Betreft

Rondetafelgesprek, 23 mei a.s.

Amsterdam, 16 mei 2022
Geachte heer Westerhof,
Hartelijk dank voor de uitnodiging voor het rondetafelgesprek van de commissie Buitenlandse
Zaken over de uitkomsten van het onderzoeksprogramma “Onafhankelijkheid, Dekolonisatie, Geweld
en Oorlog in Indonesië, 1945-1950”. Namens het Nationaal Comité 4 en 5 mei neemt mw. drs. L.A.M.
van der Linden graag deel aan het gesprek.
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei is op 27 november 1987 bij Koninklijk besluit ingesteld met als doel
het geven van richting aan de zingeving van herdenken, vieren en het levend houden van de
herinnering aan de Tweede Wereldoorlog, de organisatie van de jaarlijkse Nationale Herdenking op 4
mei en de organisatie van de jaarlijkse Nationale Viering van de Bevrijding op 5 mei.
De uitkomsten van het onderzoeksprogramma raken direct aan deze taakstelling omdat de oorlog in
Azië zowel deel uitmaakt van de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog als van de Nationale
Herdenking. Zo staat er sinds 1947 in het monument op de Dam een urn met aarde uit voormalig
Nederlands-Indië en herdenken we sinds 1961 alle burgers en militairen die “in het belang van het
Koninkrijk zijn gevallen”, een wijziging die destijds vooral met het oog op Indië-veteranen is
doorgevoerd. Zowel de Japanse bezetting als de periode 45-49 zijn zo al decennia verankerd in de
Nationale Herdenking. Voor het Nationaal Comité is de vraag dus niet of dit oorlogsverleden een plek
heeft op de Nationale Herdenking, maar hoe we stilstaan bij dit deel van het Nederlandse
oorlogsverleden, en welke slachtoffers we daarbij herdenken.
Het Nationaal Comité heeft deelgenomen aan de klankbordgroep van het betreffende
onderzoeksprogramma met als doel op adequate wijze aangesloten te blijven en te reflecteren op
welke wijze er een herijking moet plaatsvinden op het memorandum en de tijdens de Nationale
Herdenking uitgesproken teksten en verdere programmering. Het Nationaal Comité vindt het
belangrijk dat alle getroffenen – militairen en burgers – zich welkom en gesteund voelen, zonder dat
de ernst van het geweld tijdens de oorlog in Indonesië terzijde wordt geschoven.

Het Nationaal Comité heeft besloten wijzigingen door te voeren, deze zijn ook uitgesproken op de
afgelopen herdenking van 4 mei 2022. Belangrijke wijzigingen;
•

Allereerst noemen we sinds dit jaar voorafgaand aan de twee minuten stilte tijdens de
herdenking op de Dam de koloniale oorlog in Indonesië bij naam. We verwijzen hiermee
naar alle Nederlandse én Indonesische slachtoffers die tijdens dit conflict vielen.

•

Ten tweede noemen we in de kranslegging voor burgerslachtoffers in Azië vanaf dit jaar ook
honger en dwangarbeid als doodsoorzaak, in verwijzing naar de vele hongerdoden en
dwangarbeiders onder de Indonesische bevolking.

Deze aanpassingen zijn in lijn met ons streven recht te doen aan de herinnering aan alle
burgerslachtoffers die vielen tijdens wat historicus en NIOD-onderzoeker Peter Romijn ‘de lange
Tweede Wereldoorlog’ noemt. Dit is de gehele periode 1940-1949, die zowel in Europa als in Azië
getekend werd door “oorlogsgeweld, repressie en vervolging, deportaties en massamoord, gedwongen
tewerkstelling, armoede, honger”. In Azië omspande de Lange Tweede Wereldoorlog zowel de
Japanse bezetting, de Revolutie en Bersiap daarna, als de door Nederland gevoerde koloniale oorlog.
Zo is deze tijd volgens het merendeel van de ca. 300.000 naoorlogse landverhuizers uit Indonesië
ook ervaren, aaneengesloten en ondeelbaar.
Het oude geschiedbeeld vanuit een Nederlands, bestuurlijk perspectief, waarin de Nederlandse
daderrol niet voldoende onder ogen wordt gezien, is achterhaald door nieuwe maatschappelijke en
wetenschappelijke inzichten. Dat geldt mutatis mutandis ook voor de bestaande
herdenkingspraktijken. De veranderende kijk op het koloniale verleden vraagt niet om ad hoc of
eenmalige aanpassingen. Het betreft hier een collectieve en maatschappelijke discussie, waarbinnen
het Nationaal Comité zich verbindend naar de samenleving en betrokken partners zal opstellen en
zich hier continue voor zal inspannen.
Hoogachtend,

Wim van de Donk
Voorzitter, Nationaal Comité 4 en 5 mei