2024D01581

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid hebben de
onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen
aan het lid Mutluer over de initiatiefnota van het lid Mutluer (GL-PvdA)
«Jeugdstraf- en Herstelplan: Een offensief tegen jeugdcriminaliteit»
(Kamerstuk 36 445).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Van Nispen
Adjunct-griffier van de commissie,
Nouse

nds-tk-2024D01581

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CU-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie

II

Reactie van de initiatiefnemer

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de initiatiefnota
van het lid Mutluer (GL-PvdA) (hierna: de initiatiefnemer) over een
Jeugdstraf- en Herstelplan: Een offensief tegen jeugdcriminaliteit
(Kamerstuk 36 445) en hebben hier geen verdere vragen over.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
initiatiefnota van de initiatiefnemer over een Jeugdstraf- en Herstelplan:
Een offensief tegen jeugdcriminaliteit (Kamerstuk 36 445).
Inleiding
De leden van de VVD-fractie onderschrijven de noodzaak om een offensief
voort te zetten tegen jeugdcriminaliteit. Het is cruciaal te voorkomen dat
kinderen en jongeren de (georganiseerde) criminaliteit in gaan en zich
doorontwikkelen tot geharde en meedogenloze criminelen. Daarom
hebben deze leden de afgelopen jaren diverse beleidsontwikkelingen
gesteund en voorstellen gedaan om de aanwas van jongeren in de
criminaliteit tegen te gaan. Voornoemde leden benoemen in dat licht de
brede preventieaanpak van het kabinet Rutte-IV, het programma Preventie
met Gezag en de initiatiefnota van het lid Verkuijlen «Opvoeden die
handel» (Kamerstuk 36 261). Deze leden merken op dat de voorstellen van
de initiatiefnemer voor een groot deel aansluiten bij het ingezette
kabinetsbeleid en enkele onderdelen kunnen worden gezien als een
waardevolle aanvulling daarop. Zij stellen nog enkele vragen over de
voorliggende initiatiefnota.
Wat de leden van de VVD-fractie betreft is ieder geweldsdelict er een
teveel, ook als het misdrijven betreft die door minderjarigen worden
gepleegd. De initiatiefnemer stelt een aanpassing van het sanctiesysteem
voor als nieuwe aanpak voor het voorkomen van jeugdcriminaliteit. Zij
stelt een nieuwe combinatie van straf, begeleiding en herstel voor, waarbij
meer nadruk ligt op begeleiding en jongerenwerk en waarbij gekozen
wordt voor minder intensieve vormen van straf (taakstraffen in plaats van
jeugddetentie, nachtdetentie als alternatief voor jeugddetentie, kleinschalige jeugddetentie). Deze leden zullen in het navolgende ingaan op de
verschillende voorstellen in de initiatiefnota. In algemene zin stellen deze
leden voorop dat een belangrijk doel van straf vergelding is. Kan de
initiatiefnemer toelichten hoe zij ziet dat de voorstellen in de initiatiefnota
zich verhouden tot dit belangrijke strafdoel?

2

De leden van de VVD-fractie stellen dat de initiatiefnemer terecht opmerkt
dat jeugdige daders niet alleen maar slachtoffer zijn van hun omgeving.
Anderen in dezelfde omgeving en in gelijkwaardige omstandigheden
maken niet de keuze om een verkeerde afslag te nemen. Bij de vrijheden
die iedereen in Nederland toekomen en bij de kansen die jongeren
worden geboden, hoort ook een zekere verantwoordelijkheid. Jeugdigen
die ondanks geboden kansen strafbare feiten plegen, horen dus ook
verantwoordelijkheid te dragen voor het leed dat zij hun slachtoffers
hebben aangedaan. Als zij niet de consequenties van hun handelen
voelen en doorleven, dan komen ze ermee weg en geeft dat een signaal
aan iedereen in hun omgeving dat misdaad loont. Daarom moet wat deze
leden betreft niet alleen de pakkans omhoog, maar moet er ook (zeker bij
recidive) als het gaat om de oplegging en tenuitvoerlegging van straffen
een zekere mate van afschrikwekkende werking vanuit gaan. Onderschrijft
de initiatiefnemer dat ook? Kan de initiatiefnemer inschatten wat het met
jongeren en hun omgeving doet als anderen in hun omgeving overgaan
tot het plegen van strafbare feiten zoals drugshandel, en daarvoor niet of
nauwelijks worden bestraft?
Noodzaak tot interventie: jeugdcriminaliteit in cijfers
De leden van de VVD-fractie stellen dat uit recente cijfers blijkt dat in 2022
sprake is van een afname van de instroomcijfers van ernstig geweld onder
minderjarigen. Deze leden verwijzen hierbij ook naar het rapport van het
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) «Ontwikkelingen in ernstig geweld door jeugdigen in de periode 2010 tot en met
2021» (Kamerstuk 28 741, nr. 110). Hoe beoordeelt de initiatiefnemer deze
cijfers en hoe weegt de initiatiefnemer in het licht van deze cijfers de
voorstellen uit de initiatiefnota?
De leden van de VVD-fractie vragen of de initiatiefnemer kan bevestigen
dat de jongeren die in jeugddetentie belanden na het plegen van een
strafbaar feit, over het algemeen een relatief zwaar delict hebben
gepleegd en/of al eerder in aanraking met justitie zijn gekomen, dan de
jongeren die voor het eerst een delict plegen? Deelt de initiatiefnemer de
inschatting dat jongeren over het algemeen voor een enkele strafbare
overtreding of zelfs winkeldiefstal zonder geweld niet worden veroordeeld
tot jeugddetentie? Kan de initiatiefnemer bevestigen dat jongeren die
jeugddetentie krijgen opgelegd in de meeste gevallen dus al meerdere
keren eerder met justitie in aanraking zijn gekomen? Klopt het voorts dat
Nederlandse jongeren relatief licht bestraft worden voor vergelijkbare
delicten in vergelijking met de ons omringende landen, zoals ook wordt
geconcludeerd door het WODC? Deze leden wijzen bijvoorbeeld op het
onderzoek «Strafmaat en strafdoelen in ernstige jeugden adolescentenstrafzaken» (Kamerstuk 28 741, nr. 94). Wat vindt de initiatiefnemer
daarvan?
De huidige aanpak schiet tekort
De leden van de VVD-fractie delen de stelling van de initiatiefnemer dat de
huidige aanpak van jeugdcriminaliteit op onderdelen tekortschiet. Mede
om die reden is de initiatiefnota «Opvoeden die handel» van het lid
Verkuijlen ingediend en behandeld. Kan de initiatiefnemer uiteenzetten
welke elementen van deze initiatiefnota zij belangrijk vindt om ook bij de
beleidswijzigingen die zij voorstaat mee te nemen? En wat zijn volgens de
initiatiefnemer de belangrijkste verschillen?

3

Naar een effectief Jeugdstraf- en Herstelplan
De leden van de VVD-fractie lezen in de kabinetsreactie op de initiatiefnota
dat het kabinet aanbeveelt dat, voordat een pilot van het Jeugdstraf- en
Herstelplan kan worden gestart, eerst de precieze omvang van het
gestelde probleem nader in kaart dient te worden gebracht en eveneens
dient te worden gekeken of dit initiatief daadwerkelijk de oplossing is voor
het gestelde probleem. Kan de initiatiefnemer hierop reageren? Hoe duidt
zij deze opmerkingen in de kabinetsreactie?
De leden van de VVD-fractie lezen dat een zeer belangrijke voorwaarde
van het effectief Jeugdstraf- en Herstelplan is dat een jongere actief moet
participeren. De jongere moet zich volgens de initiatiefnemer houden aan
de strikte afspraken die binnen het Jeugd- en Herstelplan gemaakt
worden. Kan de initiatiefnemer dit nader toelichten? Wat gebeurt er als de
jongere of zijn of haar ouders niet actief participeren? Wat moeten zij doen
om actief te participeren? En hoe worden de afspraken uit het Jeugdstrafen Herstelplan nageleefd? Heeft de initiatiefnemer contact met bijvoorbeeld de jeugdreclassering over wat nodig is om de afspraken na te
leven? Welke sancties volgen er als de afspraken niet worden nageleefd?
En hoe kan de rechter bij vonnis al voorzien welke afspraken nodig zijn?
Welke handvatten kan de rechter daarbij gebruiken volgens de initiatiefnemer?
De leden van de VVD-fractie hechten belang aan de betrokkenheid van
ouders bij de opvoeding van jongeren en aan het versterken hiervan. Om
die reden was de insteek van de initiatiefnota van het lid Verkuijlen
«Opvoeden die handel» onder andere om ouders bij crimineel gedrag van
hun kinderen zoveel mogelijk actief te laten participeren of ten minste hen
daartoe uit te nodigen. Kan de initiatiefnemer nader toelichten hoe
ouderbetrokkenheid volgens haar kan worden vergroot? Kan zij daarbij
ook ingaan op de toegevoegde waarde van het British Parenting contract?
De leden van de VVD-fractie hebben na het lezen van de voorliggende
initiatiefnota de indruk gekregen dat de initiatiefnemer minder waarde
hecht aan ouderbetrokkenheid bij het voorkomen van jeugdcriminaliteit.
Het enkele feit dat ouders moeite hebben met het hoofd boven water
houden en lastig kunnen rondkomen, betekent voor deze leden nog niet
dat zij daarmee geen verantwoordelijkheid meer dragen voor de
opvoeding van hun kinderen. Kan de initiatiefnemer nader ingaan op hoe
zij de rol van ouders ziet en welke mogelijkheden zij ziet om de betrokkenheid van ouders te versterken? Hoe kunnen ouders die aantoonbaar
wel kunnen participeren bij de opvoeding van hun kinderen, maar niet
willen, nader worden gestimuleerd om hun rol te vervullen? Deze leden
merken in dit verband op dat veel ouders die hun kinderen opvoeden in
kwetsbare wijken, tóch hun kinderen disciplineren en behoeden voor het
plegen van ernstige strafbare feiten of direct na het eerste delict hun
kinderen maximaal ondersteunen en begeleiden om te voorkomen dat zij
afglijden naar de georganiseerde criminaliteit. Graag ontvangen deze
leden een reactie hierop.
De leden van de VVD-fractie delen het gevoel over de noodzaak die de
initiatiefnemer schetst van intensievere samenwerking tussen ouders,
civiele hulpverlening en strafrechtelijke hulpverlening. In een aantal
regio’s vindt al samenwerking plaats in adolescentenstrafrecht-teams
(ASR-teams). In de beslisnota bij de kabinetsreactie is te lezen dat
intensievere samenwerking kan leiden tot knelpunten in verband met
huidige privacywetgeving. Deelt de initiatiefnemer dat het juist in het
belang van jongeren is dat hun informatie – uiteraard voorzien van de
juiste privacywaarborgen – snel en efficiënt kan worden gedeeld tussen

4

hulpverleners en andere betrokken partijen? Zo ja, deelt de initiatiefnemer
dat de Minister zich permanent moet blijven inspannen om juist meer
gegevensdeling mogelijk te maken en eventuele belemmeringen weg te
nemen, zodat alle partijen bij het voorkomen van jeugdcriminaliteit hun
belangrijke werk kunnen blijven doen?
Benutting van het lokale netwerk: specialistisch jongerenwerker
De leden van de VVD-fractie delen zeer het betoog van de initiatiefnemer
om vanuit contact met jongeren en hun netwerk en met (jeugd)reclassering, ouders, wijkteams, sportclubs, corporaties en gemeenten wordt
samengewerkt om jongeren uit de criminaliteit te helpen en te houden.
Deze leden stellen dat vanuit het principe «ken elkaar» jongeren moeten
worden bereikt en ondersteund om grensoverschrijdend gedrag al in een
zo vroeg mogelijk stadium te signaleren. Deelt de initiatiefnemer dat juist
ook wijkagenten en jeugdboa’s een belangrijke rol hierbij vervullen? Deelt
de initiatiefnemer dat het belangrijk is dat vanuit de middelen van
preventie met gezag gemeenten worden aangespoord om ook jeugdboa’s
aan te stellen met dit doel? Deze leden vragen ook of de initiatiefnemer
het belangrijk vindt dat jeugdboa’s voldoende gekwalificeerde opleidingen
kunnen volgen om meer specialistisch jongerenwerk te doen zoals wordt
beschreven in de initiatiefnota.
Volle inzet op kleinschalige detentie als jeugdigen wel een gevangenisstraf nodig hebben
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat de initiatiefnemer veel meer wil
inzetten op Kleinschalige Voorzieningen Justitiële Jeugd (KVJJ). In de
kabinetsreactie wordt helder uitgelegd hoe de keuze wordt gemaakt om
jongeren al dan niet in een KVJJ te plaatsen, aan de hand van plaatsingscriteria en het inschatten van risico’s. Daarbij noemt de Minister onder
andere ook het belang van centrale sturing en toetsing op kwaliteit en
uniformiteit, het voorkomen van rechtsongelijkheid en de belangen van
slachtoffers en de belangen van de jongeren die al in een KVJJ verblijven.
Kan de initiatiefnemer op al deze elementen ingaan? Hoe wordt de
rechtszekerheid in het voorstel van de initiatiefnemer gewaarborgd? Hoe
worden de belangen van slachtoffers en andere jongeren die al in KVJJ’s
verblijven, gewogen in het voorstel van de initiatiefnemer? Deelt de
initiatiefnemer dat uitvoering van het voorstel op gespannen voet kan
komen te staan met de belangen van slachtoffers en de veiligheid van het
personeel in KVJJ’s? Deelt de initiatiefnemer de inschatting van deze
leden dat professionals juist het beste in staat zijn om afwegingen te
maken, risico’s in te schatten en te toetsen aan de bestaande plaatsingscriteria? Deelt de initiatiefnemer dat het bij KVJJ’s erg belangrijk is dat er
zorgvuldig wordt gekeken of bijvoorbeeld een jongere die echt al forse
delicten heeft gepleegd en al en relatief omvangrijke criminele carrière
heeft gemaakt, niet op een groep moet worden gezet bij kwetsbare
jongeren die vatbaar zijn voor groepsdruk en beïnvloedbaar zijn?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister geen voorstander is van
uitbreiding van nachtdetentie, omdat hier door de jeugdstrafrechtketen
weinig meerwaarde van wordt gezien. Kan de initiatiefnemer hierop
reflecteren? Deelt de initiatiefnemer voorts de inschatting van deze leden
dat uitbreiding van nachtdetentie op gespannen voet staat met de
noodzaak van intensieve begeleiding, zoals de initiatiefnemer die ook
voorstaat? Voornoemde leden menen dat nachtdetentie in hele specifieke
omstandigheden – bijvoorbeeld als de jongere voltijds studeert of werkt,
er geen noodzaak bestaat tot begeleiding en als er geen enkele kans is op
terugval of contact met criminele netwerken en de belangen van
slachtoffers gewaarborgd zijn – behulpzaam kan zijn, maar dat er

5

doorgaans ook omstandigheden zijn die nopen tot intensieve begeleiding
van jongeren. Buiten de muren van de justitiële jeugdinrichting (JJI) of
KVJJ heeft het personeel weinig tot geen zicht op de jongere. Graag
ontvangen deze leden een reactie van de initiatiefnemer hierop.
Uitvoering
De leden van de VVD-fractie delen de noodzaak die de initiatiefnemer
schetst voor versterking van ontwikkel- en beroepsperspectief van
medewerkers van penitentiaire inrichtingen en justitiële jeugdinrichtingen.
Is de initiatiefnemer bereid om aan de Minister te vragen wat de exacte
overeenkomsten en verschillen zijn tussen de Noorse opleiding en de
Nederlandse opleiding? Klopt het voorts dat ook de uitstroomcijfers onder
het personeel in Noorwegen lager zijn? Ziet de initiatiefnemer nog andere
mogelijkheden om de waardering en het ontwikkelperspectief van het
personeel in penitentiaire inrichtingen en justitiële jeugdinrichtingen te
versterken? Zo ja, welke?
Kan de initiatiefnemer voorts meer in het algemeen in gaan op de
ontwikkelingen die zij heeft gezien in Noorwegen? Welke omstandigheden
zijn in Noorwegen echt anders dan in Nederland en welke omstandigheden zijn vergelijkbaar?
Financiële consequenties
De leden van de VVD-fractie lezen in de beslisnota bij de kabinetsreactie
op de initiatiefnota dat de financiële consequenties hoger uitvallen dan
dat de initiatiefnemer in de nota zelf heeft gepresenteerd. Er worden
zeven punten benoemd, waaronder (ICT-)systeemwijzigingen, kosten voor
opleidingen en voor uitvoering en monitoring van de pilot. Er zullen meer
kinderrechters nodig zijn, het invoeren van nachtdetentie leidt tot hogere
kosten, personeel van KVJJ moet worden geworven en opgeleid en meer
medewerkers zijn nodig bij de jeugdreclassering. Kan de initiatiefnemer
nader toelichten hoe deze kosten kunnen worden gedekt? Kan de
initiatiefnemer, gelet op de huidige krapte op de arbeidsmarkt, nader
toelichten hoe personeel kan worden geworven?
Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractie
De leden van de NSC-fractie hebben met waardering kennisgenomen van
de initiatiefnota van indiener Mutluer, getiteld «Jeugdstraf- en
Herstelplan: Een offensief tegen jeugdcriminaliteit». Deze leden staan
positief tegenover het belang dat deze nota beoogt te dienen, te weten het
ontwikkelen van een meer effectieve bestraffing van jeugdigen, die al
eerder met justitie in aanraking zijn gekomen en recidiveren. Zij kijken
belangstellend uit naar de verdere uitwerking van deze initiatiefnota, die
waardevolle onderdelen bevat. De aandacht voor en inzet op herstelrecht
vinden deze leden positief, waarbij zij opmerken dat in de vervolgings- en
berechtingsfase mediation conform het daarvoor geldend beleidskader de
eerst te onderzoeken herstelrechtvoorziening is. Deze leden hebben nog
een aantal vragen en opmerkingen.
Allereerst lezen de leden van de NSC-fractie dat de initiatiefnemer
jeugdige plegers van strafbare feiten in de leeftijd van 12 tot 23 jaar
aanmerkt als de doelgroep van de initiatiefnota. Deze leden merken op dat
het jeugdstrafrecht van toepassing is op jeugdigen van 12 tot 18 jaar. Met
haar aanpak kiest de initiatiefneemster voor een ruimere leeftijdscategorie. Hoewel voor jongvolwassenen in de leeftijd van 18 tot 23 jaar de
strafrechter het jeugdstrafrecht van toepassing kan verklaren, wordt dat in
de meeste gevallen door de rechter niet aangewezen geacht, zodat het

6

volwassenenstrafrecht wordt toegepast. Deze leden vragen initiatiefnemer
daarom nader toe te lichten waarom zij voor deze ruime doelgroep heeft
gekozen. Is dat met name om de mogelijkheden zo breed mogelijk te
houden of vindt zij dat in beginsel in elke zaak met verdachten tot 23 jaar
dit de aanpak moet zijn? Hoe staat zij tegenover de suggestie om in een
eventuele pilot van het Jeugdstraf- en Herstelplan de groep jongvolwassenen van 18 tot 23 jaar afzonderlijk van de groep jeugdigen van 12 tot 18
jaar verder uit te werken?
De leden van NSC-fractie zouden een nadere uitwerking van de nota naar
verscheidene categorieën zinvol achten. Daarbij kan gedacht worden aan
onderscheid tussen verdachten die in voorlopige hechtenis worden
gehouden en verdachten die hun berechting in vrijheid mogen afwachten.
Bijvoorbeeld waar het gaat om het schrappen van veroordelingen uit de
justitiële documentatie is een nadere afbakening (bijvoorbeeld naar
delictcategorie) wellicht wenselijk. Deze leden horen graag de visie van
initiatiefnemer op dit punt.
De leden van de NSC-fractie lezen dat de initiatiefnota het Jeugdstraf-en
Herstelplan introduceert als nieuwe sanctie. Bij de straftoemeting is het
thans zo dat verschillende hoofdstraffen naast elkaar worden opgelegd.
Zo kunnen werkstraffen gecombineerd worden met jeugddetentie. De
initiatiefnemer geeft aan dat het Jeugdstraf-en Herstelplan een volwaardig
alternatief vormt voor detentie. Hoe kijkt de initiatiefnemer aan tegen een
eventuele combinatie van jeugddetentie met (aansluitend) een
Jeugdstraf-en Herstelplan?
De leden van de NSC-fractie lezen dat initiatiefnemer voorziet in een extra
taak voor de rechter, die de uitvoering van het Jeugdstraf- en Herstelplan
zowel op de helft als bij het einde van de straf dient te toetsen. Dit
betekent een aanzienlijke taakverzwaring voor de Rechtspraak, waarbij
(jeugd)rechters een aanvullende taak krijgen in de executiefase. Kan de
initiatiefnemer aangeven wat haar overwegingen zijn om de rechter deze
extra taak toe te delen? Deze leden merken verder op dat dit ertoe leidt dat
een strafzaak waarin het Jeugdstraf- en Herstelplan wordt opgelegd, na de
inhoudelijke behandeling nog minstens in twee zittingen aanvullende
behandeling vergt. De extra tijd die hiermee gemoeid is verhoudt zich niet
tot het aanmerken van deze maatregel als budgetneutraal. Deze leden
vragen de initiatiefnemer hierop te reageren.
De leden van de NSC-fractie verzoeken de initiatiefnemer om nader uiteen
te zetten op welke wijze hetgeen beoogd wordt met het opleggen van het
Jeugdstraf- en Herstelplan, zich vertaalt naar de fase van de voorlopige
hechtenis en/of de fase die ligt tussen de pleegdatum en de datum van
berechting. Meer concreet vragen deze leden de initiatiefnemer of zij wil
aangeven welke mogelijkheden zij ziet om (onderdelen van) het
Jeugdstraf- en Herstelplan al tijdens de voorlopige hechtenis te laten
beginnen.
De leden van NSC-fractie zijn het met de initiatiefnemer eens dat een
besluit tot plaatsing in een KVJJ bij de rechter dient te worden gelegd. Op
dit moment heeft de rechter hier alleen een adviesrol. Ten aanzien van de
wijziging om altijd eerst te kijken naar plaatsing in een KVJJ, zien deze
leden dat als een dusdanig verstrekkende wijziging van de huidige praktijk
dat benodigd is dat meer inzichtelijk wordt gemaakt waarom de indiener
dit nodig vindt. Daarbij vinden zij het ook wenselijk dat wordt onderbouwd wat dit feitelijk betekent in termen van capaciteitsuitbreiding,
haalbaarheid en financiële consequenties.

7

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota van het lid Mutluer. Deze leden danken de initiatiefnemer voor het agenderen van dit belangrijke onderwerp. Hoewel het
aantal jongeren in de criminaliteit terugloopt, is iedere jongere die het
verkeerde pad opgaat een tragedie op zichzelf en het is een plicht voor de
overheid om met effectief beleid jongeren de kans te bieden het beste uit
zichzelf te halen. Deze leden delen de zorg ten aanzien van de hoge
recidivecijfers voor first offenders. De initiatiefnemer lijkt in de initiatiefnota aan de ene kant een totale stelselverandering voor te stellen, wat
aansluit bij de stelling van de initiatiefnemer dat de huidige aanpak faalt.
Aan de andere kant merken voornoemde leden op, evenals de reactie van
de Minister, dat de concrete uitwerking van dit voorstel in de praktijk
sterke overeenkomsten vertoont met de huidige werkwijze van het
jeugdstrafrecht. Deze leden vinden dat het altijd de taak moet zijn van de
politiek om te zoeken naar verbetering van beleid, gestoeld op een
gedegen probleemanalyse en wetenschappelijk onderbouwde bevindingen, zeker waar het complete stelselwijzigingen zou betreffen. Vanuit
deze blik willen voornoemde leden graag nog de volgende vragen stellen
aan de initiatiefnemer over de voorstellen die zij doet en de onderbouwing daarbij.
Inleiding en noodzaak tot interventie
De leden van de D66-fractie merken op dat de initiatiefnemer stelt dat de
huidige aanpak van jeugdcriminaliteit faalt, maar tegelijkertijd ook
opmerkt dat criminaliteit onder jeugdigen al een aantal jaren afneemt.
Deze leden erkennen dat actie noodzakelijk is om de aanpak van jeugdcriminaliteit te verbeteren, maar kan de initiatiefnemer reflecteren op de
mogelijke oorzaken van de afname van jeugdcriminaliteit en hoe zich dat
verhoudt tot haar stelling dat de huidige aanpak faalt? Welke (wetenschappelijke) bronnen ondersteunen de stelling van de initiatiefnemer dat
de aanpak faalt?
De leden van de D66-fractie lezen dat de initiatiefnemer stelt dat de
doelgroep van dit plan het stadium van preventie al voorbij is. Kan de
initiatiefnemer nader duiden wat zij hiermee bedoelt, aangezien het
voorkomen van recidive toch een belangrijke doelstelling is van het
jeugdstrafrecht in welke vorm dan ook? Deze leden vragen de initiatiefnemer daarbij in te gaan op de passage waarin zij stelt dat jongerenwerk
er niet of nauwelijks voor deze doelgroep is en de inzet van de middelen
voor het programma Preventie met Gezag dus niet voldoende is. Is de
initiatiefnemer het eens met voornoemde leden dat het programma
Preventie met Gezag breder is dan alleen meer geld voor jongerenwerk,
omdat hiermee ook bijvoorbeeld juist de ontwikkeling naar meer
specialistische jongerenwerkers kan worden ondersteund die de initiatiefnemer zelf voorstelt?
Huidige jeugdstrafrecht
De leden van de D66-fractie spreken hun steun uit voor de algemene
gedachte die uit de initiatiefnota spreekt dat er gezocht moet worden naar
alternatieven voor korte detentie van jeugdigen, aangezien deze nu vaak
weinig effectief zijn in het voorkomen van recidive en het veranderen van
het gedrag van de jongere. Voornoemde leden vragen wel aan de
initiatiefnemer in hoeverre deze nieuwe toe te voegen straf hieraan gaat
bijdragen, aangezien uit de reactie van de Minister blijkt dat de componenten van dit plan al behoren tot de strafmogelijkheden in het huidige
stelsel. Op basis van welke observaties, welke studies en/of welke

8

signalen uit de praktijk stelt de initiatiefnemer dat dit Jeugdstraf- en
herstelplan ingezet zal gaan worden in plaats van kortdurende detentie als
dat nu ook al niet gebeurt?
De leden van de D66-fractie lezen in de initiatiefnota dat de initiatiefnemer
stelt dat de huidige aanpak van het re-integratietraject voor jeugdigen niet
goed werkt en er grote verschillen per gemeente zijn bij de urgentie van
die aanpak. Op basis van welke (wetenschappelijke) bronnen zijn deze
stellingen onderbouwd? Waar ligt volgens de initiatiefnemer de grens
tussen gemeentelijke beleidsvrijheid en noodzaak voor centrale sturing
vanuit het Rijk?
Jeugdstraf- en Herstelplan
De leden van de D66-fractie lezen dat de initiatiefnemer voor zich ziet dat
het Jeugdstraf- en Herstelplan als integraal pakket een bijdrage kan
leveren aan het verlagen van het aantal recidives bij jeugdigen. Deze
leden merken echter op dat er een gebrek aan aandacht is voor de
diversiteit en verscheidenheid in achtergrond en ervaring die deze
jongeren hebben. Hoe kijkt de initiatiefnemer naar de verschillen binnen
deze groep en de verschillende delicten die zij gepleegd hebben? Hoe ziet
u deze verschillen in het licht van het Jeugdstraf- en Herstelplan?
De leden van de D66-fractie hebben nadere vragen bij het voorstel dat een
Jeugdstraf- en Herstelplan altijd voorafgegaan moet worden door een
Eigen Kracht Interventie. Hoewel de deze leden positief staan ten opzichte
van de uitgangspunten van deze interventie, vragen zij wel of dit voor
iedere jongere op deze manier toepasbaar is. Wat is de empirische basis
voor de effectiviteit van zo’n Eigen Kracht Interventie voor álle jongeren?
Op basis van welke wetenschappelijke inzichten heeft de initiatiefnemer
dit concept opgesteld of waarvan heeft zij dit overgenomen? Wat is de
verhouding met de Eigen Kracht Conferenties? Is daarbij niet juist het
uitgangspunt dat de betrokken jeugdige een instrument heeft om samen
met de omgeving zelf de regie te houden over de acties die voorgesteld
worden om problemen op te lossen? Hoe verhoudt zich dat tot het
jeugdstrafrecht, waarbij (zoals de initiatiefnemer zelf ook stelt) de te
nemen maatregelen per definitie een dwingend karakter hebben voor de
jeugdige?
De leden van de D66-fractie merken tevens op dat de initiatiefnemer veel
partijen noemt die via de Eigen Kracht Interventie betrokken worden bij
het opstellen van het Jeugdstraf- en Herstelplan. Op grond van welke
informatie acht de initiatiefnemer het realistisch dat al deze partijen snel
betrokken kunnen worden bij zo’n interventie, gelet op de grote
personeelstekorten bij zo goed als alle betrokken partijen? Aan wat voor
tijdsduur denkt de initiatiefnemer in de praktijk bij het doen van zo’n Eigen
Kracht Interventie en het opstellen van een Jeugdstraf- en Herstelplan en
is dat realistisch en haalbaar?
De leden van de D66-fractie hebben zorgen over de omgeving waarin de
jeugdigen het Jeugdstraf- en Herstelplan zullen uitvoeren. Is het te
verwachten dat deze jongeren hun gedrag volledig zullen veranderen als
zij in dezelfde omgeving blijven waarin het criminele gedrag is ontstaan?
In hoeverre zal het Jeugdstraf- en Herstelplan succesvol zijn als de
omgeving van de jongere hier niet aan bijdraagt?
De leden van de D66-fractie hebben daarnaast nog nadere vragen bij de
condities die opgesteld worden waaraan een jeugdige moet voldoen. Kan
de initiatiefnemer ingaan op welke precieze punten dit verschilt met de
huidige werkwijze? In hoeverre komt de ambitie die uitspreekt om

9

SMART-geformuleerde afspraken te maken overeen met de breedte van
de condities die hier voorgesteld worden? Op basis waarvan stelt de
initiatiefnemer dat deze mate van detail in de afspraken goed werkt om
jeugdigen weer op de rit te krijgen en duidelijkheid te bieden aan hen?
Bestaat hier niet het risico op willekeur, waaruit bijvoorbeeld voortvloeit
dat een jongere opeens toch naar de gevangenis moet als hij zich op een
onderdeel niet houdt aan de afspraak, bijvoorbeeld door één keer drugs te
gebruiken of één keer niet naar school te gaan? Komt er ook niet enorm
veel druk op een jongere te staan als het halen van een startkwalificatie
als voorwaarde geldt bij je straf met mogelijke sancties daarop? Staan
zulke gedetailleerde afspraken in verhouding tot de mogelijke sancties bij
deze condities en wordt het hierdoor niet nodeloos complex voor
jeugdigen en rechters? Hoe wil de initiatiefnemer voorkomen dat de
abstracte voorwaarde dat een jeugdige actief moet participeren tot
willekeur leidt bij toetsing daarvan? Kan de initiatiefnemer een inschatting
geven welk effect dit heeft op de werkdruk van rechters in het licht van de
hoge zaaklast voor rechters op dit moment? Welke verzwaring of
verlichting van de werklast voor rechters verwacht de initiatiefnemer
indien deze kiest voor een Jeugdstraf- en Herstelplan zoals gepresenteerd
in de initiatiefnota?
Systeem van jeugddetentie
De leden van de D66-fractie ondersteunen het voorstel van de initiatiefnemer dat jeugdhulp in het strafrechtelijk kader centraler moet worden
ingekocht. Daarom zijn deze leden ook erg verheugd dat in de
Hervormingsagenda Jeugd is afgesproken om jeugdhulp in het strafrechtelijk kader op basis van een vonnis wordt toegevoegd aan de selectiecriteria voor landelijke inkoop. Kan de initiatiefnemer uitleggen waarom zij
alsnog dit beslispunt heeft opgenomen?
Uitvoering en financiën
De leden van de D66-fractie zijn het eens met de stelling dat het
aantrekken, opleiden en behouden van personeel essentieel is voor het
doen slagen van de voorstellen maar ook voor het functioneren van de
jeugdstrafketen in het algemeen. Zijn de voorstellen uit de initiatiefnota
haalbaar voordat dit knelpunt is opgelost? Deze leden lezen dat de
initiatiefnemer verwijst naar Noorwegen waar prison officers
hbo-opgeleid zijn. Wat bedoelt de initiatiefnemer hiermee te zeggen,
aangezien zij vervolgens alleen aanbeveelt te onderzoeken of een
dergelijke vervolgopleiding in Nederland mogelijk zou zijn? Wat is volgens
de initiatiefnemer het verschil met de reeds bestaande hbo-opleiding op
dit vlak in Nederland? Is een hbo-opgeleide prison officer volgens de
initiatiefnemer een reden of een voorwaarde van het succes in
Noorwegen? Zijn de tekorten aan hbo-geschoold personeel niet groter
dan mbo-geschoold personeel in Nederland op dit moment? Lopen we
niet het risico op nog grotere personeelstekorten in de justitiële jeugdketen indien deze sterker afhankelijk wordt gemaakt van hbo-geschoold
personeel, terwijl er misschien voldoende gemotiveerde en goed
functionerende mensen op mbo-niveau zijn die waardevol werk kunnen
doen voor deze jeugdigen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie hebben kennisgenomen van de initiatiefnota
van het lid Mutluer «Jeugdstraf- en Herstelplan: Een offensief tegen
jeugdcriminaliteit». Hier zijn nog een aantal vragen over.

10

De leden van de BBB-fractie lezen dat uit het WODC-rapport blijkt dat blijkt
dat 20% van alle jeugdige verdachten in 2022 woonachtig zijn in een van
de vier grote steden (Kamerstuk 28 741, nr. 110). Een groot deel van deze
jeugdigen in deze steden wonen sterk geconcentreerd op een plek. Deelt
de initiatiefnemer de opvatting dat gemeenten hier ook een grote rol in
hebben? Is de initiatiefnemer bereid om te kijken naar hoe we in dit
voorstel ook geld en/of middelen vrij kunnen maken voor gemeenten ten
behoeve van een betere gebiedsgerichte aanpak?
Mochten de voorstellen uit de initiatiefnota in werking treden, dan
voorzien de leden van BBB-fractie een groot probleem in personeelscapaciteit. Heeft de initiatiefnemer ideeën hoe we dit probleem tot een
minimum kunnen beperken? Heeft de initiatiefnemer andere aanvullende
ideeën over hoe we dit capaciteitsprobleem kunnen opvangen?
De leden van de BBB-fractie lezen in het voorstel van de initiatiefnemer
voorbeelden van hoe een herstelplan eruit kan zien. Daarbij stelt de
initiatiefnemer dat hoe zwaarder het gepleegde delict, hoe strenger het
herstelplan eruit zal zien. Zit er bij de initiatiefnemer een grens aan de
zwaarte van een delict waarbij de veroordeelde jeugdige nog wel in
aanmerking komt voor het herstelplan? Bij een moord of serieuze
deelname aan de georganiseerde drugscriminaliteit zijn deze leden van
mening dat de jeugdige ook een fikse vrijheidsstraf moet krijgen. Hierna
volgt dan het herstelplan. Hoe staat de initiatiefnemer hierin?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie willen de initiatiefnemer bedanken voor het
schrijven van de initiatiefnota «Jeugdstraf- en Herstelplan: Een offensief
tegen jeugdcriminaliteit». Het is duidelijk en positief om te zien dat de
initiatiefnemer affiniteit heeft met het onderwerp. Deze leden zijn in grote
lijnen positief over het doel en de ideologie achter dit voorstel. Zij hebben
nog een aantal vragen
De leden van de SP-fractie zijn voorstander van effectief straffen. Zeker in
het kader van jongeren is dit een complexe zaak en verdient het verminderen van recidive misschien nog wel meer speciale aandacht dan
normaal. De focus op herstel van de initiatiefnemer zien deze leden dan
ook als iets positiefs, waarbij zij de mening delen dat zwaarder straffen
niet werkt en in feite niet effectief is. Zij vinden het ook positief dat erkend
wordt hoe zwaar het werk bij de JJI’s is en dat er sprake is van een
onderbezetting en een situatie die in feite onhoudbaar begint te worden
en al langer ten koste gaat van de kwaliteit. Daarbij zien deze leden ook
een rol weggelegd voor alle vormen van herstelrecht. Dit is wel terug te
lezen maar zij horen hier graag meer over. Bij jongeren lijkt het
voornoemde leden bij uitstek, nog meer dan bij volwassenen, relevant om
te werken met een herstelgerichte aanpak. Dat kan in alle mogelijke fasen
van het strafproces, van verdenking (politie) tot vervolging (Openbaar
Ministerie) of detentie (Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) of Slachtofferhulp). Heeft de initiatiefnemer daar ook voorstellen voor die de Minister
meer zouden kunnen stimuleren?
De leden van de SP-fractie zien dat de initiatiefnemer is geïnspireerd door
de methode in Noorwegen voor de aanpak van jeugdcriminaliteit. Zo
geeft de initiatiefnemer aan dat in de praktijk in Noorwegen veel
jeugdigen hun kans pakken aan de hand van intensieve begeleiding. Heeft
de initiatiefnemer hier enige cijfers over die kunnen worden ingekeken?
Het is ook interessant om te zien hoe in Noorwegen penitentiair
medewerkers meer worden opgeleid vanuit het zorgperspectief. Deze
leden zien dat als iets zeer positiefs. Tegelijkertijd lijkt het voornoemde

11

leden een goed idee om, wanneer het beroep en de opleiding meer
richting social work zullen gaan, dit ook gepaard moet gaan met een
campagne om dit onderwerp en het werk de aandacht te geven die het
verdient. Heeft de initiatiefnemer al nagedacht over een manier om dit
werk voldoende onder de aandacht te brengen bij studenten die hier
wellicht in geïnteresseerd zijn?
De leden van de SP-fractie zien dat de initiatiefnemer graag wil
overstappen op taakstraffen in plaats van korte detentie, met vervolgens
wel begeleiding door een jeugdreclasseringsteam tijdens deze taakstraf.
Ook komt er een herstelplan waarbij de nodige begeleiding nodig is. Deze
leden vinden dit een goed voorstel, maar vragen wel of de initiatiefnemer
heeft nagedacht over de kosten die hiermee gemoeid zouden zijn en de
werkdruk die dit legt op met name jeugdreclasseringsteams. Kan hier een
reflectie op worden gegeven?
De leden van de SP-fractie constateren dat de initiatiefnemer wilt
toewerken naar een landelijke georganiseerde jeugdreclassering. Een
tussenstap wordt nu gezien om het strafrechtgedeelte weg te halen bij
Gecertificeerde Instellingen en op landelijk niveau in te kopen, zodat de
versplintering en verschillen in aanbod verdwijnen.
De leden van de SP-fractie zijn enthousiast over het idee om de specialistisch jongerenwerker een grotere rol te geven. Ook deze leden zien het als
belangrijk dat een specialistisch jongerenwerker niet wordt bedolven
onder administratie en ingewikkelde aanbestedingsprocedures, maar tijd
krijgt om er te zijn voor de jeugdigen. Dat is op termijn niet alleen beter
maar ook lucratiever. Deze leden zien hierbij echter wel dat hier
momenteel vooral een rol is weggelegd voor de gemeenten. Kan er
worden gereflecteerd op de verhouding tussen de gemeente en de
landelijke overheid hierin? Voor welk onderdeel is de overheid volgens de
initiatiefnemer verantwoordelijk? Wat is de toegevoegde waarde van de
initiatiefnota hierin?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie maken van de gelegenheid gebruik
om vragen te stellen aan de initiatiefnemer van de initiatiefnota
«Jeugdstraf- en Herstelplan: Een offensief tegen jeugdcriminaliteit», het
lid Mutluer. Deze leden onderschrijven het belang van terugdringen van
recidive, een werkende aanpak bij jeugdigen en benadrukken het belang
van nazorg, herstel en perspectief voor de jeugdige. Zij waarderen de
inzet en betrokkenheid op dit onderwerp van de initiatiefnemer. Zij
hebben een aantal vragen over de voorstellen in de initiatiefnota.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de beleidsreactie dat de
Minister stelt dat de onderbouwing voor de stelling dat de huidige aanpak
faalt summier is. Deze leden vragen op welke manier de initiatiefnemer in
haar stellingname dat de huidige aanpak faalt de recente stelselwijziging
heeft meegewogen. Zij menen dat er recent grote stappen zijn gezet om
jeugddetentie meer te richten op nazorg (resocialisatie) en ondersteuning.
Deelt initiatiefnemer deze mening?
De leden van de ChristenUnie-fractie onderschrijven de stelling dat
recidive nog onvoldoende verminderd is. De Minister geeft in de inleiding
van zijn beleidsreactie geen reactie op die stelling, wat bij deze leden
vragen oproept. Hoe kijkt de initiatiefnemer hiernaar? Zou het verminderen van recidive volgens de initiatiefnemer niet de kern van de
beleidsreactie moeten zijn?

12

In het Jeugdstraf- en Herstelplan van de initiatiefnemer zijn taakstraffen
niet alleen uitgangspunt, maar is tevens zo min mogelijk sprake van
detentie. De leden van de ChristenUnie-fractie lezen de plannen als het
opstellen van een nieuw jeugdstraf- en herstelstelsel. Waarom kiest de
initiatiefnemer voor een nieuw stelsel en niet voor het verbeteren van de
huidige werkwijze vanuit het bestaande stelsel? Kan op die manier niet
sneller en efficiënter tot verbetering worden gekomen?
De leden van de ChristenUnie-fractie onderschrijven het belang van een
perspectiefplan en voorts nazorg en resocialisatie. Deze leden delen de
zorgen hieromtrent, maar onderschrijven de beleidsreactie van de
Minister: de personele capaciteit is een knelpunt. Kan de initiatiefnemer
verder onderbouwd omschrijven op welke manier de voorstellen hieraan
tegemoetkomen?
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben vragen bij het voorstel om
jeugdreclassering en forensische zorg landelijk te organiseren. Voornamelijk voor jeugdigen met een PIJ-maatregel (Plaatsing in een Inrichting
voor Jeugdigen) is resocialisatie in de regio van herkomst van groot
belang. Gemeenten kunnen hier in potentie een goede begeleiding geven.
Hoe ziet de initiatiefnemer dit voor zich? Verder vragen deze leden hoe de
initiatiefnemer kijkt naar de invoering van een landelijk tarief voor de
uitvoering van jeugdreclassering. Sluit deze huidige ontwikkeling niet
voldoende aan bij het doel van de initiatiefnemer?
De leden van de ChristenUnie-fractie onderschrijven het belang van
reclassering voor adolescenten. Deze leden vinden het stimuleren van
samenwerking tussen jeugd- en volwassenreclassering, als reactie van de
Minister, onvoldoende. Op welke wijze kijkt de initiatiefnemer hiernaar?
De leden van de ChristenUnie-fractie zien een omvangrijke initiatiefnota,
waarbij zij vragen wat de initiatiefnemer hierin ziet als prioriteit en
haalbaar op de korte termijn. Deze leden vragen voorts op welke wijze de
initiatienemer de rol van de samenleving voor zich ziet in de
re-socialisering en het voorkomen van recidive.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie
De leden van de Volt-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de
problemen binnen de jeugdgevangenissen, zoals beschreven in de
initiatiefnota. Zij danken de initiatiefnemer voor het delen van haar
persoonlijke ervaringen en geven complimenten dat zij vanuit die
ervaringen deze sterke initiatiefnota heeft geschreven. Het is van
essentieel belang dat de jeugdigen die straf krijgen ook de nodige
begeleiding en zorg ontvangen om hun ontwikkeling positief te
beïnvloeden en te voorkomen dat ze verharden tijdens hun verblijf of
terugvallen na hun verblijf. Deze kwestie vereist aandacht en een
heroverweging van het huidige systeem.
De leden van de Volt-fractie benadrukken het belang van een herziening
van het jeugdgevangenissysteem. Het is van groot belang om te
definiëren hoe we willen dat jeugdgevangenissen eruitzien en om deze
visie te vergelijken met de huidige situatie. Deze leden vragen de
initiatiefnemer welke maatregelen er volgens de initiatiefnemer genomen
kunnen worden om de jeugdgevangenissen effectiever en beter toegerust
te maken voor de behandeling van jeugdige delinquenten.
De constatering dat ongeveer 30% van de jeugdige delinquenten een licht
verstandelijke beperking heeft, vraagt om specifieke aandacht. De leden
van de Volt-fractie vragen de initiatiefnemer hoe zij denkt dat het huidige

13

systeem omgaat met jongeren met een licht verstandelijke beperking en
of dit aspect wordt meegenomen in het Jeugdstraf- en Herstelplan.
De leden van de Volt-fractie maken zich zorgen over de wachtlijsten en
capaciteitstekorten die de nodige ondersteuning aan jeugdigen belemmeren. Het is van belang om te onderzoeken hoe deze problemen
opgelost kunnen worden, zodat jeugdigen de benodigde ondersteuning
kunnen ontvangen. Welke inspanningen worden er op dit moment
geleverd om extra personeel te werven? Hoe zou dit probleem volgens de
initiatiefnemer het best kunnen worden opgelost?
De leden van de Volt-fractie zijn geïnteresseerd in de coördinatie van
samenwerking tussen reclassering, jongerenwerkers, en jeugdrechters.
Hoe wordt ervoor gezorgd dat deze instanties effectief samenwerken om
een geïntegreerde aanpak te bieden voor jeugdige delinquenten?
Deze leden maken zich zorgen over de lange wachtlijsten en het gebruik
van zogenaamde overbedden. In een NOS-artikel van maart 2022 kwam
naar voren dat de inspectie constateerde dat jeugdgevangenissen
gebruikmaken van overbedden.1 Dit zijn bedden die niet binnen de
standaardcapaciteit vallen en worden ingezet wanneer er meer jongeren
op een afdeling verblijven dan eigenlijk toegestaan is. Heeft de initiatiefnemer hierover nagedacht en welke maatregelen worden overwogen om
deze problemen aan te pakken?
II Reactie van de initiatiefnemer

1

NOS, 10 november 2022, «Inspecties: kritische grens bereikt bij jeugdgevangenissen, ingrijpen
moet nu», (https://nos.nl/artikel/2451852-inspecties-kritische-grens-bereikt-bijjeugdgevangenissen-ingrijpen-moet-nu).

14