Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 086

Wijziging van de Wet op het financieel toezicht
ter implementatie van richtlijn markten voor
financiële instrumenten (Wet implementatie
richtlijn markten voor financiële instrumenten)

Nr. 21

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juni 2009
In deze brief schets ik de stand van zaken met betrekking tot de aanpassing van het Besluit gedragstoezicht financiële ondernemingen (Bgfo). Dit
mede naar aanleiding van de vragen die de commissie voor Financiën mij
hierover stelde.
De commissie vraagt informatie over de uitkomsten van de consultatie en
de reactie daarop. Hieronder zal eerst worden ingegaan op stand van
zaken met betrekking tot de aanpassing van het Bgfo. Vervolgens worden
de belangrijkste punten uit de consultatie geschetst. Ook zal worden ingegaan op het definitieve pakket maatregelen zoals dat er nu uitziet. Daarna
wordt nog ingegaan op een openstaande vraag over de fiscale behandeling van advisering en bemiddeling. Tenslotte worden enkele opmerkingen worden gemaakt over de regelgeving omtrent unit-linked
beleggingsverzekeringen.
Vertraging kostentransparantie en bonusverbod
Met mijn brief van 12 september 2008 (kamerstuk 31 086, nr. 19) die is
besproken in een AO op 6 november 2008 (kamerstuk 31 086, nr. 20) heb
ik u geïnformeerd over het pakket maatregelen dat ik na overleg met de
markt voornemens was te gaan treffen. Dit pakket was gericht op harmonisatie van de verschillende regels op het vlak van financiële dienstverlening, t.w. de adviesmatch-regels en de regels voortvloeiend uit MiFID. De
beloningstransparantie is per 1 januari 2009 inwerking getreden en het
dienstverleningsdocument zal per 1 juli 2009 verstrekt moeten worden
door tussenpersonen.
Vervolgens zou kostentransparantie en een bonusverbod per 1 juli 2009
geregeld worden. Daarbij is vertraging opgetreden. Dat houdt verband
met niet eerder voorziene werkzaamheden in het kader van de kredietcrisis en de complexiteit van de materie. De reacties waren over het algemeen zeer gedetailleerd en vaak technisch van aard en noopten tot zorgvuldige verwerking en nader overleg. Gegeven de vaste verandermomen-

KST132261
0809tkkst31086-21
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 086, nr. 21

1

ten is het daarom noodzakelijk alle maatregelen die voor 1 juli voorzien
waren door te schuiven naar 1 januari 2010.
Recente signalen van consumentenorganisaties, AFM en verzekeraars
gaven aanleiding om de reikwijdte van de maatregelen te heroverwegen.
De AFM maakt in bijgevoegde brief melding van provisies tot boven de
80% bij koopsompolissen die in combinatie met consumptief krediet
worden verstrekt, terwijl die bij hypotheken tot 71% beliepen.1 Ik vind dat
soort provisies excessief en onacceptabel. Bij uitvaartverzekeringen zijn
ook sterke aanwijzingen van verzekeraars dat excessieve provisies worden
betaald. Daarom wil ik gebruik maken van de vertraging om de reikwijdte
van beloningstransparantie en de inducement-norm naar twee producten
betalingsbeschermers en uitvaartverzekeringen uit te breiden.
Consultatiereacties en beoordeling
De consultatie in maart heeft in totaal 16 reacties opgeleverd. Deze reacties worden voor zover partijen daar toestemming voor hebben gegeven
gepubliceerd op de website van het Ministerie van Financiën. Ik zal hier
kort in gaan op de hoofdlijnen van de reacties per onderwerp. In het algemeen kan worden gesteld dat veel commentaar van technisch-juridische
aard is. Zowel het regelen van het bonusverbod als van kostentransparantie is zeer ingewikkelde materie waarbij grote zorgvuldigheid
moet worden betracht. Het einddoel wordt echter breed gedeeld: het
belang van goede informatie voor de consument zonder het speelveld
tussen verschillende distributiekanalen en aanbieders te verstoren.

Bonusverbod
Gekozen is voor het verbieden van elke provisie anders dan afsluit- en
doorlopende provisie. Deze strikte vormgeving sluit aan bij de politieke
wens van uw Kamer om alle ontwijkroutes af te sluiten. In de consultatie
kwamen negatieve en positieve reacties op deze vormgeving. De positieve
reacties komen uit consumentenhoek en van het Verbond van Verzekeraars. Deze partijen zien deze maatregel als belangrijke stap richting een
zuiverder markt voor financiële dienstverlening. Het verbod op elke
andere beloning dan afsluit- en doorlopende provisie draagt ertoe bij dat
een adviseur zich uitsluitend zal richten op het belang van de consument.
De negatieve reacties hadden betrekking op de verstrekkendheid en rigiditeit van het verbod. Sommige partijen stellen zich op het standpunt dat de
inducement-norm (art. 149a) die per 1 januari 2009 van kracht is,
voldoende mogelijkheden biedt voor de toezichthouder om op te treden
tegen ongewenste provisies. Dit zou echter voorbijgaan aan de uitdrukkelijke wens van uw Kamer.
Tegelijkertijd heeft de consultatie wel concrete informatie opgeleverd over
bepaalde niet-geldelijke vormen van vergoeding die het adviesproces
efficiënter maken (denk aan het beschikbaar stellen van ict-toepassingen
om productvergelijkingen te faciliteren) en die bijdragen aan de kennis en
deskundigheid van financiële dienstverleners (seminars van aanbieders
bijvoorbeeld).

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Deze twee vormen van niet-geldelijke «vergoedingen» zijn in beginsel nog
wel toegestaan, omdat hiermee het belang van de klant ook gediend
wordt, terwijl het niet goed mogelijk lijkt deze «vergoedingen» per
gesloten overeenkomst door te berekenen of transparant te maken.
Daarbij blijft de norm dat dergelijke vergoedingen niet in strijd mogen zijn
met het belang van de klant gelden en zal de AFM toezien op goede
toepassing van deze norm. We stellen daarbij een ondergrens van EUR

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 086, nr. 21

2

100 voor de inducement-norm in, om onevenredige toezichtbelasting te
vermijden.

Kostentransparantie
De nieuwe bepaling (art. 58a) waarmee kostentransparantie door
aanbieders wordt geregeld voor complexe producten en hypotheken heeft
twee doelstellingen. De consument inzicht geven in totaalprijs (vergelijking soortgelijke producten faciliteren) en door opsplitsing van kosten de
werking van het product en het effect van kosten op vermogensopbouw
inzichtelijk maken.
Om te borgen dat de kostentransparantie zinvolle en vergelijkbare informatie oplevert voor consumenten, moet de totaalprijs en belangrijke
delen van de kosten nominaal in euro’s worden medegedeeld aan de
klant. Een deel van het commentaar was erop gericht te zorgen dat
aanbieders (banken en verzekeraars) dezelfde aannames hanteren op
basis waarvan een totale prijs wordt berekend, zodat vergelijkbaarheid
van de informatie voor de consument geborgd is.
Het commentaar op deze bepalingen was in hoge mate technisch van
aard. Complicaties vanwege verschillen tussen bancaire en verzekeringsproducten en zorgen omtrent begrijpelijkheid informatie voor consument
zijn op basis van de consultatiereactie zoveel mogelijk ondervangen.

Informatie over dienstverlening van aanbieders
Verschillende partijen hebben opgemerkt dat het speelveld tussen distributiekanalen wordt verstoord doordat tussenpersonen een dienstverleningsdocument moeten verstrekken en aanbieders die direct zelf financiële producten verkopen kunnen volstaan met een kwalitatieve
kostenverklaring in de offerte. Dit probleem wordt in de nu voorliggende
wijziging geadresseerd door aanbieders te verplichten ook informatie over
aard en reikwijdte van hun dienstverlening te geven bij de kostenverklaring en die kostenverklaring voorafgaand aan de offerte te doen
verstrekken aan de consument. Deze maatregel gaat vanaf 1 januari 2010.
Op basis daarvan moet de consument een geïnformeerde keuze kunnen
maken voor een distributiekanaal (tussenpersonen of directe aanbieders).
Zakelijke pensioenmarkt
In haar brief van 19 mei jl. vraagt de vaste commissie specifiek naar de
gevolgen voor de zakelijke pensioenmarkt van aangekondigde veranderingen. Bij advisering en bemiddeling omtrent pensioenproducten, wat
vaak richting werkgevers en dus zakelijke partijen geschiedt, geldt ook de
norm dat beloningen niet in strijd met het belang van de klant mogen zijn.
Ook pensioenproducten zijn complexe producten. In artikel 168a, waarin
de inducement-norm voor complexe producten wordt geregeld, is sprake
van «cliënt» waarmee niet alleen consumenten, maar ook op zakelijke
klanten, worden bedoeld.
Omzetbelasting
In het kader van de heffing van omzetbelasting zijn in het overleg van
6 november vorig jaar twee vragen aan de orde gesteld: Hoe zit het met
de advisering, wanneer moet er wel btw in rekening worden gebracht en
wanneer niet?
In het kader van de heffing van btw geldt als uitgangspunt dat bij een
combinatie van prestaties, elke prestatie normaal gesproken moet worden
onderscheiden en zelfstandig moet worden beschouwd. Dit is anders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 086, nr. 21

3

indien een prestatie als bijkomend moet worden aangemerkt. Een prestatie moet worden beschouwd als bijkomend bij een hoofddienst,
wanneer deze prestatie voor de klant geen doel op zich is, maar een
middel om de hoofddienst van de dienstverrichter zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Voor bijkomende prestaties geldt hetzelfde omzetbelastingtarief als voor de hoofdprestatie waaraan zij ondergeschikt zijn.
De prestatie van tussenpersonen bestaat uit een combinatie van prestaties, namelijk enerzijds de advisering van de consument en anderzijds het
bemiddelen bij de totstandkoming van een krediet- of een verzekeringsovereenkomst. In geval de bemiddeling als hoofdprestatie moet worden
aangemerkt, waaraan de prestatie van advisering ondergeschikt is, kan
gesproken worden van één prestatie, nl. het bemiddelen bij de totstandkoming van een kredietovereenkomst.
In praktijk zal de kredietbemiddeling veelal als de doorslaggevende prestatie kunnen worden aangemerkt en de advisering als bijkomende prestatie. Of dit daadwerkelijk het geval zal zijn hangt uiteraard af van de
concrete feiten en omstandigheden van het geval.
De totstandkoming van de kredietovereenkomst zal voor de klant het doel
zijn van de overeenkomst en niet de advisering. De advisering is dan ook
voor de klant geen doel op zich, maar slechts een middel om de hoofdprestatie, de bemiddeling, zo aantrekkelijk mogelijk te maken. De prestaties van de tussenpersoon worden dan in het kader van de heffing van
btw als één prestatie aangemerkt, nl. de bemiddeling bij de totstandkoming van een kredietovereenkomst. Deze prestatie is vrijgesteld van
heffing van btw.
De voorgestelde maatregelen op het vlak van de harmonisatie van de
provisieregelgeving veranderen niets aan de prestaties die de tussenpersoon aan de consument verricht. Er is nog steeds sprake van bemiddeling
en advisering door de tussenpersoon, waarbij het doel van de prestatie
voor de klant nog steeds de bemiddeling zal zijn en niet de advisering. De
klant wil immers een kredietovereenkomst afsluiten en laat zich daarbij
door de tussenpersoon bemiddelen. De bemiddeling zal ook dan als
hoofddienst kunnen worden aangemerkt, waar de advisering als bijkomende dienst in op gaat. De vrijstelling van btw zal dan nog steeds
kunnen worden toegepast. Het maakt voor de btw-vrijstelling van de
prestatie niet uit door wie de tussenpersoon betaald wordt.
Dit wordt anders in geval de advisering niet meer als ondergeschikt aan
de bemiddelingsdienst kan worden aangemerkt en als een zelfstandige
dienst moet worden aangemerkt. Dit zou zich bijvoorbeeld kunnen voordoen in geval de tussenpersoon voor de adviesdienst, los van de
bemiddelingsdienst, een aparte vergoeding in rekening brengt. In dat
geval zou de prestatie van de tussenpersoon gesplitst moeten worden in
een vrijgestelde bemiddelingsdienst en een belaste adviesdienst (19 %).
De advisering zal veelal als bijkomende prestatie bij het bemiddelen bij de
totstandkoming van een krediet- of verzekeringsovereenkomst zal kunnen
worden aangemerkt. De gehele prestatie van de tussenpersoon kan dan
worden aangemerkt als het bemiddelen bij de totstandkoming van
kredietovereenkomsten, welke prestatie is vrijgesteld van heffing van
omzetbelasting. De voorgestelde maatregelen brengen hier geen verandering in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 086, nr. 21

4

Regelgeving met betrekking tot unit-linked beleggingsverzekeringen
In mijn brief van 17 december 2008 heb ik aangegeven u in de eerste helft
van 2009 nader te informeren over de stand van zaken met betrekking tot
vermogensbeheer bij verzekeraars. Ik gaf hierbij aan dat de vraag in
hoeverre het vermogensbeheer bij verzekeraars onder publiekrechtelijke
gedragsregulering valt, past in het onderzoek naar beleggingsverzekeringen dat ik uitvoer. In dat onderzoek komt onder meer de vraag aan de
orde in welke mate «huisfondsen» binnen beleggingsverzekeringen gereguleerd zijn en of de eisen die in dit kader worden gesteld aan levensverzekeraars voldoen.
Huisfondsen in dit verband zijn fondsen waarin een verzekeringnemer kan
inleggen in het kader van zijn levensverzekering, maar die niet zelfstandig
als beleggingsinstelling aan het publiek worden aangeboden. Om deze
reden vallen deze fondsen niet direct onder het toezichtregime voor
beleggingsinstellingen. Indirect staan deze fondsen onder toezicht via het
toezicht dat DNB houdt op verzekeraars. Dat toezicht voorziet enerzijds in
regels ten aanzien van de onderneming, met betrekking tot de bedrijfsvoering, solvabiliteit, het aan te houden eigen vermogen, betrouwbaarheid en
zorgvuldigheid, en anderzijds ten aanzien van de producten zelf, met
betrekking tot informatie om het product te beoordelen, informatie over
de waardeopbouw en informatie over de risico’s.
In het kader van dit onderzoek heb ik geanalyseerd in hoeverre het
toezicht op beleggen via een beleggingsverzekering verschilt van het
toezicht op het zelfstandig of via een beleggingsonderneming deelnemen
in een beleggingsinstelling. Een aantal verschillen betreft de instelling
zelf, bijvoorbeeld ten aanzien van de bedrijfsvoering van de instellingen.
Zo gelden bijvoorbeeld voor verzekeraars andere normen ten aanzien van
de integere en beheerste bedrijfsvoering dan voor beleggingsondernemingen. Daarnaast verschillen de regels die van toepassing zijn op de
relatie instelling-cliënt tussen verzekeraars, beleggingsinstellingen en
beleggingsondernemingen. Dit betreft onder andere de wijze en mate van
informatieverstrekking aan cliënten. Bij beleggingsverzekeringen geldt
bijvoorbeeld niet de verplichting om historische rendementen in de Financiële bijsluiter op te nemen. In samenwerking met de AFM en DNB zal ik
bepalen in hoeverre deze verschillen in regelgeving gerechtvaardigd zijn
en dat de regels op bepaalde punten gelijkgetrokken moeten worden.
Daarbij houd ik ook nadrukkelijk rekening met verschillende actuele Europese initiatieven die harmonisering van de regelgeving willen bevorderen.
Met name de recente mededeling van de Europese Commissie met
betrekking tot de Packaged Retail Investment Products (PRIPs) is in dit
kader relevant. De Commissie heeft met deze mededeling een aanzet
gegeven voor de ontwikkeling van een solide en consistent regelgevingskader voor pakketproducten voor retailbeleggingen (de verpakte beleggingsproducten waarop wordt gedoeld zijn bijvoorbeeld beleggingsinstellingen, beleggingsverzekeringen, gestructureerde effecten en gestructureerde deposito’s). Naar verwachting komt de Europese Commissie aan
het einde van 2009 met meer concrete voorstellen voor regelgeving.
Een ander Europees initiatief dat in dit kader van belang is, is het voorstel
van de Europese Commissie voor een regelgevend kader voor alternatieve beleggingsinstellingen, de Alternative Investment Fund Managers
richtlijn (AIFM). Hieronder vallen alle beleggingsinstellingen die momenteel niet op Europees niveau gereguleerd zijn, dat wil zeggen alle fondsen
die niet onder de richtlijn inzake instellingen voor collectieve belegging in
effecten (ICBE-richtlijn) vallen. De voorgestelde regelgeving wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 086, nr. 21

5

momenteel in onderhandelingen uitgewerkt. Over de exacte reikwijdte
van de richtlijn vindt nog discussie plaats, maar de nieuwe regelgeving zal
vrijwel zeker de Nederlandse regels voor beleggingsinstellingen beïnvloeden. Mogelijk zijn de nieuwe regels ook van toepassing op huisfondsen van beleggingsverzekeringen.
In mijn beoordeling van de vraag of de verschillen in regelgeving – tussen
beleggen via een beleggingsverzekering en deelnemen in een beleggingsinstelling – al dan niet weggenomen moeten worden, zal ik meewegen of
wijziging van regelgeving vooruitlopend op deze Europese initiatieven
zinvol is, gegeven de verwachting dat Europese harmonisatie zal plaatsvinden. U zult hierover nader worden geïnformeerd.
De minister van Financiën,
W. J. Bos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 086, nr. 21

6