Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 18

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 oktober 2008
Hierbij stuur ik u mede namens de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport de antwoorden op de vragen van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit inzake Q-koorts.
•

•

hoeveel mensen zijn naar verwachting besmet met de bacterie Coxiella
burnetti die de Q-koorts kan veroorzaken en waarop is die verwachting
gebaseerd?
hoeveel mensen hebben tot nu toe ziekteverschijnselen ondervonden
(dus hoeveel ziektegevallen zijn geregistreerd) en wat is de ernst van
deze ziektegevallen?

Sinds 1 januari 2008 zijn er (tot 18 september 2008) 927 humane gevallen
van Q-koorts gemeld bij de GGD in Nederland, waarvan 885 bevestigde
gevallen en 42 waarschijnlijke gevallen. Naar verwachting is het aantal
besmette mensen groter omdat niet iedereen die met Q-koorts besmet is,
naar de huisarts gaat. De meeste besmettingen verlopen zonder symptomen, of als een milde griep, maar een besmetting kan ook leiden tot een
longontsteking, waarvoor soms een ziekenhuisopname noodzakelijk is.
Gedetailleerde achtergrondinformatie is nog niet beschikbaar over alle
humane gevallen, maar het is wel duidelijk dat het percentage bevestigde
gevallen waarbij ziekenhuisopname noodzakelijk is, aanzienlijk lager is
dan in 2007. Er loopt onderzoek naar de achtergronden van dit verschil
tussen 2007 en 2008. Een mogelijke verklaring is dat door betere bekendheid bij artsen en publiek er dit jaar, ook bij milde ziektegevallen, onderzoek wordt gedaan naar een Q-koortsinfectie.
•

op welke wijze worden kwetsbare groepen (ouderen, zwangeren en
kinderen) op dit moment beschermd tegen de Q-koorts bacterie?

Mensen worden vooral geïnfecteerd met Q-koorts door het inademen van
besmet fijnstof. De bacterie komt vrij bij de vroeggeboortes die het
veroorzaakt bij (vooral) geiten. Door verwaaiing kan de bacterie in de lucht

KST123240
0809tkkst25295-18
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 295, nr. 18

1

komen. Met name door het voorkomen van uitstoot en verspreiding van
de bacterie bij dieren kan de ziekte bij mensen worden voorkomen.
Daarom zijn er ter voorkoming van besmetting van de mens maatregelen
genomen in de veehouderij (aangifteplicht q-koorts, uitrijdverbod mest
besmette bedrijven). Zorgverleners in de regio Noord-Brabant zijn goed
op de hoogte van de situatie waardoor besmettingen met Q-koorts sneller
herkend worden.
•

wat betekent de constatering dat naast geiten en schapen de helft van
de koeien antistoffen heeft tegen de bacterie die Q-koorts veroorzaakt?

We weten dat naast geiten ook veel andere diersoorten gevoelig zijn voor
de ziekte. Zo blijken ook veel runderen antistoffen tegen Q-koorts te
hebben. Het is nog niet bekend wat de exacte rol van de verschillende
diersoorten is in de verspreiding van Q-koorts. Maar het lijkt erop dat bij
abortussen en vroeggeboortes bij runderen aanzienlijk minder van de
Q-koortsbacterie vrijkomt dan bij geiten. Ik heb onderzoek ingesteld om de
epidemiologie bij dieren verder in kaart te brengen.
•

wat is het huidige verspreidingsgebied van de Q-koorts en in hoeverre
vindt uitbreiding plaats?

De Q-koortsbacterie is in heel Nederland bij dieren aanwezig. De gevallen
op geitenbedrijven en de humane gevallen concentreren zich in ZuidNederland.
Q-koorts is geen nieuwe dierziekte. Q-koorts is de afgelopen decennia niet
intensief gemonitord. Het is daarom niet mogelijk om vast te stellen of de
ziekte zich heeft uitgebreid.
Onderstaande kaart geeft de incidentie van het aantal humane gevallen:
het aantal bij de GGD gemelde gevallen van 1 januari 2008 tot en met
3 september 2008 per 10 000 inwoners per 4-positie postcode gebied. Het
aantal gemelde patiënten lijkt de laatste weken af te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 295, nr. 18

2

•

is het ingestelde verbod op het uitrijden van mest een effectieve maatregel tegen de verspreiding van de Q-koorts en waaruit blijkt dat?

Deze vraag is op dit moment niet duidelijk te beantwoorden. De meldingsplicht voor Q-koorts en het verbod op het uitrijden van mest voor
besmette bedrijven zijn ingesteld op het moment dat veel veehouders al
mest hadden uitgereden. Ook is niet te achterhalen hoeveel humane
gevallen er geweest zouden zijn wanneer niet een meldingsplicht en een
uitrijverbod waren ingesteld. Deskundigen hebben aangegeven dat mest
hoogstwaarschijnlijk een belangrijke rol speelt in de verspreiding van
Q-koorts van dieren naar mensen.
•

welke andere maatregelen worden ingezet om de verspreiding van
Q-koorts tegen te gaan en in hoeverre wordt de effectiviteit van de
maatregelen bepaald?

De Gezondheidsdienst voor Dieren (GD) heeft een folder met hygiëneadviezen voor houders van kleine herkauwers uitgebracht. Hierin worden
adviezen gegeven om verspreiding van smetstof te beperken en om
besmetting van risicogroepen (kinderen, ouderen, zwangere vrouwen en
mensen met een verminderde weerstand) te voorkomen.
De Franse farmaceut CEVA heeft een vaccin tegen Q-koorts ontwikkeld. Dit
vaccin is echter nog niet geregistreerd. In Frankrijk wordt al enige tijd met
dit vaccin gevaccineerd.
Het Bureau Diergeneesmiddelen heeft op basis van de beschikbare informatie over de veiligheid en effectiviteit, een positief advies uitgebracht
over de mogelijkheid om een vrijstelling te verlenen voor dit vaccin. Ik zal
daarom een vrijstelling verlenen.
De farmaceut CEVA heeft aangegeven dat er half oktober 80 000 doses
vaccin geleverd kunnen worden. Hiermee kunnen 40 000 dieren worden
gevaccineerd. Er kan dus maar een beperkt aantal dieren worden gevaccineerd.
Ik zal deze beperkte hoeveelheid vaccin beschikbaar stellen voor melkgeiten en melkschapen in het gebied met straal van 45 kilometer rond
Uden. Dit is het centrum van het gebied waar dit jaar de meeste mensen
ziek zijn geworden van de Q-koortsbacterie. Alleen niet drachtige dieren
kunnen worden gevaccineerd. Vaccinatie tegen Q-koorts gebeurt op vrijwillige basis.
Om vaccinatie te stimuleren, zal de overheid de kosten van het vaccin
voor deze vaccinatieronde voor haar rekening nemen. De kosten van de
dierenarts komen voor rekening van de veehouder.
•

is vaccinatie tegen Q-koorts mogelijk en zo ja, op welke termijn kan
vaccinatie in Nederland worden ingezet en welke obstakels dienen
hiervoor te worden overwonnen?

Voor wat betreft vaccinatie bij geiten en schapen, verwijs ik naar het
antwoord bij de vorige vraag.
Een humaan vaccin wordt alleen gebruikt in Australië waar enkele hoog
risico beroepsgroepen gevaccineerd worden tegen Q-koorts. Het vaccin is
niet geregistreerd in Nederland en toepassing ligt ook niet voor de hand,
omdat de uitbraak in Nederland niet beperkt is tot duidelijk afgrensbare
beroepsgroepen. Ook zijn er risico’s verbonden aan het gebruik van het
humane vaccin. Het vaccin kan alleen worden gebruikt bij mensen die nog
niet eerder in contact gekomen zijn met de Q-koorts bacterie. Bloedonder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 295, nr. 18

3

zoek naar antistoffen tegen de coxiellabacterie en een huidtest noodzakelijk vóór het vaccin mag worden toegediend.
•

welke maatregelen worden in andere landen genomen om de verspreiding van Q-koorts tegen te gaan en in hoeverre zijn deze maatregelen
toepasbaar in Nederland?

Nergens ter wereld is eerder een uitbraak van Q-koorts bij mensen van
vergelijkbare grootte gezien. Q-koorts bij mensen werd tot nu toe met
name gezien als een beroepsziekte (veehouders, dierenartsen, slachthuispersoneel). In Australië wordt een humaan vaccin ingezet voor risicoberoepsgroepen (zie antwoord op vorige vraag). In Frankrijk bestaat een
vrijwillig vaccinatieprogramma voor gevoelige dieren. Hiervoor wordt
hetzelfde vaccin ingezet als in Nederland gebruikt gaat worden.
•

wat zijn de verwachtingen van deskundigen over de verspreiding en de
ontwikkeling van het aantal Q-koorts ziektegevallen voor het komende
jaar en waarop zijn deze verwachtingen gebaseerd?

Het aantal ziektegevallen bij de mens is met name afhankelijk van de
werking van de genomen maatregelen in de veehouderij (meldingsplicht,
maatregelen mest, hygiëneadviezen en vaccinatie). Aangenomen moet
worden dat de bacterie wijdverspreid is in de omgeving en dat nieuwe
infecties nog steeds op kunnen treden.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 295, nr. 18

4