Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2987
Vragen van de leden Kooiman en Leijten (beiden SP) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie over het bericht dat ggz-patiënten (patiënten in de geestelijke
gezondheidszorg) vaker in een tbs-kliniek zitten (ingezonden 18 mei 2016).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (ontvangen 30 juni 2016).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 2740.
Vraag 1
Herinnert u uw antwoorden op mondelinge vragen d.d. 17 mei 2016 over het
bericht dat ggz-patiënten steeds vaker naar een tbs-kliniek worden overgeplaatst?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Op welke (rechts)grond kunnen ggz-patiënten zonder tussenkomst van de
rechter overgeplaatst worden naar een tbs-kliniek?
Antwoord 2
GGZ-patiënten met een BOPZ-maatregel (hierna: BOPZ-patiënten) dienen in
een daarvoor aangemerkt psychiatrisch ziekenhuis te worden opgenomen. Op
basis van artikel 55 van deze wet kan een BOPZ-patiënt worden overgeplaatst
naar een ander psychiatrisch ziekenhuis dat aan de zorgvraag van de
BOPZ-patiënt kan voldoen. Ook een tbs-kliniek is een zorginstelling met een
BOPZ-aanmerking. De rechter krijgt een afschrift van de beslissing tot
overplaatsing.
Vraag 3
In hoeverre vindt u het wenselijk dat ggz-patiënten zonder strafrechtelijke
veroordeling geplaatst worden bij tbs-patiënten?

1

ah-tk-20152016-2987
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

http://www.nrc.nl/next/2016/05/13/agressieve-patient-vaker-opgesloten-in-tbs-kliniek-1618014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Ik vind het wenselijk dat, indien dit nodig is, een overplaatsing naar een
Tbs-kliniek mogelijk is. Het gaat om BOPZ-patiënten met zeer complexe
problematiek die naast zorg intensievere beveiliging nodig hebben, die in
deze casus niet kan worden geboden door de gesloten GGZ-afdelingen of
beveiligde setting in de GGZ (zoals bij de forensische psychiatrische
afdelingen en de forensische psychiatrische klinieken). Het is gewenst dat er
maatwerk kan worden geleverd, en soms kan dat alleen in de zeer beveiligde
behandelsetting van een Tbs-kliniek. Het – tijdelijk – plaatsen van BOPZpatiënten in een Tbs-kliniek, die de vereiste beveiliging kan bieden, komt
alleen in uitzonderlijke situaties voor waarbij een zorgvuldige afweging wordt
gemaakt tussen de veiligheid van het personeel en medepatiënten in de
GGZ-patiënten enerzijds en de zorg aan de BOPZ-patiënt anderzijds.
Daarnaast is er een groep waarvan de strafrechtelijke titel tijdens de
behandeling afloopt, maar er nog wel sprake is van een recidiverisico,
gecombineerd met gevaarlijk agressief gedrag richting de omgeving en
materiaal. In het kader van de continuïteit van zorg kunnen deze patiënten in
de Tbs-kliniek worden doorbehandeld met een BOPZ-maatregel. Het gaat
hierbij om BOPZ-patiënten van wie de justitiële maatregel wordt omgezet in
een BOPZ-machtiging. Deze BOPZ-patiënten kunnen, vanwege hun agressieve
gedrag, nog gebaat zijn bij het verblijf en behandeling in het Tbs-kliniek.
Tenslotte merk ik nog op dat de psychiatrische problematiek van beide
patiëntengroepen niet veel van elkaar afwijkt. Daarbij wordt een BOPZ-patiënt
niet lichtvaardig geplaatst in een Tbs-kliniek, daar kunnen zeer ernstige
incidenten aan vooraf zijn gegaan.
Vraag 4 en 5
Waarom zijn er geen passende voorzieningen binnen de ggz voor de meest
gewelddadige ggz-patiënten?
Indien er aparte afdelingen binnen tbs-instellingen zijn ten behoeve van
ggz-patiënten, waarom worden deze dan geen reguliere ggz-plekken?
Antwoord 4 en 5
Voor het merendeel van de BOPZ-patiënten zijn er passende voorzieningen in
de GGZ. Binnen de GGZ kan, daar waar nodig, worden geschakeld tussen
drie beveiligingsniveaus. De gesloten GGZ-afdelingen zijn licht beveiligd
(niveau 1) en de forensisch psychiatrische afdelingen en klinieken kennen een
hoger beveiligingsniveau (niveau 2 respectievelijk 3).
Zoals uit de beantwoording van vraag 8 blijkt verblijft circa 0,24% van de
BOPZ-patiënten met een BOPZ-machtiging op dit moment in een Tbs-kliniek.
Dat kan zowel voor een korte als langere termijn het geval zijn. De Tbsklinieken zijn, met beveiligingsniveau 4, beter toegerust op deze patiëntenpopulatie met complexe problematiek. De problematiek tussen de patiënten in
de beide regimes vertoont overlap. Uit een oogpunt van doelmatige zorg
bestaat de wens om de verschillende sectoren meer gebruik te laten maken
van elkaars faciliteiten en deskundigheid van het personeel. Via een
onderaannemerschap met de zendende GGZ-instelling kunnen Tbs-klinieken
BOPZ-patiënten opnemen. De separate afdelingen voor BOPZ-patiënten
binnen de Tbs-klinieken zijn ook geen reguliere GGZ-plekken, omdat deze
deel uitmaken van justitiële inrichtingen.
Vraag 6
Wie gaat over een dergelijk besluit tot overplaatsing, en welke belangenafweging vindt hierbij plaats?
Antwoord 6
Dit gebeurt op basis van de beoordeling door de psychiater die behandeling
binnen een forensische setting indiceert voor de problematiek van de
persoon in kwestie. Uiteindelijk is het de geneesheer-directeur die de
beslissing tot overplaatsing neemt. Er wordt dus gekeken naar de best
passende zorg voor de BOPZ-patiënt. Er vindt daarbij een afweging plaats
tussen de veiligheid van het personeel en medepatiënten in de GGZ-instelling
enerzijds en de veiligheid van en zorg aan de BOPZ-patiënt anderzijds,
waarbij het overigens ook voor de veiligheid van de BOPZ-patiënt zelf
wenselijk kan zijn hem over te plaatsen naar een hoger beveiligde setting,
zoals in een Tbs-kliniek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 7
In hoeverre wordt bij een overplaatsing rekening gehouden met de gevolgen
voor de behandeling van een ggz-patiënt? Hoe dient deze bovendien de
behandelrelatie van patiënt en behandelaar? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 7
Het gedrag van een BOPZ-patiënt kan vragen om een beter beveiligde
omgeving, zoals die van een Tbs-kliniek, omdat anders door het agressieve
gedrag geen behandeling mogelijk is. Door dit agressieve gedrag ontstaat er
voor de behandelaar een onveilige omgeving waardoor de behandelrelatie
(tijdelijk) wordt verstoord. In deze gevallen kan zowel het welzijn als de
behandeling van een BOPZ-patiënt baat hebben bij een overplaatsing naar
een Tbs-kliniek waar de benodigde structuur en regelmaat worden geboden.
Het behandelteam van de doorplaatsende instelling blijft altijd in contact met
de Tbs-kliniek en wordt ook betrokken bij de terugplaatsing.
Vraag 8
Wat zijn de directe en indirecte gevolgen voor de rechten, plichten en
behandeling van een ggz-patiënt bij overplaatsing naar een tbs-kliniek? Kunt
u in uw antwoord tevens ingaan op het voorbeeld van de ggz-patiënt die in
2011 ten onrechte volgens de huisregels van de tbs-instelling werd behandeld, en daarbij aangeven wat dit betekent voor alle ggz-patiënten in
tbs-instellingen?
Antwoord 8
Vanaf 2012 is door zowel de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) als verschillende rechtbanken geconstateerd dat de
wetgever de rechtpositie van een BOPZ-patiënt in een Tbs-kliniek niet
afzonderlijk heeft geregeld en dat deze BOPZ-patiënt er daarom op mag
vertrouwen dat voor hem de rechtspositie geldt die hoort bij de BOPZmaatregel die de rechter heeft opgelegd. Sindsdien is, voor iedereen,
duidelijk dat de Wet BOPZ de rechten en plichten regelt van BOPZ-patiënten
ook als zij in een Tbs-kliniek verblijven. Een recht, zoals het recht op vrij
telefoonverkeer, bezoek en bewegingsvrijheid, kan worden ingeperkt als aan
de criteria van de Wet BOPZ wordt voldaan. Bijvoorbeeld ter voorkoming van
een strafbaar feit. Het opleggen van extra beperkingen kan, maar alleen als
deze zijn besproken met een BOPZ-patiënt en zijn opgenomen in het
behandelplan. Deze beperkingen zijn noodzakelijk om enerzijds de veiligheid
van het personeel en medepatiënten te borgen en anderzijds deze beheerproblematische BOPZ-patiënten een passende behandeling te kunnen bieden met
daarbij het vereiste beveiligingsniveau.
Indien een BOPZ-patiënt niet langer in een Tbs-kliniek wil verblijven, kan hij
aan de geneesheer-directeur vragen om hem over te plaatsen naar een ander
psychiatrisch ziekenhuis. Op het moment dat de geneesheer-directeur van
oordeel is dat het in het belang van een BOPZ-patiënt is aan het verzoek
gevolg te geven, onderneemt hij stappen. Als wordt besloten geen gevolg te
geven aan dit verzoek, wordt zowel de BOPZ-patiënt als de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (IGZ) hierover geïnformeerd. In die gevallen dat de IGZ een
overplaatsing wenselijk acht, dient de BOPZ-patiënt op aanwijzing van de IGZ
in een ander psychiatrisch ziekenhuis te worden geplaatst.
Vraag 9
Kunt u uitzoeken of het klopt dat de overplaatsing van een psychiatrisch
ggz-ziekenhuis naar een tbs-kliniek steeds vaker voorkomt, wat de redenen
zijn van deze toename en hoe lang dergelijke overplaatsingen gemiddeld
duren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Jaarlijks worden circa 16.000 rechterlijke machtigingen voor gedwongen zorg
opgelegd aan personen met psychiatrische problemen. Op dit moment
verblijven 38 BOPZ-patiënten met zo’n machtiging in een Tbs-kliniek.
Desgevraagd hebben de Tbs-klinieken laten weten dat het aantal bedden in
de Tbs-klinieken dat op verzoek van GGZ-instellingen door BOPZ-patiënten
wordt bezet in de afgelopen jaren stabiel is gebleven (30–40 bedden). Wel lijkt
sprake te zijn van een stijging van het aantal BOPZ-patiënten dat op deze
bedden verblijft. Hetzelfde aantal bedden wordt op jaarbasis dus bezet door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

meer personen, die kortdurend(er) in een Tbs-kliniek verblijven. Aan een
overplaatsing gaat agressief gedrag, dat heeft geresulteerd in een aantal
incidenten, vooraf. Voor deze BOPZ-patiënten is een hoog beveiligingsniveau
noodzakelijk totdat het gevaar dusdanig is teruggebracht dat een BOPZpatiënt kan worden teruggeplaatst in een GGZ-instelling met een lager
beveiligingsniveau. De Tbs-klinieken voorzien in deze beveiligingsbehoefte.
De duur van deze overplaatsingen is uiteenlopend. Leidend hierbij is de
veiligheid van het personeel, de medepatiënten en de BOPZ-patiënt zelf in de
GGZ-instelling. Indien het gevaar dat deze BOPZ-patiënt vormt voor zichzelf
of een ander binnen de GGZ-instelling dusdanig is teruggebracht dat de
behandeling weer op een veilige wijze kan plaatsvinden in een GGZinstelling, dient deze te worden teruggeplaatst. Het merendeel van de
overplaatsingen duurt enkele weken. Deze hebben de vorm van een
«time-out» en worden ingezet om betrokkene te stabiliseren en te behandelen. Een enkele plaatsing duurt langer (in een uitzonderlijk geval jaren). Het
noemen van een gemiddelde plaatsingsduur is niet mogelijk zonder het
raadplegen van alle GGZ-instellingen die hiertoe individuele patiëntendossiers van BOPZ-patiënten moeten doornemen.
Vraag 10
Waarom worden er geen jaarlijkse cijfers bijgehouden? Bent u bereid dit
alsnog te gaan doen, om meer en beter inzicht te krijgen in bijvoorbeeld de
frequentie, redenen en gevolgen van dergelijke overplaatsingen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 10
De afzonderlijke doorplaatsingen worden, op casusniveau, geregistreerd door
de reguliere GGZ-instellingen. In het algemeen overleg GGZ van 26 mei 2016
heb ik op verzoek van het lid Tanamal toegezegd met de IGZ in gesprek te
gaan over hoe zij in het kader van haar risicogestuurd toezicht de rechtspositie van en de zorg voor de BOPZ-patiënten in een Tbs-kliniek nadrukkelijker
een plek kan geven. Uw kamer wordt vóór de zomer over de uitkomsten van
dit gesprek geïnformeerd.
Vraag 11 en 13
In hoeverre zijn de plaatsingen in de tbs-instellingen ingegeven door een
tekort aan plaatsen bij de ggz? Moet de beddenafbouw niet worden heroverwogen? Kunt u uw antwoord hierop toelichten?2
Deelt u de vrees dat overplaatsingen alleen maar zullen toenemen nu de ggz
haar plekken met eenderde omlaag moet brengen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11 en 13
Het gaat hier om een hele kleine groep BOPZ-patiënten, met zeer bijzondere
en complexe problematiek. Er kan geen link worden gelegd tussen het
overplaatsen van deze patiëntengroep naar een Tbs-kliniek en de beddenafbouw van intramurale GGZ-capaciteit. Ook wanneer er meer klinische
plaatsen zouden zijn in de GGZ zit deze groep hier niet op de juiste plek,
omdat deze (tijdelijk) behoefte heeft aan zeer beveiligde zorg die alleen een
Tbs-kliniek kan bieden.
Vraag 12
Deelt u de mening dat een tekort aan plekken in de ggz nooit een (doorslaggevende) reden mag zijn om ggz-patiënten over te plaatsen naar tbsinstellingen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12
Ik deel de mening dat dit nooit een doorslaggevende factor mag zijn.
In het kader van het programma «Continuïteit van zorg» wordt een onderzoek
verricht naar agressieve, ontwrichtende en gevaarlijke GGZ-patiënten. Dit
onderzoek moet onder meer antwoord geven op hoe groot deze groep is, wat
zij nodig hebben en hoe met de patiënten wordt omgegaan. Bijvoorbeeld, het
tijdelijk plaatsen in een Tbs-kliniek om betrokkene binnen een hoog beveiligde setting te kunnen behandelen.
2

https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/bericht/?bericht=1974

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

Vraag 14
Hoe verhoudt het omlaag brengen van het aantal ggz-plekken zich tot de
zorgen en conclusies van de commissie-Hoekstra?3
Antwoord 14
De conclusies en aanbevelingen van de commissie-Hoekstra zien op de
afname van DNA, de wijze waarop bevelen en signaleringen worden
uitgevoerd door het Openbaar Ministerie (OM) en de politie, de rol en positie
van de officier van justitie en de geneesheer-directeur in de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg, het functioneren van het OM en de samenwerking tussen justitie en de geestelijke gezondheidszorg. Vooralsnog lijkt er
geen relatie te bestaan tussen deze conclusies en aanbevelingen en het
terugbrengen van de intramurale GGZ-capaciteit.

3

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/06/26/ek-rapport-van-decommissie-hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5