Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

33 835

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA)

Nr. 230

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 december 2023
Bijgaand bied ik u, mede namens de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, het jaarplan 2024 van de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) aan.
Opzet jaarplan 2024
De NVWA biedt – net als in 2023 – het jaarplan 2024 op een interactieve
wijze aan op haar website www.nvwa.nl/jaarplan2024. De verschillende
«tegels» op de website geven inzicht in de activiteiten van de NVWA in
2024, organisatiebreed en per publiek belang (voedselveiligheid,
dierenwelzijn, productveiligheid, tabaks- en alcoholontmoediging,
diergezondheid, plantgezondheid, en natuur en milieu).
Een stevige en toekomstbestendige NVWA
De samenleving moet kunnen vertrouwen op veilig voedsel, veilige
consumentenproducten en op een zorgvuldige omgang met dieren en de
natuur. Een stevige toezichthouder als de NVWA is daarbij onontbeerlijk,
zeker in tijden van onzekerheid en geopolitieke spanningen.
De NVWA houdt toezicht door goed gedrag van ondernemers te stimuleren waar dat kan en in te grijpen waar dat moet. Dat doet de NVWA
zichtbaar voor het grote publiek; onder meer door – via het jaarplan –
keuzes en prioriteiten uit te leggen. Ook onderhoudt de NVWA actief
relaties met de sector en met brancheorganisaties, onderzoeksinstituten
en handhavingspartners – nationaal en internationaal. Samen met hen
probeert de NVWA risico’s optimaal te beheersen. De NVWA is hierbij
onafhankelijk: de NVWA gaat de dialoog aan met ondernemers, maar
bepaalt zelf of en hoe op te treden. Dit gebeurt altijd met de belangen van
mens, dier en natuur voorop.

kst-33835-230
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 835, nr. 230

1

De doelgroep waar de NVWA op toeziet is breed en dus zullen altijd
keuzes moeten worden gemaakt over waar het toezicht als eerste wordt
versterkt. Bij die keuzes wordt steeds gekeken hoe het toezicht zo effectief
mogelijk kan worden ingezet. Meer handhaving kan de oplossing zijn,
maar soms kan via andere wegen het gewenste resultaat bereikt worden.
Dit betekent naast de inzet van inspecties ook ruimte voor inzet van
bijvoorbeeld private kwaliteitssystemen, voorlichting, nalevingscommunicatie, gedragsbeïnvloeding. Daarnaast wordt gekeken of een slimmere en
meer innovatieve inzet van toezicht mogelijk is, bijvoorbeeld door de inzet
van digitaal/administratief toezicht, toezicht op afstand, audits, realtime
monitoring en de inzet van camera’s en drones.
Onderzoek naar de taken en middelen van de NVWA heeft laten zien dat
de NVWA te weinig middelen had om haar maatschappelijke taak goed te
kunnen uitoefenen.1 Dit kabinet heeft daarom in het coalitieakkoord
(Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) middelen beschikbaar gesteld om de
disbalans tussen de taken en middelen op te heffen en de positie van de
NVWA te versterken. Deze toegekende extra middelen worden tot 2028
gefaseerd ingezet en zijn nodig om de NVWA te ontwikkelen tot een
toekomstbestendige en innovatieve toezichthouder. Een toezichthouder
die in verbinding staat met de maatschappij, zodat begrip is voor de
keuzes die gemaakt worden binnen het toezicht en over de wijze waarop
gehandeld wordt.
De afgelopen jaren heeft de NVWA met deze middelen geïnvesteerd in
urgente taken. Voor Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(VWS) gaat het onder andere om extra middelen voor het toezicht op het
gebied van productveiligheid en industriële productie. Voor het Ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) gaat het onder meer om
het toezicht op bestemmingscontroles, het gebruik van biociden,
uitbraken van plantenziektes en extra middelen om te kunnen voldoen aan
Europese wet- en regelgeving.
Ook heeft de NVWA geïnvesteerd in het herstellen van het fundament van
de organisatie (900 nieuwe medewerkers) en aan vernieuwing van het
toezicht. De NVWA benut de geboden ruimte om boven op de reguliere
constante stroom van inspecties, keuringen, audits, onderzoeken en
afdoeningen, te kunnen werken aan de gewenste vernieuwing in de volle
breedte van de NVWA. Bijvoorbeeld door het organiseren van
vaktechnisch- en teamoverleg dat bijdraagt aan eenduidig toezicht. Maar
ook door te werken aan kwalitatief goede data en/of informatie om
scherpe risicoanalyses te maken en om te kunnen handelen op basis van
inzicht in de mate van naleving door uiteenlopende doelgroepen.
In 2024 gaat de NVWA voort op de ingeslagen weg. In 2022 en 2023 is de
eerste basis gelegd waardoor de NVWA in 2024 zich verder kan ontwikkelen tot een toekomstbestendige en innovatieve toezichthouder en de
vruchten kan plukken van de gedane investeringen. De NVWA zet naast
middelen uit het coalitieakkoord, ook middelen in vanuit het programma
Werk aan Uitvoering (WaU), dat zich richt op verbetering van de publieke
dienstverlening. Die middelen gebruikt de NVWA, bijvoorbeeld, ter
verbetering van het klantcontact met bedrijven en consumenten. Ook dit
zet de NVWA door in 2024.
In 2023 is de NVWA begonnen met het anders inrichten van het stelsel
van keuren en toezicht in de vleesketen. De Kwaliteitskeuring Dierlijke
Sector (KDS) wordt geïntegreerd bij de NVWA. Hierdoor ontstaat een
gesloten werkvloer, krijgt de toezichthouder meer ogen en oren en wordt
1

Kamerstuk 33 835, nr. 171 van 16 oktober 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 835, nr. 230

2

het toezicht versterkt door meer focus en kortere beslislijnen. In 2024
maakt de NVWA zich organisatorisch gereed om begin 2025 de
medewerkers van de KDS te kunnen ontvangen.
Het realiseren van deze veranderingen en het bouwen aan het herstel van
de organisatie vraagt wel tijd. De financiering die door het kabinet in 2022
is vastgesteld voor het herstel van de organisatie, moet worden voortgezet. Behoud van de financiële middelen is een noodzakelijke randvoorwaarde voor een stevige toezichthouder om in onafhankelijkheid te
kunnen functioneren.
Keuzes en prioriteiten voor 2024
Uiteraard zijn bedrijven primair zélf verantwoordelijk om te voldoen aan
wet- en regelgeving. De NVWA treedt op daar waar dat – onbewust of
bewust – niet gebeurt. De NVWA zet mensen en middelen daar in waar de
risico’s het grootste zijn, op basis van betrouwbare kennis en data. De
prioriteiten in het jaarplan 2024 zijn gericht op waar de impact en
toegevoegde waarde van het toezicht het grootst is. Het is echter inherent
aan toezicht dat niet alle risico’s kunnen worden weggenomen.
Per publiek belang geeft het jaarplan inzicht in de doelstellingen die de
NVWA in 2024 gaat realiseren. Hierna volgt een korte samenvatting van
de speerpunten voor de beleidsterreinen van VWS en LNV.
1. Werkzaamheden VWS-terrein
Voedselveiligheid VWS-terrein
Voedselveiligheid is het grootste publieke belang waarop de NVWA
toeziet. Het niveau van de voedselveiligheid in Nederland en het
vertrouwen van consumenten daarin is hoog. Het toezicht van de NVWA
is erop gericht om dit hoge niveau te behouden.
Speerpunten in het toezicht op het publieke belang voedselveiligheid in
2024 zijn toezicht op internethandel; toezicht op de meldplicht private
laboratoria en het verder stimuleren van bedrijven van deelname aan
private controle systemen.
In 2024 vindt er minder reguliere inzet plaats binnen het toezicht op de
horeca bij twee doelgroepen met de hoogste nalevingspercentages (retail
en (zorg)instellingen). Dit om de taken van de NVWA passend te houden
binnen het beschikbare financiële kader. Uiteraard komt de NVWA bij deze
doelgroepen wel risicogericht in actie of naar aanleiding van directe
signalen.
Productveiligheid
De NVWA stimuleert dat bedrijven de veiligheid van non-food consumentenproducten borgen. Daarmee beschermen we consumenten tegen
producten die (ernstig) letsel en ernstige gezondheidsschade kunnen
veroorzaken. De NVWA zet erop in dat producten met een reëel
veiligheids- of gezondheidsrisico niet op de markt worden gebracht of in
gebruik worden genomen. Iedere ondernemer draagt zélf de verantwoordelijkheid om alleen veilige producten aan te bieden. De NVWA houdt hier
toezicht op. Daarnaast heeft de consument ook een eigen verantwoordelijkheid om bij aankoop en gebruik van producten te letten op de
veiligheid ervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 835, nr. 230

3

Een belangrijk doel voor de NVWA in 2024 is duidelijkheid scheppen over
de verantwoordelijkheid van marktpartijen om de veiligheid te borgen van
producten die in Nederland verkrijgbaar zijn. Daarbij besteedt de NVWA
veel aandacht aan zogenaamde «fullfilmentcentra» die tegen betaling de
opslag en verzending van producten voor andere marktpartijen organiseren. Ook versterkt de NVWA in 2024 de data- en informatiepositie op het
terrein van productveiligheid, onder meer door geautomatiseerd content
en gegevens van webshops op te halen, het vroeg signaleren van nieuwe
producten en door met handscanners bij bedrijven producten te screenen
op gehalten van bepaalde stoffen of om het type materiaal te bepalen.
Het fysisch-mechanisch en elektrotechnisch lab richt zich op het weer
opstarten van onderzoek naar Li-ion accu’s, gastoestellen en machines en
wil in 2024 het vakgebied elektronica weer volledig inzetbaar hebben. Het
chemisch-microbiologisch lab gaat verder met het opbouwen van het
Nationaal Referentielaboratorium (NRL) op het terrein van Food Contact
Materials en het borgen van kennis op de diverse vakgebieden.
Tabaks- en alcoholontmoediging
Roken en problematisch alcoholgebruik leiden tot grote schade voor de
gezondheid en de maatschappij. Daarom willen we in Nederland een
rookvrije (en vapevrije) generatie helpen verwezenlijken en problematisch
alcoholgebruik voor 2040 flink terugdringen.
De NVWA investeert in 2024 in meer kennis van de marketingstrategieën
van bedrijven, zodat het toezicht daar op kan inspelen. Het terugdringen
van de aantrekkelijkheid en beschikbaarheid van rookwaren stimuleert het
onderhands en via illegale (online) kanalen aanbieden van (verboden)
producten, ook door kleinere spelers. In 2024 blijft de NVWA inzetten op
het verkrijgen van meer inzicht in deze kanalen.
Tot slot houdt de NVWA ook toezicht op de teelt van cannabis in het kader
van het experiment gesloten coffeeshopketen. De uitkomsten van dit
experiment moet duidelijk maken of het huidige gedoogbeleid voor
cannabis anders ingericht kan worden.
2. Werkzaamheden LNV-terrein
Voedselveiligheid LNV-terrein
In 2024 besteedt de NVWA op voedselveiligheid binnen het LNV-terrein
aandacht aan nieuwe risico’s door klimaatverandering, geopolitieke
spanningen en aan de maatschappelijke wens voor duurzaamheid en
circulaire economie, die zorgen voor veranderende grondstofstromen,
productiemethoden en samenstelling van diervoeders en levensmiddelen
en daarmee voor nieuwe risico’s.
Dierenwelzijn
Nederland is een van de voorlopers in de Europese Unie (EU) wat betreft
wetgeving voor de borging van dierenwelzijn. Desalniettemin zijn er ook
voor dieren in Nederland risico’s voor het welzijn.
De NVWA werkt in 2024 samen met het Ministerie van LNV aan het
verbeteren van de handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid van open
normen op het gebied van dierenwelzijn. In 2024 worden nieuwe
Europese voorstellen verwacht voor het welzijn van dieren tijdens
transport. De verwachting is dat dit veel capaciteit gaat vragen van de
NVWA. De NVWA zet in 2024 de ontwikkeling door van toezicht op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 835, nr. 230

4

dierenwelzijn van incidentgedreven naar risicogericht, op preventie en
een aanpak bij de bron. Het toezicht op dierenwelzijn maakt in 2024 steeds
meer gebruik van innovaties, zoals slim cameratoezicht en een app met
informatie over exotische diersoorten. In 2024 zet de NVWA in op krachtig
en risicogericht toezicht bij het transport van landbouwhuisdieren en bij
het aanvoeren en doden van dieren op slachthuizen. Wanneer extreme
temperaturen verwacht worden en het nationaal plan veetransport bij
extreme temperaturen in werking treedt, controleert de NVWA extra.
Diergezondheid
De NVWA speelt een belangrijke rol in het gezond houden van dieren en
daarmee de diergezondheidsstatus van Nederland.
In 2024 zijn de speerpunten van de NVWA het voorkomen en bestrijden
van dierziekten, het voorkomen van verspreiding naar mensen (zoönosen)
en het voorkomen dat dieren die niet geschikt zijn voor menselijke
consumptie in de voedselketen terechtkomen. In 2023 waren er weer
uitbraken van vogelgriep die tot ruimingen hebben geleid. Ook de
uitbraak van het blauwtongvirus in 2023 heeft laten zien wat een impact
dit heeft op het veehouderijbedrijf en op de internationale handel. In 2024
innoveert de NVWA het toezicht op diergezondheid, onder meer door een
webapplicatie die het publiek en certificerende dierenartsen snel inzicht
geeft in de dierziektestatus van Nederland. Verder breidt de NVWA de
controle op levende producten (sperma, eicellen en embryo’s), die vanaf
2022 is uitgevoerd bij erkende bedrijven, in 2024 uit naar geregistreerde
bedrijven die levende producten winnen, verwerken, produceren en/of
opslaan.
Natuur en milieu
Een gezonde leefomgeving voor mens en dier, het bevorderen van de
biodiversiteit en het verbeteren van de waterkwaliteit zijn cruciaal.
In 2024 zijn duurzame toepassingen in de landhouw en visserij én het
duurzaam verkrijgen van grondstoffen (hout) in het toezicht van de NVWA
een belangrijk speerpunt. Andere speerpunten in 2024 zijn internationale
samenwerking en een stevige aanpak van milieufraude. Internationale
handel in dieren en planten (en producten hiervan) kan leiden tot stroperij,
insleep van zoönosen en aantasting van dierenwelzijn. De NVWA ziet in
2024 ook toe op «mestderogatie». Met het Elektronische Inspectie
Rapport, tot slot, vindt in 2024 een verbetering van uitwisseling van
inspectieresultaten met ander EU-lidstaten plaats op het terrein van vis
duurzaamheid.
Ikzelf voer met de NVWA in 2024 het gesprek over opkomende risico’s van
de insleep en vestiging van exoten. Met mijn collega van VWS werk ik met
de NVWA aan een transitieplan voor de overgang van landelijk bestrijden
naar beheersen van de tijgermug.
Plantgezondheid
Plantgezondheid is cruciaal voor het behoud van voedselzekerheid,
inheemse biodiversiteit en voor een vitale groene sector.
In 2024 besteedt de NVWA veel aandacht aan het aanpakken van
uitbraken en het bepalen van de pest status van gereguleerde organismen
in ons land.
De prioritaire tekortkomingen in Europese wet- en regelgeving heft de
NVWA, zoveel als mogelijk, op in 2024 door daar vol op in te zetten. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 835, nr. 230

5

NVWA werkt in 2024 aan de inzet van innovaties (zoals nieuwe detectietechnieken) voor de risicobeheersing van plantenziekten en plagen. Tot
slot stimuleert de NVWA in 2024 het bedrijfsleven hun fytosanitair
bewustzijn te vergroten om veilige export te bevorderen en om insleep en
uitbraken van plantenziekten te voorkomen.
Tot slot
De NVWA draagt zorgt voor de publieke belangen. Iedereen moet erop
kunnen vertrouwen dat de producten en voedingsmiddelen die ze kopen
veilig zijn. En dat ondernemers zorgvuldig omgaan met dieren, milieu en
de natuur. Dat is primair een verantwoordelijkheid van ondernemers zelf.
De NVWA is er om samen met hen te zorgen dat risico’s beperkt blijven of
worden voorkomen. En om, als dat bewust of onbewust toch gebeurt, in
te grijpen. Zo dragen we bij aan een betrouwbare voedsel- en warenproductie en beschermen we de belangen van mens, dier en natuur.
Samen met de NVWA span ik mij ervoor in dat de (financiële) randvoorwaarden op orde zijn voor de stabiele en onafhankelijke toezichthouder
die nodig is om deze belangrijke maatschappelijke taak zo goed mogelijk
te kunnen uitvoeren. Over de resultaten en effecten van de inzet van de
NVWA in 2024 zal de Tweede Kamer op de gebruikelijke wijze via het
jaarbeeld worden geïnformeerd.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 835, nr. 230

6