Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

35 475

Initiatiefnota van het lid Paternotte over
Bescherm Nederlanders met een ongewenste
tweede nationaliteit

Nr. 15

BRIEF MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 november 2022
Nederland is een open en vrije samenleving, waar iedere inwoner zich
thuis mag voelen. Overheid en burgers dragen hier gezamenlijk verantwoordelijkheid voor. Het kabinet staat voor een diverse en inclusieve
samenleving. Dit betekent dat het kabinet onder andere structureel inzet
op het tegengaan van discriminatie en racisme, en dat signalen uit de
samenleving van Nederlanders die om uiteenlopende redenen belemmeringen ervaren in hun Nederlanderschap, serieus worden genomen.
Aanleiding
Op 9 mei jl. heb ik u, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken
(BZ), de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (JenV) en de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), geïnformeerd over de uitvoering van de moties die zijn ingediend naar aanleiding
van de initiatiefnota «Bescherm Nederlanders met een ongewenste
tweede nationaliteit» van het Kamerlid Paternotte.1 Toen is aangekondigd
dat het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) op korte
termijn in gesprek zou treden met de initiatiefnemers van het manifest
«Keuzevrijheid in nationaliteit».
In deze brief informeer ik u, mede namens de Minister van BZ, de
Staatssecretaris van JenV en de Staatssecretaris van BZK, over de
uitkomst van dit gesprek én de structurele inzet van het kabinet op het
thema «ongewenste tweede nationaliteit».

1

kst-35475-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Zie voor de Kamerbrief van 9 mei: Kamerstuk 35 475, nr. 13, zie voor de initiatiefnota:
Kamerstuk 35 475, nr 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 475, nr. 15

1

Gesprekken met de initiatiefnemers van het manifest
Hoofdpunten van de gesprekken
Het Ministerie van SZW heeft meerdere gesprekken gevoerd met een
aantal van de initiatiefnemers van het manifest.
Tijdens deze gesprekken is stilgestaan bij:
• de hulpvraag vanuit de initiatiefnemers richting de Nederlandse
overheid bij het afstand doen van een ongewenste tweede nationaliteit;
• het advies vanuit de klankbordgroep voor een register ongewenste
nationaliteiten;
• de onderliggende behoefte bij een dergelijk register en;
• de rol die de initiatiefnemers zien voor de overheid met betrekking tot
het vraagstuk van ongewenste tweede nationaliteit.
Bij een deel van deze gesprekken waren ook ambtenaren van de Ministeries van BZK, BZ en JenV aanwezig, om zo goed mogelijk te kijken hoe
de overheid tegemoet kan komen aan de hulpvragen. Met deze
gesprekken heeft het Ministerie van SZW ook uitvoering gegeven aan de
motie van het lid Belhaj c.s. om te onderzoeken of door de overheid
ondersteuning kan worden geboden bij verzoeken tot afstand doen van de
Marokkaanse nationaliteit.2
Hulpvraag initiatiefnemers
De initiatiefnemers hebben in de gesprekken aangegeven dat zij het liefst
zouden zien dat de Nederlandse overheid ondersteuning biedt bij het
afstand doen van hun ongewenste tweede nationaliteit, waar dit in de
praktijk problemen oplevert.
In de gesprekken zijn ook de (on)mogelijkheden gewisseld ten aanzien van
het aanpassen of veranderen van buitenlandse wetgeving. De initiatiefnemers hebben aangegeven begrip te hebben voor de juridische grenzen
als het gaat om het handelingsperspectief van het kabinet, omdat dit
vraagstuk de wetgeving van andere soevereine staten raakt. De conclusie
is dat het Kabinet geen ondersteuning kan bieden bij verzoeken tot
afstand van een ongewenste tweede nationaliteit.
Register ongewenste nationaliteiten
Met de initiatiefnemers van het manifest is ook gesproken over een
register ongewenste nationaliteit. Naar aanleiding van de motie van de
leden Belhaj en Peters3, heeft het Ministerie van BZK een klankbordgroep
gevormd, bestaande uit personen, die vanuit persoonlijke titel deelnamen
en naast de Nederlandse nationaliteit een andere nationaliteit bezitten,
waarvan zij niet zonder meer afstand kunnen doen. Deze klankbordgroep
heeft de mogelijkheden voor een dergelijk register heeft onderzocht. De
klankbordgroep adviseert het kabinet om een publiekrechtelijk register in
te voeren, waar Nederlanders die hun tweede nationaliteit als ongewenst
ervaren, en er niet zonder meer afstand van kunnen doen, zich in kunnen
registeren.
Het coalitieakkoord (bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) spreekt over het
ondersteunen van een privaatrechtelijk register.

2
3

Kamerstuk 35 475, nr. 6.
Kamerstuk 35 475, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 475, nr. 15

2

De initiatiefnemers van het manifest hebben aangegeven dat een register
ongewenste nationaliteiten meerdere doelen kan dienen. Het register kan
volgens hen:
• het mogelijk maken om de ongewenste tweede nationaliteit formeel af
te wijzen;
• inzicht bieden in de aard en omvang van het vraagstuk van ongewenste tweede nationaliteit en daarmee input geven voor beleidsontwikkeling op dit onderwerp en;
• een bijdrage leveren aan meer erkenning en bewustzijn over de
consequenties die het hebben van een tweede nationaliteit kan
hebben, als de overheid het register actief promoot.
Volgens de initiatiefnemers kunnen deze doelstellingen alleen worden
bereikt als dit register door de overheid wordt opgericht en beheerd. De
overheid kan daarnaast de betrouwbaarheid, continuïteit en de privacy
beter waarborgen dan een privaatrechtelijke organisatie. Een privaatrechtelijk register wordt daarom door hen als onwenselijk gezien.
De bezwaren van het kabinet bij een publiekrechtelijk register zijn
benoemd in de Kamerbrief van 9 mei jl. Een dergelijke registratie is niet
noodzakelijk voor de uitoefening van overheidstaken, zal geen volledig
beeld geven van het aantal mensen dat een tweede nationaliteit als
ongewenst ervaart (omdat een deel daarvan zich niet zal registreren), en
kan de juridische feitelijkheid en de wijze waarop dat ervaren wordt, niet
veranderen omdat er geen enkel recht aan het register kan worden
ontleend. In aanvulling daarop is besproken dat een publiekrechtelijk
register ook niet zal voldoen aan de onderliggende doelstellingen om
inzicht in aard en omvang te krijgen, bewustwording te vergroten en het
maatschappelijk debat vanuit de overheid te stimuleren.
Gelet hierop, en vanwege de reeds genoemde bezwaren van het kabinet
en de initiatiefnemers bij respectievelijk een publiekrechtelijk register als
bij een privaatrechtelijk register, zet het kabinet momenteel niet actief in
op de uitwerking van een register. In lijn met het coalitieakkoord blijft het
kabinet wel bereid om een privaatrechtelijk register ongewenste nationaliteiten te ondersteunen, indien dit vanuit een maatschappelijk initiatief
ontstaat.
Rol van de overheid
De initiatiefnemers hebben begrip voor de grenzen van wat het Kabinet
kan betekenen voor Nederlanders met een ongewenste tweede nationaliteit. Ze zien ondanks de beperkingen die er zijn, nadrukkelijk een rol voor
de overheid in het ondersteunen van het maatschappelijk debat en het
creëren van meer bewustzijn én erkenning voor de dilemma’s en spagaat
die Nederlanders met een (ongewenste) tweede nationaliteit mogelijk
ervaren. Het Kabinet onderschrijft dit. Om tegemoet te komen aan deze
behoeften, zet het kabinet diverse acties in. Deze licht ik hieronder toe.
Structurele inzet vanuit het kabinet
Het kabinet neemt de oproep ter harte om een actieve rol in te nemen bij
het vergroten van erkenning en bewustzijn van de dilemma’s die
Nederlanders met een tweede nationaliteit mogelijk kunnen ervaren. Het
kabinet benadrukt daarbij de veelheid van verhalen en ervaringen, die
voor elk individu anders zijn. Een tweede nationaliteit kan impact hebben
op de persoonlijke beleving en identiteit van een persoon. Daarnaast
ervaren sommige mensen met een tweede nationaliteit onveiligheid. Ook
kunnen er problemen ontstaan door conflicterende wet- en regelgeving,
waar mensen met een tweede nationaliteit zich niet altijd bewust van zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 475, nr. 15

3

Om bij te dragen aan erkenning en bewustzijn van al deze vormen van
dilemma’s die ervaren kunnen worden, worden een aantal acties vanuit
verschillende invalshoeken ingezet:
• Verkenning naar juridische dilemma’s gerelateerd aan dubbele
nationaliteit: Om bij te dragen aan erkenning en bewustzijn is het
kabinet voornemens verhalen in beeld te brengen van belemmeringen
die Nederlanders ervaren, omdat de wetgeving van het land van hun
tweede nationaliteit zorgt voor juridische dilemma’s omdat deze niet
aansluit bij de Nederlandse wetgeving. Hierbij kan gedacht worden
aan voorbeelden gerelateerd aan bijvoorbeeld dienstplicht, erfrecht,
familierecht.
• Verkenning ervaringen dubbele nationaliteit in relatie tot binding met
Nederland: Om bij te dragen aan het maatschappelijk debat, laat het
Ministerie van SZW een kwalitatieve verkenning uitvoeren naar de
impact die het hebben van een tweede nationaliteit (ongeacht van welk
land de tweede nationaliteit afkomstig is) kan hebben op het ervaren
van Nederlanderschap. De resultaten van de verkenning moeten leiden
tot aanbevelingen voor het bespreekbaar maken van dit onderwerp.
Deze verkenning wordt door SZW uitgezet en is een invulling van de
toezegging uit de Kamerbrief van 9 mei jl. om een eenmalig burgerpanel te organiseren.4
• Internationaal: In internationale contacten vanuit Nederlandse zijde, zal
waar mogelijk en opportuun, het onderwerp «wens tot keuzevrijheid in
het afstand doen van een ongewenste tweede nationaliteit» worden
opgebracht.
• Structurele borging onderwerp in bestaande onderzoekslijnen: Het
kabinet borgt het onderwerp «hoe het hebben van een tweede
nationaliteit doorwerkt in het ervaren Nederlanderschap» in bestaande
onderzoekslijnen. Dit kan bijdragen aan erkenning voor de spagaat en
dilemma’s die Nederlanders met een (ongewenste) tweede nationaliteit mogelijk ervaren.
Tot slot
Met de in deze brief toegelichte inzet, komt het Kabinet waar mogelijk
tegemoet aan de wens van de initiatiefnemers om als overheid actief bij te
dragen aan de erkenning van en bewustzijn over (de consequenties van)
een tweede nationaliteit. Het Ministerie van SZW werkt aan een samenleving waarin iedere Nederlander, ongeacht een tweede nationaliteit, zich
thuis voelt, mee kan doen en zich volwaardig Nederlander kan voelen. Het
onderwerp (ongewenste) tweede nationaliteit blijft in dit kader, ook na het
afronden van de moties die zijn ingediend n.a.v. de initiatiefnota, relevant
in een samenleving die steeds diverser wordt. Ik zal uw Kamer dan ook
blijven informeren over relevante ontwikkelingen op dit thema.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

4

Kamerstuk 35 475, nr. 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 475, nr. 15

4