Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 228

Parlementaire ondervraging ongewenste
beïnvloeding uit onvrije landen

Nr. 39

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2021
Op 14 januari jl. (Handelingen II 2020/21, nr. 44, items 4 en 7)werd een
debat gehouden over de kabinetsreactie op het eindverslag van de
Parlementaire ondervragingscommissie ongewenste beïnvloeding uit
onvrije landen (hierna POCOB).1 Uw Kamer nam bij die gelegenheid een
aantal moties aan.
In deze brief informeer ik u over de uitvoering van deze moties, mede
namens de Ministers van Binnenlandse Zaken, Buitenlandse Zaken,
Justitie en Veiligheid en voor Rechtsbescherming alsmede de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media.
In het tweede deel van deze brief zal ik, in geanonimiseerde vorm, ingaan
op de behandeling van recente casuïstiek door de Taskforce Problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse financiering (vanaf hier: de
Taskforce).
Verder zal ik toelichten dat de Taskforce zich wil gaan richten op ondersteuning van de aanpak van alle vormen van problematisch gedrag, zoals
ook aangekondigd bij de oprichting.
Het laatste deel van deze brief, tenslotte, zal ingaan op de juridische
grondslag voor de Taskforce voor het verwerken van (bijzondere)
persoonsgegevens.

1

kst-35228-39
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 228, nr. 33.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

1

DEEL I: UITVOERING VAN DE MOTIES
Dit deel van de brief is thematisch georganiseerd. Als eerste bespreek ik
de moties met betrekking tot onderzoek naar PG & OBF, daarna die met
betrekking tot de weerbaarheid van gemeenschappen en dan die met
betrekking tot informeel onderwijs. Daarna komen de moties aan de orde
over internationale samenwerking en afspraken en als laatste die over
bevoegdheden van de Taskforce en/of haar partners.
Moties met betrekking tot onderzoek naar PG&OBF
Motienummer
Indiener

Kamerstuk 35 228, nr. 12
De Graaf

Verzoekt de regering, om diepgravend onderzoek te (laten) doen naar het
netwerk, de belangen en de invloed van de Moslimbroederschap in
Nederland.
Reactie
In het POCOB-eindverslag zijn zorgen geuit over de invloed van de
Moslimbroederschap in Nederland. De Moslimbroederschap is een
buitenlandse niet-statelijke actor, die streeft naar islamisering van
samenlevingen door missie-activiteiten, religieuze opvoeding en
welzijnswerk.
Het overheidsbeleid ten aanzien van de Moslimbroederschap verschilt in
Europa, vooral door de grote verschillen in de samenstelling van
moslimgemeenschappen per land, maar ook door grondwettelijke en
politieke verschillen. De Moslimbroederschap in Nederland vormt geen
formele organisatie waarvan het lidmaatschap onomstotelijk vast te
stellen is.
Het kabinet is bewust van de zorgen omtrent de Moslimbroederschap en
heeft deze motie oordeel Kamer gelaten. Hierna is er nogmaals bezien of
de ontwikkelingen rondom de Moslimbroederschap dermate gewijzigd
zijn dat een onderzoek noodzakelijk is. Er is gebleken dat het beeld
ongewijzigd is ten aanzien van het beeld zoals gesteld in de reactie op het
eindverslag van de POCOB. De inschatting op dit moment van de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten is dat de kern van de Moslimbroederschap in ons land slechts uit een beperkt aantal personen bestaat en dat
de invloed van de broederschap in Nederland daarmee beperkt is.
Daarom zie ik geen reden om nu een diepgravend onderzoek te doen naar
de Moslimbroederschap in Nederland. De ontwikkeling van deze
organisatie en haar verhouding met de salafistische aanjagers in
Nederland hebben echter de aandacht van het kabinet.
Motienummer
Indieners

Kamerstuk 35 228, nr. 15
Van Ojik en Van der Graaf

Verzoekt de regering, in gesprek te gaan met religieuze instellingen met
het oog op hun deelname aan nieuw onafhankelijk onderzoek naar
buitenlandse financiering.
Reactie
De regering erkent het belang om zicht te hebben op de buitenlandse
financiering van religieuze instellingen in Nederland. De Taskforce
overlegt regelmatig met vertegenwoordigers van religieuze gemeenschappen en organisaties. Dit gebeurt o.a. in een speciaal door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

2

Taskforce ingerichte klankbordgroep gemeenschappen. Hier wordt een
breed scala aan onderwerpen aangaande problematisch gedrag en
buitenlandse financiering geagendeerd en is eerder ook het
WODC-onderzoek van eind 2020 naar de relatieve omvang van buitenlandse financiering bij religieuze organisaties in Nederland besproken.2
Dit WODC-onderzoek heeft een waardevolle bijdrage geleverd aan het
verkrijgen van zicht op buitenlandse financiering. Tegelijkertijd heeft dit
rapport ook laten zien dat onderzoek naar buitenlandse financiering van
religieuze instellingen in Nederland complex is en methodologische
beperkingen kent. Zo is de beschikbaarheid van publiek toegankelijke
informatie over buitenlandse financiering beperkt en blijken religieuze
instellingen veelal niet bereid (volledig) openheid in hun buitenlandse
financiering te geven. Dit maakt dat andere vormen van onderzoek en
specifieke beleidsinstrumenten een betere aanpak vormen om zicht op
buitenlandse financiering verder te vergroten.
Voor meer inzicht in buitenlandse financiering zet het kabinet daarom in
op onderzoek door het Financieel Expertise Centrum (FEC). Ook beziet het
kabinet hoe het structurele financiering voor het AIVD-onderzoek naar
ongewenste buitenlandse financiering kan borgen.3 Daarnaast verwacht
de regering dat de Wet transparantie maatschappelijke organisaties
(Wtmo) meer inzicht zal geven in het fenomeen van ongewenste
buitenlandse financiering. De Wtmo voorziet in de bevoegdheid van
burgemeesters en het Openbaar Ministerie om in het kader van de
handhaving van de openbare orde bij een maatschappelijke organisatie
gericht navraag te kunnen doen naar de geografische herkomst, het doel
en de omvang van buitenlandse giften en wanneer het hoge giften betreft
tevens te vragen naar identiteit van de donateur.
Ook de afspraken met Saoedi-Arabië, Koeweit, de Verenigde Arabische
Emiraten en Qatar over het delen van informatie m.b.t. financieringsstromen naar Nederlandse maatschappelijke en religieuze organisaties
bieden inzicht in buitenlandse financiering. Deze financieringsaanvragen
worden sinds 2018 met de Kamer gedeeld.
Moties met betrekking tot de weerbaarheid van gemeenschappen
Motienummer
Indieners

Kamerstuk 35 228, nr. 11
Becker en Van Toorenburg

Verzoekt de regering, te onderzoeken hoe het oprichten van een opleiding
voor imams in Nederland gepaard kan gaan met een overgangstermijn
waarna imams van buiten de EU niet langer in aanmerking komen voor
een tewerkstellingsvergunning en daarbij zo nodig ook de optie van
voldoende opleidingsaanbod binnen de EU uit te werken, en de Kamer
hierover voor de zomer te informeren.
Reactie
Op dit moment zijn moslims in Nederland voor de uitoefening van hun
vrijheid van godsdienst vooral aangewezen op imams uit het buitenland.
Er zijn in Nederland naar schatting 500 imams werkzaam bij moskeeën. De
financiële en inhoudelijke afhankelijkheid van imams uit het buitenland is
een onderwerp dat regelmatig aan bod komt in de gesprekken tussen de
moslimgemeenschappen (o.a. vertegenwoordigd door het Contactorgaan
Moslims en Overheid (CMO)) en de overheid. Het niet langer afhankelijk
2
3

Kamerstuk 35 228, nr. 36.
Kamerstuk 35 228, nr. 33.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

3

zijn van imams uit de landen van herkomst is ook belangrijk voor de
gemeenschappen zelf, omdat ook zij zelf vorm willen kunnen geven aan
de invulling van hun geloof binnen de Nederlandse context.
Tewerkstellingsvergunning voor geestelijke voorgangers
Voor voorgangers van de eredienst die arbeid verrichten bij een religieuze
of levensbeschouwelijke organisatie geldt een bijzondere regeling. Zij
kunnen een tewerkstellingsvergunning krijgen zonder dat er een arbeidsmarkttoets plaatsvindt. Dit past bij de specifieke levensbeschouwelijke
aard van desbetreffende werkzaamheden. De aard van de werkzaamheden
maakt de vervulling van een arbeidsplaats voor een voorganger immers
anders dan bij een reguliere werkplek.
De totstandkoming van een Nederlandse imamopleiding zou geen
aanleiding vormen om de regeling voor geestelijke voorgangers aan te
passen door de introductie van de arbeidsmarkttoets. De toets is juist
afgeschaft, omdat deze moeilijk uitvoerbaar is, vanwege de specifieke
levensbeschouwelijke aard van de werkzaamheden niet passend is, en
omdat de vrijheid van godsdienst en de scheiding tussen kerk en staat
impliceren dat een religieus genootschap zijn eigen voorgangers moet
kunnen kiezen. Daarnaast kan, vanuit het uitgangspunt van gelijke
behandeling, geen onderscheid worden gemaakt tussen verschillende
religies. De arbeidsmarkttoets zou dan ook opnieuw moeten worden
ingevoerd voor andere geestelijke voorgangers.
Ontwikkelen van de imamopleiding
Om op termijn deze financiële en inhoudelijke afhankelijkheid van imams
uit het buitenland te verminderen, werkt de overheid met onderwijsinstellingen en gemeenschappen samen aan de totstandkoming van een
Nederlandse hbo-bacheloropleiding tot imam, en een Professionaliseringsprogramma voor Imams (PIN) die al in Nederland werkzaam zijn. De
moslimgemeenschappen, vertegenwoordigd door het CMO, onderschrijven het maatschappelijke belang hiervan. Daarmee zal de noodzaak
om buitenlandse imams naar Nederland te laten komen op termijn
afnemen.
De Vrije Universiteit werkt samen met het CMO aan de ontwikkeling van
een hbo-bacheloropleiding tot imam binnen het reguliere hoger onderwijs
in Nederland. Een gedegen voorbereiding van de imamopleiding is
noodzakelijk, zodat een kansrijke, geaccrediteerde en bekostigde opleiding
kan starten die duurzaam verankerd is binnen ons onderwijsstel. Op dit
moment zijn de contouren van de bacheloropleiding gereed en wordt
bezien welke onderwijsinstelling(en) deze opleiding kan (kunnen)
verzorgen. Zowel vanuit de overheid (SZW en OCW), als door professionals uit het veld, wordt in de komende maanden onderzocht hoe naast de
contouren ook de levensvatbaarheid in orde gemaakt kan worden.
Het in Nederland opleiden en plaatsen van de naar schatting 500
benodigde imams voor Nederlandse moskeeën vergt tijd. Gezien de duur
van de hbo-bacheloropleiding zal het nog enkele jaren duren voordat de
eerste studenten met een volledig afgeronde bacheloropleiding zullen
afstuderen. In de tussenperiode verzorgen CMO en de VU een professionaliseringstraject voor zittende imams (PIN).
In 2018–2019 liep al een pilot «Professionaliseringstraject zittende Imams
in Nederland», waarmee goede ervaringen zijn opgedaan. Op basis van
bijeenkomsten met de gemeenschappen is nu door de Vrije Universiteit
en het Contactorgaan Moslims en Overheid een voorstel ontwikkeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

4

waarbij dit PIN-programma wordt voortgezet in een vervolgtraject vanaf
juni 2021. Ook in dit vervolgprogramma zal een aanbod op niveau gedaan
worden aan imams die reeds in Nederland werkzaam zijn. Het programma
bestaat uit inhoudelijke modules, praktijktrainingen en -opdrachten en
terugkomdagen, waarbij onderwerpen als democratie, rechtstaat,
maatschappelijke vraagstukken, jongerenproblematiek, communicatie en
taal aan bod komen.
Inzet op Europees niveau
Op Europees niveau worden verkennende gesprekken gevoerd over
samenwerking rondom imamopleidingen, bijvoorbeeld in de vorm van
een EU Kenniscentrum Islam om de uitwisseling van kennis en ervaringen
met (het opzetten van) imamopleidingen in de verschillende lidstaten te
bevorderen.
Motienummer
Indiener

Kamerstuk 35 228, nr. 19
Azarkan

Spreekt uit dat religieuze organisaties, waaronder moskeeën, een
maatschappelijke meerwaarde hebben voor Nederland en hiervoor
terechte waardering verdienen.
Reactie
Het kabinet deelt deze opvatting met uw Kamer en blijft daarom graag in
dialoog met religieuze organisaties van allerlei gezindte en doet dat ook
op reguliere basis.
Moties met betrekking tot informeel onderwijs
Motienummer
Indieners

Kamerstuk 35 228, nr. 24
Kuiken c.s.

Verzoekt de regering, het wettelijk mogelijk te maken dat bij het informeel
onderwijs risicogericht toezicht kan worden gehouden en kan worden
ingegrepen.
Motienummer
Indiener

Kamerstuk 35 228, nr. 28
Van Toorenburg

Verzoekt de regering, te onderzoeken hoe signalen van deze vorm van
kindermishandeling (kinderen vervreemden van de samenleving waarin
zij opgroeien en het hen belemmeren in hun deelname aan de
maatschappij) in het informele onderwijs kunnen worden opgepakt, en
hoe vervolgens effectief kan worden ingegrepen.
Reactie
In het najaar volgt een reactie op beide moties inzake toezicht op
informele scholing. De moties vergen diepgaand onderzoek, waarbij
meerdere departementen betrokken zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

5

Moties met betrekking tot internationale samenwerking en
afspraken
Motienummer
Indieners

Kamerstuk 35 228, nr. 27
Paternotte c.s.

Verzoekt de regering, deze bilaterale afspraken te bestendigen en waar
mogelijk uit te breiden naar alle Golfstaten en daarbij ook inzicht te
verkrijgen in donaties van individuen.
Reactie
Zoals geschreven in de beleidsreactie op het eindverslag van de POCOB
werkt het kabinet aan het verbeteren van de transparantie van financiële
geldstromen vanuit het buitenland.4 In gesprekken met Golfstaten staat
het onderwerp van financiering aan Nederlandse instellingen daarom
hoog op de agenda. Naast de in de motie genoemde landen Koeweit,
Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, gaat het daarbij ook
om Qatar. Voor de andere Golflanden, zoals Bahrein en Oman, geldt dat
dit onderwerp minder relevant is omdat er in de casuïstiek geen gevallen
bekend zijn van financiering vanuit deze landen. De diplomatieke inzet van
het kabinet richt zich daarom op Koeweit, Saoedi-Arabië, de Verenigde
Arabische Emiraten en Qatar. Zo werd dit onderwerp aangekaart in de
hoogambtelijke politieke consultaties met Qatar in februari dit jaar. Dit
gebeurde ook in de hoogambtelijke politieke consultaties met Koeweit in
december 2020.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft sinds het begin van 2021
twee keer informatie ontvangen van Koeweit over financieringsaanvragen
van maatschappelijke organisaties. Dit laat zien dat daadwerkelijk
opvolging wordt gegeven aan de mondelinge afspraken die Nederland
heeft gemaakt. Conform de afspraken is uw Kamer hierover geïnformeerd).5 Voor individuele donaties geldt dat overheden daar doorgaans
geen zicht op hebben, wat het lastig maakt om hierover toezeggingen te
verkrijgen.
Motienummer
Indieners

Kamerstuk 35 228, nr. 31
Van der Graaf c.s.

Verzoekt de regering, om binnen de Europese Unie het initiatief te nemen
om te komen tot een coalitie van gelijkgestemde landen die vaart willen
maken in de aanpak van ongewenste financiering vanuit derde landen, en
voor de zomer van 2021 met voorstellen te komen voor een gezamenlijke
aanpak.
Reactie
Het kabinet zet in op een Europese aanpak met als doel het vergroten en
versterken van samenwerking binnen de Europese Unie op Ongewenste
Buitenlandse Financiering (OBF) om zo beter zicht te hebben op
geldstromen die op non-transparante wijze via de EU Nederland binnenkomen en om zo ongewenste beïnvloeding te beperken. Het kabinet heeft
in de afgelopen periode aandacht gevraagd voor dit onderwerp binnen de
EU. Zowel in Brussel, als ook in de hoofdsteden van de andere EU
lidstaten is in verschillende gremia ongewenste buitenlandse financiering
geagendeerd. Nederland heeft hierover tevens gesproken met nationale
experts op het gebied van OBF uit verschillende lidstaten, en met de
4
5

Kamerstuk 35 228, nr. 33.
Kamerstuk 29 614, nrs. 158 en 159.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

6

Europese Contraterrorisme Coördinator Gilles de Kerchove. Ook is OBF in
verschillende raadswerkgroepen en overleggen in Brussel op Nederlands
verzoek aan de orde gesteld.
De Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van Justitie en
Veiligheid hebben in een brief d.d. 16 november 2020 (Kamerstukken
33 694 en 26 643, nr. 60) aan de Europese Commissie opgeroepen tot
concrete voorstellen om OBF tegen te gaan. Dit heeft er onder meer toe
geleid dat in de conclusies van de Europese Raad van 10 en 11 december
jl. (Kamerstuk 21 501 20, nr. 1638) is opgeroepen tot actie op Europees
niveau om OBF aan te pakken. Het antwoord van de Europese Commissie,
in reactie op de brief van Nederland, bevestigt de noodzaak van verdere
Europese samenwerking. Zo kan het onderwerp worden meegenomen bij
het aanpassen van het EU Anti Money-Laundering/Counter Terrorism
Financing raamwerk om niet transparante financiering van maatschappelijke organisaties moeilijker te maken. Ook geeft de Commissie aandacht
aan OBF in de update van het rapport over de bi-annual supranational risk
assessment dat o.a. risico’s van terrorismefinanciering in kaart brengt.
Tenslotte ziet de Commissie mogelijkheden om dit dossier met derde
landen te bespreken. De Commissie heeft tevens op verzoek van
Nederland een inventarisatie opgesteld van de verschillende manieren
waarop lidstaten omgaan met uitdagingen omtrent OBF. Met de verschillende initiatieven die het kabinet in Europees verband heeft genomen, is
uitvoering gegeven aan de motie van het lid Van der Graaf c.s.
Gegeven de complexiteit van dit onderwerp en de onderlinge verschillen
tussen de lidstaten, is nog onzeker of er daadwerkelijk een gezamenlijke
EU-aanpak tot stand kan komen. Er is steun van EU lidstaten om op dit
onderwerp samen te werken; tegelijkertijd baseren lidstaten de aanpak
van OBF vooral op nationale wetgeving. Er zijn ook lidstaten die grotere
nadruk leggen op een repressieve aanpak van terrorismefinanciering, in
plaats van de preventieve focus die volgens het kabinet noodzakelijk is
voor het effectief tegengaan van OBF. Ook de Commissie lijkt op die lijn te
zitten, gegeven het feit dat de meeste aangekondigde maatregelen zijn
gericht op terrorismefinanciering en witwassen. Andere lidstaten, die
meer gelijkgezind zijn aan de aanpak in Nederland, hebben zelfstandig
maatregelen getroffen voor deze problematiek, passend bij de behoefte
en randvoorwaarden in de betreffende lidstaat. Desalniettemin lijkt er
overeenstemming te zijn over de urgentie van dit onderwerp en staat in
elk geval een deel van de lidstaten open voor verdere samenwerking,
waarbij Nederland als pionier fungeert.
Mede op basis van de bovengenoemde inzichten en met het oog op de
nota van wijziging Wetsvoorstel transparantie maatschappelijke organisaties, die door de Minister voor Rechtsbescherming op 8 juni jl. is
gepubliceerd voor internetconsultatie, zal het kabinet ook in de komende
periode dit onderwerp blijven agenderen in de Brusselse gremia en in
Europese hoofdsteden, waarbij de nadruk zal liggen op informatieuitwisseling. Daarnaast kijkt het kabinet uit naar de implementatie van de
aangekondigde acties door de Commissie om OBF aan te pakken.
Motienummer
Indieners

Kamerstuk 35 228, nr. 10
Becker en Van Toorenburg

Verzoekt de regering, een onvrijelandenindex te ontwikkelen op basis
waarvan risico’s rond financieringsstromen uit landen buiten de EU aan
maatschappelijke organisaties in Nederland gericht en objectief kunnen
worden ingeschat; verzoekt de regering, tevens op basis hiervan meer
toezicht mogelijk te maken en ook beleid te ontwikkelen om voorwaarden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

7

te kunnen stellen aan het ontvangen van geld uit bepaalde landen,
bijvoorbeeld voor het verkrijgen van een ANBI-status.
Reactie
Uw Kamer is middels de brief van de Minister voor Rechtsbescherming
van 8 juni 2021 geïnformeerd over de uitvoering van deze motie.6
Motienummer
Indieners

Kamerstuk 35 228, nr. 29
Van Toorenburg en Paternotte

Verzoekt de regering, te bezien of en in hoeverre een dergelijke toezichthouder (Charity Commission voor goede doelen) een meerwaarde kan
hebben, en de Kamer hierover voor de zomer te berichten.
Reactie
De uitwerking van de motie vraagt om een nadere verkenning, waarbij
kennis over en nadere informatie van de Charity Commission onmisbaar
zijn. Hiertoe is tussen diverse betrokken partijen en de Charity
Commission een digitaal overleg gearrangeerd, wat kort voor het
zomerreces kan plaatsvinden. Ik verwacht de Kamer na het zomerreces
verder te informeren over de uitvoering van deze motie.
Moties met betrekking tot bevoegdheden van de Taskforce en/of
haar partners
Motienummer
Indiener

Kamerstuk 35 228, nr. 8
Becker

Verzoekt de regering, te verkennen hoe een heldere juridische definitie
van «problematisch gedrag» kan luiden zodat de overheid voor de burger
voorzienbaar kan ingrijpen wanneer sprake is van problematisch gedrag,
en gaat over tot de orde van de dag.
Reactie
De Taskforce is bezig met het verkennen van een juridische definitie die
voldoet aan rechtstatelijke voorwaarden zoals voorzienbaarheid.
Uitvoering van deze motie hangt samen met de uitvoering van de moties
25 en 30 en met de discussie over de grondslag voor overheidsinstanties
voor het verwerken van persoonsgegevens. Ik verwacht uw Kamer
hierover in het najaar nader te kunnen berichten.
Motienummer
Indiener

Kamerstuk 35 228, nr. 25
Bisschop

Verzoekt de regering, te onderzoeken hoe de bevoegdheden van de
Taskforce Problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse financiering
uitgebreid kunnen worden, en de Kamer over de uitkomsten hiervan te
informeren.
Reactie
De uitwerking van deze motie hangt samen met de uitwerking van de
moties 8 en 30.

6

Kamerstuk 35 228, nr. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

8

Onderzocht wordt of andere aanvullende bevoegdheden noodzakelijk en
mogelijk zijn voor de aanpak van problematisch gedrag en ongewenste
buitenlandse financiering. Daarbij ligt het niet a priori in de rede dat de
Taskforce deze bevoegdheden toebedeeld krijgt. Bevoegdheden kunnen
ook aan individuele deelnemers van de Taskforce worden toegekend,
alsook aan burgemeesters en het OM, zoals in de Wtmo het geval is.
Het onderzoek naar eventuele extra bevoegdheden voor de Taskforce
vergt meer tijd. Ik verwacht uw Kamer in het najaar over de uitkomsten te
kunnen informeren.
Motienummer
Indiener

Kamerstuk 35 228, nr. 7
Becker c.s.

Verzoekt de regering, spoedig handhavingsinstrumenten beschikbaar te
hebben die ontvangen financiële middelen kunnen bevriezen, organisaties
kunnen verbieden deze financiële middelen te ontvangen, of deze
verbeurd te kunnen verklaren, wanneer sprake is van ondermijning van
onze democratische waarden, fundamentele vrijheden en/of mensenrechten.
Reactie
Deze motie ligt in het verlengde van het nadere onderzoek naar de
mogelijkheden om zo nodig geldstromen (tijdelijk) te kunnen stilleggen of
verbeurd te verklaren, zoals aangegeven in de kabinetsreactie op het
POCOB eindverslag. Hierover is uw Kamer op 8 juni jl.7 geïnformeerd
door de Minister voor Rechtsbescherming. Het kabinet geeft op deze wijze
uitvoering aan motie 7.
Motienummer
Indieners

Kamerstuk 35 228, nr. 30
Van Toorenburg c.s.

Verzoekt de regering, te bezien op welke wijze een grondslag voor
informatie-uitwisseling tussen de Taskforce en het Financieel Expertise
Centrum bewerkstelligd kan worden, en de Kamer hierover voor de zomer
van 2021 te informeren, en gaat over tot de orde van de dag.
Reactie
De grondslag, zoals genoemd in de motie, ziet op het verwerken van
persoonsgegevens. Een nadere verkenning naar de verenigbaarheid van
verwerkingsdoelen van de Taskforce en Financieel Expertise Centrum
(FEC), alsmede de juridische grondslag en bijbehorende bevoegdheden
van deelnemers van de Taskforce zijn daarbij essentieel. De uitvoering van
deze motie hangt samen met de uitvoering van moties 8 en 25. Alle drie
de moties vergen zorgvuldigheid en daarmee meer tijd. Ik verwacht de
Kamer dan ook na de zomer te kunnen informeren over de uitvoering van
deze motie.
Motienummer
Indieners

Kamerstuk 35 228, nr. 34
Becker c.s.

Verzoekt de regering in samenwerking met hostingproviders en internetplatforms deze uitingen structureel tegen te gaan en daar indien nodig het
bestuurlijk instrumentarium voor in te zetten; verzoekt de regering tevens
onderzoek te doen naar de mogelijkheid om de aanpak van extremistisch,
7

Kamerstuk 35 228, nr. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

9

anti-democratisch en radicaal salafistische uitingen online onder te
brengen bij de op te richten autoriteit kinderpornografische en terroristische content of indien dat niet mogelijk is een andere autoriteit.
Reactie
Over de uitvoering van deze motie bent u eerder geïnformeerd middels
beantwoording van de VSO vragen over Terrorist Content Online d.d.
23 maart 2021.8
DEEL II: RECENTE CASUÏSTIEK OP HET GEBIED VAN PROBLEMATISCH GEDRAG EN ONGEWENSTE BUITENLANDSE FINANCIERING
Vanaf begin 2020 zijn er in het Duidings- en Adviesteam van de Taskforce
zes casussen opgepakt en/of afgerond. Al deze casussen hadden
betrekking op islamitische maatschappelijke of religieuze organisaties.
Bij drie casussen was een Note Verbale m.b.t. buitenlandse financiering
van de ambassade van Koeweit de aanleiding voor een duiding en
analyse (zie ook hierboven bij de stand van zaken uitvoering motie 27).
• Bij één casus is problematisch gedrag vastgesteld en is op basis
daarvan handelingsperspectief geformuleerd en uitgevoerd.
• Bij één casus zijn er zorgen m.b.t. problematisch gedrag en is de fase
van analyse en duiding nog niet afgerond.
• Bij vier casussen is door het Duidings- en Adviesteam geen problematisch gedrag vastgesteld.
• Bij twee van deze casussen zijn gemeenten wel vanuit de Taskforce
ondersteund op het vlak van interactie en dialoog met de betreffende
organisaties.
Werkwijze en instrumentarium van de Taskforce
De Taskforce is toegerust met een interdepartementaal Duidings- en
Adviesteam dat gemeenten ondersteunt in de lokale, integrale aanpak van
casuïstiek. Hiermee verbetert de Taskforce de informatiepositie en het
handelingsperspectief van gemeenten. Een casus kan in het Duidings- en
Adviesteam worden ingebracht op verzoek van een gemeente of één van
de leden van de Taskforce.
Het Duidings- en Adviesteam maakt gebruik van drie instrumenten. In een
Procesbeschrijving is vastgelegd welke stappen de leden van het
adviesteam doorlopen om de beschikbare informatie over een casus te
duiden en op basis daarvan een handelingsperspectief te formuleren en
uit te voeren. Het Afwegingskader Problematisch Gedrag helpt gemeenten
om de frequentie, ernst, aard en veroorzaker(s) van het problematisch
gedrag vast te stellen. De zogenoemde Escalatieladder biedt een overzicht
van mogelijke interventies waarmee een handelingsperspectief geformuleerd kan worden dat aansluit bij de duiding van het problematische
gedrag.
De Escalatieladder is een doorontwikkeling van de zogenoemde driesporenaanpak: 1. interactie en dialoog; 2. aanspreken en confronteren; 3.
verstoren en handhaven. Onder spoor drie vallen de wettelijke instrumenten die de overheid tot haar beschikking heeft.

8

Kamerstukken 31 015 en 29 754, nr. 225.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

10

DEEL III: TOEPASSING VAN DE DEFINITIE VAN PROBLEMATISCH
GEDRAG
Gericht op alle vormen van problematisch gedrag
In het Normatief Kader problematisch gedrag dat begin 2016 met de
Kamer is gedeeld is al aangegeven dat, gezien het algemene karakter van
deze normen en waarden, het kader van toepassing is op elke vorm van
problematisch gedrag, ongeacht de motivatie. Sinds de oprichting van de
Taskforce in 2019 is de Kamer diverse malen gemeld dat deze zich
allereerst zou richten op problematisch gedrag vanuit het salafisme, maar
ook dat de Taskforce zich uiteindelijk wil richten op ondersteuning van de
aanpak van alle vormen van problematisch gedrag. De tot nu toe
eenzijdige toepassing van de definitie heeft een ondermijnend effect op
het vertrouwen van de islamitische gemeenschappen in de overheid,
zoals bleek uit ondervragingen door de POCOB.
In de beleidsreactie op de POCOB heeft het Kabinet voor een neutrale
definitie van problematisch gedrag gekozen, waarbij het gedrag en niet de
ideologie van Nederlandse ingezetenen leidend is. Ideologie kan wel
inzicht bieden in de bron van het gedrag.9
In het Kamerdebat over de POCOB heeft de Minister van SZW herhaald
dat de Taskforce zich richt op alle soorten problematisch gedrag, los van
ideologische achtergrond, en problematisch gedrag onder gelijke criteria
en omstandigheden op dezelfde wijze wil aanpakken. Daarbij verwees hij
o.a. naar gedragingen die hun oorsprong lijken te hebben in het rechtsextremisme en die een bedreiging kunnen vormen voor de democratische
rechtsorde.
De Taskforce heeft inmiddels verschillende casussen vanuit het salafisme
behandeld en daarmee de werkwijze uitgekristalliseerd. Inmiddels hebben
verschillende gemeenten en partners bij de Taskforce aangegeven zorgen
en/of signalen te hebben over problematisch gedrag dat voortkomt vanuit
extreemrechts gedachtengoed of complottheorieën.
De genoemde signalen van gemeenten en recent wetenschappelijk
onderzoek over extreemrechts hebben ertoe geleid dat de Taskforce
momenteel onderzoekt welke mogelijke ontwikkelingen op extreemrechts
gebied zouden kunnen komen te vallen binnen de definitie problematisch
gedrag. Deze scenario-exercitie biedt naar verwachting inzichten waarmee
problematisch gedrag vanuit extreemrechtse ideologieën effectiever kan
worden aangepakt.
Flexibiliteit in de aanpak
Om te wegen of een casus in de Taskforce thuishoort, vindt altijd eerst een
wegingsoverleg plaats om te bepalen of deze in het Duidings- en Advies
Team moet worden opgepakt of dat ondersteuning vanuit een individuele
partner binnen of buiten de Taskforce wenselijk is. Bij nieuwe types
casuïstiek kan de samenstelling van het DAT afwijken van de samenstelling die tot nu toe werd gehanteerd.
Naast de formele structuur van het Duidings- en Adviesteam en de
bijbehorende procesbeschrijving adviseert en ondersteunt de Taskforce
verschillende gemeenten m.b.t. organisaties waarover zorgen zijn over
(mogelijk) problematisch gedrag.

9

Kamerstuk 35 228, nr. 33.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

11

DEEL IV: JURIDISCHE GRONDSLAG VOOR DE TASKFORCE
Het principe binnen de Taskforce is dat alle individuele departementen
vanuit een eigen grondslag meedoen. Juristen van SZW hebben na
uitgebreid onderzoek geconstateerd dat SZW geen grondslag heeft
conform de AVG teneinde persoonsgegevens te kunnen verwerken.
Tevens hebben de juristen geoordeeld dat de haalbaarheid van een
dergelijke grondslag zeer gering is. Daarom is in het najaar van 2020
besloten om bij betrokkenheid van SZW niet meer met persoonsgegevens
te werken. De Minister heeft op 14 januari jl. tijdens het POCOB-debat de
Kamer hiervan op de hoogte gesteld.
Parallel hieraan is besloten dat de geanonimiseerde werkwijze na een jaar
wordt geëvalueerd. Het doel is om te onderzoeken in hoeverre het lukt in
de praktijk van behandeling van casussen om geen persoonsgegevens te
verwerken. Tevens worden de gevolgen voor advisering van gemeenten
in kaart gebracht. De verwachting is dat we de evaluatie einde van het jaar
gereed hebben.
De NCTV verstrekte binnen het DAT zo nu en dan duidingen over
individuele personen en organisaties. Zoals vermeld in de Kamerbrief van
12 april jl. (Kamerstukken 32 761 en 30 821, nr. 180) zijn deze werkzaamheden ten behoeve van de Taskforce opgeschort. De AIVD werkt op basis
van de Wiv2017.
Momenteel wordt verkend wat de gevolgen zijn van het opschorten van
duidingen over individuele personen en organisaties door de NCTV voor
de informatiepositie van de Taskforce. Tevens worden mogelijke oplossingen verkend. Daarnaast wordt onderzocht in hoeverre het mogelijk is
om gemeenten ook zonder duiding op persoonsniveau en geanonimiseerd, effectief te adviseren.
Ik verwacht na de zomer hier een beter beeld van te hebben. Zoals
hierboven aangegeven, verwacht ik u dan ook te kunnen informeren over
de uitvoering van de nog openstaande moties.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 228, nr. 39

12