Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 29

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juni 2010
Tijdens het Algemeen Overleg van 18 februari 2010 (31 963, nr. 25) heb ik
als coördinerend bewindspersoon voor dit project met de vaste
commissie voor Verkeer en Waterstaat gesproken over de gebiedsontwikkeling luchthaven Twente. Ik heb tijdens dit overleg toegezegd om de
Kamer te informeren over de besluitvorming binnen de Provincie
Overijssel. Ik ben verheugd dat ik kan meedelen dat Provinciale Staten van
Overijssel onlangs heeft gekozen voor de ontwikkeling van een burgerluchthaven Twente en verzoekt om een voortvarende aanpak van de
luchthaventender. Hetgeen aansluit bij de vragen van het CDA en de VVD
in het vorige AO waarin gevraagd werd om de vaart erin te houden.
In uw brief d.d. 17 juni (kenmerk 2010Z09507/20210D25891) heeft u
gevraagd om specifiek in te gaan op de rol van het Rijk bij de aanbesteding, de bodemsanering en het mogelijke militaire medegebruik. Daar
ga ik hieronder op in, waarbij ik eerst toelicht wat het besluit van PS
precies betekent.
In bijlage 1 wordt een toelichting gegeven op de 5 punten van mevrouw
van Gent uit het vorige AO.
Terugblik
In december 2009 heeft het Rijk een definitieve voorkeur uitgesproken
voor een gebiedsontwikkeling mét luchthaven (kamerstuk 31 936, nr. 17)
en is besloten tot overdracht van de grond aan de Provincie Overijssel en
de Gemeente Enschede. De afspraken over de grondoverdracht en
verdere betrokkenheid bij de gebiedsontwikkeling tussen Rijk en Regio
zijn destijds in een bestuursovereenkomst vastgelegd.
De gemeenteraad van Enschede stemde in met een gebiedsontwikkeling
met luchthaven, waarbij enkele onderdelen van de structuurvisie
geamendeerd zijn. Provinciale Staten van Overijssel (PS) wilde een aantal
elementen uit de voorgelegde gebiedsontwikkeling wijzigen en hebben

kst-31936-29
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 29

1

daartoe begin januari 2010 een motie aangenomen waarin kaders werden
gegeven voor een aangepaste gebiedsontwikkeling Twente.
Reactie Gedeputeerde Staten Overijssel en besluitvorming
Provinciale Staten
Op 10 maart 2010 heeft Gedeputeerde Staten van Overijssel (GS) in een
brief aan PS procesmatig geschetst hoe zij met de motie over de
gebiedsontwikkeling willen omgegaan. Eind april heeft GS een nadere
inhoudelijke reactie gegeven door formulering van een ruimtelijke visie op
de gebiedsontwikkeling Luchthaven Twente en omgeving. GS heeft hierin
gehoor gegeven aan de motie van PS door in te zetten op leisure op een
Twentse schaal en op versnelde realisatie van de ecologische hoofdstructuur, los van de luchthavenexploitatie. De daarmee gepaard gaande
effecten op de in 2009 vastgestelde businesscase worden gecompenseerd
door hiervoor vanuit de provincie € 15,6 mln beschikbaar te stellen.
Andere elementen zijn ongewijzigd gebleven.
Op 16 juni 2010 heeft PS ingestemd met de ruimtelijke visie, waarbij twee
amendementen en drie moties zijn aangenomen. Door de amendementen
wordt besluitvorming over een aansluiting op de A1 losgekoppeld van
besluitvorming over de gebiedsontwikkeling luchthaven Twente en wordt
gevraagd om in de luchthaventender een geluidscontour met een omvang
van maximaal 8 km2 vast te leggen. De moties hebben betrekking op de
uitvoering van de gebiedsontwikkeling. De Ruimtelijke Visie gebiedsontwikkeling luchthaven Twente en omgeving en het definitieve besluit van
PS zijn als bijlage bij deze brief gevoegd (bijlage 2).1
Rijksreactie op de gebiedsvisie en specifieke punten
Met de ruimtelijke visie gebiedsontwikkeling Luchthaven Twente e.o. en
de financiële compensatie zoals die door PS is vastgesteld kunnen de
beleidsmatige ambities van het Rijk onveranderd worden ingevuld.
De realisatie van de ecologische hoofdstructuur wordt niet gewijzigd maar
in de tijd naar voren gehaald en de leisure zal op Twentse schaal worden
ingevuld. Eventuele extra kaders met betrekking tot de geluidszone
zouden een potentiële exploitant minder flexibiliteit geven. Formeel is het
Rijk het Bevoegd Gezag die de geluidscontour (door middel van grenswaarden in handhavingspunten) vaststelt in een luchthavenbesluit, op
basis van de aanvraag van de initiatiefnemer. De aanbesteding van de
exploitatie van de luchthaven zal kunnen aangeven of er vanuit de markt
voldoende interesse is voor de exploitatie van de luchthaven Twente.
Aanbesteding van de luchthaven
In de bestuursovereenkomst uit december 2009 is vastgelegd dat de
Gemeente Enschede en Provincie Overijssel zorg dragen voor de
aanbesteding van de exploitatie van de luchthaven. Het Rijk adviseert bij
de de voorbereiding en realisatie van de procedures ten behoeve van de
aanbesteding en besluit samen met de regionale partijen over de wijze en
het moment waarop de exploitatie van de luchthaven zal worden
aanbesteed en gegund. Op dit moment wordt deze rol al ingevuld door
vanuit het ministerie van Verkeer en Waterstaat bij de voorbereidingen
voor de aanbesteding specialistische kennis van aanbesteding te leveren.
Bodemsanering
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

De gronden en opstallen van de voormalige militaire luchthaven worden
voor een bedrag van €29.8 mln. overgedragen aan de regio. Met
betrekking tot de saneringskosten is er overeenstemming bereikt met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 29

2

Provincie Overijssel en de Gemeente Enschede en is er geen belemmering
meer voor de overdracht van de grond. Binnen het Rijk is de verdeling van
de kosten tussen het Ministerie van Defensie en het Ministerie van
Financiën gebaseerd op het overdrachtsprotocol dat is opgesteld ten tijde
van de overdracht van de gronden tussen het Ministerie van Defensie en
het Ministerie van Financiën. Op basis hiervan draagt Defensie, als
voormalig gebruiker van het terrein, voor circa 75% bij aan de kosten voor
sanering en Financiën voor circa 25%.
Militair Medegebruik
Militair medegebruik van de luchthaven is volgens de aangenomen
ruimtelijke visie van de provincie Overijssel bespreekbaar zolang dit het
economisch effect van de luchthaven niet in de weg zit en er geen sprake
is van een structurele overschrijding van de geluidszone. Als uitvloeisel
van het regionale Aldersproces Eindhoven onderzoekt Defensie op dit
moment de mogelijkheden voor het verplaatsen van de huidige op
Eindhoven gesitueerde reservefunctie voor een F-16 squadron. Hierbij kan
worden gedacht aan enkele militaire vliegbases en mogelijk de civiele
luchthaven Twente.
Een beslissing over een voorkeurslocatie wordt door Defensie niet op
korte termijn voorzien en is onder meer afhankelijk van de kosten voor
verplaatsing naar één van deze luchthavens. In de gesprekken rond de
luchthaven Eindhoven is afgesproken dat deze kosten, ongeacht de
gekozen locatie, worden gemaximeerd op € 22 mln. Hiermee wordt niet
gedoeld of voorgesorteerd op een specifieke locatie zoals de luchthaven
Twente. Voor de aanbesteding van de luchthaven Twente is dus voorlopig
van belang dat in overleg met Defensie en de Regio wordt bezien óf en zo
ja, hoe richting aanbesteding van de exploitatie van de luchthaven het
beste met mogelijk militair medegebruik kan worden omgegaan.
Vervolgproces
Aangezien de beleidsmatige ambities van het Rijk, met het besluit van PS,
onveranderd kunnen worden ingevuld, kan de weg die het Rijk vorig jaar
heeft ingezet worden voortgezet en kan de grondoverdracht verder
worden afgerond. Hiertoe is de bestuursovereenkomst uit december 2009
middels een addendum (bijgevoegd in bijlage 2)1 in lijn gebracht met het
besluit van Provinciale Staten. Het gaat dan met name om een verwijzing
naar de juiste ruimtelijke visie inclusief de financiële compensatie hiervan
en een aanpassing van de data voor grondoverdracht door de uitgestelde
Provinciale besluitvorming. Verder blijven de afspraken uit de bestuursovereenkomst van december 2009 onveranderd.
Wanneer de overdracht van de gronden aan de regio is afgerond kunnen
de regionale partijen de uitvoering van de gebiedsontwikkeling,
waaronder de aanbesteding van de exploitatie van de luchthaven, starten.
Uiteraard wordt u over het proces met betrekking tot de aanbesteding
nader geïnformeerd, zodra daar meer over bekend is. Wanneer er een
exploitant is gecontracteerd is zal de procedure voor een luchthavenbesluit worden gestart. Dit besluit wordt in een voorhangprocedure aan de
Tweede Kamer voorgelegd. Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te
hebben.
De minister van Verkeer en Waterstaat,
C. M. P. S. Eurlings
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 29

3

Bijlage 1

Vraagpunten mevrouw van Gent
Mevrouw van Gent heeft tijdens het AO van 18 februari 2010 (31 936,
nr. 25) op vijf specifieke punten om informatie gevraagd:
1.
2.
3.
4.
5.

Wat verstaat u onder regionaal draagvlak?
Waaruit kan worden afgeleid dat er een serieuze marktvraag is naar
een vliegveld in Twente?
Waarom heeft de minister zo veel geduld met de besluitvorming
binnen de Provincie Overijssel?
Hoe rijmt u de kabinetsambitie rond het terugdringen van de CO2
uitstoot met extra capaciteit op regionale velden?
Deelt u de zorgen omtrent de aanstelling van een gebiedsregisseur?

Ad 1) Regionaal Draagvlak
Voor het draagvlak in de regio kijk ik naar de positie van verschillende
partijen. Het gaat dan om betrokken gemeenten, de Provincie Overijssel,
belangengroepen en individuen die een mening hebben over de gebiedsontwikkeling Twente. Hieruit ontstaat, zoals gebruikelijk in luchthavendossiers, een gemengd beeld met voor- en tegenstanders waarbij er
verschillende nuances zijn.
De provincie heeft de rol en positie om bovengemeentelijke belangen te
wegen. Het is daarom van belang dat de Provinciale Staten heeft
ingestemd met de ontwikkeling van een burgerluchthaven als middel ter
versterking van de economie in de regio.
Ad 2) Serieuze marktvraag
Tijdens de planvorming zijn er verschillende gesprekken gevoerd met
potentiële marktpartijen van beide gebiedsvisies. Met betrekking tot de
gebiedsontwikkeling met luchthaven ontstond hieruit het beeld dat er bij
een aantal marktpartijen interesse is voor een luchthaven in Twente. Via
de media hebben onlangs ook een aantal partijen hun interesse kenbaar
gemaakt. Zolang het echter gaat om een vrijblijvende consultatie kan dit
nooit zekerheid geven over de daadwerkelijke interesse van de markt. De
aanbesteding kan pas echt inzicht bieden in de interesse van marktpartijen.
Ad 3) Geduld met besluitvorming in PS Overijssel
We werken als Rijk en Regio al sinds juni 2007 samen aan een nieuwe
bestemming voor de voormalige militaire luchthaven Twente. Provinciale
Staten van Overijssel hadden de structuurvisie die eind december voorlag
afgewezen. Dat is jammer, maar dat kan gebeuren in een dergelijk proces.
Zowel Provinciale Staten als Gedeputeerde Staten zagen echter nog wel
mogelijkheden om de ontwikkeling met luchthaven op een andere manier
voort te zetten. Voor alle betrokken partijen is het dan verstandig om
hiervoor de ruimte te geven en geen overhaaste conclusies te trekken.
Deze ruimte heeft geleid tot de aangepaste ruimtelijke visie op de
gebiedsontwikkeling waarmee Provinciale Staten op 16 juni 2010 heeft
ingestemd.
Ad 4) Kabinetsambitie rond CO2 uitstoot
In de luchtvaartnota heeft het kabinet aangegeven dat er op een verantwoorde manier moet worden omgegaan met de groei van luchtvaart.
Vanaf 2012 geldt daarom voor vliegtuiggerelateerde emissies dat deze
onderdeel vormen van het systeem van Europese emissiehandel (ETS).
Met de sector is daarnaast een akkoord gesloten over een duurzame

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 29

4

ontwikkeling in het akkoord «Mobiliteit, logistiek en infrastructuur
2008–2020, Duurzaamheid in beweging.
Ook voor de luchthaven Twente wordt gestreefd naar duurzaamheid in
gebruik en inrichting. Bij de aanbesteding van de exploitatie van de
luchthaven Twente zal hieraan specifiek aandacht worden besteed door
duurzaamheid op te nemen als criterium.
Ad 5) Aanstelling van een Gebiedsregisseur
Wanneer de grond is overgedragen aan de regio (Provincie en Gemeente)
dan zijn zij verantwoordelijk voor de uitvoering van de gebiedsontwikkeling. Dit is een regionale aangelegenheid waar geen expliciete rol voor
het Rijk is weggelegd. Ik vind het daarom niet opportuun om mij nader uit
te laten over een gebiedsregisseur. Het Rijk zal, zoals ik eerder in deze
brief heb aangegeven, overigens wel betrokken blijven bij de aanbesteding van de exploitatie van de luchthaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 29

5