Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

30 175

Luchtkwaliteit

Nr. 452

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 oktober 2023
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over de brief van 28 juni 2023 over Verzamelbrief
luchtkwaliteit – Schone Lucht Akkoord, houtstook, inzet internationaal
(Kamerstuk 30 175, nr. 448).
De vragen en opmerkingen zijn op 28 september 2023 aan de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat voorgelegd. Bij brief van 25 oktober 2023 zijn
de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tjeerd de Groot
Adjunct-griffier van de commissie,
Koerselman

kst-30175-452
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave

blz.

Inleiding
VVD-fractie
D66-fractie
PvdA- en GroenLinks-fractie
Partij voor de Dieren-fractie
BBB-fractie

2
2
3
4
5
7

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris en de bijbehorende onderzoeksrapporten en hebben
daarover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief en
hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie delen de opvatting dat
schone lucht van levensbelang is voor iedereen. Deze leden hebben
teleurgesteld kennisgenomen van het feit dat in 2022 slechts 20% van de
maatregelen uit het Schone Lucht Akkoord (SLA) in uitvoering was.
Luchtverontreiniging is volgens het SLA een van de belangrijkste
risicofactoren voor de gezondheid en het is daarom van belang dat er
vaart wordt gemaakt in de uitvoering. Aangezien de advieswaarden van
de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zijn aangescherpt, is het
noodzakelijk om extra maatregelen te nemen. Deze leden vinden de
voorgestelde maatregelen nog niet voldoende en hebben hier meerdere
vragen over.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
voorliggende verzamelbrief over luchtkwaliteit en hebben hier nog een
aantal vragen en opmerkingen bij.
De leden van de BBB-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris betreffende het SLA en de opgave met betrekking tot
houtstook. Deze leden hebben nog wel wat vragen.
VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen dat slechts 107 van de Nederlandse
gemeenten deelnemen in SLA. Kan de Staatssecretaris aangeven waarom
de overige gemeenten, immers het merendeel, niet deelnemen? Kan de
Staatssecretaris aangeven wat zij de afgelopen periode heeft gedaan om
het aantal deelnemende gemeenten te doen stijgen? Kan de Staatssecretaris aangeven of de luchtkwaliteit beter is in gemeenten die deelnemen
aan het SLA?
De leden van de VVD-fractie hebben in eerdere brieven gelezen dat
wanneer de maatregelen worden uitgevoerd zoals voorgenomen, ook de
doelen voor 2030 ten aanzien van schone lucht worden behaald. Deze
leden lezen nu dat slechts 20% van de maatregelen in uitvoering is en dat
daaraan gewerkt wordt door kennisdeling en themagroepen. Kan de
Staatssecretaris aangeven of dat voldoende is en kan zij daarmee bij haar
beleidsuitgangspunt blijven dat uitvoering van de bestaande maatregelen
voldoende is om aan de luchtkwaliteitsnormen voor 2030 te voldoen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

2

De leden van de VVD-fractie lezen dat uit de flitspeiling van I&O-research
blijkt dat 25% van de inwoners regelmatig tot vaak overlast ondervindt
door houtstook. Hoe verhoudt dat zich tot de onderzoeksgegevens van het
RIVM-rapport Beleving Woonomgeving waarin staat dat 5% hinder
ondervindt als gevolg van haarden en allesbranders?
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief dat de kachelbranche zelf
ook aan de slag is. In eerdere debatten hebben deze leden aandacht
gevraagd voor een specifiek onderdeel uit dit eigen initiatief, namelijk het
inzetten van het ecodesign-certificaat voor bestaande kachels. Deze leden
willen weten wat het standpunt van de Staatssecretaris op dit punt is en
waarom daar verder geen invulling aan gegeven lijkt te worden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er geen invulling gegeven kan
worden aan de toezegging zoals gedaan aan het lid Haverkort over het
informeren van de Kamer over vergunningen wat betreft emissies van
luchtvervuilende stoffen uit het buitenland. Deze leden lezen dat lokaal of
regionaal bij nieuwe vergunningsaanvragen inspraak veelal mogelijk is.
Deze leden vinden echter dat wanneer 50% van onze luchtvervuiling door
fijnstof en ultrafijnstof afkomstig is van bronnen uit het buitenland, dat op
zijn minst inzichtelijk dient te worden gemaakt van welke bronnen dat dan
afkomstig is. Deze leden vragen de Staatssecretaris dan ook om alsnog in
overleg te gaan met Duitse en Belgische vergunningverleners en te
duiden hoeveel fijnstof en van welke bron afkomstig, Nederland
binnenkomt.
D66-fractie
De leden van de D66-fractie merken op dat houtstook een grote bron van
vervuiling is waar veel mensen (en in het bijzonder kwetsbare groepen)
last van hebben. Houtstook is verantwoordelijk voor ongeveer dezelfde
uitstoot van fijnstof als de hele industrie. Daarnaast is ze verantwoordelijk
voor 70% van alle uitstoot van polycyclische aromatische koolwaterstoffen (paks). Voor deze leden zijn concrete stappen nodig om te komen
tot een significante reductie van de hinder en uitstoot als gevolg van
houtstook. Over concrete voorhanden zijnde maatregelen om de uitstoot
van houtstook terug te dringen hebben deze leden nog een aantal vragen.
Klopt het dat de doelen op het gebied van luchtkwaliteit in 2030 en 2050
niet gehaald kunnen worden, als houtstook als bron van veel fijnstof en
paks niet wordt teruggedrongen? Is de Staatssecretaris het met deze
leden eens dat bestaande toestellen die niet voldoen aan ecodesign zo
snel mogelijk moeten worden uitgefaseerd? Duitsland heeft een effectief
programma om stapsgewijs oude toestellen te vervangen door nieuwe
toestellen die voldoen aan ecodesign. Is de Staatssecretaris bereid om
een vergelijkbaar programma op te zetten voor het stapsgewijs uitfaseren
van haarden en kachels die niet voldoen aan de ecodesign-richtlijnen? Is
de Staatssecretaris er voor om, in lijn met de wens van de sector,
regelmatig onderhoud aan toestellen verplicht te stellen? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de D66-fractie lezen in de stukken dat gemeenten in de
afgelopen tijd meer mogelijkheden hebben gekregen om houtstook aan
banden te leggen. Hierover en over deze stukken hebben deze leden nog
een aantal vragen. Uit de enquête blijkt dat veel mensen die hout stoken
bereid zijn rekening te houden met hun buren. Hoe is de Staatssecretaris
van plan opvolging te geven aan deze bereidheid? Wat zal het stookverbod inhouden dat gemeenten kunnen afkondigen, als de weersomstandigheden slecht zijn? Wat wordt er bedoeld met de woorden «een breder
stookverbod» bij code rood? Hoeveel gemeenten hebben reeds een
beroep gedaan op de middelen uit de Regeling specifieke uitkering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

3

stimulering (SPUK-regeling) voor het verwijderen van rookkanalen? Zijn
er reeds voorbeelden van gemeenten die gebruik hebben gemaakt van de
mogelijkheid om een houtstookvrije zone in te stellen? Zijn gemeenten op
de hoogte van deze mogelijkheid? Wanneer kan de Kamer de uitvoeringsagenda 2024–2030 verwachten waaraan in het memo wordt gerefereerd?
De leden van de D66-fractie merken op dat vooral kwetsbare groepen last
hebben van de luchtvervuiling als gevolg van houtstook. Ook hierover
hebben deze leden nog een vraag. Is de Staatssecretaris het met deze
leden eens dat het voor kwetsbare groepen (waaronder kinderen en
ouderen) niet mogelijk is om massaal te verhuizen naar houtstookvrije
wijken (zoals wordt genoemd in het memo) en dat dus aanvullende
maatregelen nodig zijn voor deze doelgroepen?
GroenLinks- en PvdA-fracties
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie vinden dat er nog veel winst
te behalen is in het bewustzijn van de effecten van houtstook. De
Staatssecretaris geeft aan dat het grootste deel van de mensen wel
rekening wil houden met zijn buren, maar zich niet bewust is hoe dit te
doen. Zo kennen veel mensen bijvoorbeeld niet het stookalert van het
RIVM. De Staatssecretaris geeft aan het bewustzijn te willen creëren door
middel van een landelijke communicatieaanpak. Deze leden vinden het
goed dat die aanpak er komt. Tegelijkertijd vragen deze leden zich af of dat
voldoende zal zijn. De Staatssecretaris geeft aan dat een stookverbod op
basis van het stookalert pas kan worden doorgevoerd, als het instrument
zich heeft bewezen. Deelt de Staatssecretaris de mening dat enkel
attenderen op het stookalert mogelijk niet voldoende incentive is om de
luchtkwaliteit te verbeteren? Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer
het instrument zich heeft bewezen? Aan de hand van welke voorwaarden
is het stookalert betrouwbaar en toegankelijk genoeg? Waarom is gekozen
voor de aanpak om gemeenten het stookverbod aan te laten kondigen? Is
het niet veel eenduidiger en helderder voor mensen als dergelijke
maatregelen landelijk worden aangekondigd? Is een gemeentelijk
stookverbod bij een stookalert zinvol, als er bijvoorbeeld 10 kilometer
verderop wél gestookt mag worden?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie achten het essentieel om te
beginnen met het beschermen van groepen die het meeste last hebben
van de luchtvervuiling. Om hoog-gevoelige groepen te beschermen is de
Staatssecretaris voornemens om een pilot te starten met houtstookvrije
zones of wijken. Deze leden wijzen erop dat het belangrijk is om te sturen
op houtstookvrije zones in plaats van houtstookarme zones, aangezien bij
elke vorm van houtstoken schadelijke stoffen vrijkomen. Deelt de
Staatssecretaris die opvatting? Op basis waarvan wordt bepaald wat een
acceptabele vorm van stoken is in houtstookarme wijken? Is er bij het
opzetten van de pilots oog voor waar de behoefte het grootst is? Welke
gemeenten of wijken hebben het meeste baat bij deze proef?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie zijn van mening dat er moet
worden gestuurd op geen houtstook in plaats van minder houtstook. De
Staatssecretaris geeft aan dat er vanaf 1 januari 2022 enkel ecodesign
kachels mogen worden verkocht. Deze leden benadrukken nogmaals dat
elke vorm van stoken zorgt voor luchtvervuiling. Kan de Staatssecretaris
aangeven welke verbeteringen van de luchtkwaliteit kunnen worden
verwacht naar aanleiding van deze nieuwe maatregel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

4

Partij voor de Dieren-fractie
Schone Lucht Akkoord
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn teleurgesteld dat de
uitvoeringsagenda 2024–2030 van het SLA wordt vertraagd. Hierdoor is
ook de analyse over het tempo waarop en de tussenstappen waarmee
naar de WHO-normen voor luchtkwaliteit van 2021 toegewerkt gaat
worden, vertraagd. Deze leden vinden dit een zeer onwenselijke situatie.
Wat deze leden betreft moeten de WHO-normen voor luchtkwaliteit uit
2021 uiterlijk in 2030 zijn behaald en is er dus geen tijd te verliezen. De
luchtkwaliteit in Nederland moet sterk verbeteren om de gezondheid van
Nederlanders beter te borgen. Dat liet ook The Guardian recent weer
zien.1 Nog altijd overlijden er 12.000 mensen per jaar vroegtijdig door
ongezonde lucht en krijgt 20% van de kinderen met astma dit door
luchtvervuiling. Kan de Staatssecretaris meer duidelijkheid geven over de
vraag wanneer de voortgangsrapportage van het RIVM wordt verwacht,
aangezien «eind 2023 of begin 2024» wel erg ruim is. En welke éxtra
maatregelen neemt de Staatssecretaris in de tussentijd, in aanloop naar
de nieuwe uitvoeringsagenda? Deze leden gaan er namelijk van uit dat de
Staatssecretaris niet op haar handen gaat zitten, totdat de uitvoeringsagenda wordt vastgesteld.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen daarnaast dat de
Staatssecretaris aangeeft op koers te liggen om de afgesproken doelen uit
het SLA te halen, áls de maatregelen zoals afgesproken in het SLA
onverkort worden uitgevoerd. Maar even verderop staat dat uit de
jaarlijkse monitoring van de uitvoering van de maatregelen in 2022 blijkt
dat 20% van de maatregelen in uitvoering is en 5% in voorbereiding voor
uitvoering. Dan liggen we dus toch helemaal niet op koers om de (veel te
slappe) doelen uit het SLA te halen? Kan de Staatssecretaris hierop
reflecteren?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen dat voor de periode
2020–2023 50 miljoen euro was gereserveerd voor de uitvoering van het
SLA. In de periode 2024–2025 is dit nog slechts 10 miljoen euro en voor de
periode 2026–2030 zijn helemaal geen middelen meer voor het SLA
gereserveerd. Waarom loopt het budget voor het SLA af en waarom is er
vanaf 2026 helemaal geen geld meer gereserveerd voor de uitvoering van
het SLA? Hoe denkt de Staatssecretaris met een dergelijk aflopend budget
de steeds scherper wordende luchtkwaliteitsnormen te gaan halen? Welk
signaal wil de Staatssecretaris afgeven met dit aflopende budget? Kunnen
deze leden dit aflopende budget zo interpreteren dat de Staatssecretaris
het belang van schone lucht niet inziet? Zo nee, hoe moeten deze leden dit
dan interpreteren? Hoeveel geld denkt de Staatssecretaris dat er nodig is
om de WHO-normen voor luchtkwaliteit uit 2021 te kunnen behalen in
2030? Waar gaat de Staatssecretaris het geld hiervoor vandaan halen?
Houtstook
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn blij dat de Staatssecretaris eindelijk – na jarenlang aandringen van deze leden – aanvullende
maatregelen tegen houtstook heeft aangekondigd, gezien de overlast en
de grote negatieve gezondheidseffecten die houtstook met zich
meebrengt. Wel hebben deze leden nog een aantal opmerkingen en
vragen bij de aangekondigde maatregelen en moet er wat deze leden

1

The Guardian, 20 september 2023 (https://www.theguardian.com/environment/2023/sep/20/
revealed-almost-everyone-in-europe-breathing-toxic-air).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

5

betreft snelheid worden gemaakt met de uitvoering. Kan de Staatssecretaris overzichtelijk weergeven welke maatregelen per wanneer ingaan?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat in het SLA
als doel voor houtstook enkel «een dalende trend van emissies naar de
lucht» is opgenomen. Dit is een weinig concreet en ambitieus doel. Gaat
de Staatssecretaris een specifieker en ambitieuzer doel opnemen in het
SLA, zoals het lid Van Esch vraagt in de aangehouden motie over in het
SLA een vooruitstrevend reductiedoel voor houtstook opnemen
(Kamerstuk 30 175, nr. 406)? Welke impact (een concreet percentage)
verwacht de Staatssecretaris van alle maatregelen gezamenlijk, die zij in
de voorliggende brief aankondigt, op de emissies naar de lucht? En kan de
Staatssecretaris in het overzicht met wanneer welke maatregel ingaat
– waar deze leden hierboven om vragen – ook per maatregel aangeven
hoeveel procent de emissie naar de lucht zal dalen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen de stelling van de
Staatssecretaris dat een stookverbod tijdens ongunstige weeromstandigheden fors ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer van mensen. Maar is de
Staatssecretaris zich er ook van bewust dat houtstook fors ingrijpt in de
persoonlijke levenssfeer van mensen die overlast en negatieve gezondheidseffecten ervaren van houtstook? Zo nee, waarom niet? Zo ja, is de
Staatssecretaris het met deze leden eens dat de vrijheid van mensen die
hout stoken ophoudt daar waar de vrijheid van andere mensen wordt
geschaad, bijvoorbeeld doordat zij overlast en/of gezondheidsschade
ervaren? Zeker, gezien voor bijna driekwart van de stokers gezelligheid de
voornaamste reden is voor houtstook, zoals blijkt uit de I&O-flitspeiling.
Deze leden vinden daarom dat de voorlichtingscampagne die de
Staatssecretaris aankondigt moet zijn gericht op «niet stoken», in plaats
van «beter stoken». Gezond stoken bestaat namelijk niet; bij houtstook
komen altijd schadelijke stoffen vrij, ook bij ecodesign kachels. Ligt de
nadruk in de voorgenomen voorlichtingscampagne op «niet stoken»? Zo
nee, waarom niet en wat gaat de Staatssecretaris hieraan doen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen dat de Staatssecretaris
denkt aan een houtrookvrije zone rondom scholen, ziekenhuizen en
verpleeghuizen en houtstookvrije wijken, maar daarbij wordt niet concreet
per wanneer dit ingaat. Wanneer is de Staatssecretaris van plan om
dergelijke houtstookvrije zones en wijken structureel (dus niet enkel in
pilotvorm) te realiseren? Wat zijn hierbij de knelpunten en hoe gaat de
Staatssecretaris die oplossen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen daarnaast dat de
Staatssecretaris het dit jaar mogelijk heeft gemaakt voor gemeenten om
cofinanciering te krijgen voor een subsidieregeling om rookkanalen te
verwijderen. Hoeveel gemeenten hebben hiervan gebruikgemaakt? En
hoe gaat de Staatssecretaris gemeenten stimuleren om gebruik te maken
van deze regeling?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn blij dat er een eenduidig
instrument komt op basis waarvan gemeenten bij ongunstige weersomstandigheden (code rood) een houtstookverbod kunnen afkondigen, maar
vragen waarom er niet is gekozen voor een stookverbod bij code rood én
oranje. Ook lezen zij dat dit eenduidige instrument per 1 oktober 2023
door iedereen gebruikt kan worden. Betekent dit dus dat gemeenten vanaf
1 oktober 2023 kunnen handhaven op basis van dit instrument? Zo nee,
hoe zit dit dan? Gaat de Staatssecretaris bij alle gemeenten onder de
aandacht brengen dat op basis van het eenduidige instrument een
stookverbod kan worden afgekondigd? Kan de Staatssecretaris dan gelijk
een inventarisatie doen welke gemeenten van plan zijn daadwerkelijk aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

6

de slag te gaan met een stookverbod? En is de Staatssecretaris van plan
gemeenten te stimuleren om daadwerkelijk een houtstookverbod in te
stellen en hen hierbij de tools te geven die zij nodig hebben?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen ook dat «pas als het
instrument zich heeft bewezen» aan een breder stookverbod bij code rood
kan worden gewerkt. Deze leden zijn van mening dat het invoeren van een
breed stookverbod niet kan wachten, omdat schadelijke stoffen afkomstig
uit houtrook zich makkelijk en ver verspreiden. Kan de Staatssecretaris
toelichten wat er nodig is om het RIVM-instrument als voldoende
betrouwbaar, breed bekend en toegankelijk te beschouwen? En op welke
termijn verwacht zij dat een landelijk houtstookverbod kan worden
afgekondigd bij ongunstige weersomstandigheden? Hoe gaat de
Staatssecretaris zich ervoor inzetten dat hiermee vaart wordt gemaakt?
Deze leden willen de Staatssecretaris erop wijzen dat er veel draagvlak
(67%) is voor een landelijk verbod op houtstook bij ongunstige weersomstandigheden.2
Tot slot hebben de leden van de Partij voor de Dieren-fractie nog enkele
vragen gerelateerd aan houtstook, die niet naar voren komen in de
voorliggende brief. Zo wordt er in de brief niet ingegaan op de aangehouden motie van de leden Van Esch en Bouchallikht over voor het
volgende stookseizoen handhaafbare normen ontwikkelen voor houtstook
(Kamerstuk 36 200 XII, nr. 77). Wanneer denkt de Staatssecretaris eindelijk
normen te hebben vastgesteld waaraan gemeenten overlast door
houtstook kunnen toetsen? En waarom is er niet voor gekozen om
houtstook op termijn helemaal uit te faseren?
BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie lezen in de brief dat luchtvervuiling door
houtstook kan zorgen voor soms ernstige overlast en gezondheidsklachten. Zijn er concrete aantallen van mensen die gezondheidsklachten
ervaren die direct te herleiden zijn aan houtstook?
De leden van de BBB-fractie merken op dat uit een flitspeiling naar voren
komt dat een kwart van de Nederlanders overlast door houtstook ervaart.
Wat is de gehanteerde definitie van overlast? Uit de peiling blijkt dat er
veel gewonnen kan worden vanuit goede buurrelaties die elkaar attenderen op gebruik. Zit er iets in het pakket aan maatregelen, activiteiten en
pilots waarover geschreven is wat deze cohesie tussen buren stimuleert
en aanspoort?
II Reactie van de bewindspersoon
Antwoord
Vraag 1 (VVD-fractie)
Slechts 107 Nederlandse gemeenten nemen deel in SLA. Waarom nemen
de overige gemeenten niet deel? Wat heeft de Staatssecretaris gedaan om
het aantal deelnemende gemeenten te doen stijgen? Kan de Staatssecretaris aangegeven of de luchtkwaliteit beter is in gemeenten die deelnemen
aan het SLA?
Antwoord 1
Op dit moment nemen naast het Rijk en de 12 provincies bijna
100 gemeenten deel aan het Schone Lucht Akkoord (SLA). Hoewel het

2

Longfonds, factsheet gezonde lucht (https://www.longfonds.nl/factsheet-gezonde-lucht).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

7

hierbij gaat om ongeveer een derde van Nederlandse gemeenten,
vertegenwoordigen deze meer dan de helft van de inwoners in Nederland.
Gemeenten geven verschillende redenen waarom ze (nog) niet willen
deelnemen aan het Schone Lucht Akkoord. Bij kleinere gemeenten is vaak
een gebrek aan capaciteit en geld de uitdaging. Daarbij beschouwen deze
gemeenten luchtkwaliteit vaak niet als een groot probleem. Dat kan zijn
omdat de luchtkwaliteit daadwerkelijk beter is dan in andere gemeenten,
maar het kan ook zijn dat andere thema’s belangrijker zijn in desbetreffende gemeente.
De afgelopen jaren hebben mijn voorgangers en ik een aantal stappen
genomen om nieuwe gemeenten te betrekken bij het Schone Lucht
Akkoord. Mijn ministerie heeft brieven aan alle gemeenten gestuurd om
hen uit te leggen wat het Akkoord voor hun gemeente kan betekenen. Dit
is meerdere keren gedaan. Zo is er bijvoorbeeld na de laatste gemeenteraadsverkiezingen een brief aan alle colleges van B&W gestuurd om hen
aan te moedigen om deel te nemen aan het Akkoord. Verder neemt mijn
ministerie deel aan bestuurlijke bijeenkomsten van provincies en
gemeenten om het Akkoord toe te lichten en gemeenten aan te moedigen
om deel te nemen. Daarnaast organiseert het programmabureau bij
bijeenkomsten van het Schone Lucht Akkoord ook een deelsessie voor
gemeenten die nog niet deelnemen aan het Akkoord. Zij worden hiervoor
gericht uitgenodigd en worden in de deelsessie geïnformeerd over het
Akkoord en krijgen de ruimte om al hun vragen te stellen. Mede door deze
inzet is het aantal deelnemende gemeenten sinds de ondertekening drie
jaar geleden bijna verdriedubbeld van 35 naar 98 gemeenten en zijn
verschillende gemeenten nog in het proces om te gaan deelnemen. De
komende periode bekijkt het programmabureau hoe niet-deelnemende
gemeenten alsnog kunnen worden betrokken.
De luchtkwaliteit in een gebied wordt bepaald door verschillende factoren,
zoals de emissies van industrie, landbouw of mobiliteit. De deelnemende
gemeenten zijn met name gelegen in relatief dichtbevolkte gebieden en/of
gelegen in gebieden met relatief veel mobiliteit, houtstook, industrie of
landbouw. Hierdoor is de luchtkwaliteit over het algemeen slechter in de
aan het SLA deelnemende gemeenten ten opzichte van gemeenten die
niet deelnemen.
Tegelijkertijd, kijk ik, naar aanleiding van het rapport Industrie en
Omwonenden van de Onderzoeksraad voor Veiligheid of het Schone
Lucht Akkoord ook een meer verplichtend karakter kan krijgen3. Ik kom
hierop terug bij de nieuwe uitvoeringsagenda Schone Lucht Akkoord
2024–2030.
Vraag 2
Twintig procent van de maatregelen van het SLA zijn in uitvoering. Kan de
Staatssecretaris aangeven of dat voldoende is en kan zij daarmee bij haar
beleidsuitgangspunt blijven dat uitvoering van de bestaande maatregelen
voldoende is om aan de luchtkwaliteitsnormen voor 2030 te voldoen?
Antwoord 2
De voortgangsmeting van het RIVM toetst of wij op koers liggen om de
doelen van het Schone Lucht Akkoord (Kamerstuk 30 175, nr. 339) te
halen. In die metingen houdt het RIVM rekening met de huidige stand van
uitvoering van de maatregelen. Verschillende maatregelen zijn nog niet in
uitvoering, maar zullen tussen nu en 2030 wel worden uitgevoerd. RIVM
neemt het effect daarvan mee in de prognoses voor 2030. Juist omdat het
RIVM hier rekening mee houdt, geeft de stand van zaken met betrekking
tot de implementatie van maatregelen mij op dit moment geen aanleiding
om te twijfelen aan de haalbaarheid van de SLA doelen. Wel blijft het
belangrijk dat alle voorgenomen maatregelen daadwerkelijk worden
3

Kamerstuk 28 089, nr. 267.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

8

uitgevoerd. Ik zet me er daarom voor in om de SLA-partijen aan te
moedigen om alle voorgenomen maatregelen daadwerkelijk uit te voeren
zodat we onze gezamenlijke doelstelling voor 2030 halen. Het uitvoeren
van maatregelen komt steeds aan bod bij sessies met Schone Lucht
Akkoord deelnemers. Ook treedt de stuurgroep van het SLA strenger op
tegen deelnemende partijen die bijvoorbeeld geen uitvoeringsplan
opstellen.
Vraag 3
Hoe verhoudt de 25% inwoners die regelmatig tot vaak overlast ondervinden door houtstook zich tot het RIVM-rapport Beleving Woonomgeving
waarin staat dat 5% hinder ondervindt als gevolg van haarden en
allesbranders?
Antwoord 3
Het verschil in de percentages tussen de twee onderzoeken komt doordat
de vraagstelling in beide onderzoeken verschillend was. In het onderzoek
Beleving Woonomgeving, RIVM Rapport 2022–0083, is gevraagd naar
geuroverlast van open haard en allesbrander en gaat het om «ernstige
geurhinder». In de flitspeiling4 is gevraagd of mensen «overlast door
houtstook» ervaren. Dat is een bredere vraag: overlast kan, naast geur,
bijvoorbeeld ook betrekking hebben op gezondheidsklachten of het
moeten sluiten van ramen en deuren om minder overlast te ervaren.
Vraag 4
De kachelbranche is ook zelf aan de slag namelijk met het inzetten van het
eco-design-certificaat voor bestaande kachels. Wat is het standpunt van
de Staatssecretaris op dit punt en waarom lijkt daar verder geen invulling
aan gegeven te worden.
Antwoord 4
Ik vind het positief dat de kachelbranche zelf aan de slag is met het
inzetten van het ecodesign-certificaat voor bestaande kachels. Iedere
vermindering van emissies van houtstook is welkom. Voor de luchtkwaliteit betekent het gebruik van ecodesign kachels een verbetering ten
opzichte van open haarden en oude kachels. Bij een goede manier van
stoken en bij gelijkblijvend gebruik horen deze kachels de lucht minder te
vervuilen dan open haarden en oude kachels. Wel is het zo dat, zoals het
RIVM en het Longfonds ook aangeven, schoon stoken niet bestaat. Ook
deze kachels stoten vervuilende stoffen uit. Daarnaast zijn er aanwijzingen
dat ecodesign kachels meer ultrafijnstof uitstoten. Hier wordt nog
onderzoek naar gedaan. Daarom zet ik vooralsnog in op vrijwillig minder
stoken, met name bij ongunstige weersomstandigheden, omdat niet of
minder stoken zeker leidt tot minder luchtvervuiling en minder overlast.
Vraag 5
Kunt u alsnog in overleg gaan met Duitse en Belgische vergunningverleners om te duiden hoeveel fijnstof van welke bron afkomstig Nederland
binnenkomt.
Antwoord 5
Landen rapporteren jaarlijks hun sectorale emissies aan de EU, inclusief
de ruimtelijke verdeling ervan. Met behulp van verspreidingsmodellen
wordt vervolgens de grensoverschrijdende luchtvervuiling bepaald. Op
regelmatige basis brengt de Europese Commissie de zogenaamde Clean
Air Outlook uit. Hierin wordt op basis van Europa-brede modelstudies
beschreven hoe het staat met het terugdringen van emissies van
4

Zie de bijlage «Stoken van hout» bij de Verzamelbrief Luchtkwaliteit van 28 juni 2023 – Stoken
van hout | Rapport | Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

9

luchtvervuilende stoffen en wat de effecten zijn op de luchtkwaliteit,
gezondheid, ecoystemen en kosten en baten. RIVM werkt ook mee aan
deze modelstudies. De modelresultaten, zoals beschreven in een rapport
van het in Oostenrijk gevestigde International Institute for Applied
Systems Analysis (IIAASA), laat goed zien wat de bronnen zijn van
luchtvervuiling, inclusief die van fijnstof, die mensen in verschillende
lidstaten inademen.
Uit deze studies blijkt dat in Nederland ongeveer 40% van de achtergrondconcentratie van fijnstof (fractie PM2,5) afkomstig is uit binnenlandse
bronnen, 20% komt uit België en Duitsland, 10% uit andere EU-landen en
30% komt van buiten de EU (o.a. VK) en van natuurlijke bronnen. Meer
dan de helft van het fijnstof bestaat uit ammoniumzouten, die in de lucht
gevormd worden uit met name ammoniak en stikstofoxiden. Bij de
vorming van dit secundair fijnstof spelen emissies uit landbouw en
verkeer een dominante rol.
Uit vergelijkbare modelstudies van het Europese Monitoring en Evaluatie
Programma (EMEP) blijkt dat Nederland netto exporteur van fijnstof is.
Nederland exporteert ongeveer drie keer zoveel ammoniak en stikstofoxiden (waaruit secundair fijnstof ontstaat) dan het importeert.5
Uit dezelfde studie blijkt ook dat van het primaire fijnstof (uit onder meer
houtstook, industrie en verkeer) bijna de helft uit Nederland komt, 15% uit
België, 14% uit Duitsland, 10% uit Frankrijk en 5% uit het VK. Zeescheepvaart draagt 4% bij.
Vraag 6 (D66)
Klopt het dat de doelen op het gebied van luchtkwaliteit in 2030 en 2050
niet gehaald kunnen worden als houtstook als bron van veel fijnstof en
paks niet wordt teruggedrongen?
Antwoord 6
De doelen van het Schone Lucht Akkoord van 2030 kunnen waarschijnlijk
wel gehaald worden als er nog hout gestookt wordt door particulieren
omdat andere sectoren hun fijnstofemissies verder terugbrengen voor
2030. Als we de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit van 2021 zouden
willen behalen in 2030 geven zowel het RIVM als PBL aan dat particuliere
houtstook volledig verboden zou moeten worden. De doelstelling van zero
pollution in 2050 is op dit moment ook niet haalbaar als er hout gestookt
wordt. Met betrekking tot PAK’s wordt op dit moment 70% van de
concentratie van benzo(a)pyreen in de lucht veroorzaakt door particuliere
houtstook. In het Europese luchtbeleid is Benzo(a)pyreen opgenomen als
een markerstof voor het mengsel van kankerverwekkende PAK’s in de
lucht. De concentratie benzo(a)pyreen neemt af wanneer er minder of
geen hout wordt gestookt.
Vraag 7
Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat bestaande toestellen
die niet voldoen aan ecodesign zo snel mogelijk moeten worden
uitgefaseerd? Is de Staatssecretaris bereid op een vergelijkbaar
programma (i.e. stapsgewijs oude toestellen vervangen door nieuwe
toestellen die voldoen aan ecodesign) op te zetten voor het stapsgewijs
uitfaseren van haarden en kachels die niet voldoen aan de ecodesignrichtlijnen? Is de Staatssecretaris bereid om om een programma op te
zetten voor het stapsgewijs uitfaseren van haarden en kachels die niet
voldoen aan de ecodesign-richtlijnen? Is de Staatssecretaris er voor om, in
lijn met de wens van de sector, regelmatig onderhoud aan toestellen
verplicht te stellen? Zo nee, waarom niet?

5

https://emep.int/publ/reports/2023/Country_Reports/report_NL.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

10

Antwoord 7
Om de luchtkwaliteit te verbeteren zou het goed zijn als zo min mogelijk
hout gestookt wordt. Alle kachels stoten immers vervuilende stoffen uit,
ook ecodesignkachels. Andere landen zijn ons voorgegaan in het
vervangen van oude kachels door ecodesign kachels. De luchtkwaliteit lijkt
in deze landen vooralsnog niet te verbeteren door deze vervangingen. Het
Duitse Umwelt Bundes Amt geeft inmiddels actief aan dat houtstook niet
wordt aanbevolen vanwege de schadelijkheid voor de gezondheid, bossen
en het klimaat6 en wil warmtepompen stimuleren ter vervanging van
houtkachels. Voor mij is dat op dit moment reden om hier niet op in te
zetten. Wel vind ik het positief dat de kachelbranche zelf aan de slag is met
ecodesign en met regelmatig onderhoud van toestellen. Dat is een goede
ontwikkeling en dat past ook bij de rol en verantwoordelijkheid van de
branche zelf.
Vraag 8
Hoe is de Staatssecretaris van plan opvolging te geven aan de bereidheid
van mensen om rekening te houden met hun buren als ze stoken?
Antwoord 8
Veel mensen zijn zich niet bewust van het feit dat houtkachels niet
duurzaam en milieuvriendelijk zijn en nadelige effecten hebben op de
gezondheid en het leefmilieu. Ook zijn veel mensen zich er niet van
bewust dat ze met het stoken van hout overlast veroorzaken voor hun
buren. De landelijke communicatie-aanpak zal zich hier in eerste instantie
op richten. Juist omdat veel mensen wel bereid zijn om rekening te
houden met hun buren. Ik vind het belangrijk dat mensen de ruimte
krijgen om eerst op vrijwillige basis rekening te houden met elkaar. Ik zal
monitoren wat het effect van de communicatie-aanpak is. Als dit niet
genoeg effect oplevert, zal ik nadenken over vervolgstappen.
Vraag 9
Wat zal het stookverbod inhouden dat gemeenten afkondigen als de
weersomstandigheden slecht zijn? Wat wordt er bedoeld met de woorden
«een breder stookverbod» bij code rood?
Antwoord 9
Gemeenten kunnen zelf bepalen wat een stookverbod bij ongunstige
weersomstandigheden inhoudt. Een stookverbod kan gekoppeld worden
aan de stookwijzer van het RIVM (bij een code rood of bij een code oranje
en rood) maar kan ook gebaseerd worden op de windkracht. Het RIVM
heeft geanalyseerd wanneer de meeste klachten over houtstook binnenkomen. Dit is als er hout wordt gestookt bij geen of zwakke wind (dus
windkracht 0, 1 en 2). Bij meer wind, verwaait de rook beter en ervaren
buren over het algemeen minder overlast. Gemeenten kunnen dus ook op
basis van alleen (een gebrek aan) windkracht een stookverbod afkondigen.
Een breder stookverbod betekent dat gekeken wordt of landelijk kan
worden afgesproken of vastgelegd dat bij ongunstige weersomstandigheden niet gestookt mag worden.
Vraag 10
Hoeveel gemeenten hebben een beroep gedaan op de middelen uit de
Regeling Specifieke Uitkering Stimulering (SpUk-regeling) voor het
verwijderen van rookkanalen? Zijn er reeds voorbeelden van gemeenten
die gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid om een houtstookvrije

6

Zie Umwelt Bundesamt (DE) https://www.umweltbundesamt.de/themen/luft/emissionen-vonluftschadstoffen/quellen-der-luftschadstoffe/holzheizungen-schlecht-fuer-gesundheit-klima.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

11

zone in te stellen? Zijn de gemeenten op de hoogte van deze
mogelijkheid?
Antwoord 10
De SpUk om cofinanciering te krijgen voor het opzetten van een subsidieregeling voor het verwijderen van rookkanalen is sinds 1 april 2023
opengesteld voor alle deelnemers aan het Schone Lucht Akkoord. Op dit
moment zijn er tien SpUk’s toegekend op het gebied van houtstook,
waarvan 5 specifiek voor het verwijderen van rookkanalen. Daarnaast
zitten er ook nog enkele aanvragen in de pijplijn. Met betrekking tot de
houtstookvrije zone: in de pilots houtstookarme/vrije wijken wordt een
blauwdruk uitgewerkt om gemeenten te helpen om, als zij dit willen, dit
onder de Omgevingswet (vanaf 1 januari 2024) ten uitvoer te brengen. Dat
is nu dus nog niet het geval.
Vraag 11
Wanneer kan de Kamer de uitvoeringsagenda 2024–2030 verwachten
waaraan in het memo wordt gerefereerd?
Antwoord 11
Zoals aangegeven in de voortgangsbrief Luchtkwaliteit zal de uitvoeringsagenda 2024–2030 van het Schone Lucht Akkoord vóór de zomer 2024 aan
de Tweede Kamer gestuurd. Specifieker kan ik niet zijn, want ik ben
afhankelijk van de oplevering van de voortgangsmeting die het RIVM
momenteel uitvoert.
Vraag 12
Vooral kwetsbare groepen hebben last van luchtvervuiling als gevolg van
houtstook. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat het voor
kwetsbare groepen (waaronder kinderen en ouderen) niet mogelijk is om
massaal te verhuizen naar houtstookvrije wijken en dus dat aanvullende
maatregelen nodig zijn voor deze doelgroepen?
Antwoord 12
Dat klopt. Gevoelige groepen verdienen extra aandacht. De Gezondheidsraad heeft dat ook geadviseerd7. Daarom is het Advies Bescherming
Gevoelige Groepen uitgebracht en zijn gemeenten van het Schone Lucht
Akkoord nu verplicht om beleid ter bescherming van gevoelige functies
(plekken waar gevoelige groepen langdurig blijven) te maken8. Daar hoort
bij dat gemeenten rondom deze gevoelige functies een houtstookvrije
zone kunnen inrichten, zodat de plekken waar deze groepen langdurig
verblijven (zoals scholen, ziekenhuizen en verpleeghuizen) geen last
hebben van houtrook.
Vraag 13 (PvdA en GroenLinks)
Deelt de Staatssecretaris de mening dat enkel attenderen op het stookalert
mogelijk niet voldoende incentive is om de luchtkwaliteit te verbeteren?
Antwoord 13
Ja, enkel een stookalert uitgeven zonder enige toelichting is voor velen
waarschijnlijk niet voldoende incentive om geen hout te stoken. Daarom
zet ik in de communicatie-aanpak ook in op bewustwording van de
negatieve effecten van houtstook met het advies om tijdens ongunstige
weersomstandigheden niet te stoken.

7

https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2018/01/23/gezondheidswinst-doorschonere-lucht.
8
https://www.schoneluchtakkoord.nl/actueel/nieuws-schone-lucht-akkoord/hoogblootgesteldegebieden/advies-bescherming-hooggevoelige-groepen/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

12

Vraag 14
Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer het instrument zich heeft
bewezen? Aan de hand van welke voorwaarden is het stookalert
betrouwbaar en toegankelijk genoeg? Waarom is gekozen voor de aanpak
om gemeenten het stookverbod aan te laten kondigen? Is het niet veel
eenduidiger en helderder als dergelijke maatregelen landelijk worden
aangekondigd? Is een gemeentelijk stookverbod bij een stookalert zinvol,
als er bijvoorbeeld 10 kilometer verderop wel gestookt mag worden?
Antwoord 14
De stookwijzer is voldoende betrouwbaar als het instrument een jaar lang
zonder gebreken heeft gefunctioneerd en er geen klachten zijn binnen
gekomen over de werking ervan. Het instrument is breed bekend en
toegankelijk als uit peilingen blijkt dat een meerderheid van de bevolking
weet dat het instrument bestaat en weet hoe het geraadpleegd kan
worden.
Het instellen van een stookverbod bij voor houtstook ongunstige
weersomstandigheden is het primaat van de gemeenten. Door de
invoering van de Omgevingswet krijgen gemeenten allerlei mogelijkheden om hier passend bij de lokale omstandigheden mee om te gaan. De
binnenstad van Amsterdam laat zich bijvoorbeeld moeilijk vergelijken met
het buitengebied van Emmen. Daarom vind ik het logisch om de aanpak
van een stookverbod niet landelijk op te pakken. Een gemeentelijk
stookverbod is zeker zinvol ook als er 10 kilometer verderop gestookt
wordt. De overlast van houtstook waar over geklaagd wordt is vaak van
directe buren. Dan helpt het als bij ongunstige weersomstandigheden niet
gestookt mag worden.
Vraag 15
Het is belangrijk om te sturen op houtstookvrije zones in plaats van
houtstookarme zones, aangezien bij elke vorm van houtstoken schadelijke
stoffen vrijkomen. Deelt de Staatssecretaris die opvatting? Op basis
waarvan wordt bepaald wat een acceptabele vorm van stoken is in
houtstookarme wijken? Is er bij het opzetten van de pilots oog voor waar
de behoefte het grootst is? Welke gemeenten of wijken hebben het
meeste baat bij deze proef?
Antwoord 15
Het klopt dat bij elke vorm van houtstook voor de gezondheid schadelijke
stoffen vrijkomen. Het is aan de gemeenten om te bepalen hoe zij hiermee
in hun eigen gemeente willen omgaan. Onder de Omgevingswet kunnen
gemeenten in hun omgevingsplan zelf vastleggen waar zij wat houtstook
betreft op willen sturen. Zij moeten daarbij uitdrukkelijk ook de gezondheidsaspecten meewegen. Gemeenten die meedoen aan de pilots doen
onderzoek naar waar in de gemeente de behoefte aan regulering van
houtstook het grootst is en dus welke wijken het meeste baat hebben bij
regulering.
Vraag 16
Vanaf 1 januari 2022 mogen enkel nog ecodesign kachels worden
verkocht. Kan de Staatssecretaris aangeven welke verbeteringen van de
luchtkwaliteit verwacht kunnen worden naar aanleiding van deze nieuwe
maatregel?
Antwoord 16
Als oude kachels en open haarden door een ecodesign kachel worden
vervangen, zullen deze bij gelijk gebruik, minder fijnstof (PM10 en PM2,5)
en vervuilende stoffen emitteren. Wel zijn er berichten dat ecodesign
kachels relatief meer ultrafijnstof uitstoten, maar dat wordt nog onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

13

zocht. Bij gelijk gebruik zou een ecodesign kachel dus moeten leiden tot
een geringere verslechtering van de luchtkwaliteit.
Vraag 17 (PvdD)
Kan de Staatssecretaris meer duidelijkheid geven over de vraag wanneer
de voortgangsrapportage van het RIVM wordt verwacht.
Antwoord 17
Zoals aangegeven in de voortgangsbrief Luchtkwaliteit zal de uitvoeringsagenda 2024–2030 van het Schone Lucht Akkoord vóór de zomer 2024 aan
de Tweede Kamer gestuurd. Specifieker kan ik niet zijn, want ik ben
afhankelijk van de oplevering van de voortgangsmeting die het RIVM
momenteel uitvoert.
Vraag 18
Welke extra maatregelen neemt de Staatssecretaris in de tussentijd in
aanloop naar de nieuwe uitvoeringsagenda?
Antwoord 18
In aanloop naar de nieuwe uitvoeringsagenda worden aanvullende
maatregelen genomen die de luchtkwaliteit schoner zullen maken. Zelf
werk ik aan maatregelen ten aanzien van houtstook en zet ik mij op
Europees niveau in voor een ambitieuze herziening van de Richtlijn
Industriële Emissies, de Richtlijn Luchtkwaliteit en voor Euro 7. Daarmee
kunnen we winst realiseren voor de luchtkwaliteit in Nederland en heel
belangrijk, ook voor het deel van de luchtvervuiling dat uit het buitenland
afkomstig is.
In het kader van de klimaatopgave, heeft de Minister voor Klimaat en
Energie afgelopen april een pakket aan maatregelen aangekondigd dat
ook een gunstig effect op de luchtkwaliteit zal hebben. Daarnaast zorg ik
dat in de maatwerkafspraken en in het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie een verbetering van de luchtkwaliteit wordt meegenomen en belangrijke bronnen van luchtvervuiling worden aangepakt.
Vraag 19
Kan de Staatssecretaris reflecteren op het halen van de doelen uit SLA in
2030 omdat 20% van de maatregelen nu in uitvoering zijn en 5% in
voorbereiding voor uitvoering.
Antwoord 19
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 20
Voor de periode 2020–2023 was 50 miljoen euro gereserveerd voor de
uitvoering van het SLA. In de periode 2024–2025 is dit nog slechts
10 miljoen euro en voor de periode 2026–2030 zijn helemaal geen
middelen meer voor het SLA gereserveerd. Waarom loopt het budget
voor het SLA af en waarom is er vanaf 2026 helemaal geen geld meer
gereserveerd voor de uitvoering van het SLA? Hoe denkt de Staatssecretaris met een dergelijk aflopend budget de steeds scherper wordende
luchtkwaliteitsnormen te gaan halen? Welk signaal wil de Staatssecretaris
afgeven met dit aflopende budget? Kunnen deze leden dit aflopende
budget zo interpreteren dat de Staatssecretaris het belang van schone
lucht niet inziet? Zo nee, hoe moeten deze leden dit dan interpreteren?
Hoeveel geld denkt de Staatssecretaris dat er nodig is om de
WHO-normen voor luchtkwaliteit uit 2021 te kunnen behalen in 2030?
Waar gaat de Staatssecretaris het geld hiervoor vandaan halen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

14

Antwoord 20
Het budget voor het Schone Lucht Akkoord (SLA) is de komende twee jaar
met tien miljoen Euro per jaar kleiner dan de voorgaande jaren. Om
binnen het budget te blijven, wordt de Specifieke Uitkering van het
Schone Lucht Akkoord wat kleiner dan in voorgaande jaren. Met de
Specifieke Uitkering krijgen partijen die deelnemen aan het Akkoord
cofinanciering voor bijvoorbeeld emissie-verlagende projecten. De
uitputting van de Specifieke Uitkering loopt elk jaar wat langzamer dan in
de voorgaande jaren. Op basis daarvan kies ik ervoor om voor de
komende twee jaren een kleiner bedrag vrij te maken (~€ 5 mln. in 2024
en 2025 vs. ~€ 7 mln. in 2023). Als er meer belangstelling is of als er meer
gemeenten meedoen aan het Schone Lucht Akkoord, ga ik kijken of het
nodig en mogelijk is om de Specifieke Uitkering van het Schone Lucht
Akkoord op te hogen.
Het Schone Lucht Akkoord is en blijft belangrijk. Daarom heb ik er voor
gekozen om het budget voor het SLA tot en met 2025 te waarborgen
binnen de begroting van het Ministerie van IenW. Dit heb ik gedaan met
het idee dat een toekomstig kabinet naar het vervolg moet kijken.
Het is lastig om aan te geven hoeveel geld er nodig zou zijn om al in 2030
aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit van 2021 te voldoen
omdat grote delen van het klimaat- en stikstofbeleid nog uitgewerkt en
uitgevoerd moet worden. Deze maatregelen hebben vaak een positief
effect op de luchtkwaliteit. Omdat klimaat- en stikstofbeleid op meerdere
manieren kan worden ingevuld, kan ik geen eenduidig antwoord geven op
de vraag hoeveel geld nodig is om in 2030 aan de WHO-advieswaarden
voor luchtkwaliteit te voldoen.
Vraag 21
Kan de Staatssecretaris overzichtelijk weergeven welke aanvullende
maatregelen tegen houtstook per wanneer ingaan? Als doel voor
houtstook is in het SLA enkel opgenomen «een dalende trend van
emissies naar de lucht». Gaat de Staatssecretaris een specifieker en
ambitieuzer doel opnemen in het SLA? Welke impact (een concreet
percentage) verwacht de Staatssecretaris van alle maatregelen
gezamenlijk, die zij in de voorliggende brief aankondigt, op de emissies
naar de lucht? En kan de Staatssecretaris in het overzicht met wanneer
welke maatregel ingaat – waar deze leden hierboven om vragen – ook per
maatregel aangeven hoeveel procent de emissie naar de lucht zal dalen?
Antwoord 21
Aan de aanvullende maatregelen in het kader van houtstook wordt
gewerkt. De stookwijzer die door het RIVM is geactualiseerd is te
raadplegen op de website van de atlas voor de leefomgeving (https://
www.atlasleefomgeving.nl/stookwijzer).
Tot op heden zijn dit jaar aan tien gemeenten SpUk’s toegekend op het
gebied van houtstook; er zitten nog meer initiatieven in de pijplijn. De
pilots «stookverbod bij een stookalert/code rood» en «houtstookvrije/arme
wijken» lopen tot eind dit jaar. Aan blauwdrukken voor houtstookvrije
zones, houtstookvrije wijken en een stookverbod bij een code rood wordt
gewerkt, inclusief aan de communicatie waarmee dergelijke beleidsveranderingen gepaard moeten gaan. Het is aan gemeenten om dergelijke
veranderingen in hun beleid door te voeren en hun omgevingsvisies en
-plannen daarop aan te passen. Ik verwacht dus niet dat gemeenten dat
direct per 1 januari 2024 kunnen invoeren. Ik zal bijhouden hoeveel
gemeenten hier aan werken en wat de knelpunten eventueel zijn.
Daarnaast wordt aan een landelijke communicatie-aanpak gewerkt. Ik
verwacht dat door de landelijke communicatie-aanpak meer mensen zich
bewust zullen worden van de negatieve effecten van houtstook, zowel
voor henzelf als voor hun omgeving. Gezien de uitkomsten van de
flitspeiling dat buren genegen zijn rekening te houden met elkaar,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

15

verwacht ik dat mensen die voor de gezelligheid stoken (de grote
meerderheid van de mensen die stoken) vrijwillig niet of minder gaan
stoken, als de weersomstandigheden ongunstig zijn, zodat hun buren
geen of minder last hebben.
Ik ga uit van een cumulatief effect van de verschillende maatregelen. De
uitkomsten ga ik monitoren, zowel via de emissieregistratie als via
enquêtes om te zien of de overlast die mensen ervaren ook daadwerkelijk
afneemt. Als de afname van de luchtvervuiling niet voldoende is om de
doelstellingen van het SLA in 2030 te halen, zal ik verdere stappen nemen.
Vraag 22
Is de Staatssecretaris zich er van bewust dat houtstook fors ingrijpt in de
persoonlijke levenssfeer van mensen die overlast en negatieve gezondheidseffecten ervaren van houtstook? Zo nee, waarom niet? Zo ja, is de
Staatssecretaris het met deze leden eens dat de vrijheid van mensen die
hout stoken ophoudt daar waar de vrijheid van andere mensen wordt
geschaad, bijvoorbeeld doordat zij overlast en/of gezondheidsschade
ervaren? Ligt de nadruk in de voorgenomen voorlichtingscampagne op
«niet stoken»? Zo nee, waarom niet en wat gaat de Staatssecretaris
hieraan doen?
Antwoord 22
Ik ben me ervan bewust dat de effecten van houtstook fors ingrijpen op de
persoonlijke levenssfeer van mensen die overlast en negatieve gezondheidseffecten ervaren van houtstook. Dit geldt echter ook aan de andere
kant van het spectrum voor degenen die hout stoken. Het reguleren van
houtstook vraagt een gebalanceerde benadering omdat het aan beide
kanten van het spectrum raakt aan de persoonlijke levenssfeer van
mensen. Daarom richt ik me in de landelijke communicatie-aanpak
allereerst op bewustwording. Als mensen die stoken zich niet realiseren
dat zij overlast kunnen veroorzaken bij de buren, kan niet verwacht
worden dat zij rekening houden met die buren. Uit een analyse van het
RIVM van klachten bij overlast van houtstook bleek dat veel klachten te
voorkomen zijn als niet gestookt wordt bij geen of zwakke wind (dat is
windkracht 0, 1 en 2). Uit de flitspeiling bleek bovendien dat mensen
bereid zijn rekening te houden met elkaar. Ik ga er daarom vanuit dat
bewustwording helpt bij het rekening houden met elkaar en leidt tot
minder stoken bij ongunstige weersomstandigheden.
Vraag 23
Wanneer is de Staatssecretaris van plan om houtstookvrije zones en
wijken structureel (dus niet enkel in pilotvorm) te realiseren? Wat zijn
hierbij de knelpunten en hoe gaat de Staatssecretaris die oplossen?
Antwoord 23
De verantwoordelijkheid om al dan niet houtstookvrije zones en wijken te
realiseren is in de Omgevingswet neergelegd bij de decentrale bevoegde
gezagen. Met het ingaan van de Omgevingswet op 1 januari 2024 hebben
de gemeenten ook meer mogelijkheden om houtstookvrije zones en
wijken te realiseren dan nu het geval is. In de pilots ontwikkelen we
blauwdrukken voor gemeenten die aan de slag willen met een houtstookvrije zone of houtstookvrije wijken, zodat zij relatief eenvoudig een
houtstookvrije zone of wijk kunnen realiseren. Lokale keuzes zullen
bepalen of gemeenten dit gaan doen. Op dit moment kijken we in de
pilots wat eventuele knelpunten zijn en hoe we die kunnen oplossen.
Vraag 24
De Staatssecretaris heeft het dit jaar mogelijk heeft gemaakt voor
gemeenten om cofinanciering te krijgen voor een subsidieregeling om
rookkanalen te verwijderen. Hoeveel gemeenten hebben hiervan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

16

gebruikgemaakt? En hoe gaat de Staatssecretaris gemeenten stimuleren
om gebruik te maken van deze regeling?
Antwoord 24
Zoals bij vraag 10 aangegeven is de SpUk om cofinanciering te krijgen
voor het opzetten van een subsidieregeling voor het verwijderen van
rookkanalen sinds 1 april 2023 opengesteld voor alle deelnemers aan het
Schone Lucht Akkoord. Op dit moment zijn er tien SpUk’s toegekend op
het gebied van houtstook, waarvan 5 specifiek voor het verwijderen van
rookkanalen. Daarnaast zitten er ook nog enkele aanvragen in de pijplijn.
Om gemeenten te stimuleren gebruik te maken van deze regeling is een
bijeenkomst georganiseerd voor gemeenten waarin specifiek werd
toegelicht hoe aanspraak gemaakt kan worden op de SpUk’s voor
houtstook. Daarnaast is in de pilots en de themagroep houtstook
toegelicht welke SpUk’s er zijn en hoe daar gebruikt van kan worden
gemaakt. Alle gemeenten die deelnemen aan het SLA kunnen dus met de
SpUk’s bekend zijn.
Vraag 25
Er komt een eenduidig instrument komt op basis waarvan gemeenten bij
ongunstige weersomstandigheden (code rood) een houtstookverbod
kunnen afkondigen. Waarom is er niet gekozen voor een stookverbod bij
code rood én oranje. Dit eenduidige instrument kan per 1 oktober 2023
door iedereen gebruikt worden. Betekent dit dat gemeenten vanaf
1 oktober 2023 kunnen handhaven op basis van dit instrument? Zo nee,
hoe zit dit dan? Gaat de Staatssecretaris bij alle gemeenten onder de
aandacht brengen dat op basis van het eenduidige instrument een
stookverbod kan worden afgekondigd? Kan de Staatssecretaris dan gelijk
een inventarisatie doen welke gemeenten van plan zijn daadwerkelijk aan
de slag te gaan met een stookverbod? En is de Staatssecretaris van plan
gemeenten te stimuleren om daadwerkelijk een houtstookverbod in te
stellen en hen hierbij de tools te geven die zij nodig hebben?
Antwoord 25
Het instellen van een stookverbod, bijvoorbeeld bij ongunstige weersomstandigheden, is het primaat van de gemeenten. Het is dan ook aan de
gemeenten om te bepalen of zij een stookverbod willen instellen bij code
oranje en code rood, alleen bij code rood, een algeheel stookverbod of bij
een bepaalde windkracht.
Gemeenten die op basis van de stookwijzer een stookverbod instellen of
hebben ingesteld bij code oranje en rood of code rood, kunnen dat gaan
handhaven op basis van de huidige stookwijzer.
Het huidige instrument zal ik nogmaals bij alle gemeenten onder de
aandacht brengen. Ik wil dit koppelen aan de uitkomsten van de pilot
«stookverbod bij een stookalert of code rood van de stookwijzer». Deze
pilot ontwikkelt een blauwdruk hoe een dergelijk stookverbod lokaal
ingesteld kan worden en loopt eind dit jaar af. Dan zullen de tools die
gemeenten nodig hebben ook gereed zijn en kunnen we hiermee een slag
maken. Ik kan bij de monitoring en evaluatie van de maatregelen een
inventarisatie doen welke gemeenten al aan de slag zijn met een
stookverbod en welke dat nog willen gaan doen.
Vraag 26
Kan de Staatssecretaris toelichten wat er nodig is om het
RIVM-instrument als voldoende betrouwbaar, breed bekend en toegankelijk te beschouwen? En op welke termijn verwacht zij dat een landelijk
houtstookverbod kan worden afgekondigd bij ongunstige weersomstandigheden? Hoe gaat de Staatssecretaris zich ervoor inzetten dat hiermee
vaart wordt gemaakt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

17

Antwoord 26
De stookwijzer is voldoende betrouwbaar als het instrument een jaar lang
zonder gebreken heeft gefunctioneerd en er geen klachten zijn binnengekomen over de werking ervan. Het instrument is breed bekend en
toegankelijk als uit peilingen blijkt dat een meerderheid van de bevolking
weet dat het instrument bestaat en weet hoe het geraadpleegd kan
worden.
Aan een landelijk stookverbod bij ongunstige weersomstandigheden denk
ik op dit moment nog niet. Zoals gezegd ligt het primaat voor een
eventueel stookverbod onder de omgevingswet bij de gemeenten.
Daarnaast is het belangrijk dat de stookwijzer zich als instrument eerst
heeft bewezen in de zin van voldoende betrouwbaar, breed bekend en
toegankelijk. Bovendien probeer ik de balans te vinden tussen hen die (al
dan niet uit noodzaak) hout stoken en degenen die daar overlast en
gezondheidseffecten van ondervinden. Ik wil nu eerst kijken of mensen op
vrijwillige basis bereid zijn bij ongunstige weersomstandigheden minder
te stoken. Daarvoor ben ik een landelijke communicatie-aanpak aan het
voorbereiden. Ik zal via peilingen laten nagaan wat het effect van de
aanpak is op het stookgedrag van mensen.
Vraag 27
Wanneer denkt de Staatssecretaris eindelijk normen te hebben vastgesteld waaraan gemeenten overlast door houtstook kunnen toetsen? En
waarom is er niet voor gekozen om houtstook op termijn helemaal uit te
faseren?
Antwoord 27
Er is onderzoek gedaan om te bezien hoe overlast van houtstook door
middel van instrumenten getoetst kan worden. Tot op heden is het niet
gelukt om met instrumenten te komen die eenduidig en kosteneffectief
kunnen vaststellen welke bron van houtstook welke overlast veroorzaakt.
Zolang we geen instrumentarium hebben om overlast aan te toetsen
kunnen we ook geen concrete norm opstellen. De zoektocht naar goede
instrumenten gaat overigens door.
Zoals ik al eerder heb aangegeven is uitfaseren op dit moment niet aan de
orde. Ik wil een goede balans vinden tussen het voorkomen van overlast
en het beschermen van kwetsbare, hoog-gevoelige groepen enerzijds en
begrip voor stoken anderzijds. Daarnaast ga ik monitoren welk effect de
maatregelen die nu genomen worden hebben op de luchtkwaliteit. Als de
luchtkwaliteit niet voldoende verbetert, zal ik verdere stappen nemen.
Vraag 28
Zijn er concrete aantallen van mensen die gezondheidsklachten ervaren
die direct te herleiden zijn aan houtstook?
Antwoord 28
Concrete aantallen van mensen met gezondheidsklachten die direct te
herleiden zijn tot houtstook zijn niet bekend. Wel is in de flitspeiling van
IenO, die op 28 juni 2023 naar de Tweede Kamer is gestuurd, duidelijk
geworden dat een kwart van de Nederlanders regelmatig tot vaak overlast
door houtstook ervaart. Daarnaast is op 30 maart 2022 een wetenschappelijk onderzoek van RIVM, TNO, GGD Amsterdam en de Universiteit
Utrecht naar de Tweede Kamer gestuurd waarin is bevestigd dat houtrook
leidt tot gezondheidsklachten9. Het inademen van rook kan vooral leiden
tot kortademigheid in rust en extra medicijngebruik. Het is in deze studie
niet onderzocht wat de concrete aantallen zijn. Wel is uit cijfers van het
Longfonds bekend dat meer dan 1,2 miljoen mensen in Nederland een
9

RIVM, TNO, Universiteit Utrecht (IRAS) en GGD Amsterdam, Samenwerking Houtrookonderzoek | RIVM, 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

18

chronische longziekte hebben. In ieder geval valt deze groep mensen
onder degenen die gezondheidsklachten (kunnen) ervaren van houtstook.
Over gezondheidseffecten van luchtverontreiniging in het algemeen is het
volgende bekend. De gezondheidseffecten kunnen worden opgedeeld in
lange termijn effecten en acute effecten. Bij effecten van lange termijn
blootstelling wordt vaak gekeken naar levensduurverlies. Voor het Schone
Lucht Akkoord is levensduurverlies door luchtverontreiniging berekend.
Daarbij gaat het RIVM uit van de blootstelling aan de jaargemiddelde
concentratie van een combinatie van twee stoffen: fijnstof (PM10) en
stikstofdioxide (NO2). Het RIVM heeft berekend dat de gemiddelde
Nederlander in 2016 gemiddeld 8 maanden korter leeft door blootstelling
aan luchtverontreiniging (Ruyssenaars et al., 2021). De berekende bijdrage
van de sector consumenten (waarvan houtstook een belangrijk onderdeel
uitmaakt) bedraagt 1/7 deel van het totale levensduurverlies in 2016.
Vraag 29
Uit de flitspeiling is naar voren gekomen dat een kwart van de Nederlanders overlast door houtstook ervaart. Wat is de gehanteerde definitie
van overlast? Uit de peiling blijkt dat er veel gewonnen kan worden vanuit
goede buurrelaties die elkaar attenderen op gebruik. Zit er iets in het
pakket aan maatregelen, activiteiten en pilots waarover geschreven is wat
deze cohesie tussen buren stimuleert en aanspoort?
Antwoord 29
In de flitspeiling werd door mensen die overlast ervaren door het stoken
van hout in de omgeving over de overlast het volgende aangegeven: 79%
had stankoverlast, de helft gaf aan de deuren en ramen te moeten sluiten
om de rookgeur buiten te houden, één op de vijf gaf aan een lichte irritatie
van de keel te ervaren, één op de 10 kreeg hoofdpijn en 7% kreeg
ademnood. Deze laatste cijfers waren lager voor degenen die zelf hout
stoken (8%, 1% en 1%).
Uit de peiling blijkt dat veel mensen zich niet bewust zijn van het feit dat
houtkachels niet duurzaam en niet milieuvriendelijk zijn en nadelige
effecten hebben op de gezondheid en het leefmilieu. Ook zijn veel mensen
zich er niet van bewust dat ze met het stoken hout overlast veroorzaken
voor hun buren. De landelijke communicatie-aanpak zal zich hier in eerste
instantie op richten. Juist omdat veel mensen wel bereid zijn om rekening
te houden met hun buren. Ik vind het belangrijk dat mensen de ruimte
krijgen om eerst op vrijwillige basis rekening te houden met elkaar en ik
verwacht dat zij dat ook zullen doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 452

19