Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

30 821

Nationale Veiligheid

Nr. 161

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juni 2022
Zoals gemeld in opvolgende jaarverslagen van de AIVD is Nederland een
aantrekkelijk doelwit voor spionage en heimelijke beïnvloeding door
statelijke actoren, onder andere vanwege de aanwezigheid van diverse
internationale organisaties.
De AIVD zet zich in samenwerking met de MIVD en overige partners in om
schade aan de nationale veiligheid en de veiligheid en integriteit van
internationale organisaties te beperken en waar mogelijk spionage en
ongewenste beïnvloeding te voorkomen via het vergaren van inlichtingen
en het creëren van bewustzijn.
In dit licht wil ik u via deze brief informeren dat op basis van informatie
van de AIVD een inlichtingenofficier (IO) van de Russische militaire
inlichtingendienst GRU in april de toegang tot Nederland is geweigerd
waarmee is voorkomen dat deze IO toegang zou verkrijgen tot het
Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Ik verwacht dat de zaak op een
zeker moment in openbaarheid kan komen, vandaar dat ik u hierover wil
informeren.
Begin april heeft de AIVD een ambtsbericht aan de IND uitgebracht. Op
grond hiervan is de IO op Schiphol de toegang tot Nederland geweigerd
en is hij ongewenst vreemdeling verklaard. Daarop is hij teruggestuurd
naar Brazilië. Het ICC is tevens op de hoogte gebracht.
De IO deed zich voor als inkomend stagiair met Braziliaanse nationaliteit
onder de naam Viktor Muller Ferreira terwijl hij in werkelijkheid de
Russisch staatsburger Sergey Vladimirovich Cherkasov is. De IO gebruikte
zijn Braziliaanse aliasidentiteit om zijn banden met Rusland, en de GRU in
het bijzonder, te verhullen. De IO beschikte over een uitgebreide en

kst-30821-161
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 161

1

complexe dekmantelconstructie wat onder meer blijkt uit een onderschept
dekmantelverhaal.1
IO’s met een dergelijk uitgebreid dekmantel, worden ook wel illegals
genoemd. Illegals zijn moeilijk te onderkennen inlichtingenofficieren van
de Russische diensten. Zij worden ingezet om diep onder de radar te
opereren. Illegals worden jarenlang getraind en voorbereid voor hun
missie in het buitenland. Zij doen zich voor als buitenlander om tot
informatie te komen die niet toegankelijk is voor een Russisch persoon.
De AIVD schat de dreiging van deze IO in als in potentie zeer hoog – zowel
voor de nationale veiligheid als voor de veiligheid van het ICC en
bondgenoten – vanwege zijn directe toegang tot het ICC. Wanneer de IO
deze toegang tot het ICC had verkregen, had hij inlichtingen kunnen
verzamelen binnen het ICC, bronnen binnen het ICC kunnen spotten of
rekruteren of toegang tot de systemen van het ICC kunnen verkrijgen. Op
deze wijze had hij in belangrijke mate aan de inlichtingenbehoefte van de
GRU kunnen voldoen. Ook had hij mogelijk strafzaken binnen het ICC
kunnen beïnvloeden.
Het recent gestarte strafrechtelijk onderzoek van het ICC naar Russische
oorlogsmisdaden in Oekraïne en het al langer lopende onderzoek naar
oorlogsmisdaden tijdens de oorlog tussen Rusland en Georgië in 2008
zorgen ervoor dat de Russische inlichtingendiensten in potentie veel
belang hebben bij toegang tot deze organisatie.
Illegals zijn in hun vorm een bijzonder serieuze dreiging voor de nationale
veiligheid, de veiligheid van bondgenoten en in dit specifieke geval ook
voor de veiligheid en integriteit van het ICC. Waakzaamheid voor deze en
andere vormen van inlichtingendreiging zijn van groot belang, zeker in het
licht van de huidige internationale ontwikkelingen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot

1

De AIVD heeft informatie inzake de dekmantelconstructie gepubliceerd op www.aivd.nl dat
inzicht geeft in de achtergrond en werkwijze van de onderkende Russische inlichtingenofficier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 821, nr. 161

2