KWALITEIT GEMEENTELIJK TOEZICHT
KINDEROPVANG 2012/2013

Utrecht, maart 2014

Voorwoord
In Nederland mag iedere ouder verwachten dat de kinderopvangvoorziening of
peuterspeelzaal waar zijn of haar kinderen naartoe gaan, van goede kwaliteit is.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht op en de handhaving bij
kinderopvang en peuterspeelzalen. De GGD-en voeren namens de gemeente de
inspecties uit. De Inspectie van het Onderwijs onderzoekt vervolgens hoe
gemeenten deze taken uitvoeren en stelt hier ieder jaar een rapport over op.
Het voorliggend rapport verschijnt, in tegenstelling tot vorig jaar, iets later dan
aanvankelijk gepland. Mijn streven is om het rapport 2013/2014, voor het eind
van het huidige kalenderjaar op te leveren. Dit rapport over 2012/2013 bevat de
conclusies uit de gemeentelijke jaarverslagen 2012, beschrijft de afronding van
het project ‘Achterblijvende gemeenten’ in 2013 en de start van het risicogerichte
reguliere toezicht in 2014.
Gemeenten hebben in 2012 weer 90 procent van de jaarlijkse inspecties
uitgevoerd. Na een lichte terugval van inspecties in 2011, zijn de gemeenten
daarmee in 2012 weer terug op het niveau uit 2010. Op het gebied van de
uitvoering van de handhaving boeken gemeenten vooruitgang. De
peuterspeelzalen echter baren zorg: 68 procent kreeg een advies tot handhaving.
Dat is echt te hoog.
Het project ‘Achterblijvende gemeenten’ is inmiddels afgesloten en in het
verslagjaar 2012 hebben alle gemeenten een status gekregen. Op 1 januari 2013
hadden nog 51 gemeenten een status B, inmiddels zijn dat er 12. Het project
heeft vele waardevolle bevindingen opgeleverd over hoe de inspectie goed
toezicht uit kan oefenen op gemeentelijk toezicht op en handhaving bij
kinderopvang. Gemeenten hebben daar baat bij. Onderdelen van het project zijn
nu een vast onderdeel van het risicogerichte reguliere toezicht dat de inspectie
inmiddels uitvoert.
Met de uitvoeringssystemen (LRKP en GIR) van gemeenten en GGD-en verzamelt
de inspectie de data die zij gebruikt voor het jaarlijkse rapport. Ik ben blij met de
aankomende verbeteringen, zoals het inbouwen van de planningsmodule, die
bevorderen dat elke gemeente (en GGD) met deze systemen gaat werken. Ook de
inspectie heeft belang bij een goed gevulde en goed gebruikte GIR waarmee, op
basis van valide data, zinvolle analyses kunnen worden uitgevoerd.
De inspectie, de gemeenten, de GGD-en, de houders van kinderopvanglocaties en
de ouders hebben ieder met hun eigen rol uiteindelijk hetzelfde doel: het
verbeteren van de kwaliteit van de kinderopvang en de peuterspeelzalen in
Nederland.

dr. A. Jonk,
Hoofd-Inspecteur van het Onderwijs
Utrecht, maart 2014

Pagina 2 van 30

Inhoud
Inhoud........................................................................................... 3
Inleiding ........................................................................................ 5

Toezicht en handhaving kinderopvang .................................................................... 5
Kinderopvang in Nederland ..................................................................................... 5
A.
1.
2.

3.

Gemeentelijk toezicht en handhaving in 2012 ......................... 8
Jaarverslag .............................................................................. 8
Uitvoering onderzoeken en advies tot handhaven ................... 9

2.1

Uitvoeringspercentages 2011 en 2012 ........................................................ 9

2.2

Tijdige registratie ....................................................................................... 10

2.3

Advies tot handhaven ................................................................................ 11

2.4

Gastouders ................................................................................................. 12

2.5

Peuterspeelzalen ....................................................................................... 12

Tekortkomingen, handhaving en resultaat van de handhaving
14

3.1

Handhaving ................................................................................................ 14

3.2

Gastouders ................................................................................................. 16

3.3

Peuterspeelzalen ....................................................................................... 16

B. Ontwikkelingen toezicht en handhaving 2012, 2013 en
vooruitblik 2014 .......................................................................... 18
4. Relevante (beleids)ontwikkelingen in 2012 .......................... 18

5.

4.1

Wet revitalisering generiek toezicht .......................................................... 18

4.2

Uitspraak Raad van State ........................................................................... 18

Achterblijvende gemeenten ................................................... 20

5.1

Inleiding ..................................................................................................... 20

5.2

Bevindingen project ................................................................................... 20

6. Risicogericht toezicht op gemeenten en de matrix 2013 ........ 22

6.1

Risicogestuurd toezicht bij de GGD-en ...................................................... 23

6.2
Onderzoek naar model Risicogericht toezicht kinderopvang van GGDNederland (PGVN) ................................................................................................. 24
7

Conclusies ............................................................................. 25

7.1

Uitvoering onderzoeken ............................................................................ 25

7.2

Tekortkomingen ......................................................................................... 25

7.3

Handhavingsadviezen ................................................................................ 25

7.4

Uitvoering handhaving............................................................................... 25
Pagina 3 van 30

7.5

Effectiviteit van de handhaving ................................................................. 26

7.6

Achterblijvende gemeenten ...................................................................... 26

7.7

Validiteit ..................................................................................................... 27

Bijlagen/disclaimer ..................................................................... 28

Jaarverslag ............................................................................................................. 28
Gastouders ............................................................................................................. 28
Peuterspeelzalen in LRKP....................................................................................... 28
Kamervragen 2013 ................................................................................................. 29
Colofon ........................................................................................ 30

Pagina 4 van 30

Inleiding
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht op en de handhaving van de
kwaliteit bij de kinderopvang en de peuterspeelzalen. De GGD-inspecteurs voeren
het toezicht uit. Zij doen dat op basis van landelijk gestandaardiseerde criteria en
werkwijzen.
De Inspectie van het Onderwijs (verder: de inspectie) is door de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) aangewezen om interbestuurlijk
toezicht uit te oefenen op de wettelijke taken van gemeenten bij het toezicht op
de kinderopvang en peuterspeelzalen. Hierover rapporteert de inspectie jaarlijks
en geeft daarmee inzicht in de kwaliteit van het gemeentelijk toezicht en de
handhaving. Het eerste deel van het voorliggend rapport gaat hierover. Dit betreft
het verslagjaar 2012.
Het tweede deel van dit rapport gaat in op een aantal ontwikkelingen in 2012 en
2013. De afronding van het project ‘Achterblijvende gemeenten’ (2009-2013)
komt aan de orde. Daarnaast worden er enkele beleidsontwikkelingen uit 2012
besproken, die van invloed zijn op het toezicht. Ten slotte besteedt dit rapport
aandacht aan het risicogerichte toezicht op gemeenten, dat de inspectie in 2014
introduceert, op de uitvoering van hun wettelijke taken.
Toezicht en handhaving kinderopvang
De GGD-inspecteurs die in opdracht van de gemeenten de inspecties bij de
kinderopvang en peuterspeelzalen uitvoeren, rapporteren hierover aan de
gemeenten. Zij brengen een advies tot handhaving uit naar aanleiding van hun
bevindingen en hun oordeel over de kwaliteitseisen. Gemeenten kunnen
vervolgens handhavingsmaatregelen opleggen aan houders die de regels niet
naleven. Deze handhaving gaat op basis van gemeentelijk beleid, voor zover dat
er is. Omdat de verantwoordelijkheid voor het gehele stelsel van kinderopvang
berust bij de minister van SZW, geeft deze de landelijke kaders en
randvoorwaarden voor het toezicht.
In het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen (LRKP) houden
gemeenten bij welke kinderopvanglocaties binnen de gemeente voldoen aan de
kwaliteitseisen die de wet aan exploitatie stelt. Enkel kinderopvangvoorzieningen
die geregistreerd zijn in het LRKP, geven een ouder aanspraak op
kinderopvangtoeslag. Tevens kunnen ouders in het LRKP de inspectierapporten
van de GGD vinden, zodat zij een weloverwogen keuze kunnen maken voor de
opvang van hun kinderen.
De GGD-inspecteurs leggen hun onderzoeksbevindingen vast in een rapport. Dit
rapport wordt opgeslagen in de Gemeenschappelijke Inspectie Ruimte (GIR): dit
is een digitaal uitvoeringssysteem dat de GGD en de gemeenten ondersteunt.
Gemeenten besluiten op basis van de (afgeronde) inspectierapporten of zij
overgaan tot handhaving wanneer een houder van een locatie niet voldoet aan de
wettelijke kwaliteitseisen. De gemeenten leggen deze acties vast in hun deel van
de GIR.
Kinderopvang in Nederland
Groei en afname
Pagina 5 van 30

Kinderopvang in Nederland vond eind 2012 plaats op 58.6941 locaties en in
diverse vormen: kinderdagverblijven (kdv), buitenschoolse opvang (bso) en
gastouderopvang via gastouderbureaus (gob). Eind 2012 waren er in Nederland
6.150 kinderdagverblijven, 6.715 locaties buitenschoolse opvang en 45.829
gastouders. De gastouders werden bemiddeld en begeleid door 718
gastouderbureaus. Daarnaast zijn er peuterspeelzalen in Nederland waar kinderen
tussen de twee en vier jaar een aantal dagdelen per week naar toe kunnen. In
2012 waren er 2.9232 peuterspeelzalen in Nederland. In dat jaar waren er 415
gemeenten en 28 GGD-en.
Tabel 1a Aantal locaties3 per opvangsoort
Jaar/soort opvang

2010

2011

2012

2013

Kinderdagverblijven

5.205

5.862

6.150

6.187

Buitenschoolse opvang

6.188

6.735

6.715

6.417

Gastouders

49.856

48.887

45.829

40.148

Peuterspeelzalen
Totaal

-

-

2.923

3.001

61.249

61.484

61.617

55.753

Eind 2012 stond nog maar een deel van de peuterspeelzalen in het LRKP. In de
loop van 2013 is de registratie van bestaande peuterspeelzalen voltooid. Over de
tweede helft van 2013 is het aantal geregistreerde peuterspeelzalen gedaald met
ongeveer 6 procent tot 3.001. De gastouderbureaus zijn niet meegeteld, omdat zij
zelf geen kindplaatsen aanbieden, maar bemiddelen tussen ouder en gastouder.
Onderstaande tabel laat het verloop zien van 2010 tot 2013 van de kindplaatsen
bij de verschillende soorten kinderopvang en peuterspeelzalen, zoals opgenomen
in het LRKP.4
Tabel 1b Kindplaatsen per opvangsoort5 in heel Nederland
Jaar/soort opvang

2010

2011

2012

2013

Kinderdagverblijven

190.736

210.186

220.382

218.421

Buitenschoolse opvang

222.128

248.208

253.057

245.467

Gastouders

209.098

206.061

197.873

178.169

-

-

70.736

66.263

621.962

664.455

742.048

708.320

Peuterspeelzalen
Totaal

Peuterspeelzaalplaatsen werden dit verslagjaar (2012) voor het eerst
geregistreerd in het LRKP en GIR. De groei van het aantal kindplaatsen bij de
kinderdagverblijven en de buitenschoolse opvang lijkt in 2012 zijn piek te hebben
bereikt. Het totaal aantal kindplaatsen bij gastouders nam vanaf 2010 gestaag af
en liep in 2013 sneller terug. Figuur 1 geeft de afname van het aantal
kindplaatsen weer.

1 Bron: DUO-gegevens per 2 januari 2013.
2 ibid.
3 ibid.
4 Bron: DUO-gegevens 6 januari 2014, 2 januari 2013, 2012 en 3 januari 2011.
5 ibid.
Pagina 6 van 30

Figuur 1 Verloop van het aantal kindplaatsen in Nederland geregistreerd in LRKP

De bezuiniging op de kinderopvangtoeslag heeft gevolgen gehad voor
kinderopvanginstellingen. Ouders krijgen minder toeslag voor hun tweede kind
dan voorheen en sommige groepen ouders krijgen in zijn geheel minder
kinderopvangtoeslag. De vraag naar kinderopvang is ook afgenomen vanwege de
gestegen werkloosheid; een aantal ouders heeft waarschijnlijk een nieuwe
afweging gemaakt over de kosten en baten van kinderopvang.
De redenen voor de afname van het aantal peuterspeelzalen verschilt per
gemeente: stopzetting van de subsidiëring, fusie met een kinderdagverblijf of
omzetten van peuterspeelzalen naar kinderdagverblijven.
Spreiding
Er zijn relatief veel gemeenten met een klein aantal locaties kinderdagverblijven
en buitenschoolse opvang. Zo heeft bijna de helft van de gemeenten een tot
twintig geregistreerde locaties. En slechts 5 procent van de gemeenten heeft
honderd of meer locaties kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang in hun
gemeente.
Bij de gastouders is het anders verdeeld. Een kleine 30 procent van de gemeenten
heeft minder dan vijftig gastouders en zo’n 20 procent heeft er 150 of meer.
Bij de peuterspeelzalen heeft bijna 75 procent van de gemeenten met
peuterspeelzalen een tot tien peuterspeelzalen: 5 procent heeft er meer dan 25.
Er zijn 106 gemeenten die geen peuterspeelzalen hebben (26 procent).

Pagina 7 van 30

A. Gemeentelijk toezicht en handhaving in 2012
1. Jaarverslag
Gemeenten rapporteren jaarlijks vóór 1 juli over hun werkzaamheden aan de
gemeenteraad en aan de inspectie. In 2012 hebben op drie na, alle gemeenten op
tijd6 hun jaarverslag ingeleverd. In het jaarverslag zijn gegevens opgenomen over
de uitvoering van de wettelijke taken door gemeenten. In het jaarverslag zijn
registergegevens uit het LRKP en de GIR verwerkt.
Hoewel het geen verplichting is, gebruiken bijna alle gemeenten en bijna alle
GGD-en de GIR. Het onderdeel ‘inspecteren’ dat de GGD-en gebruiken, was in
2012 vollediger gevuld dan het onderdeel ‘handhaven’ dat de gemeenten invullen.
Het onderdeel GIR-handhaven kon pas later in 2012 in gebruik worden genomen
en is daarom minder ingeburgerd en gevuld dan het deel GIR-inspecteren.
De gemeenten die geen gebruik maken van de GIR, geven het gebrek aan
bepaalde functionaliteiten daarvoor als reden. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld
geen managementinformatie uit het systeem genereren. In overleg met de
gebruikers wordt er voortdurend gewerkt aan de ontwikkeling van de GIR.
Momenteel wordt het mogelijk gemaakt dat gemeenten en GGD-en
managementinformatie uit het systeem kunnen halen. Het gaat dan om
geaggregeerde cijfers over toezicht en handhaving op lokaal niveau. Ook wordt op
dit moment een planningsmodule ingebouwd, waarmee gemeenten en GGD-en
hun onderzoeken bij kinderopvangvoorzieningen en hun in te zetten capaciteit
inzichtelijk kunnen maken. Doel daarvan is een efficiëntere bedrijfsvoering.
De dataverzameling voor onderzoeksactiviteiten en handhavingsacties is in 2012
anders verlopen dan in voorgaande jaren. In 2012 konden gemeenten voor hun
verantwoordingsinformatie voor het eerst gebruik maken van de GIR. Omdat het
handhavingsdeel van de GIR nog niet door alle gemeenten volledig gebruikt werd
in 2012, hebben gemeenten ontbrekende gegevens hierop zelf aangevuld of
gemuteerd. Gemeenten die niet met de GIR hebben gewerkt, hebben alle
verantwoordingsinformatie handmatig ingevuld.
De variabelen die in de verantwoordingsinformatie van gemeenten zijn
opgenomen, zijn voor het eerst opgesteld volgens de richtlijnen van de Wet
revitalisering generiek toezicht (zie hoofdstuk 4).

6 Een enkele gemeente heeft schriftelijk verzoek tot uitstel ingediend en gekregen.
Pagina 8 van 30

2. Uitvoering onderzoeken en advies tot handhaven
De Wet kinderopvang stelt dat gemeenten ten minste jaarlijks bij de
kinderopvangvoorzieningen en peuterspeelzalen een onderzoek laten uitvoeren.7
Dit is een belangrijke vraag uit het jaarverslag dat gemeenten indienen: de
uitvoering van alle verplichte onderzoeken (zie tabel 2).
Tabel 2 Gemiddeld percentage uitvoering onderzoeken
Uitvoering onderzoeken 100 procent

2008

2009

2010

2011

2012

75

80

90

86

90

De tabel laat zien dat de gemeenten in 2012 gemiddeld voor 90 procent voldeden
aan de verplichting ‘uitvoering onderzoeken’. Dit percentage is hoger dan het jaar
ervoor en weer gelijk aan het niveau van 2010.
Deze verbetering is voor een deel toe te schrijven aan de invloed van het project
‘Achterblijvende gemeenten’ (zie ook hoofdstuk 5). Alle gemeenten hebben
gedurende deze periode de inspectie ‘aan de lijn’ of over de vloer gehad. Uit
reacties van verschillende gemeenten maakt de inspectie op dat er binnen de
gemeente meer aandacht kwam voor het toezicht, omdat de status van de
gemeente (A of B) op de website gepubliceerd werd (‘naming and shaming’).
Gemeenten hebben vooral ook zelf stappen gezet in hun ontwikkeling door actief
met de GGD te communiceren en regie te houden op de planning in het realiseren
van de inspecties.
2.1 Uitvoeringspercentages 2011 en 2012
Figuur 2.1 laat zien hoeveel gemeenten welk percentage van hun locaties heeft
geïnspecteerd in 2011 en in 2012.
Figuur 2.1 Het percentage onderzochte locaties (kdv, bso, gob) in aantallen gemeenten in
2011 en in

7 Artikel 1.62 lid 3 Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen.
Pagina 9 van 30

2012

Bij het vertalen van bovenstaande tabel naar scores van gemeenten, ontstaat het
volgende beeld. In 2012 behaalde 36 procent (147) van alle gemeenten de norm
dat alle locaties geïnspecteerd moeten worden (uitvoeringspercentage 100
procent). In 2011 behaalde 52 procent (219) van alle gemeenten de norm. Daar
staat tegenover dat in 2012 het aantal gemeenten dat een uitvoeringspercentage
tussen de 90 en 100 procent haalde, meer dan verdubbelde: 30 procent (125) van
de gemeenten in 2012 tegen 12 procent (50) in 2011.
Bij de kleine gemeenten, met niet meer dan negen locaties, is gebleken dat 93
procent in 2012 alle locaties kinderopvang onderzocht en daarmee de norm van
100 procent ‘uitvoering onderzoeken’ haalde. De grote gemeenten, met 100
locaties of meer, behaalden 80 procent. Een aantal van deze grote gemeenten
heeft een B-status. De inspectie heeft speciale aandacht voor deze gemeenten.
Een andere verklaring voor de verschillen tussen uitvoeringspercentages van
gemeenten is dat in 2011 en 2012 de peuterspeelzalen voor het eerst verplicht
onderzocht werden, terwijl de inspectieteams van de GGD even groot bleven. De
inspectie kan zonder nader onderzoek naar de oorzaken, niet preciezer zijn over
de vraag waar de verschillen vandaan komen.
2.2 Tijdige registratie
Gemeenten zijn ook wettelijk verplicht om een nieuwe houder van een
opvanglocatie op tijd (binnen tien weken) na aanmelding te registreren. Binnen
die tien weken moet de GGD een eerste inspectie hebben gedaan, op basis
waarvan de nieuwe locatie kan worden geregistreerd in het LRKP.
Gastouders deden in 2012 de meeste nieuwe aanvragen tot registratie. De nieuwe
aanvragen voor registratie in 2012 die niet tijdig door gemeenten werden
afgehandeld, betroffen grotendeels aanvragen van peuterspeelzalen. Er gold
echter een overgangsregeling voor het registreren van de peuterspeelzalen,
waarvoor de tien weken termijn niet van toepassing was.

Pagina 10 van 30

2.3 Advies tot handhaven
Ieder inspectierapport dat de GGD-inspecteur afrondt, eindigt met een advies tot
handhaven: wel of niet handhaven op een of meer onderdelen. Geeft de
inspecteur advies tot handhaving, dan zijn er een of meer tekortkomingen
geconstateerd bij de locatie (of bij de gastouder, of bij het gastouderbureau). De
gemeente kan overigens besluiten het GGD-advies tot handhaving niet op te
volgen. De gemeente moet dat besluit motiveren.
Het is niet zo dat elke tekortkoming leidt tot een handhavingsadvies: regelmatig
lost de houder, na overleg en overreding, kleine tekortkomingen al op voordat de
inspecteur het rapport opmaakt.
In 2012 werd bij 53 procent van de afgeronde onderzoeken bij kdv, bso en gob
een advies tot handhaven gegeven: bij 47 procent werd het advies ‘niet
handhaven’ gegeven (figuur 2.2).
Figuur 2.2 Het percentage afgeronde inspecties met een advies tot handhaven voor kdv, bso
en gob

De figuur toont een lichte daling van het aantal adviezen om te handhaven en een
lichte stijging van de adviezen ‘niet handhaven’. In 2011 is het aantal adviezen
niet gemeten en is er om die reden ook geen meetpunt in de figuur opgenomen.
Figuur 2.3 laat zes categorieën van gemeenten zien: helemaal links staat de
categorie van gemeenten die geen enkel advies tot handhaven kregen en
helemaal rechts de categorie gemeenten die voor alle locaties een advies tot
handhaven kregen.
Figuur 2.3 Het aantal gemeenten met adviezen om te handhaven (per categorie)

Pagina 11 van 30

Zo’n 57 procent van de gemeenten (iets meer dan 230) krijgt bij 25 tot 75
procent van de onderzochte locaties een advies tot handhaven. Dat is te zien aan
de middelste twee staafdiagrammen. Ruim 6 procent (26 gemeenten) van de
gemeenten in 2012 heeft geen enkel advies om te handhaven gekregen bij hun
kdv, bso en gob. En ruim 5 procent van de gemeenten voor álle locaties een
advies om te handhaven heeft ontvangen (figuur 2.3).
2.4 Gastouders
Bij de gastouders is gebleken dat 90 procent geen advies tot handhaven heeft
gekregen. Het percentage van 90 heeft betrekking op alle gastouders die op basis
van een steekproef (met een minimale omvang van 5 procent van het totaal) zijn
onderzocht. Dit houdt in dat de inspectie uitspraak doet over een zeer beperkt
aantal gastouders. Het aantal voorwaarden waaraan gastouders moeten voldoen,
is aanzienlijk lager dan het aantal voorwaarden waar kinderdagverblijven,
buitenschoolse opvang en peuterspeelzalen aan moeten voldoen.
2.5 Peuterspeelzalen
Bij de peuterspeelzalen is het aantal locaties dat een handhavingsadvies krijgt,
fors hoger (figuur 2.4).
Figuur 2.4 Percentage afgeronde inspecties met een advies tot handhaven voor
peuterspeelzalen

Pagina 12 van 30

We zien dat bij de peuterspeelzalen 68 procent van de onderzochte locaties een
advies tot handhaving krijgt. Dit percentage strookt met de bevindingen uit het
project ‘Achterblijvende gemeenten’ (zie hoofdstuk 5). Tijdens de nadere
onderzoeken van de inspectie bij gemeenten, bleek al dat veel peuterspeelzalen
nog niet voldeden aan de nieuwe kwaliteitseisen.
Dit jaar moesten alle peuterspeelzalen voor het eerst voldoen aan de algemeen
ingevoerde kwaliteitseisen. Dat kan een verklaring zijn voor dit hoge percentage.
De peuterspeelzalen kregen namelijk voor het eerst bezoek van een inspecteur die
de locatie toetste aan uniforme kwaliteitseisen. Voor de invoering van de wet OKE
(Ontwikkeling en Kwaliteit door Educatie, augustus 2010) waren de kwaliteitseisen
peuterspeelzalen per gemeente verschillend en waren die mogelijk ook minder
zwaar.

Pagina 13 van 30

3. Tekortkomingen, handhaving en resultaat van de
handhaving
Alleen als er tekortkomingen worden geconstateerd, kan een advies tot
handhaving worden gegeven. In 2012 zijn er bij ruim 6.500 locaties kdv, bso en
gob een of meer tekortkomingen geconstateerd. Voor alleen de kdv en bso was dit
aantal ruim 6.200. Aangezien de vraagstelling op dit onderwerp in het jaarverslag
afwijkt van vorig jaar8 kan geen vergelijking met vorig jaar worden gemaakt. Het
percentage locaties met tekortkomingen schommelt zowel in 2012 als in 2011
rond de 50 procent.9
3.1 Handhaving
Uit de cijfers van 2012 blijkt dat bij bijna 4.900 locaties ook daadwerkelijk een
handhavingstraject is ingezet10. Dat is ten minste enkele procenten11 meer dan in
2011. Deze ontwikkeling werd al zichtbaar tijdens het project ‘Achterblijvende
gemeenten’: door de verbeterafspraken die de inspectie met gemeenten heeft
gemaakt, werd de uitvoering van de handhaving beter opgepakt. (Zie ook de
speerpunten uit het project ‘Achterblijvende gemeenten’, hoofdstuk 5).
Als een handhavingstraject is ingezet, moet de GGD met specifiek daarop gericht
onderzoek, vaststellen of de eerder geconstateerde tekortkomingen zijn
opgeheven. Figuur 3.1 laat zien wat het effect is van handhaving door gemeenten.
Figuur 3.1 Het resultaat van de handhaving voor kdv, bso en gob

8 In 2011 is zowel gevraagd naar de locaties met tekortkoming als die zonder tekortkoming:
in 2012 is alleen gevraagd naar locaties met tekortkomingen, waardoor geen randtotaal kan
worden berekend.
9 Bij deze indicatieve berekening is het handhavingsadvies gezien als substituut voor de
geconstateerde tekortkomingen.
10
In veel gevallen zal handhaving niet nodig zijn gebleken.
11 Aangezien de gegevens van 2012 voor het eerst uit de GIR komen (anders dan in 2011)
kan de exacte stijging in procenten niet worden aangegeven.
Pagina 14 van 30

Uit de figuur volgt dat in 2012 bij 54 procent van de locaties minimaal één
tekortkoming is opgeheven, na het inzetten van een handhavingstraject. Er
kunnen ook meer tekortkomingen zijn hersteld of de gemeente koppelt het traject
aan een andere handhavingsactie. In de 54 procent bevinden zich ook locaties
waarbij álle tekortkomingen zijn opgelost.
Bij 37 procent van de locaties in 2012 loopt het handhavingstraject nog voor een
of meer tekortkomingen. Sommige tekortkomingen kunnen sneller worden
opgelost dan andere. Soms is het probleem hardnekkig en moet de gemeente
meer handhavingsinstrumenten inzetten of escaleren en dat kost tijd. Gemeenten
zijn in elk geval actiever gaan handhaven in 2012 (zie hoofdstuk 5). Naast
actiever handhaven is nu vooral van belang dat gemeenten de meest effectieve
handhavingsinstrumenten inzetten wanneer zij tekortkomingen aanpakken.
Bureau Bartels onderzocht in opdracht van de minister van SZW de effectiviteit
van de handhaving.12 Het onderzoek stelt dat het effectief is om meteen juridische
handhavingsinstrumenten in te zetten en snel (binnen twee weken) over te gaan
tot handhaven. Ook stellen de onderzoekers dat het effectief kan zijn om de GGD
een deel van de handhavingsacties te laten uitvoeren.
Ten slotte toont figuur 3.1 dat bij 9 procent van de locaties de handhaving
‘anders’ verloopt. In deze gevallen wordt het oplossen van een tekortkoming met
een andere actie opgepakt, bijvoorbeeld in combinatie met een eerdere
tekortkoming of een geheel andere actie. Hierdoor wordt de handhaving als het
ware samengevoegd met bijvoorbeeld het inzetten van een opsporingsambtenaar
of door een op overreding gericht overleg met de houder.
In 2012 is bij 24 procent van de gemeenten 100 procent van de locaties op orde,
ná het inzetten van een handhavingstraject. Dus de tekortkomingen zijn opgelost
waar de gemeente een handhavingstraject is gestart. Een mooie score.

12 Effectiviteit van de handhaving in de kinderopvang, Bureau Bartels, 28 februari 2013.
Pagina 15 van 30

Er zijn echter ook gemeenten (13 procent in 2012), waar ook na het inzetten van
een handhavingstraject 0 procent van de locaties voldoet aan de eisen. Op basis
van de jaarverslagen is hiervoor geen oorzaak vast te stellen. Het niet voldoen
aan de eisen kan namelijk ook aan de onwelwillendheid van de houder liggen. De
inspectie streeft ernaar om in toekomstige rapporten meer duiding te geven op
dergelijke vragen. De bredere database die vanaf volgend jaar beschikbaar is,
biedt mogelijkheden daartoe.
3.2 Gastouders
Bij de gastouders is in 2012 na handhaving bij 56 procent van de gastouders een
of meer tekortkomingen opgeheven (figuur 3.2).

Figuur 3.2 Het resultaat van de handhaving bij gastouders

Bij een relatief klein deel van de gastouders, 12 procent, loopt het
handhavingstraject nog. En bij 32 procent verloopt het oplossen van een
tekortkoming op een andere manier: veelal in combinatie met een ander
handhavingstraject. Gerealiseerd moet worden dat het hier om kleine aantallen
gastouders gaat, omdat gemeenten met een inspectie bij een steekproef van 5
procent van de populatie gastouders, al aan de norm voldoen. De inspectie kan op
dit onderdeel geen vergelijking met vorig jaar maken, omdat deze gegevens over
de gastouders toen nog niet beschikbaar waren.
3.3 Peuterspeelzalen
Hieronder toont figuur 3.3 de resultaten van de handhaving bij peuterspeelzalen.
Figuur 3.3 Het resultaat van de handhaving voor peuterspeelzalen

Pagina 16 van 30

De figuur geeft aan dat in 60 procent van de ingezette handhavingsacties één of
meer tekortkomingen zijn hersteld. En dat bij de peuterspeelzalen, net als bij de
kdv, bso en gob bij meer dan een derde van de gevallen de handhavingsactie nog
loopt.

Pagina 17 van 30

B. Ontwikkelingen toezicht en handhaving 2012,
2013 en vooruitblik 2014
Hieronder wordt een uiteenzetting gegeven van relevante ontwikkelingen in het
verslagjaar die de context bepaalden van het toezicht door gemeenten in 2012.
Daarnaast wordt de afronding van het project ‘Achterblijvende gemeenten’ in
2013 en de start van het risicogerichte toezicht vanaf 2014 besproken.

4. Relevante (beleids)ontwikkelingen in 2012
4.1 Wet revitalisering generiek toezicht
Sinds 1 oktober 2012 is de Wet revitalisering generiek toezicht van kracht. Deze
wet legt een aantal fundamentele principes vast voor interbestuurlijk toezicht,
zoals: proportionaliteit, samenwerking en nabijheid. De wet gaat uit van onderling
vertrouwen tussen de bestuurslagen.
De Wet revitalisering generiek toezicht heeft geleid tot verschillende wijzigingen
op juridisch administratief gebied. Zo gelden er nu andere grondslagen voor het
interbestuurlijk of tweedelijnstoezicht. Waar voorheen de Wet kinderopvang en de
Wet op het onderwijstoezicht (WOT) de grondslag vormden voor het
tweedelijnstoezicht, is dat nu voornamelijk de Gemeentewet. De gemeenten
dienen bijvoorbeeld het jaarverslag niet meer op basis van artikel 1.67 Wet
kinderopvang bij de inspectie in, maar op basis van artikel 119 en 124
Gemeentewet.13
De Wet revitalisering generiek toezicht heeft ook geleid tot hernieuwde afspraken
over de systematische toelevering van generieke toezichtinformatie (zoals het
jaarverslag) en over de jaarlijkse aankondiging van de matrix/het jaarverslag in
de Staatscourant (zie hoofdstuk 6). Maar ook de afspraken tussen VNG, SZW en
inspectie over het leveren van informatie voor het landelijk jaarlijks rapport en de
risicoanalyse, zijn vastgelegd op basis van de uitgangspunten voor
interbestuurlijke verhoudingen.
4.2 Uitspraak Raad van State
Zoals al aangegeven in het rapport ‘Kwaliteit gemeentelijk toezicht 2011/2012’,
heeft de inspectie bij een aantal gemeenten in het najaar van 2012 een
(her)toetsing en statusbepaling uitgevoerd. Dat was noodzakelijk vanwege de
Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) die in juni 2012 van kracht werd. Deze
nieuwe regelgeving was nodig, omdat de Raad van State had bepaald dat
gemeenten geen bevoegdheid hadden om bestuursrechtelijke sancties op te
leggen bij overtreding van de kwaliteitseisen kinderopvang. Dit leverde voor
gemeenten veel extra werk op in 2012.
In december 2011 oordeelde de Raad van State namelijk dat een bestuursorgaan
bij een overtreding van normen die in een beleidsregel zijn opgenomen, niet
bevoegd is om een sanctie op te leggen. Een bestuursorgaan mag alleen sancties

13 Bij de eerstkomende wijziging van de Wet passend onderwijs vervalt het deel van de
WOT waarin het toezicht door de inspectie op de gemeenten in het kader van de Wet
kinderopvang nu nog is opgenomen.
Pagina 18 van 30

opleggen op basis van wettelijke voorschriften en een beleidsregel is geen
wettelijk voorschrift. De kwaliteitseisen kinderopvang waren echter (grotendeels)
in beleidsregels vervat. Het gevolg daarvan was dat gemeenten bij overtredingen
van deze beleidsregels geen bestuursrechtelijke sancties mochten toepassen,
zoals bijvoorbeeld een bestuurlijke boete en last onder dwangsom. Gemeenten
beschikten vanaf dat moment dus over minder handhavingsmogelijkheden dan
daarvoor werd aangenomen, waardoor de handhaving beperkter werd. Op
sommige kwaliteitseisen kon zelfs in het geheel niet gehandhaafd worden.
De inspectie kon gemeenten vanaf dat moment niet meer volledig beoordelen op
het criterium ‘handhaving’. Na de uitspraak van de Raad van State gaf de
inspectie gemeenten die niet voldeden aan de taken die voortvloeiden uit de
beleidsregels kwaliteitseisen kinderopvang, daarom geen status. Sinds de
inwerkingtreding van de AMvB is de inspectie in de tweede helft van 2012
verdergegaan met het toekennen van een status.

Pagina 19 van 30

5. Achterblijvende gemeenten
5.1 Inleiding
In 2009 is de inspectie gestart met het project ‘Achterblijvende gemeenten
kinderopvang’. Aanleiding van dit project was dat een aanzienlijk deel van de
gemeenten op specifieke toezicht- en handhavingsonderdelen achterbleef ten
opzichte van wat de wet- en regelgeving van hen vraagt. De regering heeft het
project geïnitieerd.
Het doel van het project was om per achterblijvende gemeente de uitvoering van
het gemeentelijk toezicht en de gemeentelijke handhaving op de kwaliteit van de
kinderopvang te verbeteren. Gemeenten zijn afzonderlijk benaderd en indien
nodig aangesproken op tekortkomingen ten aanzien van de wettelijke eisen.
Vervolgens zijn afspraken gemaakt over gerichte verbeteringen, die structureel
van aard zouden moeten zijn. Op verzoek van de gemeente zelf, kon de VNG de
gemeente met advies bijstaan.
Sinds oktober 2011 maakt de inspectie op haar website openbaar welke
onderzochte gemeenten wel en welke (nog) niet aan de wettelijke eisen voldoen.
De gemeenten worden daarbij onderverdeeld naar status:
- Status A: De gemeente leeft haar wettelijke taken na.
- Status B: De gemeente leeft haar wettelijke taken niet of onvoldoende na,
maar werkt wel mee aan het maken en uitvoeren van verbeterafspraken met
de inspectie.
- Status C: De gemeente leeft haar wettelijke taken niet of onvoldoende na en
heeft niet of onvoldoende meegewerkt aan het maken en uitvoeren van
verbeterafspraken met de inspectie.
De status van een gemeente geeft overigens geen waardeoordeel over de
kwaliteit van individuele kinderopvanglocaties in die gemeente. Immers, de
inspectie houdt toezicht op de uitvoering van de wettelijke taken door de
gemeente.
Toezicht houden en handhaven zijn dynamische processen en onderhevig aan
schommelingen. Wat een gemeente op het ene moment voldoende aanpakt, kan
een jaar later onvoldoende zijn. De status die de inspectie toekent, is dus een
momentopname. Dit betekent dat gemeenten niet alleen van status B naar A
kunnen overgaan, maar ook kunnen terugvallen van A naar B.
5.2 Bevindingen project
In december 2011 waren 240 van de 418 gemeenten onderzocht (zie ook het
rapport ‘Kwaliteit gemeentelijk toezicht kinderopvang 2011/2012’). Voor de
resterende 178 gemeenten is de classificatie ‘Mogelijk achterblijvende gemeente’
gebruikt.
Van de onderzochte gemeenten eind 2011 was aan 193 gemeenten status A
toegekend. Dit betekent dat het gemeentelijk toezicht op de kinderopvang in deze
gemeenten op dat moment op orde was. De overige 47 onderzochte gemeenten
zaten nog in een verbetertraject en hadden om deze reden een status B.

Pagina 20 van 30

In 2012 had Nederland door gemeentelijke hervormingen nog 415 gemeenten
Eind 2012 had de inspectie alle gemeenten onderzocht. Een deel van de
gemeenten die in 2012 waren onderzocht, had hun uitvoering inmiddels al op veel
punten verbeterd en kreeg, nadat nog openstaande tekortkomingen waren
verbeterd, direct een status A. Andere gemeenten ontvingen na een intensiever
verbetertraject alsnog de status A.
Eind 2012 was een aantal gemeenten nog met een verbetertraject bezig. Op dat
moment waren er 364 gemeenten met een status A en 51 gemeenten met een
status B. In 2013 is er een slag gemaakt met de gemeenten die nog achterbleven:
eind 2013 waren van de 51 gemeenten er nog 17 met een status B.14 Gemeenten
hebben hiermee laten zien dat zij zich in grote aantallen verbeterd hebben.
Tabel 3 Overzicht status van gemeenten
Jaar/ status

2009

2010

2011

2012

2013

A

16

85

193

364

391

B

0

110

47

51

17

Mogelijk achterblijvende gemeente

414

235

178

0

0

Totaal

430

430

418

415

408

Vanaf 2014 volgt de inspectie gemeenten met status A op grond van de
jaarverslagen en binnenkomende signalen. Als de inspectie signaleert dat
gemeenten het risico lopen hun wettelijk taken onvoldoende uit te voeren, worden
deze gemeenten op basis van prioritering onderzocht (zie ook hoofdstuk 6).
De oorzaken van achterblijven zijn de laatste jaren nauwelijks veranderd. Uit het
project ‘Achterblijvende gemeenten’ maakt de inspectie op dat gemeenten op het
gebied van de kinderopvang een beperkte beleidsvrijheid ervaren. Daarnaast is
het vaak een relatief klein beleidsgebied. Een en ander kan leiden tot minder
bestuurlijke betrokkenheid. De inspectie ervaart echter de laatste tijd een
toenemende bestuurlijke betrokkenheid.
Een andere oorzaak voor achterblijven kan zijn dat er binnen de gemeente te
weinig aandacht is voor capaciteit en financiële middelen, voor voldoende kennis
op het gebied van wet- en regelgeving van de verantwoordelijke medewerker
kinderopvang en voor voldoende achtervang van de verantwoordelijke
medewerker kinderopvang.
De inspectie merkt dat er de laatste jaren veel personeelsverloop is bij de
verantwoordelijke medewerkers kinderopvang. De inspectie heeft de gemeenten
tijdens de onderzoeken gedurende het project ‘Achterblijvende gemeenten’
gewezen op het risico dat zo veel kennis en kunde verloren gaat en heeft
gemeenten verzocht voldoende maatregelen te treffen, zodat de kwaliteit van de
uitvoering geborgd blijft.
Een andere oorzaak dat gemeenten achterblijven is dat zij niet altijd voldoende de
regie nemen bij de uitvoering van inspecties. Deze regie is van belang om de
wettelijke taak ‘uitvoering inspecties’ goed in te vullen. Gelukkig ziet de inspectie
in 2012 weer een verbetering van deze toezichttaak door gemeenten (zie tabel 2).

14 Aan het eind van het eerste kwartaal van 2014 stonden er nog 12 gemeenten op een
status B en heeft één gemeente de status C gekregen.
Pagina 21 van 30

In sommige regio’s initiëren gemeenten onderlinge regionale samenwerking bij de
uitvoering van de handhavingstaken. Samenwerking is vooral bij kleine(re)
gemeenten van belang en kan bijdragen aan een betere uitvoering. De minister
heeft in een brief15 aan de Tweede Kamer laten weten dat er veel draagvlak is om
vrijwillige, verregaande samenwerking tussen gemeenten onderling te stimuleren,
evenals het verlenen van handhavingsbevoegdheden aan
(samenwerkingsverbanden van) GGD-en. De minister van SZW gaat in overleg
met de inspectie, VNG en PGVN na hoe gemeenten kunnen worden gefaciliteerd
bij de professionalisering van hun opdrachtgeverschap voor het toezicht.
Verder is gedurende de uitvoering van het project ‘Achterblijvende gemeenten’
gebleken, dat zowel de GGD als de gemeente gebaat is bij een bedrijfsmatige
aansturing van het werkproces. Dit draagt in positieve zin bij om tot de gewenste
resultaten te komen.
Dat geldt ook voor het bewaken van de voortgang van de planning door zowel de
GGD als de gemeente. Het opstellen van voortgangsoverzichten (per maand of per
kwartaal) draagt bij aan transparantie over de stand van zaken in de uitvoering.
Een werkgroep georganiseerd door VNG en PGVN gaat in 2014 een handreiking
voor de bedrijfsvoering opstellen. Deze handreiking zou alle gemeenten input
kunnen geven om onder andere het proces van monitoren en bijsturen verder te
verbeteren.
Duidelijk is dat er toenemende aandacht voor toezicht kinderopvang bij de
gemeenten aanwezig is vanaf 2012. En dus ook voor de uitvoering van de
wettelijke taken.

15 Kamerstukken II, 2013-2014, 31 322-255
Pagina 22 van 30

6. Risicogericht toezicht op gemeenten en de matrix
2013
Het project ‘Achterblijvende gemeenten’ is de basis geweest voor de inspectie
voor de ontwikkeling naar het nieuwe, meer individueel gerichte, interbestuurlijke
toezicht. In samenspraak met SZW en de VNG is dit toezicht, zoals beoogt in de
Wet revitalisering generiek toezicht, vormgegeven.
In 2014 start de inspectie met het risicogericht toezicht op gemeenten. De
inspectie heeft daartoe een toezichtkader opgesteld, dat ter goedkeuring aan de
minister van SZW is aangeboden. Het publiceren van de status van gemeenten op
de site van de onderwijsinspectie wordt gecontinueerd.
Het toezicht vangt aan met een risicoanalyse. Er wordt een selectie gemaakt op
basis van de ingediende jaarverslagen, de toezichthistorie en eventueel aanwezige
signalen over deze gemeenten. Gemeenten waar de wettelijke taken niet goed
lijken te worden uitgevoerd, komen in aanmerking voor nader onderzoek. Zijn dat
er te veel, dan krijgen prioriteit de gemeenten die het meest risico lopen op
tekortkomingen bij uitvoering onderzoeken, handhaving en registervoering.
Na het nader onderzoek volgt een oordeel. De gemeente krijgt de gelegenheid om
haar zienswijze op dit oordeel te geven. Daarna wordt het oordeel (de status)
gepubliceerd op de site van de inspectie.
De matrix 2013
Inmiddels is ook het jaarverslag over 2013 (de matrix) gepubliceerd16. De
gegevens voor het jaarverslag komen rechtstreeks uit de landelijke gebruikers- en
uitvoeringssystemen (LRKP en GIR). Deze gegevens vormen de basis voor de
risicoanalyse. Deze gegevens worden per gemeente verwerkt tot een
jaaroverzicht. DUO stelt dit overzicht samen en KING plaatst het op de site
‘www.waarstaatjegemeente.nl’.
6.1

Risicogestuurd toezicht bij de GGD-en

Vanaf 2012 houden de GGD-en risicogestuurd toezicht op de kwaliteit van de
kinderopvang. Door het risico te bepalen op (niet-)naleving van de kwaliteitseisen,
kunnen de toezichtinspanningen gerichter worden ingezet. Intensiever toezicht
waar dat nodig is en minder toezicht waar dat mogelijk is. Tevens is het
uitgangspunt dat de inspecties onaangekondigd uitgevoerd worden, waarmee de
inspecteur een realistischer beeld krijgt van de dagelijkse praktijk. In bepaalde
gevallen is een aangekondigd bezoek zinvoller, zoals bij gastouderbureaus of een
nader onderzoek dat gericht is op documenten.
De GGD maakt minstens één keer per jaar van alle locaties (kdv, bso en gob) een
risicoprofiel op. Het risicoprofiel bestaat uit zeven indicatoren, die betrekking
hebben op de inspectiehistorie, externe informatie, interne factoren en de
nalevingsbereidheid. Het model hanteert vier kleuren: groen, geel, oranje en
rood. De inspecteur maakt een inschatting op iedere indicator en daarna volgt op
basis van een vastgestelde weging de totaalkleur voor het risicoprofiel. De
inspectie-activiteit loopt op van groen naar rood.

16

Staatscourant 2013, nr. 35199, bijlage 2
Pagina 23 van 30

Vanaf 2014 krijgen peuterspeelzalen risicogestuurd toezicht. De locaties zijn dan
twee jaar volledig geïnspecteerd op de eisen uit de Wet kinderopvang en
kwaliteitseisen peuterspeelzalen. De GGD-en maken in 2014 voor alle
peuterspeelzalen een risicoprofiel. De inspecties worden dan uiterlijk 2015 op
basis van het risicoprofiel vormgegeven.
Gastouders krijgen geen risicoprofiel, al wegen hun gegevens wel mee in het
risicoprofiel van het betreffende gastouderbureau. Vanaf 2012 mogen gemeenten
jaarlijks een selectie (steekproef) nemen van de gastouders, mits de selectie
minimaal 5 tot 30 procent van het totaal aantal gastouders in de gemeente
bedraagt.
6.2 Onderzoek naar model Risicogericht toezicht kinderopvang van GGDNederland (PGVN)
De inspectie heeft van de minister van SZW de opdracht gekregen om het model
Risicogericht toezicht kinderopvang van PGVN te evalueren. De inspectie doet dit
samen met onderzoeksinstituut NIVEL. In dit onderzoek staan centraal de toets op
de werking van het model in de uitvoeringspraktijk en de vraag of de toepassing
van het risicomodel aansluit bij de doelstellingen.
Met stakeholders in de sector kinderopvang worden interviews gehouden en er
vindt een groepsgesprek plaats met een selectie van gemeenten en een gesprek
met de houders van de locaties. De bevindingen worden besproken met de
stakeholders en de uitkomsten worden medio 2014 gepresenteerd aan het
ministerie van SZW.

Pagina 24 van 30

7 Conclusies
Dit rapport geeft inzicht in de kwaliteit van het gemeentelijk toezicht op en de
gemeentelijke handhaving van kwaliteitseisen van kinderopvang en
peuterspeelzalen. Onderzocht is in hoeverre gemeenten hun wettelijke taken
uitvoeren. Het betreft het verslagjaar 2012.
De inspectie heeft gekeken naar de belangrijkste taken: de uitvoering van de
verplichte jaarlijkse onderzoeken en de inzet van de handhaving wanneer de GGD
tekortkomingen heeft geconstateerd.
Dit rapport beschrijft tevens de actuele ontwikkelingen in het uitvoeren van
gemeentelijk toezicht. Onderstaande conclusies betreffen de uitvoering van de
taken van de gemeenten in het licht van recente ontwikkelingen.
7.1 Uitvoering onderzoeken
In 2012 is 90 procent van de verplichte jaarlijkse onderzoeken in Nederland
afgerond. Daarmee hebben gemeenten weer het niveau van 2010 bereikt (86
procent in 2011) en dat is een stap in de goede richting. Ook omdat in een
tijdsbestek van twee jaar (2011/2012) alle peuterspeelzalen (3000 stuks) voor
het eerst door de gemeenten moesten worden onderzocht. Een score van 90
procent betekent dat een op de tien locaties in 2012 niet is onderzocht (ongeveer
veertienhonderd locaties), tegen een op de zeven in 2011. De inspectie ziet graag
verdere verbetering van de gemeenten en GGD-en, omdat de wet vraagt dat ieder
jaar alle locaties onderzocht moeten worden.
De gemeenten die achterblijven bij het inspecteren van locaties kunnen zich
spiegelen aan die 272 gemeenten (66 procent) die een percentage van 90 of meer
halen. En daarvan haalde zelfs 147 gemeenten (36 procent) van de gemeenten de
wettelijke eis dat álle locaties onderzocht zijn in hun gemeente: dat is een mooi
resultaat.
7.2 Tekortkomingen
Het aantal geconstateerde tekortkomingen ligt op ongeveer hetzelfde niveau als in
2011. Wel zijn in 2012 meer locaties dan in 2011 geïnspecteerd. Bij de
peuterspeelzalen heeft 68 procent van de locaties tekortkomingen. Deze hoge
score komt onder andere door nieuwe regelgeving. Vanaf 2012 moeten de
peuterspeelzalen voldoen aan wettelijke kwaliteitseisen die gesteld zijn in de
gewijzigde Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen. De houders van
peuterspeelzalen moeten nog hard werken om de kwaliteit op orde te krijgen.
7.3 Handhavingsadviezen
Van alle afgeronde inspecties (bij kdv, bso en gob) werd in 2012 in iets meer dan
de helft (53 procent) een handhavingsadvies gegeven door de GGD. Dit is
ongeveer gelijk aan het voorgaande jaar. Gemeenten kunnen dus nog verdere
stappen zetten om hun houders te stimuleren de kwaliteit van de opvang op
wettelijk niveau te brengen. De houders zijn uiteindelijk verantwoordelijk voor de
kwaliteit van de opvang.
7.4 Uitvoering handhaving
In 2012 is op 4.900 locaties een handhavingstraject ingezet. Dit getal is hoger dan
het voorgaande jaar. De Inspectie van het Onderwijs ziet dat gemeenten
Pagina 25 van 30

structureler handhaven. Dat is een mooie prestatie, omdat gemeenten in 2012
tijdelijk over minder handhavingsmogelijkheden beschikten als gevolg een
uitspraak van de Raad van State over rechtmatigheid van bestuurlijke sancties
(zie hoofdstuk 4). De verbetertrajecten die de inspectie met gemeenten afsloot,
hielpen gemeenten op weg naar meer en structureler handhaven. Gemeenten zien
steeds beter in dat handhaven noodzakelijk is voor kwaliteitsverbetering van de
kinderopvang. Zij nemen meer dan in voorgaande jaren hun verantwoordelijkheid.
7.5 Effectiviteit van de handhaving
Een belangrijk element bij het uitvoeren van de handhaving, is weten wat effectief
handhaven is. Door uitwisseling van ervaringen met andere gemeenten en
raadpleging van het expertisecentrum van de VNG, neemt hun kennis toe. De
uitkomsten van het onderzoek van Bureau Bartels naar effectiviteit van de
handhaving in de kinderopvang geven hiertoe een verdere aanzet. Twee
conclusies uit dat onderzoek komen overeen met bevindingen van de inspectie uit
het project ‘Achterblijvende gemeenten’:
- Gemeenten kunnen nog wat voortvarender handhaven: het snel oppakken van
handhavingsadviezen door de GGD (idealiter binnen twee weken) komt het
resultaat ten goede.
- Gemeenten kunnen de handhaving nog wat meer afstemmen op de zwaarte
van de overtreding; het sneller inzetten van juridische
handhavingsinstrumenten.
7.6 Achterblijvende gemeenten
Op 31 december 2012 had de inspectie alle 415 gemeenten in Nederland van een
status voorzien. Van die 415 gemeenten hadden 364 gemeenten een status A en
51 gemeenten een status B. Die gemeenten kenden tekortkomingen bij de
kwaliteit van kinderopvanglocaties die meer tijd en energie vroegen om op te
heffen dan gemiddeld. De inspectie is met deze gemeenten in 2013 intensief in
gesprek geweest. Op 1 januari 2014 is het aantal van 51 gemeenten met een
status B teruggebracht naar zeventien gemeenten. Bij het verschijnen van dit
rapport, maart 2014, zijn er 395 gemeenten met een status A, twaalf gemeenten
met een status B en een gemeente met status C.17
De toekenning van een status blijkt voor bestuurders van gemeenten een goede
prikkel om het wegwerken van die tekortkomingen aan te pakken. De aandacht
die de media in maart 2013 heeft besteed aan de groep achterblijvende
gemeenten, zorgde voor versterking van de ‘sense of urgency’. Gemeenten
realiseren zich steeds beter dat zij verantwoordelijk zijn voor toezicht- en
handhavingstaken op het gebied van kinderopvang. De inspectie ziet dat die
ontwikkeling, die vorig jaar is ingezet, doorzet.
Deze ontwikkeling zou de inspectie ook graag zien op het onderwerp
bedrijfsvoering, op aandacht voor regionale samenwerking en ten aanzien van de
communicatie tussen gemeente en GGD. Mede daarom is de inspectie is blij met
de werkgroep die de PGVN en de VNG hebben opgericht; deze werkgroep stelt in
2014 een handreiking op voor de bedrijfsvoering van gemeentelijke handhaving.
Die handreiking helpt gemeenten hun bedrijfsprocessen te verbeteren.

17 In 2014 zijn er minder gemeenten dan in het verslagjaar 2012.
Pagina 26 van 30

7.7 Validiteit
Het systeem Gemeenschappelijke Inspectie Ruimte (GIR) ondersteunt de
dagelijkse uitvoeringspraktijk toezicht en handhaving kinderopvang van
gemeenten en GGD-en. De dagelijkse uitvoeringspraktijk heeft veel baat bij dit
digitale informatiesysteem. Als het systeem uitbreidingen krijgt om gegevens te
valideren en om managementinformatie te genereren, dan kan de GIR ook
geaggregeerde cijfers over toezicht en handhaving op lokaal en landelijk niveau
opleveren. De inspectie onderschrijft het besluit van het ministerie van SZW om
een planningsmodule en een systeem om managementinformatie te genereren, in
te bouwen. Beschikbaarheid van deze extra gegevens draagt bij aan een
efficiëntere bedrijfsvoering.

Pagina 27 van 30

Bijlagen/disclaimer
Jaarverslag
In juli 2013 hebben gemeenten het jaarverslag over 2012 ingediend. Het
jaarverslag was ingevuld met gegevens uit het LRKP en GIR-inspecteren. Vragen
met betrekking tot GIR-handhaven waren niet voor-ingevuld; gemeenten moesten
dit zelf invullen en aanleveren aan de inspectie via de website
‘waarstaatjegemeente.nl’. Via deze website geven gemeenten, na het invullen van
de toezichtgegevens, aan dat het jaarverslag is goedgekeurd door burgemeester
en wethouders.
De gemeenten Ten Boer, Enkhuizen en Langedijk hebben het jaarverslag te laat
ingediend.
De gegevens die gepresenteerd zijn in hoofdstuk 1, zijn (tenzij anders
aangegeven) gebaseerd op deze ingevulde data én de door gemeenten
aangevulde gegevens over handhaving. De dataset is aangevuld met de gegevens
van de gemeente Amsterdam.18
Ten opzichte van het voorgaande verslagjaar, 2011, week de inhoud van het
jaarverslag op enkele punten af. De vraagstelling loopt op onderdelen niet
helemaal synchroon. Dit heeft onder andere te maken met de beleidswijzigingen
en met de manier van gegevenslevering waarbij bijvoorbeeld de datum van een
inspectiebezoek werd gekozen in plaats van de datum van het afgeronde rapport.
Een en ander heeft tot gevolg dat op een aantal onderdelen een trendbreuk is
ontstaan bij een meerjarige weergave van de data.
Gastouders
Ten aanzien van de gastouders worden alleen uitspraken gedaan in termen van
percentages. Reden hiervoor is dat gemeenten het onderzoek bij gastouders
uitvoeren op basis van een steekproef van ten minste 5 procent.
Peuterspeelzalen in LRKP
Vanaf 1 januari 2012 moeten de peuterspeelzalen zijn opgenomen in het LRKP. In
de jaren 2011 en 2012 hadden gemeenten de tijd om al hun peuterspeelzalen in
het kader van de wettelijke taak ’Uitvoering onderzoeken’, te inspecteren.
Hiermee kon worden voldaan aan de eis dat per 1 januari 2013 alle
peuterspeelzalen ingeschreven moesten staan.19
Dit betekent voor het voorliggend rapport ‘Kwaliteit gemeentelijk toezicht
kinderopvang 2012/2013’, dat de aantallen geregistreerde peuterspeelzalen in alle
gemeenten zijn opgenomen. Er kan echter geen uitspraak worden gedaan over of
gemeenten al dan niet voldoen aan de wettelijke taak ‘Uitvoering onderzoeken’,
omdat sommige gemeenten alle onderzoeken in 2011 al hebben uitgevoerd en
geregistreerd hebben. Andere gemeenten hebben dit (pas) in 2012 uitgevoerd. Er

18 De gemeente Amsterdam, bijvoorbeeld, werkt niet met de GIR en dus kon er voor deze
gemeente geen vooringevulde matrix worden gegenereerd.
19 Bron: King, Instructie implementatie peuterspeelzalen.
Pagina 28 van 30

is ook een groep gemeenten die hun onderzoeken deels in 2011 en deels in 2012
hebben uitgevoerd.

Kamervragen 2013
Op 18 februari 2014 heeft de minister van SZW Kamervragen over de uitvoering
van toezicht en handhaving door gemeenten beantwoord. Enkele antwoorden zijn
gebaseerd op data afkomstig uit het LRKP en de GIR die begin 2014 beschikbaar
waren. De data in voorliggend rapport zijn afkomstig uit de LRKP/GIR uit 2012 en
wijken hier mogelijk van af.

Pagina 29 van 30

Colofon
Inspectie van het Onderwijs
Postbus 2730 | 3500 GS Utrecht
www.onderwijsinspectie.nl
2014-06 | gratis
ISBN: 978-90-8503-328-8
Een exemplaar van deze publicatie is te downloaden vanaf de website van de
Inspectie van het Onderwijs: www.onderwijsinspectie.nl.
© Inspectie van het Onderwijs | maart 2014

Pagina 30 van 30