Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 815

Jeugdzorg 2005–2008

Nr. 174

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR JEUGD EN GEZIN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 november 2008
Tijdens het Algemeen Overleg met uw Kamer op 29 oktober jl. over de
rapporten van de Inspectie Jeugdzorg, heb ik u toegezegd u nog vóór de
begrotingsbehandeling een brief te zenden over een aantal zaken die
tijdens het debat aan de orde waren:
– Het informeren van uw Kamer over de wijze waarop alsnog zicht wordt
verkregen op kinderen waarvan de uithuisplaatsing is opgeheven
zonder dat toetsing door de Raad voor de Kinderbescherming heeft
plaatsgevonden;
– Het informeren van uw Kamer over de mogelijkheid dat de Inspectie
Jeugdzorg nagaat:
• of de toetsende taak vanaf 1 januari conform de afspraken wordt
uitgevoerd,
• of een risicotaxatie zoals in mijn brief van 28 oktober jl. is aangekondigd, aan het eind van het jaar is ingevoerd en
• of de Deltamethode voor uitvoering van gezinsvoogdij op 1 juli
2009 in het hele land is ingevoerd.
– Het informeren van uw Kamer over wachttijden bij jeugdbescherming.
Alvorens op deze zaken in te gaan, wil ik enkele opmerkingen maken over
het totale veranderingsproces binnen de jeugdbescherming.
Gedurende de afgelopen jaren is een belangrijk professionaliseringstraject
in gang gezet bij de bureaus jeugdzorg en de Raad voor de Kinderbescherming. Het betreft hier een operatie die zowel methodische, bedrijfstechnische, beheersmatige als culturele veranderingen impliceert. Die
veranderingen worden thans doorgevoerd; ik ben ervan overtuigd dat ook
de kinderen waarvoor deze organisaties het doen hiermee aanmerkelijk
beter af zullen zijn. De onderzoeken van de Inspectie die centraal stonden
in het Algemeen Overleg bevestigen dat we de goede dingen aan het
doen zijn.
Ik noem:
– Het traject dat leidt tot een aanzienlijke verkorting van de doorlooptijd

KST124391
0809tkkst29815-174
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 815, nr. 174

1

–

–
–
–

bij besluitvorming over de inzet van jeugdbescherming (naar maximaal twee maanden) per 1 januari 2010 voor 75% van de zaken.
De aan dat traject gekoppelde informatisering zoals geautomatiseerde
uitwisseling van gegevens, aansluiting op de Verwijsindex Risicojongeren en een ondersteuningssysteem voor het nieuwe Casus
Overleg Bescherming (COBOS).
De implementatie van de Deltamethode bevindt zich in de laatste fase
en wordt voltooid per 1 juli 2009.
Een nieuwe methodiek voor de uitvoering van voogdijen wordt ontwikkeld, waarvoor de scholing in 2009 zal starten.
De bureaus jeugdzorg hebben een voor alle werkzaamheden geldend
kader vastgesteld voor het veiligheidsbeleid en risicomanagement bij
kindermishandeling. Dat beleid wordt in 2009 bij de Bureaus geïmplementeerd.

Ik herhaal wat ik tijdens het Algemeen Overleg zei: ondanks de zorgwekkende bevindingen in de rapporten van de Inspectie Jeugdzorg, ben ik blij
met de rapporten. Ze helpen bij het verder verbeteren van de uitvoering
van jeugdbescherming; de aanbevelingen passen in de reeds in gang
gezette trajecten. De bevinding dat bepaalde aspecten van de uitvoering
van jeugdbescherming – op het moment van het onderzoek – naar de
huidige maatstaven nog onvoldoende structureel en meetbaar op orde
zijn, is een aanmoediging voor de betrokken organisaties om met extra
energie te investeren in deze structurele verbeteringen. Het zijn wat mij
betreft dan ook de organisaties die worden aangesproken (en die zich
voelen aangesproken) en nadrukkelijk niet de individuele gezinsvoogdijwerker of raadsonderzoeker.
Toetsing van beëindiging uithuisplaatsing en beëindiging
ondertoezichtstelling
Het inspectierapport stelt vast dat de kwaliteit van de uitvoering van de
toetsende taak van de Raad voor de Kinderbescherming in situaties
waarin een kind weer thuis gaat wonen na eerder uit huis te zijn geplaatst,
onvoldoende is. Dat hangt samen met het feit:
– dat bureau jeugdzorg regelmatig nalaat zulke zaken (tijdig) aan de
Raad voor te leggen,
– dat bureau jeugdzorg onvoldoende informatie verschaft voor een
goede beoordeling door de Raad en
– dat niet eenduidig door alle raadsvestigingen wordt gehandeld bij de
toetsing en bij het niet of niet tijdig voorleggen van deze zaken door
bureau jeugdzorg.
Tijdens het Algemeen Overleg heb ik u toegezegd dat deze toetsende taak
vanaf 1 januari aanstaande wél goed wordt uitgevoerd én dat ik met de
Raad voor de Kinderbescherming en de MOgroep Jeugdzorg zal overleggen over de mogelijkheden om alsnog risicovolle terugplaatsingen die
eerder, zonder toetsing, hebben plaatsgevonden in beeld te brengen.
Een goede garantie dat de toetsende taak daadwerkelijk wordt uitgevoerd,
is dat het proces van signaleren en melden geautomatiseerd wordt. De
aanpassing van het bedrijfsprocessysteem bij de bureaus jeugdzorg
hierop zal op 1 juli 2009 een feit zijn. Tot dat moment zullen de bureaus
jeugdzorg er op toezien dat gezinsvoogdijwerkers zelf beëindigingen van
ondertoezichtstellingen en uithuisplaatsingen tijdig en voldoende gedocumenteerd aan de Raad voorleggen, zodat de Raad in de gelegenheid is de
toetsende taak naar behoren uit te voeren. De wijze waarop de Raad zal
toetsen, zal vanaf 1 januari aanstaande in iedere regio op basis van
dezelfde criteria gebeuren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 815, nr. 174

2

De Inspectie Jeugdzorg heeft mij inmiddels toegezegd, in overeenstemming met mijn toezegging aan uw Kamer, dat zij vóór half 2009 zal nagaan
of de toetsende taak daadwerkelijk conform de aanbevelingen wordt
uitgevoerd.
Verder heb ik de organisaties gevraagd tot de datum van 1 juni jongstleden terug te kijken naar mogelijk risicovolle terugplaatsingen waarbij
toetsing door de Raad uitbleef. De Raad zal daartoe de zaken die te laat
werden aangeleverd (het kind was in die situaties al thuisgeplaatst
voordat de Raad een oordeel kon geven) en toetsing uitbleef, alsnog
toetsen. De bureaus jeugdzorg zullen in hun bestanden nagaan welke
ots-pupillen het afgelopen half jaar weer thuis zijn gaan wonen en nog
niet volgens de Deltamethode worden begeleid. In die gevallen zullen zij,
indien recentelijk geen risicotaxatie is uitgevoerd, alsnog een risicotaxatie
uitvoeren en voor toetsing aanbieden aan de Raad indien dit nog niet
eerder was gebeurd. Waar zowel de uithuisplaatsing als de ondertoezichtstelling zijn opgeheven, zijn de kinderen formeel niet langer in beeld.
Hoewel in die gevallen het uitgangspunt is dat deze kinderen zich in een
veilige situatie bevinden omdat opheffing van de maatregel anders niet
had plaatsgevonden, zullen de bureaus jeugdzorg nagaan of zich binnen
deze groep kinderen bevinden waarvan toetsing achteraf meerwaarde
heeft.
Risicotaxatie
In mijn brief van 28 oktober jl. ga ik uitgebreid in op het aspect risicomanagement bij de bureaus jeugdzorg. In die brief kondig ik aan dat de
bureaus jeugdzorg:
– het onderdeel «risicomanagement» van de Deltamethode met voorrang, vóór 1 januari aanstaande, zullen invoeren en toepassen in de
gezinsvoogdij en
– een extra risicotaxatie uitvoeren bij alle kinderen die onder toezicht zijn
gesteld en van wie de gezinsvoogdijwerker nog niet werkt volgens de
Deltamethode of bij wie een dergelijk instrument langer dan een half
jaar geleden is ingezet.
Ondanks de korte tijd die resteert tot 1 januari, zijn de bureaus jeugdzorg
bereid alles op alles te zetten om dit te realiseren. De Inspectie Jeugdzorg
heeft ook ten aanzien van dit onderdeel van de acties toegezegd in de
eerste helft van 2009 een quick scan te zullen uitvoeren om vast te stellen
of het gewenste resultaat is bereikt. Begin 2010 volgt dan een nader
onderzoek waarmee de vraag wordt beantwoord of de Deltamethode als
geheel inmiddels goed en volledig wordt toegepast.
De extra risicotaxatie die nog dit jaar wordt uitgevoerd, zal – zoals hierboven toegelicht – in ieder geval aanvullende informatie opleveren over
de veiligheid van kinderen die na een uithuisplaatsing weer teruggekeerd
zijn in het gezin, maar daarnaast geldt deze taxatie ook voor kinderen die
uitsluitend onder toezicht zijn gesteld (zónder uithuisplaatsing) en waar
evenmin gedurende een half jaar een risicotaxatie (al dan niet volgens de
Deltamethode) heeft plaatsgevonden.
Wachttijden en -lijsten
In 2007 werden er in totaal ongeveer 10 000 nieuwe ondertoezichtstellingen (ots-en) door de rechter uitgesproken (in totaal worden jaarlijks
ongeveer 30 000 ots-en uitgevoerd). In 2008 zal dat licht stijgen. Naar
aanleiding van signalen over wachtlijsten bij de uitvoering van gezinsvoogdij, hebben de provincies begin oktober een inventarisatie uitgevoerd
bij de bureaus jeugdzorg. De wachtlijstcijfers zijn bij iedere regio opge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 815, nr. 174

3

vraagd. Om landelijk een goed beeld te blijven houden en tijdig risico’s te
kunnen inschatten (en dus maatregelen te treffen) zal het nieuw in te
voeren ondersteunende informatiesysteem (COBOS) bij alle bureaus
jeugdzorg ervoor gaan zorgen dat deze gegevens tegen het eind van
volgend jaar landelijk structureel beschikbaar zijn.
Bij de uitvoering van gezinsvoogdij kan gesproken worden van «wachttijd» indien het bureau jeugdzorg vijf dagen na de uitspraak van de kinderrechter dat een kind onder toezicht is gesteld, nog geen gezinsvoogdijwerker heeft toegewezen.
Over de maand september bleek in zeven regio’s sprake te zijn van wachttijd. In Rotterdam ging het om 250 kinderen, in Zuid-Holland om ongeveer
150. In Rotterdam is op 1 juli 2008 een plan van aanpak in uitvoering
genomen om het bestaan van wachttijden te beëindigen. In Amsterdam
wordt de wachttijd in 129 zaken met name veroorzaakt door managementproblemen en door een stop in de externe werving van personeel, die
inmiddels is opgeheven. Noord-Holland, dat voor ongeveer 60 kinderen
een wachttijd kent, spreekt de verwachting uit dat deze begin 2009 is
weggewerkt. In Noord-Brabant, waar op het moment van navraag ook
ongeveer 60 kinderen gedurende maximaal enkele weken wachtten op de
uitvoering van de gezinsvoogdij, wordt nauwlettend gevolgd hoe groot de
verwachte instroom is door daarover stelselmatig te overleggen met de
Raad voor de Kinderbescherming. In Gelderland waren het 65 kinderen op
het moment van navraag. Daar wordt thans extra personeel geworven. In
Groningen liep het aantal wachtenden plotseling op tot ongeveer 100,
mede door het vertrek van enkele ervaren gezinsvoogdijwerkers.
De provincies en grootstedelijke regio’s hebben mij toegezegd toezicht te
houden op de wachttijden en er alles aan te doen om deze te minimaliseren. Zo voeren de provincies en grootstedelijke regio’s regelmatig
overleg met de desbetreffende bureaus jeugdzorg en streven financiering
na die rekening houdt met groei. In mijn begroting houd ik eveneens
rekening met de groei. Voor zover die groei toch nog uit zou komen boven
de verwachting, biedt de hardheidsclausule aanvullende mogelijkheden
voor de financiering van de provincies.
Intussen hebben de bureaus jeugdzorg de nodige maatregelen getroffen
om de wachttijden te beheersen en de risico’s voor de kinderen te minimaliseren. Bij alle bureaus jeugdzorg zijn wachtlijstteams ingericht die in
de tussentijd middels screening en risicotaxatie de veiligheid van het kind
dat op een wachtlijst staat, bewaken. Indien uit de risico-inventarisatie
blijkt dat de veiligheid van het kind in gevaar is, zal altijd onmiddellijk
gestart worden met de uitvoering van de ondertoezichtstelling. Ook
maken de bureau’s jeugdzorg met de Raad voor de Kinderbescherming op
regionaal niveau afspraken over de «workflow». Hierdoor kunnen de
bureaus jeugdzorg beter voorzien hoeveel ondertoezichtstellingen mogelijk door de kinderrechter uitgesproken gaan worden zodat ze hierop
kunnen anticiperen.
Om zittend personeel te behouden en nieuw personeel te werven worden
eveneens veel inspanningen geleverd. Voorbeelden daarvan zijn:
• onderzoek naar uitstroomoorzaken en uitstroomrichtingen
• verbetering van de arbeidsomstandigheden met behulp van de Arbocatalogus Jeugdzorg
• een toeleidingscampagne waarbij extra aandacht is voor oudere
zij-instromers en herintreders (boven de 30 jaar);
Daarnaast ben ik in het kader van het arbeidsmarktbeleid voor de zorg
inmiddels in een vergevorderd stadium van overleg met de MOgroep
Jeugdzorg en het FCB over een meerjarige subsidie voor aanvullende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 815, nr. 174

4

projecten. Deze zijn ook gericht op de instroom en behoud van personeel
in de jeugdzorg.
Bij de Raad voor de Kinderbescherming was eind oktober in negen van de
dertien regio’s sprake van een «wachttijd» bij de uitvoering van
beschermingsonderzoeken. In totaal betrof het op dat moment 602
kinderen. Jaarlijks voert de Raad ongeveer 19 000 onderzoeken uit. Bij
iedere melding beoordeelt de Raad direct na binnenkomst van de zaak de
noodzaak van een spoedbehandeling. Het ontstaan van wachttijden komt
voort uit een samenstel van factoren, zoals (regionale) instroomschommelingen, hoog verloop van personeel en vervolgens het werven
en opleiden van personeel. Om de wachtlijsten te reduceren en tijdig te
kunnen beschikken over voldoende gekwalificeerd personeel worden
pro-actieve wervingsactiviteiten ingezet. De interne bedrijfsopleiding
Jeugdbescherming wordt efficiënter ingericht. Verder wordt geïnvesteerd
in een omvangrijk veranderprogramma met het oog op de efficiëntere
inrichting van de werkprocessen met behoud van kwaliteit.
De informatie die u in deze brief aantreft, betreft de aspecten die tijdens
het Algemeen Overleg van 29 oktober jl. aan de orde waren. Graag zend ik
u begin volgend jaar, in vervolg op mijn brief van 16 november 2007 (TK
2007–2008, 31 001, nr. 37) bredere informatie over de ontwikkelingen in de
jeugdbescherming.
De minister voor Jeugd en Gezin,
A. Rouvoet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 815, nr. 174

5