Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

Nr. 353

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 maart 2019
De vaste Commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft mij
gevraagd te reageren op de artikelen: «Ggz zoekt personeel: iemand is
beter dan niemand» en Levens in gevaar door krapte in ggz» (Trouw,
6 februari 2019) en «Elke dag nieuwe gezichten» (De Groene Amsterdammer, 6 februari 2019). In dat kader wordt mij ook verzocht om de
resultaten van de in deze artikelen genoemde onderzoeken en van het
verdiepende onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
(hierna: de inspectie) met de Kamer te delen. Met deze brief kom ik aan
deze verzoeken tegemoet.
Quick scan inspectie
De inspectie heeft een quick scan uitgevoerd naar het aantal meldingen
van calamiteiten en geweld in de zorgrelatie waar personeelstekorten
mogelijk ook een rol speelden. Deze quick scan is verricht naar aanleiding
van een door journalisten van de Groene ingediend Wob-verzoek. De
quick scan heeft betrekking op het jaar 2017 en de eerste helft van 2018. In
die periode is bij de inspectie uit het ggz-domein 177 maal melding
gemaakt van calamiteiten en geweld in de zorgrelatie op grond van de
Wet kwaliteit klachten en geschillen zorg (Wkkgz). Omdat de relatie met
personeelstekorten niet apart wordt geregistreerd heeft de inspectie uit
deze 177 meldingen, op basis van een niet-representatieve steekproef,
20 meldingen geselecteerd.
De inspectie heeft deze 20 dossiers geanalyseerd op een aantal
kenmerken die duiden op- of samenhangen met een personeelstekort. Zo
is er gekeken of de melding informatie bevat over een tekort aantal
medewerkers ten tijde van het incident of informatie over bijvoorbeeld de
inzet van ZZP’ers of inhuurkrachten, de kwalitatieve samenstelling van de
teams, wisselingen in personeelsbezetting en te weinig kennis van

kst-29282-353
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 282, nr. 353

1

(nieuwe/tijdelijke) medewerkers over de zorgprocessen. Een duiding van
de quick scan is door de inspectie op haar website1 geplaatst.
De inspectie geeft aan dat er bij geen van de 20 geanalyseerde calamiteiten een één-op-één verband is tussen de personeelstekorten en de
calamiteit. De inspectie geeft aan dat er altijd meerdere oorzaken zijn die
leiden tot een calamiteit. De onderzoeken bij calamiteiten worden om die
reden ook breed opgezet. In de quick scan is personeelstekort als een
grondoorzaak benoemd als een zorgaanbieder na onderzoek van het
incident aangeeft dat personeelstekort (of de hierboven omschreven
samenhangende factoren) de belangrijkste oorzaak is van de calamiteit. Of
wanneer personeelstekort op grond van de analyse van de zorgaanbieder
als zeer nadrukkelijk bijdragende factor naar voren komt. Geeft de
zorgaanbieder aan dat één van de oorzaken bij de calamiteit personeelstekort was, maar was dit niet genoeg om als «grondoorzaak» te worden
aangemerkt, dan is dit in de quick scan aangemerkt als dat de calamiteit
hier mede door werd veroorzaakt.
Uit de quick scan blijkt dat in 4 gevallen personeelstekort was aangegeven
als grondoorzaak. In 5 gevallen speelden personeelstekorten in aanloop
tot- en/of in samenhang met de calamiteit een nadrukkelijke rol. In
11 gevallen is geen relatie gevonden tussen personele inzet en ontstaanswijze van de calamiteit.
Verdiepende analyse
Uit de quick scan van de inspectie blijkt een zorgelijk beeld. Tegelijkertijd
geeft ook de inspectie aan dat het een quick scan is op basis van een
niet-representatieve steekproef waardoor het niet goed mogelijk is om
conclusies te trekken over een beeld voor de gehele ggz-sector.
Daarom voert de inspectie een verdiepende analyse uit. Vanaf begin van
dit jaar inventariseert de inspectie per afgesloten melding van een
calamiteit binnen deze sector of personeelstekorten een rol hebben
gespeeld in de verblijfssituatie waar de patiënt zich bevond ten tijde van
de calamiteit. Hiermee krijgen we over 2019 een representatief beeld van
het aantal bij de inspectie gemelde calamiteiten waarbij personeelstekorten als één van de factoren hebben meegespeeld. Ik verwacht de
resultaten van deze inventarisatie begin 2020, en ik zal deze zo spoedig
mogelijk met uw Kamer delen. De inspectie maakt de resultaten openbaar
op haar website.
Werkwijze bij calamiteiten
Wanneer er een incident of een calamiteit plaatsvindt is het belangrijk dat
de zorgaanbieder hiervan leert om herhaling zoveel als mogelijk te
voorkomen. De zorgaanbieder moet daarom zelf grondig onderzoek doen
naar de gebeurtenissen en de onderliggende oorzaken en hierover
rapporteren aan de inspectie. Deze werkwijze volgt uit de Wkkgz. Deze
onderzoeken moeten worden uitgevoerd volgens de calamiteitenrichtlijn
van de inspectie.
De inspectie beoordeelt de kwaliteit van het onderzoek, de navolgbaarheid
van de uitkomsten en de passendheid van de voorgenomen verbetermaatregelen en of er nog andere maatregelen moeten worden genomen.
Ook kan de inspectie vragen om het onderzoek te laten leiden door een
onafhankelijke voorzitter (van buiten de zorgaanbieder) of zelf een
aanvullend onderzoek uitvoeren.
1

https://www.igj.nl/documenten/publicaties/2019/02/05/%E2%80%98quickscan%E2%80%99personeelstekorten-ggz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 282, nr. 353

2

De calamiteiten en geweldsincidenten uit de quickscan zijn dus grondig
onderzocht en er zijn per calamiteit of incident passende verbetermaatregelen genomen.
Regulier toezicht
Zorgaanbieders zijn verantwoordelijk voor goede en veilige zorg en
moeten daarom zelf vooraf maatregelen nemen om zoveel als mogelijk te
voorkomen dat er incidenten of calamiteiten plaatsvinden. De inspectie
kijkt in haar reguliere toezicht wat instellingen preventief doen door bij
een ggz-instelling te toetsen of hun beleid op gebied van kwaliteit,
veiligheid en personele inzet op orde is. Daarbij wordt de verzamelde
kennis vanuit de gemelde calamiteiten betrokken. Zo toetst zij op risico’s
en ziet zij toe op het lerend vermogen van zorgaanbieders. Wanneer de
kwaliteit en veiligheid niet geborgd zijn, moet de zorgaanbieder hier
maatregelen op nemen. Juist nu het personele vraagstuk zoveel impact
heeft op medewerkers en cliënten, zal de inspectie de inzet op goed
werkgeverschap verder versterken. In bestuurlijke overleggen met
organisaties zoals GGZ Nederland en NVvP wordt dit onderwerp
geagendeerd, om ook op sectorniveau de dialoog over verbeteracties te
kunnen voeren.
Voldoende personeel
Het is duidelijk dat personeelstekorten een probleem vormen in de ggz.
We werken al geruime tijd met partijen in het veld aan oplossingen, maar
de materie is hardnekkig. Mede daarom hebben we in het
Hoofdlijnenakkoord-ggz afspraken gemaakt over de arbeidsmarkt.
We blijven vol inzetten op voldoende en gekwalificeerd personeel. Er is en
wordt hard gewerkt om meer mensen aan te trekken voor de hele zorg en
in de ggz in het bijzonder. Het is goed dat in de ggz, net als in de gehele
sector zorg en welzijn, het aantal mensen dat werkt toeneemt. In het derde
kwartaal van 2018 werkten 94.400 mensen in de ggz. Dat is ongeveer
6.800 meer dan in het jaar ervoor. Dat is een stijging van 8%. Van de
beroepen waarvan VWS de opleiding financiert neemt het aantal
werkzame personen sterk toe. In 2018 werkten ruim 10.000
GZ-psychologen. Drie jaar eerder waren dit nog ruim 8.500.
Instroom van voldoende nieuwe medewerkers blijf ik actief stimuleren
met onder meer de financiering van vervolgopleidingen op basis van
ramingen van het Capaciteitsorgaan. Dit gaat voor 2019 om ruim
€ 125 miljoen euro voor de opleiding van onder andere GZ-psychologen,
psychiaters en verpleegkundig specialisten in de ggz. Dit is inclusief de in
het Hoofdlijnenakkoord ggz afgesproken € 20 miljoen extra voor
opleidingsplekken in 2019. Met deze middelen kunnen in 2019 1.678
mensen beginnen aan de opleiding. Dit is ruim 300 meer dan in 2018.
Met de partijen die deelnemen aan het hoofdlijnenakkoord ggz heb ik
verschillende afspraken gemaakt om het werken in de ggz aantrekkelijker
te maken. Zonder uitputtend te zijn, wil ik hier een aantal van de relevante
acties uit het Hoofdlijnenakkoord ggz benoemen:
• Het opleiden van voldoende professionals in de ggz draagt in
belangrijke mate bij aan het oplossen van de arbeidsmarkproblematiek. Om deze reden is afgesproken dat VWS in 2019 150 extra
opleidingsplaatsen beschikbaar stelt voor GZ-psychologen. Daarnaast
wordt, zoals hiervoor genoemd, eenmalig maximaal € 20 miljoen extra
geïnvesteerd in opleidingen, die in 2019 starten.
• Om ervoor te zorgen dat er voldoende behandelaren zijn voor de
crisis- avond nacht en weekenddiensten stellen de NVvP, V&VN en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 282, nr. 353

3

•

•

GGZ Nederland gezamenlijk een plan op. Ik ben met deze partijen in
overleg en bezie samen met hen wat we kunnen doen om de concretisering en implementatie van dit plan te bespoedigen.
Het verminderen van regeldruk kan een bijdrage leveren aan het
verminderen van de arbeidsmarktproblematiek. Door bijvoorbeeld in
te zetten op het bevorderen van meerjarige contracten, het schrappen
van de stapeling van keurmerken en het inrichten van een meer
procesgerichte verantwoording op gepast gebruik is er meer tijd
beschikbaar voor directe patiëntenzorg.
Om de beschikbaarheid van regiebehandelaren te bevorderen, maken
de partijen zich sterk om binnen de mogelijkheden voor functiedifferentiatie en taakherschikking meer beroepsgroepen in te zetten als
regiebehandelaar.

Daarnaast werk ik samen met de Ministers van VWS en voor MZS aan het
actieprogramma «Werken in de Zorg». Hiermee beogen we het
personeelstekort terug te dringen door in te zetten op meer mensen voor
de sector en het behoud van mensen die al in de zorg werken. Over de
voortgang wordt u apart geïnformeerd.
Gesprekken in het veld
De artikelen in Trouw en de Groene Amsterdammer bevestigen het
bestaande beeld dat de arbeidsmarktproblematiek in de ggz sector urgent
is. Ik herken dit beeld. Ik ga graag in gesprek met de mensen in de praktijk
om de signalen die hier worden afgegeven beter te kunnen duiden. Het is
belangrijk om precies te weten wat hier speelt.
Ik heb voor de korte termijn een aantal gesprekken gepland met
bestuurders en locatiemanagers van de ggz-instellingen waarover is
geschreven. Ik wil van hen weten of zij de bevindingen uit de quickscan
van de inspectie herkennen. Ook wil ik van hen horen hoe zij zijn omgaan
met eventuele capaciteitsproblemen. Welke actie ondernemen zij om bij
personeelstekorten incidenten of calamiteiten te voorkomen? Met de
medewerkers wil ik graag van gedachten wisselen over wat hen drijft in
het werk dat zijn doen, over wat zij tegenkomen, en waar zij hulp nodig
hebben. Als ik de artikelen goed begrijp gaat het hier om meer dan alleen
voldoende personeel. Medewerkers hebben het ook over veiligheid,
regeldruk, erkenning en waardering. Ik wil daarom spreken met
medewerkers en zo mogelijk ook met (vertegenwoordigers van) cliënten
in de ggz.
Eind maart voer ik bestuurlijk overleg met de partijen die deelnemen aan
het Hoofdlijnenakkoord ggz. De problematiek die wordt geschetst in de
beide artikelen wil ik hier, mede op basis van mijn gesprekken in het veld,
aan de orde stellen. Ik zal met de veldpartijen bespreken welke versnellingen er kunnen worden doorgevoerd op de acties in het Hoofdlijnenakkoord ggz, en wat daarvoor nodig is. Ik zal uw Kamer op de hoogte
houden van de ontwikkelingen.
Ik hoop met deze gesprekken te kunnen bepalen of we de voortgang van
het oplossen van de problematiek kunnen bespoedigen door bestaande
acties aan te scherpen of te versnellen of door aanvullende acties de
ondernemen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 282, nr. 353

4