Scorecard WHO

Datum

19 juni 2015

SCORECARD

World Health Organization (WHO)

Opgesteld door

Directie Multilaterale Instellingen en Mensenrechten
Afdeling Sociale en Economische VN Zaken
T- +31 (0)70 – 348 5832

Pagina 1 van 16

Scorecard | WHO

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave ...............................................................................................2
1

Inleiding ...................................................................................................... 3

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Algemene achtergrond ................................................................................ 4
Doelstelling en toegevoegde waarde ..................................................................4
Organisatie, werkwijze en activiteiten ................................................................4
Nederlandse rol en invloed................................................................................5
Financiële omvang en bijdragen ........................................................................5

3
3.1
3.2
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8

Institutionele aspecten en functioneren van de organisatie ........................ 8
Strategie en focus ...........................................................................................8
Resultaatsturing ..............................................................................................8
Effectiviteit bestuurs- en beheersorganen ...........................................................9
Beleidsevaluatie ............................................................................................ 10
Personeelsbeleid............................................................................................ 11
Financieel beheer .......................................................................................... 11
Corruptiebestrijding in de interne organisatie .................................................... 12

4
4.1
4.2

Beleidsrelevantie en resultaten van de organisatie ................................... 14
Relevantie voor Nederlandse BHOS-prioriteiten ................................................. 14
Extra relevantie ............................................................................................. 15

5
5.1
5.2

Conclusie ................................................................................................... 16
Institutionele aspecten en functioneren ............................................................ 16
Beleidsrelevantie ........................................................................................... 16

Pagina 2 van 16

Scorecard | WHO

1

Inleiding

Scorecards worden opgesteld om het functioneren en de beleidsrelevantie van
multilaterale organisaties in kaart te brengen. De Nederlandse inzet in multilaterale
organisaties wordt geconcentreerd op organisaties die relevant zijn voor het
Nederlandse beleid en die effectief zijn, dan wel een sleutelrol vervullen binnen de
multilaterale architectuur als “systeemorganisatie”. Dit vraagt om zorgvuldige en
regelmatige toetsing. Het streven is om scorecards op te stellen voor de VN Fondsen
en Programma’s, de Internationale Financiële Instellingen, de voor Nederlands
BHOS-beleid relevante gespecialiseerde VN-organisaties en kantoren, en de majeure
wereldwijde fondsen; multilaterale organisaties waaraan Nederland een substantiële
ODA-bijdrage levert. De relevantie wordt primair getoetst aan het Nederlandse
beleid voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, maar de bredere
betekenis van multilaterale instellingen voor andere aspecten van Nederlands beleid
wordt waar relevant meegenomen.
Elke scorecard geeft een overzicht van de doelstellingen, het mandaat en de
kernkwaliteiten van de betreffende internationale instelling, van de wijze waarop de
organisatie is ingericht en welke activiteiten ze uitvoert, van de financiële omvang
en de Nederlandse bijdragen. Op basis van een analyse van de verschillende
deelaspecten wordt een appreciatie gegeven van de organisatorische effectiviteit en
van de relevantie voor en de impact op de Nederlandse beleidsdoelstellingen. Er
wordt een appreciatie gegeven van de mate waarin organisaties voor het
Nederlandse BHOS-beleid relevante resultaten behalen. Deelaspecten van
effectiviteit worden beoordeeld op basis van specifieke criteria en gescoord op een
vierpuntsschaal van onvoldoende, matig, voldoende en goed. Daarnaast wordt een
“verwachting voor positieve verandering” gegeven. Beleidsmatige relevantie en
impact (resultaten) worden aangeduid met de kwalificaties relevant, beperkt
relevant en niet relevant. Een samenvatting van al deze scores is te vinden in de
tabellen in hoofdstuk 5.
De scorecards zijn samengesteld op basis van rapportages van de organisatie zelf,
van de Board of Auditors, interne en externe evaluaties, beoordelingen door andere
donoren en van het Multilateral Organisations Performance Assessment Network
(MOPAN)1. Daarnaast wordt om de input gevraagd van betrokken
vakdepartementen, de Permanente Vertegenwoordigingen en Kiesgroepkantoren.
Ook informatie van ambassades over het functioneren van landenkantoren van
multilaterale instellingen zijn in de scorecard verwerkt. De scorecards worden iedere
twee jaar geactualiseerd.

1

Binnen MOPAN evalueert Nederland samen met 18 gelijkgezinde landen het functioneren van VN organisaties en
Internationale Financiële Instellingen. Vanaf 2015 worden, per keer, in een tweejaarlijkse cyclus, ongeveer 13
organisaties doorgelicht op organisatorisch functioneren en ontwikkelingseffectiviteit.
Pagina 3 van 16

Scorecard | WHO

2

Algemene achtergrond

2.1

Doelstelling en toegevoegde waarde
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is op 7 april 1948 opgericht als één van de
eerste gespecialiseerde organisaties van de Verenigde Naties (VN). Het mandaat van
de WHO is vastgelegd in artikel 1 van de constitutie: ‘het bereiken van het hoogst
mogelijke niveau van gezondheid voor alle mensen.’ Bewust is hierbij voor een
brede, niet alleen medische definitie van gezondheid gekozen waardoor niet alleen
naar de afwezigheid van ziekten wordt gekeken maar ook naar de complete fysieke,
mentale en sociale staat van de mens.
Het mandaat is in belangrijke mate gericht op het vaststellen van normen en
standaarden, het monitoren van de wereldwijde gezondheidssituatie, het adviseren
en assisteren van de lidstaten betreffende gezondheidsbeleid (inclusief zorg),
vaststellen van de mondiale onderzoekagenda en het coördineren van humanitaire
hulp op het gebied van gezondheidszorg. Het normerende en coördinerende
karakter van de organisatie voert de boventoon. De WHO is niet operationeel.

2.2

Organisatie, werkwijze en activiteiten
De WHO is een gespecialiseerde organisatie van de VN met 194 lidstaten en twee
geassocieerde leden (Puerto Rico en Tokelau). De lidstaten vormen gezamenlijk het
hoogste orgaan van de organisatie, de World Health Assembly (WHA). De WHA,
bestaande uit alle Ministers van Gezondheid van de lidstaten, komt eenmaal per jaar
bijeen. Naast de lidstaten zijn er zeven observatoren, waaronder het Vaticaan, de
Palestijnse Autoriteit en Taiwan. Daarnaast is er tweemaal per jaar een Uitvoerende
Raad bestaande uit 34 leden. Deze leden worden regionaal gekozen voor een
periode van drie jaar. Uit de Uitvoerende Raad worden 14 leden (met regionale
spreiding) gekozen voor het Programme, Budget and Administration Committee
(PBAC). De PBAC functioneert als belangrijkste adviescomité van de Uitvoerende
Raad.
De WHO wordt thans, voor een tweede termijn, geleid door de Directeur-Generaal
(DG) Dr. Margaret Chan (van Chinese afkomst), bijgestaan door zeven assistentDG’s. De organisatie heeft 7.166 medewerkers in dienst, bestaande uit artsen,
epidemiologen, wetenschappers, managers, andere professionals en administratieve
medewerkers. De WHO beschikt over een hoofdkantoor in Genève, zes regionale
kantoren en 147 lokale kantoren. Het hoofdkantoor voorziet in de functie van een
intergouvernementeel forum en monitort de wereldwijde gezondheidssituatie. De
zes regionale kantoren, met ieder een eigen bestuursorgaan (Regionaal Comité)
ondersteunen en monitoren de landenkantoren en voeren regionale programma’s
uit. Het netwerk van landenkantoren bevindt zich vooral in lage- en
middeninkomenslanden: zij assisteren nationale overheden bij de vertaling van
mondiale normen en beleidsadviezen naar de specifieke omstandigheden in die
landen. Het Europese regiokantoor is in Kopenhagen gevestigd.
De WHO houdt zich voornamelijk bezig met beleidsnormering en standaardisering op
mondiaal niveau en advisering daarover richting nationale overheden op het gebied
van alle gezondheidsthema’s.
De inkomsten van de WHO bestaan uit core (verplicht en vrijwillig) en non-core
bijdragen. Non-core bijdragen focussen zich op de specifieke prioriteiten van de
verschillende donoren maar dragen weinig bij aan de brede gezondheidsagenda van
de WHO alsook de vaste uitgaven van de organisatie.
In 2010 is onder DG Chan een grootschalig hervormingsproces ingezet. De
hervorming richt zich op: de bestuursstructuur, de programmatische prioriteitstelling
en management van de organisatie inclusief hervorming van de
financieringsstructuur. Deze hervormingen zouden in 2014 zijn afgerond maar zijn
Pagina 4 van 16

Scorecard | WHO

momenteel nog niet volledig doorgevoerd. De WHO onderschrijft de VNhervormingen zoals Quadrennial Comprehensive Policy Review (QCPR) en heeft zich
verbonden aan Delivering as One. Wat in de praktijk lastig blijkt is dat de
horizontale VN-hervormingen op landenniveau en de interne verticale reorganisatie
van WHO niet altijd parallel lopen. Daarbij is de voortgang traag als gevolg van de
organisatiestructuur. De uitbraak van Ebola in West Afrika heeft diverse problemen
in het functioneren van de WHO scherp bloot gelegd. Op deze wijze heeft de Ebola
crisis ervoor gezorgd dat de verschillende hervormingen binnen de WHO opnieuw
hoog op de agenda zijn gekomen.
2.3

Nederlandse rol en invloed
Nederland is, zoals alle lidstaten van de WHO, vertegenwoordigd in het hoogste
besluitvormende orgaan van de organisatie, de World Health Assembly (WHA). Bij
het deelnemen aan de WHA (en aan de Uitvoerende Raad) wordt Den Haag
ondersteund door de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging in Genève.
Nederland is momenteel geen lid van de Uitvoerende Raad (34 leden) van de WHO,
maar heeft een waarnemersstatus. Waarnemers kunnen spreekrecht krijgen en
agendaonderwerpen en resoluties indienen. Standpunten worden zoveel als mogelijk
binnen de EU en soms binnen de EURO groep (op basis van de geografische dekking
van het Europese regionale kantoor) en binnen de Western European and Others
Group (WEOG) afgestemd. Op sommige specifieke gezondheidsthema’s speelt
Nederland een belangrijke rol (niet-overdraagbare ziekten, vrouwen en gezondheid,
SRGR, health security, antimicrobiële resistentie en recentelijk Ebola).
Elk jaar wordt een derde van de leden van de Raad vervangen. De WHA kiest de
leden op basis van een voorselectie door de zes regio’s van de WHO. Nederland is
van 1997-2000 voor het laatst lid geweest van de Uitvoerende Raad en heeft zich in
maart 2015 kandidaat gesteld voor de Uitvoerende Raad van de WHO voor een
periode van drie jaar (2016-2019). De EURO regio zal in september 2015 een
nieuwe kandidaat voor de Uitvoerende Raad aandragen.
Nederland heeft een specifiek samenwerkingsprogramma met de WHO. Het huidige
programma loopt van 2014 tot en met 2017. De WHO haalt haar kennis voor een
belangrijk deel uit zogenaamde Collaborating Centres, waarvan er 18 in Nederland
zitten (de helft hiervan is ondergebracht bij het RIVM). In totaal zijn er ruim 700
WHO Collaborating Centres in meer dan 80 landen.
Met 37 Nederlanders werkzaam bij de WHO op het niveau van professional (29) en
directeur (8) is Nederland sterk overgerepresenteerd bij de WHO.

2.4

Financiële omvang en bijdragen
In 2013 is door de WHA het tweejaarlijks programmabudget voor 2014-2015
vastgesteld. Het totale budget voor twee jaar bedraagt 3,977 miljard US dollar.
WHO’s inkomsten komen uit verplichte contributies (23% = USD 929 miljoen) en
vrijwillige bijdragen (77% = USD 3,048 miljard). Dit betekent dat een groot deel
van de in het programmabudget goedgekeurde uitgaven afhangen van vrijwillige
bijdragen. De vaste contributies worden vooral gebruikt ter dekking van de vaste
(personeels-)kosten. De grote afhankelijkheid van vrijwillige bijdragen wordt gezien
als een van de problemen voor het optimaal functioneren van de WHO.
De begroting van de WHO voor het biennium 2012-2013 bedroeg USD 4 miljard en
was aan het eind van het biennium voor 4.210 miljoen USD gefinancierd. De
inkomsten van de WHO worden gevormd door verplichte en vrijwillige bijdragen van
alle lidstaten, andere VN organisaties (onder andere UNDP), multilaterale fondsen
(bijvoorbeeld GAVI) en filantropische organisaties (zoals de Bill and Melinda Gates
Foundation en Rotary). Vanwege bezuinigingen verliest Nederland de laatste jaren
terrein als belangrijke WHO-donor. In het biennium 2012-2013 bestond de bijdrage
uit 1.170 miljoen USD (28%) verplichte bijdragen en andere flexibele fondsen en
3.040 miljoen USD (72%) geoormerkte financiering. Van alle verplichte bijdragen
Pagina 5 van 16

Scorecard | WHO

betaalt Nederland een percentage van 1.65%. Tijdens de WHA in mei 2015 is een
budgetverhoging van 8% voor het biennium 2016-2017. Deze budgetverhoging
wordt geheel gefinancierd door middel van vrijwillige bijdragen.
In 2014 is een nieuw samenwerkingsprogramma ingegaan tussen de Ministerie van
Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de
WHO voor de periode 2014-2017. Het vorige vierjarige partnerschap is positief
geëvalueerd.
De totale Nederlandse bijdrage aan de WHO in 2014 bedroeg in totaal EUR 21,4
miljoen bestaande uit EUR 15,5 miljoen vrijwillige BZ-bijdragen, EUR 5,9 miljoen
verplichte BZ-bijdragen en EUR 3,2 miljoen vrijwillige VWS-bijdragen. De
overkoepelende thema’s hierbinnen zijn preventie, gezondheidssystemen en
onderzoek. Hierbinnen hebben BZ en VWS afzonderlijke afspraken gemaakt met de
WHO over de inzet van de middelen. BZ geeft haar bijdrage deels ongeoormerkt en
deels geoormerkt (onder andere door bijdragen aan de speciale programma’s voor
water en sanitatie en voor SRGR). VWS oormerkt vrijwel de gehele bijdrage aan
bijvoorbeeld Antimicrobiële Resistentie (AMR), voedselveiligheid en genees- en
hulpmiddelen.
Financieel Overzicht (bedragen in USD miljoen)

Jaar
2010/2011
2012/2013
2014/2015

Verplichte
bijdragen
0.945
0.945
0.929

Inkomsten
Vrijwillige bijdragen
Geoormerkt Niet-geoormerkt
2.65
0.250
2.75
0.250
Nog niet
Nog niet bekend
bekend

Totaal

Uitgaven
Totaal

3.9
4.0
3.7*

3.8
4.0
Nog niet
bekend

*In november 2014 is USD 572 miljoen toegevoegd aan het budget voor Outbreak and crisis response. Dit is niet
meegenomen in het financiële overzicht hierboven.

Overzicht bijdragen en ranking grootste donoren (bedragen in USD miljoen)
Jaar

Bijdrage

Ranking/donor

20102011

Core-bijdrage

1. Verenigde Staten
2. Japan
11. Nederland
1. Verenigde Staten
2. Verenigd Koninkrijk
7. Nederland
1. Verenigde Staten
2. Verenigd Koninkrijk
9. Nederland

218,8
135,4
17,3
438,3
289,0
46,3
657,1
350,5
63,6

1. Verenigde Staten
2. Japan
9. Nederland
1. Verenigde Staten
2. Verenigd Koninkrijk
10. Nederland
1. Verenigde Staten
2. Verenigd Koninkrijk
9. Nederland

219,8
116,4
17,2
394,7
387,0
48,1
614,4
448,4
65,3

Non-core-bijdragen

Totaal bijdrage

20122013

Core-bijdrage

Non-core-bijdragen

Totaal bijdrage

Bedrag

Pagina 6 van 16

Scorecard | WHO

Jaar

Bijdrage

Ranking/donor

2014

Core-bijdrage
(Assessed
Contributions)
Non-core-bijdragen

1. Verenigde Staten
2. Japan
10. Nederland
1. Verenigde Staten
2. Verenigd Koninkrijk
11. Nederland
1. Verenigde Staten
2. Verenigd Koninkrijk
11. Nederland

Totaal bijdrage

Bedrag
115,1
50,3
7,7
300,7
155,1
31,8
415,8
179,2
39,5

Overzicht bijdragen en ranking grootste niet-lidstaat donoren (in USD miljoen)
Jaar
Bijdrage
Ranking/donor
Bedrag
2014
Vrijwillige bijdrage
1. Bill & Melinda Gates
257,3
(geoormerkt)
2. GAVI Alliance
127,8
3. Rotary International
66,5
4. Europese Commissie
58,8
5. UNDP
56,5

Pagina 7 van 16

Scorecard | WHO

3

Institutionele aspecten en functioneren van de organisatie

3.1

Strategie en focus
De WHO is dé mondiale normerende gezondheidsorganisatie. Het normerende werk
van de WHO bestrijkt een breed terrein van infectieziektenbestrijding tot chronische
ziekten en van drinkwaterkwaliteit tot crisisbeheersing bij grensoverschrijdende
gezondheidscrises. Het MOPAN rapport (2013) ziet WHO’s organisatie-brede
strategie gebaseerd op een helder mandaat als een van de sterke punten van de
organisatie. Het twaalfde algemene werkplan 2014-2019 beschrijft de strategische
visie van de organisatie voor de komende zes jaar. De WHO heeft naar aanleiding
van het verzoek van de lidstaten om heldere prioriteitenstelling zes
‘leiderschapsprioriteiten’ gekozen om richting en visie te geven aan de uitvoering
van het werk. Deze prioriteiten zijn:
- bevorderen van universele gezondheidsdekking
- gezondheid-gerelateerde millenniumdoelen;
- niet-besmettelijke ziekten;
- uitvoeren van de International Health Regulations;
- toegang tot betaalbare geneesmiddelen;
- sociaaleconomische factoren.
Belangrijk hierbij zijn effectiever bestuur door de lidstaten en een coördinerende rol
voor de WHO in internationaal gezondheidsbeleid. Daarnaast is op basis van vijf
programmatische categorieën (besmettelijke ziekten, niet-besmettelijke ziekten,
gezondheid gedurende de hele levenscyclus, gezondheidssystemen en monitoring &
respons) en één bestuurlijke categorie een resultatenraamwerk opgesteld waarvoor
de WHO verantwoordelijk is. Op basis van het algemene werkplan stelt de WHO
eens per twee jaar een programmabudget op. Een overgroot deel van het budget
gaat naar lagere inkomenslanden en lagere middeninkomenslanden.
De WHO moet voor alle landen relevant zijn en is in principe geen ontwikkelings- of
uitvoerende organisatie. Gezien de grote hoeveelheid prioriteiten die binnen het
brede mandaat van ‘gezondheid voor allen’ vallen is het belangrijk dat de WHO
duidelijke prioriteiten stelt. Lidstaten moeten vervolgens bereid zijn de gestelde
prioriteiten te financieren. In de afgelopen jaren is er veel aandacht voor
internationale gezondheid gekomen en binnen het internationale gezondheidsbeleid
zijn er vele grote spelers actief. Na aanleiding van de Ebola uitbraak zijn veel
kritische kanttekeningen geplaatst bij het functioneren van de WHO. Door middel
van een interim assessment van de WHO respons en een VN-brede evaluatie van de
Ebola respons wordt dit verder geconcretiseerd.
Beoordeling: Goed = 4

3.2

Resultaatsturing
Het twaalfde algemene werkplan 2014-2019 committeert de WHO om het results
based planning (RBM) en performance measurement te verbeteren. Ondanks het feit
dat de organisatie stappen heeft gezet om de kwaliteit van het RBM te verbeteren, is
het bewijs nog gelimiteerd en is het onduidelijk of de organisatie vooruitgang maakt
met organisatie-brede resultaten en de doelen op landenniveau.
De WHO is ook van plan om een results based budgetteringssysteem in te voeren
als onderdeel van het hervormingsproces. Een belangrijk proces aangezien de
huidige WHO rapportages nog geen koppeling weergeven tussen budgetallocatie,
uitgaven en verwachte resultaten.
De toewijzing van middelen aan de beleidsprioriteiten is nog steeds een groot
verbeterpunt voor de WHO. Financiële middelen worden op een niet-transparante
maar standaard manier toegewezen aan landen in plaats van op basis van te
Pagina 8 van 16

Scorecard | WHO

behalen resultaten. Daarnaast zorgen geoormerkte fondsen van publieke en private
donoren ervoor dat de organisatie geen brede financiële basis heeft om autonoom te
kunnen opereren. De nadruk wordt gelegd op opgelegde prioriteiten, zoals het
initiatief om polio op korte termijn uit te roeien.
De WHO heeft zich nog niet gecommitteerd aan het International Aid Transparency
Initiative (IATI) en de organisatie is dus niet opgenomen in de Aid Transparancy
Index 2014.
Beoordeling: Matig = 2
Verwachting voor positieve verandering: waarschijnlijk = 
3.3

Partnerschappen
WHO werkt nauw samen met verschillende VN-organisaties (UNFPA, UNICEF, UN
Women) en de Wereldbank op zowel strategisch als op landenniveau onder andere
op het gebied van seksuele reproductieve gezondheid en rechten (bijvoorbeeld via
H4+). Ook is er samenwerking met de FAO, OCHA, UNDP en UNEP, verschillende
publiek-private partnerschappen (Bill and Melinda Gates Foundation, GAVI en
GFATM) en vele NGO’s. Samen met de WB coördineert de WHO het International
Health Partnership. De WHO is een van de 11 cosponsors van UNAIDS.
Zowel MOPAN (2013), de Britse Multilateral Aid Review (2013), als ervaringen van
Nederlandse ambassades stellen dat de WHO over het algemeen als leider in de
gezondheidssector goed en nauw samen werkt met nationale overheden
(voornamelijk ministerie van Gezondheid) en met wisselend succes met NGO’s en
andere lokale partners. De werkverdeling met andere organisaties is in de meeste
landen goed. Door over het algemeen niet als donor te fungeren behoudt de WHO
een zuivere rol gericht op het ondersteunen van partners op het technische vlak.
De WHO maakt adequaat gebruik van landensystemen en uitbetalingen worden
opgenomen in nationale budgeten zodat wordt voorkomen dat er parallelle
structuren ontstaan. Verder geven WHO’s belanghebbenden aan dat de organisatie
positief bijdraagt aan de beleidsdialoog met respect voor de mening van partners.
Een uitdaging voor de WHO is de versterking van de institutionele capaciteit van
partners. Wel werkt de organisatie via lokale gezondheidsnetwerken voor het
uitrollen van inentingsprogramma’s.
Een netwerk samengesteld uit meer dan 800 zogenaamde ‘WHO-samenwerkende
centra’ verzekert de WHO van input van de beste wetenschappelijke instituten ter
wereld. Door deze organisatievorm kan de WHO bij uitstek worden gezien als
mondiaal kenniscentrum voor gezondheidsbeleid. Tegelijkertijd kunnen de huidige
noodzakelijke bezuinigingen, met als gevolg daarvan een krimpende organisatie met
een nog altijd brede agenda, leiden tot kwaliteitsverlies. Het gebruik van normen
wordt op ad hoc basis gemonitord via een systeem van rapportages.
De WHO werkt nauw samen met NGO’s, kennisinstellingen en in sommige gevallen
bedrijven. Goed voorbeeld hiervan is de samenwerking op het terrein van griepvirus
uitwisseling. Op verzoek van de lidstaten probeert de WHO de spelregels voor
zogenaamde “engagement with Non State Actors” samenhangend in beeld te
brengen en aan te scherpen. Dit proces verloopt moeizaam omdat de lidstaten het
tot op heden niet eens worden. Vooral samenwerking met het bedrijfsleven ligt
daarbij gevoelig. Deze onenigheid tussen de lidstaten maakt het voor de WHO
moeilijk om nieuwe partnerschappen aan te gaan.
Beoordeling: Voldoende = 3
Verwachting voor positieve verandering: neutraal = 

3.4

Effectiviteit bestuurs- en beheersorganen
De WHO heeft moeite om helder te maken wat de vooruitgang is ten aanzien van
organisatie-brede resultaten en de bijdrage van de organisatie aan doelen en
Pagina 9 van 16

Scorecard | WHO

prioriteiten op landenniveau, inclusief relevante Millenniumdoelen. De WHO is nog
steeds bezig met een hervormingsproces ter verbetering van de effectiviteit van de
organisatie. Daarbij wordt gekeken naar de bestuurs- en de beheersorganen. De
complexiteit van de organisatie als geheel, met drie lagen beheersorganen (het
Secretariaat in Geneve, de regionale kantoren en de landenkantoren) en
bestuursorganen zoals de WHA, EB, PBAC en Regionale Comités, maakt het erg
lastig voor de WHO als geheel om coherent en consistent te presteren.
Het MOPAN rapport (2013) bevestigt dat de procedures gedecentraliseerd zijn, en
dat landenkantoren een bepaalde mate van autonomie hebben. Ondanks het feit dat
het hervormingsproces ten doel heeft om rollen en functies op landen-, regio-, en
mondiaal niveau te verduidelijken, heeft de Ebola uitbraak laten zien dat de
organisatie moeite heeft in dit soort situaties effectief te opereren. Naast structurele
tekortkomingen binnen het Afrikaanse regionale kantoor, liep de WHO aan tegen het
feit dat de organisatie de uitbraak niet onder controle kon houden. Vanwege de
relatieve autonomie van de regionale kantoren was de DG niet bij machte om het
regionale kantoor bij te sturen. De landenkantoren in de drie getroffen landen waren
daarnaast onvoldoende geëquipeerd om adequaat te handelen. Door middel van de
Ebola resolutie (2015) worden een aantal concrete oplossingen uitgewerkt
waaronder een Contingency Fund en Global Health Emergency Workforce.
Als afsluiting van het biennium 2012-2013, gaf het PBAC comité aan dat het
functioneren van het Secretariaat van de WHO onvoldoende geëvalueerd is. In het
volgende biennium 2014-2015 zou meer nadruk moeten liggen op een
gedetailleerde analyse van elk resultaat in het programmabudget gekoppeld aan de
financiële informatie, een betere omschrijving van de resultaten die kunnen worden
toegeschreven aan het Secretariaat en versterking van het proces van
kwaliteitsbewaking.
Het interne audit rapport gaf verder zwaktes aan bij de landenkantoren zoals
integriteit van management informatie, de toepassing van WHO regels en efficiënt
gebruik van middelen.
Beoordeling: Matig = 2
Verwachting voor positieve verandering: waarschijnlijk = 
3.5

Beleidsevaluatie
De WHO beschouwt het verbeteren van evaluatie en het vormen van een interne
cultuur van een lerende organisatie als een cruciaal onderdeel van het
hervormingsproces. Voorheen gebruikte de WHO vier evaluatiediensten: the Office
of Internal Oversight Services (IOS); the External Auditor; the Independent Expert
Oversight Advisory Committee (opgericht in 2010); en de Joint Inspection Unit. In
augustus 2014 is de evaluatiefunctie een separate eenheid geworden onder de
Directeur Generaal (in plaats van binnen IOS) om op die manier zorg te dragen voor
onafhankelijke evaluaties.
Ondanks het feit dat de WHO een onafhankelijke evaluatie eenheid heeft en in het
kader van de hervormingen in 2012 een formeel evaluatiebeleid heeft ontwikkeld,
moet de kwaliteit van evaluaties verder verbeterd worden en het aantal evaluaties
uitgebreid. De WHO zou verder de terugkoppeling van de geleerde lessen kunnen
verbeteren zodat er meer openheid en duidelijkheid is hoe deze lessen de
programmering door de organisatie verbeterd hebben. Daarnaast is er een tekort
aan fondsen en getrainde lokale medewerkers. Gezamenlijke evaluaties met
partners worden gezien als een positieve ontwikkeling.
Een aantal positieve ontwikkelingen, waaronder een eerste werkplan voor het
biennium, harmonisatie van het werk op het gebied van evaluaties en publicatie van
een WHO evaluatiehandboek, heeft de afgelopen twee jaar voor een positieve trend
gezorgd met duidelijke verbeterplannen en openheid richting de Uitvoerende Raad.

Pagina 10 van 16

Scorecard | WHO

De WHO is lid van de United Nations Evaluation Group (UNEG) en neemt deel aan de
Uitvoerende Groep en de verschillende taakgroepen.
Beoordeling: Matig = 2
Verwachting voor positieve verandering: waarschijnlijk = 
3.6

Personeelsbeleid
In januari 2014 is het herziende personeelsbeleid aangenomen. De drie pilaren van
de strategie zijn het aantrekken van talent, het vasthouden van talent en een
verbeterde werkomgeving. De vier dwarsdoorsnijdende principes zijn genderbalans,
diversiteit, samenwerking en aansprakelijkheid.
Hoewel de WHO processen en regels op het gebied van personeelsmanagement en
loopbaanbeleid heeft vastgelegd in de personeelsstrategie 2011-2015, blijkt dat de
eerste fase van de strategie nu pas wordt uitgewerkt (2013-2015). De tweede fase
(uitvoering, monitoring en evaluatie) zal plaatsvinden in de periode 2016-2020.
Onder de eerste fase is een aantal maatregelen genomen om een flexibelere en
relevantere organisatie te worden. De transparantie van de uitvoering van de
personeelsstrategie kan zeker verbeterd worden. Stappen worden genomen ter
bevordering van de gender- en geografische balans van medewerkers in de
organisatie.
De meerderheid van het WHO-personeel is aangesteld met lange termijn contracten
hoewel de WHO voor 72% van de financiering afhankelijk van onzekere vrijwillige
bijdragen. Dit contrast is problematisch, zeker omdat een groot deel van het budget
opgaat aan stafkosten. De salarissen en secundaire arbeidsvoorwaarden van WHO
medewerkers zijn VN-breed vastgelegd.
Het personeelsbestand is de afgelopen jaren verkleind en de WHO wil toe naar een
flexibel inzetbare kern van vaste staf en een uitgebreid netwerk van consultants/
korte contractanten om de flexibiliteit en effectiviteit van de organisatie te
verbeteren. Mobiliteit binnen de WHO en tussen andere VN-organisaties moet
gestimuleerd worden maar een strategie daartoe is nog niet voldoende uitgewerkt.
Er zijn recente verbeteringen in competitiviteit, objectiviteit en transparantie bij de
rekrutering en doorstroom van personeel maar er is geen geharmoniseerd
aannamebeleid. Ook moet er aandacht blijven voor behoud van goede geografische
vertegenwoordiging en gendergelijkheid. De kwaliteit van het personeel is goed. Er
werken relatief veel professionals, vooral artsen.
In augustus 2014 is een nieuw organisatorisch raamwerk geïntroduceerd om zorg te
dragen voor het bijleren en zichzelf ontwikkelen van medewerkers als onderdeel van
het carrière ontwikkelingsproces.
Een herzien Performance Management and Development systeem zorgt voor het
vastleggen van het functioneren van WHO-medewerkers en wordt sinds begin 2015
ingevoerd. De vernieuwing zorgt ervoor dat er een betere link is tussen de
beoordeling en mogelijke consequenties.
Ook op het gebied van mobiliteit zijn duidelijke stappen gezet waarbij de functionele
en geografische mobiliteit van lokaal gerekruteerde en internationale WHOmedewerkers gestimuleerd wordt.
Beoordeling: Voldoende = 3
Verwachting voor positieve verandering: waarschijnlijk = 

3.7

Financieel beheer
Het MOPAN rapport (2013) beschrijft de systemen en procedures voor externe en
interne audits als zeer gedetailleerd en ziet bewijs dat het beleid wordt uitgevoerd.
Financiële verantwoordelijkheid wordt daarom gezien als een van WHO’s sterke
punten.

Pagina 11 van 16

Scorecard | WHO

De financiële positie van de WHO blijft echter kwetsbaar. De WHO is afhankelijk van
20 donoren voor 80% van alle vrijwillige bijdragen. De verhouding
geoormerkte/niet-geoormerkte bijdragen is scheef en de ongeoormerkte bijdragen
waren flink lager dan gebudgetteerd. De flexibele vrijwillige bijdragen waren maar
8% van de totale vrijwillige contributies in het biennium.
Om concrete resultaten te kunnen behalen is de voorspelbaarheid van fondsen voor
de WHO uitermate belangrijk. Daarom is het noodzakelijk dat de financiële
toezeggingen aansluiten bij het algemene werkplan 2014-2019. Veel donoren
betalen hun vrijwillige bijdragen laat in het jaar. Dit schept onzekerheid voor WHO’s
liquiditeitspositie.
Het programmabudget 2014-2015 en de twaalde General Programme of Work zijn
goed op elkaar afgestemd, realistisch, results based en op basis van heldere
prioriteiten opgesteld. Belangrijk uitgangspunt is dat het programma een realistisch
budget heeft.
In 2013 is de financiële dialoog gestart tussen de WHO en de lidstaten. Deze heeft
als doel de voorspelbaarheid, flexibiliteit en transparantie te vergroten en het aantal
donoren uit te breiden. Dit overleg vindt plaats op het niveau van het hoofdkantoor
in Geneve en de regionale kantoren. Lidstaten zullen voor het eerst het gehele
programmabudget (dus zowel de verplichte als vrijwillige bijdragen) goedkeuren en
monitoren. Een webportal is opgezet voor donoren met open toegang tot resultaten
en andere programmatische, budgettaire en financiële informatie.
Daarnaast gaat de organisatie een andere methodologie toepassen voor het
toewijzen van financiële middelen van het programmabudget 2015-2016 waarbij
gebruikt wordt gemaakt van een robuuste, bottom-up planning, realistische
kostenberekening van output en duidelijkheid over rollen en verantwoordelijkheden
in de drie lagen van de organisatie.
Om algemene administratieve en management kosten te dekken rekent de WHO een
programme support charge van gemiddeld 7% en een post occupancy charge van
8,5%. Het totaal is onvoldoende om de algemene kosten mee te dekken. De WHO is
zich ervan bewust dat hierdoor subsidiëring van algemene kosten van geoormerkte
programma’s ten laste van de ongeoormerkte vrijwillige bijdragen voorkomt. De
geoormerkte financiële bijdrage van de Bill and Melinda Gates Foundation wordt
gewaardeerd maar drukt daardoor ook zwaar op de begroting van de WHO.
De interne en externe audit functies zijn de afgelopen jaren verbeterd en
International Public Sector Accounting Standards (IPSAS) worden toegepast bij het
opstellen van de financiële overzichten. Het in 2010 opgerichte Independent Expert
Oversight Advisory Committee (IEOAC) functioneert goed. Er blijft het nodige te
doen op het gebied van juistheid en betrouwbaarheid van financiële informatie,
safeguarding assets, interne controle, nakoming van regels en efficiëntie om het
financieel beheer op orde te krijgen en te houden. Enkele landenkantoren,
voornamelijk in Afrika, zijn kwetsbaar.
Beoordeling: Voldoende = 3
Verwachting voor positieve verandering: waarschijnlijk = 
3.8

Corruptiebestrijding in de interne organisatie
De Office of Compliance, Risk Management and Ethics is op 1 oktober 2013
opgericht als onderdeel van de hervormingen. Daaronder valt ook de harmonisering
van het risico management proces. De WHO kent een Research Ethics Review
Committee die voldoet aan de internationale standaarden.
De WHO beschikt over goed uitgewerkt beleid en richtlijnen op het gebied van
corruptiebestrijding. Zo is er beleid betreffende fraude, beleid voor de bescherming
van klokkenluiders en een verantwoordingskader. Het beleid over klokkenluiders
wordt momenteel herzien evenals beleid ontworpen ter bescherming tegen seksuele
exploitatie en misbruik.
Pagina 12 van 16

Scorecard | WHO

Het externe audit rapport over 2013 gaf aan dat de capaciteit op regionale- en
landenkantoren in de uitvoering en monitoren van risicobeoordeling moet worden
versterkt. Daarbij moet zorg gedragen worden dat partners op tijd hun rapportages
aanleveren aan de regionale- en landenkantoren.
Dit jaar is een intern controleraamwerk uitgewerkt dat de verantwoordelijkheden en
aansprakelijkheid weergeeft alsmede de gerelateerde monitoring en
rapportageverplichtingen.
Incidentele gevallen van corruptie en integriteitsschending en de genomen
maatregelen zijn opgenomen in de rapportage van de interne en externe accountant
die aan de lidstaten wordt toegezonden en besproken tijdens de WHA. Hierbij geeft
de WHO tevens aan hoeveel geld er mee gemoeid is. Deze documentatie is
openbaar.
Beoordeling: Voldoende = 3
Verwachting voor positieve verandering: neutraal = 

Pagina 13 van 16

Scorecard | WHO

4

Beleidsrelevantie en resultaten van de organisatie

4.1

Relevantie voor Nederlandse BHOS-prioriteiten
1. Voedselzekerheid
Relevant. De WHO werkt wel samen met de FAO (Codex Alimentarius) aan
standaarden en richtlijnen voor eerlijke handel in voedsel en aan
voedselstandaarden om de voedselkwaliteit te vergroten.
2. Water
Beperkt relevant. De WHO werkt samen met UNICEF op het gebied van water en
sanitatie (Joint Monitoring Programme) en is ook betrokken bij het Global Annual
Assessment of Sanitation and Drinking-Water initiative (GLAAS). De WHO is minder
relevant met betrekking tot waterbeheer.
3. Veiligheid en rechtsorde
Niet relevant. In crisisgebieden versterkt de WHO de landenkantoren en er worden
extra financiële middelen en personeel ter beschikking gesteld voor gezondheid
gerelateerde noodhulp om stabiliteit in dergelijke gebieden te verstevigen. De WHO
draagt echter niet direct bij aan veiligheid en rechtsorde.
4. Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten (SRGR), inclusief hiv/aids
Relevant. De WHO heeft sinds 2004 een mondiale strategie voor seksuele en
reproductieve gezondheid. De WHO is van groot belang voor het ontwikkelen van
normen, standaarden en protocollen voor SRGR. Een voorbeeld hiervan is de door
de WHA aangenomen technische en beleidsrichtlijnen voor veilige abortus, en prekwalificatie van het vrouwencondoom. Binnenkort verschijnt de Global Strategy for
Women’s, Children’s, and Adolescents’ Health, waarin veel aandacht zal worden
besteed aan toegang tot SRGR. WHO heeft de afgelopen jaren veel werk verzet op
het gebied van gezondheid en adolescentie, waarbinnen SRGR een belangrijk
element is. Ook biedt de WHO onderdak aan verschillende SRGR
onderzoeksprogramma’s waaronder Human Reproduction Programme en
Partnership for Maternal, Newborn and Child Health die beide ondersteund worden
vanuit het Nederlandse partnerschapprogramma. Human Reproduction Programme
is in 2013 zeer positief beoordeeld door een externe evaluator (zie:
http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/85331/1/WHO_RHR_HRP_13.07_eng.pdf?
ua=1).
5. Gendergelijkheid
Relevant. Gender is zowel in het kader van het speerpunt SRGR als in het bredere
kader van vrouwenrechten en empowerment van vrouwen en meisjes relevant voor
de WHO. Het houdt direct verband met het mandaat van de WHO zoals vastgelegd
in artikel 1 van de constitutie. Meer specifiek speelt de WHO een rol in de preventie
en aanpak van de gezondheidsaspecten van seksueel en huiselijk geweld tegen
vrouwen. Dit geldt ook voor traditionele praktijken die schadelijk zijn voor de
gezondheid van vrouwen, zoals vrouwenbesnijdenis en kindhuwelijken. Op
institutioneel vlak streeft de WHO naar het integreren van gender, gelijkheid en
mensenrechten in al haar activiteiten.
6. Klimaat
Niet relevant. Klimaatverandering heeft mogelijk effecten op de gezondheid van de
mens, bijvoorbeeld door veranderingen in de geografische omvang en
seizoengebondenheid van bepaalde besmettelijke ziekten, verstoring van
voedselproducerende ecosystemen, en de toename van de frequentie van extreme
weersomstandigheden wat weer kan leiden tot ziekte uitbraken.
Pagina 14 van 16

Scorecard | WHO

7. Private Sector Development (inclusief Internationaal Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen)
Niet relevant. Gevoelig thema binnen de WHO vanwege het conflict of interest
principe wat de WHO grote reputatieschade kan berokkenen maar vanuit de
toenemende nadruk op partnerschappen komt het in de Non State Actors discussie
naar boven.
8. Humanitaire hulp
Beperkt relevant. Naast de lopende coördinerende rol van de WHO op het gebied
van gezondheid in het humanitaire clustersysteem, heeft de Ebola uitbraak in West
Afrika de rol van de WHO in gezondheidscrises weer relevant gemaakt. Op basis
van de Ebola Resolutie van januari 2015 zullen tijdens de WHA in mei 2015 verdere
beslissingen genomen worden om de WHO te equiperen als beleidsadviserende,
coördinerende en eventueel als operationele organisatie in gezondheidscrises.
4.2

Extra relevantie
Voor het Nederlandse volksgezondheidsbeleid is de WHO zeer relevant, zeker waar
het gaat om grensoverschrijdende problemen zoals infectieziektebestrijding en
tabaksontmoediging. De regelgeving vanuit de WHO op beide gebieden – de
International Health Regulations (IHR) en de Framework Convention on Tobacco
Control (FCTC) – heeft Nederland expliciet onderschreven door deze te ratificeren en
vervolgens uit te voeren. Daarnaast zijn ook het normstellende werk van de WHO en
de niet-juridisch bindende beleidsdocumenten van de WHO (actieplannen,
strategieën) voor Nederland van belang.
Via het Nederlands partnerschap programma met de WHO wordt op een aantal
terreinen (preventie, geneesmiddelenbeleid en gezondheidsonderzoek)
samengewerkt met Nederlandse kennisinstellingen (onder andere RIVM, NIVEL,
TNO, KIT). Langs deze weg is Nederlandse kennis van grote waarde voor het
normerende werk van de WHO. Een aantal Nederlandse onderzoeksinstituten en
universiteiten zijn aangemerkt als WHO-samenwerkende centra.
De organisatie heeft relevantie voor prioritaire thema’s van het Nederlands
volksgezondheidsbeleid, zoals Antimicrobiële Resistentie (AMR).

Pagina 15 van 16

Scorecard | WHO

5

Conclusie

5.1

Institutionele aspecten en functioneren
De WHO is de belangrijkste VN-organisatie op het gebied van gezondheid. De
organisatie kende de afgelopen jaren aanzienlijke financiële en bestuurlijke
problemen die bij de Ebola uitbraak weer duidelijk zichtbaar werden. Dit heeft ook
het ingezette grootschalige hervormingsproces weer op weg geholpen. Op het
gebied van strategie, resultaatgericht werken, personeelsbeleid, evaluatie en
financieel beheer laat de organisatie vooruitgang zien. Belangrijkste
aandachtspunten blijven programmatische en financiële prioriteitenstelling,
bereidheid van donoren tot duurzame financiering van de gestelde prioriteiten,
implementatie van de nieuwe financieringsstructuur, noodzaak tot herzien cost
recovery beleid en realiseren van effectief bestuur.

3 Institutionele aspecten en functioneren
Strategie en focus
Resultaatsturing
Partnerschappen
Effectiviteit bestuurs- en beheersorganen
Beleidsevaluatie
Personeelsbeleid
Financieel beheer
Corruptiebestrijding in de interne organisatie
5.2

Score

Verw.

4
2
3
2
2
3
3
3









Beleidsrelevantie
De normerende en gezondheidsmonitoring functies van de WHO zijn belangrijk en
relevant, ook voor het gezondheidsbeleid in het Koninkrijk. Met 147 landenkantoren
is de WHO geografisch goed vertegenwoordigd. De WHO speelt een belangrijke rol in
het bevorderen van de millenniumdoelen en een groeiende rol op humanitair gebied.
Qua relevantie voor het Nederlandse BHOS-beleid is de WHO voor seksuele en
reproductieve gezondheid en rechten en gendergelijkheid en vrouwenrechten van
belang.
Score
4.1 Relevantie voor Nederlandse BHOS-prioriteiten
Voedselzekerheid
Water
Veiligheid en rechtsorde
SRGR, inclusief hiv/aids
Gendergelijkheid
Klimaat
Private Sector Development (inclusief IMVO)
Humanitaire hulp

+
0
+
+
0

Pagina 16 van 16