Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 765

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 december 2016
In mijn brief van 21 april jl. kondigde ik drie maatregelen aan om
knelpunten die werkgevers ervaren rondom de loondoorbetalingsverplichting bij ziekte weg te nemen (Kamerstuk 29 544, nr. 717). De
maatregelen hebben betrekking op re-integratie tweede spoor, de
premiestelling bij de verzuimverzekering en de aanvraag voor een
vervroegde IVA-uitkering. In deze brief licht ik de invulling van de eerste
twee maatregelen nader toe. Ook licht ik toe hoe ik gezamenlijk met de
sociale partners verder werk aan een invulling voor de maatregel rondom
de vervroegde IVA-uitkering.
Deze brief beantwoordt tevens de vragen uit de motie van de leden
Schut-Welkzijn (VVD) en Tanamal (PvdA)1. Naar aanleiding van deze motie
heeft een onderzoek plaatsgevonden naar de werking van het tweede
spoor en de mogelijkheden om de effectiviteit hiervan te verbeteren. De
uitkomsten van dit onderzoek heb ik meegenomen in de nadere
uitwerking van bovengenoemde maatregelen. In het onderzoek zijn twee
hoofdvragen beantwoord. De eerste vraag luidt: welke (overkoepelende)
definitie kan gegeven worden voor het begrip «effectieve tweede spoor
re-integratie»? Daarnaast is onderzocht hoe het instrument tweede spoor
re-integratie in de praktijk wordt toegepast en welke problemen de
actoren daarbij tegenkomen. Het onderzoeksrapport is als bijlage bij deze
brief gevoegd.
De opbouw van de brief is als volgt. In het eerste deel van de brief geef ik
een beschrijving van het stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid en
de werking daarvan in de praktijk. In het tweede deel van de brief ga ik in
op de drie maatregelen uit mijn brief van 21 april jl. en de wijze waarop ik
daar invulling aan kan geven. Ik ga achtereenvolgens in op de maatregel
re-integratie tweede spoor, de aanvraag voor een vervroegde
IVA-uitkering en de premiestelling bij de verzuimverzekering. Gelet op de
1

kst-29544-765
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstuk 29 544, nr. 635.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 544, nr. 765

1

samenhang met het SER-advies over de arbeidsmarkt voor langdurig
werklozen en een sluitend stelsel voor loondoorbetaling zal ik, tot slot, de
stand van zaken hieromtrent weergeven.
1. Stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid
1.1 Inrichting stelsel
Het kabinetsbeleid is erop gericht dat werknemers die ziek of gedeeltelijk
arbeidsongeschikt zijn werken naar vermogen. De focus ligt op wat zij nog
wel kunnen en niet op wat zij niet meer kunnen. De werkgever en zieke
werknemer zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de re-integratie. De
rechten en plichten voor werkgevers en werknemers zijn in verschillende
wetten vastgelegd, waaronder het Burgerlijk Wetboek en de Wet werk en
inkomen naar arbeidsvermogen (WIA). Voor beide partijen zijn er
(financiële) prikkels om de re-integratie van een zieke werknemer te
bespoedigen, maar ook andere motieven, zoals intrinsieke motivatie of
goed werkgeverschap kunnen hieraan bijdragen.
Voor werknemers geldt een wettelijke inkomenswaarborg tijdens ziekte.
Tijdens ziekte is de werkgever verplicht om gedurende twee jaar (of de
looptijd van het dienstverband) het loon voor minimaal 70% door te
betalen. Veelal is in de cao geregeld dat de loondoorbetaling tijdens het
eerste jaar wordt aangevuld tot 100%, tijdens het tweede jaar wordt vaak
70% van het loon, zonder verdere aanvulling, betaald. Als een zieke
werknemer na twee jaar ziekte aan de poort van de WIA komt, toetst UWV
of deze werknemer in aanmerking komt voor een WGA-uitkering
(Werkhervattingsregeling Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten) of IVA-uitkering
(Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten). Bij volledige en
duurzame arbeidsongeschiktheid komt de werknemer in aanmerking voor
een IVA-uitkering. Als de werknemer gedeeltelijk, maar 35% of meer
arbeidsongeschikt is, ontvangt hij een WGA-uitkering. Om te stimuleren
dat de werknemer blijft (of gaat) werken, wordt een deel van het inkomen
uit werk verrekend met de uitkeringshoogte. Werken is daarmee lonend.
De werkgever is samen met de zieke werknemer verantwoordelijk voor de
re-integratie van de zieke werknemer. In eerste instantie gaat het om
werkhervatting in de oorspronkelijke functie of in een functie elders
binnen het bedrijf. Dit is re-integratie eerste spoor. Alle werkgevers
hebben de wettelijke verplichting zich in hun preventie- en verzuimbeleid
te laten bijstaan door een bedrijfsarts of arbodienst. Als voor een zieke
werknemer werkhervatting bij de huidige werkgever niet meer mogelijk is
komt werkhervatting bij een andere werkgever in beeld. Dit noemen we
re-integratie tweede spoor. Een werkgever heeft financieel belang bij een
spoedige re-integratie van de werknemer. Allereerst vanwege de
voornoemde verplichting van de werkgever om tijdens ziekte gedurende
twee jaar minimaal 70% van het loon door te betalen. Als de werknemer
niet re-integreert en vervolgens de WGA instroomt, blijven werkgevers dit
ook financieel voelen. Dit komt doordat de lasten voor de
WGA-uitkeringen de eerste tien jaar voor rekening van de werkgevers
komen. De wijze waarop de uitkeringslasten van een WGA-gerechtigde
doorwerken in de premie voor de werkgever, en dus in hoeverre
werkgevers financieel geprikkeld worden om de re-integratie te bespoedigen, hangt af van de omvang van de onderneming van de werkgever en
van de keuze van verzekering. Werkgevers kunnen voor de WGA kiezen
om zich publiek te verzekeren bij UWV of om eigenrisicodrager te worden.
Meestal gaat eigenrisicodragerschap gepaard met een private verzekering. Van de kleinere werkgevers is 20% eigenrisicodrager voor de WGA
en is 80% publiek verzekerd voor de WGA. Van de grote bedrijven is
ongeveer 50% eigenrisicodrager. In onderstaand kader staat hoe de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 544, nr. 765

2

prikkels verschillend uitwerken in de periode van twaalf jaar (twee jaar
loondoorbetaling, tien jaar WGA-lasten).
Kader 1
Financiële prikkels voor eigenrisicodragers en publiek
verzekerden
Eigenrisicodrager
Werkgever en diens WGA verzekeraar voelen gedurende de hele
periode van twaalf jaar een prikkel om de werkgeverslasten zo laag
mogelijk te houden. Dit geldt zowel voor kleine als voor grote
werkgevers. De verzekeraar heeft veel baat bij het voorkomen van
instroom in de WGA. Re-integratie tijdens de loondoorbetalingsperiode is voor de verzekeraar de meest effectieve manier om de
werkgeverslasten tijdens de WGA te verminderen.
Publiek verzekerd (UWV)
Alleen grote werkgevers voelen de gehele periode van twaalf jaar
een prikkel de werkgeverslasten laag te houden vanwege de
premiedifferentiatie. Deze prikkel is tijdens de WGA-periode
begrensd door het wettelijk verankerde systeem van minimum- en
maximumpremies. De grote werkgever heeft belang bij het
voorkomen van instroom in de WGA (door re-integratie tijdens de
loondoorbetalingsperiode).
Kleine werkgevers voelen tijdens de eerste twee jaar (loondoorbetalingsperiode) een prikkel de werkgeverslasten laag te houden door
de werknemer succesvol te laten re-integreren. Hoe dichter de
werkgever bij het einde van de wachttijd komt, hoe kleiner de prikkel
is. Na twee jaar betalen kleine werkgevers een sectorale premie
(omslagstelsel). Door het omslagstelsel bij UWV is de financiële
prikkel om de werkgeverslasten laag te houden beperkt.
UWV heeft, anders dan private verzekeraars, geen mogelijkheden
om werkgevers tijdens de loondoorbetalingsperiode te ondersteunen bij het vormgeven van re-integratie of hen te prikkelen tot
het plegen van meer inspanning.
1.2 Stelsel in de praktijk
Met de invoering en uitbreiding van het stelsel zijn werkgevers verdergaand verantwoordelijk geworden voor de loondoorbetaling en
re-integratie van zieke werknemers. Deze extra inspanningen hebben
geleid tot een forse daling van het ziekteverzuim en het aantal mensen
met een arbeidsongeschiktheidsuitkering. De afgelopen jaren bedroeg de
instroom in arbeidsongeschiktheidsregelingen slechts een derde van de
instroom rond de beginjaren van deze eeuw.
Het onderzoek2 naar de praktijk van de re-integratie tweede spoor geeft
inzicht in de inzet van het instrument en de resultaten. Van de onderzochte
werkgevers heeft ruim de helft, namelijk 58%, de afgelopen vier jaar te
maken gehad met langdurig ziekteverzuim. Van deze werkgevers heeft
een kwart een tweede spoortraject gestart. Van de tweede spoortrajecten
leidt ruim een derde tot werkhervatting. Hiervan komt ongeveer de helft
zelfs weer bij de oorspronkelijke werkgever terecht. Hieruit blijkt dat de
betrokkenheid van de werkgever belangrijk is voor de terugkeer van een
2

Het betreft het onderzoek zoals geschetst in de inleiding van deze brief, het onderzoek is
gevoegd bij deze brief. Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 544, nr. 765

3

zieke werknemer naar werk en het voorkomen van instroom in de WIA.
Gesprekken met koepelorganisaties bevestigen dit beeld. Als een traject
niet tot werkhervatting leidt, wil het niet zeggen dat het zinloos is
geweest. Niet voor iedereen is werkhervatting op korte termijn haalbaar.
Een tweede spoortraject kan bijdragen aan het maatschappelijk betrokken
blijven en zorgt ervoor dat de afstand tot de arbeidsmarkt niet verder
vergroot.
Ik ben mij echter ook bewust van de keerzijde van de medaille. Namelijk
dat er een zware last op de schouders van werkgevers rust. Daarom kijk ik
naar mogelijkheden om de lasten die werkgevers rond het tweede spoor
ervaren te verlichten door werkgevers niet met overbodige prikkels op te
zadelen. Een veelgehoord signaal is dat werkgevers re-integratie tweede
spoor enkel inzetten om een loonsanctie te voorkomen.
Uit het onderzoek naar de praktijk van re-integratie tweede spoor blijkt dat
werkgevers knelpunten ervaren bij tweede spoor re-integratie. Van de
ondervraagde werkgevers zegt 84% dat het moeilijk is om een nieuwe
werkgever te vinden. Werkgevers ervaren het gebrek aan grip op het
tweede spoor en een tekortschietende kwaliteit van de
re-integratiedienstverlening als belangrijke knelpunten. Ook hoor ik van
werkgevers dat zij de beoordeling van UWV of er voldoende re-integratie
inspanningen zijn gepleegd niet transparant vinden. De onduidelijkheid
over de beoordeling van UWV maakt dit instrument onvoorspelbaar en
leidt voor werkgevers tot een vrees voor loonsancties. Van de ondervraagde werkgevers geeft iets meer dan de helft aan dat tweede spoor
re-integratie een middel is om een loonsanctie te voorkomen. Ook vindt
bijna driekwart van de werkgevers re-integratie tweede spoor een
kostbare investering voor het bedrijf.
Verder blijkt uit het onderzoek dat grote werkgevers vaker te maken
hebben met langdurig ziekteverzuim. Ook blijkt dat van de werkgevers die
de afgelopen vier jaar re-integratie tweede spoor zijn gestart, circa 15%
wel eens is geconfronteerd met een loonsanctie. In bijna de helft van de
gevallen was de reden hiervoor het onvoldoende of te laat aan
re-integratie werken of het missen van kansen in het eerste spoor. In
ongeveer 15% van de gevallen was de oorzaak voor de sanctie het te laat
inzetten van, of het missen van kansen in, het tweede spoor. Ook laat het
onderzoek zien dat loonsancties vaker bij grote werkgevers worden
opgelegd. Van de werkgevers met maximaal 20 werknemers in dienst die
met tweede spoor re-integratie zijn gestart, is 9% de afgelopen vier jaar
geconfronteerd met een loonsanctie, tegenover 34% van de werkgevers
met meer dan honderd werknemers die met tweede spoor re-integratie
gestart zijn.
Kortom, kleine werkgevers hebben minder vaak te maken met langdurig
ziekteverzuim en krijgen, als er sprake is van langdurig verzuim, minder
vaak een loonsanctie opgelegd. Als er een loonsanctie opgelegd wordt,
ligt de reden daarvoor meestal niet bij het tweede spoor.
Het merendeel van de kleine werkgevers (75%3) is verzekerd bij een
verzuimverzekeraar voor ondersteuning bij de (financiële) gevolgen van
zieke werknemers. Dit neemt echter niet weg dat de financiële last van een
loonsanctie voor kleine werkgevers veel zwaarder zal wegen. Ook zijn
kleine werkgevers minder in de gelegenheid om ervaring op te bouwen
met de procedures rondom re-integratie. Bij hen speelt toeval immers een
grote rol, terwijl grote bedrijven regelmatiger met langdurig ziekteverzuim
te maken hebben.

3

Kamerstuk 29 544, nr. 586 herdruk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 544, nr. 765

4

2. Maatregelen
Ik zie vanwege de ervaren knelpunten aanleiding om binnen het stelsel
verbeteringen aan te brengen en zo het draagvlak voor tweede spoor
re-integratie te verbeteren. In mijn brief van 21 april jl. kondigde ik aan
dat:
1. Het wel of niet inzetten van een tweede spoortraject de keuze van
werkgever en werknemer wordt, op basis van het advies van de
bedrijfsarts, en wordt vastgelegd in een plan van aanpak. Wordt het
plan van aanpak gevolgd, dan kan dit niet leiden tot een loonsanctie.
2. Ook de werkgever de mogelijkheid krijgt een vervroegde IVAuitkering aan te vragen voor zijn zieke werknemer.
3. Ik in gesprek ga met verzekeraars over het gebrek aan transparantie
en onverwachte fluctuaties in de premie van de verzuimverzekering.
Bij de invulling en vormgeving van de eerste twee maatregelen stuitte ik
op een aantal aandachtspunten en bezwaren. Daarom heb ik voor de
maatregel tweede spoor voor een afwijkende invulling gekozen, waarmee
hetzelfde doel wordt bereikt. Namelijk het tegengaan van onredelijke
tweede spoortrajecten die enkel ingezet worden om een loonsanctie te
voorkomen. Ook bij de uitwerking van de maatregel vervroegde
IVA-uitkering bleek dat naar een alternatieve invulling gezocht moest
worden. Het is nog niet gelukt om met een invulling te komen die op
draagvlak van zowel werkgevers als werknemers kan rekenen.
In paragraaf 2.1 licht ik de invulling van de maatregel re-integratie tweede
spoor toe. In paragraaf 2.2. ga ik in op de maatregel rondom de
vervroegde IVA-aanvraag. In paragraaf 2.3 informeer ik u over het
convenant dat ik met het Verbond van Verzekeraars heb gesloten om
onverwachte premiefluctuaties tegen te gaan.
2.1 Re-integratie tweede spoor
Tweede spoorre-integratie leidt in ruim een derde van de gevallen tot
werkhervatting en is daarmee in het belang van werkgever en werknemer,
en voorkomt instroom in de WIA. Toch ervaren werkgevers knelpunten
hierbij. Succesvolle re-integratie, binnen of buiten het bedrijf, heeft zoals
hiervoor uiteengezet effect op de kosten van werkgevers tijdens de
loondoorbetalingsperiode en op de kosten tijdens de WGA-periode. Zoals
in kader 1 is aangegeven, verschilt de mate waarin werkgevers deze
kosten voelen en dus geprikkeld worden om re-integratie te bespoedigen.
Werkgevers die eigenrisicodrager WGA zijn voelen gedurende de hele
periode van twaalf jaar een prikkel om de zieke werknemer succesvol te
laten re-integreren, waarmee de schadelast lager wordt. Van de
werkgevers die zich publiek verzekerd hebben voelen alleen grote
werkgevers deze prikkel, voor hen geldt tijdens de WGA-periode premiedifferentiatie. Voor kleine werkgevers worden de premies van de
WGA-uitkeringen sectoraal bepaald.
Bij de invulling van de maatregel tweede spoor heb ik dit verschil in
prikkelwerking als uitgangspunt genomen. Wanneer inzet van het tweede
spoor in het geheel niet meer gesanctioneerd kan worden, leidt dit
waarschijnlijk tot een hogere instroom in de WIA, omdat ook nuttige
tweede spoortrajecten achterwege blijven. Dat vind ik onwenselijk.
Daarom heb ik gekeken waar sanctiemogelijkheden nodig blijven om
succesvolle re-integratie-inspanningen af te dwingen en waar deze
kunnen vervallen. Dat betekent dat ik voor werkgevers die eigenrisicodrager zijn verder kan gaan dan de maatregel die ik aankondigde en dat ik
voor publiek verzekerde werkgevers maatwerk ga bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 544, nr. 765

5

Eigen risicodragers WGA:
Omdat de eigenrisicodrager en zijn eventuele verzekeraar voldoende
prikkels hebben om, in geval van langdurige ziekte, de re-integratie te
bespoedigen en instroom in de WGA te voorkomen, is de toetsende rol
die UWV heeft niet nodig. Ik stel daarom voor dat UWV voor de eigenrisicodragers niet meer toetst op de re-integratieverplichtingen. Daarmee
vervalt ook de mogelijkheid van UWV om een loonsanctie aan de
werkgever op te leggen.
De verzekeraar, met een eigen belang om de schadelast door re-integratie
zo laag mogelijk te houden, kan de werkgever namelijk al ondersteunen
bij de re-integratie. Bijvoorbeeld door het aanbieden van
re-integratietrajecten. Dit in aanvulling op de ondersteuning en advisering
van de bedrijfsarts of arbodienst aan werknemer en werkgever. Ook kan
de verzekeraar de werkgever hiertoe prikkelen door bij stijgende instroom
in de WGA de premie te verhogen. Het weghalen van UWV als toetsende
organisatie zet werkgevers en verzekeraars steviger in hun rol waarbij ze
zelf scherp moeten zijn op re-integratie.
Publiek verzekerden WGA:
Voor publiek verzekerde werkgevers blijft een toetsende rol door UWV
nodig. Voor hen is de financiële prikkel om de instroom in de WGA te
voorkomen minder groot. Zij hebben bijvoorbeeld geen verzekeraar die
verder dan de loondoorbetalingsperiode van twee jaar kijkt. Wanneer een
zieke werknemer niet meer terug kan keren in zijn oude werk, dient zo
spoedig mogelijk een tweede spoor gestart te worden. Ruim een derde
van de ingezette re-integratie tweede spoortrajecten leidt tot werkhervatting en is daarmee in het belang van de werknemer en werkgever. De
prikkels voor werkgevers om zich hiervoor in te spannen nemen echter af
naarmate de loondoorbetalingsperiode van twee jaar verstrijkt. UWV zal
daarom zijn toetsende rol bij (voor de WGA) publiek verzekerde
werkgevers behouden.
Voorts merk ik op dat bij werkgevers onduidelijkheid bestaat over de wijze
waarop UWV de inzet van het tweede spoor beoordeelt. Werkgevers
dienen eerder te weten waar zij aan toe zijn. UWV kan hen helpen bij de
vormgeving van, en ondersteuning bij, het re-integratietraject. Vooral
kleine werkgevers worden hiermee geholpen, aangezien bij hen toeval
een grote rol speelt bij de omvang van langdurig ziekteverzuim en zij dus
minder ervaring op kunnen doen met de re-integratie van langdurig zieke
werknemers. Ik stel daarom voor dat publiek verzekerde werkgevers
tussentijds, rond de eerstejaarsevaluatie, het UWV (tegen betaling) om
advies kunnen vragen over de inzet van het tweede spoor. Als de
werkgever dit advies opvolgt en de re-integratie verloopt conform dit
advies, kan UWV geen loonsanctie opleggen. Verloopt de re-integratie niet
conform het advies, bijvoorbeeld omdat herstel achterwege blijft, dan kan
de werkgever om een tweede advies vragen over de inzet van het tweede
spoor. Voorgestelde maatregelen leiden tot aanpassing van de werkwijze
en inzet van de deskundigheid bij UWV. UWV zal deze maatregelen zoals
gebruikelijk toetsen op uitvoerbaarheid.
Uit gesprekken met sociale partners is gebleken dat ook zij, net als ik, van
mening zijn dat het niet wenselijk is dat er werkgevers zijn die een tweede
spoortraject inzetten, enkel en alleen om een loonsanctie te voorkomen.
De voorgestelde invulling kan vooralsnog niet op steun rekenen. Ik
betreur dit, maar vind het tegelijkertijd onwenselijk om nog langer te
wachten. Het is immers bij alle betrokkenen duidelijk dat werkgevers
knelpunten ervaren bij het tweede spoor. De maatregelen voor eigenrisicodragers en publiek verzekerden werk ik daarom uit in een wetswijziging
die ik begin volgend jaar voorleg ter internetconsultatie. Ondertussen blijf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 544, nr. 765

6

ik in gesprek met sociale partners over aanpassingen die het draagvlak
van het voorstel verbeteren.
Verder ben ik met UWV en andere betrokkenen in gesprek over de
werkwijze die zij hanteren bij de beoordeling door UWV of de werkgever
voldoende re-integratie-inspanningen heeft geleverd. Bij deze beoordeling
wordt «dat wat redelijkerwijs van de werkgever verwacht kan worden» als
uitgangspunt genomen. Werkgevers vinden de invulling van dit begrip in
sommige gevallen niet duidelijk genoeg. Ik wil werkgevers meer duidelijkheid geven over wat redelijk is en wat niet. De uitgangspunten van
re-integratie blijven overeind: iedereen werkt naar vermogen. Slechte
arbeidsmarktperspectieven zijn dus geen reden om van re-integratie
tweede spoor af te zien. Het is echter niet redelijk om tweede spoor
re-integratie-inspanningen van een werkgever te verwachten als bijvoorbeeld de werknemer vanwege ziekte pas laat kon starten met de
re-integratie en eerste spoor re-integratie nog niet de kans heeft gehad
zich te bewijzen. In overleg met onder andere UWV bezie ik hoe de
beleidsregels en de werkwijzer RIV-toets (toets op het re-integratieverslag)
verduidelijkt kunnen worden zodat werkgevers beter weten waar zij aan
toe zijn.
2.2 Vervroegde IVA-aanvraag
De tweede maatregel die opgenomen is in mijn brief van 21 april, geeft de
werkgever de mogelijkheid om voor zijn zieke werknemer een vervroegde
IVA-aanvraag te doen. Deze maatregel heeft als doel om situaties te
voorkomen waarin de werkgever en werknemer met
re-integratieverplichtingen te maken krijgen en de werkgever zware
financiële lasten heeft, terwijl uit het advies van de bedrijfsarts of
arbodienst blijkt dat de werknemer duurzaam geen functionele mogelijkheden heeft.
In sommige gevallen is namelijk al eerder dan na 104 weken ziekte
duidelijk dat een werknemer duurzaam geen functionele mogelijkheden
meer heeft. Re-integratie is dus nu en in de toekomst niet aan de orde. De
werknemer kan dan een aanvraag voor verkorte wachttijd indienen en
eerder in aanmerking komen voor een IVA-uitkering. In de huidige situatie
kan alleen de werknemer een vervroegde IVA-uitkering aanvragen. Als een
werknemer deze niet aanvraagt, terwijl de werknemer duurzaam geen
functionele mogelijkheden heeft, blijft de werkgever volledig financieel
verantwoordelijk en verantwoordelijk voor de re-integratie van de
werknemer. In een situatie waar een werknemer nu, en in de toekomst,
niet meer kan werken vind ik dit onwenselijk.
Allereerst heb ik om meer inzicht te krijgen in de omvang van de
problematiek onderzoek laten verrichten door UWV. UWV heeft op basis
van een representatieve steekproef van werknemers, die na 104 weken
ziekte een IVA-uitkering toegekend hebben gekregen (150 dossiers),
bekeken in hoeveel gevallen er sprake geweest had kunnen zijn van
toekenning van een vervroegde IVA-uitkering. Uit het onderzoek blijkt dat
in circa 1% van de gevallen4 een aanvraag verkorte wachttijd (vervroegde
IVA-aanvraag) van toepassing had kunnen zijn. Gemiddeld zijn er per jaar
2000 toekenningen voor de IVA5. Er zijn dus jaarlijks circa 20 gevallen,
waarbij een vervroegde IVA-uitkering aan de orde is en deze niet wordt
aangevraagd.
4

Toegekende IVA uitkeringen aan niet-vangnetters bij bereiken reguliere einde wachttijd, waarbij
sprake is van volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid.
5
Het betreft hier toegekende IVA-aanvragen na 104 weken wachttijd, exclusief vangnetters en
exclusief toegekende IVA-aanvragen verkorte wachttijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 544, nr. 765

7

Uit het onderzoek blijkt dat in veruit de meeste gevallen, waar een
vervroegde IVA aan de orde is, deze ook door de werknemer wordt
aangevraagd. Ondanks het feit dat het aantal vervroegde IVA-aanvragen
dat achterwege blijft beperkt is, kan het uitblijven van een vervroegde
IVA-aanvraag voor individuele werkgevers enerzijds een onnodige en
grote financiële last en anderzijds een onnodige last van
re-integratieverplichtingen betekenen.
Bij de uitwerking van de in april aangekondigde maatregel ben ik echter
op belangrijke bezwaren gestuit. Deze bezwaren liggen in het feit dat de
WIA, waar de IVA deel van uitmaakt, een werknemersverzekering is.
Overgaan van een systeem waarbij de werknemer vrijwillig een aanvraag
kan doen naar een systeem waarbij de werkgever – zonder instemming
van de werknemer – de regie voert over de aanvraag, verandert het
karakter van de verzekering ingrijpend. Dit vind ik onwenselijk en daarom
heb ik gezocht naar een alternatief waarbij er voldoende sturingsmogelijkheden voor de werkgever zijn, indien de werknemer niet over gaat tot een
vervroegde IVA-aanvraag.
Het is nog niet gelukt om tot een invulling te komen die uitvoerbaar is en
op voldoende draagvlak kan rekenen. Ik vind het belangrijk dat voor een
maatregel als deze, waar het evenwicht tussen werknemersrechten en
werkgeversverplichtingen kan verschuiven, voldoende draagvlak bestaat.
Dat laat onverlet dat de in april voorgestelde maatregel invulling behoeft.
Met sociale partners ben ik daarom op zoek naar een gedragen invulling.
Als het wetsvoorstel tweede spoor voor internetconsultatie voorligt zal ik
ook de invulling voor deze maatregel presenteren.
2.3 Premiefluctuaties
Zoals ik tijdens het AO Arbeidsongeschiktheid van 22 juni 20166 heb
aangegeven, heb ik inmiddels een convenant verzuimverzekeringen
gesloten met het Verbond van Verzekeraars (zie bijlage)7. Aanleiding
hiervoor zijn de knelpunten die kleine en middelgrote werkgevers ervaren
bij de premies voor de verzuimverzekering. Werkgevers hebben behoefte
aan een voorspelbare en zo veel mogelijk stabiele premie. In de praktijk
blijkt dat werkgevers geconfronteerd worden met onverwachte premiefluctuaties. In het convenant hebben wij afspraken gemaakt over een
transparante premiestelling en een transparant verzuimproduct. Hierdoor
kunnen werkgevers bewuster voor een verzuimverzekering kiezen en
zullen zij niet te maken krijgen met onverwachte premiefluctuaties.
De afspraken worden momenteel nader uitgewerkt in bindende zelfregulering door het Verbond van Verzekeraars. Met ingang van 1 januari 2017
zal de bindende zelfregulering van toepassing zijn. VNO-NCW en MKB
Nederland hebben mij laten weten het convenant positief te ondersteunen
en zijn betrokken bij de uitwerking van de afspraken. Zoals tijdens het AO
Arbeidsongeschiktheid van 22 juni 2016 aangegeven zal ik door middel
van regulier overleg met MKB Nederland het effect van de gemaakte
afspraken monitoren.
3. Slot
De afgelopen jaren is de instroom in de arbeidsongeschiktheidsregelingen
enorm gedaald. Ook zien wij dat re-integratie na ziekte succesvol is. Om
dit te bereiken zijn er verschillende verantwoordelijkheden bij werkgevers
belegd. Met succes, maar ik ben mij ervan bewust dat deze lasten zwaar
6
7

Kamerstuk 29 544, nr. 741
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 544, nr. 765

8

op de schouders van werkgevers kunnen drukken. Dit zet de draagvlak
voor het stelsel onder druk. Daarom neem ik maatregelen om de ervaren
knelpunten rondom het tweede spoor weg te nemen. Met deze maatregelen bied ik ondersteuning daar waar nodig en haal ik overbodige
prikkels weg. De komende periode zal ik de aangekondigde maatregelen
nader uitwerken volgens de in deze brief beschreven lijn, tenzij sociale
partners met een alternatief voorstel komen dat op draagvlak bij alle
betrokkenen kan rekenen. Ook voor de maatregel vervroegde
IVA-aanvraag werk ik, samen met sociale partners, aan een invulling die
op voldoende draagvlak kan rekenen.
De SER buigt zich momenteel over een advies over de arbeidsmarkt voor
langdurig werklozen en een sluitend stelsel voor inkomenswaarborg
tijdens ziekte. Dit advies in onderdeel van een bredere werkagenda van de
SER. De SER heeft aangegeven meer tijd nodig te hebben voor bovengenoemd advies en verwacht dat het in het voorjaar van 2017 gereed is. Ik
wacht het advies af.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 544, nr. 765

9