Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

26 234

Vergaderingen Interim Committee en
Development Committee

Nr. 195

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 januari 2017
Hierbij informeren wij u over de uitkomst van de onderhandelingen voor
de middelenaanvulling van IDA18 die in december 2016 zijn afgerond1. De
International Development Association (IDA) is het onderdeel van de
Wereldbankgroep dat concessionele leningen en schenkingen verstrekt
aan de armste landen in de wereld. Elke drie jaar worden onderhandelingen gevoerd over de middelenaanvulling van dit fonds. IDA18 loopt van
2017 tot en met 2020. Uw Kamer is op 27 september 2016 geïnformeerd
over de Nederlands inzet (Kamerstuk 26 234, nr. 191).
De middelenaanvulling van IDA18 vond plaats in het jaar nadat de
internationale gemeenschap afspraken heeft gemaakt over ambitieuze
doelstellingen voor duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding,
vastgelegd in de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDGs), en het Klimaatakkoord van Parijs. De afgelopen decennia zijn belangrijke resultaten
geboekt en is het aantal mensen dat in extreme armoede leeft sterk
gedaald. Extreme armoede is nu in toenemende mate geconcentreerd in
landen waar fragiliteit en conflict, klimaatverandering en onvoldoende
arbeidsmogelijkheden als gevolg van demografische ontwikkelingen
bedreigingen vormen voor ontwikkeling. In deze context zijn de doelstellingen van de Bank om extreme armoede uit te bannen en gedeelde
welvaart te bereiken onverminderd relevant. IDA speelt als ’s werelds
grootste bron van concessionele financiering een essentiële rol in het
stimuleren van economische groei en ontwikkeling in de armste landen.

1

kst-26234-195
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 195

1

1. Onderhandelingsresultaat
Het kabinet kijkt terug op een succesvolle middelenaanvulling. Donoren
zijn tijdens de laatste onderhandelingsronde op 14–15 december 2016 in
Indonesië een financieel pakket overeengekomen van USD 75 miljard voor
de armste landen voor de periode 2017 tot en met 2020. Nederland heeft
invloed kunnen uitoefenen op de uitkomst van de onderhandelingen,
onder andere door het organiseren van drie coördinatiebijeenkomsten in
EU++-verband (EU, plus Zwitserland, IJsland, Noorwegen, VS, Canada,
Australië en Japan).
De Nederlandse ontwikkelingsprioriteiten worden nadrukkelijk gereflecteerd in de gekozen thematische focus van IDA18: fragiliteit, gender,
klimaatverandering, governance en werkgelegenheid. Met de bijeengebrachte middelen zal de Bank zich onder meer inzetten voor duurzame
ontwikkeling, jeugdwerkgelegenheid, gelijke kansen voor meisjes,
betaalbare reproductieve gezondheidszorg en arbeidsparticipatie van
vrouwen. Geschat wordt dat de Bank met de bijeengebrachte middelen de
komende drie jaar toegang tot water biedt aan 45 miljoen mensen,
basisgezondheidsdiensten aan 400 miljoen mensen, financiële diensten
aan 4–6 miljoen mensen, leerkrachten opleidt voor meer dan 300 miljoen
kinderen, veilige kraamzorg verzorgt voor 11 miljoen vrouwen en een
extra 5 Gigawatt levert aan hernieuwbare energie. IDA. De komende drie
jaar verdubbelt IDA bovendien de inzet in landen die getroffen zijn door
fragiliteit of conflict. Het aandeel van de IDA18-middelen dat wordt
besteed in fragiele staten is daarmee groter dan tijdens IDA17.
IDA18 legt een grotere nadruk op private sectorontwikkeling en het
aantrekken van private investeringen voor ontwikkeling. IDA gaat in de
armste, meer risicovolle landen nauwer samenwerken met de twee
private sectoronderdelen van de Wereldbank – de International Financial
Corporation (IFC) en de Multilateral Investment Guarantee Agency
(MIGA) – om in die landen meer private investeringen aan te trekken.
Daarnaast zal IDA haar inzet op Domestic Resource Mobilization (DRM)
vergroten door landen te helpen in hun streven om een belastingopbrengst van tenminste 15 procent van het Bruto Nationaal Product te
bereiken. Hiermee draagt de Bank bij aan de Financing for Development
Agenda, de financieringsagenda voor de Duurzame Ontwikkelingsdoelen.
Deze aanpak is in lijn met het Nederlandse beleid om de inkomsten van
ontwikkelingslanden te verbreden van traditionele donormiddelen naar
nationale publieke inkomsten en private investeringen, om op die manier
de transitie van hulp naar handel te stimuleren.
Met de focus op armoedebestrijding en gedeelde welvaart vervult IDA een
belangrijke rol bij het tegengaan van grondoorzaken van irreguliere
migratie. In lijn met de Nederlandse inzet creëert de Bank een apart loket
van USD 2 miljard om steun te bieden aan zowel vluchtelingen als
gastgemeenschappen (opvang in de regio). Verder zal IDA extra middelen
reserveren voor landen die worden getroffen door crises. Het instrumentarium om weerbaarheid en crisisrespons in ontwikkelingslanden te
versterken wordt uitgebreid. Op deze manier tracht IDA te voorkomen dat
ontwikkelingswinsten teniet worden gedaan door exogene schokken,
zoals natuurrampen, pandemieën of economische crises. Onder andere
worden Catastrophe Deferred Drawdown Options (CAT-DDOs2)
beschikbaar gesteld en het bestaande Crisis Response Window uitgebreid.

2

Catastrophe Deferred Drawdown Options zijn kredietlijnen waar landen gebruik van kunnen
maken na de uitbraak van een crisis, indien ze van tevoren hebben aangetoond te beschikken
over adequaat beleid om rampenrisico’s te verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 195

2

De belangrijkste innovatie onder IDA18 is dat IDA deze doelstellingen zal
verwezenlijken door naast donorbijdragen voor het eerst ook financiering
uit de kapitaalmarkt aan te trekken. Dit gebeurt met het over de afgelopen
middelenaanvullingen ingelegde kapitaal als onderpand en op basis van
haar pas verkregen triple A-status. Nederland ondersteunt deze stap naar
de kapitaalmarkt van harte, omdat het IDA’s value for money sterk
vergroot. IDA kan hiermee het totale financiële pakket significant
uitbreiden, waardoor er aanzienlijk meer financiering beschikbaar komt
om de armste landen te ondersteunen in het behalen van de Duurzame
Ontwikkelingsdoelen en hun doelstellingen in het kader van het Klimaatakkoord, waarvan het jaarlijkse investeringsgat op 2.500 miljard wordt
geschat.3 IDA kan additionele leningen verstrekken tegen iets hogere
rentepercentages aan graduerende landen die de armoedegrens
ontstijgen. Zo zal IDA deze landen, die nog onvoldoende belastinginkomsten kunnen genereren om teruglopende ODA te compenseren,
helpen in hun transitie naar middeninkomensland. Voor donoren betekent
deze innovatie dat IDA voor elke nieuw ingelegde dollar in plaats van twee
nu drie dollar kan verstrekken aan ontwikkelingslanden.
2. Nederlandse bijdrage
Het kabinet beoordeelt internationale organisaties op effectiviteit en
relevantie voor het Nederlandse beleid – met name de speerpunten water,
voedselzekerheid, vrouwenrechten en seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten (SRGR), veiligheid en rechtsorde. In de internationale donor rankings, IOB-evaluatie en de multilaterale scorecards
scoort IDA hoog op effectiviteit en transparantie.4 De Wereldbank is een
voorloper op het gebied van toegankelijkheid van data, projectgegevens
en kennis (hoogste categorie International Aid Transparency Initiative).
Het Center for Global Development en Brookings Institution zien IDA als
één van de leidende verstrekkers van ontwikkelingsfinanciering.5
Voor Nederland is IDA een belangrijke ontwikkelingspartner. Als invloedrijke donor is Nederland in staat geweest om de afgelopen jaren sterke
convergentie te bewerkstelligen tussen het Nederlandse BHOS-beleid en
prioriteiten van de Bank. IDA heeft grote convening power, tracht
fragmentatie van ontwikkelingsinspanningen tegen te gaan door partijen
op zowel nationaal als internationaal niveau samen te brengen en vervult
een belangrijke kennisfunctie. De financiering van IDA is vraaggestuurd en
grotendeels ongeoormerkt, waarbij IDA de financiële slagkracht heeft om
daadwerkelijk effectieve ontwikkelingsresultaten te realiseren. IDA17 heeft
onder andere toegang tot schoon drinkwater geboden aan 50 miljoen
mensen, essentiële gezondheidszorg geleverd aan 413 miljoen mensen en
205 miljoen kinderen gevaccineerd. Ongeveer 18 procent van de IDA17envelop (ongeveer 7,2 miljard dollar) is naar fragiele staten gegaan. Over
de resultaten tijdens IDA17 bent u in de inzetbrief reeds geïnformeerd
(Kamerstuk 26 234, nr. 191).
Als gevolg van de ambitieuze Duurzame Ontwikkelingsdoelen, het
Klimaatakkoord en uitdagingen als fragiliteit en de vluchtelingenproblematiek is de vraag naar concessionele financiering toegenomen. Om hier
een belangrijke bijdrage aan te leveren heeft de Bank voor IDA18
aangestuurd op een financieel pakket van USD 75 miljard – een groei van
3

UNCTAD. World Investment Report 2014. Investing in the SDG’s: an action plan.
Zie Multilaterale Scorecard: Wereldbank, 19 juni 2015 en IOB-rapport Working with the
Worldbank; Evaluation of Dutch World Bank policies and funding (2000–2011), april 2013
(Kamerstuk 26 234, nr. 134).
5
Nancy Birdsall and Homi Kharas, The Quality Of Official Development Assistance (quODA),
7 oktober 2014.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 195

3

40 procent ten opzichte van IDA17, dat een omvang kende van USD 52
miljard. Doordat IDA voor het eerst in haar geschiedenis naar de
kapitaalmarkt gaat is het mogelijk om dit financiële pakket te realiseren
met gelijkblijvende donormiddelen. Deze donormiddelen blijven echter
onverminderd nodig vanwege het concessionele karakter van IDA. Een
deel van de financiering van IDA wordt immers geschonken of tegen zeer
lage rentes uitgeleend en terugbetalingen van klantlanden zijn onvoldoende om de schuldfinanciering uit de markt volledig terug te betalen.
Rating agencies hebben aangegeven dat gelijkblijvende steun van
donoren noodzakelijk is voor het behoud van de triple A-status van IDA.
Het kabinet heeft besloten om de totale Nederlandse bijdrage aan IDA op
hetzelfde niveau te houden als IDA17. Dit is gebaseerd op een aandeel van
2,71 procent. Het continueren van de Nederlandse bijdrage komt neer op
een totale bijdrage van EUR 748 miljoen voor de periode van 2017 tot en
met 2020. Deze betaling zal over negen jaar worden verspreid en is
inclusief de verplichting die Nederland in het verleden is aangegaan in het
kader van het Highly Indebted Poor Countries-initiatief (HIPC). De
HIPC-bijdrage wordt traditioneel gebaseerd op de aandelen van IDA13.
Het aandeel van Nederland hierin bedraagt 2,87 procent en komt neer op
EUR 57 miljoen. Om de totale bijdrage aan IDA constant te houden ten
opzichte van IDA17 en daarmee het totale financiële pakket van USD 75
miljard mogelijk te maken, bedraagt de Nederlandse core-bijdrage EUR
690 miljoen. De bovenstaande verplichtingen vallen binnen de daarvoor
bestemde ruimte op de begroting van het Ministerie van Financiën (IXB)
(Kamerstuk 34 550 IX) en van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII) (Kamerstuk 34 550 XVII) waarmee de Staten-Generaal
hebben ingestemd.
Tabel 1: Nederlandse bijdrage aan IDA18
IDA171

IDA18
Begroting

1.1 Core-bijdrage (incl. credits door versneld
inbetalen)
1.2 Compensatie schuldverlichting HIPC
1.3 Overig
1.4 Compensatie schuldverlichting MDRI
TOTAAL

IX
XVII
XVII
XVII

Aandeel

EUR

EUR

2,69%
2,87%
2,87%
2,87%

690,28
57,31
n.v.t.
n.v.t.

681,91
51,66
14,02
n.v.t.

2,71%

747,59

747,59

1

Onder IDA17 heeft Nederland gebruik gemaakt van de mogelijkheid om versneld in te betalen,
waardoor de financiële bijdrage van EUR 726,98 extra credits opgehoogd is tot een totale
bijdrage van EUR 747,59 miljoen. Deze extra credits weerspiegelen het financiële voordeel dat
IDA heeft van het vroegtijdig ontvangen van de Nederlandse bijdrage. Onder IDA18 zouden deze
extra credits substantieel lager liggen. Het financiële voordeel van het versneld inbetalen voor
IDA is onder IDA18 veel beperkter omdat IDA nu tegen lage tarieven kan lenen als gevolg van de
wereldwijde lage rentes op de kapitaalmarkt.

Bij de besluitvorming over het Multilateral Debt Relief Initiative (MDRI) in
2006 zijn verplichtingen aangegaan voor de volledige periode waarover
MDRI van toepassing is, van 2007 tot 2044.7 Donoren hebben destijds
afgesproken dat formele toezeggingen door middel van Instruments of
Commitment in ieder geval tien jaar vooruit moeten worden gedaan
(zogenaamde ten-year rolling commitments). Donoren zijn derhalve
gevraagd om naast de core-bijdrage en compensatie voor HIPC, tevens
toezeggingen te formaliseren voor de periode 2026–2028. Het gaat om een
totaalbedrag van USD 4,1 miljard. Nederland zal (voor het aandeel van
7

http://siteresources.worldbank.org/INTDEBTDEPT/Resources/35765.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 195

4

2,87 procent, wat neerkomt op EUR 121,64 miljoen) het reeds aangegane
Instruments of Commitment aanpassen. Omdat dit een toezegging is die
reeds is aangegaan in 2006, is deze verplichting niet opgenomen in
bovenstaande tabel.
Naast Nederland hebben de meeste donoren (alle G7-landen, Zweden,
Australië, België en Noorwegen) gehoor gegeven aan het verzoek van de
Bank om de bijdrage voor IDA18 constant te houden ten opzichte van
IDA17. Een aantal opkomende economieën is verwelkomd als nieuwe
donor (Algerije, Pakistan en Iran) of heeft besloten om de bijdrage te
verhogen (China en Indonesië). Nederland blijft de achtste donor (zie
tabel 2).
Als gevolg van de veranderende verhoudingen in de wereldeconomie zal
Nederland op termijn een deel van het stemgewicht binnen de Bank
moeten inleveren om ruimte te maken voor opkomende economieën. De
bijdragen aan IDA mitigeren dit effect, omdat zij worden meegewogen in
de zogeheten dynamische formule, die een belangrijke rol zal spelen in de
bepaling van het aandeel waarop individuele aandeelhouders recht
hebben. Uw Kamer is hierover reeds geïnformeerd in de Kamerbrief over
de Nederlands inzet (Kamerstuk 26 234, nr. 191).
Tabel 2: Aandeel top 10 donoren aan IDA18 en IDA17

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Verenigd Koninkrijk
Verenigde Staten
Japan
Duitsland
Frankrijk
Canada
Zweden
Nederland
Zwitserland
Italië

IDA18

IDA17

12,97%
12,51%
10,31%
5,83%
4,86%
3,36%
3,08%
2,71%
2,14%
2,06%

13,00%
11,13%
10,01%
6,05%
4,91%
3,71%
3,46%
2,81%
2,30%
2,14%

3. Financieringspakket IDA18
Het uiteindelijke financieringspakket van IDA18 bestaat uit drie verschillende bronnen: schenkingsbijdragen van donoren, interne middelen en
schuldfinanciering (leningen van donoren aan IDA of financiering door
IDA verkregen op de kapitaalmarkt). De Bank heeft er rekening mee
gehouden dat in de afgelopen drie jaar vrijwel alle grote munteenheden
(onder meer de Euro, Britse Pond, Japanse Yen en Canadese Dollar) zijn
gedeprecieerd ten opzichte van de Amerikaanse Dollar. In dollars komt dit
uit op een verlaging van de schenkingsbijdrage van partners met 11% tot
een totale omvang van USD 27,2 miljard. Tabel 3 geeft een uitgesplitst
overzicht van het financieringskader van IDA18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 195

5

Tabel 3. Financieringspakket van IDA18
IDA18
in miljard

IDA17

EUR

USD

USD

18,8
1,8

21,0
2,1

3,6

4,1

22,8
2,2
1,0
4,5

24,2

27,2

30,6

17,8

19,9

14,3

0,5

0,6

3,2

1,0

1,1

0,6

Totaal

19,3

21,6

18,1

3. Schuldfinanciering
3.1 Concessionele Partner
Leningen (excl. schenkingselement)
3.2 Marktfinanciering

3,5
19,9

3,9
22,3

3,5
0,0

Totaal

23,4

26,2

TOTAAL

66,9

75,0

1. Schenkingsbijdrage van partners
1.1 Core-bijdrage
1.2 Compensatie HIPC-kosten
1.3 Overig
1.4 Compensatie MDRI-kosten
Totaal
2. Interne financiering
2.1 Terugbetalingen van leningen
2.2 Bijdragen uit netto inkomen
IBRD en IFC
2.3 Overheveling van middelen
uit eerdere IDA-ronden

Verschil
USD

– 3,4

– 11%

3,5

19%

3,5

22,8

656%

52,1

22,9

44%

De bijdragen van interne middelen stijgen onder IDA18 tot een totaal van
USD 21,6 miljard. Tot interne middelen worden rente- en terugbetalingen
van uitstaande leningen gerekend. Andere onderdelen van de Wereldbankgroep – de International Bank for Reconstruction and Development
(IBRD) en de International Finance Corporation (IFC) – dragen een deel van
het netto-inkomen bij aan IDA (USD 0,6 miljard). Deze bijdrage is lager
dan onder IDA17, omdat het netto-inkomen van deze onderdelen onder
druk staat als gevolg van de wereldwijde lage rentes.
Het totale pakket van IDA kan sterk groeien doordat IDA voor het eerst
USD 22,3 miljard aan financiering uit de markt zal aantrekken. Naast
marktfinanciering zal IDA18 voor een deel gebruik blijven maken van de
onder IDA17 geïntroduceerde donorleningen. Vijf landen zullen onder
IDA18 leningen verstrekken aan IDA, hetgeen netto USD 3,9 miljard aan
extra beschikbare donormiddelen zal opleveren.
4. Tot slot
Met een succesvolle achttiende middelenaanvulling bestendigt IDA haar
positie in de internationale ontwikkelingsfinancieringsarchitectuur. Het
continueren van een significante Nederlandse bijdrage betekent tevens
dat IDA de komende jaren een belangrijke partner blijft voor het Nederlandse beleid. De bijdrage van Nederland draagt bij aan de sterke positie
die Nederland heeft binnen de Wereldbank en het behoud van de
permanente zetel van Nederland in het dagelijks bestuur van de Bank. Als
invloedrijke donor zal Nederland toezicht blijven houden op het functioneren van de Wereldbank en op de implementatie van de overeengekomen afspraken onder IDA18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 195

6

Halverwege deze IDA18-periode vindt de zogenaamde Mid-Term Review
plaats om de voortgang in de uitvoering te bespreken. Zoals gebruikelijk
zal de uw Kamer over de uitkomsten hiervan worden geïnformeerd.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 195

7