Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 747

Voorstel van wet van de leden De Graaf, Fritsma
en Markuszower houdende een regeling inzake
administratieve detentie (Wet administratieve
detentie)

Nr. 8

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 6 november 2018
De vragen van de fracties zijn integraal opgenomen. De beantwoording
van de initiatiefnemers is cursief weergegeven.
Indieners danken de verschillende fracties voor hun inbreng middels de
vele vragen die zijn gesteld. Met de onderstaande beantwoording hopen
de indieners de verschillende fracties voldoende duidelijkheid te hebben
verschaft.
1. Inleiding
ChristenUnie
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennis genomen van
het wetsvoorstel houdende een regeling inzake administratieve detentie.
Deze leden onderschrijven het belang van de bestrijding van terrorisme.
Daar zijn de afgelopen jaren ook al tal van maatregelen voor genomen. Bij
deze maatregelen moet een balans gevonden worden tussen de
bescherming van de veiligheid van burgers enerzijds en de grondrechten
van diezelfde burgers die het fundament van onze rechtstaat vormen. De
leden van de fractie van de ChristenUnie zijn met de Raad van State van
mening dat dit voorstel die toets niet kan doorstaan, nu het voorstel de
Minister bevoegd maakt om, zonder dat de strafrechter er aan te pas
komt, burgers op grond van een zeer ruim criterium zonder beperking in
de tijd op te sluiten. Deze leden hebben nog op enkele punten behoefte
aan een nadere toelichting van de indieners. Welke minder vergaande
alternatieven hebben de indieners overwogen, zo vragen de leden van de
fractie van de ChristenUnie. Waarom achten de indieners deze alternatieven niet toereikend?
Er zijn geen alternatieven die het bestaande hiaat in de bescherming
tegen terreur op kunnen vullen.

kst-34747-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

1

2. Doel en achtergrond
VVD
De leden van de VVD-fractie lezen dat het wetsvoorstel in de eerste plaats
ziet op gevallen waarin een grondslag voor strafrechtelijke vervolging van
een mogelijk gevaarlijk persoon ontbreekt, terwijl die persoon wel een
potentiële dreiging zou kunnen vormen. Zij vragen zich af of in feite niet
iedereen hier onder valt? Is niet iedereen een mogelijk gevaarlijk persoon
en zou niet iedereen in theorie een potentiële dreiging kunnen vormen?
De AIVD doet op grond van gedragingen een voorstel aan de Minister van
BZK, die vervolgens een besluit neemt. Dat besluit kan desgewenst
worden getoetst door de rechter.
Hoe definiëren initiatiefnemers «een mogelijk gevaarlijk persoon» en «een
persoon die een potentiële dreiging zou kunnen vormen»?
Het is aan de AIVD om op grond van hun definitie, op basis van gedragingen van een individu, een voorstel te doen aan de Minister van BZK.
En gaat het dan alleen om een terreurdreiging of ook om andere
dreigingen voor de nationale veiligheid?
In artikel 1 van het wetsvoorstel spreken de indieners van het beschermen
van de nationale veiligheid. Wie op basis van gedragingen in verband kan
worden gebracht met terreur, kan door de AIVD aan de Minister van BZK
worden voorgedragen voor een vrijheidsontnemende maatregel.
In de memorie van toelichting wordt de focus volledig gelegd op de
terroristische dreiging die uitgaat van Jihad. Maar ziet het wetsvoorstel
ook op andere vormen van terroristische dreiging, zoals door de AIVD in
het dreigingsbeeld wordt aangegeven? Denk aan rechts-extremistische
dreiging zoals Erkenbrand en groeperingen die aanslagen willen plannen
op moskeeën.
Islamitische terreur vormt momenteel de grootste bedreiging voor de
nationale veiligheid en onze democratie. Uiteraard dienen mogelijke
terreurdreigingen uit andere hoek ook voorkomen te worden en het
wetsvoorstel strekt ook hiertoe.
Als tweede reden voor dit wetsvoorstel geven initiatiefnemers dat de
AIVD te weinig capaciteit heeft om alle potentieel gevaarlijke personen in
de gaten te houden. De leden van de VVD-fractie vragen of de initiatiefnemers ook overwogen hebben om voor te stellen om de capaciteit van
de AIVD te vergroten in plaats van het introduceren van administratieve
detentie.
Volgens deskundigen zijn voor het permanent schaduwen, afluisteren,
verwerken, analyseren en interpreteren van alle gegevens, twintig tot
dertig mensen nodig – per door de diensten te volgen individu. Volgens
de AIVD kent ons land honderden jihadisten en enkele duizenden
sympathisanten. Verder bevinden zich nog duizenden jihadisten en
sympathisanten in bezit van een Schengenpaspoort in het buitenland.
Vanwege de open grenzen kunnen bovendien vanuit heel het Schengengebied jihadisten en sympathisanten vrij reizend hierheen komen. De
capaciteitsvergroting die benodigd zou zijn om deze dreiging op te
vangen is uit personele en financiële overwegingen totaal onrealistisch te
noemen.
De initiatiefnemers wijzen op de constatering van de regering dat er soms
voor een persoon (nog) onvoldoende aanknopingspunten zijn voor een
strafrechtelijke veroordeling, terwijl van die persoon wel reeds een
dreiging uitgaat voor de nationale veiligheid. De leden van de VVD-fractie
onderschrijven deze constatering maar zien ook dat er in die gevallen wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

2

maatregelen worden getroffen. Zo volgt er bijvoorbeeld een lokale aanpak
onder regie van de gemeente en/of houden politie en AIVD terugkeerders
in beeld. Kunnen de initiatiefnemers toelichten waarom dergelijke
maatregelen in hun ogen niet afdoende zijn?
Zie hiervoor ook het antwoord op de vorige vraag. Enerzijds heeft de AIVD
niet de capaciteit om al deze jihadisten en sympathisanten permanent te
schaduwen, af te luisteren en om vervolgens die informatie te analyseren
en interpreteren. Anderzijds wordt met administratieve detentie de
samenleving beter beschermd tegen deze personen dan wanneer zij vrij
rond zouden lopen. Van personen bij wie, op basis van hun gedragingen,
aanleiding is te veronderstellen dat zij een gevaar vormen voor de
nationale veiligheid, wordt door de AIVD een inschatting gemaakt van de
aard en omvang van die dreiging, waarna de AIVD het betreffende
individu aan de Minister van BZK kan voordragen voor een vrijheidsontnemende maatregel. Het besluit tot het opleggen van die maatregel kan
desgewenst worden getoetst door de rechter.
Volgens de initiatiefnemers bestaat er behoefte aan een maatregel om
personen preventief vast te kunnen zetten omdat volgens de AIVD
meelopende sympathisanten in korte tijd uit kunnen groeien tot keiharde
strijders. De leden van de VVD-fractie vragen hoe de initiatiefnemers
aankijken tegen het feit dat dit betekent dat ook personen die nooit
uitgegroeid zouden zijn tot keiharde strijders, vast kunnen komen te zitten.
In de eerste plaats ziet dit wetsvoorstel niet enkel op het administratief
detineren van «keiharde strijders» maar ook op het administratief
detineren van personen die op grond van hun gedragingen een
bedreiging voor de nationale veiligheid kunnen vormen. Dat kunnen
jihadisten en sympathisanten van de jihad zijn.
In de tweede plaats geloven de indieners in de juistheid van de informatie
van de AIVD, die mogelijk gevaarlijke personen, op basis van hun
gedragingen kunnen worden voordragen voor administratieve detentie.
De beoordeling is aan de Minister van BZK en de rechter kan desgewenst
toetsen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat een sympathisant iemand is die zijn
sympathie uit voor het jihadistisch gedachtengoed. Zij vragen of de
initiatiefnemers van mening zijn dat het uiten van sympathie voor een
gedachtegoed voldoende grond is om iemand vast te zetten? En zo ja,
waarom?
En wat verstaan zij precies onder het «uiten» van sympathie? Zijn alle
soorten uitingen voldoende grond om een persoon vast te zetten?
En zijn er ook uitzonderingen mogelijk voor bepaalde groepen personen,
zoals bijvoorbeeld politici? Of is het in de ogen van de initiatiefnemers
denkbaar dat politici die volgens de Minister van Binnenlandse Zaken
sympathiseren met terroristisch gedachtengoed in administratieve
detentie worden geplaatst?
De initiatiefnemers noemen als nadeel of risico van de bestuurlijke
maatregelen van het opleggen van een gebiedsverbod, contactverbod,
meldplicht of uitreisverbod dat personen aan wie een dergelijke maatregel
is opgelegd die maatregel kunnen overtreden. De leden van de
VVD-fractie vragen waarom het in de ogen van de initiatiefnemers niet
voldoende is dat overtreding van een dergelijke maatregel al strafrechtelijk gehandhaafd wordt, mogelijk met een gevangenisstraf. Waarom is
hiernaast nog een maatregel van administratieve detentie nodig?
Als antwoord op de vorige vier vragen stellen de indieners dat het de
AIVD is die, op basis van gedragingen van individuen, een voorstel kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

3

doen aan de Minister van BZK om iemand een vrijheidsontnemende
maatregel op te leggen. De rechter kan die maatregel desgewenst toetsen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de AIVD potentieel gevaarlijke
personen vaak wel in het vizier heeft, maar dat er onvoldoende grond
bestaat hen aan de samenleving te onttrekken. Hoe zien de initiatiefnemers in dit licht het voornemen van de regering om de termijn voor
voorlopige hechtenis te verlengen en om vrijwillig verblijf op terroristisch
grondgebied strafbaar te stellen? Als dit (wettelijk) gerealiseerd zou zijn,
zien de initiatiefnemers dan nog altijd de noodzaak administratieve
detentie mogelijk te maken?
De indieners zien deze maatregelen als ontoereikend en zijn van mening
dat in sommige gevallen alleen administratieve detentie de fysieke
veiligheid kan waarborgen. Dit wetsvoorstel ziet juist op die gevallen
waarin een grondslag voor strafrechtelijke vervolging van een potentieel
gevaarlijk persoon vooralsnog ontbreekt. Voorlopige hechtenis is van
toepassing op personen die verdachte zijn in de zin van het Wetboek van
Strafvordering.
De initiatiefnemers stellen dat administratieve detentie van terroristen,
jihadisten en sympathisanten noodzakelijk is in gevallen waarbij (nog)
onvoldoende bewijs is om tot strafrechtelijke vervolging over te gaan. De
leden van de VVD-fractie vragen hoe in die gevallen vastgesteld wordt dat
sprake is van een terrorist, een jihadist of een sympathisant.
Het is aan de AIVD, op grond van gedragingen van individuen, om vast te
stellen of iemand een terrorist, een jihadist of een sympathisant is en
daarom aan de Minister van BZK moet worden voorgedragen voor
administratieve detentie.
Ook vragen zij of en waarom de initiatiefnemers van mening zijn dat het
middel van voorlopige hechtenis niet toereikend is, zeker als de termijn
voor voorlopige hechtenis wordt verlengd.
In het strafrecht gaat het om een strafrechtelijke verdenking. Een individu
kan dan aangemerkt worden als verdachte. Bij administratieve detentie is
er nog geen zwaarwegende reden om iemand volgens het strafrecht te
verdenken en vast te houden, maar is er volgens de AIVD, op basis van
gedragingen van een individu, wel genoeg reden om dat individu bij de
Minister van BZK voor te dragen voor een vrijheidsontnemende
maatregel.
De leden van de VVD-fractie lezen dat administratieve detentie een
preventieve maatregel is die preludeert op mogelijk toekomstig gedrag,
waarbij het doel is de maatschappij te beschermen tegen terreuraanslagen. Zij vragen initiatiefnemers hoe zij aankijken tegen de mogelijkheid
dat personen vast komen te zitten die bedoeld gedrag nooit vertoond
zouden hebben?
Begrijpen de leden van de VVD-fractie het goed dat alleen gedrag dat
terreuraanslagen veroorzaakt, grond is voor administratieve detentie of
ook gedrag dat een andere bedreiging voor de nationale veiligheid vormt?
En gaat het daarbij alleen om het daadwerkelijk (mede)plegen van
terreuraanslagen of moet «gedrag» breder uitgelegd worden?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de rechtbank Den Haag uitspraak
doet indien beroep wordt ingesteld tegen opgelegde administratieve
detentie. Hoe kan een rechter toetsen of toekomstig mogelijk gedrag ook
daadwerkelijk tot ontwikkeling zal komen? Aan welke criteria moet de
rechter de opgelegde maatregel precies toetsen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

4

Als antwoord op de vorige vier vragen stellen de indieners dat het de
AIVD is die, op basis van gedragingen van individuen, een voorstel kan
doen aan de Minister van BZK om iemand een vrijheidsontnemende
maatregel op te leggen. De rechter kan die maatregel desgewenst toetsen
en toetst alleen de redelijkheid van het besluit.
De initiatiefnemers geven aan dat deze wet ook toeziet op andere
personen die in verband kunnen worden gebracht met niet-jihadistisch
terrorisme en op die manier een bedreiging voor de nationale veiligheid
kunnen vormen. De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemers of
zij dit kunnen toelichten met voorbeelden.
In Israel is administratieve detentie in het verleden gebruikt.
CDA
Het voorliggende wetsvoorstel is gericht op alle personen die op grond
van hun gedragingen in verband kunnen worden gebracht met mogelijke
terroristische activiteiten of de ondersteuning daarvan (memorie van
toelichting, blz. 2).
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers nader te
omschrijven op grond van welke gedragingen administratieve detentie
zou kunnen worden opgelegd.
Het gedrag van individuen kan voor de AIVD aanleiding vormen om als
potentiele bedreiging voor de nationale veiligheid aan te merken, zoals
dat nu ook geldt voor terreurbestrijding in het algemeen. De Minister doet
in geval van terreur geen mededelingen over individuele gedragingen en
voor de initiatiefnemers geldt hier hetzelfde.
Wat verstaan de initiatiefnemers onder «concrete informatie van de AIVD»
(reactie advies Raad van State, blz. 11).
De indieners beantwoorden deze vraag samen met uw achtste vraag.
Dient er naar de mening van de initiatiefnemers sprake te zijn van een
objectiveerbaar, concreet en duidelijk vast te stellen dreiging? Zo nee,
waarom niet?
De indieners beantwoorden deze vraag samen met uw achtste vraag.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het doel van het wetsvoorstel
tweeledig is. Het voorziet enerzijds in een grondslag voor de gevallen
waar strafrechtelijke vervolging van een mogelijk gevaarlijk persoon
ontbreekt, terwijl die persoon wel een potentiële dreiging zou kunnen
vormen. Kunnen de initiatiefnemers voorbeelden noemen van gevallen
waar er sprake was van een bewezen mogelijk gevaarlijk persoon die niet
vastgezet kon worden?
De indieners verwijzen hierbij naar de rapportages van de AIVD. In
Duitsland was de aanslagpleger van een kerstmarkt in Berlijn in 2016 al
langer in het vizier van de veiligheidsdiensten. Desondanks bleef Anis
Amri op vrije voeten, waardoor hij op 19 december 2016 kon toeslaan.
Ook bij diverse aanslagen in Frankrijk en bij de aanslag in Manchester
waren diverse daders al langer in het vizier van de diensten.
Zijn de initiatiefnemers het eens met de leden van de CDA-fractie dat «een
mogelijk gevaarlijk persoon» een erg ruime omschrijving is?
Ja, maar zoals Artikel 1 van het wetsvoorstel zegt:. op grond van zijn
gedragingen in verband kan worden gebracht met mogelijke terroristische
activiteiten of de ondersteuning daarvan. De gedragingen staan centraal
en kunnen voor de AIVD aanleiding vormen om een individu bij de
Minister van BZK voor te dragen voor het opleggen van een vrijheidsontnemende maatregel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

5

Kunnen verwarde personen ook worden vastgezet op basis van dit
wetsvoorstel?
De indieners verwijzen naar het antwoord op uw vorige vraag.
Het voorstel dient anderzijds ter bestrijding van de jihadistische beweging
in Nederland omdat op dit moment alle potentieel gevaarlijke personen
onmogelijk in de gaten kunnen worden gehouden, zo lezen de leden van
de CDA-fractie. Kunnen initiatiefnemers aangeven hoe we dan kunnen
weten welke potentieel gevaarlijke personen onder dit wetsvoorstel
komen te vallen?
De indieners verwijzen naar het antwoord op uw vijfde vraag.
Lezen de leden van de CDA-fractie het juist dat initiatiefnemers niet
voldoende vertrouwen hebben in onze veiligheidsdiensten om iedereen in
de gaten te houden, maar wel voldoende vertrouwen om van personen te
beoordelen of zij een gevaar vormen voor de samenleving?
De initiatiefnemers geloven in de kwaliteit van de veiligheidsdiensten en
in de concrete informatie die zij aanleveren. Het al dan niet voldoende in
de gaten houden van mogelijke terroristen is dan ook geen gevolg van
een tekort aan actieve inzet of deskundigheid van de medewerkers, maar
van een capaciteitsprobleem dat kwantitatief onmogelijk volledig op te
lossen is binnen de personele en financiële kaders, ook niet bij een forse
uitbreiding van de bekostiging. Om honderden jihadisten en duizenden
sympathisanten 24/7 te kunnen volgen, zijn duizenden extra medewerkers
nodig.
Zijn er gevallen bekend waarbij de AIVD personen als potentieel terrorist
hebben aangewezen die niet dan ook als verdachte konden worden
aangemerkt? Kunnen initiatiefnemers hier voorbeelden van noemen? De
indieners verwijzen naar de eerdere beantwoording van deze vraag.
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers of sympathisanten
van jihadistisch terrorisme vastgezet dienen te worden op basis van dit
wetsvoorstel?
De AIVD doet op grond van gedragingen een voorstel aan de Minister van
BZK, die vervolgens een besluit neemt. Dat besluit kan desgewenst
worden getoetst door de rechter.
Kunnen initiatiefnemers aangeven in hoeverre deze jihadistische
sympathieën verminderen tijdens administratieve detentie?
Nee. De AIVD doet op grond van gedragingen een voorstel aan de
Minister van BZK, die vervolgens een besluit neemt. Geven gedragingen,
na een periode van administratieve detentie, wederom aanleiding tot een
voordracht aan de Minister van BZK, dan kan deze wederom een
vrijheidsontnemende maatregel opleggen, die desgewenst door de
rechter kan worden getoetst.
Kunnen de initiatiefnemers aangeven waarom de voorlopige hechtenis
niet volstaat?
De indieners verwijzen naar de antwoorden op de door de fractie van de
VVD gestelde vragen over voorlopige hechtenis.
Hoe bezien de initiatiefnemers het wetsvoorstel versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme en dan in het bijzonder de uitbreiding van de
voorlopige hechtenis? Ook vragen de leden van de CDA-fractie of de
initiatiefnemers in hun beantwoording de strafbaarstelling van opzettelijk
verblijf zonder toestemming in een onder controle van een terroristische
organisatie staand gebied, zoals vastgelegd in het regeerakkoord, kunnen
meenemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

6

De indieners verwijzen naar de antwoorden op de door de fractie van de
VVD gestelde vragen over dit onderwerp.
D66
De leden van de D66-fractie begrijpen dat het doel van de voorgestelde
bestuurlijke maatregel is de nationale veiligheid te beschermen. Daartoe
creëert het voorstel de mogelijkheid van preventieve administratieve
detentie voor alle (potentieel) gevaarlijke personen van wie de gedragingen mogelijk in verband kunnen worden gebracht met terroristische
misdrijven. In dat kader verbaast het de leden van de D66-fractie dat op de
terechte opmerking van de Raad van State, dat het voorstel niet voldoet
aan een evenwicht tussen de veiligheid van burgers en de grondrechten
van personen aan wie een straf of maatregel wordt opgelegd, nauwelijks
door de initiatiefnemers wordt gereageerd. Inhoudelijke gronden voor het
gebrek aan dat evenwicht worden niet aangevoerd, anders dan dat de
initiatiefnemers «vinden» dat het belang van het beschermen van de
samenleving zwaarder weegt. De aan het woord zijnde leden zouden
graag precies willen vernemen hoe de initiatiefnemers de belangenafweging op dit punt hebben gemaakt.
Indieners stellen zich op het standpunt dat de veiligheid van de samenleving beschermd dient te worden door middel van administratieve
detentie om zo te voorkomen dat de grondrechten van vele willekeurige
personen (door terreur) geschonden worden.
Hoe denken de initiatiefnemers het belang van de rechtstaat te
waarborgen tegen willekeurige vrijheidsontneming vanwege het zeer
ruim gekozen criterium – dat betrokkene «mogelijk in verband kan worden
gebracht met» terroristische misdrijven – in dit wetsvoorstel?
Van willekeurige vrijheidsontneming is geen sprake. Of een individu op
grond van zijn gedragingen in verband kan worden gebracht met
terroristische of jihadistische activiteiten, of op grond van gedragingen in
verband kan worden gebracht met het sympathiseren van jihadisme en
als mogelijke dreiging voor de nationale veiligheid kan worden
beschouwd, is aan de AIVD. De AIVD kan vervolgens iemand voordragen
bij de Minister van BZK, die beslist over het opleggen van een vrijheidsontnemende maatregel. Die beslissing kan desgewenst worden getoetst
bij de rechter.
De leden van de D66-fractie onderschrijven het punt van de Raad van
State dat betrokkenen zich nauwelijks kunnen verweren tegen de
voorstellen van de AIVD tot administratieve detentie vanwege de
vertrouwelijke aard van AIVD-informatie. Deze leden zijn van mening dat
op deze manier geen eerlijk proces kan plaatsvinden, iets wat zij één van
de grondbeginselen van een functionerende rechtsstaat achten. Deze
leden missen daarom voldoende onderbouwing van de initiatiefnemers
op dit punt. Kunnen de initiatiefnemers aangeven op welke wijze het
onderhavige voorstel voldoet aan het vereiste zoals vastgelegd in artikel 5
EVRM, namelijk het recht op een eerlijk proces?
De beslissing van de Minister van BZK tot het instellen van een vrijheidsontnemende maatregel kan worden getoetst bij de rechter.
De leden van de D66-fractie twijfelen of onderhavig wetsvoorstel een
noodzakelijke aanvulling is op de uitbreiding van het instrumentarium van
de afgelopen jaren om terrorisme te bestrijden. De afdeling Advisering
van de Raad van State noemt een uitputtende lijst van maatregelen
waarmee personen die verdacht worden van een terroristisch misdrijf nu
al in voorlopige hechtenis genomen kunnen worden, die de aan het
woord zijnde leden hier niet hoeven te herhalen. Bovendien verwachten
de aan het woord zijnde leden dat er geen enkele reden is betrokkene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

7

volgens de bestaande en met waarborgen omgeven wetgeving niet in
voorlopige hechtenis te nemen, wanneer iemand een aantoonbaar gevaar
voor de nationale veiligheid is, hetgeen wat de initiatiefnemers pogen
beter te beschermen. Hoe zien de initiatiefnemers dit?
De indieners verwijzen naar de antwoorden op de door de fractie van de
VVD gestelde vragen over dit onderwerp.
De aan het woord zijnde leden zijn in dit verband benieuwd of de
initiatiefnemers voorbeelden kunnen geven waarin het bestaande
instrumentarium niet toereikend was. Kunnen de initiatiefnemers de
noodzaak van onderhavig voorstel volgens hen toelichten aan de hand
van dergelijke voorbeelden?
De indieners verwijzen naar de antwoorden op de door de fractie van het
CDA gestelde vragen over dit onderwerp.
Verder begrijpen de leden van de D66-fractie niet hoe dit voorstel het
verbod van willekeurige vrijheidsontneming ex art. 5 EVRM waarborgt.
Allereerst verbaast het hen dat de initiatiefnemers op geen enkele manier
reageren op de opmerking van de afdeling Advisering van de Raad van
State dat een burger in staat gesteld moet worden te allen tijde te kunnen
kiezen of hij de wet overtreedt, doordat exact omschreven is welke
gedraging leidt tot het opleggen van (administratieve) detentie. Zij
twijfelen derhalve aan de mate van voorzienbaarheid van de burger met
onderhavig voorstel. Kunnen de initiatiefnemers toelichten hoe zij het
voorstel wel in lijn zien met het vereiste dat voorzienbaar moet zijn welke
gedragingen leiden tot het opleggen van administratieve detentie en
welke niet?
De indieners verwijzen naar de beantwoording van de eerdere vraag van
de D66-fractie betreffende artikel 5 van het EVRM.
GroenLinks
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de initiatiefnemers hoe dit
voorstel van wet zich verhoudt tot de Grondwet en het EVRM en meer
specifiek tot artikel 15 van de Grondwet en artikel 5 van het EVRM. Nu dit
voorstel van wet strijdig lijkt te zijn met deze bepalingen uit de Grondwet
en met verdragsrechtelijke bepalingen vragen deze leden de initiatiefnemers waarom zij niet voor de route gekozen hebben om, als zij dit
voorstel van wet daadwerkelijk willen invoeren, eerst een voorstel te doen
tot wijziging van de Grondwet en tot aanpassing van de verdragsrechtelijke bepalingen alvorens zij dit voorstel van wet aan de Kamer zouden
voorleggen.
De indieners verwijzen naar de antwoorden op de door de D66-fractie
gestelde vragen over dit onderwerp.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de initiatiefnemers het
wetsvoorstel te heroverwegen.
De initiatiefnemers danken de GroenLinks-fractie voor de suggestie, maar
zijn op geen enkele wijze van plan het wetsvoorstel te heroverwegen.
ChristenUnie
Administratieve detentie kan voor zes maanden worden opgelegd en
telkens met dezelfde duur worden verlengd. Waarom is hier geen
maximum aan verbonden, zo vragen de leden van de fractie van de
ChristenUnie.
Het kan zijn dat het gedrag van degene die in administratieve detentie zit
of daaruit is ontslagen, aanleiding geeft tot het verlengen of wederom
opleggen van administratieve detentie. De AIVD doet op grond van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

8

gedragingen een voorstel aan de Minister van BZK, die vervolgens een
besluit neemt. Dat besluit kan worden getoetst door de rechter.
Kan ook het besluit tot verlenging aan de rechter worden voorgelegd om
de redelijkheid van het besluit te laten toetsen?
Ja.
De indieners schrijven in hun toelichting dat de wet ook ziet op andere
personen die in verband kunnen worden gebracht met niet-jihadistisch
terrorisme en op die manier een bedreiging voor de nationale veiligheid
kunnen vormen. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de
indieners nader toe te lichten wat zij onder terrorisme verstaan en welke
voorbeelden zij daarbij in gedachten hebben.
De indieners verwijzen naar de antwoorden op de door o.a. de fractie van
de VVD gestelde vragen over dit onderwerp.
SGP
De indieners stellen dat sympathiseren met jihadisme al gevaarlijk kan
zijn. De leden van de SGP-fractie delen deze opvatting. Tegelijkertijd is het
voor hen de vraag of dit een voldoende grond is om iemand vanwege zijn
opvattingen de vrijheid te ontnemen. Moet er niet ten minste sprake zijn
van voorbereidende handelingen gericht op terrorisme?
Neen. Dit wetsvoorstel ziet op die gevallen waarin er voor iemand (nog)
onvoldoende aanknopingspunten zijn voor een strafrechtelijke vervolging,
maar die persoon, op basis van gedragingen, door de AIVD aan de
Minister kan worden voorgedragen voor een vrijheidsontnemende
maatregel, om de nationale veiligheid te waarborgen.
Kunnen de indieners nader duiden hoe precies en objectief vastgesteld
moet worden of iemand inderdaad sympathiseert met jihadisme? Welke
bewijsgronden zijn hiervoor noodzakelijk? In hoeverre gaat het om
dreiging die ook (min of meer) objectief is vast te stellen?
De leden van de SGP-fractie begrijpen dat de keuze wie voor deze
maatregel in aanmerking komt aan de AIVD wordt overgelaten. Tegelijkertijd vragen zij zich wel af hoe de AIVD deze keuze in de praktijk dient te
maken. Moet er geen duidelijker definitie worden opgenomen van wat
«sympathiseren met jihadisme» precies is?
Kan de invulling hiervan volledig aan de AIVD overgelaten worden?
Als antwoord op de vorige drie vragen stellen de indieners dat het de
AIVD is die, op basis van gedragingen van individuen, een voorstel kan
doen aan de Minister van BZK om iemand een vrijheidsontnemende
maatregel op te leggen. De rechter kan die maatregel desgewenst toetsen.
De initiatiefnemers geloven in de kwaliteit van de veiligheidsdiensten en
in de concrete informatie die zij aanleveren.
Nog niet zo lang geleden is de tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen
terrorismebestrijding aangenomen. De voorliggende maatregel zat hier
niet in. Hebben de indieners ook overwogen om dit wetsvoorstel in te
dienen als een aanvulling op die wet, als een extra maatregel, gericht op
dezelfde doelgroepen als waarop die wet zich richt? Zo niet, is er verschil
in de doelgroepen van dit wetsvoorstel en van de tijdelijke wet, zo vragen
de leden van de SGP-fractie.
Indieners hebben zulks niet overwogen. In de tijdelijke wet bestuurlijke
maatregelen terrorismebestrijding en in het wetsvoorstel houdende een
regeling inzake administratieve detentie wordt beide gesproken van een
persoon die op grond van zijn gedragingen in verband kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

9

gebracht met mogelijke terroristische activiteiten of de ondersteuning
daarvan.
Voor voorbereidingshandelingen gericht op terrorisme is al voorlopige
hechtenis mogelijk. Kan tegen de doelgroepen die de indieners voor ogen
hebben niet ook al op voldoende wijze opgetreden worden met het
bestaande strafrechtelijk instrumentarium, in combinatie met de mogelijkheden voor voorlopige hechtenis? Zo niet, voor wat voor (strafbare)
gedragingen biedt dit wetsvoorstel concrete extra maatregelen?
De indieners verwijzen naar de antwoorden op de door de meerdere
fracties gestelde vragen over dit onderwerp.
Wat is in dit verband het precieze verschil tussen administratieve detentie
en voorlopige hechtenis?
De indieners verwijzen naar de antwoorden op de door de meerdere
fracties gestelde vragen over dit onderwerp.
In een noodsituatie kan de regering vergaande bevoegdheden uitoefenen
op grond van de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag (Wet
bbbg). De leden van de SGP-fractie vragen zich af of niet hetzelfde
resultaat te bereiken is met toepassing van die wet.
Neen. Het is zaak een noodsituatie te voorkomen en de initiatiefnemers
zijn van mening dat het wetsvoorstel houdende een regeling inzake
administratieve detentie daaraan kan bijdragen.
Zou een dergelijke toepassing niet meer voor de hand liggen in buitengewone omstandig-heden?
Neen.
Is het risico van dit wetsvoorstel niet aanwezig dat informatie van de AIVD
in het kader van een procedure bij de rechter onbedoeld bij de betrokkene
terecht komt. Er zal immers in veel gevallen gebruik gemaakt worden van
het toegekende beroep op de rechter. Hoe kan dan worden voorkomen dat
de rechter moet oordelen op voor de betrokkene niet kenbare informatie?
Hoe kan worden voorkomen dat via de uitspraak van de rechter (strategische) informatie van de AVID bij betrokkene of bij anderen terecht komt?
De initiatiefnemers delen deze zorgen niet.
Administratief beroep kan ingesteld worden bij de rechtbank in Den Haag.
Omdat de indieners van dit wetsvoorstel niet per definitie vertrouwen in
de rechtspraak hebben, vragen de leden van de SGP-fractie of de
indieners nog overwogen hebben om een andere instantie te laten
oordelen over de vrijheidsbenemende maatregelen. Zo ja, welke? Zo niet,
hoe kan dan in de ogen van de indieners voldoende vertrouwen blijven
bestaan in de oordelen van de rechtbank in Den Haag?
Neen. De initiatiefnemers delen de zorgen van de SGP niet.
In hun reactie op het advies van de afdeling Advisering van de Raad van
State noemen de indieners van het voorstel Israël en Groot-Brittannië als
voorbeelden van landen die een vorm van administratieve detentie
kennen. Zij vinden het belangrijk om hier meer zicht op te krijgen. Graag
ontvangen de leden van de SGP-fractie nader inzicht in de wijze waarop
die landen administratieve detentie precies geregeld hebben, welke
voorwaarden en rechtstatelijke waarborgen daar gelden, wat het precieze
criterium voor de beoordeling is en welke instanties verantwoordelijk zijn
voor het initiëren en opleggen van deze maatregelen.
De rechtsstelsels van Israel en het Verenigd Koninkrijk zijn wezenlijk
anders dan het rechtsstelsel zoals we in Nederland kennen. Een volledig
rechtsvergelijkend onderzoek is hier dan ook niet aan de orde. Uiteraard
geldt dit ook voor de wijze waarop invulling zal worden gegeven aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

10

administratieve detentie in Nederland. Desalniettemin doet dit niets af aan
de noodzaak van het invoeren van administratieve detentie.
Gaat het in deze landen om algemene bevoegdheden of om bevoegdheden in het kader van toepassing van het noodrecht?
De indieners verwijzen naar het antwoord op de vraag hierboven.
Verder vragen de leden van de SGP-fractie om een inhoudelijke reactie op
de stelling van de afdeling Advisering van de Raad van State dat dit
wetsvoorstel in strijd zou zijn met onder meer artikel 5 van het EVRM. Is
de indieners bekend in hoeverre bijvoorbeeld via uitspraken van het Hof
over administratieve detentie in Groot-Brittannië of via interpretatieve
verklaringen bekend is hoe de Europese rechter hierover oordeelt?
De indieners verwijzen naar de antwoorden op de door de meerdere
fracties gestelde vragen over dit onderwerp.
3. Gevolgen van het voorstel
VVD
De leden van de VVD-fractie lezen dat nog steeds nieuwe aanwas
plaatsvindt bij de jihadistische gemeenschap in Nederland, al dan niet via
(familie-)banden. Zien de initiatiefnemers ook andere oplossingen voor dit
probleem dan het mogelijk maken van administratieve detentie? En zo ja,
welke oplossingen zijn dat en waarom hebben zij die niet verkozen boven
de mogelijkheid van administratieve detentie?
De initiatiefnemers zien administratieve detentie als onderdeel van een
aantal oplossingen tegen islamitische terreur in het bijzonder en islamisering in het algemeen. Zo zijn de initiatiefnemers voorstander van het
sluiten van de grenzen, het uitzetten van jihadstrijders en hun sympathisanten indien er sprake is van een dubbel paspoort, het bevorderen van
vrijwillige remigratie en de-islamisering van Nederland.
4. Financiële gevolgen, uitvoeringslasten en administratieve
lasten
CDA
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers of zij een
uitgebreide kostenraming kunnen maken waarin beter zichtbaar wordt
hoe het voorstel leidt tot een kostenbesparing.
Het doel van onderhavig wetsvoorstel is niet een kostenbesparing. Het
doel van dit wetsvoorstel is het vergroten van de veiligheid van
Nederland, wat niet direct in een kostenbesparing is uit te drukken.
Is er sprake van een intensivering van het werk van de AIVD nu deze
dienst van meer mensen moeten inschatten of zij gevaarlijk zijn?
Nee, informatie over (islamitisch) terroristische dreiging is op dit moment
reeds bij de AIVD aanwezig, zie hiervoor ook de driemaandelijkse DTN.
Verwachten de initiatiefnemers dat met dit wetsvoorstel 21% daling van
detentiecapaciteit kan worden opgevangen?
Dit is moeilijk exact te voorspellen, maar de indieners verwachten wel dat
een deel van overtollige detentiecapaciteit met de invoering van administratieve detentie opgevangen zal kunnen worden.
D66
De leden van de D66-fractie verbazen zich over de inschatting van de
initiatiefnemers wat betreft de financiële gevolgen van onderhavig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

11

wetsvoorstel. Deze leden lazen eerder in de memorie van toelichting dat
de initiatiefnemers spraken over «duizenden potentieel gevaarlijke
personen». Dit zou inhouden dat, gegeven het bedrag van 158 euro van
detentie per dag, de financiële lasten per dag minimaal 158.000 euro extra
zullen bedragen. Gezien het voorstel reikt tot zes maanden (en
waarschijnlijk langer, zoals de afdeling Advisering van de Raad van State
bepleit), hebben we het hier over een jaarlijks bedrag van miljoenen
euro’s. De leden van de D66-fraactie zouden graag van de initiatiefnemers
een adequate financiële onderbouwing van de verwachte detentiecapaciteit ontvangen en dekking hiervoor in de Rijksbegroting.
Indieners wijzen de leden van de D66-fractie op het regeerakkoord, waarin
wordt aangegeven dat de rapportages omtrent het dreigingsbeeld
aantonen dat in de komende periode op «alle borden tegelijk» zal moeten
worden geschaakt.
Het is moeilijk te zeggen wat precies de kosten zullen zijn indien administratieve detentie ingevoerd wordt.
Daarbij merken zij op dat het risico op het aantal onterechte detenties
hoog is, gezien de zeer ruime bevoegdheid die de Minister van Binnenlandse Zaken wordt toegekend om detentie op te leggen en het voorgestelde criterium te vaag en niet objectief toetsbaar is, het aantal schadevergoedingen voor onterechte detentie zal stijgen. Kunnen de
initiatiefnemers een inschatting bieden van de hoogte van schadevergoedingen voor onterechte detentie die naar verwachting jaarlijks extra
uitgekeerd zullen moeten worden, naar aanleiding van onderhavig
wetsvoorstel?
Indieners vermoeden niet dat het aantal onterechte detenties zal stijgen.
II. Artikelsgewijs
Artikel 1
Wat zijn concreet de gronden of criteria om de vrijheidsontnemende
maatregel op te leggen, zo vragen de leden van de VVD-fractie?
Aan wie en voor welke feiten of gedragingen kan de vrijheidsontnemende
maatregel precies opgelegd worden?
De AIVD doet op grond van gedragingen een voorstel aan de Minister van
BZK, die vervolgens een besluit neemt. Dat besluit kan desgewenst
worden getoetst door de rechter.
Artikel 2
In artikel 2 is een mogelijkheid opgenomen voor het opleggen van de
maatregel voor telkens zes maanden. De leden van de SGP-fractie vragen
of het opleggen hiervan in principe onbegrensd is?
De Minister kan telkens besluiten de administratieve detentie te verlengen
met een half jaar.
Worden de eisen voor het opleggen bij een herhaling van de maatregel
nog hoger of blijven ze precies hetzelfde?
Deze zullen hetzelfde zijn.
Artikel 4
De leden van de D66-fractie vragen of de initiatiefnemers kunnen
aangeven hoe zij de inhoudelijke invulling van de delegatiegrondslag voor
zich zien.
Dit valt (nog) niet te zeggen. Maar gedacht zou kunnen worden aan een
aanpassingen van de Penitentiaire maatregel om regels te kunnen stellen
over uitvoeringslasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

12

De aan het woord zijnde leden hechten zeer aan democratische besluitvorming en derhalve trachten zij delegatiebepalingen op een zo specifiek
mogelijke wijze richting te geven. Zijn de initiatiefnemers dit met deze
leden eens? Zo ja, zouden zij bereid zijn – zoals de afdeling Advisering van
de Raad van State ook aangeeft – de delegatiegrondslag in artikel 4
concreter en nauwkeuriger (conform aanwijzing 25 van de Aanwijzingen
voor de regelgeving) te begrenzen?
Zoals in de vorige vraag aangegeven, kunnen indieners nog geen
concrete invulling geven aan de delegatiebepalingen.
Advies afdeling Advisering van de Raad van State en reactie van de
initiatiefnemers
Initiatiefnemers geven aan de fysieke vrijheid van onschuldige burgers te
laten prevaleren boven die van terroristen. Deze opvatting delen de leden
van de VVD-fractie. Zij vragen echter hoe voorkomen wordt dat met dit
wetsvoorstel juist onschuldige burgers van hun fysieke vrijheid worden
beroofd?
Van personen bij wie aanleiding is te veronderstellen dat zij een gevaar
vormen voor de nationale veiligheid, wordt door de AIVD een inschatting
gemaakt van de aard en omvang van die dreiging. De AIVD doet op grond
van gedragingen een voorstel aan de Minister van BZK, die vervolgens
een besluit neemt. Dat besluit kan desgewenst worden getoetst door de
rechter. Men kan er daarmee van uitgaan dat de kans dat iemand ten
onrechte in administratieve detentie komt te zitten klein is.
De leden van de VVD-fractie onderkennen dat in het geval van een
terroristische aanslag de grondrechten van vele Nederlanders
geschonden worden. Zij vragen initiatiefnemers of door het gebrek aan
concretisering van aan wie en voor welke feiten of gedragingen administratieve detentie kan worden opgelegd, met onderhavig wetsvoorstel een
gebrek aan voorzienbaarheid en een risico op willekeur op de loer liggen?
Worden daarmee niet ook de grondrechten van Nederlanders
geschonden?
De huidige, langdurige terroristische dreiging die Nederland al jaren kent
rechtvaardigt naar de mening van de indieners vergaande maatregelen.
De indieners kunnen zich voorstellen dat als zich onverhoopt de situatie
zou voordoen dat er helemaal geen sprake meer zou zijn van een
terroristische dreiging, administratieve detentie ook niet langer noodzakelijk zal zijn.
De Graaf
Fritsma
Markuszower

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 747, nr. 8

13