Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

274
Vragen van de leden Omtzigt (Omtzigt) en Piri (PvdA) aan de
Minister-President, de Ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken en de
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid over de evacuatie uit Afghanistan
(ingezonden 21 september 2021).
Antwoord van Minister Knapen (Buitenlandse Zaken), van Minister Kamp
(Defensie) en van Staatssecretaris Broekers-Knol (Justitie en Veiligheid),
mede namens de Minister-President (ontvangen 12 oktober 2021).
Vraag 1
Herinnert u zich dat u naar aanleiding van het Volkskrant-artikel de correspondentie tussen de Nederlandse ambassadeur in Kabul en het Ministerie van
Buitenlandse Zaken aan de Kamer stuurde?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u alle schriftelijke communicatie tussen enerzijds de ambassadeur en de
plaatsvervangend ambassadeur van Nederland en anderzijds het ministerie
en/of de regering vanaf 1 augustus tot nu aan de Kamer doen toekomen?
Antwoord 2
Ja, deze wordt beschikbaar gesteld met de verzending van deze Kamervragen2. In de stukken zijn, conform de Rijksbrede beleidslijn, delen gelakt. Het
gaat in het bijzonder om:
– Informatie die raakt aan de persoonlijke levenssfeer, bijvoorbeeld namen
van ambtenaren en anderszins informatie die herleidbaar is tot een
specifieke persoon;
– Informatie die details bevat van standaard operationele procedures van
Defensie, waardoor toekomstige operaties in gevaar zouden kunnen
worden gebracht;

1

Volkskrant.nl, 15 september 2021, «Ambassade Kabul vroeg kabinet al maanden om evacuatie
lokaal personeel» (https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/ambassade-kabul-vroegkabinet-al-maanden-om-evacuatie-lokaal-personeel~bdce7e51/).
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

ah-tk-20212022-274
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

–

Informatie waarvan de inhoud schade kan aanbrengen aan de bilaterale
relatie van Nederland met andere landen dan wel internationale organisaties;
– Informatie die ziet op relaties met derden en waarvan openbaarmaking de
belangen van die derden zou kunnen schaden;
– Informatie die buiten het verzoek valt.
Daar waar concepten zijn aangetroffen zijn de eindversies vrijgegeven, tenzij
die reeds eerder verstrekt zijn.
Vraag 3
Kunt u alle gespreksverslagen van telefoongesprekken tussen enerzijds de
ambassadeur en de plaatsvervangend ambassadeur van Nederland en
anderzijds het ministerie en/of de regering vanaf 1 augustus tot nu aan de
Kamer doen toekomen (zoals van het telefoongesprek tussen de Minister en
de plaatsvervangend ambassadeur op 13 augustus)?
Antwoord 3
Alle bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken beschikbare verslagen van
overleggen worden met de verzending van deze Kamervragen beschikbaar
gesteld. Er zijn geen gespreksverslagen van telefoongesprekken. Dat geldt
ook voor het bewuste telefoongesprek van 13 augustus.
Vraag 4
Zijn er behalve de smeekbedes over het lot van het lokale personeel van de
ambassade in Kabul en het verzoek die met hun familie te evacueren, nog
andere verzoeken gedaan zoals het verzoek om militaire bescherming, die
veel ambassades van andere landen wel kregen? Zo ja, wilt u deze verzoeken
aan de Kamer doen toekomen?
Antwoord 4
Met de lokale staf is vanaf december 2020 meermaals gesproken over de
situatie in Afghanistan en meer specifiek hun eigen zorgen daaromtrent. Er is
door hen en de diplomatieke staf niet gevraagd om militaire bescherming en
voor zover bekend boden andere ambassades die ook niet. Op de ambassade
in Kaboel was wel fysieke beveiliging aanwezig voor de compound. Daarnaast leverde de BSB persoonsbeveiliging voor de uitgezonden staf. Dit is al
jarenlang zo, omdat Kaboel een hoog-risico post is.
Op 16 augustus heeft de ambassade in Kaboel aangeraden militaire capaciteit
beschikbaar te stellen voor extra bescherming. Zoals in het feitenrelaas is
aangegeven, vertrok daags daarna (17 augustus) een militair team van
speciale eenheden via Islamabad richting Kaboel.
Vraag 5
Heeft het kabinet op enig moment ook overwogen om geen militairen te
sturen, maar wel private militaire subcontractors in te huren? Zo ja, waarom
is dat niet aan de Kamer meegedeeld?
Antwoord 5
Nee. Het kabinet hanteert het uitgangspunt dat bij de uitvoering van
dynamische beveiliging het geweldsmonopolie bij de staat hoort te liggen. Zo
heeft het kabinet dit ook met uw Kamer gecommuniceerd naar aanleiding van
het AIV-advies over inzet civiele dienstverleners in operatiegebieden,
(25-04-2008, Kamerstuk 31 200 X, nr. 116). Het uitgangspunt voor het
Nederlands beleid is dat het geweldsmonopolie te allen tijde bij de Staat
berust en dat civiel personeel onder geen beding wordt ingezet voor
offensieve taken. Inhuur van private militaire subcontractors in deze uiterst
volatiele/dreigende situatie was geen optie, omdat noodzakelijk (offensief)
optreden met geweld een risico was.
Vraag 6
Herinnert u zich de belofte van 15 januari om de besluitenlijsten van de
ministerraad te publiceren, iets wat sinds april dit jaar ook gebeurt?
Antwoord 6
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 7
Kunt u aangeven waarom u de algemene aanwijzingen inzake aangelegenheid van de ministerraad en de onderraden nog niet heeft aangepast om
rekening te houden met de nieuwe werkwijze?
Antwoord 7
De algemene aanwijzingen inzake aangelegenheden van de ministerraad en
de onderraad zijn in 1989 vastgesteld en sindsdien niet meer aangepast. In de
bestaande praktijk hebben ze geen betekenis meer.
Vraag 8
Kunt u de besluitenlijsten van de bewindspersonenoverleggen, de onderraden en de ministerraad op de punten over Afghanistan in de periode
1 augustus tot 20 september aan de Kamer doen toekomen?
Antwoord 8
De besluitenlijsten van de ministerraad in de periode 1 augustus tot
20 september 2021 zijn te raadplegen op rijksoverheid.nl. Via de openbare
besluitenlijsten van de ministerraad worden ook de conclusies van de
onderraden en de ministeriele commissies openbaar. Van bewindspersonenoverleggen worden geen besluitenlijsten opgesteld.
Vraag 9
Indien u de besluiten, die over de evacuatie uit Afghanistan genomen zijn,
niet met de Kamer wilt delen, hoe kan de Kamer dan haar controlerende taak
effectief uitoefenen?
Antwoord 9
De besluiten die ten tijde van de Afghanistan-crisis door de individuele
bewindspersonen zijn genomen, al dan niet in overleg met een of meer
collega’s, zijn de Tweede Kamer gemeld in Kamerbrieven en het feitenrelaas.
Vraag 10
Indien u de besluitenlijsten niet wilt delen met de Kamer, dan kunt u dit
alleen doen met een beroep op het belang van de staat (artikel 68 Grondwet).
Wilt u, indien u dat beroep wenst in te roepen, aanduiden wat het belang van
de staat in deze is en wilt u dat dan expliciet voorleggen aan de gehele
ministerraad en het besluit dat daarover genomen wordt meedelen aan de
Kamer?
Antwoord 10
Aangezien de besluitenlijsten van de ministerraad te vinden zijn op internet is
er geen enkele reden waarom de Kamer daar niet over zou kunnen beschikken.
Vraag 11
Bij welke gelegenheden hebben andere bondgenoten aangeboden aan
Nederland om te helpen bij evacuatie, bijvoorbeeld met plekken in vliegtuigen, met hulp over land of op andere wijze? Kunt u daarvan een lijst geven
van de verzoeken of aanbiedingen en aangeven of Nederland daarvan
gebruik gemaakt heeft?
Antwoord 11
Op 11 juli was er een bericht van de Franse ambassadeur over een door
Frankrijk geregelde charter waarvan Europese landen in Kaboel vonden dat
die te vroeg kwam. Er gingen op dat moment namelijk nog reguliere
commerciële vluchten van en naar het vliegveld in Kabul. Bondgenoten
hebben voor de val van Kaboel geen andere aanbiedingen gedaan. Tijdens de
evacuatieoperatie eind augustus is er intensief met andere landen samengewerkt, met name met de Belgische en Duitse collega’s. Er waren C-17
vluchten die vanuit Tbilisi vlogen en openstonden voor alle deelnemende
landen. Ook hebben onder andere Duitsland en Frankrijk tijdens die periode
in breder verband aangegeven stoelen aan te bieden aan EU-burgers en
directe familieleden. Zonder dat er sprake was van formele aanbiedingen was
er in de praktijk sprake van een continue luchtbrug vanaf de luchthaven in
Kaboel, waarbij Europese burgers en Afghanen die op lijsten stonden, die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

binnen de luchthaven geraakten meegenomen werden door andere lidstaten.
Dit werd ter plekke met elkaar afgesproken tussen de evacuatieteams van de
verschillende landen. Er bestond ook een internationaal coördinatiecentrum
daartoe op het vliegveld. Ook Nederland heeft onderdanen van andere
lidstaten meegenomen wanneer er plek was op onze vluchten en andersom is
dit ook gebeurd.
Vraag 12 en 13
Zijn er in Europees verband afspraken gemaakt over welke landen welke
tolken van de EUPOL-missie in Afghanistan evacueren? Zo ja, kunt u nader
duiden hoe en hoeveel van de tolken die voor Nederland hebben gewerkt
geëvacueerd zijn?
Klopt het dat de Europese instellingen lijsten hebben van de tolken? Zo ja,
heeft Nederland die lijsten opgevraagd om te bepalen wie wel en wie niet
voor evacuatie in aanmerking komt en heeft Nederland alle tolken die in
aanmerking komen actief benaderd? Zo ja, op welke manier?
Antwoord 12 en 13
Nederland heeft eind juli/begin augustus meermaals bij EDEO gevraagd om
inzage in lijsten of andere gegevens die voorhanden waren t.a.v. de tolken die
in dienst van een EUPOL-missie gewerkt hadden. Daarop is aangegeven dat
EU vanwege AVG-regels niet in staat was deze gegevens met lidstaten te
delen. Nederland heeft zich eind juli/begin augustus in EU-verband bovendien
ervoor ingezet om te komen tot coördinatie en afspraken aangaande de
verzoeken van tolken en andere medewerkers van de EUPOL-missies. Door
de snelle ontwikkelingen in Afghanistan zijn dergelijke afspraken niet van de
grond gekomen. Nederland koos er vanwege de hoge urgentie ondertussen
wel voor de verzoeken van EUPOL tolken in behandeling te nemen. Ondanks
dat er geen directe contractuele verbintenis was tussen de Nederlandse
overheid en de Afghaanse tolken en ander personeel dat in dienst was van de
EU-missie heeft het kabinet besloten de tolkenregeling toe te passen voor de
tolken in dienst van de EUPOL-missie.
Mede naar aanleiding van het gewisselde tijdens het commissiedebat
JBZ-Raad van 6 oktober jl. heeft de Staatssecretaris van JenV wederom en
marge van de JBZ-Raad van 8 oktober jl. bij de Europese Commissie navraag
gedaan naar een beschikbare lijst of overzicht. Eveneens is via de permanente vertegenwoordiging in Brussel nogmaals navraag gedaan naar de
beschikbaarheid van een lijst of overzicht. Een dergelijk overzicht is inmiddels
ontvangen. Het is, ook na navraag, niet duidelijk op welke wijze deze lijst tot
stand is gekomen en welke keuzes daarbij zijn gemaakt. De tolken op het
door de EU verstrekte overzicht waren op een enkeling na reeds bij ons
bekend. Nederland heeft van ongeveer 40 EUPOL tolken een hulpvraag
ontvangen. Hiervan hebben inmiddels zo’n 30 tolken Afghanistan verlaten.
Rond de 10 tolken bevinden zich in cumstan en kunnen onder de tolkenprocedure naar Nederland worden overgebracht als de mogelijkheid daarvoor zich
aandient. Dit geldt vanzelfsprekend ook voor de enkele tolken op de EU-lijst
die ons niet eerder bekend waren.
Vraag 14
Wat is daarnaast uw reactie op het Volkskrant-artikel, waarin grote Nederlandse hulporganisaties aangeven overzichtelijke lijstjes te hebben van
mensen die in lijn met de motie-Belhaj (Kamerstuk 27 925, nr. 788) in
aanmerking komen voor evacuatie?3
Antwoord 14
In de evacuatiefase is nauw contact onderhouden met Nederlandse NGO’s die
lijsten overlegden van medewerkers en contacten die geëvacueerd dienden te
worden. Als gevolg daarvan zijn onder hoge tijdsdruk onder andere circa 40
mensenrechtenverdedigers (onder wie enkele vrouwenrechtenverdedigers),
circa 125 NGO-medewerkers en circa 90 personen die met Nederlandse

3

Volkskrant.nl, 17 september 2021, ««Tienduizenden Afghanen» die hierheen geëvacueerd
moeten worden? Onzin, zeggen ngo’s» (https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/
tienduizenden-afghanen-die-hierheen-geevacueerd-moeten-worden-onzin-zeggen-ngos~b9d1499b/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

media hadden gewerkt, geëvacueerd, zoals bericht in de Kamerbrief van
14 september (Kamerstuk 27 925, nr. 808). Voor de verdere samenwerking
met Nederlandse hulporganisaties voor wat betreft de speciale regeling om
overkomst naar Nederland te faciliteren voor een aantal bijzondere groepen
verwijst het kabinet u naar de Kamerbrief die 11 oktober de Kamer toegegaan
is.
Vraag 15
Kunt u aangeven op welke manier u zich, gezien de situatie in Afghanistan,
blijft inzetten voor de evacuatie, eventueel via derde landen, van de volgende
groepen: de tolken van defensie en hun familieleden, de tolken van EUPOL en
hun familieleden, mensen met een Nederlands paspoort en hun familieleden,
oud-Defensiepersoneel, en andere groepen onder de motie-Belhaj? Kunt u
van elke van deze groepen aangeven hoe groot die nog is en welke voortgang gemaakt is die mensen uit Afghanistan te krijgen?
Antwoord 15
Het kabinet blijft zich actief inspannen om ook de komende periode mensen
die daarvoor in aanmerking komen uit Afghanistan of via de buurlanden naar
Nederland over te brengen. Voor nadere informatie hierover verwijst het
kabinet u naar de brief die de Kamer op 11 oktober toegegaan is.
Vraag 16
Kunt u aangeven welke afspraken er met de VN gemaakt zijn over overdracht
van de namen in de emailbox en hoe die mensen benaderd en geholpen
gaan worden? Acht u die afspraken toereikend voor de noodsituatie waarin
die mensen zich bevinden?
Antwoord 16
Het onverkort overdragen van gegevens uit de mailbox is vanwege AVGbeperkingen niet mogelijk. Het kabinet heeft de afgelopen weken verkennende gesprekken gevoerd met UNHCR en IOM. UNHCR en IOM delen de
zorg van het kabinet over de noodzaak van bescherming van kwetsbare
Afghanen. Tegelijkertijd geven zij aan dat zij op dit moment geen specifieke
ondersteuning kunnen bieden aan Nederland (en andere landen) hierin.
UNHCR is gehouden aan het mandaat dat in principe alleen ziet op vluchtelingen (die zich per definitie buiten hun herkomstland bevinden). Daar komt bij
dat UNHCR en IOM alleen in Afghanistan kunnen opereren met expliciete
toestemming van de Taliban. Het kabinet hecht eraan het gesprek met beide
organisaties voort te zetten en doet dit ook samen met andere landen die
eveneens op zoek zijn naar mogelijkheden om kwetsbare Afghanen beter te
beschermen.
Vraag 17
Hoe is geborgd dat de onderzoekers die onderzoek gaan doen naar de
evaluatie toegang hebben tot alle documenten, inclusief van de ministerraad,
en onafhankelijk hun werk kunnen doen?
Antwoord 17
Een onafhankelijke externe commissie van tijdelijke aard om onderzoek toe
doen naar de crisisaanpak inclusief de evacuaties van de afgelopen periode
zal door het kabinet worden ingesteld. Bij het instellen van de commissie
wordt ook een voorzitter benoemd. Het is daarna aan de voorzitter om de
verdere samenstelling van de commissie te bepalen, en de kandidaten te
kiezen en te benaderen. Daarmee wordt de onafhankelijkheid van de
commissie geborgd.
Het instellingsbesluit voor deze commissie komt uw Kamer spoedig toe. Het
instellingsbesluit vormt de juridische basis voor de onafhankelijke commissie
en de onafhankelijkheid wordt hierin ook nadrukkelijk gegarandeerd. Verder
wordt in het instellingsbesluit onder andere vastgesteld dat de verlangde
medewerking en toegang tot informatie aan de commissie wordt verleend, en
de voorwaarden waaronder toegang tot informatie aan de onderzoekscommissies wordt verleend. In het instellingsbesluit zal ook de toegang tot
documenten die in de ministerraad zijn besproken, worden voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

Vraag 18
Kunt u deze vragen een voor een en binnen twee weken beantwoorden?
Antwoord 18
Deze vragen zijn zo snel mogelijk en individueel beantwoord, met uitzondering van twee vragen omdat dat de duidelijkheid van het antwoord ten goede
kwam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6