 mln. voorwaardelijk
beschikbaar gesteld om (een gedeelte van) de meerkosten van methanolmotoren ten opzichte van een conventionele aandrijving (dieselelektrisch)
te dekken. De MPV-50 schepen worden volledig voor RWS activiteiten
ingezet en de bijbehorende exploitatiekosten worden via een tariefstijging
voor RWS gedekt binnen de huidige begroting van RWS.
De concrete aanbesteding en oplevering zijn voorzien voor begin 2026
respectievelijk vanaf eerste helft 2030 (deterministische planning binnen
huidige capaciteit). Vooruitlopend op de aanbesteding wordt de
klanteisen-specificatie opgesteld en de contractvoorbereiding gestart. Dit
is onder voorbehoud van verdere besluitvorming.
Onderdeel D Pilots duurzaamheid
Zoals eerder gemeld, heeft de Rijksrederij twee pilots in voorbereiding/
uitvoering om ervaring op te doen met duurzame aandrijvingen op
schepen. Het doel hiervan is om kennis en ervaring op te doen die
toegepast kan worden in de verdere verduurzaming van de vloot en de
risico’s in nieuwe projecten te verlagen. In de planuitwerking van de
MPV-50 en MPV-20 is gebruik gemaakt van de kennis die opgedaan is in
de pilots. De totstandkoming van de pilots is technisch, organisatorisch en
budgettair echter ingewikkeld. Dit leidt ertoe dat de pilots inmiddels
concurreren met de schaarse capaciteit voor de realisatie van de
inmiddels op handen zijnde vervangingsprojecten. Binnen IenW wordt op
korte termijn een afweging gemaakt voor het mogelijke vervolg van de
pilots. Los van het mogelijke vervolg van de pilots, staat verduurzaming
van de vloot hoog op de agenda.
3. Tijdelijke oplossingen
De Rijksrederij geeft zo goed mogelijk invulling aan haar dagelijkse
verantwoordelijkheden als uitvoerder van de Maritieme taken voor haar
opdrachtgevers. Om deze dienstverlenging komende periode te kunnen
garanderen, zijn een aantal tijdelijke oplossingen benodigd om te komen
tot structurele oplossingen.
Onderdeel A vervanging Stern
Een van de oudste vaartuigen van de Rijksrederij is het vaartuig de Stern
uit 1963. Voor de Stern is inmiddels een tijdelijke oplossing gevonden; er
is een tweedehands schip gekocht welke na verbouwing in de vaart
genomen zal worden. De investering is vanuit de bestemmingsreserve
Rijksrederij gedekt en de bijbehorende exploitatiekosten worden via een
tariefstijging door de opdrachtgever (Rijkswaterstaat en/of LNV) gedekt.
Onderdeel B Patrouillevaartuigen RWS
Om de taakuitvoering voor RWS te borgen met voldoende patrouillevaartuigen, worden twee schepen van de Politie overgenomen. In januari 2022
is het eerste vaartuig de P66 overgenomen ter vervanging van de RWS16
(bouwjaar 1982). Daarnaast is het tweede vaartuig de P59 aangeboden. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 409, nr. 435

4

zou een goede vervanging zijn voor de RWS18 (bouwjaar 1982). Na
benodigde aanpassing voor taakuitvoering en aanvullend levensduur
verlengend onderhoud (LVO) kan dit vaartuig ingezet worden voor
circa 10 jaar betrouwbare inzet. De investering is vanuit de bestemmingsreserve Rijksrederij gedekt en de bijbehorende exploitatiekosten worden
via een tariefstijging door RWS gedekt binnen de huidige begroting van
RWS.
Onderdeel C het nieuwe 24/7 concept voor de Kustwacht
Vanuit de Kustwacht is het verzoek om een extra handhavingsvaartuig te
leveren (inhuur) zodat er een structurele hogere beschikbaarheid van
varende middelen ontstaat om zo het 24/7 handhavingsconcept uit te
kunnen voeren. Dit betreft een afgesproken tijdelijke oplossing in
afwachting van nieuwe vaartuigen. Het tarief wordt gedekt binnen de
huidige begroting van de Kustwacht.
De concrete aanbesteding en oplevering zijn voor eind 2024 respectievelijk eerste helft 2025 (deterministische planning binnen huidige
capaciteit).
Onderdeel D additionele tranches voor levensduur verlengend onderhoud
(LVO)
Er zullen additionele tranches voor het LVO uitgevoerd dienen te worden
om de reguliere instandhouding/exploitatie mogelijk te maken. Voor de
dekking worden middelen uit de voorziening groot onderhoud van de
Rijksrederij ingezet. De bijbehorende exploitatiekosten worden via een
tariefstijging door de betreffende opdrachtgever gedekt.
4. Doorkijk volgende fase vlootvervanging (deel 2)
De Rijksrederij kijkt met haar opdrachtgevers ook al vooruit naar de
vlootvernieuwingsprojecten die na eerdergenoemd deel 1 uitgevoerd
moeten worden. Parallel aan de huidige uitwerking van deel 1 van de
vlootvernieuwing wordt begin 2024 met de opdrachtgevers gesproken en
besluitvorming voorbereid over het volgende deel van de vlootvervanging.
Onderdeel A vervanging patrouillevaartuigen Douane
Vanuit de Douane heeft de Rijksrederij het verzoek gekregen om de voor
de Douane ingezette vijf patrouillevaartuigen te vervangen. Vier patrouillevaartuigen naderen het einde van hun economische en technische
levensduur van 25 jaar en één is daar al overheen. Ter voorkoming van
ongeplande uitval heeft de Douane verzocht tijdig te starten met het
uitwerken van toekomstige alternatieven voor deze vaartuigen die de
wettelijke taakuitvoering van Douane borgen. Hiervoor is inmiddels
gestart met het opstellen van de business case. Begin 2024 zal het
besluitvormingsproces gestart worden.
Dit project omvat de vernieuwing van vijf patrouillevaartuigen door
vijf duurzame patrouillevaartuigen.
Uitgaande van besluitvorming 2024, zijn de concrete aanbesteding en
oplevering zijn voorzien voor begin 2027 respectievelijk eind 2030
(deterministische planning binnen huidige capaciteit). Dit onder
voorbehoud van verdere besluitvorming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 409, nr. 435

5

Onderdeel B scenario’s overige vlootvervanging
Gezien de grote en complexe vervanging- en vernieuwingsopgave, is er
behoefte aan een gestructureerde en onderbouwde wijze om integrale
afwegingen en keuzes te maken voor de vervanging van de vloot. Een
dergelijke aanpak is essentieel om de uitdagingen aan te pakken en ervoor
te zorgen dat de vervanging van de vloot op een verantwoorde en
effectieve manier wordt uitgevoerd. Daarom werkt de Rijksrederij in twee
opeenvolgende verkenningsfasen toe naar een volledig vlootvervangingsprogramma deel 2: een eerste verkenningsfase en een tweede verkenningsfase waarin de eerste beelden uit de eerste verkenningsfase verder
worden ontwikkeld tot een realistisch en effectief vlootvervangingsprogramma. De eerste verkenningsfase is eind 2023 afgerond en laat
verschillende scenario’s zien op basis van urgentie, duurzaamheid en
klantvragen. Deze scenario’s vormen als het ware de hoekpunten van de
ruimte waarbinnen de vlootvervanging vormgegeven kan worden. Deze
scenario’s worden begin 2024 besproken met de opdrachtgevers. Verdere
uitwerking van de tweede verkenningsfase tot een realistisch en effectief
vlootvervangingsprogramma wordt in 2024 voorzien.
Onderdeel C Vlootuitbreiding Kustwacht
Parallel aan de vlootvervanging wordt onderzocht of en hoe, extra,
noodsleepvaartuigen, zogeheten Emergency Response Towing Vessel
(ERTV’s) voor de kustwacht kunnen worden gerealiseerd. Deze zijn nodig
voor de extra taken bij de geplande uitbreiding van windenergie op zee.
Deze duurzame ERTV’s zijn onderdeel van het Europese Herstel- en
Veerkrachtplan voor Nederland (HVP)5. Om een beroep op de beschikbare
middelen hiervoor te kunnen doen, dient wel aan diverse voorwaarden te
worden voldaan. De hiervoor benodigde techniek is nog niet toegepast in
dit formaat en type vaartuigen.
Ook de offshore laadinfrastructuur bij de Noordzee, die nodig is voor het
opladen van de batterijen, is nog nergens ter wereld gerealiseerd. Gezien
de benodigde ontwikkelingen, is het complex om aan de diverse
randvoorwaarden van het HVP te voldoen en speelt ook de beperkt
beschikbare capaciteit binnen RWS een beperkende factor.
Tevens is in de vlootuitbreiding Kustwacht voorzien om twee extra
multi-inzetbare schepen in te zetten voor het waarborgen van de
veiligheid in- en rondom de geplande windenergiegebieden op zee. Dit is
onder voorbehoud van budgettaire besluitvorming.
Onderdeel D Inzet op innovatie en betrokkenheid Maritieme sector
De Tweede Kamer heeft een tweetal moties aangenomen in relatie tot het
versterken van de Nederlandse Maritieme maakindustrie:
• Motie 31 409-378 (Koerhuis, VVD/Stoffer, SGP): verzoekt de regering
om samen met de Nederlandse maritieme sector de vlootvernieuwing
van de Rijksrederij strategisch te benutten en de kansen van de
Nederlandse maritieme sector te optimaliseren;
• Motie 31 409-382 (Van der Plas, BBB/Pouw-Verweij, JA21): verzoekt het
kabinet om de werkgelegenheid, innovatie en het behoud van kennis
en kunde in ons land mee te wegen bij alle besluitvorming over de
vlootvernieuwing van de Rijksrederij.

5

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/10/10/definitief-nederlands-herstel-enveerkrachtplan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 409, nr. 435

6

Mede als invulling hiervan is de sectoragenda Maritieme maakindustrie
ontwikkeld, welke op 26 oktober 2023 is gepubliceerd. Aan de van
toepassing zijnde acties uit deze sectoragenda zal voor de vervanging van
schepen (waar mogelijk) invulling worden gegeven. Vanzelfsprekend
gelden voor de aanbesteding van schepen de Europese aanbestedingsregels. Met inachtneming van deze regels wordt onderzocht hoe aan de
sectoragenda invulling kan worden gegeven. In de praktijk gaan de
opdrachten veelal naar Nederlandse bedrijven.
Onderdeel E Samenwerking binnen IenW en de andere departementen
Gezien de grote opgave en de complexe interdepartementale omgeving is
behoefte aan een robuuste organisatie-inrichting en aansturing. Om die
reden wordt binnen IenW, in overleg met de opdrachtgevers, een apart
programma ingericht. In dit programma wordt, naast de realisatie van
vlootvervanging, ook gezocht naar mogelijkheden om versnelling/
bundeling mogelijk te maken vanuit de perspectieven behoeftestelling,
techniek, markt en inkoop. Daarnaast wordt bezien hoe het «productievermogen» verhoogd kan worden door met strategische partners en de
maritieme sector andere vormen van samenwerken te ontwikkelen en hoe
andere manieren gerealiseerd kunnen worden om operationele inzet te
verwerven. In de eerste helft van 2024 wordt een plan van aanpak
opgesteld voor de (resterende) vlootvervanging.
Tot slot
De in deze brief weergeven acties geven de actuele stand van zaken rond
de vervanging, vernieuwing en eventuele uitbreiding van de vloot van de
Rijksrederij weer. Dit is een bredere weergave dan het gevraagde plan van
aanpak voor de eerste tranche.
Een knelpunt dat op dit moment voorligt is maakbaarheid; er is nagenoeg
geen capaciteit beschikbaar voor de vlootvervanging. Het gesprek over
reële mogelijkheden om het productievermogen te vergroten wordt
binnen IenW opgestart in samenhang met de afspraken uit de
Sectoragenda Maritieme Maakindustrie. Een andere marktbenadering in
de richting van outsourcing van de renovatie en verduurzaming van de
vloot kan onderdeel zijn van dat gesprek. Uw Kamer wordt hierover bij de
volgende voortgangsbrief verder geïnformeerd.
Zoals in de inleiding aangegeven; de vlootvervanging is «van de kant». De
focus verschuift nu naar mogelijkheden om het productievermogen te
verhogen om de vlootvervanging sneller te realiseren. En dat is nodig
aangezien van de kant zijn nog niet voldoende is om ook daadwerkelijk op
stoom te komen. Daarom is de opdracht aan het programma om dit
verder te onderzoeken en met mogelijke oplossingen te komen.
Zodra er nieuwe ontwikkelingen zijn, wordt uw Kamer daarover
geïnformeerd.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 409, nr. 435

7