1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

33 845

Interparlementair Koninkrijksoverleg

AJ/ Nr. 48

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2022
De vaste commissies voor Koninkrijksrelaties van de Eerste en Tweede
Kamer hebben mij op 6 oktober 2022 verzocht om, namens het kabinet, de
beide Kamers te voorzien van een reactie op de afsprakenlijst van het
Interparlementair Koninkrijksoverleg (IPKO) dat plaatsvond van 27 tot en
met 30 september jl. in Den Haag. Hierbij doe ik u een appreciatie
toekomen op de afsprakenlijst.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A.C. van Huffelen

kst-33845-48
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 33 845, nr. 48

1

Kabinetsreactie op de afsprakenlijst IPKO september 2022
Zoals ik onlangs tijdens het debat van de begrotingsbehandeling ook heb
aangegeven, delen Nederland en de eilanden in het Caribisch deel van het
Koninkrijk een toekomst, waarin we de landen Curaçao, Aruba en Sint
Maarten willen steunen bij de diverse opgaven in hun landen.
We kunnen echter alleen concrete resultaten voor mensen bereiken als we
ons beter tot elkaar verhouden en onderling intensiever samenwerken. De
autonomie van de landen en daarmee de eigen verantwoordelijkheid voor
het reilen en zeilen in hun land staat daarbij voorop. Het kabinet werkt
daarnaast graag mee aan het streven van de landen om uit te groeien tot
veerkrachtige en inclusieve samenwerkingen.
In het verlengde daarvan staat onderling contact hoog op de agenda van
het kabinet. Ik hecht dan ook veel waarde aan de ontmoeting tussen de
leden van de parlementen van het Koninkrijk tijdens het IPKO. Het is van
belang dat we elkaars perspectieven, prioriteiten en culturen leren
begrijpen. Ook om te werken aan een betere verstandhouding tussen
Nederland en de Caribische Koninkrijksdelen. Ik heb tijdens mijn
werkbezoeken de enorme potentie en rijkdom aan kansen op de eilanden
gezien. Daarbij heb ik optimisme ervaren bij de mensen die ik sprak. Om
de aanwezige kansen te benutten, moeten we nauw samenwerken. Dit
vraagt om toewijding van beide kanten.
Ongevraagd advies Raad van State van het Koninkrijk over het
Koninkrijk, verdragen en het Unierecht
De delegaties hebben tijdens het IPKO een presentatie ontvangen van
twee staatsraden over het ongevraagd advies van de Afdeling advisering
van de Raad van State van het Koninkrijk over het Koninkrijk, verdragen
en het Unierecht. Op 19 september, kort voordat het IPKO van start ging,
heeft de Minister van Buitenlandse Zaken, mede namens mij, een nader
rapport op dit advies aan de Tweede Kamer aangeboden.1 In het nader
rapport wordt ingegaan op de verschillende aanbevelingen die door de
Afdeling zijn gedaan om de verdragspraktijk in het Koninkrijk te verbeteren. In de Rijksministerraad is besloten deze aanbevelingen zoveel
mogelijk op te volgen. Zo worden de Aanwijzingen voor de regelgeving
en het Draaiboek voor de regelgeving aangepast, teneinde bij de
verschillende vakdepartementen meer bewustzijn te creëren voor het zo
vroeg mogelijk betrekken van de Caribische landen bij het onderhandelen
en goedkeuren van verdragen. Ook is bijvoorbeeld afgesproken dat in het
proces van verdragsonderhandeling en -goedkeuring voortaan meer acht
wordt geslagen op de relatie met de waarborgfunctie van het Koninkrijk.
Voor een volledig overzicht van alle aanpassingen aan de verdragspraktijk
als gevolg van het ongevraagd advies verwijs ik naar het bovengenoemde
nader rapport.
Consensusrijkswetten
Naar aanleiding van de recente ervaringen bij de totstandkoming van het
(consensus)rijkswetsvoorstel COHO is tijdens het IPKO in brede zin
gesproken over het proces van consensusrijkswetgeving. Het IPKO trekt
een drietal conclusies uit deze gesprekken, die hieronder kort van een
reactie worden voorzien:
Conclusie 1
«De regeringen van de Caribische landen zouden met inachtneming van
het dualisme vooraf en in het hele vervolgproces moeten nagaan of er
1

Kamerstuk 35 925 V, nr. 113.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 33 845, nr. 48

2

voldoende steun in hun parlementen bestaat om te komen tot een
consensusrijkswet. Over de aan- of afwezigheid van voldoende steun
zouden Nederlandse parlementariërs en Statenleden elkaar in iedere fase
van het totale wetgevingsproces actief kunnen informeren.»
Het is bij het opstarten van een wetgevingsproces altijd goed om na te
gaan in hoeverre er draagvlak voor een wetsvoorstel bestaat, in het
parlement en daarbuiten. Dat geldt zeker ook voor consensusrijkswetgeving, waarvoor de instemming en het draagvlak van meerdere
betrokken parlementen benodigd is. Zo’n draagvlakanalyse mag naar mijn
mening echter niet het karakter krijgen van een formele raadpleging van
de betrokken parlementen. Dat zou ingaan tegen de constitutionele
voorschriften ter zake van het wetgevingsproces, die bij wetgevingsinitiatieven van regeringswege verlangen dat de regering – en ingeval van
consensusrijkswetgeving de regeringen – een eigenstandige afweging
omtrent een voorstel maakt. Het belang van een dergelijke eigenstandige
afweging wordt ook door het IPKO zelf erkend, getuige de zinsnede dat
«met inachtneming van het dualisme» tussen de regeringen en de
parlementen naar steun voor een voorstel dient te worden geïnformeerd.
Conclusie 2
«Een preciezere en vollediger procesbeschrijving voor de totstandkoming
van consensusrijkwetgeving moet aan alle betrokkenen duidelijkheid
verschaffen over hun rol en bevoegdheden. Deze procesbeschrijving
adresseert de zes hierboven genoemde aandachtspunten. Aldus moet
duidelijk worden wie wat doet op welk moment en aan wie welke –
eventueel gedeelde – bevoegdheid toekomt.»
Het Statuut bevat geen bepalingen die specifiek betrekking hebben op de
totstandkoming van consensusrijkswetgeving. Zoals het IPKO terecht
constateert, kan dat tot onduidelijkheid leiden over de precieze bevoegdheden en rollen van de verschillende actoren in het proces van consensusrijkswetgeving. Zo is niet geheel duidelijk op welke manier de Staten
van een Caribisch land de consensus ten aanzien van een wetsvoorstel
kunnen verbreken. Dit is onwenselijk. Ik ben dan ook graag bereid mee te
denken over een procesbeschrijving die, met inachtneming van de
bepalingen over rijkswetgeving in Statuut en Grondwet, handvatten ter
zake aanreikt. Zulke handvatten kunnen uiteindelijk worden opgenomen in
het Draaiboek voor de regelgeving, dat op dit moment ook nog veel
procedurele zaken aangaande consensusrijkswetgeving onbesproken laat.
Conclusie 3
«Eerlijke en open onderhandelingen, alsmede transparantie, dialoog en
continuïteit in de informatievoorziening zijn belangrijk gedurende het hele
proces, in het bijzonder wanneer een mogelijk beroep op de waarborgfunctie ex artikel 43, lid 2, Statuut aan de orde zou kunnen komen.»
Ik ben het met het IPKO eens dat het belangrijk is gedurende het gehele
proces zoveel mogelijk transparantie te betrachten en respectvol en eerlijk
met elkaar om te gaan. Zo kan het beste worden verzekerd dat consensus
over de hele breedte wordt bereikt, uiteraard als gezegd met inachtneming van de bestaande dualistische verhoudingen tussen de
regeringen en de parlementen. Het is raadzaam om in dit verband lessen
te trekken uit het verleden.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 33 845, nr. 48

3

Samenwerking en democratisch deficit
Tijdens het IPKO hebben de delegaties van de parlementen, tegen de
achtergrond van een presentatie verzorgd door prof. dr. G.J. Oostindie en
dr. W.P. Veenendaal, van gedachten gewisseld over het vraagstuk van het
democratisch tekort in het Koninkrijk. Bij de regeringen van de landen
wordt er door de parlementen op aangedrongen om te komen tot een
mogelijke oplossing van dit democratisch tekort. Zoals eerder aan de
Tweede Kamer bericht, heeft het opheffen van het democratisch tekort
voor mij prioriteit.2 Inhoudelijke bespreking van het onderwerp is voorzien
tijdens het eerstvolgende bestuurlijke overleg dat tussen mij en de
minister-presidenten van de Caribische landen zal plaatsvinden. Het is
helaas niet gelukt dat overleg nog in 2022 te plannen. Er wordt nu
toegewerkt naar een bijeenkomst in januari. Over de uitkomsten van dit
overleg zullen beide Kamers te zijner tijd zo spoedig mogelijk worden
geïnformeerd.
Kolonialisme en slavernijverleden
Het (institutioneel) racisme van vandaag de dag is niet los te zien van
eeuwen slavernij en kolonialisme. Het kabinet is dan ook van mening dat
de doorwerking van de gevolgen integraal en systemisch aangepakt
moeten worden en moedigt toekomstige dialogen tussen de vier landen
dan ook aan. Voor het einde van dit jaar komt het kabinet met een reactie
op het rapport «Ketenen van het verleden» van het Adviescollege
Dialooggroep Slavernijverleden. Want zoals de Minister voor Rechtsbescherming tijdens zijn speech op 1 juli 2022 heeft aangegeven, is het van
belang dat er erkenning en herkenning komt voor het slavernijverleden.
Om zelf het belang en de betekenis van het slavernijverleden voor het
Caribisch deel van het Koninkrijk te horen, zien en ervaren heb ik samen
met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in
september van dit jaar een bezoek gebracht aan de Caribische delen van
het Koninkrijk. De ervaringen van deze reis vormen een belangrijk
onderdeel van de kabinetsreactie, waarin het kabinet verder in gaat op de
wijze waarop zij om wil gaan met ons gedeelde verleden, richting een
gezamenlijke toekomst.
Werkbezoeken landbouw, natuur en speciaal sargassum
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de werkbezoeken die de
delegaties van het IPKO met betrekking tot bovengenoemde onderwerpen
hebben afgelegd.
Natuurbehoud en duurzaamheid in Caribisch Nederland zijn belangrijke
themas voor het kabinet. Daarom is in 2021 het Natuur en milieubeleidsplan 2020–2030 (NMBP) opgesteld voor Caribisch Nederland. Dit plan
heeft als doel om de rijke natuur van Caribisch Nederland te behouden, te
beschermen en duurzamer te benutten. Het kabinet zet de komende jaren
in op bestrijding van erosie, koraalrifherstel, duurzame kustontwikkeling,
effectief afval- en afvalwaterbeheer, educatie en communicatie, landbouwontwikkeling, ruimtelijke ordening en handhaving. Belangrijk onderdeel
van het NMBP is de aanpak van sargassum. Dit betreft een wereldwijd
probleem dat ook de autonome landen raakt. Op Curaçao wordt het
aangespoelde sargassum tot nu toe door een aannemer verzameld en op
terreinen van landbouwers opgeslagen. Door het ziltige karakter is dit niet
ideaal. Ik heb vernomen dat in nauwe samenwerking met TNO en de
Universiteit van Wageningen, en met ondersteuning van het Ministerie
van Gezondheid, Milieu en Natuur van Curaçao, literatuur- en veldon2

Kamerstuk 36 200 IV, nr. 6, p. 6.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 33 845, nr. 48

4

derzoek plaatsvindt om te bezien hoe beste met het aangespoelde
sargassum kan worden omgegaan. Dit onderzoek wordt onder andere
gefinancierd door de RVO. De bedoeling is om het sargassum in de
toekomst op het terrein van de Refineria di Korsou tot biofuel te
verwerken. Het openbaar lichaam Bonaire heeft in het kader van het
NMBP al een Sargassum Response Plan vastgesteld, waarin is besloten
dat de aanpak van sargassum onder de beheertaken van het mariene
natuurpark valt. Ook is in het NMBP een koraalherstelplan opgenomen.
Dit heeft als doel de afname van koraal te stoppen en bestaande koraalriffen te herstellen en weerbaar te maken voor klimaatverandering. Het
kabinet heeft voor de periode 2022–2024 35 mln. euro beschikbaar gesteld
voor de eerste fase van het NMBP. Samen met de openbare lichamen is
gestart met de uitvoering hiervan. Daarnaast is in het kader van het NMBP
het traject gestart om te komen tot een Ruimtelijke ontwikkelingsprogramma (ROP). Dit ROP zal in 2023 gereed zijn.
Onder andere vanuit het NMBP wordt bovendien op verschillende
manieren ingezet op vergroting van de zelfredzaamheid. Via landbouwprojecten, zoals hydroponics op Saba en verduurzaming van de veehouderijen op Bonaire, wordt gewerkt aan het vergroten van de lokale
voedselproductie. Ik heb daarnaast vernomen dat op Aruba wordt
gesproken over kleinschalige landbouwprojecten die gedeeltelijke
importsubstitutie tot doel hebben. Ook zijn voor Caribisch Nederland
middelen beschikbaar gesteld om toe te werken naar gemiddeld 80%
duurzame elektriciteitsproductie. Het gaat in totaal om 33,6 mln. euro.
Deze verduurzaming is niet alleen belangrijk voor natuur en milieu, maar
ook vanuit een kosteninvalshoek.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 33 845, nr. 48

5