Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 399

Regels voor het kunnen verlenen van verplichte
zorg aan een persoon met een psychische
stoornis (Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg)

Nr. 89

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 november 2018
Op 11 september jl. heb ik uw Kamer mede namens de Minister voor
Rechtsbescherming en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (VWS) het Tussenrapport van de heer Hoekstra toegezonden.1 In
deze brief geef ik onze beleidsreactie op het Tussenrapport. Tevens
informeer ik uw Kamer over de opvolging van de motie van het lid Van
der Staaij (SGP) c.s.2 en de toezeggingen gedaan tijdens het debat van
4 juli jl. over ontbrekende profielen van veroordeelden in de
DNA-databank.3
Mijn beleidsreactie op het Tussenrapport sluit aan op de beleidsreactie op
de eindrapportage van het Schakelteam Personen met Verward Gedrag4,
die uw Kamer op 26 september ontving van de Staatssecretaris van VWS.
In deze brief ga ik specifiek in op de uitwisseling van informatie tussen
GGZ en politie, mede met het oog op het door het lid van uw Kamer De
Lange – tijdens de Regeling van werkzaamheden op 12 september jl.5 –
aangevraagde debat met de Staatssecretaris van VWS en mij.
In een afzonderlijke brief ga ik in op het verzoek dat de vaste commissie
voor Justitie en Veiligheid bij brief van 13 september jl. heeft gedaan om
bij deze beleidsreactie ook een overzicht te geven van de wetgeving die
uw Kamer op het gebied van DNA-onderzoek de komende tijd kan
verwachten. Voor die splitsing heb ik gekozen, omdat die wetgeving
grotendeels niet samenhangt met de rapportage van de heer Hoekstra.
Het is mijn bedoeling het gevraagde wetgevingsoverzicht kort na het
uitkomen van deze brief te geven.
Voordat ik inhoudelijk reageer op de aanbevelingen van de heer Hoekstra,
wil ik benadrukken dat ik zijn gevoel van urgentie deel, niet alleen ten
1

Kamerstuk 32 399, nr. 88.
Kamerstuk 29 279, nr. 450.
3
Handelingen II 2017/18, nr. 102, item 19.
4
Kamerstuk 25 424, nr. 424.
5
Handelingen II 2017/18, nr. 108, item 6.
2

kst-32399-89
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

1

aanzien van een adequate uitvoering van de Wet DNA-onderzoek bij
veroordeelden (verder Wet DNA-V), maar ook waar het gaat om het
vraagstuk van personen met verward gedrag. Dankzij de inspanningen
van het Schakelteam personen met verward gedrag samen met alle
betrokken partners, cliënten en hun familie, is er nu een basis gelegd voor
een goede aanpak van personen met verward gedrag. Cruciaal is dat
zorgwekkende signalen vroegtijdig worden gezien, gemeld en door de
juiste professionals opgepakt. Om dat te bereiken is een 24/7 sterk en
proactief netwerk nodig van samenwerkende partners uit zowel zorg,
sociaal domein als veiligheid op het niveau van wijken. We zijn er nog
niet. Het vraagstuk vergt een lange adem en het is nu te kwetsbaar om de
ondersteuning los te laten. Er komt daarom een vervolg op het
Schakelteam. Uw Kamer wordt hierover voor 1 december 2018
geïnformeerd.
Er zijn in de maatschappij personen met een ernstige psychiatrische
aandoening, die in verschillende mate agressief, overlastgevend en
gevaarlijk gedrag vertonen. Zij hebben geen strafrechtelijke titel (meer),
willen geen behandeling, begeleiding of (begeleid) wonen, maar hebben
dit wel nodig. Deze groep lijkt verantwoordelijk voor een belangrijk deel
van de overlast, risicovolle situaties en komt in de zorg- en veiligheidshuizen (verder ZVHH-en) met enige regelmaat in beeld. Ik vraag telkens
extra aandacht voor deze groep bij politie, openbaar ministerie (verder
OM), verzekeraars, gemeenten, zorginstellingen en gehandicaptenzorg.
Daarbij benadruk ik nog eens dat deze specifieke groep in negatieve zin
het beeld beïnvloedt voor de veel bredere groep personen met verward
gedrag die geen herhaaldelijke of ernstige overlast veroorzaken en vooral
ondersteuning en zorg nodig hebben.
Op basis van duidelijke, soms indringende signalen over deze specifieke
groep van onder meer de ZVHH-en en andere professionals uit het veld is
één van mijn speerpunten het verbeteren van de aanpak van deze groep
en het terugdringen van daarmee samenhangende veiligheidsrisico’s. Dat
de urgentie rondom dit complexe vraagstuk onverminderd hoog is, blijkt
uit enkele belangrijke stappen die de afgelopen tijd zijn gezet en die ik hier
kort aanhaal.
Aanpak ZVHH-en voor personen met verward en potentieel gevaarlijk
gedrag
De professionals in de ZVHH richten zich op de aanpak van complexe
casuïstiek, waaronder ook de aanpak van deze groep personen met
verward gedrag. In pilots wordt momenteel bekeken welke specifieke
aanpak deze groep nodig heeft. Zo zetten de betrokken partners met
elkaar in op betere monitoring en begeleiding van deze doelgroep.
Kortstondige bespreking in het ZVHH is niet afdoende om de problemen
te verhelpen en risico’s te verminderen. Er wordt door middel van een
integrale persoonsgerichte aanpak invulling gegeven aan betere samenwerking tussen veiligheid, zorg en het sociaal domein voor deze complexe
groep. Er worden op regionaal niveau «top X-lijsten» opgesteld van de
meest bewerkelijke en risicovolle groep. Aan de hand van nadere analyse
en betere coördinatie wordt meer zicht op deze groep verkregen en
worden individuele plannen van aanpak opgesteld. Het is cruciaal dat
deze groep goed gemonitord blijft en dat de zorg snel kan worden op- en
afgeschaald, al naar gelang de situatie.
De ketenveldnorm voor de levensloopfunctie en beveiligde intensieve
zorg, die naar aanleiding van het programma Continuïteit van zorg is
ontwikkeld en met ingang van 1 januari 2020 landelijk wordt geïmplementeerd, zal daar een belangrijke functie in vervullen. De levensloopfunctie
moet stabiliteit brengen waarbij voor zorg kan worden op- en afgeschaald,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

2

van beveiligde zorg tot het oplossen van problematiek op het terrein van
wonen, werk/dagbesteding en schuldsanering. Inmiddels zijn er afspraken
gemaakt tussen Zorgverzekeraars Nederland en GGZ Nederland dat de
beschikbaarheid van beveiligde zorg per 1 januari 2019 toeneemt met 151
bedden.
De ontwikkelingen van de pilots om te komen tot een persoonsgerichte
aanpak worden gemonitord. De werkzame bestanddelen worden gebruikt
om te komen tot een landelijke uitrol van de aanpak.
Voorafgaand aan de invoering van maatregelen kunnen pilots, zoals
hiervoor genoemd, uitermate behulpzaam zijn, bijvoorbeeld voor het
zorgvuldig in beeld brengen van de vereiste randvoorwaarden voor
effectieve en duurzame oplossingen. Pilots dienen uiteraard wel een einde
te kennen en te leiden tot heldere conclusies en inbedding in de
organisaties.
Essentieel is dat we samen stappen zetten op het vlak van informatiedeling. Enkel als we hierin vorderingen maken kunnen we ook daadwerkelijk vroegtijdig ingrijpen mogelijk maken. Hierover zijn partijen het eens.
Ik zal me er binnen de strafrechtketen hard voor maken dat we hierin onze
verantwoordelijkheid nemen. Ik verwacht dit ook van andere partijen die
hier een belangrijke rol in hebben te spelen, zoals zorgprofessionals,
gemeenten en andere vanuit de zorg betrokkenen, voor zover mogelijk
binnen de wettelijke kaders.
Op het moment dat iemand bekend is bij het ZVHH en zich verplaatst naar
een andere regio is het voor het borgen van de veiligheid van belang dat
de ontvangende regio hier weet van heeft. Met de ZVHH-en wordt gewerkt
aan een landelijke check op bekendheid. Ongeacht welk ICT-systeem het
ZVHH gebruikt, wordt het mogelijk na te gaan of de persoon al bekend is
bij een ander ZVHH. Ook vanaf de ZSM-tafel6 kan deze check mogelijk
worden gemaakt. De planning is dat volgend jaar deze landelijke check op
bekendheid mogelijk is.
In het vervolg van deze brief ga ik specifiek in op de aanbevelingen van de
heer Hoekstra, daarbij de volgorde van zijn aanbevelingen in zijn
Tussenrapport aanhoudend.
Aanbeveling 1. Oproep om urgentie en voortgang maatregelen
De heer Hoekstra heeft, zoals in zijn eerste aanbeveling verwoord, zijn
tussentijdse rapportage met name uitgebracht om de urgentie voor de
benodigde verbeteringen nogmaals onder de aandacht te brengen.
Tevens roept hij op om de gezamenlijke verantwoordelijkheid als kompas
te nemen.
De heer Hoekstra refereert hierbij een aantal keren aan het recente rapport
van de Inspectie van Justitie en Veiligheid (verder IJenV), dat u 2 juli jl. is
toegezonden.7 Dit rapport geeft een goed en gedetailleerd beeld van de
genomen maatregelen, bereikte resultaten en de stand van zaken van de
verbetermaatregelen waar nog aan gewerkt wordt8. Door goede samenwerking tussen en de grote inzet van de betrokken organisaties en
medewerkers heeft dit al geleid tot gewenste verbeteringen. Zoals de
IJenV en de heer Hoekstra echter ook zeggen: we zijn nog niet klaar. Ik ben
6

Politie, OM, Reclassering, Raad voor de Kinderbescherming en Slachtofferhulp komen als
ketenpartners samen om – ook buiten kantooruren en in weekenden – zaken als diefstal,
vandalisme of bedreiging direct af te handelen.
7
Kamerstuk 29 279, nr. 446.
8
Het rapport van de IJenV betreft de verbeterplannen t.a.v. DNA-V en de tenuitvoerlegging van
strafrechtelijke beslissingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

3

dan ook blij met de aangereikte concrete aanknopingspunten om verdere
verbeteringen tot stand te brengen.
De heer Hoekstra geeft in zijn rapport enkele voorbeelden waaruit hij
concludeert dat maatregelen traag worden uitgevoerd. Ik zie – met de heer
Hoekstra en de IJenV – dat er vooruitgang wordt geboekt en dat bijvoorbeeld door de inspanningen van het Schakelteam versnelling heeft
plaatsgevonden op diverse terreinen. Maar, ik moet ook constateren dat
inspanningen en gerealiseerde verbeteringen niet altijd direct leiden tot
het resultaat dat we in de praktijk beogen. Sommige veranderingen
vragen veel van de betrokkenen en kosten tijd. Ik ben het met de heer
Hoekstra eens dat het tempo erin gehouden moet worden; ook nu we in
een fase zijn beland waarin gewerkt wordt aan structurele verbeteringen
en borging.
De actualiteit – met soms enorm ingrijpende gebeurtenissen – maakt dat
het gevoel van urgentie en het gezamenlijk kompas er bij alle betrokken
partijen vanaf het begin is geweest. Vanaf het verschijnen van het eerste
rapport van de commissie Hoekstra zijn, onder gezamenlijke verantwoordelijkheid van de betrokken bewindspersonen, verbetermaatregelen
ingezet en met succes doorgevoerd.
–

Op basis van het voorgaande neem ik de eerste aanbeveling van de
heer Hoekstra ter harte. Met de verbeteringen gaan we in gezamenlijkheid stevig verder, met hetzelfde kompas vanuit ieders expertise en
verantwoordelijkheid.

Aanbeveling 2. Aantallen (bevelen tot) afname van celmateriaal
Voor de heer Hoekstra is het onduidelijk hoeveel bevelen tot afname van
celmateriaal bij veroordeelden jaarlijks worden uitgevaardigd en hoeveel
afnames van celmateriaal worden gedaan. Tevens constateert hij dat de
cijfers van de verschillende organisaties niet goed op elkaar aansluiten.
De aantallen bevelen en afnames zijn wel bekend. De cijfers die de
betrokken organisaties hanteren voor de sturing op hun interne processen
zijn gebaseerd op de fase waar die organisatie een rol heeft in het
ketenproces, met eigen definities en grootheden. Met die cijfers kan nog
niet het totale ketenproces cijfermatig sluitend in beeld worden gebracht.
Ook ik heb de behoefte aan kwantitatief zicht op het totaal van het
ketenproces. Momenteel wordt een systematiek bedacht en uitgewerkt die
het mogelijk maakt om een integraal beeld van de resultaten in het proces
DNA-V te realiseren op basis van gedeelde definities.
–

Ik volg hiermee aanbeveling 2 van de heer Hoekstra op ten aanzien van
het belang van eenduidige en feitelijke informatie over de aantallen
(bevelen tot) afname van celmateriaal bij veroordeelden.

Aanbeveling 3. Afnames van celmateriaal door politie, in penitentiaire inrichtingen en door de KMar
De heer Hoekstra baseert zijn aanbeveling 3 mede op het rapport van de
IJenV. Zoals aangegeven in dat rapport, mijn beleidsreactie daarop en
mijn reactie op vragen vanuit uw Kamer tijdens het debat van 4 juli jl.
(Handelingen II 2017/18, nr. 102, item 19) zijn bij de Dienst Justitiële
Inrichtingen (verder DJI) en bij de Koninklijke Marechaussee (verder
KMar) de afgelopen maanden diverse verbeteringen in gang gezet of
gerealiseerd. Hierover heeft uw Kamer tijdens het debat op 4 juli jl. enkele
concrete vragen gesteld, waarop ik nog schriftelijk zou reageren. Voor
mijn antwoorden op deze vragen verwijs ik naar bijlage 1 bij deze brief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

4

In aanvulling op mijn reactie tijdens het debat op 4 juli jl. (Handelingen II
2017/18, nr. 102, item 19) geef ik in deze brief aan dat de DJI verantwoordelijk is voor de afname van celmateriaal bij veroordeelden die zich in een
penitentiaire inrichting (verder PI) bevinden, daar waar het OM hiertoe
een bevel heeft gegeven. Sinds 2005 hanteert DJI een protocol voor
afname. In de praktijk is gebleken dat in sommige PI’s hierbij een
doorlooptijd werd gehanteerd waarbij het DNA-V-bevel 24 uur voor de
afnamedatum werd uitgereikt. Dit is gangbaar voor de uitreiking van
andere bevelen. Dat deze termijn voor het DNA-V-bevel niet moet worden
gehanteerd, is inmiddels verduidelijkt in een geactualiseerde procesbeschrijving die deze zomer is vastgesteld.
De heer Hoekstra verbaast zich over het lage percentage veroordeelden
met bekende woon- en/of verblijfplaats dat celmateriaal afstaat in de
penitentiaire inrichtingen. Het is op zich een logische gedachte dat op de
verblijfplaats waar de potentiële populatie zich bevindt – de PI – het
afnemen van celmateriaal, bijvoorbeeld als standaard onderdeel van het
binnenkomstproces zou kunnen worden uitgevoerd. De wet stelt echter
dat het proces van afname van celmateriaal een ketenproces is dat in
gang gezet wordt door de afgifte van een DNA-V-bevel door het OM. Niet
bij iedere veroordeelde in een PI wordt een bevel gegeven dat leidt tot
afname van celmateriaal. Voor een deel komt dit omdat de DNA-profielen
van de populatie recidivisten reeds in de DNA-databank zijn opgenomen.
Daarnaast zijn veroordeelden niet altijd in een PI geplaatst op grond van
een DNA-V-waardig delict. Voor deze veroordeelden wordt dan ook geen
bevel uitgevaardigd door het OM en door DJI geen celmateriaal
afgenomen.
–

Ik volg aanbeveling 3 van de heer Hoekstra op ten aanzien van de
noodzaak van voortgang van afname van celmateriaal bij DNA-Vveroordeelden. Een aantal aanbevelingen wordt reeds opgevolgd in
vervolg op het rapport van de IJenV. De aanbeveling van de heer
Hoekstra om de IJenV over de dan geldende stand van zaken van de
verbetermaatregelen bij de afname van celmateriaal te laten rapporteren neem ik over ten aanzien van de PI’s. Op basis van de aanbevelingen van de IJenV aan DJI en KMar en de constatering van de heer
Hoekstra dat bij de KMar een gering aantal afnames plaatsvindt, heb ik
de IJenV gevraagd dit onderzoek bij de PI’s uit te voeren en daarover
uiterlijk 1 juni 2019 te rapporteren.

Aanbeveling 4. Verdere bekorting van de doorlooptijd nauwelijks
mogelijk bij afname celmateriaal bij veroordeelden met bekend
adres
De afgelopen jaren hebben het OM en de politie herstelacties en inhaalslagen gerealiseerd. De aanzienlijke verkorting van de doorlooptijden
wordt zowel door de heer Hoekstra als de IJenV positief aangemerkt. Het
aantal dagen tussen een voor executie vrijgegeven vonnis en de afgifte
van een afnamebevel is verkort van 111 dagen in 2015 naar 10 dagen in
2017. Het percentage afnamebevelen dat binnen 14 dagen wordt
afgegeven was in 2017 81%. Het landelijk gemiddelde percentage binnen
14 dagen voor 2018 is op dit moment 88,2%.9 Vanaf 2006 zijn er inmiddels
meer dan 274.000 DNA-profielen10 in de DNA-databank opgenomen. De
continue verbetering van werkprocessen binnen de verschillende
organisaties in hun onderlinge samenhang leidt geleidelijk tot een steeds
beter ketenwerkproces DNA-V.
9
10

Bron: «DNA Dashboard» van het Management Informatie Centrum, OM.
Peildatum 26-09-2018. Dit betreft opgenomen DNA-profielen van veroordeelden. Verdachten
die later zijn veroordeeld zijn hier niet in opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

5

De heer Hoekstra ziet binnen het huidige wetssysteem echter nauwelijks
nog ruimte voor versnelling van het afnameproces, dan wel toename van
het aantal afnames. In dit kader pleit de heer Hoekstra al langer voor een
wetswijziging om eerder in het proces celmateriaal af te kunnen nemen.
De evaluatie van de Wet DNA-V is op dit moment in volle gang. De motie
van het lid Van der Staaij (SGP) c.s.11 roept onder andere op tot een
substantiële versnelling van de evaluatie van de Wet DNA-V. De onderzoekers zijn op de hoogte van de wens van uw Kamer en mij om het
onderzoek zo snel mogelijk op te leveren. Zij gaven aan dat zij door de
inhuur van een maand onderzoekscapaciteit van een extra onderzoeker in
staat zijn de opleverdatum van het evaluatierapport te verschuiven van
uiterlijk 1 april naar uiterlijk 1 maart 2019. Daartoe zijn half juli jl. de extra
benodigde financiële middelen beschikbaar gesteld. De onderzoekers
gaven aan dat het niet mogelijk is om op voorhand een opleverdatum
voor 1 maart 2019 te garanderen zonder concessies te doen aan de
kwaliteit van de evaluatie.
Tevens bevestig ik naar aanleiding van deze motie dat ik de voorbereidingen voor een eventuele aanpassing van de Wet DNA-V breed tref. In
ieder geval worden de verschillende scenario’s die tijdens het debat op
4 juli jl. (Handelingen II 2017/18, nr. 102, item 19) de revue zijn gepasseerd
nader onderzocht. Dit betreft conservatoire afname van celmateriaal bij
personen die in verzekering zijn gesteld. Ook wordt conservatoire afname
van celmateriaal bij alle personen in de fase van inbewaringstelling
bezien. Bij voornoemde scenario’s wordt eveneens gekeken naar de
mogelijkheid conservatoire afname van celmateriaal te beperken tot
personen die niet beschikken over een vaste woon- of verblijfplaats in
Nederland.
Over de problematiek die de aangehouden motie van het lid Van Oosten
(VVD) c.s.12 agendeert over het gebruik van de gegevens van de Basisregistratie Personen in de strafrechtketen, vindt er overleg plaats met het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Gezamenlijk
wordt er momenteel gekeken naar eventuele verbetermogelijkheden. Bij
mijn beleidsreactie op het eindrapport van de heer Hoekstra, informeer ik
uw Kamer hier nader over.
–

Ondanks de constatering van de heer Hoekstra in aanbeveling 4 dat
verdere verkorting van de doorlooptijd bij afname van celmateriaal bij
veroordeelden met een bekend adres nauwelijks mogelijk is, blijven de
betrokken organisaties zich hiervoor inzetten. De constatering is voor
de heer Hoekstra reden nogmaals (indirect) aan te kaarten dat
wetswijziging nodig is. Hierover ga ik met uw Kamer in gesprek, op
basis van het huidige voorwerk dat wordt gedaan, zoals de wetsevaluatie en impactanalyses van een aantal scenario’s voor een eventuele
wetswijziging.

Aanbeveling 5. Spoorloos verdwenen veroordeelden die niet
alleen celmateriaal moeten afstaan
In mijn brief van 2 juli jl. (Kamerstuk 29 279, nr. 446) heb ik u geïnformeerd
over de DNA-V-veroordeelden die in het opsporingssysteem (verder OPS)
van de politie terecht komen.
Er is aandacht voor verdere verbetering van de opsporing van DNA-Vveroordeelden zonder bekende woon- of verblijfplaats. Zo wordt op de

11
12

Zie noot 2.
Kamerstuk 29 279, nr. 451.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

6

«landelijke executietafel»13 niet alleen gezocht naar veroordeelden die
hun straf nog moeten ondergaan, maar is voor de 1e tranche de combinatie gemaakt met de veroordeelden met openstaande straffen die nog
celmateriaal af moeten staan. Daarnaast wordt samen met de vreemdelingenketen de mogelijkheid onderzocht om de rechtelijke beslissing over
afstaan van celmateriaal sneller beschikbaar te hebben; dit om te
voorkomen dat vreemdelingen worden uitgezet voordat bij de verblijfslocatie bekend is dat bij hen celmateriaal moet worden afgenomen.
Al met al zal het lastig blijven van alle DNA-V-gesignaleerden celmateriaal
af te nemen, omdat van veel gesignaleerden – ondanks alle inspanningen
– niet meer te achterhalen is waar ze zijn; zeker als ze al jarenlang in het
OPS staan. Ook bevinden veel gesignaleerden zich naar alle waarschijnlijkheid inmiddels in het buitenland, zoals onder meer blijkt uit onderzoek
dat het CBS in de eerste helft van 2018 heeft uitgevoerd in opdracht van
het Ministerie van JenV en uit gericht onderzoek naar de verblijfplaats van
betrokkenen. Uit die onderzoeken blijkt dat 80 à 90% van de gesignaleerden zeer waarschijnlijk in het buitenland verblijft. Bestaande internationale regelgeving biedt in het merendeel van deze gevallen geen grond
om betrokkenen terug naar Nederland te halen dan wel de straf over te
dragen aan het land waar de gesignaleerde zich vermoedelijk bevindt.
De ontwikkeling van DNA-V-gesignaleerden in de afgelopen jaren en de
actuele stand van zaken van de voorraad en samenstelling daarvan in het
OPS treft u aan in de tabel in bijlage 2 bij deze brief. Deze tabel geeft het
verloop weer van de ontwikkeling van de instroom en het percentage van
uitstroom in het jaar van instroom. Tevens is de verhouding van het aantal
gesignaleerden zonder en met bekend adres dat in het OPS instroomt
zichtbaar. De laatste kolom geeft het percentage weer van de nu nog
openstaande DNA-V-bevelen van zaken die bijvoorbeeld zijn ingestroomd
in 2006.
Door de jaren heen wordt gemiddeld bij 95% van de DNA-Vveroordeelden met bekend adres alsnog het celmateriaal afgenomen
binnen een jaar na instroom in het OPS. Voor de (veel grotere) doelgroep
met onbekend adres is dit helaas aanzienlijk lager, doordat ze niet
vindbaar zijn en we er derhalve niet actief op kunnen inzetten. Desondanks wordt er gedurende de jaren na instroom in het OPS alsnog
celmateriaal afgenomen van deze doelgroep. Dit komt doordat bij een
(toevallig) contact met de politie of KMar (verkeerscontrole, aankomst/
vertrek van luchthaven, aanhouding voor een strafbaar feit e.d.) er een
controle wordt gedaan of deze persoon gesignaleerd staat.
Ter illustratie ten aanzien van de cijfers in de regel met betrekking tot
2006: van de DNA-V-gesignaleerden (met bekend en onbekend adres) die
in het OPS zijn ingestroomd in 2006 is in 2006 ruim 56% celmateriaal
afgenomen. Tussen 2007 tot heden van nog eens 39,5% en op dit moment
staat van deze, in 2006 ingestroomde, gesignaleerden nog 4,5% open.
Naarmate een persoon langer gesignaleerd staat, wordt na verloop van
tijd de kans kleiner dat deze nog wordt aangetroffen door politie of KMar.
Meestal bevinden deze personen zich in het buitenland.
–

Ik omarm aanbeveling 5 van de heer Hoekstra om de ketenbrede
aanpak van de doelgroep onvindbare veroordeelden te verbeteren,
onder andere door betere kwaliteit en gebruik van verblijfsgegevens.
Het onder de Minister voor Rechtsbescherming ingezette Programma

13

Vanuit het programma Onvindbaren is sinds april 2018 een operationele verdeeltafel actief
voor regievoering op de feitelijke opsporing van veroordeelden en het (door)ontwikkelen van
een persoonsgerichte tenuitvoerlegging van openstaande straffen. Openbaar ministerie,
politie, CJIB (AICE), FAST, het Ministerie van JenV en de justitiële informatiedienst zetten hier
gezamenlijk capaciteit voor in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

7

Onvindbaren, dat mede inzet op de opsporing van onvindbare
DNA-V-veroordeelden, speelt hierbij een belangrijke rol. Uw Kamer
wordt over de voortgang van dit programma uiterlijk eind 2018
geïnformeerd.
Aanbeveling 6. Een sluitende aanpak van en zorg voor personen
met verward gedrag en gevaarzetting
Naast de activiteiten van het Schakelteam, is de afgelopen jaren de inzet
vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid (verder JenV) toegespitst
op de categorie personen die wel bekend is bij de GGZ en/of justitie en
voor wie de veiligheidsrisico’s beter beheerst dienen te worden. Voor een
goed werkende aanpak en om incidenten zoveel mogelijk te voorkomen,
is een goede samenwerking tussen de domeinen zorg en veiligheid
essentieel. Omdat deze domeinen goeddeels gescheiden werelden waren,
is volop ingezet op een betere samenwerking en informatie-uitwisseling.
Met name de ZVHH-en spelen hierin een belangrijke rol.
Samenwerking en informatie-uitwisseling
Op het gebied van samenwerking en informatie-uitwisseling zijn er
diverse trajecten. Zo is uit een recente inventarisatie gebleken dat bij
casusoverleggen in de ZVHH-en indien nodig de GGZ aansluit. Politie en
GGZ (in mindere mate) melden een complexe casus aan bij een ZVHH als
ze zich zorgen maken over een persoon.
Daarnaast lopen er diverse pilots met betrekking tot de aanpak van
personen met verward gedrag bij de ZVHH-en. Dit is onderdeel van de
meerjarenagenda van de ZVHH-en 2017–2020. Deze pilots hebben tot doel
het verbeteren van casusoverleggen en het doorontwikkelen van een
persoonsgerichte aanpak en moeten leiden tot breed in te zetten
werkzame processen en afspraken. Dit gebeurt door een wijkgerichte
aanpak en is mede gericht op preventie en vroegsignalering.
Het belang van informatie-uitwisseling is één van de thema’s die de heer
Hoekstra, net als het Schakelteam, als een van de kernthema’s neerzet ten
aanzien van de aanpak van personen met verward gedrag. Om professionals goed te kunnen ondersteunen bij vragen rond het delen van
gegevens zijn er door het Ministerie van JenV en de ketenpartners, zoals
de GGZ, de politie e.a. verschillende trajecten gestart.
Zo is door alle relevante partners het handvat gegevensdeling in het zorgen veiligheidsdomein opgesteld. Dit document is de basis voor trainingen
die momenteel aan beleidsmedewerkers, juristen en professionals in het
zorg- en veiligheidsdomein worden geven. Daarnaast is er een webtool
voor professionals en wordt gewerkt aan een app. Tevens is inzichtelijk
gemaakt welke gegevens mogen worden gedeeld tussen professionals
aan de ZSM14-tafel. Ook loopt er een traject om inzichtelijk te maken op
welke wijze zorgvuldig een meldpunt (advies- en triagepunt) kan worden
ingericht en wat de wettelijke grondslag is om bepaalde gegevens te
delen, bijvoorbeeld ten aanzien van de E33-meldingen van de politie.
UPP
De wettelijke knelpunten ten aanzien gegevensverwerking in het sociaal
domein worden opgepakt in het kader van het traject Uitwisseling
Persoonsgegevens en Privacy (verder UPP). Dit traject is onderdeel van
het programma Sociaal Domein. In UPP werken de verantwoordelijke
departementen (VWS, SZW, JenV en OCW), de VNG en enkele gemeenten
onder regie van BZK samen aan oplossingen voor wettelijke knelpunten
14

Zie noot 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

8

die in de praktijk van het sociaal domein naar voren zijn gekomen. De
UPP-aanpak moet er toe leiden dat er een eenduidige wettelijke grondslag
komt voor gemeenten om, daar waar dit noodzakelijk is gezien de
hulpvraag en de problematiek, hun inwoners integrale ondersteuning te
kunnen bieden zoals dit is voorzien met de decentralisaties in het sociaal
domein.
Wvggz
Met de invoering per 1 januari 2020 van de Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg (verder Wvggz, Kamerstuk 32 399) wordt de informatieuitwisseling tussen professionals over de domeinen heen verder
verbeterd. Om te beoordelen of verplichte zorg noodzakelijk is – en voor
de voorbereiding en de uitvoering van de verplichte zorg – is het
essentieel dat het OM, de politie, de gemeenten en de GGZ informatie met
elkaar delen. Ook relevante informatie van de familie wordt bij de
beoordeling betrokken. Op dit moment wordt in het Ketenprogramma
Wvggz door de ketenpartners gewerkt aan de vormgeving en inrichting
van de uitwisseling van gegevens binnen de kaders van de wet.
Uitgangspunt is dat met de inwerkingtreding van de Wvggz de in die wet
bedoelde informatie-uitwisseling tussen ketenpartners adequaat, snel en
veilig kan plaatsvinden.
De Wvggz voorziet er níet in dat de politie standaard wordt geïnformeerd
als aan iemand verplichte zorg is opgelegd (vanwege risico op ernstig
nadeel voor die persoon zelf of voor anderen) of als verplichte zorg wordt
beëindigd. Met de heer Hoekstra en de politie zie ik dat er situaties kunnen
bestaan waarin het voor betrokkene en de politie van belang is dat de
politie over dit soort informatie beschikt. Tegelijkertijd mag de privacy van
de betrokkene niet onnodig worden geschonden. Samen met onder meer
de politie en het OM wordt thans de informatiebehoefte en juridische
ruimte om de politie van die informatie te voorzien in kaart gebracht. Op
basis van de uitkomsten van de verkenning wordt bezien of en in welke
gevallen de politie kan worden geïnformeerd. Het is mijn streven om de
verkenning eind dit jaar af te ronden.
Risicotaxatie
Er dient blijvend extra aandacht gegeven te worden aan een specifieke
doelgroep: personen die kampen met ernstige psychiatrische problemen
die een groot maatschappelijk veiligheidsrisico vormen. De urgentie ten
aanzien van deze personen is onverminderd hoog. Risicotaxatie is niet
alleen een opgave voor de psychiatrie. Om te komen tot een integrale
risico-inschatting is van belang dat signalen uit de domeinen zorg,
veiligheid en sociaal domein in een zo vroeg mogelijk stadium samenkomen. In dat kader zijn dus ook de aanbevelingen van de heer Hoekstra
relevant.
Vanuit de forensische zorg is een palet aan voorzieningen beschikbaar
voor strafrechtelijke personen met psychiatrische problemen, waarbij de
risico-inschatting op gevaarlijk gedrag centraal staat en waarbij in zorg- en
beveiligingsniveau wordt op- en afgeschaald als het kan dan wel
noodzakelijk is. Daarnaast worden er pilots gedraaid voor (deels)
strafrechtelijke risicovolle patiënten om met de FACT-aanpak15 het risico
op crimineel gedrag te verkleinen.

15

Flexible Assertive Community Treatment. Aanpak waarbij cliënten in hun eigen leefomgeving
wil begeleiden, behandelen en ondersteunen, aansluitend bij het gewone leven van de cliënt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

9

Familie
In de Wvggz heeft de familie een rol gekregen, in vervolg op een van de
aanbevelingen van de commissie Hoekstra. Het is van belang dat signalen
van familie en naasten in een vroeg stadium worden opgevangen en
serieus worden genomen. De Wvggz geeft mensen die verplicht worden
behandeld en hun familie meer inspraak en de mogelijkheid haar
zienswijze te geven op het zorgplan dat een integraal onderdeel vormt van
het verzoekschrift aan de rechter. Ook kan de familie de officier van justitie
dwingen een verzoekschrift voor verplichte zorg bij de rechter in te
dienen, ook als de officier van justitie daar zelf geen aanleiding toe ziet. Er
moet dan wel een verklaring zijn van een onafhankelijk psychiater dat aan
de criteria voor verplichte zorg is voldaan.
Op basis van het voorgaande kom ik tot de volgende beleidsreactie op de
aanbevelingen die de heer Hoekstra onder aanbeveling 6 noemt:
–

Met het bovenstaande ga ik aan de slag met de aanbevelingen zoals de
heer Hoekstra vermeldt in zijn Tussenrapport. Deze liggen deels in het
verlengde van of overlappen geheel met de aanbevelingen van het
Schakelteam.

Afsluitend
Met deze brief heb ik u mijn beleidsreactie gegeven op de waardevolle
aanbevelingen van de heer Hoekstra in zijn Tussenrapport en u geïnformeerd over de voortgang na het debat op 4 juli jl. (Handelingen II 2017/18,
nr. 102, item 19).
De uitvoering van de maatregelen behoudt de komende jaren de volle
aandacht om in de leefwereld daadwerkelijk de dringend noodzakelijke
verbetering te realiseren. Daarvan ben ik en zijn de bij de uitvoering
betrokken organisaties doordrongen.
Het rapport van de procureur-generaal bij de Hoge Raad, een van de
toezichthouders, verschijnt komende week. Om gezondheidsredenen
komt de heer Hoekstra iets later met zijn eindrapport, namelijk in de eerste
maanden van 2019. Ik stel hun inspanningen op prijs omdat hun rapportages bijdragen aan een voortgaande verbetering van de uitvoering. Ik zal
uw Kamer over deze rapporten informeren en u daarover mijn beleidsreactie geven.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

10

Bijlage 1.

Reactie op vragen van het lid van uw Kamer Groothuizen
In het debat vroeg het lid Groothuizen (D66) van uw Kamer mij hoeveel
van de mensen die het land verlaten via Schiphol door de KMar worden
gecontroleerd. In antwoord op deze vraag kan ik u melden dat er volgens
de gepubliceerde cijfers van Schiphol in de periode van januari tot en met
juli 2018 12 miljoen passagiers met als bestemming intercontinentaal
(buiten Schengen) zijn vertrokken en aangekomen op Schiphol (exclusief
transits). De KMar heeft deze personen gecontroleerd in het OPS en heeft
in dat kader ook bekeken of zij gesignaleerd stonden voor de afname van
celmateriaal op grond van de Wet DNA-V. In dezelfde periode zijn er 28
miljoen passagiers binnen Schengen vertrokken en aangekomen op
Schiphol. Deze personen zijn daarop niet gecontroleerd in het OPS; dit in
verband met het Verdrag van Schengen dat het vrije verkeer regelt van
personen binnen de aangesloten landen van dit verdrag. Hier geldt wel de
uitzondering op geselecteerde vluchten uit Griekenland, die volgens
artikel 4.17B van het Vreemdelingenbesluit 2000 worden gecontroleerd
door een speciaal team van de KMar. Bij het aantreffen van een vals
(reis)document of bij een asielprocedure worden personen gecontroleerd
in het OPS; dus ook op signalering in het kader van de Wet DNA-V.
Op Schiphol zijn er in bovenstaande periode 218 personen onderkend in
het OPS met een DNA-V-signalering.
Hierbij treft u aan het overzicht Afname celmateriaal bij veroordeelden op
Schiphol in de afgelopen jaren:
2014

2015

2016

2017

216

265

261

375

Het lid Groothuizen vroeg ook naar het aantal fouten dat kan zijn
veroorzaakt bij de afhandeling van afname van celmateriaal bij DNA-V
veroordeelden door het ontbreken aan technische ervaring, vooral bij de
KMar. Als er bij de KMar eerder fouten werden gemaakt, dan hadden deze
betrekking op de administratieve verwerking en doorlooptijden (van
ophalen van het DNA-pakket door de Forensische Opsporing en
doorsturen naar het Nederlands Forensisch Instituut (verder NFI)). De
afname van celmateriaal en de administratieve verwerking was nieuw en
geen dagelijks werk voor de betrokken KMar-medewerkers, waardoor het
bij aanvang meer tijd in beslag nam. Op Schiphol is de afgelopen tijd
stevig op de kwaliteit geïnvesteerd waardoor die zaken nu goed lopen. De
kwaliteit van de afname van celmateriaal en de administratieve
verwerking daarvan wordt direct door een leidinggevende gemonitord.
Het proces is stapsgewijs goed beschreven en beschikbaar voor iedere
medewerker. De doorlooptijden zijn genormeerd tot maximaal zeven
dagen (van afname, ophalen en versturen naar het NFI). Er is een vaste
contactpersoon op Schiphol voor het OM om eventuele omissies direct te
bespreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

11

Bijlage 2.

Stand van zaken Opsporingssysteem
Aantallen gesignaleerden voor DNA-Veroordeelden

Peildatum d.d. 1 oktober 2018
Deze tabel kan worden benut voor meerdere doelen, zoals:
• Terugkijken op het totaal aantal gesignaleerden, het verloop in het
afnemen van celmateriaal over de jaren en de opbouw van het aantal
openstaande gesignaleerden en de «voorraadontwikkeling».
• Een actueel beeld over de instroom, uitstroom en het aandeel
openstaande gesignaleerden over een lopend kalenderjaar. Daar
vinden nog verschuivingen in plaats.
Bij deze tabel moet naar de aparte onderdelen worden gekeken. Het is niet
goed mogelijk conclusies over het proces te trekken alleen bezien vanuit
de totalen. Dan wordt namelijk geen rekening gehouden met de nieuwe
instroom, actieve opsporing en daarbij behorende resultaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 399, nr. 89

12