Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 777

Persbeleid

Nr. 54

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP EN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 mei 2023
Op 29 juni 2022 is uw Kamer geïnformeerd over de maatregelen en acties
van het kabinet om de persvrijheid en persveiligheid te beschermen.1 De
aanleiding voor de maatregelen en acties was de toenemende mate
waarin journalisten, cameramensen, fotografen, en andere mediaprofessionals (hierna: journalisten) te maken krijgen met agressie, bedreigingen
en intimidatie. Journalisten worden daardoor beperkt in een vrije
uitoefening van hun beroep en daarmee ook beperkt in het vervullen van
hun essentiële rol in onze democratische rechtsstaat. Op 6 oktober 2022
ontving uw Kamer een brief met een extra toelichting op de maatregelen.2
Sinds juni 2022 zijn verschillende onderzoeksrapporten gepubliceerd over
agressie en geweld tegen journalisten. Deze onderzoeken hebben meer
inzicht gegeven in hoe het met de persvrijheid en persveiligheid in
Nederland is gesteld. Zo blijkt uit een onderzoek van I&O Research, dat in
opdracht van het project PersVeilig is uitgevoerd, dat een groot deel van
de vrouwelijke journalisten in ons land te maken heeft met (online)
intimidatie. Een aanzienlijk deel ervaart hierdoor belemmeringen in het
werk en voelt zich niet veilig. Een ander onderzoek van het project
PersVeilig laat zien dat juridische intimidatie van journalisten vaker
voorkomt dan tot nu toe bekend is.3
De Erasmus Universiteit Rotterdam constateert in een recent onderzoek
«Beelden van geweld» dat in opdracht van het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) is uitgevoerd, dat agressie
en geweld tegen journalisten een diffuus probleem is dat onderdeel

1

Kamerstuk 31 777, nr. 32.
Kamerstuk 31 777, nr. 33.
3
Beide onderzoeken zijn hier te raadplegen.
2

kst-31777-54
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 777, nr. 54

1

uitmaakt van bredere maatschappelijke vraagstukken.4 Ook wordt in dit
onderzoek geconstateerd dat het geweld niet los kan worden gezien van
het geweld dat plaatsvindt tegen andere gezagsdragers en personen met
een publieke taak. Het kabinet zet in op de bescherming van deelnemers
aan het publieke debat, zowel online als offline. Hierbij heeft het kabinet
specifieke aandacht voor groepen die te maken te krijgen met agressie en
geweld, zoals journalisten.
Vanwege het diffuse karakter en de verschillende verschijningsvormen
van geweld en agressie tegen journalisten is een brede, duurzame en
gezamenlijke aanpak noodzakelijk. Voor het beter waarborgen van de
vrijheid en veiligheid van journalisten bestaat geen quick fix. Het is
noodzakelijk om ons hard te maken voor de persvrijheid en persveiligheid
en om in samenwerking met de journalistieke sector problemen te
onderzoeken en te werken aan oplossingen. Als verantwoordelijke
bewindslieden nemen wij, als de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschapen Minister van Justitie en Veiligheid hierin het voortouw.
Hierbij sturen we uw Kamer, zoals verzocht door de vaste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op 23 maart jl., een
voortgangsrapportage over persvrijheid en persveiligheid.
In deze brief schetsen we eerst een beeld van de staat van de persvrijheid
en persveiligheid in Nederland aan de hand van recent uitgebrachte
rapporten. Hierna geven we de stand van zaken van de maatregelen die in
juni 2022 zijn aangekondigd. Tenslotte geven we een toelichting bij enkele
relevante ontwikkelingen in het lopende beleid die aan de persvrijheid en
persveiligheid raken.
1 Staat van de persvrijheid
1.1 World Press Freedom Index
Ieder jaar publiceert de organisatie Verslaggevers zonder Grenzen
(Reporters sans frontières, RSF) op 3 mei, de Internationale Dag van de
Persvrijheid, de World Press Freedom Index. Deze jaarlijkse index geeft
voor 180 landen een beeld van de situatie van persvrijheid in het
voorafgaande jaar. Deze organisatie gaat daarbij in op de verschillende
contexten van persvrijheid: het medialandschap, veiligheid, politiek,
juridisch, sociaal-cultureel en economisch.
Nederland staat voor het jaar 2022 op plaats zes. Dit is aanzienlijk hoger
dan de 28e plaats op de index over het jaar 2021, waar de moord op Peter
R. de Vries zwaar woog op de indicator veiligheid. Op de andere vijf
indicatoren is een kleine stijging zichtbaar. Het algemene beeld dat uit de
index naar voren komt is dat er in Nederland een gezonde en pluriforme
mediasector is en een actieve vakbond voor journalisten. Persvrijheid
wordt actief beschermd door de overheid en er is een solide juridisch
kader. De RSF signaleert voor Nederland risico’s ten aanzien van onder
meer mediaconcentratie, polarisatie van publieke opinie, bronbescherming en bedreiging vanuit georganiseerde criminaliteit. Met deze
plaatsing staat Nederland weer op dezelfde plek als in 2021.
1.2 Brede samenwerking
De maatregelen en acties rond persvrijheid en persveiligheid hebben wij
vanuit een brede benadering ontwikkeld. De onafhankelijke onderzoeken,
adviezen en inbreng van stakeholders uit de mediasector en het
4

Beelden van geweld (wodc.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 777, nr. 54

2

maatschappelijk middenveld, waaronder mensenrechtenorganisaties, zijn
belangrijk. Deze input is onmisbaar voor het kunnen ontwikkelen van
passende maatregelen. De brede en open dialoog zetten wij voort.
Hiermee hebben wij uitvoering gegeven aan de motie van het lid
Koekkoek c.s. die het kabinet oproept om vanuit een brede systeembenadering naar persvrijheid te kijken en te handelen.5
1.3 PersVeilig
Vanaf de start in 2019 heeft het samenwerkingsproject PersVeilig zich in
korte tijd ontwikkeld tot een centraal en onmisbaar onderdeel van de
Nederlandse aanpak en een best practice binnen Europa. Wij zullen de
samenwerking met PersVeilig voortzetten en samen met de sector een
structurele organisatie neerzetten.

PersVeilig is een gezamenlijk initiatief van de Nederlandse
Vereniging van Journalisten (NVJ), het Nederlands Genootschap van
Hoofdredacteuren, de politie en het Openbaar Ministerie. Het project
heeft tot doel de positie van journalisten te versterken tegen geweld
en agressie op straat, op social media en tegen juridische claims.
PersVeilig bestaat sinds november 2019. PersVeilig wordt door
werkgevers, de Ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en van Justitie en Veiligheid samen gefinancierd.
PersVeilig heeft een protocol vastgesteld met afspraken over wat
iedere partij van PersVeilig doet om het werk van journalisten
veiliger te maken. Ook is een collectieve norm vastgesteld waarin
duidelijk is vastgelegd welk agressief en intimiderend gedrag niet
acceptabel wordt gevonden en altijd zal leiden tot actie vanuit de
werkgever en de slachtoffers. In de collectieve norm is ook
omschreven in welke gevallen aangifte wordt gedaan. PersVeilig
heeft tevens een veiligheidsplan ontwikkeld dat als leidraad kan
dienen voor leidinggevenden, werkgevers of opdrachtgevers om een
gedegen veiligheidsbeleid te ontwikkelen en vast te stellen. Verder is
PersVeilig een meldpunt voor alle gevallen waarin een journalist zich
onveilig heeft gevoeld tijdens zijn of haar werk. Tot slot geeft
PersVeilig trainingen aan werkgevers, werknemers en studenten en
adviseert zij in binnen- en buitenland over de ontwikkeling van
veiligheidsbeleid.

In Europa is veel belangstelling voor het project. Er is een Belgisch
Persveilig initiatief gestart en in meerdere landen wordt gesproken over
het opzetten van soortgelijke initiatieven. Ook de Raad van Europa en het
Helsinki mensenrechtencomité nodigden PersVeilig uit voor toelichting.
PersVeilig in 2022 en 2023
•

•
•

5

In Nederland zijn in 2022 zes trainingen aan werkgevers en zestig
trainingen aan werknemers gegeven. De trainingen zullen dit jaar naar
aanleiding van de bevindingen uit het onderzoek over vrouwen in de
journalistiek worden aangepast.
Van de 160 meldingen in 2022 heeft PersVeilig in tientallen gevallen
steun en advies verleend.
Het aantal fysieke incidenten is na de COVID-19-pandemie teruggelopen, maar het aantal online bedreigingen blijft onverminderd hoog.

Kamerstuk 32 827, nr. 229.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 777, nr. 54

3

•

•

De samenwerking tussen PersVeilig en de politie is sinds vorig jaar
aanzienlijk verbeterd met de aanwijzing van aanspreekpunten voor
agressie en geweld tegen journalisten bij iedere politie-eenheid.
PersVeilig kan via deze aanspreekpunten knelpunten in individuele
zaken aankaarten en zodoende kunnen deze knelpunten snel worden
opgepakt.
Sinds de start van het Flexibel Beschermingspakket Freelancers in
2021 zijn ruim 50 freelance journalisten geholpen met beschermende
middelen, bescherming in de privé situatie of het aanvragen van een
postbus.

Dit jaar blijft PersVeilig inzetten op het vergroten van de naamsbekendheid. Speciale aandacht zal uitgaan naar hoofdredacties. Ook het
informeren van studenten journalistiek zal onderdeel blijven uitmaken van
de kennisoverdracht vanuit PersVeilig. Naast het brengen van kennis in
het buitenland zal in deze internationale contacten ook kennis worden
opgedaan.
PersVeilig blijft adviseren over de ontwikkeling van beleid voor
bescherming en veiligheid. In dat kader zal PersVeilig zich buigen over de
bevindingen uit het WODC-onderzoek van de Erasmus Universiteit
Rotterdam over agressie en geweld tegen journalisten.
1.4 Persvrijheid internationaal en in de EU
Er is wereldwijd aandacht voor persvrijheid, zoals door de Verenigde
Naties, UNESCO, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwering in
Europa en de Raad voor Europa. Nederland wil een voorvechter en een
gidsland zijn als het gaat om persvrijheid. Op 29 tot en met 31 maart jl.
vond in Den Haag het Europese regional event van de Summit for
Democracy plaats. Ook in maart stond een staatsbezoek aan Slowakije in
het teken van persvrijheid en het voornemen van de Slowaakse overheid
om naar voorbeeld van PersVeilig een samenwerking tussen het
Openbaar Ministerie, de politie en de journalistiek op te starten.
Wij waarderen de inzet van de Europese Commissie als het gaat om het
beschermen van de mediavrijheid in Europa. Een vrij publiek debat kan in
Nederland niet bestaan zonder een sterk kader voor platformregulering op
Europees niveau. Ook de Raad van Europa neemt een belangrijke plek in
wanneer het gaat om de internationale persvrijheid. Op 9 maart jl. heeft
het journalistenplatform van de Raad van Europa een bezoek gebracht
aan Nederland en is het platform in gesprek geweest met de sector en een
vertegenwoordiging van de Rijksoverheid.
Het uitwisselen van internationale best practices is waardevol. Zo kunnen
we ook internationaal de krachten bundelen.
2 Voortgang actielijnen
Hieronder geven we een toelichting bij de actielijnen die we in de brief
van 29 juni 2022 hebben geformuleerd.
2.1 Steun aan project PersVeilig en Flexibel Beschermingspakket
Freelancers
Zoals aangegeven in de brieven van 29 juni 2022 en 6 oktober 2022 blijven
wij PersVeilig steunen. De motie van het lid Sjoerdsma c.s.6 verzoekt om
het huidige budget voor PersVeilig en het Flexibel Beschermingspakket
6

Kamerstuk 32 827, nr. 254.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 777, nr. 54

4

Freelancers structureel beschikbaar te stellen en waar mogelijk de
capaciteit te vergroten. We zetten vanaf 1 januari 2025 conform deze
motie een structurele organisatie neer met blijvende steun van de
overheid.
Hoe de organisatie en gezamenlijke financiering precies moet worden
vormgegeven wordt op basis van een evaluatie en gesprekken met de
sector vastgesteld. Deze evaluatie richt zich op de effectiviteit en de
vormgeving van het project PersVeilig, het protocol PersVeilig, het Flexibel
Beschermingspakket Freelancers en de Balie Persvrijheid.
We zien voor de kortere termijn dat het project PersVeilig in de huidige
personele bezetting kwetsbaar is. Het is onwenselijk als dit het functioneren van PersVeilig zou belemmeren. Ook hierover zullen hierover met
PersVeilig en de sector in gesprek gaan. De Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zal uw Kamer bij de behandeling van
de mediabegroting informeren over de uitkomst.
2.2 Versterken bewustwording van burgers over rol van de journalistiek
Op verzoek van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
heeft het Netwerk Mediawijsheid een plan opgesteld om mensen meer
bewust te maken van de rol van vrije journalistiek in de samenleving:
DichterBijNieuws. De invloed van het eigen gedrag van mensen komt hier
nadrukkelijk aan bod, waarbij mensen worden gestimuleerd om online
meer pro-sociaal gedrag te vertonen. Het programma bestaat uit een
aantal acties gericht op jongeren en volwassen.
Voor de doelgroep jongeren wordt een educatief programma ontwikkeld.
Voor de doelgroep volwassenen wordt een bewustwordings- en activatieprogramma ontwikkeld. Hieronder worden de programma’s nader
toegelicht. Binnen het medialandschap wordt een duurzame dialoog
ingericht. Binnen de bestaande structuren, bijvoorbeeld via het onderwijs
of bibliotheken, wordt ernaar gestreefd zoveel mogelijk impact te
bereiken. Het plan is van start gegaan aan het begin van dit jaar en loopt
tot eind 2024.
Educatief programma jongeren
Voor het jongerenprogramma ligt de focus op het bevorderen van
nieuwswijsheid, in de context van burgerschap. De focus ligt op beschikbaarheid en zichtbaarheid van leermiddelen en initiatieven voor alle lagen
van het onderwijs. De initiatieven en leermiddelen die er al zijn, worden
met elkaar verbonden en overzichtelijk aangeboden. Bestaand aanbod kan
worden doorontwikkeld en verbeterd, in samenwerking met de partners
en aan de hand van bijvoorbeeld effectmetingen. Het «keuzemenu» is
voor scholen en docenten makkelijk te gebruiken bij het maken van
lessen, omdat zoveel mogelijk wordt aangesloten op bestaande structuren. Bij het vormgeven van lessen is het zaak dat docenten makkelijk
aan bronmateriaal kunnen komen om te gebruiken in de klas, hierbij zijn
Beeld en Geluid op School en Wikiwijs van Kennisnet voor de hand
liggende voorbeelden.
Bewustwordingsprogramma volwassenen
Voor de doelgroep volwassenen zijn er de afgelopen maanden veel
gesprekken gevoerd met de betrokken stakeholders. Dat heeft geleid tot
een focus op het vergroten van het begrip voor het vak van journalist en
op het meer betrekken van burgers bij de journalistiek. Om online haat of
bedreiging van de pers tegen te gaan lijkt naast bewustwording een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 777, nr. 54

5

duidelijk handelingsperspectief voor zowel volwassenen als jongeren
belangrijk. In de maand mei zijn burgerdialogen georganiseerd om de
plannen verder aan te scherpen.
Deze zomer start het Netwerk met de vormgeving van het educatieve
programma en het bewustwordingsprogramma.
Dialoog mediasector
Ook binnen de mediasector wordt een dialoog gevoerd. Het betrekken van
relevante mediapartijen is cruciaal voor een succesvolle aanpak. De
bevindingen worden actief teruggekoppeld door het Netwerk en kennis en
ervaringen van mediapartijen worden betrokken bij de verdere uitvoering
van het project van het Netwerk Mediawijsheid.
2.3 Aanpakken online intimidatie
De bevindingen van het onderzoek van PersVeilig over vrouwelijke
journalisten en het recente WODC-onderzoek hebben een beter beeld
gegeven van de problematiek van online intimidatie van journalisten.
De ernst van deze problematiek wordt door het kabinet en door alle
partijen binnen de sector onderkend. Terwijl de meldingen van fysiek
geweld tijdens de COVID-19-pandemie in 2020 en 2021 stegen maar
inmiddels ook weer zijn teruggelopen, blijft het aantal meldingen van
online intimidatie onverminderd hoog. De meeste zeer grote online
platforms zijn hierop aanspreekbaar.
Helaas zijn er ook situaties waarin dialoog en zelfregulering via de sector
niet voldoende werkt. Mede daarom is artikel 125p in het Wetboek van
Strafvordering opgenomen. Wanneer het gaat om strafbare online
uitingen richting een journalist, bijvoorbeeld online bedreiging, kan de
officier van justitie met een machtiging van de rechter-commissaris een
aanbieder van een communicatiedienst, waaronder Twitter, bevelen om
gegevens ontoegankelijk te maken.
Het is ondanks herhaaldelijke pogingen vanuit de sector én de overheid
niet gelukt om met Twitter over intimidatie op hun platform in gesprek te
gaan. Dit terwijl onderzoek van Persveilig aantoont dat het merendeel van
de online intimidatie van journalisten op dit platform plaatsvindt. Deze
houding blokkeert een noodzakelijke dialoog met alle stakeholders over
dit urgente en complexe onderwerp.
De opstelling van dit bedrijf is onacceptabel. De Staatssecretaris van
Onderwijs Cultuur en Wetenschap heeft de urgentie van deze situatie aan
de Europese Commissie overgebracht. De inwerkingtreding later dit jaar
van de Digital Services Act (DSA) voor zeer grote online platforms is een
belangrijk moment. Het kabinet verwacht dat de DSA een positieve impact
op de persveiligheid zal hebben. De DSA verplicht zeer grote online
platforms onder meer om systeemrisico’s te beoordelen en beperken,
waaronder ook negatieve effecten op de vrijheid en pluriformiteit van de
media. Ook moeten hosting diensten, waaronder ook (zeer grote) online
platforms, de politie op de hoogte brengen van strafbare feiten die op het
eigen platform hebben plaatsgevonden of mogelijk zullen plaatsvinden,
als zij kennis krijgen van informatie die aanleiding geeft tot een
vermoeden daartoe, bijvoorbeeld door een melding. De motie van de
leden Ellemeet en Kathmann wordt hiermee afgedaan.7

7

Kamerstuk 32 827, nr. 218.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 777, nr. 54

6

2.4 Onderzoeken en monitoren van specifieke problematiek
Inzicht in de mate van persvrijheid en persveiligheid, nationaal en
internationaal, is essentieel voor het duiden van de Nederlandse situatie
en het verder vormgeven van de aanpak. In het afgelopen jaar is door
verschillende partijen onderzoek gedaan naar persvrijheid en persveiligheid in Nederland. We geven hieronder een overzicht van de belangrijkste bevindingen.
2.4.1 PersVeilig onderzoek naar vrouwelijke journalisten
Uit onderzoek van PersVeilig blijkt dat acht op de tien (82 procent)
vrouwelijke journalisten wel eens te maken heeft gehad met een vorm van
intimidatie, agressie of bedreiging. Bijna een derde van de vrouwelijke
journalisten maakt dit maandelijks (19 procent) of vaker (11 procent) mee.
77 procent van de vrouwelijke respondenten zegt dat de bedreigingen hun
werk negatief beïnvloedt. Online agressie tegen vrouwelijke journalisten
komt relatief vaak voor in vergelijking met de beroepsgroep als geheel,
met name via Twitter.8
Als vervolg op het onderzoek onder vrouwelijke journalisten wordt door
Persveilig met deze doelgroep gesproken over de specifieke wensen die
zij hebben voor wat betreft training en de rol van PersVeilig. Op basis van
die gesprekken zullen aanpassingen in de trainingen plaatsvinden.
2.4.2 PersVeilig onderzoek naar juridische dreigingen
PersVeilig heeft onderzoek gedaan naar de mate waarin journalisten te
maken krijgen met dreiging van juridische stappen naar aanleiding van
een publicatie. Uit dit onderzoek blijkt dat de helft van de journalisten
minstens één keer te maken heeft gehad met dreiging van juridische
stappen naar aanleiding van een publicatie. Bij twintig procent kwam het
daadwerkelijk tot een juridische aanklacht of vervolging. Bijna alle
redacties geven aan over juridische middelen te beschikken om juridische
bedreiging of rechtszaken aan te vechten.
41 procent van de redacties beschikt over een intern protocol voor
werknemers om juridische intimidatie aan te kaarten. 8 procent van
journalisten heeft gebruik gemaakt van de Balie Persvrijheid voor advies,
rechtshulp of rechtsbijstand. Zowel de Balie Persvrijheid als het Persvrijheidsfonds zijn relatief onbekend bij journalisten en redacties. Dit gegeven
wordt meegenomen in de eerder genoemde evaluatie.
2.4.3 Beelden van geweld, een mixed-methods onderzoek naar geweld en
agressie tegen journalisten
Op 27 maart jl. hebben wij uw Kamer het onderzoek «Beelden van geweld,
een mixed-methods onderzoek naar geweld en agressie tegen journalisten» toegestuurd.9 Dit onderzoek is in opdracht van het WODC
uitgevoerd door de Erasmus Universiteit Rotterdam. Het onderzoek gaat
nader in op de aard en omvang van ervaren en waargenomen geweld
tegen journalisten in Nederland. In dit onderzoek wordt geconstateerd dat
geweld tegen journalisten een diffuus probleem is, dat niet is geïsoleerd
maar onderdeel uitmaakt van bredere maatschappelijke vraagstukken en
problemen. Daarnaast wordt geconstateerd dat voor het probleem van
8

https://next.prdn.nl/prodynamic-persveilig-prod/public/Vrouwelijke-journalisten-en-veiligheiddef.pdf.
9
Kamerbrief bij WODC onderzoek naar geweld en agressie tegen journalisten | Kamerstuk
31 777, nr. 34.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 777, nr. 54

7

geweld tegen journalisten de afgelopen jaren meer aandacht is gekomen,
dat het geweld ongelijk verdeeld is en contextafhankelijk. In het onderzoek
wordt onderscheid gemaakt tussen vier contexten waarin geweld tegen
journalisten voorkomt, namelijk 1) bij 112- en beeldjournalistiek, 2) bij
verslaggeving van demonstraties of (sport)evenementen, 3) online geweld
via sociale media, 4) bij misdaadjournalistiek. Deze contexten geven aan
dat geweld tegen journalisten een complex en meervoudig probleem is,
wat vraagt om een gedifferentieerde aanpak. Ook wordt geconcludeerd
dat geweld situationeel bepaald is en voortkomt uit emotie.
Op basis van de bevindingen van de onderzoekers worden in het
onderzoek vijf beleidsaanbevelingen omschreven. In de beleidsreactie op
dit onderzoek gaan wij nader in op het onderzoek en op specifiek deze
beleidsaanbevelingen. Deze beleidsreactie is gelijktijdig met deze
voortgangsbrief aan uw Kamer verzonden.
De onderzoekers benadrukken dat het in kaart brengen van geweld tegen
journalisten blijvende aandacht verdient en dat het daarbij belangrijk is
inzichtelijk te maken welke mogelijk kwetsbare groepen het geweld in het
bijzonder treft. Deze aanpak is ingezet met het onderzoek naar ervaringen
van vrouwelijke journalisten en zal voortgezet worden met onderzoek naar
ervaringen van journalisten met een niet-westerse achtergrond.
Het WODC-onderzoek maakt echter ook duidelijk dat de beschikbare
bronnen hun beperkingen kennen. We zullen met onderzoekers en
betrokken partijen in gesprek treden over een meer eenduidige aanpak
van onderzoek en monitoring van de veiligheid van journalisten, zowel
fysiek als online.
2.4.4 Pluriformiteit op de nieuwsmarkt
Op verzoek van de Staatssecretaris van Onderwijs Cultuur en Wetenschap
heeft het Commissariaat voor de Media een project opgestart over de
pluriformiteit op de nieuwsmarkt. Pluriformiteit laat zich niet met één
kenmerk meten. Daarom heeft het Commissariaat in samenspraak met
onafhankelijke onderzoekers en de sector drie invalshoeken gedefinieerd
om dit verschijnsel beter te kunnen monitoren.
• Ten eerste: journalistieke productie – hoeveel journalisten zijn er actief
en hoe zijn hun werkomstandigheden?
• Ten tweede: diversiteit van het nieuws – hoeveel nieuws is afkomstig
van persbureaus en hoe groot is de overlap van het nieuws tussen
nieuwsdiensten in Nederland?
• Ten derde: sentimentanalyse – hoe worden relevante maatschappelijke
onderwerpen belicht in nieuwsmedia en op sociale media?
Deze invalshoeken worden in drie pilots onderzocht. In deze pilots wordt
samengewerkt met nieuwsorganisaties, onafhankelijke onderzoekers en
de Autoriteit Consument en Markt. Na afronding wordt samen met de
sector beoordeeld hoe deze pilots bij kunnen dragen aan een breed
gedragen monitoring. Het project zal naar verwachting in 2023 afgerond
worden. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie van het lid
Kwint inzake bescherming van het pluralisme van het media-aanbod.10
Wij informeren u volgend jaar over de definitieve uitkomst.

10

Kamerstuk 32 827, nr. 236.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 777, nr. 54

8

2.4.5 Veiligheid van schrijvers
Zoals toegezegd in de beantwoording op de vragen van uw Kamer van
21 maart 2023 over de bedreigingen aan het adres van schrijver Pim
Lammers11 heeft het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap
gesprekken gevoerd met organisaties in de letterenbranche en PersVeilig
over een mogelijk meldpunt voor schrijvers. Deze gesprekken hadden als
doel inzicht te krijgen in de omvang van de problematiek en de behoeften
van de sector. De opgedane kennis uit dit traject zal in de toekomst
relevant zijn voor de bredere doelgroep kunstenaars.
In samenspraak met de sector en PersVeilig wordt op korte termijn een
kwartiermaker uit de sector aangesteld. De kwartiermaker zal in kaart
brengen welke stappen er precies nodig zijn om een meldpunt voor
schrijvers in te stellen. De kwartiermaker zal een incidentenprotocol voor
de sector opstellen en een voorstel doen om voor de periode van een jaar
een meldpunt in te stellen, inclusief een meerjarige budgetraming. De
kwartiermaker zal hierin nauw optrekken met PersVeilig zodat het
meldpunt kan worden ondergebracht bij de bestaande structuur van
PersVeilig.
3 Lopend beleid ten aanzien van persvrijheid en persveiligheid
Hieronder geven we een toelichting bij enkele relevante ontwikkelingen in
het lopende beleid die aan de persvrijheid en persveiligheid raken.
3.1.1 Wetsvoorstel doxing
Op 7 februari jl. is het wetsvoorstel strafbaarstelling gebruik persoonsgegevens voor intimiderende doeleinden met algemene stemmen aangenomen door de Tweede Kamer (Handelingen II 2022/23, nr. 49, item 25).
Aan dit wetsvoorstel is bij amendement een bijzondere strafverhogingsgrond toegevoegd voor het geval de gedraging wordt gepleegd tegen
personen in een bepaalde hoedanigheid12, namelijk die van Minister,
Staatssecretaris, commissaris van de Koning, gedeputeerde, burgemeester, wethouder, lid van een algemeen vertegenwoordigend orgaan,
rechterlijk ambtenaar, advocaat, journalist of publicist in het kader van
nieuwsgaring, ambtenaar van politie of buitengewoon opsporingsambtenaar.
3.1 Afschermen adresgegevens Kadaster
Door de leden Van Ginneken en Sjoerdsma is erop gewezen dat niet
alleen adresgegevens uit het Handelsregister, maar ook adresgegevens uit
het Kadaster gebruikt kunnen worden om journalisten te bedreigen. In
antwoord op vragen van deze leden heeft de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening aangegeven dat de mogelijkheid om te
zoeken op naam in de Basisregistratie Kadaster is beperkt tot professionele gebruikers waarvan redelijkerwijs mag worden verondersteld dat
zoeken op naam nodig is uit hoofde van hun functie, zoals notarissen,
makelaars, banken of bevoegd gezagen. Op deze manier wordt de
mogelijkheid om via de Basisregistratie Kadaster een privéadres van een
persoon te achterhalen beperkt tot deze groepen, die deze gegevens
nodig hebben ten behoeve van een transparante en goed functionerende
vastgoedmarkt.

11
12

Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 1952.
Kamerstuk 36 171, nr. 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 777, nr. 54

9

4 Tot slot
Persvrijheid en persveiligheid zijn onmisbaar in onze samenleving en
vragen onze voortdurende inzet. Wij zetten de voortzetting van de open
dialoog en samenwerking met alle betrokken stakeholders voort.
Wij zullen uw Kamer voortaan jaarlijks na de verschijning van de World
Press Freedom Index informeren over de staat van de persvrijheid en
persveiligheid in Nederland.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
G. Uslu
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 777, nr. 54

10