Rapport

Wachttijdprojecten: Hoe

staan we ervoor?

Inhoud

Samenvatting

Wachttijden langdurige zorg

Wachttijden medisch-

Wachttijden geestelijke

specialistische zorg

gezondheidszorg

Responstijden ambulancezorg

Conclusie

Wachttijden wijkverpleging

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 2

Samenvatting
Iedereen in Nederland moet erop kunnen
vertrouwen dat er op tijd goede en betaalbare
zorg beschikbaar is. In een aantal zorgsectoren
blijkt dat het soms te lang duurt voordat iemand
de zorg krijgt die nodig is, en waar hij of zij recht

patiënten centraal staat. In elk van deze projecten ligt de
nadruk op een andere zorgsector:
1 Wachttijden medisch-specialistische zorg
2 Responstijden ambulancezorg
3 Wachttijden wijkverpleging
4 Wachttijden langdurige zorg

op heeft.

5 Wachttijden geestelijke gezondheidszorg

Belangrijke spelers voor tijdige zorg zijn zorgverzekeraars

In deze publicatie laten we per project zien hoe we er nu

en zorgkantoren. Zij hebben een zorgplicht en moeten
zorgen dat hun verzekerden:
• de zorg krijgen die ze nodig hebben;
• de zorg vergoed krijgen waar ze recht op hebben;
• worden bemiddeld naar een andere zorgaanbieder als zij
te lang moeten wachten op zorg.

voor staan. Eerst staan we stil bij de uitdaging waar we voor
staan. Vervolgens geven we aan welke voorwaarden wij
stellen voor het terugdringen van de wachttijden en
responstijden. Ook laten we zien welke acties wij hebben
uitgevoerd in 2017 en welke acties op de planning staan
voor 2018.

Maar zorgverzekeraars en zorgkantoren kunnen dit niet
alleen. Ook andere partijen, zoals zorgaanbieders en
consumentenorganisaties, moeten een bijdrage leveren aan
het oplossen van de wachttijdenproblematiek. Hiervoor is
het belangrijk dat zorgverzekeraars, zorgkantoren,
zorgaanbieders en consumentenorganisaties (nog beter)
gaan samenwerken. Wij sturen hierop. Daarom hebben wij in
mei 2017 ons Actieplan wachttijden in de zorg opgesteld en
zijn we vijf projecten gestart waar toegankelijke zorg voor

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 3

1. Wachttijden medisch-specialistische
zorg
problematiek. Het rapport vormt samen met het Actieplan
Voor welke uitdagingen staan we?

wachttijden in de zorg, ons plan van aanpak voor het

Voor een aantal specialismen in de medisch-specialistische

terugdringen van wachttijden in de medisch-specialistische

zorg zijn de wachttijden te lang. Ze zijn daarmee langer dan

zorg. Wij pakken de regierol, maar werken samen met

de maximaal aanvaardbare wachttijden (Treeknormen).

andere partijen om de wachttijden terug te dringen.
Voorwaarden voor terugdringen van de wachttijden

Treeknormen
Wachttijd polikliniekbezoek en diagnostiek

4 weken

Behandelwachttijd

7 weken

Het doel van ons project is om de wachttijden in de
medisch-specialistische zorg onder de Treeknormen te
krijgen. Om dit te realiseren moet in ieder geval aan de
volgende voorwaarden worden voldaan:

De specialismen waar het om gaat zijn: allergologie,
oogheelkunde, maag- darm- en leverziekten, reumatologie,
revalidatiegeneeskunde, pijnbestrijding, neurochirurgie en
neurologie. In onze Marktscan medisch-specialistische zorg
2016 constateren we dat de gemiddelde wachttijd voor deze
specialismen tussen de 4,1 en 6,6 weken ligt. In sommige

• Zorgverzekeraars en zorgaanbieders moeten juiste en
actuele wachttijdinformatie bieden.
• Zorgverzekeraars moeten hun verzekerden (meer)
bemiddelen naar een andere zorgaanbieder als zij te lang
moeten wachten op zorg.
• De informatiepositie van de patiënt moet worden

regio’s zien we dat de wachttijd ver boven het gemiddelde

versterkt zodat ze beter weten wat ze kunnen doen om

ligt. Zo kan de wachttijd voor een oogheelkunde

op tijd zorg te krijgen.

polikliniekbezoek in regio Noordoost-Nederland oplopen tot

• Zorgverzekeraars, zorgaanbieders en andere betrokken

9 weken. In het Rapport wachttijden medisch-specialistische

partijen moeten samen de problemen aanpakken per

zorg staan de oorzaken van deze wachttijden. Ook geven we
in dit rapport oplossingsrichtingen voor de wachttijden-

regio, landelijk en per specialisme.
• Regio’s moeten best practices met elkaar delen.

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 4

Onze uitgevoerde acties in 2017

Onze acties in 2018

Het is belangrijk dat patiënten, verwijzers (zoals huisartsen)

De voorwaarden die we hebben opgesteld om de wachttijden

en zorgverzekeraars inzicht hebben in de actuele

terug te dringen, vragen vooral om actie van

wachttijden in de zorg. Daarom is onze Regeling wachttijden

zorgverzekeraars en zorgaanbieders. Om dit te stimuleren

en wachttijdbemiddeling medisch-specialistische zorg

zullen wij:

recent aangepast. Deze regeling verplicht zorgaanbieders

• Toezicht houden op de naleving van de Regeling

om hun actuele wachttijden te registreren en te publiceren.

wachttijden en wachtlijstbemiddeling medisch-

Daarnaast zijn zorgaanbieders nu ook verplicht om hun

specialistische zorg.

patiënten actief te informeren over (te) lange wachttijden en
ze te wijzen op de mogelijkheid tot wachtlijstbemiddeling.
We verwachten dat de regeling bijdraagt aan tijdige zorg
voor patiënten.

• Meer bekendheid geven aan wachtlijstbemiddeling door
zorgverzekeraars.
• Ervoor zorgen dat waar mogelijk de capaciteit van
zelfstandige klinieken (beter) ingezet en benut wordt.
• Gesprekken voeren en bijeenkomsten organiseren met

Ook hebben we het zorgaanbod van zelfstandige klinieken in

onder andere zorgverzekeraars, zorgaanbieders,

kaart gebracht. Hierdoor kunnen we de capaciteit van deze

ketenpartners, patiëntenorganisaties en overige spelers

klinieken beter inzetten en benutten. Dit heeft een positief

die bij kunnen dragen aan het terugdringen van

effect op de wachttijden, die hierdoor mogelijk verder

wachttijden in de medisch-specialistische zorg.

terugdringen.

• De voortgang en resultaten van de acties van
zorgverzekeraars en zorgaanbieders monitoren.

In november en december van 2017 hebben we gesprekken
gevoerd met zorgaanbieders, zorgverzekeraars,

Daarnaast kunnen patiënten die te lang moeten wachten op

brancheorganisaties en patiëntenverenigingen. Deze

zorg, zich melden bij ons Meldpunt. Wij kunnen dan gericht

gesprekken richtten zich op de problematiek in de regio

actie ondernemen richting de zorgaanbieder of de

Noordoost-Nederland. We hebben hierin aangestuurd op het

zorgverzekeraar.

tot stand brengen van samenwerkingsverbanden. Daarnaast
moeten goede initiatieven in de regio, landelijk worden
gedeeld.

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 5

2. Responstijden ambulancezorg
Zorgverzekeraars hebben samen met de Regionale
Voor welke uitdagingen staan we?

Ambulancevoorziening (RAV) verbeterplannen bij ons

Het lukt te veel ambulances niet om in hun regio binnen 15

aangeleverd voor de regio’s waar dit nog niet het geval is.

minuten bij een patiënt te zijn.

Om de gewenste responstijden van ambulances te realiseren
moet in ieder geval aan de volgende voorwaarden worden
voldaan:

Norm

Spoedvervoer A1

95% van de

Deze inzet vindt plaats in geval

ambulances moet

van acute bedreiging van de vitale binnen 15 minuten
functies van een patiënt.

ter plaatse zijn.

• RAV’s en zorgverzekeraars moeten inzicht krijgen in de
oorzaken voor het niet halen van responstijden.
• RAV’s en zorgverzekeraars moeten goede afspraken
maken over ‘burenhulp’ van RAV’s van aangrenzende
regio’s.
• RAV’s en zorgverzekeraars moeten ervoor zorgen dat

Nederland is onderverdeeld in 24 regio’s. Elke regio heeft

vacatures in de ambulancezorg gevuld worden.

een eigen Regionale Ambulancevoorziening (RAV) die de

• De leiding van de RAV moeten zorgen voor een goede

ambulancezorg regelt. De meeste regio’s voldoen niet aan

interne bedrijfsvoering en aansturing van de RAV.

de norm, waarbij 95% van de ambulances binnen 15 minuten

• Zorgverzekeraars en de RAV moeten goed met elkaar

ter plaatse moet zijn. Voor deze regio’s geldt dat tussen de
88% en de 95% van de ritten binnen 15 minuten ter plaatse
is. In ons Rapport normoverschrijdingen responstijden

afstemmen.
• RAV’s en zorgverzekeraars moeten best practices met
elkaar delen.

ambulances staan de oorzaken van de overschrijdingen. Het
rapport bevat ook oplossingsrichtingen die bijdragen aan

Onze uitgevoerde acties in 2017

het halen van de norm.

De verbeterplannen, en daaropvolgende
voortgangsrapportages, van zorgverzekeraars hebben we

Voorwaarden voor terugdringen van de responstijden

beoordeeld. De nadruk lag hierbij op de kwaliteit van de

Het doel van ons project is om de responstijden van

verbeterplannen en voortgangsrapportages. Ook hebben we

ambulances binnen de 95%-norm te krijgen.

gekeken of de genoemde verbeteringen voldoende
vooruitgang hebben geboekt en of ze leiden tot lagere

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 6

responstijden. Een aantal zorgverzekeraars moest na onze

aan te pakken. In zeven regio’s zijn de responstijden

beoordeling betere plannen indienen. Ook hebben we

gedaald.

gesprekken met zorgverzekeraars gevoerd wanneer de
verbeteringen niet leidden tot lagere responstijden. We

Uit het tabellenboek, onderdeel van het sectorkompas, blijkt

hebben ‘spiegelinformatie’ gebruikt van andere regio’s om

dat er grote verschillen zijn per regio. Deze verschillen

zorgverzekeraars te stimuleren om best practices door te

worden bepaald door factoren die invloed kunnen hebben op

voeren.

de responstijden. Een aantal van deze factoren staan in
onderstaande tabel weergegeven. De genoemde percentages

We volgen de ontwikkeling van de responstijden zorgvuldig.

hebben geen relatie tot de 95%-norm, maar geven inzicht in

Dit doen we onder andere via het jaarlijkse sectorkompas

hoe de bandbreedte in de regio’s is per factor.

van Ambulancezorg Nederland (AZN). De responstijden die
in het kompas staan zijn doorgerekend door het

Factoren

Bandbreedte in regio’s

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en

Instroom personeel

3,9% - 16,6%

gaan over het jaar 2016. Het landelijk gemiddelde van de

Uitstroom personeel

1,6% - 11,9%

responstijden is in 2016 gelijk gebleven aan 2015, namelijk

Ziekteverzuim

2,4% - 10,5%

93,4%. In de voortgangsrapportages van zorgverzekeraars
worden de cijfers gebruikt over het jaar 2017. Deze cijfers

Het inzicht wat de verschillen in percentages geven, biedt

zijn afkomstig van de RAV’s, maar nog niet door het RIVM

mogelijkheden om de responstijden in de verschillende

beoordeeld. Zorgverzekeraars geven aan dat in de eerste

regio’s te verbeteren. Wij roepen alle zorgverzekeraars en

helft van 2017 in tien regio’s de responstijden zijn gestegen.

RAV’s op om samen te kijken naar welke factoren per regio

Een van de oorzaken hiervoor is dat het aantal

te verbeteren zijn. Brancheorganisaties AZN en

ambulanceritten is toegenomen met 5%. Daarnaast is de

Zorgverzekeraars Nederland (ZN) kunnen hier ook een

krapte op de arbeidsmarkt een belangrijke oorzaak voor het

faciliterende rol in spelen.

stijgen van de responstijden in bepaalde regio’s. Er is meer
geld beschikbaar gesteld voor de RAV’s door het Ministerie

Eén van de tien regio’s waar de responstijd is gestegen laat

van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om deze oorzaken

in 2017 een hele snelle stijging in de responstijden zien.
Hier maken wij ons zorgen over. Samen met de Inspectie

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 7

Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) doen wij hier onderzoek
naar. Zo hebben we gesprekken gevoerd met
zorgverzekeraars en de RAV. Bij een andere regio doen wij
samen met de IGJ onderzoek naar de financiële situatie van
de RAV. Zo willen we kijken of er risico’s bestaan die de
continuïteit van zorg in de weg staan. In beide regio’s zullen
we, wanneer nodig, sturen op een aanpak voor het oplossen
dan wel voorkomen van problemen.
Onze acties in 2018
De voorwaarden die we hebben opgesteld om de
responstijden van ambulances terug te dringen, vragen
vooral om actie van zorgverzekeraars en de RAV’s. Om dit te
stimuleren zullen wij:
• Intensiever toezicht houden op regio’s die een stijging in
de responstijden laten zien.
• De resultaten uit onze onderzoeken met de IGJ zo snel
mogelijk omzetten naar een aanpak om de responstijden
te verbeteren.
• Een bijeenkomst organiseren in het eerste kwartaal van
2018. We gaan dan in gesprek met zorgverzekeraars en
RAV’s over de resultaten van hun verbeterplannen, de
knelpunten en kijken samen naar mogelijke oplossingen.
• Zorgverzekeraars en RAV’s stimuleren om
‘spiegelinformatie’ te gebruiken en best practices te delen
en in te zetten. Een voorbeeld hiervan is het gebruiken
van de informatie uit het sectorkompas.

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 8

3. Wachttijden wijkverpleging
Voor welke uitdaging staan we?

Voorwaarden voor terugdringen van de wachttijden

Er is steeds meer vraag naar wijkverpleegkundige zorg. Door

Het doel van ons project is om de wachttijden in de

een optelsom van faillissementen van thuiszorgaanbieders,

wijkverpleging terug te dringen. Om dit te realiseren moet in

personeelstekorten én patiëntenstops - vanwege het

ieder geval aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

vroegtijdig bereiken van omzetplafonds - staat het aanbod

• Zorgverzekeraars en zorgaanbieders moeten juiste en

van wijkverpleegkundige zorg onder druk. Wij onderzoeken
of mensen hierdoor onvoldoende of te laat wijkverpleging
ontvangen.

actuele wachttijdinformatie bieden.
• Dementienetwerken moeten inzicht krijgen in de
oorzaken voor de lange wachttijden.
• Zorgaanbieders en zorgverzekeraars moeten ervoor

In de casemanagement dementie, een vorm van
wijkverpleging, zien we dat dit ook tot te lange wachttijden
leidt. Mensen die deze zorg nodig hebben staan bij 36 van
de 62 dementienetwerken op een wachtlijst. Van deze 36
netwerken hebben er 15 inzicht in de wachttijd. Bij 4

zorgen dat vacatures in de wijkverpleging gevuld worden.
• Zorgverzekeraars moeten hun verzekerden (meer)
bemiddelen naar een andere zorgaanbieder als zij te lang
moeten wachten op zorg.
• De informatiepositie van patiënten moet worden versterkt

netwerken is de wachttijd 6 weken of langer. Dat is even

zodat ze beter weten wat ze kunnen doen om op tijd zorg

lang of langer dan de maximaal aanvaardbare wachttijd

te krijgen.

(Treeknorm).

• Zorgverzekeraars, zorgaanbieders en andere betrokken
partijen moeten samen de problemen aanpakken per
regio, landelijk en per specialisme.

Treeknorm
Wachttijd voor verpleging
(waaronder casemanagement dementie)

6 weken

• Dementienetwerken moeten best practices met elkaar
delen.
Onze uitgevoerde acties in 2017
We hebben onderzoek gedaan naar de risico’s en problemen
in de toegankelijkheid van wijkverpleegkundige zorg.
Daarnaast monitoren we het contracteerproces voor

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 9

wijkverpleging in het algemeen, en meer specifiek voor

mensen uit de provincie Brabant en omgeving bij welke

casemanagement dementie.

andere zorgaanbieder ze terecht konden voor
wijkverpleging.

Via een meldactie hebben we mensen opgeroepen om zich
te melden bij ons wanneer ze werden geconfronteerd met

Onze acties in 2018

lange wachttijden voor casemanagement dementie. We

De voorwaarden die we hebben gesteld om de wachttijden

hebben de melders verder geholpen door ze te wijzen op

terug te dringen, vragen vooral actie van zorgverzekeraars

zorgbemiddeling en in een aantal gevallen contact op te

en zorgaanbieders. Om dit te stimuleren zullen wij:

nemen met hun zorgverzekeraar. Vervolgens hebben we

• Een regeling opstellen voor casemanagement dementie

gecontroleerd of deze mensen zijn bemiddeld naar zorg, en
dat was het geval.

waarin we wachtlijst- en wachttijdregistratie verplichten.
• Het contracteerproces/zorginkoop door zorgverzekeraars
monitoren.

Voor casemanagement dementie hebben we gesprekken
gevoerd met zorgaanbieders en zorgverzekeraars in de
regio’s waar sprake is van lange wachttijden. We hebben

• Meer bekendheid geven aan wachtlijstbemiddeling door
zorgverzekeraars.
• Onze bevindingen delen in het eerste kwartaal van 2018

deze partijen aangesproken op hun rol bij het terugdringen

over de risico’s en mogelijke problematiek in de

van de wachttijden. Als gevolg hebben zorgverzekeraars in

toegankelijkheid van wijkverpleegkundige zorg.

verschillende regio’s financiële middelen beschikbaar

• Een aanpak opstellen om het inzicht te vergroten in de

gesteld. Hierdoor kunnen zorgaanbieders de capaciteit voor

lengte van wachtlijsten en wachttijden. Hieronder valt

casemanagement dementie uitbreiden.

bijvoorbeeld het starten van een meldactie om via
huisartsen en ziekenhuizen beter zicht hierop te krijgen.

We hebben ervoor gezorgd dat patiëntenstops geen
negatieve gevolgen hebben gehad voor de toegankelijkheid

Daarnaast kunnen patiënten die te lang moeten wachten op

van wijkverpleging. Dit hebben we gedaan door gesprekken

zorg, zich melden bij ons Meldpunt. Wij kunnen dan gericht

te voeren met thuiszorgorganisaties en zorgverzekeraars.

actie ondernemen richting de zorgaanbieder of

Een voorbeeld hiervan is de situatie van de patiëntenstop bij

zorgverzekeraar.

BrabantZorg. Doordat we hier hebben ingegrepen wisten

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 10

4. Wachttijden langdurige zorg
nog te weinig te vinden voor zorgbemiddeling naar een
Voor welke uitdaging staan we?

andere zorgaanbieder als zij te lang moeten wachten op

Mensen wachten onnodig lang op passende langdurige zorg

zorg. Dit stellen we ook vast in het Rapport wachtenden in

zoals gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg en

de langdurige zorg en ons Rapport cliëntondersteuning in de

verpleging en verzorging. In bepaalde gevallen wachten zij

Wlz.

langer dan de maximaal aanvaardbare wachttijd
(Treeknorm). Dit is bijvoorbeeld het geval als een patiënt een

In ons Actieplan wachttijden in de zorg geven we voor de

voorkeur voor een specifieke locatie van een zorgaanbieder

langdurige zorg aan welke acties ondernomen moeten

heeft.

worden.
Voorwaarden voor terugdringen van de wachttijden

Treeknormen

Het doel van ons project is om ervoor te zorgen dat

Verblijf met behandeling
Verpleging en verzorging

6 weken

Gehandicaptenzorg

bemiddelen met voldoende aandacht voor individueel
welzijn. Om dit te realiseren moet in ieder geval aan de

Geestelijke gezondheidszorg

volgende voorwaarden worden voldaan:
• Er moet inzicht komen in wie op de wachtlijst staat,

Verblijf zonder behandeling
Verpleging en verzorging

zorgkantoren mensen op tijd naar passende zorg

13 weken

Gehandicaptenzorg
Geestelijke gezondheidszorg

waarom en of de situatie van de wachtende (al dan niet in
zorg) nog verantwoord is.
• Het patiëntendossier moet volledig ingevuld en up-todate zijn. Zo ontstaat er ook inzicht in relevante sociale
context voor de patiënt.

Zorgkantoren hebben nog onvoldoende inzicht in de
oorzaken van de lange wachttijden. Ook weten ze niet goed
waarom mensen op de wachtlijst staan en of dit wel
verantwoord is. Daarnaast weten mensen het zorgkantoor

• Periodiek en structureel moet er informatie zijn van
zorgaanbieders en cliëntondersteuners over de
wachtenden. Maar ook over of de zorg nog passend is van
patiënten die al zorg krijgen.

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 11

• Zorgkantoren moeten best practices met elkaar delen.

We zien dat zorgkantoren al zijn verbeterd op deze

• Er moet goed samengewerkt worden. Tussen

onderwerpen, maar ze moeten nog wel (extra) stappen

zorgaanbieders en zorgkantoren, maar ook tussen

zetten om te komen tot tijdige en passende zorg, met

onafhankelijke cliëntondersteuners en zorgkantoren.

voldoende aandacht voor het individueel welzijn, voor alle

• Mensen moeten weten dat zij voor zorgbemiddeling bij
het zorgkantoor terecht kunnen.

patiënten. Met name de sociale context van patiënten is vaak
nog onderbelicht.

Onze uitgevoerde acties in 2017

Alle zorgkantoren hebben we een individuele terugkoppeling

We hebben zorgkantoren opdracht gegeven verbeterplannen

gegeven van onze eerste bevindingen naar aanleiding van de

op te stellen en die bij ons aan te leveren. Om de voortgang

controles. We hebben de twee zorgkantoren (de

van de implementatie van de verbeterplannen te controleren

zogenoemde ‘koplopers’) die het meest voldoen aan de

hebben we in november 2017 alle zorgkantoren bezocht. We

voorwaarden om de wachttijden terug te dringen, gevraagd

hebben tijdens deze controle ook gekeken hoe de

om een ‘trekkersrol’ te vervullen. Zo willen we alle

zorgkantoren met zorgbemiddeling omgaan. We hebben

zorgkantoren op hetzelfde gewenste niveau krijgen. Beide

volledige medewerking gehad van de zorgkantoren tijdens

zorgkantoren hebben toegezegd deze rol te vervullen.

deze controles. We troffen een open en lerende houding aan.
Daarnaast wordt duidelijk dat zorgkantoren met de beste

De wachtlijstgegevens van Zorginstituut Nederland laten

intenties de zorgbemiddeling voor hun patiënten uitvoeren.

over de periode januari 2017 tot oktober 2017 zien dat het
aantal patiënten dat ‘actief’ wacht op een opname stabiel

De zorgkantoren laten grote verschillen zien als het gaat om:

blijft. Dit percentage is 0,05%. Het is positief dat de

• hun interne organisatie;

inspanningen van de zorgkantoren zichtbaar zijn in het

• inzicht in mensen die op de wachtlijst staan;

percentage patiënten dat ‘niet-actief wachtend’ is. Niet-

• de samenwerking met onafhankelijke cliëntondersteuners

actief wachtenden zijn patiënten die nog willen wachten op

en zorgaanbieders;
• de kwaliteit van de patiëntendossiers.

een opname omdat ze de voorkeur hebben voor een
specifieke woonplek óf zo lang als dit kan thuis willen
wonen. Het aantal niet-actief wachtenden is in 2017
afgenomen met meer dan 5%. Het aantal niet-actief

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 12

wachtenden dat nog geen zorg ontvangt is zelfs afgenomen
met bijna 25%.
Onze acties in 2018
De voorwaarden die we hebben gesteld om de wachttijden
terug te dringen, vragen vooral actie van zorgkantoren,
zorgaanbieders en cliëntondersteuners. Om dit te stimuleren
zullen wij:
• De voortgangsrapportages die de zorgkantoren eind
december 2017 opleveren, beoordelen en van feedback
voorzien.
• Intensiever toezicht houden op zorgkantoren die aan veel
voorwaarden nog niet voldoen.
• Samen met de twee ‘koplopers’ zorgen dat alle andere
zorgkantoren ook aan alle voorwaarden voldoen.
• Zorgkantoren stimuleren om ‘spiegelinformatie’ te
gebruiken en best practices te delen en in te zetten.
Daarnaast kunnen patiënten die te lang moeten wachten op
zorg, zich melden bij ons Meldpunt. Wij kunnen dan gericht
actie ondernemen richting het zorgkantoor.

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 13

5. Wachttijden geestelijke
gezondheidszorg
Voor welke uitdaging staan we?

Voorwaarden voor terugdringen van de wachttijden

De wachttijden in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) zijn

Het doel van ons project is om de wachttijden in de

voor met name te lang voor de diagnoses autisme,

geestelijke gezondheidszorg binnen de Treeknorm te

persoonlijkheidsstoornissen, trauma en licht verstandelijke

krijgen. Om dit te realiseren moet in ieder geval aan de

beperking in combinatie met ggz-problematiek. De

volgende voorwaarden worden voldaan:

aanmeldwachttijd voor een gespecialiseerde ggz-instelling

• Zorgverzekeraars en zorgaanbieders moeten juiste en

was in 2016 gemiddeld 6 weken. Vrijgevestigden hebben
een aanmeldwachttijd voor de gespecialiseerde ggz van 8,6

actuele wachttijdinformatie bieden.
• Zorgverzekeraars moeten hun verzekerden (meer)

weken. De maximaal aanvaardbare wachttijd (Treeknorm)

bemiddelen naar een andere zorgaanbieder als zij te lang

hiervoor is 4 weken.

moeten wachten op zorg.
• De informatiepositie van patiënten moet worden versterkt
zodat ze beter weten wat ze kunnen doen om op tijd zorg

Treeknorm
Aanmeldwachttijd

4 weken

Behandelwachttijd

10 weken

te krijgen.
• Zorgaanbieders en zorgverzekeraars moeten goede
afspraken maken over de contractering van ggz-zorg.
• Zorgverzekeraars, zorgaanbieders en andere betrokken

In onze Marktscan ggz 2016 beschrijven we deze

partijen moeten samen de problemen per regio, landelijk

wachttijdenproblematiek. In ons Actieplan wachttijden in de

en per specialisme aanpakken.

zorg hebben we voor de geestelijke gezondheidszorg,
medisch-specialistische zorg en de langdurige zorg
aangegeven welke acties ondernomen moeten worden.

Onze uitgevoerde acties in 2017
Wij hebben de regie om samen met andere betrokken
partijen de wachttijden terug te dringen. Vanuit die regierol

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 14

monitoren we zorgvuldig de voortgang van de landelijke

Tegelijkertijd zien we dat niet elke zorgverzekeraar alle

afspraken aanpak wachttijden ggz. Samen met onze acties

mogelijkheden benut om de wachttijden aan te pakken. Wij

voor de ggz, die volgen uit ons Actieplan wachttijden in de

roepen daarom alle zorgverzekeraars op om extra stappen

zorg, vormen de landelijke afspraken de acties voor de

te zetten en initiatieven te nemen om de wachttijden in de

integrale aanpak van te lange wachttijden in de ggz.

ggz binnen de Treeknormen te krijgen. Dit is niet alleen de
verantwoordelijkheid van zorgverzekeraars, maar ook van

Het is belangrijk dat patiënten, verwijzers (zoals huisartsen)

zorgaanbieders. Beide moeten zich maximaal inspannen om

en zorgverzekeraars inzicht hebben in de actuele

de wachttijden in de ggz terug te dringen.

wachttijden in de zorg. Daarom is onze
Transparantieregeling zorgaanbieders ggz recent aangepast.

We hebben gesprekken gevoerd met ggz-aanbieders over

Deze transparantieregeling verplicht ggz-aanbieders om per

hun ervaringen in de contractering met zorgverzekeraars.

1 januari 2018 hun wachttijdgegevens centraal aan te

Ook is de zorginkoop onderwerp van gesprek geweest met

leveren bij Vektis. Zo ontstaat er een actueel overzicht van

zorgverzekeraars. Met informatie uit deze gesprekken

de wachttijden. De aanleverplicht bij Vektis sluit aan bij het

hebben we een aantal succesfactoren voor contractering

breed gedragen initiatief van de koepel van cliënten- en

opgesteld:

familieorganisaties in de ggz, ggz-aanbieders en

• Zorgverzekeraars hebben inzicht in de

zorgverzekeraars voor een nieuwe keuzewebsite voor

verzekerdenpopulatie en het zorgaanbod bij de

patiënten in de ggz. We verwachten dat de

aanbieder. Gedetailleerd inzicht in zorgvraag en –aanbod

transparantieregeling bijdraagt aan meer inzicht in de

ondersteunt het maken van afspraken waarbij de grootste

actuele wachttijden en aan tijdige zorg voor patiënten.

knelpunten (in termen van wachttijd) gericht worden
aangepakt.

De plannen van aanpak die zorgverzekeraars hebben
opgesteld, hebben we beoordeeld. De resultaten van deze
beoordeling zijn medio 2017 teruggekoppeld aan
zorgverzekeraars. We hebben in onze bevindingen nogmaals

• Zorgaanbieders maken de effectiviteit en doelmatigheid
van hun behandelingen inzichtelijk.
• Zorgaanbieders kunnen aantonen dat zij zelfstandig en
gericht eventuele ondoelmatige werkwijzen aanpakken.

de urgentie van de wachttijdenproblematiek duidelijk
gemaakt. Het gevoel van urgentie wordt breed gedeeld.

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 15

• Zorgaanbieders en zorgverzekeraars zorgen voor goede

Via een meldactie hebben we mensen opgeroepen zich te

informatiestromen tussen beide. Daarnaast biedt de

melden bij ons wanneer ze werden geconfronteerd met

zorgaanbieder een actueel overzicht van de wachttijden.

lange wachttijden in de ggz. We hebben de ruim 100

• Zorgaanbieders kunnen onderbouwen wat het gevolg is

melders verder geholpen door ze te wijzen op

van een tekort aan financiële middelen op de wachttijden

zorgbemiddeling en in een aantal gevallen contact op te

én hoe eventuele extra middelen de toegankelijkheid van

nemen met hun zorgverzekeraar. Een deel van de melders

zorg ten goede komen.

kon hierdoor sneller zorg ontvangen. Bij een ander deel

• Zorgaanbieders en zorgverzekeraars gaan tijdig in
gesprek met elkaar om patiëntenstops te voorkomen.
• Zorgaanbieders en zorgverzekeraars hebben oog voor

bleek dit moeilijk te zijn, wat de urgentie van de wachttijden
in de ggz onderstreept en meer inzicht geeft in de
knelpunten.

maatwerk en de mogelijkheid van aanpassing van
financiële afspraken gedurende het jaar.

Tot slot monitoren we de landelijke afspraken die zijn
gemaakt om de wachttijden in de ggz terug te dringen. De

Al deze factoren hebben een positieve invloed op de relatie

voortgang van deze afspraken staat in onze eerste

zorginkoop/contractering en het voldoen aan de zorgplicht

Voortgangsrapportage wachttijden in de ggz.

van de zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars en
zorgaanbieders moeten zich inzetten om deze factoren in te

Onze acties in 2018

vullen.

De voorwaarden die we hebben gesteld om de wachttijden
terug te dringen, vragen vooral actie van zorgverzekeraars

Ook hebben we in het geval van (dreigende) patiëntenstops

en zorgaanbieders. Om dit te stimuleren zullen wij:

gesprekken gevoerd met de betreffende ggz-aanbieder en

• Toezicht houden op de naleving van de

zorgverzekeraars. Dit om te voorkomen dat het
daadwerkelijk resulteerde in een patiëntenstop. Een
voorbeeld hiervan is de (dreigende) patiëntenstop bij
Emergis, een grote ggz-aanbieder in Zeeland. Door ons

transparantieregeling.
• Meer bekendheid geven aan wachtlijstbemiddeling door
zorgverzekeraars.
• Een volgende fase ingaan van het traject van de NZa met

ingrijpen bleven mensen in de provincie Zeeland bij Emergis

de zorgverzekeraars. Een fase van het verder

verzekerd van zorg.

operationaliseren van acties en het behalen van

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 16

resultaten. Het gaat erom dat de zorgverzekeraar alles
doet wat in zijn mogelijkheid ligt om de wachttijden
omlaag te krijgen. Wij houden contact met de
zorgverzekeraars over de voortgang en intensiveren waar
nodig.
• Onderzoeken of door omzetplafonds bij vrijgevestigden
capaciteit onbenut blijft.
• De landelijke afspraken aanpak wachttijden ggz intensief
blijven monitoren.
Daarnaast kunnen patiënten die te lang moeten wachten op
zorg, zich melden bij ons Meldpunt. Wij kunnen dan gericht
actie ondernemen richting de zorgaanbieder of de
zorgverzekeraar.

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 17

Conclusie
Tussen de vijf wachttijdprojecten zien we een aantal
overeenkomsten in de oorzaken en aanpak van de te lange
wacht- en responstijden:


Zorgverzekeraars en zorgkantoren bemiddelen hun
verzekerden nog te weinig naar een andere
zorgaanbieder als zij te lang moeten wachten op zorg.
Dit komt met name doordat er te weinig bekendheid bij
mensen is over de optie tot wachtlijstbemiddeling.



Er is gebrek aan inzicht in de wachttijden en oorzaken
hiervan. Hierdoor kunnen zorgverzekeraars/
zorgkantoren en zorgaanbieders onvoldoende sturen op

tonen. Een te lange wachttijd heeft immers
negatieve gevolgen voor het fysiek en geestelijk welzijn
van een patiënt. Daarnaast komt dit het herstel van de
patiënt niet ten goede.
Als we kijken naar de oplossingen voor de wachttijd- en
responstijdproblematiek zien we ook een aantal
overeenkomsten voor de vijf zorgsectoren. Om de
wachttijden en responstijden terug te dringen moet in ieder
geval aan de volgende voorwaarden worden voldaan:


zorgaanbieders inzicht krijgen in de omvang en aard van

tijdigheid van zorg.


Er wordt over het algemeen nog te weinig samengewerkt
tussen zorgverzekeraars/zorgkantoren en

de wachttijden- en responstijdenproblematiek.


toegankelijkheid van zorg, moeten de urgentie en

wachtlijstproblematiek te komen. Ook andere relevante

noodzaak voelen om het probleem op te lossen en hierin

partijen, zoals consumentenorganisaties moeten meer

In het Samenvattend rapport Zorgverzekeringswet 2016 en
het Samenvattend rapport uitvoering Wlz 2016-2017
concluderen we bovendien dat er ruimte is voor verbetering
bij zorgverzekeraars en zorgaanbieders als het gaat om

Zorgverzekeraars, zorgaanbieders en
patiëntenorganisaties die betrokken zijn bij de

zorgaanbieders om tot een oplossing van de

betrokken worden in deze samenwerking.

Het is cruciaal dat zorgverzekeraars/zorgkantoren en

verantwoordelijkheid nemen.


Alle betrokken partijen moeten samenwerken om tot een
passende oplossing te komen.



Best practices moeten gedeeld en ingezet worden.



Patiënten moeten beter geïnformeerd worden over de
mogelijkheid tot wachtlijstbemiddeling.

wachtlijst- en responstijdenproblematiek. Wij verwachten
daarom dat zorgverzekeraars en zorgkantoren extra inzet

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 18

Wij hebben de regierol om deze voorwaarden te realiseren.
We zullen ons dan ook blijven inzetten om de wachttijden en
responstijden terug te dringen. Ook in 2018 gaan we
daarom in gesprek met partijen, brengen we partijen samen,
voeren we controles uit bij verzekeraars, houden we
meldacties voor patiënten en geven we ‘spiegelinformatie’
aan verzekeraars om op die manier best practices te delen.

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 19

Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
Postadres
Postbus 3017
3502 GA Utrecht
Bezoekadres
Newtonlaan 1-41
3584 BX Utrecht
Telefoon: 030 - 296 81 11
Website: www.nza.nl
Twitter: @zorgautoriteit
Informatielijn
Telefoon: 088 - 770 87 70
(bereikbaar tussen 9.00-17.00 uur - lokaal tarief)

E-mail: info@nza.nl

WACHTTIJDPROJECTEN: HOE STAAN WE ERVOOR? | 20