Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 407

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 5 november 2014
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 18 september 2014 over de
voorhang van het accreditatiekader van de NVAO en verbeteringen in het
accreditatieproces (Kamerstuk 31 288, nr. 404).
De vragen en opmerkingen zijn op 2 oktober 2014 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 4 november
2014 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-van de commissie,
Meelker

kst-31288-407
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

1

I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
2. Het functioneren van het accreditatiestelsel
3. Verbeteringen op korte termijn
3.1
Reductie lasten in het accreditatiekader van de
NVAO
3.2
Inhoudelijke aanpassingen in het accreditatiestelsel
3.3
Verbetering werkwijze visitatiepanels en de
NVAO
3.4
Meer duidelijkheid verschaffen («compliance
assistance») aan de instellingen
3.5
Geen nieuwe verplichtingen in het accreditatiestelsel
4. De toekomst: waar gaan we naartoe?
5. Beoordelingskaders accreditatiestelsel hoger onderwijs
6. Overige onderwerpen

2
2
3
3

Reactie van de Minister

7

4
4
4
5
5
5
6
7

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het accreditatiekader van de NVAO. Zij hechten grote waarde aan het kwaliteitsoordeel en
de werking van de NVAO1, omdat hiermee onderwijskwaliteit voor
studenten geborgd wordt. Deze leden zijn tevreden over de inzet van de
Minister op differentiatie in oordelen en op lastenreductie, alhoewel op
beide punten er altijd meer stappen gezet kunnen worden. Zij steunen
voorts de voorstellen van de Minister ten aanzien van de opleidingscommissie, die mede naar aanleiding van de motie van de leden Duisenberg
en Mohandis2 explicieter een plaats krijgen in het accreditatieproces. De
leden zien aanleiding tot het maken van enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van de onderhavige brief over de aanpassingen in het accreditatiestelsel.
Zij zijn van mening dat de door de minsister genoemde reductie van
lasten extra aandacht verdient. Het «verdiende vertrouwen» dient beloond
te worden met een verder terugdringen van de administratieve lasten
voor onderwijsinstellingen die goed scoren tijdens de accreditatie. Deze
leden hebben enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
brief. Zij hebben een aantal vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister d.d. 18 september jl. waarin zij het herziene accreditatiekader
aanbiedt. Deze leden kunnen zich vinden in de hoofdlijnen van deze
wijzigingen. Door deze wijzigingen zal de kwaliteit van het hoger
onderwijs beter worden geborgd. Evenzo belangrijk vinden zij de
vermindering van de administratieve lastendruk.
Tevreden zijn deze leden over het feit dat de regering van eerdere plannen
ten aanzien van het versterken van de rol van de Inspectie van het
Onderwijs (hierna: inspectie) bij de kwaliteitsborging heeft afgezien. De
genoemde leden zagen dat als een onnodige dubbeling van taken van
1
2

NVAO: Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie
Kamerstuk 33 472, nr. 22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

2

NVAO en inspectie, maar vonden wel dat het accreditatieproces moest
worden versterkt. Dat de wijzigingen in het accreditatieproces tot nu toe
goed lijken te werken wordt geïllustreerd door de oordelen van de NVAO
over de zwakke opleidingen Geesteswetenschappen. Nu de accreditatie
niet gelijk wordt ingetrokken, maar tijdelijk wordt verleend, zal de NVAO
eerder kritischer gaan oordelen bij twijfel over de kwaliteit van de
opleidingen. Wel hebben de genoemde leden nog enige vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het herziene accreditatiekader van de NVAO. Zij vinden het een
positief teken dat de Minister vertrouwen en autonomie als uitgangspunt
stelt. Deze leden hebben nog enkele vragen en opmerkingen over het
accreditatiekader.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het accreditatiekader en de brief van de Minister. Zij waarderen de
inzet om de lasten van het stelsel te reduceren en de beslissing van de
regering om het voorgenomen lesbezoek te laten vervallen. Deze leden
hebben enkele vragen over het voorgestelde accreditatiekader.
2. Het functioneren van het accreditatiestelsel
De leden van de SP-fractie vragen waarin de verschillen liggen bij de
ervaren lastendruk tussen het wetenschappelijk onderwijs en het
beroepsonderwijs. Op welke wijze wijkt de verantwoording bij het
wetenschappelijk onderwijs af van het hoger beroepsonderwijs?
Deze leden vragen tevens hoe het kan dat bij een instelling die met goed
gevolg de instellingstoets heeft doorlopen, er vervolgens opleidingen van
die instelling niet door de accreditatie komen.
Is de instellingstoets niet juist bedoeld om eventuele gebreken, die tot een
onvoldoende bij de opleidingen kunnen leiden, te ontdekken en te
verhelpen, zo vragen zij.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de herstelperiode ertoe kan
leiden dat de juridische status van diploma’s onbetwist is, terwijl de NVAO
de kwaliteit van de opleiding toch als onvoldoende beoordeelt. De
Minister heeft aangegeven die discrepantie niet als problematisch te zien,
vanwege het feit dat de panels de kwaliteit van de opleiding als geheel
beoordelen en niet het eindniveau van individuele studenten. Deze leden
vragen allereerst op grond waarvan de Minister veronderstelt dat de
beoordeling van de opleiding als geheel geen schaduw zal werpen op het
diploma en de kansen van individuele studenten.
3. Verbeteringen op korte termijn
De leden van de CDA-fractie constateren dat, conform de motie van het lid
Rog3 om voortvarend aan de slag te gaan om lastenreductie in het
huidige stelsel te realiseren, de Minister een aantal maatregelen voorstelt
om deze lastenreductie te bewerkstelligen. Deze leden zijn met de Minister
van mening dat de genoemde maatregelen zullen bijdragen aan een
vermindering van de lastendruk. Wel vragen zij de Minister of de
maatregelen nu ook echt zullen leiden tot ervaren lastendrukvermindering. Het gaat immers niet alleen om het wegsnijden van papierwerk,
maar wat de instellingen hier in de praktijk van merken. Deze leden zijn
van mening dat de gepresenteerde maatregelen een eerste stap zijn in de
goede richting, maar zij vrezen dat hiermee niet echt een forse reductie
van de lastendruk wordt gerealiseerd.

3

Kamerstuk 33 472, nr. 28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

3

3.1 Reductie lasten in het accreditatiekader van de NVAO
De leden van de SP-fractie vragen waarom de zogenaamde «kritische
zelfreflectie» aan een vast aantal omgeschreven pagina’s is gebonden.
Geldt dit voor meerdere onderdelen?. Dit lijkt niet te passen binnen de
eigen verantwoordelijkheid die van instellingen wordt gevraagd. Deze
leden vragen met welke reden er een vooraf bepaald aantal pagina’s is
vastgesteld en waarom de omvang niet aan de instelling wordt gelaten.
Het gaat toch om de inhoud van die verantwoording en niet het aantal
pagina’s dat wordt aangeleverd, zo vragen de genoemde leden.
De leden van de CDA-fractie zetten vraagtekens bij het voornemen om het
instellingsbezoek qua tijd te halveren. Het gaat toch niet alleen om de
papieren check, maar om wat juist in de praktijk getoetst kan worden? Het
papierwerk gaat steeds door, terwijl zo een bezoek slechts eenmalig is.
Weegt de lastendruk die hiermee te realiseren is op tegen de periodieke
belasting, zo vragen deze leden.
De genoemde leden vragen voorts een nadere toelichting over de reactie
van instellingen op het gewijzigde accreditatiekader. Zijn zij tevreden of
vinden zij deze niet ver genoeg gaan? Deze leden vragen of er voorstellen
van instellingen zijn, bijvoorbeeld ten aanzien van vermindering van
lastendruk, die niet zijn overgenomen. Zo ja, kan worden aangegeven wat
de reden hiervoor is, zo vragen deze leden.
3.2 Inhoudelijke aanpassingen in het accreditatiestelsel
De leden van de SP-fractie vragen een toelichting op de motivatie van het
besluit om beslisregels omtrent verschillende kwaliteitspredicaten aan te
passen. Zij vragen of er nu niet naar een doel wordt toegewerkt, namelijk
een zo groot mogelijke differentiatie, waar de beslisregels als middel
dienen om verschillen te duiden.
Deze leden vragen voorts op welke andere wijze dan het beoordelen van
eindwerken, het eindniveau van een opleiding getoetst en gewaarborgd
kan worden. Uiteraard kan de vorm van de eindwerken per opleiding
verschillen, en bij de ene opleiding meer theoretisch of juist meer
praktijkgericht zijn, maar een opleiding moet toch op enige wijze worden
getoetst en afgesloten. Luidt het loslaten van deze toetsing door de NVAO
niet juist een teruggang in naar te grote vrijblijvendheid, zo vragen deze
leden.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of zij kan toelichten
waarom zij van mening is dat de gedifferentieerde oordelen zullen leiden
tot betere kwaliteit.
De leden van de D66-fractie lezen dat het duidelijker wordt wanneer een
opleiding een bepaald predicaat krijgt. Hoewel deze leden meer transparantie toejuichen, vragen zij of dit leidt tot toenemende verantwoordingslasten.
Ook vragen zij of de Minister naar streefwaarden voor de hoeveelheid
excellente opleidingen toe wil.
3.3 Verbetering werkwijze visitatiepanels en de NVAO
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister aan de NVAO heeft
gevraagd om kritisch te kijken naar bestaande protocollen en handleidingen, om de hoeveelheid op te vragen informatie te beperken. Op welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

4

termijn verwacht zij op dit punt resultaten en kan zij de Kamer hierover
informeren?
Deze leden stellen voorts vast dat de NVAO heeft «gepoogd» gemengde
visitatiegroepen vast te stellen en de Minister het belang hiervan heeft
benadrukt. Gaat dit nu ook concreet gebeuren, willen deze leden graag
weten.
3.4 Meer duidelijkheid verschaffen («compliance assistance») aan de
instellingen
De leden van de D66-fractie lezen met instemming dat er meer
begeleiding komt in de vorm van «compliance assistance», om
overbodige verantwoording te minimaliseren. Hoe gaat dit vorm krijgen,
zo vragen deze leden.
3.5 Geen nieuwe verplichtingen in het accreditatiestelsel
De leden van de SP-fractie steunen het eerdere voorstel om bij de
accreditatie ook het gebruik van Engels binnen de opleiding mee te
nemen. Dat de Minister dit voorstel nu laat varen, is teleurstellend. Voor
uitzonderingen op de regel is een goede motivatie en verantwoording het
minste. Deze leden vragen de Minister de wettelijke vereisten voor
Engelstalige opleidingen onder elkaar te zetten en vragen welk percentage
van de opleidingen het Nederlands dan wel het Engels als voertaal in de
collegezaal hebben.
Zij vragen voorts of er een indicatie kan worden gegeven over de
hoeveelheid opleidingen per instelling die in het Engels is en om welke
studies het gaat.
De leden van de CDA-fractie zijn tevreden dat de Minister niet van plan is
om nieuwe verplichtingen aan te brengen in het nieuwe stelsel. Deze
leden vragen de Minister wel alert te zijn op regels die niet de bedoeling
hebben tot meer verplichtingen maar dit onbedoelde effect wel hebben in
de praktijk.
4. De toekomst: waar gaan we naartoe?
De leden van de VVD-fractie vragen naar het concept «verdiend
vertrouwen». Zij zien verdiend vertrouwen mede als toekomstbeeld voor
beoordeling en accreditatie. De incidenten van de afgelopen jaren en
recente accreditatieresultaten van Geesteswetenschappen maken dat
«verdiend vertrouwen» nog een kwetsbaar begrip is, maar in de toekomst
zal hier naartoe moeten worden gewerkt. In dit kader zien deze leden een
dubbele accreditatieactiviteit in de instellingsaccreditatie en de opleidingsaccreditaties. Bij een betrouwbare instellingsaccreditatie is de kwaliteitsborging binnen de instelling van hoog niveau en zou de positie van de
NVAO ten opzichte van opleidingsvisitaties kunnen veranderen. Kan de
Minister aangeven binnen welke marges zij wil werken in de richting van
het concept «verdiend vertrouwen» en lastenverlichting in het accreditatiekader?
Wanneer hoopt zij dat ze hier stappen toe kan zetten?
Deze leden vragen voorts of dit al onderwerp van overleg is met de
instellingen binnen het hoger onderwijs en de NVAO.
Kan de Minister toelichten of de NVAO dit concept al nader onderzoekt ten
behoeve van toekomstige voorstellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

5

Tevens vragen deze leden of dit onderwerp worden meegenomen in de
nieuwe Strategische Agenda Hoger Onderwijs, die in 2015–2016 wordt
opgesteld.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd, in het kader van «verdiend
vertrouwen» belonen, of er sprake is van een overlap tussen de instellingstoets en de opleidingstoets. Zij vragen of de Minister nader op dit
punt kan in gaan. Welke elementen komen in beide accreditatiecycli voor?
En op welke wijze kan de administratieve lastendruk van de opleidingstoets gereduceerd worden door gebruik te maken van de tijdens de
instellingstoets verkregen data en/of inzichten?
Kan de Minister voorts het «verdiend vertrouwen» nadrukkelijker belonen
door een verdere reductie van de lastendruk na te streven langs deze lijn,
zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd naar de uitkomsten van het
vergelijkende onderzoek met onder meer Vlaanderen. Deze leden vragen
voorts om regelmatig op de hoogte te worden gehouden van de
ervaringen met het nieuwe systeem. Met name of de gepresenteerde
maatregelen echt leiden tot lastenvermindering en betere kwaliteit.
5. Beoordelingskaders accreditatiestelsel hoger onderwijs
De leden van de VVD-fractie vernemen graag van de Minister welke
consequenties het debat over de Islamitische Universiteit Rotterdam
(IUR)4 heeft voor het accreditatiekader. In dat algemeen overleg heeft de
woordvoerder van de genoemde fractie aangegeven dat de onderwijskwaliteit bij de IUR in het geding kan zijn en de Minister gevraagd een
onderzoek door de NVAO te laten verrichten. In dit algemeen overleg heeft
de Minister aangegeven dat het maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef, zoals in artikel 1.3 van de WHW5 staat, van toepassing zou moeten
zijn op alle instellingen in het hoger onderwijs. Deelt de Minister de
mening van de genoemde leden dat, om deze bepaling praktisch handen
en voeten te geven, de consequentie hiervan moet zijn dat dit begrip in
het accreditatiekader opgenomen dient te worden? En hoe ziet de Minister
in dit kader de toepassing van andere belangrijke uitgangspunten die in
de WHW zijn opgenomen, zoals academische vrijheid en ethiek? Deze
leden vragen voorts hoe de Minister de huidige situatie beoordeelt,
waarin door middel van accreditatie er een oordeel geveld wordt over
onderwijskwaliteit waarbij randvoorwaarden met betrekking tot rechtsstatelijkheid en WHW-principes met betrekking tot maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef, academische vrijheid en ethiek op dit moment in
het accreditatiekader geen rol spelen.
De leden van de SP-fractie vragen aandacht voor het opnemen van het
punt «maatschappelijke verantwoordelijkheid» in het accreditatiekader. Zij
menen dat iedere onderwijsinstelling en zijn bestuurders doordrongen
dienen te zijn van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Ook moet
het mogelijk zijn om bestuurders die op dit vlak ernstig nalatig zijn aan te
kunnen spreken. Deze leden vragen tevens op welke wijze en termijn kan
dit in het accreditatiekader worden opgenomen.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de NVAO bij het beoordelen van standaard 2 van de beperkte opleidingsbeoordeling en
4

Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 22 januari 2014, over Islam- en imamopleidingen, Kamerstuk 33 750-VIII, nr. 101
5
WHW: Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

6

standaard 8 van de uitgebreide opleidingsbeoordeling recht doet aan de
visie van de instelling over de eigen verantwoordelijkheid van de student.
Deze leden vragen of de Minister onderkent dat panels bijvoorbeeld
terughoudend dienen te zijn met het oordeel dat een opleiding studenten
er actiever op moet wijzen niet te lang over een eindwerk te doen.
De genoemde leden merken op dat op grond van artikel 5a.2a van de
WHW van de NVAO verwacht wordt dat zij in het accreditatiekader
onderscheid maakt tussen het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs en tussen bacheloropleidingen en masteropleidingen. Deze leden constateren dat dit onderscheid in het rapport
nauwelijks aanwezig is en dat bij de standaarden bijvoorbeeld wordt
volstaan met de opmerking dat het niveau passend moet zijn bij de aard
van de opleiding. Zij vragen in hoeverre, naar het oordeel van de Minister,
op dit punt recht wordt gedaan aan de wettelijke norm.
Deze leden constateren tevens dat de NVAO in het accreditatiekader zelf
de beslisregels formuleert die als uitgangspunt dienen voor de beoordeling van opleidingen. Zij vragen waarom deze regels niet een
concretere grondslag in de wet kennen, zoals de indicatoren die in het
accreditatiekader gehanteerd worden. Deze leden merken op dat criteria
als het beoogde en gerealiseerde eindniveau een dermate cruciale status
hebben dat een wettelijke borging voor de hand ligt.
6. Overige onderwerpen
De leden van de VVD-fractie vragen tot slot naar de voortgang van het
NVAO kwaliteitskenmerk ondernemen. De NVAO heeft op verzoek van de
Minister, in het kader van het stimuleren van ondernemend onderwijs, de
pilot bijzonder (kwaliteits)kenmerk ondernemen in het hoger onderwijs
ontwikkeld. In 2013 is dit kwaliteitskenmerk ondernemen als eerste
toegekend aan de bacheloropleiding Science, Business and Innovation en
de minor Entrepreneurship van de Vrije Universiteit Amsterdam.
Daarnaast zijn er ook veel aanvragen afgekeurd. Deze leden vernemen
graag van de Minister welke andere opleidingen (of minors) dit kenmerk
tot nog toe hebben behaald en wat de ervaring is met het kenmerk, mede
gelet op de oorspronkelijke doelstelling om ondernemend onderwijs en
ondernemerschap te stimuleren. Daarnaast vragen zij of er ook plannen
zijn om dit kenmerk uit te breiden naar instellingsniveau. Zo ja, wat zijn de
(ondernemende) stappen die hiertoe worden ondernomen, zo vragen de
genoemde leden.
II Reactie van de Minister
1. Algemeen
Dank voor uw reacties die grotendeels instemmend en ondersteunend zijn
ten opzichte van de aanpassingen.
2. Het functioneren van het accreditatiestelsel
De leden van de SP-fractie vragen waarin de verschillen liggen bij de
ervaren lastendruk tussen het wetenschappelijk onderwijs en het
beroepsonderwijs en op welke wijze wijkt de verantwoording bij het
wetenschappelijk onderwijs af van het hoger beroepsonderwijs.
De beoordelingscriteria voor accreditatie zijn gelijk voor opleidingen in het
hoger onderwijs, ongeacht of het een hbo- of wo-opleiding betreft. Wel
houden de commissies van deskundigen en de NVAO rekening met de
academische dan wel beroepsgerichte oriëntatie van een opleiding. Uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

7

evaluatie van het accreditatiestelsel6 en met name uit het rapport van de
Inspectie van het Onderwijs, blijkt wel dat het draagvlak voor het
accreditatiestelsel met name in het wetenschappelijk onderwijs onder
druk staat door de ervaren lastendruk.
Deze leden vragen tevens hoe het kan dat bij een instelling die met goed
gevolg de instellingstoets heeft doorlopen, er vervolgens opleidingen van
die instelling niet door de accreditatie komen.
De instellingstoets kwaliteitszorg geeft aan dat de instelling haar
kwaliteitszorgsysteem op orde heeft. Een goed kwaliteitszorgsysteem
betekent niet dat een specifieke opleiding nooit problemen kan hebben,
maar houdt in dat eventuele problemen tijdig worden gesignaleerd en
opgepakt door de instelling zelf. Het betekent dus wel dat als een
instellingstoets is behaald, verwacht mag worden dat de instelling voor de
kwaliteit van het onderwijs een doeltreffend systeem van kwaliteitszorg
hanteert. De instellingstoets kwaliteitszorg is pas recent ingevoerd.
Verwacht mag worden dat er komende jaren een afname van negatieve
oordelen bij instellingen die de instellingstoets kwaliteitszorg succesvol
hebben doorlopen. Dit is een punt van aandacht bij het meer fundamenteel bezien van en de doorontwikkeling van het accreditatiestelsel.
Voorts vragen deze leden of de instellingstoets niet juist bedoeld is om
eventuele gebreken, die tot een onvoldoende bij de opleidingen kunnen
leiden, te ontdekken en te verhelpen.
Doel van de instellingstoets kwaliteitszorg is om vast te stellen of de
instelling haar interne kwaliteitsborging op orde heeft en of er een goede
kwaliteitscultuur bestaat.
In het accreditatiestelsel gaat een beoordeling op instellingsniveau samen
met een beperkte beoordeling op opleidingsniveau. Die beoordeling op
opleidingsniveau leidt vervolgens tot accreditatie. Beide beoordelingen
zijn dus complementair.
Om dubbelingen te voorkomen, vindt bij de instellingstoets kwaliteitszorg
geen oordeel plaats over de kwaliteit van de afzonderlijke opleidingen,
maar over de randvoorwaarden voor kwalitatief goed onderwijs. Bij de
beoordeling van de instelling in het kader van de instellingstoets
kwaliteitszorg wordt beoordeeld hoe de instelling aan verbetering werkt.
Daarbij dient de instelling aan te tonen dat zij de kwaliteit van haar
opleidingen waar nodig systematisch en tijdig verbetert. Als toelichting
hierbij staat in het accreditatiekader: «De instelling voert een actief
verbeterbeleid op grond van haar zicht op de verkregen resultaten. De
instelling treedt handelend op indien de resultaten van interne en externe
evaluaties daar aanleiding toe geven. Dit draagt bij aan de kwaliteitscultuur binnen de instelling.»
De leden van de SGP-fractie vragen op grond waarvan ik veronderstel dat
de beoordeling van de opleiding als geheel geen schaduw zal werpen op
het diploma en de kansen van individuele studenten.
Als een opleiding in een hersteltraject komt dan betekent dit dat de
opleiding niet volledig voldoet aan een of meerdere kwaliteitsaspecten en
dat de NVAO aan de hand van de visie van het panel de instelling in staat
acht op korte termijn de nodige verbeteringen door te voeren. De NVAO
heeft in zo’n situatie voldoende vertrouwen in de verbeterpotentie van de
opleiding. Was dat niet het geval geweest, dan was er geen herstelperiode
toegekend, maar een negatief besluit genomen. Ik heb geen aanleiding te
veronderstellen dat de beoordeling van de opleiding als geheel een
6

Kamerstuk 32 210, nr. 24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

8

schaduw zal werpen op het diploma en de kansen van individuele
studenten. De diploma’s van een opleiding met een herstelperiode blijven
rechtsgeldig.
3. Verbeteringen op korte termijn
De leden van de CDA-fractie vragen of de maatregelen om de lastenreductie te bewerkstelligen nu ook echt zullen leiden tot ervaren lastendrukvermindering. Het gaat immers niet alleen om het wegsnijden van
papierwerk, maar wat de instellingen hier in de praktijk van merken, zo
merken deze leden op. Deze leden zijn van mening dat de gepresenteerde
maatregelen een eerste stap zijn in de goede richting, maar zij vrezen dat
hiermee niet echt een forse reductie van de lastendruk wordt gerealiseerd.
Ik ben verheugd dat de leden van de CDA-fractie met mij van mening zijn
dat de genoemde maatregelen een stap zijn in de goede richting om de
lastendruk te verminderen. Hoewel ook het reduceren van onnodige
documentenstromen in de praktijk een reële verbetering kan opleveren
voor instellingen, moeten verbeteringen om de ervaren lasten te
verminderen inderdaad niet alleen gaan om het wegsnijden van
papierwerk; dat is slechts een onderdeel. In het accreditatiekader dat
voorligt worden inhoudelijke aanpassingen doorgevoerd die als doel
hebben het accreditatieproces te verbeteren en lastenreductie te realiseren. Zo wordt bijvoorbeeld de werkwijze van de visitatiepanels
verbeterd en wordt meer «compliance assistance» geboden aan instellingen. Ik heb er vertrouwen in dat deze verbeteringen zullen bijdragen
aan vermindering van de lastendruk, een stap in de goede richting. Dit
vertrouwen is mede gestoeld op het feit dat organisaties zoals de VSNU,
Vereniging Hogescholen, de NRTO, de evaluatiebureaus, studenten en de
werkgeversorganisaties hebben aangegeven dat de NVAO – binnen de
kaders van de huidige wetgeving – al het mogelijke heeft gedaan om de
administratieve lasten voor instellingen te beperken.
Daarnaast heb ik uw Kamer eerder meegedeeld dat ik de komende jaren
toe wil naar een stelsel met minder lasten en waar verdiend vertrouwen
meer wordt beloond. Ik zal uw Kamer daarover in het voorjaar van 2015
informeren.
3.1 Reductie lasten in het accreditatiekader van de NVAO
De leden van de SP-fractie vragen waarom de zogenaamde «kritische
zelfreflectie» aan een vast aantal omgeschreven pagina’s is gebonden en
of dit geldt voor meerdere onderdelen. Zij vragen zich af waarom de
omvang niet aan de instelling wordt overgelaten.
Om instellingen te faciliteren en de lasten die worden ervaren te verminderen is de kritische zelfreflectie aan een maximum aantal pagina’s
gebonden. De ervaring leert dat instellingen bij accreditatie vaak het
zekere voor het onzekere nemen en dan (te) veel informatie aanleveren.
Dat bleek ook uit de evaluatie van het accreditatiestelsel die in 2013 naar
uw Kamer is verzonden.7 Dat zorgt voor veel ervaren lasten. Door helder
te communiceren welke informatie nodig is en wat de maximale omvang
is, kunnen de lasten die instellingen ervaren afnemen en neemt de
transparantie toe.
Het vaste aantal pagina’s geldt alleen voor de kritische reflectie. Het is niet
de bedoeling dat er andere documenten speciaal voor een visitatie
worden opgesteld, dus daar worden ook geen (vorm)eisen aan gesteld.

7

Kamerstuk 32 210, nr. 24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

9

De leden van de CDA-fractie zetten vraagtekens bij het voornemen om het
instellingsbezoek qua tijd te halveren. Immers het papierwerk gaat door,
terwijl een bezoek slechts eenmalig is. Weegt de lastendruk die hiermee te
realiseren is op tegen de periodieke belasting, zo vragen deze leden.
Hoewel een bezoek inderdaad niet het meest belastende deel is, is ook
daarbij proportionaliteit van belang. NB. De inperking geldt alleen voor de
uitgebreide opleidingsbeoordeling. Als met een korter bezoek ook de
nodige informatie boven tafel kan komen en de goede gesprekken
gevoerd kunnen worden, kan ook die wijziging ertoe bijdragen dat
instellingen minder lasten ervaren. Er moet op een gedegen manier
beoordeeld worden wat nodig is, maar dat dient op een manier te worden
vormgegeven die voor instellingen het minst belastend is.
Deze leden vragen voorts of de instellingen tevreden zijn over het
gewijzigde accreditatiekader of dat zij de wijzigingen niet ver genoeg
vinden gaan. Zijn er voorstellen van instellingen, bijvoorbeeld ten aanzien
van vermindering van lastendruk, die niet zijn overgenomen? Zo ja, kan
worden aangegeven wat de reden hiervoor is, zo vragen deze leden.
De NVAO heeft het voorliggende accreditatiekader met verschillende
stakeholders, waaronder vertegenwoordigers van hogeronderwijsinstellingen, besproken en heeft mij daarover geïnformeerd. Enkele aanpassingen zullen volgens de stakeholders zeker leiden tot vermindering van
lastendruk (bijvoorbeeld vermindering van het aantal bijlagen, vermindering van de omvang van de kritische zelfreflectie). De stakeholders
waarderen de inspanningen van de NVAO om de lastendruk te verlagen
en erkennen dat het verminderen van de administratieve lasten erg lastig
is. Zij vinden de vermindering van lasten voor nu voldoen, maar willen
graag in gesprek blijven over een verdergaande reductie in een volgende
fase van het accreditatiestelsel.
Een enkele stakeholder noemde de vermindering van de administratieve
lasten te mager. In dit verband werd met name genoemd het ontbreken
van voorstellen voor lastenverlichting voor instellingen zonder instellingstoets kwaliteitszorg. De lastenverlichting richtte zich eerst namelijk
voornamelijk op de beperkte opleidingsbeoordeling, maar zou ook
moeten worden gerealiseerd voor de uitgebreide opleidingsbeoordeling.
Deze suggestie heeft de NVAO overgenomen.
De NVAO heeft mij laten weten dat er geen voorstellen voor vermindering
van lastendruk zijn afgewezen.
3.2 Inhoudelijke aanpassingen in het accreditatiestelsel
De leden van de SP-fractie vragen een toelichting op de motivatie van het
besluit om beslisregels omtrent verschillende kwaliteitspredicaten aan te
passen. Zij vragen of er nu niet naar een doel wordt toegewerkt, namelijk
een zo groot mogelijke differentiatie, waar de beslisregels als middel
dienen om verschillen te duiden.
Aanleiding voor aanpassing van de beslisregels is de evaluatie van het
accreditatiestelsel.8 Uit die evaluatie bleek dat de gewenste differentiatie
in oordelen nog onvoldoende mogelijk werd gemaakt door te restrictieve
beslisregels. De standaarden waren zo breed dat met de oude beslisregels
onvoldoende recht werd gedaan aan de kwaliteit van onderwijs. De
beslisregels zijn nu zo geformuleerd dat kwaliteitsverschillen tussen
opleidingen beter zichtbaar worden, zoals aanvankelijk was beoogd.
Daarbij gaat het met name om kwaliteitsverschillen bóven de basiskwaliteit. Er was dus een inhoudelijke reden om de beslisregels aan te passen.
8

Kamerstuk 32 210, nr. 24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

10

Het doel van de gedifferentieerde oordelen komt door deze wijziging van
de beslisregels naar verwachting beter tot uitdrukking.
Deze leden vragen voorts op welke andere wijze dan door het beoordelen
van eindwerken, het eindniveau van een opleiding getoetst en gewaarborgd kan worden. Luidt het loslaten van de toetsing van eindwerken
door de NVAO niet juist een teruggang in naar te grote vrijblijvendheid, zo
vragen deze leden.
Bij accreditatie wordt beoordeeld of de opleiding aantoont dat de
beoogde eindkwalificaties worden gerealiseerd. Volgens het voorliggende
kader dient het gerealiseerde niveau te blijken uit de resultaten van
tussentijdse en afsluitende toetsen, de eindwerken en de wijze waarop
afgestudeerden in de praktijk of in een vervolgopleiding functioneren.
De beoordeling van eindwerken is nader toegelicht en duidelijker
omschreven. Uit verschillende evaluaties bleek dat er soms een te grote
nadruk ligt op de beoordeling van de afstudeerscripties bij de beoordeling
van het gerealiseerde eindniveau. In de voorgestelde tekst wordt daarom
gesproken over eindwerken en niet alleen over afstudeerscripties. Deze
aanpassing schept meer duidelijkheid over de wijze van beoordelen en
moet daarmee ook zorgen voor een daling van de administratieve lasten.
Er is dus geen sprake van het loslaten van de toetsing van eindwerken,
maar van een verduidelijking en verbreding op grond waarvan het
gerealiseerde eindniveau wordt beoordeeld. De leden van de SP-fractie
spreken zelf ook over eindwerken, hetgeen past bij de bredere definitie
dan enkel eindscripties.
De leden van de CDA-fractie vragen of ik kan toelichten waarom ik van
mening ben dat de gedifferentieerde oordelen zullen leiden tot betere
kwaliteit.
Doordat ook kwaliteitsverschillen bóven de basiskwaliteit helder worden,
kan daarvan een stimulerende werking uitgaan, namelijk om niet te
volstaan met het basisniveau, maar om te streven naar de kwalificatie
«goed» of «excellent». Het is van belang dat goede en excellente
opleidingen als zodanig zichtbaar zijn. Door de gedifferentieerde oordelen
«voldoende», «goed», en «excellent» kunnen instellingen zich profileren
ten aanzien van de kwaliteit van hun opleidingen en heeft de maatschappij beter zicht op de kwaliteitsverschillen tussen opleidingen in het
hoger onderwijs.
De leden van de D66-fractie lezen dat het duidelijker wordt wanneer een
opleiding een bepaald predicaat krijgt. Hoewel deze leden meer transparantie toejuichen, vragen zij of dit leidt tot toenemende verantwoordingslasten.
Een gedifferentieerde beoordeling, die reeds praktijk is op grond van het
huidige accreditatiekader, zal niet leiden tot een toename van de verantwoordingslasten. Het is namelijk de kwaliteit van de opleiding die het
predicaat bepaalt en niet bijvoorbeeld de hoeveelheid documenten die
worden ingediend voor de visitatie. Het kan mogelijk wel leiden tot een
afname in ervaren lasten, doordat het voor instellingen transparant is
wanneer een bepaald predicaat al dan niet wordt toegekend.
Ook vragen deze leden of ik naar streefwaarden voor de hoeveelheid
excellente opleidingen toe wil.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

11

Ik wil niet toe naar een streefwaarde voor het aantal excellente opleidingen. Hoe meer opleidingen hun kwaliteit naar een excellent niveau
tillen hoe beter, maar aantallen zijn voor mij geen doel op zich. Belangrijker is dat excellente opleidingen dan ook als zodanig worden erkend.
3.3 Verbetering werkwijze visitatiepanels en de NVAO
De leden van de D66-fractie hebben begrepen dat ik aan de NVAO heb
gevraagd om kritisch te kijken naar bestaande protocollen en handleidingen, om de hoeveelheid op te vragen informatie te beperken. Zij
vragen op welke termijn op dit punt resultaten zijn te verwachten en of ik
de Kamer hierover kan informeren.
Naar aanleiding van mijn verzoek, de invoering van de wetten «Kwaliteit
in verscheidenheid» en «Versterking kwaliteitswaarborgen» en de
evaluaties van het accreditatiestelsel heeft de NVAO in het onderhavige
accreditatiekader en naar aanleiding van mijn vragen haar werkwijze op
een aantal punten aangepast. De NVAO streeft ernaar om de administratieve lasten te beperken, bijvoorbeeld door substantieel te schrappen in
de verplichte documentatie bij de beoordeling van opleidingen en
instellingen en door het aantal te beoordelen standaarden te beperken bij
de uitgebreide opleidingsbeoordeling. Verder is de omvang van de
kritische reflectie van opleidingen sterk ingeperkt naar 15 pagina’s en is de
duur van het bezoek bij de uitgebreide opleidingsbeoordeling gehalveerd.
Daarnaast heeft de NVAO mij geïnformeerd over haar voornemen om het
beoordelingsproces volledig te digitaliseren. Daartoe werkt de NVAO
momenteel een digitaal archiefsysteem uit.
Deze leden vragen voorts of de NVAO nu ook concreet gemengde
visitatiegroepen gaat vaststellen.
Hoewel de visitatiegroepen nog niet zijn vastgesteld en hierover nog geen
definitieve uitspraak kan worden gedaan, is uit navraag bij de NVAO
gebleken dat er wel degelijk met gemengde visitatiegroepen gewerkt gaat
worden.
3.4 Meer duidelijkheid verschaffen («compliance assistance») aan de
instellingen
De leden van de D66-fractie vragen hoe meer begeleiding in de vorm van
«compliance assistance» vorm gaat krijgen.
Compliance assistance krijgt onder meer vorm door voorlichting
(gevraagd of ongevraagd) vanuit de NVAO aan de instellingen over wat
daadwerkelijk van ze wordt verwacht. Een voorbeeld hiervan in het
accreditatiekader is – om de werklast voor de instelling zo laag mogelijk te
houden – de opdracht van de NVAO aan de commissie van deskundigen
bij een instellingstoets kwaliteitszorg om specifieke aanwijzingen te geven
aan betreffende instelling over de in het kader van de audit trails9 te
bestuderen documenten en de verwachte gesprekspartners.

9

Audit trails zijn onderzoeken in het kader van de instellingstoets kwaliteitszorg waarbij de
auditcommissie voor de uitvoering van het beleid en/of de hantering van problemen het spoor
volgt van het instellingsniveau naar het uitvoeringsniveau of omgekeerd. De auditcommissie
beslist welke onderwerpen zij in de audit trails aan de orde wil stellen en welke personen zij in
dat kader wil spreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

12

3.5 Geen nieuwe verplichtingen in het accreditatiestelsel
De leden van de SP-fractie vragen de wettelijke vereisten voor Engelstalige opleidingen onder elkaar te zetten en het percentage van de
opleidingen dat het Nederlands dan wel het Engels als voertaal in de
collegezaal heeft.
In artikel 7 lid 2 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek (WHW) is bepaald dat het hoger onderwijs wordt gegeven en
de examens worden afgenomen in het Nederlands. In afwijking daarvan
kan een andere taal worden gebezigd:
– wanneer het een opleiding met betrekking tot die taal betreft,
– wanneer het onderwijs betreft dat in het kader van een gastcollege
door een anderstalige docent gegeven wordt, of
– indien de specifieke aard, de inrichting of de kwaliteit van het
onderwijs dan wel de herkomst van de studenten daartoe noodzaakt,
overeenkomstig een door het instellingsbestuur vastgestelde
gedragscode.
Het aanbod aan Engelstalige opleidingen in het hbo en wo groeit gestaag.
In het hbo is circa 15% van de bacheloropleidingen in het Engels. In het
wo is 24% van de bacheloropleidingen en 80% van de masteropleidingen
in het Engels.10
Deze leden vragen voorts of er een indicatie kan worden gegeven over de
hoeveelheid opleidingen per instelling die in het Engels is en om welke
studies het gaat.
Een overzicht van Engelstalige opleidingen en cursussen aan Nederlandse
instellingen is te vinden op www.studyfinder.nl. Hier is ook het aanbod
van Engelstalige opleidingen per instelling te vinden.
De leden van de CDA-fractie vragen mij alert te zijn op regels die niet de
bedoeling hebben tot meer verplichtingen maar dit onbedoelde effect wel
hebben in de praktijk.
Met deze leden vind ik het van belang er alert op te zijn dat regels
waarvan het niet de bedoeling is dat ze tot meer verplichtingen leiden in
de praktijk wel tot meer verplichtingen leiden. Mede daarom heb ik ervoor
gekozen bepaalde zaken niet dan wel op een andere wijze door te voeren
in het accreditatiekader, zoals ik in mijn brief van 18 september aan uw
Kamer heb uiteengezet.
4. De toekomst: waar gaan we naartoe?
De leden van de VVD-fractie vragen of ik kan aangeven binnen welke
marges ik wil werken in de richting van het concept «verdiend
vertrouwen» en lastenverlichting in het accreditatiekader en wanneer ik
hoop hier stappen toe te kunnen zetten.
Het doel van het kwaliteitszorgstelsel is te zorgen voor een goede
kwaliteitscultuur gericht op verbetering. Studenten, werkgevers en
maatschappij moeten blijvend kunnen vertrouwen op de kwaliteit van het
erkende hoger onderwijs in Nederland.
Ook wil ik dat instellingen het vertrouwen krijgen dat ze verdienen en dat
ze niet meer lasten ervaren dan nodig is. Ik ben momenteel in een

10

Studiekeuzedatabase, 4e kwartaal 2013; Gezamenlijke visie internationaal VSNU en Vereniging
Hogescholen, pagina 31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

13

interactief proces met betrokkenen in gesprek over het toekomstige
accreditatiestelsel. Ik zal u hier voorjaar 2015 over informeren.
Deze leden vragen voorts of dit al onderwerp van overleg is met de
instellingen binnen het hoger onderwijs en de NVAO.
Dit is onderwerp van gesprek met de NVAO, Inspectie, instellingen,
studenten en andere stakeholders. Ook in de gesprekken die specifiek
gevoerd worden in het kader van de doorontwikkeling van het huidige
accreditatiestelsel komt het concept van «verdiend vertrouwen meer
belonen» en «ervaren lasten verlichten» uitgebreid aan de orde.
Zij vragen mij ook of ik kan toelichten of de NVAO dit concept al nader
onderzoekt ten behoeve van toekomstige voorstellen.
Een aantal wijzigingen in het aangepaste accreditatiekader, dat ik op
18 september 2014 naar uw Kamer heb verzonden, is mede vanuit dit
perspectief doorgevoerd. Daarnaast worden de concepten van «verdiend
vertrouwen meer belonen» en «ervaren lasten verlichten» nadrukkelijk bij
de doorontwikkeling van het accreditatiestelsel betrokken met de
stakeholders waaronder de NVAO.
Tevens vragen deze leden of dit onderwerp worden meegenomen in de
nieuwe Strategische Agenda Hoger Onderwijs, die in 2015–2016 wordt
opgesteld.
De thema’s «verdiend vertrouwen meer belonen» en «ervaren lasten
verlichten» zullen ook breder dan ten aanzien van het accreditatiestelsel
terugkomen in de Strategische Agenda in het kader van het beleid ten
aanzien van deregulering en administratieve lastenverlichting.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd, in het kader van «verdiend
vertrouwen belonen», of er sprake is van een overlap tussen de instellingstoets en de opleidingstoets. Zij vragen zich af welke elementen in
beide accreditatiecycli voorkomen.
Wanneer een instelling een positief besluit op de instellingstoets
kwaliteitszorg heeft behaald, worden haar opleidingen via een beperkte
regime beoordeeld voor opleidingsaccreditatie. Het idee daarbij is dat
hetgeen op instellingsniveau is beoordeeld, niet meer per opleiding
afzonderlijk moet worden beoordeeld. De instellingstoets kwaliteitszorg
en de beperkte opleidingsbeoordeling zijn dus complementair. Van
overlap is dus geen sprake.
Bij de beoordeling van de instelling ten behoeve van de instellingstoets
kwaliteitszorg worden de volgende zaken beoordeeld: de visie op de
kwaliteit van haar onderwijs; de vormgeving en effectiviteit van de interne
kwaliteitszorg van een instelling; het gevoerde beleid op het gebied van
personeel en voorzieningen; en de voorzieningen die de toegankelijkheid
en studeerbaarheid voor studenten met een functiebeperking bevorderen.
Dit alles voor zover het betrekking heeft op de kwaliteit van het onderwijs
van betreffende instelling.
Als een instelling de instellingstoets kwaliteitszorg positief heeft
doorlopen, worden de opleidingen beoordeeld op grond van beperkte
beoordelingscriteria voor opleidingsaccreditatie. In dat geval worden op
opleidingsniveau beoordeeld: het beoogde eindniveau, gelet op hetgeen
internationaal gewenst of gangbaar is; de inhoud en opzet van het
onderwijsprogramma, de kwaliteit en kwantiteit van het ingezette
personeel en de opleidingsspecifieke voorzieningen; het gerealiseerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

14

eindniveau, gelet op hetgeen internationaal gewenst en gangbaar is; en
de deugdelijkheid van beoordeling, toetsing en examinering van de
studenten.
In de vorige accreditatiekader was in de uitwerking een vorm van overlap
onbedoeld aanwezig. In dat accreditatiekader stond de verplichting om in
de kritische reflectie in te gaan op de wijze waarop de opleiding studenten docenttevredenheid meet, alsmede de verplichting aldaar de resultaten
van deze onderzoeken te bespreken. Die verplichting is in het aangepaste
accreditatiekader verwijderd. Deze bepaling spoorde niet met het beperkte
karakter van de beoordeling en deed geen recht aan het feit dat de
instelling reeds de instellingstoets kwaliteitszorg met succes heeft
doorlopen. Bij de instellingstoets kwaliteitszorg is immers de werking van
het interne kwaliteitszorgsysteem al beoordeeld en goed bevonden.
Onderhavige bepaling had tot gevolg dat opleidingen in de kritische
reflectie voor de beperkte opleidingsbeoordeling ertoe over gingen zich te
verantwoorden over het gehele systeem van interne kwaliteitszorg. Dat
levert onnodige administratieve lasten en overlap in beoordeling op.
Daarom is dat in het nieuwe accreditatiekader gecorrigeerd.
Deze leden vragen ook op welke wijze de administratieve lastendruk van
de opleidingstoets gereduceerd kan worden door gebruik te maken van de
tijdens de instellingstoets verkregen data en/of inzichten.
Met de instellingstoets kwaliteitszorg worden bepaalde aspecten van
kwaliteit op instellingsniveau beoordeeld, zodat die bij de beoordeling op
opleidingsniveau niet meer aan de orde komen en de opleidingsbeoordeling met minder administratieve lasten gepaard kan gaan. De beperkte
opleidingsaccreditatie gaat alleen over onderwerpen die het primaire
onderwijsproces raken. De kwaliteitszorg is dan op instellingsniveau al
positief beoordeeld in het kader van de instellingstoets kwaliteitszorg. De
tijdens de instellingstoets kwaliteitszorg verkregen data en inzichten
leiden er dus toe dat de daar beoordeelde zaken niet meer aan de orde
komen op opleidingsniveau. Op deze wijze is gepoogd de lasten op
opleidingsniveau te verlichten en dubbelingen te voorkomen.
Voorts vragen deze leden of het «verdiend vertrouwen» nadrukkelijker
beloond kan worden door een verdere reductie van de lastendruk na te
streven langs deze lijn.
Zoals ik eerder heb aangegeven, wil ik de komende jaren toe naar een
stelsel waarin verdiend vertrouwen meer wordt beloond en instellingen
minder lasten ervaren. Ik ben met betrokkenen uit het veld in gesprek over
de doorontwikkeling van het accreditatiestelsel, waarbij we het huidige
stelsel meer fundamenteel bezien. Ik verwacht uw Kamer in het voorjaar
van 2015 te berichten over de contouren van de doorontwikkeling van het
accreditatiestelsel.
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd naar de uitkomsten van het
vergelijkende onderzoek met onder meer Vlaanderen. Deze leden vragen
voorts om regelmatig op de hoogte te worden gehouden van de
ervaringen met het nieuwe systeem en met name of de gepresenteerde
maatregelen echt leiden tot lastenvermindering en betere kwaliteit.
Het vergelijkende onderzoek is in de afrondende fase. Ik verwacht het
onderzoeksrapport, waarin over de grenzen wordt gekeken naar accreditatiestelsels in het buitenland, nog dit jaar naar uw Kamer te sturen. Dit is
uiteraard afhankelijk van wanneer ik het definitieve onderzoeksrapport

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

15

ontvang. In lijn met de motie Voortman11 zal ik het rapport in ieder geval
zo spoedig mogelijk openbaar maken en naar uw Kamer sturen. Het
rapport zal dan niet voorzien zijn van een beleidsreactie. In het voorjaar
van 2015, wanneer ik u bericht over de contouren van de doorontwikkeling van het accreditatiestelsel, zal ik eveneens ingaan op de uitkomsten
van het onderzoek en de overwegingen daaruit die mogelijk van invloed
zullen zijn geweest bij de doorontwikkeling van het accreditatiestelsel.
5. Beoordelingskaders accreditatiestelsel hoger onderwijs
De leden van de VVD-fractie vernemen graag welke consequenties het
debat over de Islamitische Universiteit Rotterdam (IUR)12 heeft voor het
accreditatiekader. Zij vragen of ik hun mening deel dat, om het bepaalde
in artikel 1.3 van de WHW omtrent het maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef, praktisch handen en voeten te geven, de consequentie
hiervan moet zijn dat dit begrip in het accreditatiekader opgenomen dient
te worden. Zij vragen voorts hoe ik in dit kader de toepassing zie van
andere belangrijke uitgangspunten die in de WHW zijn opgenomen, zoals
academische vrijheid en ethiek. Tot slot vragen deze leden in dit verband
hoe ik de huidige situatie beoordeel, waarin door middel van accreditatie
er een oordeel geveld wordt over onderwijskwaliteit waarbij randvoorwaarden met betrekking tot rechtsstatelijkheid en WHW-principes met
betrekking tot maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef, academische
vrijheid en ethiek op dit moment in het accreditatiekader geen rol spelen.
Ook de leden van de SP-fractie vragen aandacht voor het opnemen van
het punt «maatschappelijke verantwoordelijkheid» in het accreditatiekader. Deze leden vragen op welke wijze en op welke termijn dit in het
accreditatiekader kan worden opgenomen.
Op dit moment ben ik bezig met het uitwerken van de door mij toegezegde wetswijziging op dit onderwerp.
Voor het hoger onderwijs is in de WHW opgenomen dat de instellingen
aandacht schenken aan de bevordering van maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef (artikel 1.3, vijfde lid). Dit artikel was van toepassing op
zowel bekostigde als niet-bekostigde instellingen. Sinds de invoering van
de wet Versterking besturing in 2010 is dit artikel alleen van toepassing op
bekostigde instellingen. Niet-bekostigde instellingen, zoals de IUR, vallen
niet onder deze bepaling. Het is wenselijk dat voor bekostigde en
niet-bekostigde onderwijsinstellingen een opdracht tot maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef geldt. Maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef betekent onder andere respect voor de basiswaarden van de
democratische rechtsstaat, waarbij artikel 1 van de Grondwet een
prominente plaats inneemt. Ik zal uw Kamer hierover informeren bij mijn
beantwoording van de Kamervragen van de leden Beertema en de Graaf
(PVV) en de Kamervragen van de leden Duisenberg en Azmani (VVD) met
betrekking tot dit onderwerp.
Het debat over de Islamitische Universiteit Rotterdam (IUR) heeft echter
geen consequenties voor het voorliggende accreditatiekader. De NVAO
kan hierin immers alleen haar werkwijze vastleggen voor taken die uit de
nu bestaande wetgeving voortvloeien, te weten het verlenen van
accreditatie, toets nieuwe opleiding, toets nieuw Ad-programma, de
instellingstoets kwaliteitszorg, de samenstelling van een visitatiegroep en
de uitwerking van wettelijke criteria die aan deze besluiten zijn verbonden.

11
12

Kamerstuk 33 750-VII, nr. 31
Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 22 januari 2014, over Islam- en imamopleidingen, Kamerstuk 33 750-VIII, nr. 101

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

16

De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de NVAO bij het beoordelen van standaard 2 van de beperkte opleidingsbeoordeling en
standaard 8 van de uitgebreide opleidingsbeoordeling recht doet aan de
visie van de instelling over de eigen verantwoordelijkheid van de student.
Moeten panels bijvoorbeeld niet terughoudend zijn met het oordeel dat
een opleiding studenten er actiever op moet wijzen niet te lang over een
eindwerk te doen, zo vragen deze leden zich af.
Ik heb geen aanleiding om te veronderstellen dat de NVAO of de
visitatiepanels bij de toepassing van het huidige dan wel het aangepaste
accreditatiekader geen recht zouden doen aan de eigen visie van de
instelling. Het accreditatiekader biedt ruimte voor verschillende didactische modellen en opvattingen.
Deze leden vragen zich voorts af of de NVAO op grond van artikel 5a.2a
van de WHW in het accreditatiekader wel voldoende onderscheid maakt
tussen het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs en
tussen bacheloropleidingen en masteropleidingen.
Het accreditatiekader bepaalt dat bij de beoordeling de beoogde eindkwalificaties van de opleiding wat betreft inhoud, niveau en oriëntatie zijn
geconcretiseerd en dat deze voldoen aan internationale eisen. Daarnaast
dient de commissie van deskundigen in haar rapport expliciet de vraag te
beantwoorden of de opleiding voldoet aan de kwaliteit die in internationaal perspectief redelijkerwijs verwacht mag worden van een bachelorof masteropleiding binnen het hoger onderwijs. De commissie kan hierbij
gebruik maken van landelijke / internationale beroepsprofielen en de
Europese eindtermen voor bachelor- en masteropleidingen (de zogeheten
Dublin descriptoren). Deze bepalingen in het accreditatiekader zorgen
ervoor dat geborgd is dat onderscheid gemaakt wordt tussen het hoger
beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs en tussen bacheloropleidingen en masteropleidingen. Hiermee wordt recht gedaan aan de
wettelijke norm.
Deze leden vragen tevens of de beslisregels in het accreditatiekader niet
een concretere grondslag in de wet moeten kennen, zoals het beoogde en
gerealiseerde eindniveau.
De wet bevat de grondslag dat de NVAO haar werkwijze, waaronder de
weging wanneer er sprake is van voldoende kwaliteit, beschrijft in het
accreditatiekader (zie bijvoorbeeld artikel 5a.2a en artikel 5a.8 van de
WHW). De aspecten van kwaliteit waarop wordt getoetst in het kader van
accreditatie zijn op genomen in artikel 5a.8 van de WHW. Alvorens het
accreditatiekader vast te stellen of te wijzigen, voert de NVAO overleg met
vertegenwoordigers van de instellingen en andere betrokkenen, waaronder studentenorganisaties en de daarvoor in aanmerking komende
vakorganisaties van overheids- en onderwijspersoneel. Het accreditatiekader of een wijziging daarvan behoeft mijn goedkeuring. Die goedkeuring komt er niet dan nadat vier weken zijn verstreken nadat het
voornemen tot goedkeuring aan de beide kamers der Staten-Generaal is
voorgelegd. In dit geval is dat op 18 september 2014 gebeurd.
6. Overige onderwerpen
De leden van de VVD-fractie vragen naar de voortgang van het NVAO
kwaliteitskenmerk ondernemen. Deze leden vernemen graag welke andere
opleidingen (of minors) dan de bacheloropleiding Science, Business and
Innovation en de minor Entrepreneurship van de Vrije Universiteit
Amsterdam dit kenmerk tot nog toe hebben behaald en wat de ervaring is
met het kenmerk, mede gelet op de oorspronkelijke doelstelling om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

17

ondernemend onderwijs en ondernemerschap te stimuleren. Daarnaast
vragen zij of er ook plannen zijn om dit kenmerk uit te breiden naar
instellingsniveau en zo ja, wat de (ondernemende) stappen zijn die hiertoe
worden ondernomen.
De pilot bijzonder (kwaliteits)kenmerk ondernemen in het hoger onderwijs
is in 2012 ontwikkeld en uitgevoerd met 11 deelnemende opleidingen in
Nederland en Vlaanderen. Na de pilot in 2013 is dit bijzonder (kwaliteits)kenmerk ondernemen toegekend aan de bacheloropleiding Science,
Business and innovation en de minor Entrepreneurship van de Vrije
Universiteit Amsterdam. Het definitieve kader voor het bijzonder kenmerk
ondernemen is na een grondige evaluatie met deelnemende opleidingen,
panels en experts eind 2013 vastgesteld. Voor enkele andere deelnemende opleidingen aan de pilot is besloten dat zij met een aanvullend
traject het kenmerk alsnog zouden kunnen verwerven. Dit betreft vier
opleidingen. Het bijzonder kenmerk kan ook worden toegekend aan een
instelling. De instelling waartoe één van deze vier opleidingen behoort,
vraagt het kenmerk aan op instellingsniveau. Dit traject loopt nu en
besluitvorming daarover vindt naar verwachting eind dit jaar plaats. Over
het aanvragen van het bijzonder kenmerk voor de gehele instelling is
afgesproken dat het verstandig is als een instelling eerst het bijzonder
kenmerk voor een aantal opleidingen/minoren aanvraagt, mede om
ervaringen daarmee te kunnen gebruiken voor de aanvraag op
instellingsniveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 288, nr. 407

18