Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 089

Wijziging van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
voor het jaar 2022 (Zesde incidentele
suppletoire begroting inzake vulmaatregelen
gasopslag en waardevermeerderings-regeling)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2022 wijzigingen aan te
brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat.
Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de StatenGeneraal de begrotingswet heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van
de spoedeisende maatregelen die in deze zesde incidentele suppletoire
begroting zijn opgenomen in het belang van het Rijk zijn, niet kan wachten
tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal, zal het
kabinet de uitvoering van de maatregelen starten. Hiermee wordt
gehandeld conform lid 2 van artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016.
Voor de indiening van deze zesde incidentele suppletoire begroting is uw
Kamer vooraf geïnformeerd via de Kamerbrief Onafhankelijkheid van
Russische olie, kolen en gas met behoud leveringszekerheid en de
Kamerbrief Verlenging waardevermeerderingsregeling Groningen
voorjaar 2022 van 22 april 2022.
De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
Mede namens de Minister voor Klimaat en Energie,
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

kst-36089-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 089, nr. 2

1

B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1. Leeswijzer
Ondergrenzen toelichtingen
Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven,
ontvangsten en verplichtingen zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals
opgenomen in de onderstaande tabel.
Omvang begrotingsartikel
(stand ontwerpbegroting) in €
miljoen

Beleidsmatige mutaties
(ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

1
2
5
10

2
4
10
20

< 50
=> 50 en < 200
=> 200 < 1.000
=> 1.000

In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden deze ondergrenzen.
2. Beleidsartikelen
2.1 Beleidsartikel 4 Een doelmatige energievoorziening en beperking van
de klimaatverandering
Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid zesde incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
Stand
ontwerpbegroting 2022
incl. ISB’s,
NvW en
amendementen

Mutaties
6eISB

Stand 6e ISB

Mutatie 2023

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

Verplichtingen

12.452.722

623.250

13.075.972

0

0

0

0

Uitgaven

4.359.973

623.250

4.983.223

0

0

0

0

Subsidies (regelingen)
Missiegedraven
Onderzoek Ontwikkeling
en Innovatie (MOOI)
Hernieuwbare Energietransitie (HER+)
Energie-efficiëntie
Green Deals
Demonstratieregeling
Klimaat- en Energieinnovatie (DEI+)
Subsidieregeling
Duurzame Scheepsbouw
(SDS)
Projecten Klimaat en
Energieakkoord
MEP
SDE
SDE+
SDE++
Aardwarmte
ISDE-regeling
Compensatie Energieintensieve bedrijven
(ETS)

3.959.202

623.250

4.582.452

0

0

0

0

60.135

60.135

42.140
2.368
500

42.140
2.368
500

75.963

75.963

7.075

7.075

3.981
0
687.400
2.585.508
76.855
17.500
258.000

3.981
0
687.400
2.585.508
76.855
17.500
258.000

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 089, nr. 2

2

Stand
ontwerpbegroting 2022
incl. ISB’s,
NvW en
amendementen
Carbon Capture and
Storage (CCS)
Subidieregeling
Energiebesparing en
duurzame energie
sportaccommodaties
(EDS)
Hoge Flux Reactor
Elektrisch rijden
Caribisch Nederland
Overige subsidies
Opschalingsinstrument
waterstof
Maatregelen voor
CO2-reductie
Subsidieregeling
Coöperatieve Energieopwekking (SCE)
Subsidie ondersteuning
verduurzaming mkb
IPCEI waterstof
Vulmaatregelen
gasopslag

Mutaties
6eISB

Stand 6e ISB

4.080

4.080

0
6.401
0
6.144
50.000

0
6.401
0
6.144
50.000

4.000

4.000

0

0

42.519

42.519

25.633
3.000

0

25.633
3.000

0

623.250

623.250

Leningen
Lening EBN
Lening Gasunie

61.400
61.400
0

0

61.400
61.400
0

Garanties
Verliesdeclaratie
aardwarmte

0

0

0

Opdrachten
Onderzoek mijnbouwbodembeweging
SodM onderzoek
Uitvoeringsagenda
Klimaat
Klimaat mondiaal
Onderzoek en opdrachten
Bijdrage aan agentschappen
Bijdrage aan RVO.nl
Bijdrage aan Agentschap
Telecom
Bijdrage aan NEa
Bijdrage aan KNMI
Bijdrage aan NVWA
Bijdrage aan RIVM
Bijdrage aan RWS

0
36.953

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

0
0

36.953

1.986
2.425

1.986
2.425

623
335

623
335

31.584

31.584

81.435
64.746

Mutatie 2023

0

4.103
7.536
1.264
886
1.600
1.300

81.435
64.746
4.103
7.536
1.264
886
1.600
1.300

Bijdrage aan ZBO’s/
RWT’s
Doorsluis COVA-heffing
TNO kerndepartement
TNO-SodM

142.417
111.000
29.690
1.727

0

142.417
111.000
29.690
1.727

Bijdrage aan medeoverheden
Uitkoopregeling

1.340
1.340

0

1.340
1.340

Bijdrage aan (inter)nationale organisaties

10.893

0

10.893

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 089, nr. 2

3

Stand
ontwerpbegroting 2022
incl. ISB’s,
NvW en
amendementen
Bijdrage aan Nuclear
Research Group (NRG)
Internationale contributies
PBL Rekenmeesterfunctie
Stortingen begrotingsreserve
Storting in begrotingsreserve duurzame energie
en klimaattransitie
Storting in begrotingsreserve aardwarmte
Ontvangsten
Ontvangsten COVA
Opbrengst heffing ODE
(SDE++)
Ontvangsten zoutwinning
Onttrekking reserve
duurzame energie en
klimaattransitie
ETS-ontvangsten
Onttrekking begrotingsreserve maatregelen
voor CO2-reductie
Diverse ontvangsten
Heffing gasleveringszekerheid

Mutaties
6eISB

Stand 6e ISB

8.259

8.259

1.624

1.624

1.010

1.010

66.333

0

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

0

155.250

156.000

156.000

155.250

156.000

156.000

66.333

66.333

66.333

0

0

3.720.277
111.000

Mutatie 2023

0

3.720.277
111.000

2.692.000

2.692.000

2.511

2.511

4.186
900.000

4.186
900.000

0
10.580

0
10.580

0

0

Tabel 2 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)

Verplichtingen
waarvan garantieverplichtingen
waarvan overige
verplichtingen

Stand
ontwerpbegroting 2022
incl. ISB’s,
NvW en
amendementen

Mutaties
6eISB

Stand 6e ISB

Mutatie 2023

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

12.452.722

623.250

13.075.972

0

0

0

0

44.200
12.408.522

44.200
623.250

13.031.772

Budgetflexibiliteit
Het juridisch verplichte deel van het uitgavenbudget is circa 71%. Van de
29% budgetflexibele ruimte heeft circa 13 procentpunt betrekking op de
vulmaatregel gasopslag waarvoor nog verplichtingen zullen worden
aangegaan in 2022.
Toelichting
In deze zesde incidentele suppletoire begroting wordt het parlement om
autorisatie verzocht voor het aangaan van verplichtingen en doen van
uitgaven voor de Vulmaatregel gasopslag, zoals voorgesteld in de
Kamerbrief Onafhankelijkheid van Russische olie, kolen en gas met
behoud leveringszekerheid van 22 april 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 089, nr. 2

4

Verplichtingen en uitgaven
Subsidies
Vulmaatregelen gasopslag
Momenteel is sprake van een ongebruikelijke situatie op de gasmarkt: de
zomergasprijs is hoger dan wintergasprijs. Dit maakt opslag van gas met
het oog op de winter voor marktpartijen onaantrekkelijk. Het zou immers
neerkomen op het inkopen tegen een hogere prijs dan de verwachte
verkoopprijs in de winter. Dit tast de leveringszekerheid voor aankomende
winter aan.
Voor een aantal gasopslag zijn reeds maatregelen getroffen, maar niet
voor gasopslag Bergermeer, de grootste vrij toegankelijke hoogcalorische
gasopslag van West-Europa en een belangrijk onderdeel van de energieinfrastructuur. Om gasopslag toch gevuld te krijgen neemt het kabinet de
volgende twee maatregelen.
Allereerst een subsidiemaatregel die marktpartijen voldoende stimulans
geeft om Bergermeer alsnog te vullen. Marktpartijen kunnen in een
tenderregeling meedingen naar een subsidie die hen vergoedt voor:
het negatieve verschil tussen de huidige gasprijzen en de verwachte
gasprijzen aankomende winter (de zogenoemde zomer-winter spread);
een incentivebonus (premie) om deelname te stimuleren; en
een vergoeding voor de opslagkosten (indien de partij niet reeds
opslagcapaciteit geboekt heeft in gasopslag Bergermeer).
Marktpartijen zullen zelf het gas moeten in- en verkopen. De subsidie is
enkel bedoeld om het rendabel te maken om gas op te slaan.
Daarnaast wijst het kabinet voor de resterende vulbehoefte, die niet wordt
gevuld door marktpartijen, EBN aan als partij om gas op te slaan in
Bergermeer. EBN is een beleidsdeelneming met de Staat als enige
aandeelhouder. EBN zal hiervoor eveneens een vergoeding (subsidie)
krijgen. Deze vergoeding ziet onder andere op het verschil tussen de
zomer- en wintergasprijs en de kosten verbonden aan de opslag zelf. EBN
zal de inkoop van gas zelf financieren.
Voor de twee maatregelen is € 623,25 mln nodig in 2022, waarvan € 366
mln voor de subsidieregeling en € 257,25 mln voor de vergoeding aan
EBN. De maatregelen zijn zo vormgegeven dat bij een meer gebruikelijke
prijsontwikkeling (hogere winterprijzen dan zomerprijzen) het deel van de
subsidie dat het verschil vergoedt tussen de hoge zomergasprijs en lage
wintergasprijs vervalt. De uitgaven zullen dan lager uitvallen. Andersom
geldt dat bij een sterk lagere winterprijs de uitgaven hoger kunnen
uitvallen.
Er zal gewerkt worden met voorschotten die dit jaar gedurende het
vulseizoen worden uitgekeerd. In 2023 zal de eindafrekening (subsidievaststelling) plaatsvinden. Afhankelijk van de prijsontwikkeling tot
1 oktober en de prijsontwikkeling van 1 oktober tot 1 april 2023 is er de
mogelijkheid dat uitgaven in 2023 zullen plaatsvinden in plaats van in
2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 089, nr. 2

5

Ontvangsten
Heffing gasleveringszekerheid
Gegeven het open en grensoverschrijdende karakter van de Europese
gasmarkt dragen de Nederlandse gasopslagen en het vullen ervan bij aan
de leveringszekerheid van de gehele Unie en met name de ons omringende landen. Uitgangspunt is dat de kosten die met hiervoor genoemde
maatregelen gemoeid zijn worden gedragen door de gebruikers (ofwel: de
gebruiker betaalt). Dit betreft zowel gebruikers in Nederland als
daarbuiten.
Voor het verhalen van de uiteindelijke gemaakte kosten op gebruikers
wordt, in samenhang met de uiteindelijke wijze waarop voor de langere
termijn invulling wordt gegeven aan de vulverplichting, gewerkt aan een
heffing op geboekte capaciteit voor transport via het landelijk gastransportnet van GTS (bovenop – maar niet in – de tarieven voor gastransport).
Op die manier kan de rekening worden gelegd bij de gebruikers die
profiteren van de vulling van de gasopslagen (leveringszekerheid),
inclusief de gebruikers in het buitenland. Deze heffing zal zodanig worden
uitgewerkt dat de financiering van voornoemde maatregelen een vorm
van voorfinanciering is en de uiteindelijke kosten door de gebruikers van
het gastransportnet worden opgebracht. De ontvangsten zijn voor nu
geraamd op € 155,25 mln in 2024 en € 156 mln in de jaren 2025 – 2027, in
totaal € 625,25 mln.
2.2 Beleidsartikel 5 Een veilig Groningen met perspectief
Tabel 3 Budgettaire gevolgen van beleid zesde incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
Stand
ontwerpbegroting 2022
incl. ISB’s,
NvW en
amendementen

Mutaties
6eISB

Stand 6e ISB

Mutatie 2023

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

Verplichtingen

945.961

75.000

1.020.961

0

0

0

0

Uitgaven

947.011

75.000

1.022.011

0

0

0

0

Subsidies (regelingen)
Verduurzamingsopgave
uit aardgasbaten
Geestelijke bijstand/
overige

0

75.000

75.000

0

75.000

75.000

Inkomensoverdrachten
Schadevergoedingen
Vergoeding waardedaling Groningen
Vergoeding immateriële
schade Groningen
Bijdrage Commissie
Bijzondere Situaties

698.750
506.250

Opdrachten
Werkbudget

0

0
0

698.750
506.250

116.000

116.000

75.000

75.000

1.500

1.500

2.380
2.380

0

2.380
2.380

Vermogensverschaffing/-onttrekking
0
0

0

Kapitaalinjectie EBN

0
0

Bijdrage aan agentschappen
Bijdrage aan RVO.nl

239.631
237.631

0

239.631
237.631

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 089, nr. 2

6

Stand
ontwerpbegroting 2022
incl. ISB’s,
NvW en
amendementen

Mutaties
6eISB

Stand 6e ISB

Instituut Mijnbouwschade Groningen

2.000

Bijdrage aan ZBO’s/
RWT’s
TNO publieke SDRA

1.050
1.050

0

1.050
1.050

Bijdrage aan medeoverheden
Versterken

2.200
2.200

0

2.200
2.200

3.000

0

3.000

Bijdrage aan (internationale) organisaties
Organisatie- en
programmabudget
ACVG
Bijdrage Commissie
Bijzondere Situaties
Ontvangsten
Schadevergoedingen
Uitvoeringskosten
Schade
Dividenduitkering EBN
Dividenduitkering
GasTerra
Mijnbouwwet
Vergoeding waardedaling Groningen
Vergoeding immateriële
schade Groningen
Ontvangsten publieke
SDRA
Versterken

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

2.000

3.000

3.000

0

0

1.034.281
490.625

Mutatie 2023

0

1.034.281
490.625

226.356
0

226.356
0

4.000
55.000

4.000
55.000

190.750

190.750

65.000

65.000

1.050
1.500

1.050
1.500

Tabel 4 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)

Verplichtingen
waarvan garantieverplichtingen
waarvan overige
verplichtingen

Stand
ontwerpbegroting 2022
incl. ISB’s,
NvW en
amendementen

Mutaties
6eISB

Stand 6e ISB

Mutatie 2023

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

945.961

75.000

1.020.961

0

0

0

0

945.961

75.000

1.020.961

0

0

0

0

Budgetflexibiliteit
Het juridisch verplichte deel van het uitgavenbudget is circa 93%. Van de
7% budgetflexibele ruimte heeft circa 7 procentpunt betrekking op de
waardevermeerderingsregeling waarvoor nog verplichtingen zullen
worden aangegaan in 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 089, nr. 2

7

Toelichting
In deze zesde incidentele suppletoire begroting wordt het parlement om
autorisatie verzocht voor het aangaan van verplichtingen en doen van
uitgaven voor de waardevermeerderingsregeling, zoals voorgesteld in de
Kamerbrief Verlenging waardevermeerderingsregeling Groningen
voorjaar 2022 van 22 april 2022.
Verplichtingen en uitgaven
Subsidies
Verduurzamingsopgave uit aardgasbaten
Het kabinet heeft besloten de waardevermeerderingsregeling te verlengen
tot 1 oktober 2022. Voor de verlenging wordt € 75 mln beschikbaar
gesteld. In tegenstelling tot de naam van het instrument wordt dit niet
gedekt uit aardgasbaten, maar uit bestaande (risico)reserveringen voor
Groningen op de aanvullende post van het Ministerie van Financiën. Het
volledige bedrag wordt bevoorschot aan de uitvoerder Samenwerkingsverband Noord Nederland (SNN). Met de Voorjaarsnota wordt het
parlement geïnformeerd over de toekomst van de waardevermeerderingsregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 089, nr. 2

8