Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 354

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 4 januari 2012

1

De vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie1 en
de vaste commissie voor Europese Zaken2 hebben op 8 december 2011
overleg gevoerd met viceminister-president, minister Verhagen van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie over:
– de brief van de minister van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie d.d. 02-12-2011 inzake de geannoteerde agenda voor
de VTE-Raad (Telecom) d.d. 13 december 2011 (21 501-33,
nr. 351);
– de brief van de minister van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie d.d. 14-06-2011 inzake verslag VTE-Raad (Telecom)
d.d. 27 mei 2011 (21 501-33, nr. 326);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
06-09-2011 inzake het fiche richtlijn roaming regulering
(22 112, nr. 1204);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
28-11-2011 over het fiche inzake de Verordening TransEuropese telecommunicatie netwerken (22 112, nr. 1273).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.

Samenstelling:
Leden: Dijksma (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Verburg (CDA), Koopmans (CDA), Van
der Ham (D66), voorzitter, Smeets (PvdA),
Samsom (PvdA), Paulus Jansen (SP),
ondervoorzitter, Jacobi (PvdA), Koppejan
(CDA), Graus (PVV), Thieme (PvdD), Gesthuizen (SP), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie), Van Tongeren (GroenLinks),
Ziengs (VVD), Braakhuis (GroenLinks),
Gerbrands (PVV), Lodders (VVD), Van Vliet
(PVV), Dijkgraaf (SGP), Schaart (VVD) en
Verhoeven (D66).
Plv. leden: Jadnanansing (PvdA), Elias (VVD),
Ormel (CDA), Blanksma-van den Heuvel
(PvdA), Koolmees (D66), Dikkers (PvdA),
Dekken (PvdA), Irrgang (SP), Groot (PvdA),
Van der Werf (CDA), Tony van Dijck (PVV),
Ouwehand (PvdD), Van Gerven (SP), Schouten
(ChristenUnie), Van Gent (GroenLinks), Leegte
(VVD), Grashoff (GroenLinks), De Mos (PVV),
Taverne (VVD), Van Bemmel (PVV), Van der
Staaij (SGP), Houwers (VVD) en Van Veldhoven (D66).
2
Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), ondervoorzitter, Van
der Staaij (SGP), Ormel (CDA), Ferrier (CDA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Knops (CDA),
voorzitter, De Roon (PVV), Jansen (SP),
Voordewind (ChristenUnie), Ten Broeke (VVD),
Ouwehand (PvdD), Bontes (PVV), Groot
(PvdA), Braakhuis (GroenLinks), Nieuwenhuizen (VVD), Schouw (D66), El Fassed (GroenLinks), Hachchi (D66), Dijkhoff (VVD) en
Driessen (PVV).
Plv. leden: Irrgang (SP), Dijkgraaf (SGP),
Bruins Slot (CDA), Omtzigt (CDA), Samsom
(PvdA), Timmermans (PvdA), Elissen (PVV),
Van Raak (SP), Wieldraaijer (PvdA), HennisPlasschaert (VVD), Thieme (PvdD), Hernandez
(PVV), Dikkers (PvdA), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Van Veldhoven (D66), Van
Tongeren (GroenLinks), Pechtold (D66),
Huizing (VVD), Kortenoeven (PVV), Jacobi
(PvdA) en Azmani (VVD).

kst-21501-33-354
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie,
Van der Ham
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Knops
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw
en Innovatie,
Franke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

1

Voorzitter: Houwers
Griffier: Blacquière
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Van Bemmel, Braakhuis,
Van Dam, Houwers, Koppejan, Schaart en Verhoeven,
en minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
die vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn ministerie.
De voorzitter: Ik heet de aanwezigen van harte welkom bij dit algemeen
overleg over de Telecomraad van 13 december aanstaande. Ik wijs er met
nadruk op dat het niet de bedoeling is dat de onderdelen die vanavond in
een plenair debat aan de orde komen, tijdens dit algemeen overleg aan de
orde worden gesteld. Ik stel voor, een spreektijd van vier minuten in
eerste termijn te hanteren. Voorts mogen de woordvoerders één
interruptie plegen in een betoog van een collega en één in het betoog van
de minister.
Het woord is allereerst aan de heer Van Bemmel.
De heer Van Bemmel (PVV): Voorzitter. Ik denk dat het wel eens tijd
wordt om deze Kamer in het zonnetje te zetten. Iedere partij die bij dit
algemeen overleg vertegenwoordigd is, heeft stappen gezet, of het nu
gaat om netneutraliteit, cookies of het waarschuwingssysteem van de
VVD dat aangeeft wanneer iemand boven een bepaald bedrag komt. Dat
zijn allemaal mooie dingen. Hulde daarvoor! Waar Europa vaak besluiteloos toekeek, is dit in Nederland soms ook al wetgeving. Ik ben daar
echt trots op.
Ik wil me vandaag hoofdzakelijk beperken tot de roamingtarieven in de
Europese landen. Een voor mij veelzeggende zin uit de brief van de
minister luidt: «Als deze markt naar behoren gaat concurreren, is er op
den duur geen overheidsbemoeienis meer nodig. Zolang effectieve
concurrentie uitblijft, zal prijsregulering echter noodzakelijk blijven om de
consument te beschermen.»
Het staat er een beetje achteloos, maar dit betekent nogal wat. Vanavond
praten wij in plenair verband over de Nederlandse situatie – daar gaan we
nu dus niet op in – maar in Europa is er blijkbaar het besef dat de markt
niet vanzelf concurreert en gaat men dus gewoon uit van bepaalde
prijsafspraken qua roaming. Het staat er zomaar, maar ik vind het toch wel
heel bijzonder.
Ik ken de minister als iemand die toch meestal een Europese bril op heeft.
Wij hebben, zoals bekend, vaak onze reserves maar wij zijn niet tegen
Europese economische samenwerking. De minister is een hartstochtelijk
verdediger van Europa. Waarom vertoont hij niet hetzelfde wantrouwen of
dezelfde kritische blik als het gaat om de Nederlandse situatie? Enfin, we
zullen hier vanavond nog wel over spreken.
Bellen in het buitenland was en is nog steeds belachelijk duur. Het is altijd
goed om te kijken wat nu daadwerkelijk de ingrediënten zijn voor een
gesprek, een sms of internet via je mobiel. Dit is een mix van een
piepklein beetje stroom en een piepklein beetje bandbreedte. Ik zou haast
zeggen dat dit een fractie van een eurocent kost. De minister hoeft mij als
ex-ondernemer niet te vertellen dat er overheadkosten en investeringen
bijkomen. Dat is uiteraard het geval. Maar zelfs als je die erbij rekent, is
het een markt waar behoorlijk hoge marges overblijven.
En wat zie je nu altijd bij een markt waarbij hoge marges aan de orde zijn:
dat er geconcurreerd wordt op prijs. In deze markt gebeurt dat niet. Ik kom
zelf uit de muziekmarkt. Wij hadden een brutomarge van 26%. Dan
werden er vaak kortingen van 15 tot 20% gegeven. Dat is dus de vrije
markt: een keiharde concurrentie. Ik hoor graag een reactie van de
minister. Vindt hij het gebrek aan concurrentie ook niet opvallend?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

2

Het is goed dat mevrouw Kroes de aanzet heeft gegeven tot een kostenplafond. Ik ben echter altijd wat ongeduldig. Waarom komt de extra
verlaging niet per juli 2012 in plaats van juli 2014? Waarom wordt er altijd
weer getreuzeld? Waarom krijgen wij altijd weer het eindeloze vergaderen
van allerlei clubjes, zoals BEREC en IAC? Kan de minister niet pleiten voor
een grotere doortastendheid van Europa?
Hoe zit het eigenlijk met de standaardisering van de oplaadsnoeren? Ik
heb daar niets over gelezen. Volgens mij is de EU daar ook mee bezig. Kan
de minister mij vertellen of er vorderingen worden gemaakt op dit
gebied? Ons gezin heeft thuis zes mobiele telefoons met zes verschillende
snoeren. Laten we daar ook eens iets aan doen!
Ik sluit af. Nogmaals, vanavond praten we over de Nederlandse situatie. Ik
vraag in ieder geval om onze zorgen over dit dossier mee te nemen naar
de raad.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter. Ik beperk mij tot twee
onderwerpen: netneutraliteit en roaming. Wij hebben ons in Nederland
natuurlijk hard gemaakt voor netneutraliteit. Wij hebben dat samen met
de minister gedaan – dat was ook plezierig – en we hebben resultaat
geboekt. We zijn er natuurlijk trots op dat wij het tweede land ter wereld
zijn dat netneutraliteit heeft weten vast te leggen in de wet. We zijn wel
het eerste land van de gewone Westerse wereld. Het is belangrijk dat wij
dat ook in Europa doen. Als wij een level playing field in Europa willen,
moeten wij ervoor zorgen dat wij onze normen over netneutraliteit
proberen over te brengen op Europa. Wij moeten niet het risico willen
lopen dat Europa weer naar ons komt. Wat is de inzet van de minister in
dit verband in Europa?
Gaat hij zich ervoor inzetten om onze vorm van netneutraliteit te verankeren in het Europese speelveld? Het lijkt me dat de minister dat in het
kader van een level playing field moet willen.
Er wordt gesproken over een onderzoek door BEREC naar ongewenste
schendingen van netneutraliteit. Heeft Nederland zelf de schendingen
aangemeld? Is Nederland van mening dat Nederlandse toestanden
aanleiding zijn voor extra maatregelen? Hoe verhoudt zich dit tot de
Nederlandse inzet op het gebied van Europese netneutraliteit?
Ik wil nog heel kort ingaan op roaming. Het valt voor mij nog steeds niet
uit te leggen waarom je, als je 2 km over de grens bent bij Noorbeek,
opeens enorme tarieven gaat betalen.
Minister Verhagen: Zei u nu Noorwegen?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Nee, ik zei Noorbeek. Ik dacht: ik pak
een plaatsnaam die de minister als Limburger bekend moet zijn.
Het is goed dat er plafonds komen. Daar zijn we natuurlijk ook voor. Maar
tegelijkertijd zijn die natuurlijk nog steeds veel en veel te hoog. Wat wordt
de inzet van de minister om die prijsverschillen te verkleinen? Gaan we
bijvoorbeeld voorstellen om roaming gewoon binnen bundels te laten
vallen? Dat lijkt me eigenlijk de juiste weg. Tegelijkertijd merk ik dat
Nederland op zich officieel tegen is, maar ook op de rem trapt omwille
van de uitvoerbaarheid. Ik wil graag wat toelichting daarop horen. Het kan
toch niet zo zijn dat de tarieven hoog blijven omdat er een uitvoerbaarheidsprobleem is.
De heer Koppejan (CDA): Voorzitter. Eind oktober zijn de onderhandelaars namens het Europees Parlement en het voorzitterschap van de raad
het eens geworden over het radiospectrumbeleid. In het compromis is de
datum van 1 januari 2013 voor het vrijgeven van de 800
MHz-spectrumband gehandhaafd. In het fiche dat de regering vorig jaar
bij het voorstel schreef, werd dit als te ambitieus voor Nederland gezien.
Ziet de minister dit nog steeds als te ambitieus? Hoe hard zijn de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

3

genoemde data in het compromis? Kan dat Nederland nog in de
problemen brengen? Nederland heeft belang bij een goede coördinatie
van het spectrumbeleid in de EU. Wij zijn dan ook positief over het
akkoord. Het CDA wil, gezien de grote opkomst van het dataverkeer en
mobiele telefonie, voldoende radiospectrum reserveren voor innovatieve
technieken. Harmonisatie mag echter niet leiden tot niet-gebruik van
spectrum. Er mogen wat ons betreft dus zo min mogelijk restfrequenties
blijven liggen. Is de minister dat met ons eens? Hoe kan dat worden
voorkomen?
Dan het onderwerp roaming. De collega’s hebben de hoge kosten in het
buitenland voor het gebruik van mobiele telefonie en internet al genoemd.
Dat is al jaren een doorn in het oog. De Commissie stelt een aantal
structurele maatregelen voor om te komen tot meer concurrentie in de
roamingmarkt, wat weer moet leiden tot lagere prijzen voor de
consument. We staan positief tegenover de meeste maatregelen. Bij deze
maatregelen wordt ervan uitgegaan dat de tariefplafonds voor consumenten vanaf 1 juli 2016 worden beëindigd. Is dat realistisch? Met de
huidige verordening dacht men immers ook dat er voor slechts drie jaar
maximumtarieven nodig zouden zijn. Wanneer verwacht de minister dat
er op deze markt sprake zal zijn van voldoende natuurlijke concurrentie en
dat die markt zichzelf kan redden? Is erin voorzien dat de maatregelen
verlengd kunnen worden wanneer dat nodig mocht blijken?
De Commissie pleit daarnaast voor de mogelijkheid voor klanten om een
apart roamingcontract af te sluiten bij een andere provider. Daar hebben
we zo onze bedenkingen bij. Hoe praktisch uitvoerbaar is dat, zowel
technisch als administratief? Hoe voorkomen we dat dit leidt tot een berg
formuleren en niet-transparante rekeningen? De CDA-fractie vindt het heel
belangrijk dat de informatie en communicatie van de provider naar de
klant zowel actief als transparant zijn. Zo willen wij dat de provider de
klant tijdig informeert wanneer deze limieten bereikt en extra moet gaan
betalen. Dat vraagt dus om meer dan alleen een sms’je bij de grensovergang. Dat vraagt om een gedegen en actieve informatieverstrekking
bij het bereiken van de limieten van het abonnement. De klant blijft
natuurlijk eindverantwoordelijk voor zijn eigen handelen, en daarmee ook
voor een te hoge rekening, maar hij moet zich daar dan wel volledig van
bewust zijn en goed geïnformeerd zijn. Wil de minister zich voor dit
laatste punt hard maken in Europa?
Ik kom te spreken over de netneutraliteit. Het CDA hecht zeer aan een vrij
en open internet. De resultaten van het BEREC-onderzoek worden eind
2011 verwacht. Zijn de uitkomsten van dit onderzoek inmiddels al bekend?
Kan de minister de uitkomsten van dit onderzoek voorzien van een
kabinetsreactie en die naar de Kamer zenden? Hoe definieert de Europese
Commissie nu exact netneutraliteit? Is dat op dezelfde wijze als wij die
netneutraliteit interpreteren? Zo niet, kan dat consequenties hebben voor
onze eigen Telecomwet?
Ik wil ten slotte nog iets zeggen over ENISA en de digitale agenda. Het
gaat om onze digitale veiligheid. Wij maken ons in toenemende mate
zorgen over de veiligheid op internet en op het netwerk voor mobiele
telefonie. Meer en meer bekruipt ons het gevoel dat zowel burgers, als
bedrijven als overheidsinstanties slecht beveiligd zijn en dat de privacy
niet altijd goed gewaarborgd is. Daarom geven wij voluit steun aan het
voorstel met betrekking tot de versterking en modernisering van ENISA,
het Europees Agentschap voor Netwerk- en Informatiebeveiliging. Deze
instantie dient een belangrijke rol te krijgen op het gebied van informatiebeveiliging van internet en mobiele telefonie in Europa. Het onderwerp
digitale veiligheid moet hoge prioriteit krijgen op de digitale agenda.
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. Vandaag mag de Kamer de minister
een beetje helpen met zijn inbreng in de Telecomraad van 13 december
2011. Het mag bekend zijn dat D66 een groot pleitbezorger van Europa is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

4

Via de kracht van Europa kan Nederland daadwerkelijk zaken veranderen.
Neem nu een mooi klein voorbeeld als de oplaadstekker voor de mobiele
telefonie. Deze veranderingen konden enkel door Europa worden
afgedwongen, bij alle leveranciers tegelijk. Wat een mooi resultaat!
Ook netneutraliteit staat op de Europese agenda. Er is heel goed nieuws
op het gebied van netneutraliteit, want ook de VVD is er sinds kort een
voorstander van. Ik kan er kort over zijn. Zal de minister in de raad pleiten
voor het Nederlandse model? Hoe staat het met de beantwoording van de
vragen van de Eerste Kamer? Zal de behandeling nog snel genoeg
plaatsvinden om een inbreukprocedure te voorkomen?
De heer Van Bemmel (PVV): Hoe vond de heer Verhoeven dan de rol van
Europa bij het dossier van netneutraliteit? Was Europa daar ook echt goed
bezig of zegt de heer Verhoeven: het is maar goed dat Nederland daarin
het voortouw heeft genomen?
De heer Verhoeven (D66): Ik had gisteren een debat met de heer Bontes
over auteursrechten. Hij was ook al zo argwanend over wat Europa
allemaal uitspookt. Ik heb toen tegen hem gezegd: als je gelooft in Europa
en je bent een zelfbewust land, dan weet je dat je Europa kunt verbeteren,
dat je Europa de juiste richting op kunt sturen en dat je Europa de dingen
kunt laten doen die je graag wilt. Dat zal hier ook gaan gebeuren.
De heer Van Bemmel (PVV): Het is toch maar goed dat we autonoom nog
heel veel zelf regelen. We moeten vaak eindeloos wachten op Europa. Dat
levert vaak ellenlange wachttijden op, en weinig besluitvorming. Ik vind
het goed dat we het in Nederland in ieder geval toch snel geregeld
hebben.
De heer Verhoeven (D66): Dat is ook hartstikke goed dat u dat fijn vindt.
Ik zeg alleen dat een zelfbewuste opstelling in Europa ertoe kan leiden dat
de ideeën van Nederland de ideeën van Europa worden. Dat is een
hartstikke mooie kans.
Ik vervolg mijn betoog met het onderwerp roaming. De lijn die ik uit de
annotatie haal, lijkt me logisch. De nationale tarieven en de tarieven
binnen de Europese Unie moeten naar elkaar toe groeien. Toch heeft ook
D66 twijfels over delen van het nieuwe voorstel van de Europese
Commissie. Zo moet het ontkoppelen van nationaal bellen en roaming
niet leiden tot extra inspanningen van de Nederlandse consument om
überhaupt bereikbaar te zijn in het buitenland. Ook moeten de zaken rond
internationaal bellen niet ingewikkelder worden. Dat zou weer een
negatief effect kunnen hebben op het overstapgedrag. Zoals bekend, leidt
minder makkelijk overstappen weer tot een slechtere positie voor de
consument en een slechtere mogelijkheid om concurrentie haar werk te
laten doen. D66 deelt de gedachten van het kabinet over de uitvoeringskosten. Die moeten niet te hoog zijn. Die kosten worden immers gewoon
doorvertaald naar consumenten. Ik hoor hierop graag een reactie van de
minister.
Ik wil ten slotte nog ingaan op de digitale agenda voor Europa. Het lijkt
goed om een stimulans voor breedband te hebben, al vraagt D66 zich af
hoezeer dit voor Nederland nodig is. Nederland is immers al heel ver op
het gebied van breedband. Kan de minister hier een visie op geven?
Tevens vindt D66 dat stimulering los moet worden gezien van modaliteit.
In de stukken voor dit AO wordt de Europese Commissie geciteerd en in al
deze voorbeelden wordt enkel glasvezel aangehaald. Kan de minister
bevestigen dat het hier gaat om alle mogelijke varianten van breedband?
Voorzitter. Ik had nog veel meer over dit onderwerp kunnen zeggen, maar
ik ben helaas door mijn vier minuten heen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

5

De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Ik houd het bij twee onderwerpen
die op de agenda staan: roaming en netneutraliteit.
De discussie over roaming is een almaar terugkerende discussie. Al
jarenlang nemen wij dezelfde positie in. Dat zal de minister niet verbazen.
Als Europa zo graag één markt wil zijn, dan moet dat ook betekenen dat
consumenten in heel Europa een en hetzelfde tarief betalen voor bellen of
internetten via hun mobiel. Consumenten hebben dezelfde aanbieder,
maar ze betalen als ze twee meter over de grens lopen ineens veel meer
dan wanneer ze twee meter voor de grens blijven. Dat slaat nergens op.
Als Europa aan consumenten wil uitleggen dat één markt ook voordelen
heeft, dan moet zij komen tot één tarief.
De minister is iets zuiniger in zijn ambitie. Hij zegt in de geannoteerde
agenda dat Nederland belang hecht aan een verdere daling van de
roamingtarieven richting nationale tarieven. Ik kan vanuit hier richting
Groningen rijden, maar er nooit komen. Het is op zich leuk als je tot
Utrecht komt – het is een mooie stad – maar je bent dan niet in
Groningen. Ik zou tegen de minister willen zeggen: ga naar Groningen,
zorg ervoor dat het tarief op hetzelfde niveau uitkomt. Ik hoor graag van
de minister dat dat de ambitie is, dus dat het niet de ambitie is om richting
de nationale tarieven te gaan maar dat het gewoon de ambitie is om gelijk
te komen met de nationale tarieven.
Ik zie in de brief van de minister wat terughoudendheid en slagen om de
arm als het gaat om een aantal maatregelen die de Commissie voorstelt.
Dat is allereerst het voorstel met betrekking tot de ontkoppeling. Ik snap
het, want het klinkt allemaal vrij ingewikkeld. Toch voel ik me niet
helemaal senang bij de toon die gebruikt wordt. Ik vind het namelijk
enorm difficulteren. Ik zou eigenlijk tegen de minister willen zeggen: zoek
een wat positievere en constructievere houding. We delen uiteindelijk het
doel met de Europese Commissie: de consument moet niet zo benadeeld
worden. Laten we dus zoeken naar de beste weg! Volgens mij is de beste
weg één tarief. Maar als ontkoppeling een soortgelijk resultaat kan
bewerkstelligen, laten we er dan voor zorgen dat het gaat werken.
Ik kreeg van de week weer een kenmerkend mailtje over roaming. Iemand
was naar Brazilië geweest, kwam thuis en kreeg een rekening van een
paar duizend euro. Ik vind dat Europese consumenten gewoon door hun
provider beschermd moeten worden, waar ze zich ook ter wereld
bevinden. Er moet sprake zijn van een soort automatisch plafond waar je
niet overheen kunt, tenzij je daar zelf toestemming voor geeft. Dat moet
niet alleen binnen Europa maar ook daarbuiten gebeuren. Het zijn
Europese burgers die door hun eigen providers beschermd horen te
worden. Wil de minister dat meenemen?
De heer Koppejan (CDA): Ik vind het wel weer een typische
PvdA-benadering om te pleiten voor het van bovenaf opleggen van een
beperking aan de limiet. Ik heb zelf de suggestie gedaan om providers te
vragen om proactief de klant te informeren wanneer die een bepaalde
limiet bereikt of bepaalde kosten overschrijdt. Dan is het aan de klant om
te bepalen of hij die kosten wil maken. Dat is meer een christendemocratische gedachte.
De heer Van Dam (PvdA): De christendemocratische gedachte is: u krijgt
de rekening van € 2500, maar u hebt er gelukkig wel een sms’je over
gehad. Daar schiet je niet zoveel mee op. Het gaat erom dat dit soort
rekeningen heel snel omhoog schieten. Als je alleen maar gewaarschuwd
wordt, ben je vaak al te laat. De heer Koppejan kan zich verschuilen achter
een ideologie dat we mensen niet te veel in bescherming moeten nemen,
maar soms moet je mensen wel in bescherming nemen, omdat het niet
op een andere manier kan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

6

De heer Koppejan (CDA): Dan kunnen de mensen in uw optiek dus niet
meer bellen, omdat van bovenaf door de PvdA is bepaald dat zij niet meer
mogen bellen omdat zij tegen zichzelf in bescherming moeten worden
genomen. Wij zeggen dat mensen zelf verantwoordelijk zijn. Ik vind dat er
ook een verantwoordelijkheid is voor de provider om ze te informeren als
er extra kosten worden gemaakt of als een limiet wordt overschreden.
Dan kan de klant zelf beslissen of hij die kosten wil maken.
De heer Van Dam (PvdA): Weet de heer Koppejan wel hoe dit soort
apparaten werken? Het heeft namelijk helemaal niets met eigen verantwoordelijkheid te maken. Als je dat ding op je nachtkastje hebt liggen en
je hebt per ongeluk je roamingstand aan staan, maakt dat ding continu
verbinding. En dus vliegt je rekening omhoog. Als je een dagje op pad
gaat zonder je mobiel, dan kom je ’s avonds terug en heb je een sms’je.
Daarin staat: dit sms’je wordt u aangeboden door het CDA. Het is om u te
informeren dat uw rekening inmiddels is opgelopen tot € 2 000. Daar heb
je uiteindelijk niets aan. We hebben binnen Europa wel geregeld dat er
limieten zijn en dat mensen niet zomaar over die limieten heen gaan. Als
iemand er toch graag overheen wil, is dat met één druk op de knop
geregeld.
De voorzitter: Ik stel voor dat u buiten de orde van deze vergadering
elkaar uitlegt hoe een telefoon werkt. Ik zie dat de heer Verhoeven nog een
vraag heeft.
De heer Verhoeven (D66): Ik vind het echt een heel raar voorstel. Dan
krijg je dus de situatie dat je gewoon niet meer kunt bellen terwijl je dat
nog wel zou willen. De heer Van Dam komt ook nog met een voorbeeld
dat je telefoon op je nachtkastje ligt en je een smsje krijgt terwijl je je
telefoon niet bij je hebt. Maar als je telefoon op je nachtkastje ligt, dan lijkt
me de kans dat je ineens sterk oplopende kosten hebt, niet zo groot.
Waarom zet je dan niet gewoon je telefoon uit?
De heer Van Dam (PvdA): Natuurlijk had je zelf iets kunnen doen om te
voorkomen dat je zo’n rekening krijgt. Maar daar kom je meestal pas
achter op het moment dat je de rekening hebt ontvangen. En dat is het
echte probleem. Natuurlijk zijn we allemaal zo slim om te zeggen dat wij
onze telefoon en onze roaming moeten uitzetten. Maar je zult het een keer
vergeten met een apparaat dat zelf data aan het binnenhalen is terwijl je
net in het verkeerde land bent. Er zijn landen waar die roamingtarieven zo
idioot hoog zijn dat je dan een rekening krijgt die in de duizenden euro’s
loopt.
Het is totaal onfatsoenlijk als een mobiel bedrijf dat zijn consumenten
aandoet en vervolgens, op het moment dat overduidelijk is dat die
consument dat niet bewust heeft gedaan, de consument eraan houdt om
een rekening van die omvang te betalen. Daar zouden die bedrijven best
iets aan kunnen doen. En als ze het uit zichzelf niet doen, waarom vragen
we ze dat dan niet gewoon?
De heer Verhoeven (D66): De heer Van Dam komt gelukkig al een klein
beetje terug van zijn keiharde plafond. Daar ben ik blij om. Ik snap heus
wel de gedachte van de PvdA. Ik zie de woordvoerder van GroenLinks ook
al knikken. Dat kan inderdaad gebeuren. Maar dit zijn nu wel van die
voorstellen van partijen die kampioen zijn van de schrijnende gevallen.
Kortom, je bedenkt een superuitzonderlijk geval en daar ga je dan eens
even een hele wetgeving op baseren. Terwijl je daardoor tienduizenden
mensen buitenspel zet die moeten bellen in het buitenland. Dit gaat in
onze ogen te ver. Kan de heer Van Dam bevestigen dat dit een schets is
van een schrijnend geval en dat dit een uitzondering is die niet de regel
moet maken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

7

De heer Van Dam (PvdA): Misschien kan de minister aangeven hoe
absurd het is om een plafond in te stellen op datagebruik? Ik noem maar
een plafond van € 50. Misschien kan de minister daar in zijn antwoord
even op ingaan? Het is namelijk niet zo absurd, want het gebeurt al.
Alleen niet overal in de wereld. Misschien neemt de heer Verhoeven het
wel aan van de minister.
Ik kom te spreken over netneutraliteit. Er zijn binnen Europa grofweg twee
stromingen in Brussel actief. De eerste stroming is een stroming die zich
niet allereerst verdiept in wat er inhoudelijk aan de hand is, maar die zich
als eerste op het standpunt stelt dat Europa erover moet gaan en dat
lidstaten dat niet zelf moeten doen. Die zien we helaas soms te vaak in
Brussel. De tweede stroming is gelukkig een stuk verstandiger. Die zegt:
wat een goed voorbeeld van Nederland, laten we dat volgen. De vraag is
volgens mij wel een beetje welke stroming er gaat winnen. De brief van
de minister stelt mij enigszins gerust. Ik kijk hem toch even aan. Wil hij
daarover ook geruststellende woorden spreken? Zal de raad ook aan de
Commissie duidelijk maken dat zij niet aan ons netneutraliteitsvoorstel
moet komen? Ik hoef eigenlijk niet meer van de minister te horen dan dat.
Mevrouw Schaart (VVD): Voorzitter. Om nog even in te haken op de
laatste discussie, ik ben voor dit onderwerp «roaming buiten de EU» in
het consumentenprogramma Kassa geweest. Ik heb daar ook over dit
probleem gesproken. De heer Van Dam heeft wel gelijk dat als je
bijvoorbeeld op Curaçao zit, je zomaar een rekening van duizenden euro’s
kunt krijgen. De markt heeft dat echter opgepakt. Daar is de VVD natuurlijk
heel blij mee. Er zijn ook roamingbundels buiten de EU van € 59,50 waar
een cap op zit en waarbij je een bericht krijgt of je wel of niet verder wilt
gaan. Volgens mij is er dus een oplossing gevonden. Nog niet elke
marktpartij heeft dat opgepakt, maar volgens mij zijn we er wel bijna. Het
is een probleem, maar de markt pakt het zelf nu dus goed op.
Ik ben eigenlijk wel verbaasd dat mijn collega’s hier aan tafel de
voorstellen van commissaris Kroes om ook andere providers roamingpakketten te laten aanbieden, niet zo zien zitten. Volgens mij is de consument
daar nu juist bij gebaat, want het betekent absoluut lagere roamingprijzen
en meer keuze. Ik begrijp dus niet zo goed waarom mijn collega’s er niet
voor kunnen zijn. Ik proef uit de brief van de minister dat ook hij nogal
sceptisch is over het voorstel. Ik hoor graag wat meer over de nadelen, de
technische details en de problemen in de uitvoerbaarheid. Volgens mij
zou het juist een mooie eerste stap kunnen zijn naar een interne
roamingmarkt.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter. Ik wil een kleine correctie
aanbrengen. Ik ben daar niet tegen, maar mevrouw Schaart hoort ons wel
pleiten voor tarieven die in de buurt komen van of gelijk zijn aan het
nationale tarief. Dat zou de VVD toch ook moeten willen. We willen toch in
Europa ook kunnen innoveren, we willen toch ook digitale diensten door
heel Europa kunnen afnemen, en niet tegen onmogelijke tarieven. Dat
hindert de Europese innovatie op dit gebied. Ik ben heel benieuwd of de
VVD het met mij eens is dat dit soort verschillen in tarieven onwenselijk
zijn.
Mevrouw Schaart (VVD): Ook de VVD zou graag een Europese roamingmarkt zien waarop in Europa ook binnenlandse tarieven worden betaald.
De telecompartijen die actief zijn in Nederland hebben uiteindelijk meer
roamingkosten dan partijen in het zuiden van Europa, omdat Nederlanders reislustiger zijn dan bijvoorbeeld Spanjaarden. Die komen minder
deze kant op dan dat Nederlanders in de zomer naar Spanje gaan, omdat
het daar toch net wat beter weer is. Misschien is dat over een jaar of vijftig
wel anders, maar nu reizen Nederlanders meer richting het zuiden van
Europa in plaats van andersom. Daar zou je dan wel afspraken over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

8

moeten maken. Volgens mij zijn de partijen in Europa daar nog niet
helemaal aan toe, maar het idee kan de VVD ook zeker omarmen. Daar is
de consument bij gebaat.
Zoals mijn collega’s hier aan tafel wel weten, is de VVD ook absoluut een
voorstander van netneutraliteit, maar dan juist in Europees verband. Wij
zijn dan ook heel erg benieuwd hoe de minister hiertegen aankijkt.
De heer Van Dam (PvdA): Gelet op de geschiedenis van het standpunt
van mevrouw Schaart ben ik een beetje benauwd dat zij eigenlijk bedoelt:
laat Europa het maar tegenhouden nu het ons niet gelukt is. Ik mag toch
hopen dat zij, net als wij, bedoelt dat Europa van onze wet moet afblijven,
dat Europa gewoon het goede voorbeeld van Nederland moet volgen en
het overal in Europa moet invoeren.
Mevrouw Schaart (VVD): Precies, want ook de VVD is voor een open en
vrij internet. Content mag niet geblokkeerd worden op je mobiele
telefoon. Wij willen wel dat het dan voor iedereen in heel Europa geldt, en
niet alleen voor de Nederlandse providers. De telecommarkt is een
internationale markt en beperkt zich niet tot de grenzen van Nederland. De
motie die onlangs is aangenomen in het Europees Parlement, kunnen wij
alleen maar steunen.
Ik vervolg mijn betoog. Mijn derde punt betreft het heuglijke feit dat de
universele oplader er nu bijna is. Mijn collega Toine Manders in het
Europees Parlement heeft daarvoor een prachtige strijd gevoerd. Hij heeft
dat in 2009 al aangekaart. Het is ontzettend mooi dat de markt dit zelf
oppakt en dat het niet wordt opgelegd door enige wet- en regelgeving van
onze kant of van het Europees Parlement. Wanneer denkt de minister dat
alle opladers universeel zijn? Daar zullen we namelijk heel veel mensen
blij mee maken.
Ik wil voorts graag iets zeggen over de Connecting Europe Facility. Ik heb
daar ook al Kamervragen over gesteld. Wij zien, in tegenstelling tot mijn
collega van D66, op dat gebied juist wel kansen voor Nederland. Er is
namelijk 9 mld. beschikbaar voor het aanleggen van snel internet in de
buitengebieden. Ook Nederland heeft buitengebieden. Er zijn maar liefst
180 000 huishoudens in Nederland die geen toegang hebben tot snel
internet. Wij zien dit als een prachtige kans om dit probleem op te lossen.
Hoe kan de minister ervoor zorgen dat Nederland en Nederlandse
bedrijven maximaal gebruik kunnen maken van deze cofinancieringsmogelijkheid? Is de minister van plan om met andere stakeholders
gezamenlijk op te trekken om het maximale hieruit te halen? Volgens het
BNC-fiche heeft Nederland sterke spelers op deze markt en zullen er
weinig problemen zijn om aan de cofinancieringsvereisten te voldoen. Zo
kan er ook in de laatste gebieden van Nederland waar nog geen snel
internet is, een duwtje in de rug gegeven worden. Dat zou voor onze
economie alleen maar heel erg goed zijn.
Ik kom te spreken over het radiospectrum. Ik ben heel erg blij dat de
minister heeft aangegeven dat er nu eindelijk iets gaat gebeuren aan de
zendproblemen in het Noorden van het land. Ik heb tijdens een procedurevergadering al aangegeven dat ik wel heel erg benieuwd ben hoe dat
bekostigd zal worden. Wellicht kunnen wij daarvoor wat gelden uit Europa
krijgen.
Mijn laatste punt gaat over ENISA. Dat agentschap voor netwerk- en
informatiebeveiliging bevindt zich volgens mij op Kreta. Nederland heeft
zich sterk gemaakt voor samenwerking tussen ENISA en relevante
autoriteiten op het gebied van de bestrijding van cybercriminaliteit en
dataprotectie. Hoe komt die samenwerking eruit te zien voor Nederland?
Hoe kan ENISA de Nederlandse preventieve aanpak van dit soort
problemen versterken? In de geannoteerde agenda staat dat Nederland
kritisch is ten opzichte van de verhoging van het budget voor ENISA in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

9

nieuwe meerjarenbegroting. Er wordt echter wel om nieuwe bevoegdheden gevraagd. Wat wordt hierbij de inzet?
Minister Verhagen: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng. Gelet
op het hoge internetgebruik van de leden gedurende het debat kan ik mij
voorstellen dat zij met schrik uitzien naar rekeningen wanneer zij in het
buitenland hebben vertoefd. Ik ga ervan uit dat dit Kamerapparatuur is,
dus wie weet krijgen zij ze nooit te zien. Een normale burger krijgt ze
echter wel te zien en schrikt er altijd buitengewoon van.
Ik begin met de vragen over roaming. De Europese Commissie stelt een
aantal structurele maatregelen voor om de concurrentie op de roamingmarkt te vergroten. Dat is absoluut noodzakelijk. Vanaf 2014 moeten
consumenten in de gelegenheid worden gesteld om een apart roamingcontract af te sluiten bij een andere provider, dus los van het contract met
de nationale mobiele dienst dat men heeft en met behoud van het eigen
nummer. De Commissie stelt voor om de huidige prijsplafonds voor de
retailroamingtarieven per 2016 af te schaffen. Daarover bestaan verschillende opvattingen. Ik steun uiteraard de poging van de Europese
Commissie om tot een structurele oplossing te komen voor de
aanhoudend hoge kosten van roaming over de Europese grenzen heen.
Het stellen van een prijsplafond is de meest ingrijpende vorm van
marktingrijpen, waarvan je op den duur af zult moeten. Dat is op zich het
uitgangspunt. Dat is ook de reden waarom de roamingregeling tijdelijk is
vastgesteld. Wij moeten er wel voor zorgen dat de maatregelen die wij
treffen om dit mogelijk te maken, uitvoerbaar, betaalbaar en hanteerbaar
zijn voor het bedrijfsleven en voor consumenten.
Voorzitter. Ik zie dat er al een interruptie is maar ik moet nog twintig
vragen over dit onderwerp beantwoorden.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik heb een kort vraagje tussendoor. Kan
de minister überhaupt uitleggen waarom de prijsverschillen zo enorm
zijn?
Minister Verhagen: Ik ben nog niet eens begonnen!
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik vraag alleen of de minister dit wil
meenemen in de beantwoording.
Minister Verhagen: Het simpelste antwoord op die vraag is dat een aantal
mensen er heel dik aan wil verdienen. Zo simpel is het: er heel dik aan
willen verdienen. Dit soort rekeningen zijn nooit gerelateerd aan de
kosten; daarover hoeven wij elkaar niets wijs te maken.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Het is fijn om dat gewoon een keer
bevestigd te krijgen.
Minister Verhagen: Prima, maar ik dacht dat u dat zelf ook al bedacht
had.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ja, maar ik wilde het u zo graag horen
zeggen.
Minister Verhagen: Ik zeg dus dat een prijsplafond, ook gelet op het feit
dat de tarieven de pan uit rijzen, een maatregel is die je alleen treft als het
inderdaad de pan uit rijst. Het rees de pan uit; vandaar dat wij prijsplafonds stellen. Dat is de meest ingrijpende vorm. Wij zullen er op den duur
van af moeten via maatregelen die wat mij betreft uitvoerbaar,
hanteerbaar en betaalbaar zijn voor het bedrijfsleven en voor consumenten. Ze moeten natuurlijk met name het gewenste effect hebben op
de markt, namelijk een drastische reductie van de roamingtarieven. Ik ben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

10

het geheel eens met de Kamer dat die uiteindelijk zouden moeten dalen
richting nationale tarieven. Ik zal mij er in de onderhandelingen dus voor
inzetten dat er oog is voor de betaalbaarheid en de uitvoerbaarheid en dat
er garanties worden ingebouwd ten aanzien van de gebruiksvriendelijkheid voor de consument. Het gaat dan om nummerbehoud, betrouwbaarheid van het netwerk en de mogelijkheid om eenvoudig over te
stappen. Ik zet er daarnaast op in om de prijsplafonds niet zomaar af te
schaffen in 2016 als wij niet de zekerheid hebben dat de structurele
maatregelen die wij hebben getroffen daadwerkelijk effect sorteren. Tot de
heer Koppejan en de heer Van Bemmel, die hier specifiek naar vroegen,
zeg ik dat als er geen maatregelen zijn die dat kunnen garanderen, het
plafond wat mij betreft gewoon in stand blijft.
Het zal de heer Van Dam deugd doen dat ik het eens ben met zijn
ambitieniveau dat wij naar echt concurrerende tarieven moeten. Wij
moeten dus niet alleen richting die tarieven; uiteindelijk zullen wij naar die
tarieven moeten.
De heer Koppejan heeft gevraagd of wij de termijn kunnen verlengen. Dat
is wel mijn inzet. Daarom heb ik ook gezegd dat het plafond indien nodig
wordt gehandhaafd. De verordening gaat nu uit van afschaffing in 2016. Ik
wil dat niet. Ik wil dat de plafonds alleen worden afgeschaft als daadwerkelijk sprake is van concurrentie en prijsverlaging. De prijs is namelijk veel
te hoog, zo zeg ik tot de heer Braakhuis. Wij zetten er dus op in dat de
datum uit de verordening wordt geschrapt zodat wij straks niet op stel en
sprong een nieuwe regeling hoeven te treffen als de maatregelen die wij
in de tussentijd hebben genomen, niet blijken te werken. Normaal
gesproken zetten ze er altijd een datum op om wat meer druk op het
proces te krijgen, maar ik vind dit een omgekeerde situatie.
In de eerste termijn van de Kamer ontstond een discussie tussen de heer
Van Dam en de heer Koppejan. De heer Koppejan vroeg om een sms’je als
men over zijn bundel heen gaat. De heer Van Dam zei dat het eigenlijk
gewoon afgelopen moet zijn met dit soort rekeningen, dus dat het bij een
bepaald maximum stopt. Mevrouw Schaart verwees naar de praktijk dat
sommige providers dit al doen. Eigenlijk kan ik ze alle drie geruststellen;
dat is het leuke ervan. Zo zie je maar weer dat Europa toch veel goeds
brengt, zo zeg ik tot de heer Van Bemmel. De verordening voorziet in een
verplicht plafond van € 50 voor dataroaming in het buitenland. Dat is dus
niet bellen en sms’en maar dataloading. De operator wordt verplicht om
de consument te informeren – zo komen wij in de richting van de heer
Koppejan – als dit plafond is bereikt. De consument kan dan zelf echter
zeggen: doe mij nog maar een bundeltje van € 50. Zo gaat het werken,
dus eigenlijk worden alle leden van de commissie bediend. De consument
heeft zelf de keuze om er weer een bundel van € 50 naast te zetten voor
zijn data. Als hij niet reageert, wordt het geblokt. Dat gaat weer in de
richting van de heer Van Dam. De Commissie heeft de heren Koppejan en
Van Dam dus tot elkaar gebracht. Wij zullen dat steunen.
De heer Van Dam (PvdA): Misschien heb ik het niet goed, maar dit geldt
toch alleen binnen de EU? Als een klant van een in de EU gevestigd bedrijf
naar een bestemming buiten de EU gaat, geldt het plafond dan ook?
Minister Verhagen: Het is internationaal. Het geldt wel voor Europese
providers.
De heer Van Dam (PvdA): Het maakt dus niet uit waar je als klant bent?
Minister Verhagen: Het maakt volgens de verordening niet uit waar je
bent. Het maakt niet uit of ik nu naar Brazilië ga of naar België. Het gaat
om Europese operators. Als je bij KPN, Vodafone of T-Mobile zit – om de
drie even te noemen – dan krijg je het signaal dat je over de € 50 heen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

11

bent. Ik weet niet hoe ze dat in de Tweede Kamer regelen voor buitenlandse reizen, maar dat merken we dan wel weer.
De heer Van Dam (PvdA): Dat weet ik niet, maar als je als Europeaan naar
Rio de Janeiro gaat of naar Peking of naar Moskou, want Moskou is vrij
berucht ...
Minister Verhagen: Als je een Europees abonnement bij een Europese
provider hebt dan krijg je dat door. Ik zie dat mevrouw Schaart het
hiermee niet eens is. Volgens haar gold het in eerste instantie nu al wel en
was de regulering dus niet nodig. Nu zegt zij dat het niet waar is?
Mevrouw Schaart (VVD): Het staat niet in de verordening. Ik wil toch
duidelijkheid scheppen op dit vlak. Er is geen wet- en regelgeving voor dat
die cap wordt gegeven. Die wordt wel binnen EU-verband gegeven aan
Europese telecomoperators, maar dat geldt niet buiten de EU. Ik heb dat
zelf al aangegeven. In het programma Kassa heb ik hierover gesproken. Er
zijn zelfs al operators die buiten de EU dezelfde redenering hanteren.
Minister Verhagen: Het gaat over de verordening waarover wij nu
spreken en niet over uw optreden in Kassa. Het gaat niet over de huidige
praktijk, maar over de verordening die nu voorligt en waarover wij een
discussie voeren. De Kamer wil toe naar een systeem dat niet alleen in
België maar ook in Brazilië werkt. De verordening voorziet in een
verplichting voor de Europese providers om de consument te informeren
als hij het plafond van € 50 bereikt. Op basis van de keuze van de klant
kan dat plafond weer worden verhoogd als hij er behoefte aan heeft om
door te gaan met mailen.
De voorzitter: De heer Verhoeven heeft ook een interruptie. Ik had
mevrouw Schaart eerst het woord gegeven omdat ik de indruk had dat zij
werd aangesproken door de minister.
De heer Verhoeven (D66): Uitstekend dat u eerst het woord gaf aan
mevrouw Schaart, voorzitter, want zij heeft iets gezegd waarop de
minister gereageerd heeft waardoor mijn interruptie niet meer nodig is.
De voorzitter: Kijk eens aan. Dan houdt u nog een interruptie tegoed. De
minister vervolgt zijn betoog.
Minister Verhagen: Voorzitter. De PVV-fractie heeft een wat meer
technische vraag gesteld, die eigenlijk een meer technische variant is van
de vraag van de heer Braakhuis. Ik had de meer «down to earth»redenering dat mensen te veel geld in hun zak willen steken voor de
diensten die zij leveren. De prijzen zijn inderdaad veel te hoog. Dat komt
met name doordat de markt nu niet goed werkt. De Commissie wil met
haar voorstel dit probleem aanpakken. Dat doet zij niet per 2014, zoals
werd gesuggereerd, maar per 1 juli 2012 via prijsplafonds die in fases
verder worden verlaagd. Dat beleid is nu overigens al gaande en gaat dus
niet in per 2014. Er komt een nieuw plafond voor dataroaming per 1 juli
2012 dat pas wordt afgeschaft als de structurele maatregelen werkelijk
effect hebben. Er komt een aparte roamingbundel. Wij streven ernaar om
dat te realiseren per 2014. Dat heeft ook te maken met het moeten
realiseren van nummerbehoud en dat soort zaken.
Ik kom te spreken over de netneutraliteit. De Kamer staat daar terecht bij
stil, gelet op de discussie die hierover eerder in Nederland is gevoerd. In
de conclusies die wij zullen aannemen over netneutraliteit, benadrukken
wij het belang van netneutraliteit en van het behoud van het open en
neutrale karakter van het internet. De Commissie wordt opgeroepen om te
bezien of er op basis van het onderzoek van de Europese toezichthouder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

12

BEREC nadere maatregelen of richtsnoeren nodig zijn om netneutraliteit
te garanderen. Ik ondersteun die oproep uiteraard van harte. Die is ook
volledig in lijn met onze inzet dat het open en neutrale karakter van
internet wordt behouden. Op basis van het feitenonderzoek van BEREC
moet worden bezien of en waar er schendingen van netneutraliteit zijn
geweest die mogelijk grond zijn voor verdergaande maatregelen.
Nederland is op verzoek van de Kamer al verder gegaan door de
netneutraliteit zeer nadrukkelijk te borgen in het wetsvoorstel telecommunicatiewet, dat nu in de Eerste Kamer voorligt. De heer Verhoeven vroeg
vreemd genoeg aan mij wanneer de behandeling daarvan is. Ik ga niet
over de agenda van de Kamer, zoals de heer Verhoeven weet, noch die
van de Eerste Kamer noch die van de Tweede Kamer. Beide Kamers
hebben wat dat betreft een gelijkwaardige positie. De Eerste Kamer
bepaalt dus zelf haar dagorde en het moment van behandeling. Ik zie de
uitspraak van de heer Verhoeven als een ondersteuning om de wetgeving
zo snel mogelijk in Nederland te kunnen toepassen. Zijn collega’s aan de
overzijde hebben dat ongetwijfeld gehoord. Om de heer Van Dam gerust
te stellen: de inzet van Nederland in deze discussie is dat de Europese
Commissie niet tornt aan de maatregelen die wij in dit wetsvoorstel
hebben geformuleerd.
Gevraagd is of de Nederlandse regering het Nederlandse model zal
inbrengen in de Europese discussie. Wij moeten er eerst voor zorgen dat
het voorstel wordt aanvaard in de Eerste Kamer. Ik ben onder andere
ingehuurd om het met kracht van argumenten te verdedigen in de Eerste
Kamer. Daarnaast zal de Commissie op basis van het onderzoek van
BEREC naar problemen in de praktijk bezien of nadere maatregelen of
richtsnoeren nodig zijn om de netneutraliteit te garanderen. De
uitkomsten van dat onderzoek zullen wij in ieder geval moeten afwachten.
Daarna zal ik bezien of de richting die de Europese Commissie straks kiest,
iets betekent voor de Nederlandse wetgeving. Vanwege het belang van
netneutraliteit hebben wij hier niet op willen wachten. Ik erken met de
Kamer dat een gelijk speelveld in de Europese Unie van belang is voor de
operators. Ik zal mij daarvoor inzetten in EU-verband. Ik stel voorop dat ik,
zonder de uitkomsten van het BEREC-onderzoek te kennen, er vooralsnog
van uitga dat ons model het beste is.
De heer Koppejan en de heer Verhoeven hebben gevraagd om een
kabinetsreactie op de uitkomsten van het onderzoek. Die resultaten
zouden overigens aan het einde van dit jaar beschikbaar zijn, maar dat
wordt nu begin 2012. Het onderzoek is dus iets vertraagd. Ik zal uiteraard
goed kijken naar de uitkomsten en zal de Kamer via de geannoteerde
agenda’s voor deze raad erover informeren. Dat lijkt mij het makkelijkst.
Op basis daarvan kunnen wij bezien welke stappen wij moeten zetten in
de richting van de Europese Commissie.
De heer Koppejan heeft gevraagd of de Europese Commissie dezelfde
definitie van netneutraliteit hanteert als Nederland. Ja, dat doet zij. De
doelstelling is ook dezelfde: een vrij en open internet. De discussie gaat
over de in te zetten instrumenten. Daar waar Eurocommissaris Kroes
ageerde ten opzichte van Nederland in relatie tot het wetsvoorstel, was
dat gekoppeld aan de instrumenten die wij inzetten. Zij vond dat wij
daarmee vooruitliepen op de uitkomsten, enzovoorts. Ook bij de Europese
Commissie wordt dus het belang onderkend dat de consument diensten
en toepassingen naar zijn keuze moet kunnen gebruiken. De Europese
Commissie bekijkt op basis van het onderzoek hoe ernstig de schendingen
zijn en zal aan de hand daarvan bezien welke instrumenten in haar ogen
proportioneel zijn. Tot de heer Braakhuis zeg ik dat ook Nederland
schendingen heeft ingebracht in de Europese discussie om handen en
voeten te geven aan dit onderzoek.
Voorzitter. Enkele leden hebben stilgestaan bij het radiospectrum. In deze
raad zullen wij in principe een politiek akkoord bereiken over het
radiospectrum. De uiteindelijke tekst die op tafel ligt, biedt in vergelijking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

13

met het voorstel van de Commissie meer ruimte om rekening te houden
met nationale omstandigheden. Wij vinden dat op zich positief. De datum
voor het vrijmaken van digitaal dividend is vastgesteld op 1 januari 2013.
Tot de heer Koppejan zeg ik dat Nederland daaraan probleemloos kan
voldoen, mede gelet op de wetgeving die op dat punt is gemaakt. Op
verzoek van het Europees Parlement is opgenomen dat alles in het werk
wordt gesteld om uiterlijk in 2015 ten minste 1 200 MHz aan spectrum te
reserveren voor mobiel internet. Gezien het toenemende gebruik van
mobiel breedband in onze samenleving moeten wij natuurlijk oog hebben
voor de toenemende behoefte in het spectrum voor dit element.
Tegelijkertijd moeten wij rekening houden met de verschillende uitgangspunten en behoeften in lidstaten. In Nederland zou door de aanwezigheid
van veel draadgebonden infrastructuur de vraag naar het spectrum voor
mobiel breedband wel eens minder kunnen zijn dan in andere EU-landen.
Je moet in principe dus zoeken naar alternatieve vormen van harmonisatie, zoals het vaststellen van keuzebanden en zachte vormen van
organisatie. Het voordeel hiervan is dat niet iedere lidstaat hoeft mee te
doen met het harmoniseren als er in dat land geen behoefte is aan extra
spectrum voor mobiele telefonie. Ik wil dat niet al van tevoren opleggen
aan een land als het daaraan geen behoefte heeft. Dit punt heeft al de
aandacht van de Commissie. Ik ben het dus eens met de heer Koppejan
dat wij moeten zien te voorkomen dat het spectrum onbenut blijft door te
vergaande harmonisatie of regulering. Dan zijn er restfrequenties en daar
hebben wij uiteindelijk ook niets aan.
Ik kom bij de overige vragen die zijn gesteld. De heer Verhoeven wil de
stimulering los zien van modaliteit, dus niet alleen glasvezel. Ik neem aan
dat hij refereert aan het nieuwe fonds dat de Commissie heeft voorgesteld, de Connecting Europe Facility.
De heer Verhoeven (D66): Uiteraard, voorzitter.
De voorzitter: Ik onderbreek u kort. De heer Van Dam heeft laten weten
dat hij naar een andere vergadering moet. Hij vertrekt niet uit een gebrek
aan belangstelling maar vanwege andere verplichtingen.
Minister Verhagen: Ik denk dat ik inmiddels adequaat heb geantwoord op
de vragen die de heer Van Dam mij had gesteld.
De voorzitter: Hij verlaat tevreden het pand!
Minister Verhagen: Mooi. Toch roep ik hem op om nog heel even te
wachten, want er komt een correctie. Mij is inmiddels gebleken dat
mevrouw Schaart gelijk heeft. De roamingafspraken in de verordening
gelden alleen voor Europese operators voor het gebruik binnen Europa.
Voor het gebruik buiten Europa moeten wij afspraken maken met
niet-Europese partners. Gelet op deze discussie zal ik mij daar hartstochtelijk voor inzetten. Dat zal dan met name via de OESO en de Internationale Telecommunicatie-unie moeten. Mevrouw Schaart, ik ben u zeer
erkentelijk; niet alleen voor uw interruptie maar ook voor uw wijsheid.
De heer Verhoeven (D66): Ik ben de minister wel wat minder erkentelijk.
Hij schrapt nu ongeveer vijf zesde van de plekken ter wereld waar het
geregeld leek te zijn, met een pennenstreek weg. De informatie was dus
niet geheel juist. Laten wij ervoor zorgen – daartoe roep ik de minister
echt op – dat het wel waar gaat worden.
Minister Verhagen: Ik heb toegezegd dat ik mij daarvoor zal inzetten. Ik
heb niet ten aanzien van ieder land dezelfde middelen. Ik noem een land
als China. Misschien gaat u ook nog eens naar Iran. Wij moeten dit dus via
de geëigende kanalen doen. Dat doen wij dus via de OESO en de ITU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

14

De heer Verhoeven (D66): Prima. Ik zou het prettig vinden als de minister
ons elke keer als wij hierover praten, dan wel in een voorbereidend AO
dan wel op andere momenten, op de hoogte stelt van de voortgang. Dat
hoeft niet elke keer schriftelijk, want ik weet dat dat allemaal veel te veel
gedoe is. Toch moet de Kamer hierin worden meegenomen, want ik vind
dat iemand die vanuit Denemarken naar Rio de Janeiro gaat dezelfde
behandeling moet krijgen als iemand die vanuit Denemarken naar
Zuid-Spanje gaat.
Minister Verhagen: In principe is dat zo, althans: ik ben dat met u eens.
De heer Verhoeven (D66): Dat is heel mooi.
Minister Verhagen: Voorzitter. Ik ben het – alweer! – eens met de heer
Verhoeven dat het uitgangspunt bij de Connecting Europe Facility zou
moeten zijn dat er een optimale, snelle en betrouwbare infrastructuur tot
stand komt, ongeacht of dit door middel van glasvezel, kabel of
anderszins wordt bereikt. De Europese Unie heeft doelstellingen
vastgelegd voor breedband: 100% toegang, 50% minimale snelheid en 30
Mb/s. Het fonds zal projecten meefinancieren die hieraan een bijdrage
leveren zonder uitspraken te doen over de technologie die ervoor wordt
gebruikt. Wij zullen hierop toezien bij de onderhandelingen over dit
voorstel.
Gevraagd is hoe het staat met de gestandaardiseerde oplader. Ik heb in de
brief van 2 december de Kamer nader hierover geïnformeerd. Misschien is
de heer Verhoeven de enige die deze brief al had gelezen, want hij heeft
hierover als enige geen vragen gesteld. Bij de geannoteerde agenda voor
de VTE-raad heb ik de Kamer erover geïnformeerd. Verschillende grote
mobieletelefoonproducenten en -operators hebben zich eraan gecommitteerd om vanaf 1 januari 2012 universele opladers op de markt te
brengen. Dat is vastgelegd in een memorandum of understanding (MoU)
op Europees niveau. De verwachting is dus dat de universele oplader
volgend jaar een grote vlucht zal nemen. Ik hoop dat dit ook gaat gelden
voor de iPhone! Op Europees niveau is de afspraak nu in ieder geval in
een MoU gemaakt.
Mevrouw Schaart heeft gevraagd naar de stand van zaken met betrekking
tot de ontvangstproblematiek in Noord-Nederland en met name naar de
kosten. Ik heb de Kamer op 17 november geïnformeerd over de
voortgang. Er was toen begonnen met het herstel van de betonnen toren
te Smilde. Plannen voor de herbouw van de zendmast worden nu
uitgewerkt. Ik heb tevens gemeld dat betrokken partijen daarnaast de
mogelijkheid hebben verkend van het plaatsen van een tijdelijke mast van
200 meter ter overbrugging van de periode van herbouw van «Smilde».
Afgelopen week heeft onder leiding van het Agentschap Telecom een
gesprek plaatsgevonden tussen Alticom, NOVEC en de zenderaanbieders
om beide routes – de herbouw en de tijdelijke mast – gedetailleerd uit te
werken. De komende twee weken zullen de technische specificaties
worden beoordeeld op met name doorlooptijd en haalbaarheid. Ook de
mogelijkheid om de herbouw van «Smilde» te versnellen wordt daarin
meegenomen. Ik zal de Kamer dus nog net voor het reces kunnen
informeren over het gekozen traject, de doorlooptijd en de financiële
consequenties waarnaar mevrouw Schaart specifiek vroeg.
Mevrouw Schaart heeft tevens gevraagd hoe het zit met het optimaal
benutten van de Europese gelden inzake het bereik van de plattelandsgebieden. Er is het voorstel voor de Connecting Europe Facility. Dat is vanaf
2014. Voorgesteld wordt om 9,2 mld. beschikbaar te stellen voor de uitrol
van breedband in de niet-rendabele gebieden, vooral de rurale omgeving.
Dat fonds is overigens nu nog onderdeel van de bredere discussie over de
meerjarige financiële kaders. Onder andere de partij van mevrouw
Schaart is er een hartstochtelijk voorstander van om die zo beperkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

15

mogelijk te houden. Zij is het meest expliciet over de noodzaak om ook op
Europees niveau te bezuinigen. Nederland heeft sowieso een kritische
insteek ten aanzien van de begroting. Als dit fonds er komt, zal Nederland
uiteraard de mogelijkheden voor financiering actief onder de aandacht
brengen van relevante partijen. Als het fonds er komt, zullen wij ons er
actief voor inzetten dat het ook wordt gebruikt voor de Nederlandse rurale
gebieden.
Mevrouw Schaart heeft ook gevraagd hoe ik de kosten van ENISA in de
hand houd. Ook hier geldt dat wij, gelet op de beperkte middelen, efficiënt
moeten omgaan met de Europese begroting. Wij verwelkomen de
versterking. Pan-Europese samenwerking wordt steeds belangrijker, juist
ook op ICT-terrein. In de uitgebrachte Nationale Cyber Security Strategie,
maar ook in mijn eigen Digitale Agenda wordt dat benadrukt. Het
agentschap heeft momenteel een jaarbudget van 8 mln. met een inzet van
44 fte’s. Op zich is het dus een Europees orgaan van beperkte omvang.
Enige versterking ligt, gezien de toename van taken, wel in de rede. Het
budget blijft tot 2014 vrijwel ongewijzigd. Het beschikbaar komen van
extra middelen hangt ook weer af van het nieuwe meerjarige financiële
kader. Daar kun je je verdeling maken. Wij willen daar nu niet op
vooruitlopen omdat wij de discussie dan overvoeren. Gelet op het feit dat
iedere lidstaat fors moet bezuinigen om de overheidsfinanciën op orde te
houden, ligt het natuurlijk niet voor de hand dat het Europese budget de
pan uit rijst. Veiligheid, zeker ook in cyberspace, is echter een belangrijk
onderdeel van het kabinetsbeleid. Dat er een grotere Europese rol wordt
voorzien, ook in dit kader, is dus voor de hand liggend. Ook de heer
Koppejan heeft hiernaar gevraagd.
De heer Koppejan heeft gezegd zich zorgen te maken over de digitale
veiligheid, ook in relatie tot de ontwikkelingen. Ik vind dat hij hier terecht
aandacht voor vraagt. Zowel binnen de digitale agenda van Europa via
ENISA als in mijn eigen Digitale Agenda wordt hieraan veel aandacht
besteed. Ik houd de vinger aan de pols, zoals ook te lezen zal zijn in de
digitale implementatieagenda die ik de Kamer binnenkort toestuur. Ook
die komt, zoals ik eerder al heb toegezegd, nog voor het reces. Wij zullen
dan op dit element ingaan.
Voorzitter. Ik meen hiermee de vragen te hebben beantwoord.
De voorzitter: Dank u wel. Mij is gebleken dat er geen behoefte bestaat
aan een tweede termijn.
Ik heb een drietal toezeggingen genoteerd.
– De minister zal de Kamer via de geannoteerde agenda’s voor de
Telecomraad informeren over de vorderingen en de inhoud van het
onderzoek door BEREC over de netneutraliteit.
– De minister zal de Kamer via de geannoteerde agenda’s voor de
Telecomraad informeren over de ontwikkelingen op het gebied van
roamingkosten buiten de Europese Unie.
– De minister zal de Kamer voor het kerstreces informeren over de
zendmastproblematiek in het Noorden van het land en daarbij ingaan
op het traject, de doorlooptijd en de financiële consequenties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-33, nr. 354

16