Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

27 830

Materieelprojecten

Nr. 342

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2021
Inleiding
In de A-brief over het project «Herinrichting Kamp Nieuw-Milligen (KNM)»
heb ik toegezegd om uw Kamer voor de zomer van dit jaar te informeren
over de uitkomst van de Public Private Comparator (Kamerstuk 27 830, nr.
328 van 20 januari jl.). Met deze brief doe ik deze toezegging gestand en
informeer ik u over voortgang van het project «Herinrichting KNM». Dit
project voorziet in het realiseren van een nieuwe toekomstbestendige
kazerne ten behoeve van de operationele marinierseenheden uit Doorn en
de Maritime Special Operations Forces.
Na de behandeling van de behoeftestelling van het project «Herinrichting
KNM» in de Kamer op 3 februari jl. (Kamerstuk 35 570 X, nr. 79), is door
Defensie met een Public Private Comparator (hierna: PPC) beoordeeld op
welke manier het project het beste kan worden aanbesteed: niet-geïntegreerd (met afzonderlijke aanbestedingen voor het ontwerp, de bouw en
de facilitaire ondersteuning) of geïntegreerd (waarbij één partner wordt
gezocht voor het ontwerp, de bouw, het onderhoud en/of de facilitaire
ondersteuning van de kazerne). Als vuistregel wordt voor deze PPC voor
alle uitvoeringsvarianten een looptijd van de beheer- en onderhoudsperiode van in totaal 25 jaar gehanteerd. De PPC is uitgevoerd onder
begeleiding van PricewaterhouseCoopers, in opdracht van het Ministerie
van Defensie en in nauwe samenwerking met het Rijksvastgoedbedrijf en
het Ministerie van Financiën.
Op grond van de uitgevoerde PPC komen voornoemde partijen tot de
conclusie dat een geïntegreerde Design, Build, Finance, Maintain &
Operate (DBFMO) – constructie naar verwachting de meeste meerwaarde
biedt voor het project «Herinrichting KNM». Uiteraard wordt dit zoals
gebruikelijk nog afgestemd met de Centrale Medezeggenschapscommissie (CMC). Ik neem de conclusies en aanbevelingen uit de PPC over
onder voorbehoud van de afstemming met de CMC. In deze brief ga ik

kst-27830-342
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 830, nr. 342

1

achtereenvolgens in op het proces van de PPC, het resultaat van de PPC
en geef ik een vooruitblik.
Proces
Voor huisvestingsprojecten met een financiële omvang boven de € 25
miljoen is het verplicht om een PPC uit te voeren. De PPC is een
instrument van het Ministerie van Financiën om inzicht te bieden in de
voor- en nadelen van verschillende uitvoeringsvarianten van grote
projecten.
In de PPC Herinrichting KNM zijn volgende uitvoeringsvarianten1
vergeleken:
1. Niet-geïntegreerd
2. Design & Build (DB)
3. Design, Build & Maintain (DBM)
4. Design, Build, Finance, Maintain & Operate (DBFMO)
Om deze afweging te kunnen maken is een PPC uitgevoerd conform de
handleidingen van het Ministerie van Financiën en het Rijksvastgoedbedrijf. Om te komen tot een kwalitatieve vergelijking zijn de aspecten uit de
handleidingen aangevuld met aspecten die zijn afgeleid uit de projectdoelstellingen, de projectkenmerken, de transactiekosten en de uitvoerbaarheid van het project.
In de kwantitatieve vergelijking worden de onderscheidende kosten,
risico’s en financiële verschillen tussen de uitvoeringsvarianten op
hoofdlijnen in kaart gebracht. Gerekend wordt met de zogenoemde netto
contante waarde, zodat de uitvoeringsvarianten onderling kunnen worden
vergeleken.
De uitkomst van de PPC laat alleen zien welke uitvoeringsvorm doelmatiger zal zijn en bij welke uitvoeringsvorm een betere prijs-kwaliteitverhouding kan worden verwacht. De getallen en het percentage van het
te behalen voordeel zeggen niet wat het project uiteindelijk zal kosten.
Resultaat
Uit de kwalitatieve analyse blijkt dat DBM en DBFMO, en in mindere mate
DB, voordelen bieden ten opzichte van de niet-geïntegreerde uitvoeringsvariant. De kwantitatieve analyse laat zien dat de DBFMO-uitvoeringsvariant de hoogste meerwaarde biedt. Dit komt door belangrijke aspecten
als een geïntegreerde benadering, een levensduurbenadering en de korte
termijn voorspelbaarheid.
De DBM- en DBFMO-variant bieden meerwaarde door beschikbare
optimalisatiemogelijkheden in het ontwerp, realisatie en onderhoud. De
opdrachtnemer heeft relatief veel vrijheid voor optimalisatie, doordat het
project voornamelijk uit nieuwbouw bestaat. Hierdoor kan een opdrachtnemer optimaal gebruik maken van ontwerpvernuft om de levenscycluskosten te optimaliseren. Dit draagt naar verwachting bij aan het realiseren
van een aantrekkelijke werk- en leefomgeving en een meer kostenefficiënte en duurzame kazerne. Door een hoge informatiezekerheid en
vraagstabiliteit op de korte termijn kunnen marktpartijen zich een goed
beeld vormen van de bouwopgave en de daarbij behorende risico’s. Dit
geeft bij een DBM en DBFMO ruimte aan opdrachtgevers om invulling te
geven aan optimalisaties.
1

De uitvoeringsvariant Design, Build, Finance & Maintain (DBFM) is niet meegenomen in de
vergelijking omdat het Rijksvastgoedbedrijf deze uitvoeringsvariant niet hanteert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 830, nr. 342

2

De DBFMO-variant levert aanvullende voordelen ten opzichte van de
DBM-variant door de grotere optimalisatiemogelijkheden van dienstverlening en disciplinerende werking. Door de integratie van de dienstverlening bij DBFMO ontstaat er meer vrijheid voor optimalisaties tussen
realisatie, onderhoud en dienstverlening. Hierdoor kan een opdrachtnemer bijvoorbeeld een afweging maken bij de materiaalkeuze tussen de
hoogte van de investeringskosten, de onderhoudskosten tijdens exploitatie en de schoonmaakkosten, waarbij rekening kan worden gehouden
met het gebruik. Verder stimuleert deze variant goede afwegingen.
Doordat de integrale kosten in beeld worden gebracht, wordt de opdrachtgever gedwongen om de toepassing van een eventuele wijziging goed af
te wegen. Doordat een wijziging ook invloed kan hebben op de financieringskosten, zal deze afweging scherper moeten worden gemaakt.
Langlopende geïntegreerde varianten zoals DBM en DBFMO kennen
uiteraard ook een aantal nadelen. Zo kunnen bepaalde randvoorwaarden
de optimalisatie-mogelijkheden beperken. Het is daarom van belang dat
de vrijheid voor de opdrachtnemer zo maximaal mogelijk wordt gehouden
om invulling te kunnen geven aan de optimalisatiemogelijkheden. Verder
zijn deze varianten minder flexibel, wat kan leiden tot meerkosten.
Doordat de vraag voor de komende 25 jaar grotendeels onvoorspelbaar is,
kunnen niet alle wijzigingen in het contract worden geborgd. Hierdoor
neemt de kans op wijzigingen tegen relatief hoge meerkosten tijdens de
looptijd van de overeenkomst toe. Waar mogelijk wordt hiermee rekening
gehouden in het contract. Dit dient in de dialoog nader te worden
uitgewerkt met de partijen. Specifiek voor de DBFMO-variant vraagt het
integreren van de financieringscomponent extra inspanning van de
publieke organisatie voor het afsluiten van het contract. Hiermee wordt
binnen het project rekening gehouden. Tot slot bestaat er mogelijk een
terughoudendheid van de markt voor deze uitvoeringsvarianten. Die
terughoudendheid komt vooral voort uit het gevoel dat de risicoverdeling
niet altijd eerlijk was. Dit project moet daarom leren van eerdere huisvestingsprojecten en ervoor zorgen dat er voldoende aandacht is voor de
risicoverdeling in de dialoog met de markt tijdens de uitvoering. Tijdens
de verwervingsvoorbereidingsfase zal dan ook de bereidheid van de
markt worden getoetst.
Ondanks dat de DBFMO-variant nadelen kent, levert de DBFMO variant
naar verwachting de meeste meerwaarde, ook gegeven de bovenstaande
risicobeheersmaatregelen. Ik ben dan ook voornemens om het project
«Herinrichting KNM» geïntegreerd, in DBFMO-vorm, aan te besteden.
De uitkomsten van de PPC worden gebruikt om de aanbestedingsstrategie
voor het project te bepalen. In de eindrapportage van de PPC staan op
verschillende plaatsen financiële aspecten, risico’s en mogelijkheden om
besparingen te verwezenlijken. Dat is in de verhouding tussen de
opdrachtgever en marktpartijen commercieel belangwekkende informatie.
Ik stuur u daarom gelijktijdig met deze brief de eindrapportage PPC
Herinrichting Kamp Nieuw-Milligen in een commercieel vertrouwelijke
brief toe (Kamerstuk 27 830, nr. 343).
Vooruitblik
Het project «Herinrichting KNM» is een project dat voor de toekomst van
Defensie en het Korps Mariniers een belangrijke rol speelt. Na het
bereiken van overeenstemming met de CMC over de PPC start de
verwervingsvoorbereidingsfase, waarin parallel de bouw-voorbereidende
werkzaamheden plaatsvinden en de behoeftestelling verder wordt
geconcretiseerd, zodat uitvraag aan de markt mogelijk is. Defensie is met
de gemeenschappelijke medezeggenschapscommissie Vervanging en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 830, nr. 342

3

Verhuizing van Braam Houckgeest Kazerne in overleg over de onderwerpen in de uitvraag die moeten leiden tot voorgenomen maatregelen
als bedoeld in artikel 29 lid 1 van het Besluit Medezeggenschap Defensie.
Ook een marktconsultatie is onderdeel van de verwervingsvoorbereidingsfase. Ik verwacht de uitvraag aan de markt in het derde kwartaal van
2022 vorm te geven.
Conform het Defensie Materieel Proces wordt u voorafgaand aan de
gunning geïnformeerd met een D-brief over het voornemen om het
contract te gunnen. Op basis van de huidige planning zal u de D-brief in
2024 ontvangen. Vervolgens start de realisatiefase, waarin de bouw van
de kazerne circa vier jaar in beslag neemt. Zoals eerder aan uw Kamer is
gemeld, start de ingebruikname van de kazerne volgens de huidige
planning eind 2028 en wordt in 2029 voltooid. De planning is uiteraard
afhankelijk van verschillende factoren, zoals de risico’s benoemd in de
A-brief over het project «Herinrichting KNM» (Kamerstuk 27 830, nr. 328).
Over de voortgang van dit project wordt u geïnformeerd via het defensiematerieelbegrotingsfonds, het jaarverslag en het Defensie Projectenoverzicht.
De Staatssecretaris van Defensie,
B. Visser

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 830, nr. 342

4