Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 435

Seksueel misbruik in de jeugdzorg

Nr. 15

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 18 februari 2014
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
19 december 2013 overleg gevoerd met Staatssecretaris Van Rijn van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Staatssecretaris Teeven van
Veiligheid en Justitie over:
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 1 augustus 2013 inzake informatie over het
pakket van hulp en steun en over de financiële regelingen voor
slachtoffers van seksueel misbruik in de jeugdzorg voor deze
slachtoffers en slachtoffers van seksueel misbruik in de
Rooms-katholieke kerk (Kamerstuk 33 435, nr. 12);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 3 oktober 2013 inzake standpunten van organisaties van slachtoffers van seksueel misbruik over de wettelijke
bewaartermijnen van dossiers in de jeugdzorg (Kamerstuk
31 839, nr. 317).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Neppérus
De griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Teunissen

kst-33435-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

1

Voorzitter: Kooiman
Griffier: Sjerp
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Bergkamp, Van der Burg,
Keijzer, Kooiman en Rebel,
en Staatssecretaris Van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
Staatssecretaris Teeven van Veiligheid en Justitie, die vergezeld zijn van
enkele ambtenaren van hun ministeries.
Aanvang 10.02 uur
De voorzitter: Ik heet beide bewindspersonen en mijn collega’s welkom
en geef graag het woord aan mevrouw Rebel van de PvdA.
Mevrouw Rebel (PvdA): Voorzitter. Het is goed dat dit algemeen overleg
op de valreep nog voor het kerstreces wordt gevoerd. Daarom dank ik
beide Staatssecretarissen dat zij na een voor hen ongetwijfeld intensieve
periode vandaag hier zijn. Dit onderwerp verdient onze aandacht en
nazorg. De PvdA heeft altijd aangedrongen op goede ondersteuning van
de slachtoffers. Wij zijn verheugd over de stappen die zijn gezet, onder
andere de financiële regelingen en het totaalpakket aan steun en hulp. Het
is goed dat dit in samenspraak is gedaan met lotgenotenorganisaties. Wij
hebben het idee dat met het pakket aan maatregelen zo veel mogelijk
recht wordt gedaan aan het leed van de slachtoffers. Mijn fractie heeft nog
een aantal vragen, allereerst over de twee regelingen.
Het statuut is gebaseerd op eventuele aansprakelijkheid van een instelling
of van de Staat. Het doen van een aanvraag op basis van deze regeling is
voor een slachtoffer zwaarder dan het doen van een aanvraag op basis
van de tijdelijke regeling, want het slachtoffer moet het misbruik
voldoende aannemelijk kunnen maken. Er kan niet worden volstaan met
alleen de verklaring van het slachtoffer, maar er moet meer bewijs worden
geleverd. Bovendien wordt een eventuele reactie van de beschuldigde in
de beoordeling meegenomen. Wij vragen ons af of de procedure binnen
het statuut voor slachtoffers meer belastend is, omdat de instelling of de
persoon van de beschuldigde nadrukkelijk in beeld komt. Wij vernemen
dan ook graag hoe hiermee wordt omgegaan en op welke wijze slachtoffers hierin worden ondersteund.
Verder begrijp ik dat ook nabestaanden een beroep kunnen doen op de
statuutregeling. Dat is wel aan een aantal voorwaarden verbonden. Er is
sprake van een maximale uitkering van 50% van de financiële compensatie. In hoeverre verwacht de Staatssecretaris dat nabestaanden hiervan
gebruik zullen maken, ook omdat de regeling is uitgebreid tot voor 1973?
Welke mogelijkheden zijn er precies voor slachtoffers die misbruikt zijn
binnen het eigen gezin, terwijl de instelling waarbinnen zij doorgaans
verbleven dit wist of had kunnen weten? Hierbij denk ik bijvoorbeeld aan
netwerkpleegzorg.
Verder heb ik twee vragen over de dossiers. Wij vinden het van belang dat
slachtoffers hun dossier dat ooit door hun jeugdzorgaanbieder is
aangelegd, tijdig kunnen inzien. Wij verwachten dat instellingen volledig
meewerken, maar wij willen graag van de Staatssecretaris weten of op dit
moment bekend is of slachtoffers aanlopen tegen knelpunten op het
moment dat zij gebruik willen maken van hun inzagerecht. Op welke wijze
kunnen wij slachtoffers ervan verzekeren dat de dossiers, voor zover die
nog bestaan, tijdig beschikbaar kunnen worden gesteld? Welke andere
partijen hebben inzagerecht in het geval van een procedure binnen het
statuut?
Uit de brief van de Staatssecretaris is ook naar voren gekomen dat hij in
overleg is getreden met slachtoffers om te bezien of de wettelijke
bewaartermijnen voor dossiers een probleem vormen. Uit de brief spreekt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

2

eigenlijk dat er nog geen heel duidelijk standpunt is in dezen. Het lijkt niet
verstandig om een besluit te nemen zonder nader onderzoek naar
opvattingen en zonder de uitvoeringsconsequenties nader in kaart te
brengen. Hoe denkt de Staatssecretaris over nader onderzoek naar de
wenselijkheid van een wijziging?
Wij vinden het belangrijk dat het thema seksualiteit op een meer
structurele en passende manier met jongeren wordt besproken. Daarover
hebben wij eerder een motie ingediend. Wij zien dat de Minister van OCW
hiermee bezig is, dat er kerndoelen binnen het onderwijs zijn opgesteld en
dat het verplicht is om aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele
diversiteit. Wij begrijpen ook dat de Minister op dit moment bezig is met
een inventarisatie van de lerarenopleidingen en de pabo’s op dit
onderwerp, maar wij vinden dat nog wat weinig urgent. De rapporten van
Samson en Deetman laten zien dat wij echt aan de slag moeten om
structureel en krachtig in te zetten op een gezonde seksuele ontwikkeling
van kinderen en jongeren.
De voorzitter: Ik moet u vragen om af te ronden.
Mevrouw Rebel (PvdA): Ja. Ik vraag of de Staatssecretaris hierover met
de Minister van OCW in overleg wil.
Ik kom bij mijn belangrijkste punt. Wij willen heel graag continue
screening in de jeugdzorg. De eerste resultaten van de continue screening
in de kinderopvang zijn goed. Zeker met de hogerisicokinderen binnen de
jeugdzorg vinden wij het van belang dat continue screening mogelijk
wordt gemaakt. Ik krijg daarop graag een reactie van de Staatssecretaris.
Mevrouw Bergkamp (D66): Kan mevrouw Rebel nader toelichten wat er
onder continue screening valt?
Mevrouw Rebel (PvdA): Ik noemde de kinderopvang. Daarover is vrij
recent een brief van Minister Asscher gekomen. De resultaten vanaf maart
2013 laten zien dat er 68 signalen zijn afgegeven. Op het moment dat er
een wijziging optreedt, krijgt de kinderopvanginstelling een melding van
Justitie. Volgens de metingen tot nu toe bij de kinderopvang heeft de
screening in 31 gevallen geleid tot een weigering wegens een strafrechtelijk feit of een zedenfeit. Dit laat zien dat het een heel effectieve manier
van screening is. Wij zijn er voorstander van om juist voor deze kwetsbare
groep in de jeugdzorg deze extra preventieve maatregel in te inzetten.
Mevrouw Bergkamp (D66): Uit het rapport-Samson bleek dat de
verklaring omtrent het gedrag vaak niet echt een rol speelt, maar dat er
juist sprake is van «de gelegenheid maakt de dief». Desondanks vind ik
dat je dingen moet kunnen voorkomen. Heeft dit betrekking op de
jeugdzorg en ook op de pleeggezinnen?
Mevrouw Rebel (PvdA): Ja, wat ons betreft wel. Je ziet bij de gastouderopvang dat ook de levenssfeer wordt meegenomen. Ik kan mij voorstellen
dat ook huisgenoten worden gescreend, maar het lijkt mij goed dat de
Staatssecretaris eerst reageert op dit voorstel.
Mevrouw Bergkamp (D66): Voorzitter. Kinderen moeten in Nederland
veilig kunnen opgroeien. Dat geldt zeker voor kinderen in een kwetsbare
positie die niet thuis kunnen wonen, maar in een instelling of in een
pleeggezin verblijven. Helaas is dat in het verleden te vaak misgegaan.
D66 vindt het heel goed dat de commissie-Samson hiernaar onderzoek
heeft gedaan en is blij dat de rijksoverheid de verantwoordelijkheid heeft
genomen.
Slachtoffers kunnen vanaf 1 juli een aanvraag doen bij het Schadefonds
Geweldsmisdrijven voor een schadevergoeding. Kunnen de Staatssecreta-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

3

rissen er inzicht in bieden of slachtoffers het schadefonds inmiddels
weten te vinden? Specifiek vraag ik of mensen met een beperking worden
bereikt. Is daar inzicht in? Wij hebben er de vorige keer uitgebreid over
gediscussieerd. Volgens mij is deze groep moeilijk te bereiken. Hebben de
Staatssecretarissen concrete cijfers hierover? Welke mogelijkheden zijn er
voor pleegkinderen die geen beroep kunnen doen op het schadefonds?
Waar kunnen zij terecht?
Van de organisaties van lotgenoten krijgen wij signalen dat slachtoffers
nog te vaak aanlopen tegen een jeugdzorginstelling die niet wil of kan
meewerken. Vaak is er geen sprake van onwil, maar weten organisaties
niet hoe zij op een goede manier hiermee moeten omgaan. Slachtoffers
voelen zich hierdoor vaak onbegrepen en raken gefrustreerd. De Staatssecretarissen hebben eerder aangegeven hiervan werk te maken. Wij zijn
inmiddels maanden verder, maar het lijkt er nog steeds op dat sommige
instellingen niet weten wat ze moeten doen.
D66 vindt dat mensen inzage moeten kunnen krijgen in en moeten kunnen
beschikken over hun eigen dossier, zelfs jaren later. Ik was dan ook blij dat
de Staatssecretaris op vragen van mevrouw Kooiman en mijzelf heeft
toegezegd om afspraken te maken met instellingen, zodat betrokkenen
ervan op de hoogte worden gesteld dat hun dossier wordt vernietigd en
dat zij het dossier kunnen overnemen. Kunnen de Staatssecretarissen al
iets zeggen over de voortgang of over het vervolgproces? Zijn er al
concrete afspraken gemaakt of zijn er instructies uitgegaan?
Het is goed dat wij bezig zijn met het verleden. Dit geeft slachtoffers de
mogelijkheid om af te sluiten en het geeft jeugdzorginstellingen de kans
om met hun eigen verleden in het reine te komen. Tegelijkertijd mogen wij
de realiteit van nu niet uit het oog verliezen. Nog steeds gebeuren er
dingen binnen de muren van de jeugdzorginstellingen die niet door de
beugel kunnen. Kinderen die in een 24 uursinstelling verblijven, hebben
nog steeds een negen keer hogere kans op seksueel misbruik dan de
algemene bevolking. Vaak gaat het hierbij niet om misbruik van jeugdigen
door zorgverleners, maar juist om misbruik door leeftijdsgenoten, zoals
ook blijkt uit een recent onderzoek van de Universiteit van Leiden. Dat kan
niet en dat mag niet, maar hoe voorkomen wij een tweede commissieSamson? Welke acties ondernemen de Staatssecretarissen concreet en
hoe staat het met het kwaliteitskader voor de sector van de commissieRouvoet?
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Wij hebben in mei indringend
gesproken over de conclusies van de commissie-Samson. Het is goed dat
de Kamer de vinger aan de pols houdt en bekijkt wat er van de aanbevelingen terechtkomt en hoe het gaat met de regelingen. Mijn eerste vraag
is hoe de stand van zaken is. Hoeveel mensen hebben zich gemeld? Welke
ervaringen zijn er? Welke hulpvragen zijn er en hoe is daarmee effectief
omgegaan? En niet in de laatste plaats, hoe gaat het eigenlijk met de
toegang tot en de wijze van bejegening bij de jeugdzorginstellingen en
Jeugdzorg Nederland?
Ik kom op een aantal heel concrete punten. Ik heb vorige keer al gepleit –
ik doe dat wederom, want ik merk in gesprekken met bijvoorbeeld de
inspectie dat het een volstrekt nieuw punt is – voor het inzetten van
slachtoffers van seksueel misbruik als ervaringsdeskundige. De bedoeling
is niet om elkaar te helpen, want dat is inmiddels geregeld, maar vooral
om ervoor te zorgen dat professionals en bestuurders in instellingen alert
worden gemaakt op risicovolle situaties. Zij kunnen een heel belangrijke
rol spelen bij het openen van de ogen, want uit alle onderzoeken blijkt dat
professionals en bestuurders in instellingen nogal blind zijn voor het
plegen van seksueel misbruik door medewerkers of door medepupillen.
Als je iets niet erkent of ziet, kun je het ook niet veranderen. Mijn pleidooi
is om de slachtoffers, die zelf hiervoor hebben gepleit, in te zetten als
ervaringsdeskundige en bijvoorbeeld met de inspectie te laten meegaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

4

naar een instelling, zodat zij kunnen wijzen op risicovolle situaties. In een
aantal gevallen zouden zij misschien ook voorlichting kunnen geven aan
medewerkers en bestuurders van scholen of dit soort instellingen om
deze situatie te veranderen. Wij willen niet dat er nog een keer zo’n
onderzoek moet plaatsvinden. Het lijkt mij ook voor de ervaringsdeskundigen, in dit geval de slachtoffers, heel waardevol om hieraan bij te
dragen. Zij pleiten niet voor niets zelf hiervoor. Het zou helemaal mooi
zijn, als wij een pool zouden kunnen vormen en mensen een baan of een
functie bij de jeugdzorginstellingen zouden kunnen geven. Dat zou een
heel mooie geste zijn in het kader van de participatiemaatschappij. Ik hoor
graag de reactie van de Staatssecretaris hierop.
In de regeling van Deetman is inmiddels iets geregeld voor zaken waarin
ook zwaar geweld is gepleegd. Is dit ook mogelijk in de regeling van
Samson?
Vervolgens de privacy. Ik hoor van de slachtoffers dat zij, om in
aanmerking te komen voor de schaderegeling, met name het statuut,
allerlei dossiers moeten opsturen naar het schadefonds. Deze worden
integraal ook naar de tegenpartij gestuurd. In die dossiers, bijvoorbeeld
van de huisarts, staan ook allerlei andere medische gegevens die niet
relevant zijn voor de aanvraag. Het kunnen ook dossiers zijn van de
psycholoog of van het UWV. De tegenpartij krijgt die allemaal, maar er is
niet geregeld wie daarin inzage mogen hebben en hoe lang ze daar
bewaard mogen worden. Gegeven de kwetsbaarheid en de gevoeligheid
van de informatie vind ik dit een belangrijk punt. Ik wil graag weten hoe
dit is geregeld, want dat is volstrekt onduidelijk voor de slachtoffers die de
dossiers moeten indienen.
De voorzitter: Mevrouw Van der Burg, ik vraag u om af te ronden.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik zal heel snel mijn laatste twee punten
behandelen.
Ik krijg graag de toezegging dat op de website van de Hulplijn Seksueel
Misbruik in heldere, duidelijke taal komt te staan, in plaats van allerlei
juridische stukken als ze er al staan, dat het dossier voor de slachtoffers
ook is op te vragen bij de Raad voor de Kinderbescherming en bij de
rechtbank in plaats van alleen maar bij de jeugdinstellingen. Het gaat daar
weleens moeizaam en bij de raad en de rechtbank gaat het makkelijker,
want die hebben de zaken kennelijk beter op orde. Voor de slachtoffers is
dat buitengewoon belangrijk om een aanvraag voor schadevergoeding te
kunnen indienen en te kunnen aantonen dat zij slachtoffer zijn geworden.
In de regeling voor het statuut blijkt dat de kinderen die in een pleeggezin
verblijven alleen maar in aanmerking kunnen komen voor een schadevergoeding en erkenning, als blijkt dat de medewerker die begeleiding gaf
aan het pleeggezin op de hoogte zou zijn van misbruik. Ik vind dat een
rare regeling en krijg er graag uitleg over. De overheid heeft die kinderen
daar geplaatst. Ook als die medewerker niets weet, moet je in aanmerking
komen voor schadevergoeding mits je dat misbruik kunt aantonen.
Misschien zijn er andere pleegkinderen die als steunbewijs kunnen
dienen.
Voorzitter: Van der Burg
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Wij spreken vandaag weer over
seksueel misbruik in de jeugdzorg. Het is een belangrijk onderwerp. Wij
hebben er hier vaker over gesproken. Wij hebben een hoorzitting gehad,
wij hebben deskundigen gesproken, wij hebben hier slachtoffers zelf aan
tafel mogen hebben en er is een heel belangrijk onderzoek geweest van
de commissie-Samson. Vandaag maken wij eigenlijk een pas op de plaats
en bekijken wij hoe het er nu voor staat. Ik zeg het niet vaak, dus de
Staatssecretarissen moeten dit zeldzame compliment maar in hun zak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

5

steken. Ik ben heel blij dat zij zo voortvarend te werk zijn gegaan. Ik denk
dat zij heel veel werk hebben verricht en zorgvuldig te werk zijn gegaan bij
het opstellen van de financiële regeling en het statuut. Veel dank ook aan
iedereen die daarbij betrokken is geweest. Ook ben ik heel blij met de
uitvoering van de motie-Bergkamp/Kooiman om de informatie zo breed
mogelijk te verspreiden. Ik heb geprobeerd te zoeken waar nog meer kon
worden gedaan om die informatie goed te verspreiden, maar ik moet
zeggen dat ik heel tevreden ben over de manier waarop dit gebeurt. Mijn
vraag aan beide Staatssecretarissen is dan ook hoe de regeling in de
praktijk loopt. Lukt het nu om alle slachtoffers goed te bereiken? Hoeveel
slachtoffers hebben zich tot nu toe gemeld?
Ik zou natuurlijk een slechte volksvertegenwoordiger zijn als ik niet zelf de
regeling had teruggekoppeld naar een aantal slachtoffers met wie ik
contact heb. Zij geven aan ook tevreden te zijn, maar vragen zich wel af of
er bijvoorbeeld voldoende rekening wordt gehouden met het feit dat er
belasting wordt geheven op het schadebedrag. Zij hebben natuurlijk ook
te maken met gemaakte zorgkosten of inkomensachteruitgang vanwege
de psychische schade die zij hebben geleden. Mijn vraag aan beide
bewindspersonen is of daarmee voldoende rekening wordt gehouden bij
het uitkeren van het schadebedrag.
Ik sluit mij aan bij de woorden van mevrouw Bergkamp over de inzage in
de dossiers. Ik wil heel graag weten hoe dat wordt geregeld.
Ik sluit mij ook heel graag aan bij de woorden van mevrouw Rebel over de
automatische screening. Het gaat dan voornamelijk om de verklaring
omtrent het gedrag. Dit onderwerp komt hier regelmatig aan de orde, ook
in de debatten over de kinderopvang, waar de automatische screening
inderdaad succesvol is. Het klopt dat wij nooit alles kunnen ondervangen,
maar je ziet bij de gastouders in de kinderopvang dat de medebewoners
soms eruit worden gehaald. Dat kan ook in de pleegzorg, waar
inwonenden niet altijd werden gescreend. Het zou heel fijn zijn als dat nu
automatisch gebeurt. Ik sluit mij aan bij het goede voorstel van mevrouw
Rebel.
Een van de aanbevelingen uit het rapport van de commissie-Samson is
dat er voldoende leiders of leidsters op een groep zijn. Als ik weer de
vergelijking mag trekken met de kinderopvang: daar zijn in principe altijd
vier ogen op een groep. Dat is niet altijd haalbaar in de jeugdzorg, maar
de commissie-Samson heeft wel aangegeven dat er voldoende mensen
moeten zijn die altijd goed zicht hebben op de situatie. Mevrouw
Bergkamp heeft geschetst dat veel misbruik door jongeren zelf wordt
gepleegd. Het is heel belangrijk dat er voldoende begeleiders aanwezig
zijn die hierop zicht hebben. Daarnaar zou ook worden gekeken. De
commissie-Rouvoet zou er vanuit Jeugdzorg Nederland goed naar kijken.
Ik vroeg mij af hoe het daarmee staat.
Mijn laatste punt valt misschien iets buiten de orde van dit debat. Hoewel
het AMK, straks het AMHK, een belangrijke taak heeft om misbruik te
herkennen en daarop actie te ondernemen, kregen wij een brandbrief van
de Vereniging Vertrouwensartsen Kindermishandeling dat vertrouwensartsen straks niet geborgd zijn in het AMHK. Waarom kiezen de Staatssecretarissen hier niet voor? Ik neem aan dat dit een fout is en dat zij die
herstellen.
Voorzitter: Kooiman
De voorzitter: Ik schors de vergadering voor tien minuten.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik heb nog een vraag over de uitvoering
van de motie die in mei commissiebreed is ingediend. Ik was de eerste
ondertekenaar, maar eigenlijk alle partijen hebben die ondertekend.
Misschien kunnen de Staatssecretarissen aangeven hoe het staat met de
uitvoering van deze motie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

6

De voorzitter: Dat vind ik een mooie aanvulling.
De vergadering wordt van 10.24 uur tot 10.34 uur geschorst.
Staatssecretaris Van Rijn: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng.
Het is inderdaad goed om nog eens te spreken over de uitvoering van de
aanbevelingen van de commissie-Samson, zoals wij eerder dit jaar, op
27 maart, deden en ook een beetje in navolging van de oproep van
mevrouw Van der Burg en de overige commissieleden om permanent
aandacht voor dit vraagstuk te hebben en ervoor te zorgen dat dit
onderwerp hoog op de agenda komt als het er nog niet hoog op staat en
dat het op de agenda blijft staan. Dat onderschrijf ik zeer. Ik hoop dat u uit
onze inbreng, uit de antwoorden op de vragen en uit de rapportage die wij
naar uw Kamer sturen, zult merken dat het inderdaad hoog op onze
agenda staat en dat er wat ons betreft aandacht voor blijft.
In het AO van 27 maart jl. hebben diverse commissieleden gezegd dat de
overheid enerzijds al het mogelijke moet doen om goede opvang en
nazorg voor de slachtoffers van seksueel misbruik te realiseren en
anderzijds alles in het werk moet stellen om seksueel misbruik in de
jeugdzorg zo veel mogelijk te voorkomen. U kunt aan alle rapporten, de
taskforces en de aanbevelingen van de commissie-Samson zien dat wij
erbovenop zitten om te zorgen voor een goede voortgang. Ik benadruk dat
het in onze gesprekken met de taskforce-Van der Laan niet gaat over een
soort lijst van allerlei losse acties, maar dat er een zekere samenhang in
moet zitten: wat zijn de hoofdpunten die je bij het voorkomen van
seksueel misbruik moet hanteren?
Ik vind het een heel goede ontwikkeling dat jongeren zelf hebben
aangegeven ook een soort taskforce te willen vormen om ons te
adviseren, zodat wij ook door de ogen van de jongeren naar dit probleem
kijken. Ik vind dat een heel waardevolle aanvulling. Naast de taskforce-Van
der Laan hebben wij ook een taskforce van jongeren zelf die ons adviseren
over witte vlekken in ons beleid.
Het wetsvoorstel inzake professionalisering in de jeugdzorg, dat in april
2013 bij de Kamer is ingediend, zou ook een belangrijke impuls kunnen
zijn. Het geeft een impuls aan het professioneel werken en, zo zeg ik in de
richting van mevrouw Van der Burg, het richten op de outcome waarvan
zij met mij zo’n groot voorstander is. Ook dat geeft de gelegenheid om in
die professionaliseringstrajecten aandacht te vragen voor het voorkomen
van seksueel misbruik, omdat het gewoon onderdeel moet zijn van je
professioneel handelen dat je voortdurend alert bent op dit vraagstuk.
Zeker als je met veel jongeren werkt, moet je er permanent alert op zijn
dat het voor kan komen, zodat je in staat bent om het te voorkomen.
Mevrouw Bergkamp (D66): Ik vind het heel goed dat de Staatssecretaris
aangeeft dat er een belangrijke rol is weggelegd voor het verder professionaliseren van de jeugdzorg. In mijn gesprekken met onder meer Bureau
Jeugdzorg heb ik begrepen dat er heel weinig budget is voor om-, her- en
bijscholing. Wij zijn gewend dat in andere sectoren zo’n 2% van de
loonsom daaraan wordt besteed, maar in de jeugdzorg is dat maximaal
zo’n 0,8%. Kan de Staatssecretaris dit feitelijk onderbouwen? Is hij het met
D66 eens dat, als je hierop wilt inzetten, je daaraan ook een impuls moet
geven en de middelen daarvoor moet hebben?
Staatssecretaris Van Rijn: Dit wordt een financiële verantwoordelijkheid
van de gemeenten. Het lijkt mij van belang dat je die alertheid niet alleen
kunt vergroten door om-, her- en bijscholing als je aan het werk bent,
maar ook in de opleidingen zelf, dus voordat je aan het werk gaat. Er moet
op twee manieren aandacht voor zijn. Welke aandacht is er in de
opleidingen zodat die alertheid wordt vergroot? En hoe zorg je ervoor dat
de instellingen voldoende aandacht besteden aan dit thema als je er al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

7

werkt? Ik zeg graag toe dat ik dit ook onder de aandacht zal brengen van
de VNG in mijn contacten over de verdere implementatie van de
jeugdzorg en de jeugdhulp.
Mevrouw Bergkamp (D66): Ik dank de Staatssecretaris voor deze
toezegging. Heeft hij er ook zicht op hoeveel geld op dit moment
überhaupt aan scholing wordt besteed? Ik krijg percentages door van zo’n
0,8%. Ik ben hiervoor directeur HR geweest. Dat is echt niks, dat heb je zo
op. Als je echt wilt professionaliseren, heb je ook de middelen nodig.
Heeft de Staatssecretaris ook een feitelijke onderbouwing? Ik ben blij met
zijn toezegging dat hij met de VNG zal spreken, maar ik zou graag zien dat
hij dat ook met de sociale partners doet.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik heb die onderbouwing van de feiten niet. Ik
wil het wel graag uitzoeken. Als wij over de professionaliseringswet
komen te spreken, is dat een mooi moment om te bekijken of wij die
feiten op een rij hebben.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Het voorgaande punt is natuurlijk bij
uitstek aan werkgevers en werknemers, want die doen de opleidingen
altijd. Uiteraard is het goed als de Staatssecretaris extra daarop wijst.
Wij hadden laatst een gesprek met de Inspectie Jeugdzorg, die aangaf dat
zij niet meer accepteert dat professionals aangeven handelingsverlegen te
zijn in het geval van een calamiteit – dat geldt ook voor dit soort situaties –
en dat die tijd voorbij is. Onderschrijft de Staatssecretaris met de
VVD-fractie dat dit een buitengewoon belangrijk signaal is van de
Inspectie Jeugdzorg? Ondersteunt hij de inspectie ten volle in deze
houding? Onderschrijft hij dat wij er nu wel lang genoeg over hebben
gepraat dat mensen moeten leren en dit moeten zien en dat het nu tijd
wordt voor actie?
Staatssecretaris Van Rijn: Het korte antwoord is ja. Dat onderschrijf ik
zeer. Met al onze inspanningen rondom alle actiepunten en de communicatie daarover denk ik dat de situatie is ingetreden dat je dat met recht en
reden kunt zeggen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): De jeugdhulp, jeugdbescherming en
jeugdreclassering gaan over naar de gemeente. Wij komen in een
transitiefase. Deze commissie spreekt wel vaker met de Inspectie
Jeugdzorg, maar wat minder vaak met de Inspectie voor de Gezondheidszorg, waaronder een deel van de jeugdhulp valt. Wil de Staatssecretaris deze houding ook daar bevorderen of bewerkstelligen als die er nog
niet is?
Staatssecretaris Van Rijn: Ik zal ook hier maar weer het korte antwoord
geven: ja.
Mevrouw Rebel (PvdA): De Staatssecretaris noemde net ook het belang
van de opleidingen. Kan hij aangeven in hoeverre het thema van de
seksualiteit, seksuele diversiteit en seksuele weerbaarheid al is ingebed in
de opleidingen voor jeugdhulpverleners?
Staatssecretaris Van Rijn: Niet als parate kennis. Ik denk dat het nu in die
professionaliseringstrajecten vooral gaat om het herkennen van mogelijk
seksueel misbruik en geweld en de maatregelen die je daartegen kunt
nemen. Dat is nog iets anders dan het klimaat rondom seksualiteit. Dat is
ook precies de discussie die wij nu met het onderwijs voeren. Ik kom er zo
nog op terug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

8

Mevrouw Rebel (PvdA): Dank, juist ook omdat we het net hadden over
het feit dat het vaak bij pupillen onderling gebeurt. Het is belangrijk dat
die weerbaarheid wordt meegenomen.
Staatssecretaris Van Rijn: Voorzitter. Mijn collega van Veiligheid en
Justitie gaat straks in op de vragen die zijn gesteld over de financiële
regelingen op het gebied van hulp aan en ondersteuning van slachtoffers.
Laat ik van mijn kant toch even mijn waardering uitspreken voor de inzet
van de slachtoffers zelf om mee te denken over en bij te dragen aan het
beleid en de regelingen die er komen rondom seksueel misbruik. Zonder
de betrokkenheid van de slachtoffers en in het bijzonder van de bestuursleden van de lotgenotenorganisaties, was het in de benen krijgen van niet
alleen losse acties, maar een samenhangend dienstenpakket voor
slachtoffers niet mogelijk geweest.
Ik realiseer mij maar al te goed hoe moeilijk het is voor een slachtoffer van
seksueel misbruik om dat te verwerken en om dan ook nog mee te praten
over hoe het beter kan, niet zozeer om los te komen van de eigen situatie,
maar om die vreselijke ervaring te gebruiken om iets soortgelijks bij
anderen te voorkomen. Daar kan alleen maar gepaste bewondering voor
worden uitgesproken en ik wil dat op deze plek dan ook graag doen. Ik
hoop dat de erkenning van het feit dat iets heel vreselijks is gebeurd wat
nooit had mogen gebeuren, en het kunnen bijdragen aan een beter beleid
voor de toekomst, toch enige troost kan bieden voor slachtoffers die
zoiets vreselijks is overkomen. Op deze plek wil ik dat van mijn kant nog
eens even benadrukken.
Het is belangrijk om niet alleen maar bij het maken van regelingen te leren
van de ervaringen die nu worden opgedaan. Daarom heb ik met lotgenotenorganisaties en met Slachtofferhulp Nederland afgesproken dat zij ook
monitoren wat de ervaringen van slachtoffers zijn met het dienstenpakket
dat nu gemaakt is. Van welke diensten wordt er gebruikgemaakt? Wat zijn
de ervaringen daarmee? Wat vinden zij ervan? Zo wordt als het ware door
de slachtoffers zelf een kwaliteitscontrole uitgeoefend op wat we bedacht
hebben. Op basis daarvan kan het dienstenpakket continu geoptimaliseerd worden, zodat we ook kunnen leren voor de toekomst. Het gaat er
niet alleen om, mee te praten in de ontwikkeling van het beleid. Het gaat
er ook om, te bezien hoe een en ander in de praktijk loopt, zodat we
kunnen bijsturen daar waar dat gezien door de ogen van de slachtoffers
zelf nodig is.
Er is een aantal vragen gesteld. Lopen slachtoffers die gebruikmaken van
hun recht om dossiers in te zien tegen knelpunten aan? Dat was een vraag
van mevrouw Rebel en van mevrouw Bergkamp. Wij hebben gevraagd
aan de slachtofferorganisaties om het te melden als zij knelpunten
ondervinden bij het inzien van dossiers. Die knelpunten zijn tot dusverre
niet gebleken. Ik formuleer het zo, omdat die knelpunten er wel kunnen
zijn. Daar wil ik alert op blijven. Knelpunten zouden gemeld moeten
worden als mensen ze ervaren. Waar mensen soms wel tegenaan lopen,
is dat de dossiers er gewoon niet meer zijn. Dat kan een heel belangrijk
knelpunt zijn. Dan denk je: hoe kan dat nou? Zijn ze dan weg? Zijn ze dan
verdwenen? Ik kan mij voorstellen dat dit een heel ongemakkelijk gevoel
kan geven. De afspraak met Jeugdzorg Nederland en Slachtofferhulp
Nederland is dat slachtoffers die problemen ondervinden bij het inzien
van een dossier, contact kunnen opnemen met Jeugdzorg Nederland.
Jeugdzorg Nederland neemt dan contact op met de instelling. Bovendien
hebben beide partijen in een convenant een bepaling opgenomen over
het inzien van dossiers. Afgesproken is dat instellingen meewerken aan
het verstrekken van informatie die het slachtoffer nodig heeft in de
procedure. Ik heb naar aanleiding van de motie van mevrouw Bergkamp
afgelopen zomer een instructiebrief aan alle jeugdzorginstellingen en de
Raad voor de Kinderbescherming gestuurd. In die brief staat dat ik van
alle instellingen verwacht dat zij volledige medewerking verlenen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

9

wanneer slachtoffers van seksueel misbruik een beroep doen op het
inzagerecht van een dossier. De instructie is uit. Er is veel samenwerking
op dat punt. Knelpunten kunnen worden gemeld. We kunnen nooit
uitsluiten dat er knelpunten worden ervaren, maar ik denk dat we in dit
geval het maximale hebben gedaan om ervoor te zorgen dat knelpunten
boven water komen, als ze er echt zijn.
Mevrouw Rebel vroeg naar de wettelijke bewaartermijnen. Het blijft een
lastig dilemma, omdat de meningen ook van verschillende cliënten nogal
van elkaar verschillen. Er zijn cliënten die eigenlijk liever willen dat
dossiers zo snel mogelijk verdwijnen, omdat ze er niet elke keer mee
geconfronteerd willen worden. Er zijn echter ook slachtoffers die er juist
aan hechten dat het dossier bewaard wordt, zodat zij er gebruik van
kunnen maken als ze dat willen. Dat heeft mij ertoe gebracht, een andere
benadering te kiezen. Misschien moeten we maar niet praten over het
wijzigen van de wettelijke bewaartermijnen, maar ervoor zorgen dat de
vraag wat er met een dossier moet gebeuren zo veel mogelijk bij de cliënt
zelf wordt gelegd. Dan zou standaard de werkwijze zijn dat een dossier na
afloop van een bewaartermijn aan de cliënt wordt meegegeven als de
cliënt daarom verzoekt. De cliënt moet daar aan het begin van de
behandeling op gewezen worden. Dan is dat vooraf bekend. Deze
werkwijze bespreken we nu met de betreffende brancheorganisatie en de
VNG. We hebben dus geen formele discussie, maar eerder een praktische.
We stellen de cliënt hierin centraal en kunnen de werkwijze aan het begin
van de behandeling al melden. Dan kan de cliënt na afloop van de
bewaartermijn daarop een beroep doen.
Mevrouw Rebel vroeg ook of ik met de Minister van OCW in overleg zou
willen treden om meer vaart te krijgen in het agenderen van het thema
seksualiteit. Ik ben met mevrouw Rebel van mening dat het van groot
belang is om het thema seksualiteit op een meer structurele en passende
manier met jongeren te bespreken en dat daarin een belangrijke taak ligt
voor het onderwijs. Ik wijs erop dat in het onderwijs een belangrijke stap
gezet is. Per 1 december 2012 zijn de kerndoelen van het onderwijs
aangepast, waardoor scholen een verdere stimulans krijgen om aandacht
te besteden aan een gezonde seksuele ontwikkeling en het bevorderen
van seksuele weerbaarheid. Bespreken is dus niet alleen aan de orde als
er iets misgaat, maar juist ook aan de voorkant, om het maar zo te zeggen.
Het gaat erom, de seksuele weerbaarheid en de eigen keuzevrijheid te
benadrukken. Ik deel met mijn collega van OCW de mening dat in het
bespreekbaar maken van seksualiteit een ongelofelijk belangrijke rol is
weggelegd voor de leraren. Ik ondersteun van harte de activiteiten die
mijn collega van OCW onderneemt om dat nog beter te doen. Ik ben
gaarne bereid om dit onderwerp permanent met mijn collega te blijven
bespreken om te bezien of we kunnen komen tot verdere impulsen. Dat
past ook bij de motie die de Kamer hierover heeft aangenomen. Dit staat
ook bij mijn collega van OCW vrij hoog op het lijstje. Zij heeft inmiddels
een inventarisatie bij pabo’s en lerarenopleidingen in gang gezet en wij
hebben de indruk dat men zich ook bij Onderwijs volledig bewust is van
de urgentie van dit probleem. Uiteraard ben ik bereid om contact op te
nemen met de Minister van OCW om de urgentie die de Kamer voelt nog
een keer aan haar over te brengen. Ik herhaal dat dit thema ook bij haar
grote urgentie heeft.
Mevrouw Rebel, mevrouw Kooiman en mevrouw Bergkamp vroegen naar
de continue screening. De vorige keer dat we hierover een debat voerden,
heb ik mij positief uitgelaten over de gedachte. Ik zei echter ook dat ik de
resultaten wilde afwachten van de invoering ervan in de kinderopvang.
Die resultaten komen zo ongeveer nu beschikbaar. Een opmerkelijk beeld
is dat het bij de verklaring van geen bezwaar omtrent het gedrag (VOG)
niet zozeer gaat om de persoon zelf, maar veel meer om huisgenoten en
gastouders. Dat is er natuurlijk wel een indicatie van dat dit tamelijk
belangrijk kan zijn als het bijvoorbeeld gaat om pleegouders. Ik sta er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

10

positief tegenover, maar realiseer mij ook dat er nogal wat uitvoeringsconsequenties aan kunnen zitten. Kunnen we dat uitvoeren voor degenen
die de verklaring moeten gaan verstrekken? Hoe moet dat geïmplementeerd worden? Ik vind het nog te vroeg om daar antwoord op te geven. Ik
ben positief, samen met de Kamer, over de resultaten die bij de kinderopvang worden geboekt. Ik sta ook positief tegenover de gedachte om dit
breder in te voeren, ook op ons terrein, om het maar zo te zeggen. Ik
vraag de Kamer om mij even de gelegenheid te geven om uit te zoeken
wat de uitvoeringsconsequenties daarvan zijn en de kosten, ongetwijfeld
ook een aspect waarnaar wij moeten kijken. Ik beloof de Kamer dat ik voor
de zomer met een standpunt ter zake zal komen.
Mevrouw Rebel (PvdA): Ik ben uiteraard blij met de bereidwilligheid om
ernaar te kijken. Ik realiseer mij dat dit niet per direct mogelijk is, maar
denk dat we met de positieve resultaten van de screening in de kinderopvang echt wel een verbeterslag kunnen maken, ook in de jeugdzorg.
Ondertussen zie ik dat er net een brief namens beide Staatssecretarissen
is verstuurd over pleegouders en shopgedrag. Ik kan mij voorstellen dat
dit onderwerp daarbij mooi meegenomen kan worden. Daarbij wordt ook
aandacht besteed aan huisgenoten. Al lezend denk ik tijdens uw betoog
dat dit daarop een mooie aanvulling kan zijn.
Staatssecretaris Van Rijn: Dat ben ik met mevrouw Rebel eens.
Voorzitter. Mevrouw Bergkamp, mevrouw Van der Burg en anderen
hebben gevraagd hoe het zit met de implementatie van het kwaliteitskader. Op dit moment zijn de jeugdzorginstellingen volop bezig met de
implementatie van het kwaliteitskader. De instellingen maken daarbij
onder andere gebruik van de adviezen van de kennisinstituten over
methoden en technieken. De commissie-Rouvoet legt deze maand allerlei
bezoeken af bij een aantal organisaties om zich zelf op de hoogte te
stellen van de voortgang en eventuele knelpunten die zich voordoen. Het
beeld van de commissie-Rouvoet tot nu toe is dat jeugdzorgorganisaties
de implementatie serieus ter hand nemen. Nu er veel speelt rondom de
transitie van de jeugdzorg, zou je je kunnen afvragen of er wel voldoende
aandacht is voor seksueel misbruik, maar het is stellig de indruk van de
commissie-Rouvoet dat dit wel het geval is.
Overigens wijs ik erop dat ook de Inspectie Jeugdzorg toezicht zou
houden op de naleving van het kwaliteitskader. Wij kunnen dan aan de
ene kant impulsen en kennis overdragen – commissie-Rouvoet en breed
kwaliteitskader – en hebben aan de ander kant toch ook een formele
toezichtskant. De Inspectie Jeugdzorg zal toezien op de naleving van dat
kwaliteitskader.
Hoe zorgen we er nu voor dat dit een urgent thema blijft en niet alleen
maar een van de acties is die we nu afspreken? Ik denk dat het Kwaliteitskader voorkomen seksueel misbruik een erg belangrijk instrument is om
op de agenda te houden. Ik zei net al dat het integraal onderdeel zal zijn
van de inspectieactiviteiten. De komende jaren zal de Inspectie Jeugdzorg
systematisch aandacht besteden aan de thema’s seksualiteit en seksueel
misbruik. Ook de Taskforce kindermishandeling en seksueel misbruik,
onder voorzitterschap van de heer Van der Laan, heeft dit als speerpunt in
het werkprogramma opgenomen. Men zal dus niet alleen alle acties van
de commissie-Samson in de gaten houden, maar vooral op de agenda
zien te zetten, en daar ook op houden, hoe we seksueel misbruik kunnen
voorkomen. Vanuit het departement houd ik zeer nauw contact met
Jeugdzorg Nederland en de taskforce. Op gezette tijden bespreken we de
voortgang. Ik zei net al dat ik erg verheugd ben over het feit dat ook de
jongeren zelf een eigen taskforce hebben gevormd om ons op dat punt
scherp te houden en om door andere ogen te bezien of we dingen
vergeten of aanvullende maatregelen moeten nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

11

Mevrouw Van der Burg vroeg of we lotgenoten en ervaringsdeskundigen
niet veel meer zouden kunnen inzetten. Ik vind dat een heel belangrijk
thema waarmee we zorgvuldig moeten omgaan. Er zijn lotgenoten en
slachtoffers die hun ervaring heel graag ten dienste stellen ter verbetering
van het beleid. We moeten echter ook respect hebben voor lotgenoten en
slachtoffers die zeggen: vraag me dat niet, want ik ben er nog lang niet
aan toe; ik zit nog midden in mijn eigen verwerkingsproces. Dat kan ik ook
heel goed begrijpen. Ik sta er positief tegenover. Ik weet dat sommige
mensen in deze zaal een actieve bijdrage leveren aan de inzet van
ervaringsdeskundigheid bij instellingen of bij opleidingen. Dat wordt niet
alleen gewaardeerd, maar het heeft ook een grote impact. Je kunt immers
op papier van alles en nog wat verzinnen, maar als je het hoort van
iemand die het zelf heeft ervaren, kom je er ook achter dat je echt anders
moet kijken, dat je sommige dingen niet ziet, omdat je die alleen maar
kunt zien als je die heel slechte en negatieve ervaringen hebt. Ik heb daar
grote waardering voor en ik ben van mijn kant graag bereid om te bezien
hoe ervaringsdeskundigheid nog breder ingezet kan worden.
De inspectie staat er ook voor open om ervaringsdeskundigheid te
gebruiken. Het gaat mij op voorhand iets te ver om te zeggen: laat die
ervaringsdeskundigen dan meegaan bij de inspectie. Ik zou deze mensen
niet willen belasten met de formele verantwoordelijkheid van het toezicht,
maar ik vind het wel heel goed dat ervaringsdeskundigheid wordt ingezet
bij de voorbereiding van inspecties, bij de ontwikkeling van beleid en bij
de plannen van de inspectie waar men naartoe moet gaan om te kijken.
Het gebeurt nu al, maar ik denk dat het nog veel meer moet gebeuren. Ik
zal bij de inspectie nagaan op welke wijze nog meer gebruik kan worden
gemaakt van de kennis en ervaring van lotgenoten.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Dank voor deze positieve houding.
Uiteraard gaat het om slachtoffers-lotgenoten die dit zelf willen. Een
aantal van hen heeft tegenover mij gezegd dat ze dat juist een heel
waardevolle bijdrage zouden vinden. Ik heb er heel veel waardering voor,
ook gezien wat ze hebben meegemaakt, dat ze zelf die stap willen nemen.
Het staat buiten kijf dat het hun eigen keuze moet zijn. Ik wil wel iets
verder gaan dan die mensen betrekken bij de ontwikkeling van beleid. Ik
denk dat zij door schade en schande wijs zijn geworden, helaas. Dat geven
zij zelf ook aan. Daardoor hebben zij een intuïtie of een gevoeligheid
ontwikkeld die wij niet hebben voor situaties die een risico opleveren.
Daarom is het bij uitstek belangrijk dat zij mee kunnen gaan, zonder dat zij
met de formele inspectie belast worden. Het kan ook in een andere vorm
zijn, maar ik denk dat het juist belangrijk is dat zij ter plekke aanwezig zijn
om deze informatie te delen. Ik zou er heel tevreden over zijn als de
Staatssecretaris bereid zou zijn om te zoeken naar een vorm daarvoor,
met de partijen, want Jeugdzorg Nederland zou daar ook bij betrokken
moeten worden.
Staatssecretaris Van Rijn: Misschien moet ik het zo doen dat ik eens in
den brede bezie hoe wij de ervaring, kennis en kunde van lotgenoten en
slachtoffers kunnen inzetten, niet alleen maar bij de beleidsontwikkeling,
maar ook bij de inspectie, bij opleidingen of bij instellingen. Ik wil dat wel
breder bekijken, maar vanuit de grondhouding dat het ongelofelijk
belangrijk is dat er ook echt gebruik van wordt gemaakt als mensen bereid
zijn om dat te doen. Ik ben er namelijk echt van overtuigd dat zij dingen
kunnen zien die wij niet zien, en van die ervaring moeten we gebruikmaken. Ik zeg graag toe dat ik breed wil kijken hoe dat kan op het gebied
van beleid, inspectie, opleidingen en instellingen. Ik zal samen met
Jeugdzorg Nederland bezien hoe we dat nog een verdere impuls zouden
kunnen geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

12

Mevrouw Van der Burg (VVD): Dank voor deze toezegging. Kan de
Staatssecretaris nog aangeven op welke termijn dat gebeurt? Wil hij
daarbij in het kader van de participatiemaatschappij ook de vraag
meenemen of dat niet alleen vrijwillig kan, maar misschien ook in de
vorm van een arbeidspool?
Staatssecretaris Van Rijn: Zou het een gelegenheid zijn dat ik dat meld bij
de eerstvolgende GIA-rapportage te doen, net voor de zomer? We hebben
er net eentje gestuurd.
De voorzitter: Ik hoor mevrouw Van den Burg zeggen dat we gelukkig
zijn als het iets eerder kan.
Staatssecretaris Van Rijn: Iets eerder dan net voor de zomer? Dat lukt me
wel.
Mevrouw Van den Burg vroeg of op de website van Slachtofferhulp
Nederland gewezen kan worden op de praktijk dat men dossiers bij de
Raad voor de Kinderbescherming of de rechtbank kan opvragen. Mijn
college komt hierop terug.
Ten slotte was er nog een vraag van mevrouw Kooiman over de vertrouwensartsen. Mijn beeld is dat we dit punt nu juist geborgd hebben in de
discussie over de Jeugdwet. Er was even discussie over de vraag of we nu
moeten regelen dat mensen in dienst zijn of dat we moeten regelen dat er
altijd een vertrouwensarts beschikbaar is. Mijn beeld is dat we dat tot
tevredenheid geregeld hebben, maar ik wil dit signaal serieus nemen en
met de vertrouwensartsen spreken. Dan zie ik of er inderdaad nog een
ander signaal is. In die zin hechten wij er samen aan dat dit goed geregeld
wordt. Dat heb ik bij de behandeling van de Jeugdwet ook zo uitgesproken. Ik zal bekijken of er nog verdere knelpunten zijn en daar serieus
aandacht aan besteden.
Mevrouw Kooiman had nog een vraag gesteld over de ratio begeleiderpupil. Daar hebben we vaker over gesproken. We hebben vaker gezegd
dat niet goed is vast te leggen wat de optimale ratio is, omdat dit heel
afhankelijk is van de problematiek die je tegenkomt. De goede ratio is niet
in een landelijke norm vast te leggen. We hebben de vraag tevens
voorgelegd aan de inspectie. Die zegt ook: pas op met een landelijke ratio,
want die sluit niet aan bij de manier waarop een instelling moet functioneren. Het is aan het veld om daaraan via een beroepsnorm invulling te
geven, in overleg met de inspectie. Het is een punt waaraan voortdurend
aandacht wordt besteed, ook door de inspectie, of de situatie ter plekke
zodanig is dat er adequate behandeling en begeleiding van jongeren kan
plaatsvinden en dat zal de aandacht van de inspectie ook houden.
Mevrouw Bergkamp (D66): Ik heb nog even een vraag. Ik weet niet of de
Staatssecretaris van Justitie mijn vraag gaat beantwoorden hoe we een
commissie-Samson voorkomen. Dat vroeg ik ook naar aanleiding van het
rapport van de Universiteit van Leiden waarin wordt aangegeven dat de
kans op seksueel misbruik nog steeds negen keer zo hoog is ten opzichte
van een normale situatie. Daar hoor ik toch graag nog een antwoord op,
omdat dit voor mij een essentiële vraag is, kijkend naar de toekomst.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik bedoelde dat te zeggen in antwoord op de
Kamerbreed aangenomen motie waarin er is gevraagd hoe we het niet
alleen op de agenda houden, maar er ook voor zorgen dat het niet weer
ontspoort. Dit is hét onderwerp dat we ook met de Taskforce kindermishandeling en seksueel misbruik bespreken. We proberen alle aanbevelingen zo goed mogelijk op een rij te zetten, op een rij te houden en ook te
blijven volgen. Ook hiervoor geldt: het is heel goed dat wij dit doen, maar
hoe zorgen we er nu voor dat we dit soort situaties in de toekomst kunnen
voorkomen? Dat is nog niet zo gemakkelijk. Er moet in de samenleving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

13

een ongelofelijk brede bewustwording zijn dat seksueel misbruik voor kan
komen, dat je heel alert moet zijn op signalen en dat het veilig, verstandig
en wijs is om dingen heel vroegtijdig te signaleren en erover te praten.
Permanente aandacht en communicatie zijn natuurlijk ook noodzakelijk.
In elke ontmoeting met de Taskforce kindermishandeling en seksueel
misbruik doen we twee dingen. We lopen alle acties na om te bezien of ze
op orde zijn en te bekijken welke rapportcijfers wij als het ware daarvoor
halen. Daarnaast vragen we ons altijd af wat we nog meer kunnen doen
om dit soort situaties in de toekomst te voorkomen. Daarbij acht ik een
paar dingen essentieel: openheid, transparantie, bewustwording, er veilig
over kunnen spreken en kijken of we daar andere bronnen voor kunnen
vinden. Heel interessant vond ik bijvoorbeeld het gesprek dat ik met de
jongeren had bij de oprichting van de jongerentaskforce. Zij zeiden dat zij
op school met vrienden of vriendinnen over andere dingen praten dan
thuis met ouders of met professionals. Dat kan ook een heel belangrijke
bron zijn. Ik heb dan ook tegen die jongeren gezegd dat dit een van de
punten is die ik graag verder met hen samen wil uitwerken: hoe kunnen
wij het onderwijs betrekken in het voorkomen van seksueel misbruik? Het
staat heel hoog op mijn agenda. We kunnen geen algemene uitspraak
doen dat we het kunnen voorkomen, maar we kunnen er wel alles aan
doen dat het echt niet meer in deze mate zal gebeuren.
Mevrouw Bergkamp (D66): Ik snap het verhaal beleidsmatig en bewustwording is ook heel belangrijk, maar in mijn gesprekken met Bureau
Jeugdzorg en met jongeren merk ik dat het bij elkaar zijn van jongeren in
een residentie leidt tot misbruik. Dat is gewoon een feit. Dat zie je ook in
de rapportage. De vraag is wat je daar nu in de praktijk mee verandert,
want dat is een belangrijke suggestie. Hoe ga je om met de feitelijke
situatie van jongeren in een residentie? Dat vergroot immers de kans, laat
ik het wat zorgvuldiger uitdrukken...
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ja, dat lijkt me beter.
Mevrouw Rebel (PvdA): Dat lijkt me beter, ja.
Mevrouw Bergkamp (D66): Tjonge jonge, het lijkt wel de Muppetshow!
Hoe zorg je ervoor dat je dat soort dingen voorkomt? Die feitelijke situatie
is immers een voedingsbodem voor misbruik.
De voorzitter: Dank u wel mevrouw Bergkamp. Ik wil aan mijn collega’s
vragen om er niet doorheen te spreken als een collega aan het woord is.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik denk dat het heel veel te maken heeft met de
acties die we nu ondernemen. Laten we uitgaan van de veronderstelling
dat de alertheid moet worden vergroot als je meer jongeren om heel
vervelende redenen bij elkaar moet zetten, omdat ze uit de thuissituatie
gehaald moeten worden. Als je te maken krijgt met instellingszorg of met
begeleiding, moet je alerter zijn om de kans op misbruik te verminderen.
Ten eerste moeten de professionals in zo’n situatie extra alert zijn, omdat
de kans op misbruik dan groter is. Ten tweede moet daar in de opleiding
van die professionals veel meer aandacht voor zijn, en ten derde moeten
zij tijdens hun werk rekening kunnen houden met verborgen signalen. Dan
zijn we weer bij het punt van mevrouw Van der Burg over de ervaringen
van lotgenoten of slachtoffers die je daarbij, evenals in de opleiding en in
de om- en bijscholing, een rol kunt laten spelen. Ik denk toch dat het
antwoord is: bewustwording, transparantie, veilig kunnen melden en
verhoogde alertheid van professionals. Als je in zo’n situatie zit, moet je
extra goed opletten, omdat gebleken is dat de kans op misbruik dan
gewoon groter is. Bewustwording, transparantie en het vak lijken mij de
echte antwoorden voor dit vraagstuk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

14

De voorzitter: Ik wil mijn collega’s vragen om hun vragen kort te stellen,
anders moet ik heel streng optreden.
Mevrouw Rebel (PvdA): Zitten er in de taskforce ook vertegenwoordigers
van jongeren die uit deze instellingen komen? Zij kunnen immers met hun
achtergrond een specifieke bijdrage leveren aan hoe dit het beste onder
de aandacht van deze groep kan worden gebracht.
Staatssecretaris Van Rijn: Nee, die zitten daar niet in, en nu ik dit
uitspreek, kan ik alvast de vervolgvraag bedenken. Daarom was ik nu juist
zo gelukkig met die taskforce jongeren, omdat ook in die kring wordt
nagedacht over de vraag hoe het beleid vormgegeven moet worden. Ik
heb al contact gelegd met de taskforce van de heer Van der Laan om de
contacten met elkaar te verstevigen, zodat we dat breder kijken ook met
elkaar kunnen verbinden.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Excuus aan mevrouw Bergkamp, maar ik
reageerde net volstrekt spontaan, want ik ken heel veel jongeren van heel
dichtbij en die zouden heel beledigd zijn, en terecht, door zo’n generalistische opmerking dat het risico groter is.
De voorzitter: Mevrouw Van der Burg, dit is buiten de orde van deze
vergadering. Het is vriendelijk dat u uw excuses wilt aanbieden, maar ik
wil de vergadering niet langer ophouden.
Mevrouw Bergkamp (D66): Ik neem de excuses in ontvangst, maar
mevrouw Van der Burg zei ook nog wat ik ermee bedoeld zou hebben.
Laat ik het voor de duidelijkheid herhalen. Als je jongeren bij elkaar zet in
een residentie, is de kans groter dat er iets gebeurt. Dat blijkt ook uit het
rapport van de commissie-Samson. Dat bedoelde ik met mijn opmerking
te zeggen.
De voorzitter: Wij laten het hierbij. Ik dank u vriendelijk.
Dan is het nu tijd voor de beantwoording van de Staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie.
Staatssecretaris Teeven: Voorzitter. Het is misschien niet verstandig dat ik
mij bemoei met de orde van uw vergadering, maar misschien is het
verstandig dat mevrouw Keijzer van de CDA-fractie, die iets later is
binnengekomen, eerst het woord voert. Dan kan ik bij de beantwoording
haar vragen ook meenemen.
De voorzitter: Helaas is zij verlaat geweest. Ik geef haar alleen in tweede
termijn het woord. Dan heeft zij de kans om haar vragen alsnog te stellen
en u kunt daar in uw tweede termijn antwoord op geven.
Staatssecretaris Teeven: Voorzitter. Dank voor wat de leden hebben
opgemerkt. Dank ook voor de vriendelijke woorden van de zijde van de
leden over de inzet van mijn collega en mij. Het is een belangrijk
onderwerp en het is belangrijk dat we terugkijken. Het is goed dat we dat
nog voor het reces doen.
De Staatssecretaris van VWS heeft al gesproken over datgene wat we met
betrekking tot de ondersteuning van en door de lotgenotenorganisaties
doen. Laat helder zijn dat ik nu zal spreken over die twee regelingen. We
zijn ons er natuurlijk zeer van bewust dat het leed van slachtoffers niet in
geld kan worden uitgedrukt, noch met geld kan worden weggenomen. We
hopen echter wel dat een financiële tegemoetkoming, als die wordt
verstrekt, voor enige genoegdoening kan zorgen voor hetgeen mensen is
aangedaan. Het zal voor velen moeilijk zijn om de gebeurtenissen met
bewijs te staven. Geheel in lijn met de aanbeveling van de commissie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

15

Samson hebben we dus de regeling voor schrijnende gevallen opgesteld,
vergelijkbaar met het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Dat is een
tijdelijke regeling en die kent een relatief lichte bewijslast, die vooral
gericht is op het onderbouwen van de aannemelijkheid van de gebeurtenis. Daarnaast hebben we de situatie dat de Staat of een verantwoordelijke instelling mogelijk aansprakelijk kan worden gehouden voor het
misbruik. Dan hebben we een speciale regeling, die vergelijkbaar is met
de RKK-regeling, namelijk het Statuut voor de buitengerechtelijke
afhandeling van civiele vorderingen tot schadevergoeding in verband met
seksueel misbruik in jeugdzorginstellingen en pleeggezinnen, kort het
statuut geheten. Dat geldt overigens niet alleen voor rijksinstellingen,
maar ook voor instellingen die zijn aangesloten bij Jeugdzorg Nederland,
voor instellingen die het statuut hebben geaccepteerd. Ik zal daar zo
dadelijk nog iets over zeggen, want daar is ook een vraag over gesteld.
Beide regelingen zijn in de tweede helft van juli 2013 gepubliceerd. Ze zijn
sinds 1 september 2013 van kracht. Samen met het Schadefonds
Geweldsmisdrijven en Slachtofferhulp Nederland is hard gewerkt aan de
voorbereiding van de uitvoering. Het schadefonds voert beide regelingen
uit. Voor het behandelen van aanvragen in het kader van het statuut is er
inmiddels een speciale civiele kamer met onafhankelijke deskundigen
ingericht bij het schadefonds. Slachtofferhulp Nederland kan mensen
ondersteunen bij het doen van een aanvraag, zowel praktisch als
emotioneel. Ik denk dat complimenten op hun plaats zijn voor wat
Slachtofferhulp Nederland en het schadefonds hebben gepresteerd, want
ze hebben ook in zeer korte tijd de uitvoering ter hand genomen. In zeven
situaties is er bijstand gegeven door een advocaat, in twee gevallen bij het
statuut, in vijf gevallen bij de Tijdelijke regeling Tegemoetkoming seksueel
misbruik. Verschillende leden vroegen naar de stand van zaken. Die is als
volgt, en dan geef ik de facts and figures per 13 december 2013. Het
Schadefonds Geweldsmisdrijven heeft 180 aanvragen voor de tijdelijke
regeling gekregen en 49 aanvragen voor het statuut. Van de 180
aanvragen voor de tijdelijke regeling is er op 27 aanvragen inmiddels
beslist. 23 aanvragen zijn toegewezen en er is een gemiddeld bedrag van
ruim € 14.000 toegekend. Vier afwijzingen met betrekking tot de tijdelijke
regeling zijn gebaseerd op het feit dat de aanvrager niet in een jeugdzorginstelling of in een pleeggezin is misbruikt. Tegelijkertijd moet ik echter
ook vaststellen dat er op dit moment nog geen aanvraag is afgewezen op
basis van het feit dat niet aannemelijk is gemaakt dat er seksueel misbruik
heeft plaatsgevonden. Dat is nog niet gebeurd. Die vier afwijzingen
hadden puur en enkel betrekking op het feit dat ze formeel op geen enkele
manier onder de tijdelijke regeling te brengen waren.
Met betrekking tot het statuut hebben we een andere situatie. Daar heeft
een aantal leden over gesproken. Ik zal straks ingaan op de specifieke
vragen. Er zijn inmiddels acht aanvragen doorgestuurd naar de instellingen. De volgende stap is dat de instellingen zullen reageren op de
aanvraag. De verwachting is dat er heel snel meer aanvragen naar de
instellingen kunnen worden doorgestuurd. Als de instellingen hebben
gereageerd, dan kunnen begin volgend jaar – we denken aan januari – de
eerste hoorzittingen door de commissie worden gepland. De Kamer zal
door middel van rapportages Geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) op
de hoogte worden gehouden van de stand van zaken van de uitvoering.
We zullen dus iedere keer rapporten hoe het ervoor staat.
Dan kom ik nu bij de specifieke vragen. Daar is een groot aantal van
gesteld. Ik loop ze per lid van de commissie een voor een af. Mevrouw
Rebel heeft een vraag gesteld over de statuutprocedure. Zij heeft terecht
geconstateerd dat die procedure zwaarder is dan die van de tijdelijke
regeling. Hoe worden die slachtoffers ondersteund? Dat gebeurt op
verschillende manieren en ook door verschillende partijen. Het is
misschien toch goed om te benadrukken dat de procedure in het kader
van het statuut qua bewijslast en zwaarte van procedure zelf altijd nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

16

veel lichter is dan een reguliere civiele procedure. Er is veel verschil in
bewijslast tussen de tijdelijke regeling, het statuut en de reguliere civiele
procedure.
Als eerste ondersteunt Slachtofferhulp Nederland slachtoffers, emotioneel
en praktisch, bij het doen van een aanvraag. Die ondersteuning kan
bestaan uit het geven van verdere uitleg over de regelingen, samen
bekijken wat er al aanwezig is aan steunbewijs en wat er verder nog nodig
is, maar ook ondersteuning bij het bezoek aan instanties waar bijvoorbeeld archiefstukken terug te vinden zijn. Dat gebeurt ook. Daarnaast
kunnen lotgenotenorganisaties slachtoffers ondersteunen, in emotionele
zin, maar ook bij het zoeken naar steunbewijs. Ook dat gebeurt. Slachtoffers kunnen voorts gebruikmaken van een wettelijk vertegenwoordiger
als zij zelf het voeren van een procedure heel bezwaarlijk en heel zwaar
vinden. Die ondersteuning kan ook door een advocaat gegeven worden.
Dat gebeurt in een aantal gevallen ook. In het kader van het statuut kan
een advocaat verzoeken om toevoeging bij de Raad voor Rechtsbijstand
indien er sprake is van financiële onvermogendheid. Tevens kan naast en
aanvullend op de financiële rechtsbijstand het schadefonds een
vergoeding van maximaal € 2.000 toekennen voor de kosten van een
advocaat.
Tot slot acht ik het nog van belang dat de instellingen zelf er allemaal voor
gekozen hebben om deel te nemen aan het statuut. Mijn collega en ik
verwachten daarvan geen starre proceshouding. Dat is ook wel onder de
aandacht gebracht van de instellingen. Verwacht wordt een houding van
gezamenlijk onderzoeken wat er is gebeurd in het verleden. Dat is de
houding die wij van de instellingen verwachten. Het statuut brengt een
zwaardere bewijslast met zich mee. De instellingen moeten zich dus
kunnen verweren. Zij moeten ook iets kunnen zeggen over de opmerkingen die zijn gemaakt. Als slachtoffers dat echt te zwaar vinden, kunnen
ze in het kader van de tijdelijke regeling een verzoek indienen. Dat is ook
door velen gedaan. Als je die procedure volgt, dan blijft de instelling
buiten beeld en heb je daar dus niets mee te maken. Dan gaat het er puur
om, het aannemelijk te maken.
Mevrouw Rebel (PvdA): Dank voor de toelichting. Ik zou graag zien dat in
de rapportages ook opgenomen wordt in hoeverre mensen op basis van
de zwaarte mogelijk besluiten tot een procedure onder de tijdelijke
regeling. Ik zie graag dat dit goed gemonitord wordt.
Staatssecretaris Teeven: Als wij dat weten, kunnen wij dat uiteraard doen.
Het is echter niet altijd bekend. Soms staken mensen ook zonder een
reden aan te geven, maar doen daarna wel een beroep op de tijdelijke
regeling, zonder dat direct het verband kan worden gelegd dat mensen
het te zwaar vinden. Soms is dat bekend en soms niet. Dat weten we niet
altijd.
Mevrouw Rebel (PvdA): Ik begrijp het, maar misschien is het goed om
met de betrokken steunorganisaties te bezien of zij hier specifiek naar
kunnen vragen. Ze kunnen vragen of mensen kiezen voor een procedure
onder de tijdelijke regeling omdat ze een procedure onder het statuut niet
willen aangaan of ermee doorgaan, omdat die te zwaar is. Kan daar actief
naar gevraagd worden?
Staatssecretaris Teeven: Wij zullen dat doen.
Een andere vraag van mevrouw Rebel betrof de inzage in het dossier in
het kader van het statuut. De instellingen die zijn aangesloten bij het
statuut hebben een samenwerkingsconvenant getekend: VWS, V en J, het
Schadefonds Geweldsmisdrijven en Stichting Slachtofferhulp Nederland.
Daarin is afgesproken dat de instellingen meewerken aan het delen van
informatie als dat nodig is voor het voeren van de procedure. Als blijkt dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

17

dit niet gebeurt, wordt de instelling daarop aangesproken. Dat gebeurt al
op dit moment en dat is in een aantal voorkomende situaties gebeurd.
Overigens is het vaak niet mogelijk om inzage te geven, om de doodeenvoudige reden dat soms al zo veel tijd is verstreken dat het dossier feitelijk
niet meer bestaat.
Mevrouw Rebel heeft gevraagd hoe het staat met de aanvragen van
nabestaanden onder het statuut. Tot de peildatum 13 december is er door
één nabestaande een aanvraag bij het schadefonds ingediend. Op die
aanvraag is nog geen beslissing genomen. Aan dit onderwerp en het hele
pakket van maatregelen is bekendheid gegeven. De komende periode
moeten wij bezien hoe de regeling en de aanvragen zich verder ontwikkelen. Wij zullen steeds over de voortgang rapporteren via de
GIA-rapportage.
Mevrouw Bergkamp heeft gevraagd of een beroep op de schaderegelingen kan worden gedaan wanneer je in een particuliere instelling of een
pleeggezin bent misbruikt. Ja, zowel bij misbruik in particuliere instellingen die zijn aangesloten bij Jeugdzorg Nederland, als bij misbruik in
een pleeggezin kun je een beroep doen op de regelingen. Die
mogelijkheid is er. Voor beide regelingen geldt dat zij beperkt worden tot
die gevallen waarin het misbruik in een residentiële instelling dan wel in
een pleeggezin heeft plaatsgevonden. Het gaat nadrukkelijk niet om het
eigen gezin. Hiervoor is gekozen omdat de regeling in aansluiting op het
rapport van de commissie-Samson specifiek bedoeld is voor slachtoffers
van misbruik in jeugdzorginstellingen en pleeggezinnen. Misbruik in het
eigen gezin valt hiermee dus buiten de reikwijdte van de regeling. Dat
heeft ook met die vier afwijzingen te maken waar ik net over sprak. Verblijf
bij familie in het kader van netwerkpleegzorg kan overigens onder
omstandigheden wel onder de reikwijdte van de tijdelijke regeling vallen,
maar dat hangt van de individuele omstandigheden af. Het is steeds aan
de commissie van het Schadefonds Geweldsmisdrijven om alle omstandigheden van het individuele geval te beoordelen en te bepalen of
aanspraak bestaat op een van beide regelingen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Wij spreken natuurlijk met slachtoffers die
in een jeugdzorginstelling geplaatst zijn en die in het weekend voor verlof
naar huis worden gestuurd, terwijl bekend is dat een van de familieleden
in het verleden veroordeeld is voor seksueel misbruik. Ik neem aan dat er
in dit soort gevallen de mogelijkheid is van schadevergoeding.
Staatssecretaris Teeven: Ik zei al dat het van de individuele omstandigheden in het concrete geval afhangt. Wij moeten hier geen individuele
casussen gaan bespreken. Als een medewerker wist van het misbruik,
maar niet ingreep, dan zou ik mij in zo’n omstandigheid kunnen
voorstellen dat dit onder de regeling valt. Als in het verleden misbruik in
het eigen gezin heeft plaatsgevonden, maar daarin verandering is
gekomen na verblijf in een instelling, dan valt dit niet per definitie onder
de tijdelijke regeling. Dat zijn echt verschillende situaties.
Mevrouw Bergkamp heeft gevraagd of slachtoffers met een beperking het
schadefonds en de regelingen weten te vinden. Dat is het geval. Voor het
statuut en de tijdelijke regeling zijn circa acht aanvragen ingediend. Alleen
als er een jeugdzorgcomponent aan zit, komen deze mensen in
aanmerking.
Mevrouw Bergkamp (D66): Dank voor de reactie waaruit blijkt dat
mensen met een beperking ook gevonden worden. Ik kan het mij
voorstellen dat dit wel een andere aanpak behoeft. Kan de Staatssecretaris daar een toelichting op geven?
Staatssecretaris Teeven: Mensen met een verstandelijke beperking weten
vaak de weg te vinden om een aanvraag in te dienen, maar hebben ook de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

18

mogelijkheid zich te laten vertegenwoordigen door een wettelijk vertegenwoordiger. In concrete situaties blijken mensen inderdaad niet zelf de
procedure te voeren, maar zich te laten vertegenwoordigen. Mocht
iemand met een verstandelijke beperking ervoor kiezen om dit te doen,
dan wordt daarmee rekening gehouden bij de bespreking en behandeling
van de aanvraag.
Mevrouw Van der Burg heeft gevraagd waarom een medewerker op de
hoogte moet zijn als voorwaarde voor een slachtoffer om in aanmerking
te komen voor de regelingen. Bij misbruik in een pleeggezin en het
kunnen aanspreken van een instelling hierop is vereist dat de instelling op
de hoogte is gebracht. Als niet adequaat is ingegrepen op signalen, dan
moet een instelling zich hiervoor verantwoorden. Dit is een eis in het
statuut; het is gebaseerd op het civiele recht en op tegenspraak. Voor de
tijdelijke regeling geldt dit expliciet niet. Dat is dus echt een verschil. Op
het moment dat een instelling wordt aangesproken, op het moment dat
een instelling aansprakelijk wordt gesteld, moet er de mogelijkheid zijn
van tegenspraak. Dat heeft ook te maken met de vraag van mevrouw Van
der Burg over dossiers die naar de instelling gaan. Als je een beroep doet
op het statuut, dan is er sprake van tegenspraak. Als je een beroep doet
op de tijdelijke regeling, dan is dat niet zo.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik zit hier even op te kauwen. Stel dat er in
het gezin tegenbewijs is van andere kinderen. Stel dat een van de
pleegouders steunbewijs levert. Geldt dit dan ook?
Staatssecretaris Teeven: Bij een beroep op de tijdelijke regeling geldt de
aannemelijkheid en dan zal die snel worden geaccepteerd, zeker als er
andere personen in het gezin een uitspraak over doen. Als je een beroep
doet op het statuut en instellingen aansprakelijk stelt, rijksinstellingen of
particuliere instellingen, dan moet tegenspraak mogelijk zijn. In dat geval
is steunbewijs van alleen het slachtoffer niet voldoende.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik vind dit toch bijzonder. Je zou ook
kunnen zeggen dat de instelling verantwoordelijk was voor het screenen
van een veilige omgeving. Als een kind heel jong is, kan het het misbruik
nooit zelf hebben aangekaart. En dan wordt tegen de instelling gezegd dat
zij gevrijwaard is? Ik vind dat een moeilijke situatie, waar ik over wil
nadenken.
Staatssecretaris Teeven: De regeling is vastgesteld en kan niet meer
worden gewijzigd. Het is prima dat mevrouw Van der Burg er nog op
kauwt, maar er verandert niets meer aan de regeling. Ik heb daarnet al iets
gezegd over de proceshouding die de Staatssecretaris van VWS en ik
verwachten van instellingen die op basis van het statuut aansprakelijk
worden gesteld. De procedure van het statuut is lager en minder
moeizaam dan de civiele reguliere regeling voor de rechtbank. Ook als er
steunbewijs door het slachtoffer wordt aangevoerd, moet een instelling
zich kunnen uitspreken over datgene wat haar wordt verweten. Om die
reden worden de dossiers in het kader van het statuut met elkaar gedeeld.
De proceshouding die wij verwachten van een instelling die met het
statuut te maken heeft, is dus wezenlijk anders dan wanneer het gaat om
een reguliere civiele regeling. Wij willen niet eindeloos doorprocederen
tot wij als instelling misschien toch nog eens een keer gelijk krijgen. Dat
speelt bij het statuut niet, maar je moet je natuurlijk wel kunnen
uitspreken over datgene wat over een instelling wordt gezegd.
Mevrouw Van der Burg heeft gevraagd of bekend is dat slachtoffers ter
ondersteuning van hun aanvraag zaken kunnen opvragen bij de Raad voor
de Kinderbescherming en de rechtbank. Dat is inderdaad bekend. Het kan
ook zinvol zijn om bij de raad of de rechtbank navraag te doen. Het
schadefonds en Slachtofferhulp Nederland zijn hiervan op de hoogte en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

19

wijzen slachtoffers hierop. Ter facilitering is er een aanspreekpunt van
Slachtofferhulp Nederland en het Schadefonds Geweldsmisdrijven bij de
raad en bij het OM. Slachtofferhulp Nederland zal dit vandaag nog op de
website zetten. Wat ik nu mededeel, zal vandaag nog bekend worden
gemaakt.
Mevrouw Van der Burg heeft gezegd dat er zorgen zijn dat de dossiers van
slachtoffers die aan de commissie-Samson zijn overhandigd, ook aan de
tegenpartij worden gegeven. Hebben slachtoffers zelf zeggenschap over
wat er met de dossiers en de informatie gebeurt? Ik heb daar net al over
gesproken. In het statuut is opgenomen dat het schadefonds alle stukken
naar alle partijen verstuurt. Alle partijen beschikken dus over het volledige
dossier. Als een slachtoffer niet wil dat een instelling over bepaalde
gegevens beschikt, dan worden dergelijke stukken niet met derden
gedeeld en niet meegenomen in de beoordeling door het schadefonds.
Dat geldt bijvoorbeeld ook voor een melding bij de commissie-Samson.
Het schadefonds vraagt dit ook altijd aan het slachtoffer. Wat wil je? Wil je
dat jouw dossier gedeeld wordt en ter kennis van de instelling wordt
gebracht of wil je dat niet? Het is nadrukkelijk onderwerp van de besprekingen. Het slachtoffer heeft dus zelf regie op de bewijsvoering. Het
slachtoffer kan zelf beslissen over hoeveel men weet van wat hem of haar
is overkomen. Dat is geregeld met het oog op het bewaken van de privacy
van de slachtoffers. Slachtoffers die helemaal niets willen delen met de
instelling waar het misbruik heeft plaatsgevonden, kunnen zich niet op het
statuut beroepen. Zij moeten zich op de tijdelijke regeling beroepen.
Er is in het kader van het statuut over de uitwisseling van informatie
afgesproken dat de verantwoordelijke instelling nadrukkelijk in beeld is.
Daar gelden dezelfde regels als bij een civiele procedure voor de rechter.
Men heeft het recht om in te zien wat er over de gang van zaken binnen
de instelling wordt gezegd.
Worden alle slachtoffers bereikt? Er wordt op dit moment gemonitord om
inzicht te krijgen in het aantal aanvragen. Op basis van deze gegevens en
op basis van signalen van mensen die niet weten dat de regelingen
bestaan, bekijken wij in de loop van 2014 of het nodig is om meer
aandacht voor de regelingen te creëren. In september is in huis-aanhuisbladen een advertentie over de regeling geplaatst. Dat heeft een
dekking van 95%. Ik kan mij voorstellen dat wij dat in het eerste of tweede
kwartaal van 2014 herhalen.
Mevrouw Kooiman is ingegaan op de financiële regelingen, de bijstandsuitkering, de inkomstenbelasting, de toeslagen, de schenk- en erfbelasting
en de studiefinanciering. De tegemoetkoming is uitgezonderd van de
middelentoets van de Wet werk en bijstand. De schadevergoeding telt niet
mee voor de inkomstenbelasting en is daarom in de meeste gevallen ook
niet van invloed op de hoogte van de studiefinanciering.
Wanneer een schadevergoeding ertoe leidt dat het vermogen in box 3
boven het heffingsvrije vermogen komt, dan kan de schadevergoeding
wel enige invloed hebben. De tegemoetkoming die slachtoffers van
seksueel misbruik krijgen, is geen inkomen in de zin van de Wet op de
inkomstenbelasting. Dat geldt voor het volledige bedrag van de tegemoetkoming in de schade. Die tegemoetkoming bestaat zowel uit smartengeld
als uit een materieel deel, plus een eventuele aanvullende tegemoetkoming in de schade als gevolg van het verlies van arbeidsvermogen. Dat
geheel valt niet onder de Wet op de inkomstenbelasting. De tegemoetkoming is niet uitgezonderd van de vermogensbelasting. Als de tegemoetkoming eenmaal is ontvangen, dan maakt zij deel uit van het vermogen en
valt de opbrengst onder box 3. Het uitgangspunt is dat in box 3 gewoon
alle bezittingen belast zijn, ongeacht waar ze vandaan komen. Dat is het
systeem van de wet.
Financiële tegemoetkomingen die slachtoffers van seksueel misbruik
krijgen, hebben geen gevolgen voor de werknemersverzekeringen en
evenmin voor de overige socialezekerheidsuitkeringen. Als iemand na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

20

toekenning van een tegemoetkoming overlijdt, dan maakt de uitkering
deel van het vermogen van de overledene uit en dan wordt zij dus
betrokken in de erfbelasting. Wordt de uitkering echter op basis van artikel
6 van de regeling toegekend aan een nabestaande, dan is geen erfbelasting verschuldigd.
Tegemoetkomingen worden uitgezonderd van het vermogen dat meetelt
voor het vaststellen van toeslagen.
De voorzitter: Ik dank beide bewindspersonen voor de beantwoording in
eerste termijn. Ik stel voor de tweede termijn een spreektijd van twee
minuten voor. De leden mogen maximaal één keer interrumperen.
Mevrouw Rebel (PvdA): Voorzitter. Dank voor de beantwoording van de
vele vragen. Ik waardeer de pragmatische benadering ten aanzien van de
bewaartermijnen, maar ik wil wel graag worden geïnformeerd over de
wijze waarop slachtoffers geïnformeerd worden over de consequenties
hiervan. Op welke wijze zal slachtoffers worden uitgelegd wat de
consequenties zijn van het wel of niet houden van hun dossier?
Ik ben blij met de positieve houding jegens continue screening, maar ik
pleit voor meer voortvarendheid dan «voor de zomer». Ik heb ook het
begrip «ruim voor de zomer» gehoord. Kunnen wij niet kiezen voor «het
voorjaar»? Op dat moment wil ik de stand van zaken kennen rond de
consequenties voor de uitvoering, de kosten en dergelijke.
Mevrouw Bergkamp (D66): Voorzitter. Ik dank beide Staatssecretarissen
voor hun reactie. Ik ben blij met de toezegging dat in gesprek wordt
gegaan met de VNG over opleidingen in de jeugdzorg. Het is goed dat wij
nog een brief krijgen met concrete informatie over de mogelijkheden in de
jeugdzorg qua budget voor na- en bijscholing. Dat moeten wij kunnen
meenemen in het overleg over de professionalisering van de jeugdzorg.
Ik ben ook blij met de reactie op de insteek van de dossiers. De regie en de
verantwoordelijkheid liggen op een gegeven moment bij de mensen zelf.
Het is goed dat er urgentie komt voor het aspect van de seksualiteit in de
opleiding. Ik herinner aan een motie van ons hierover.
Ook dank voor de zorgvuldige uitvoering van de motie om de Bureaus
Jeugdzorg te instrueren, zodat zij weten hoe zij hiermee moeten omgaan.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie gaf aan dat er op een goede
manier wordt omgegaan met mensen met een beperking. Toch wil ik
vragen of in overleg kan worden getreden met organisaties voor mensen
met een beperking om te bekijken of alles gedaan is om deze groep te
bereiken.
Er ontstond discussie over de grotere kans op misbruik van jongeren als
zij bij elkaar in een residentiële instelling zitten. Zou het een idee zijn om
die taskforce jeugd, die ik een heel goed initiatief vind, te vragen of daar
praktische ideeën voor leven?
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor
de beantwoording, de toezeggingen en het werk dat zij doen. Ik hoor ook
van de slachtofferorganisaties dat die inzet erg gewaardeerd wordt. Wij
gaan ervan uit dat dit in de toekomst zo blijft. Ook de Kamer moet
buitengewoon alert blijven. Dat zijn wij aan de slachtoffers verplicht.
Het is goed dat ervaringsdeskundigen worden ingezet. Als het eerder kan
dan «voor de zomer», bijvoorbeeld per 1 april, zou dat heel fijn zijn.
Het is goed dat de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft
toegezegd dat de tekst op de website komt in helder Nederlands en niet in
juridische termen.
Ik herinner aan mijn vraag over zwaar geweld in de regeling van Samson.
Wat de privacy betreft begrijp ik het dat de dossiers moeten worden
overgedragen, maar mijn vraag is er ook op gericht of duidelijk gemaakt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

21

kan worden wie inzage in die dossiers mogen hebben en hoe lang. Dat is
namelijk waar slachtoffers mee zitten.
Wat de pleeggezinnen betreft zei de Staatssecretaris dat de regelingen van
het statuut niet kunnen worden aangepast, maar het is heel raar dat
kinderen die onder jouw verantwoordelijkheid in een pleeggezin zijn
geplaatst, nu ook met steunbewijs geen mogelijkheid hebben om een
beroep te doen op de regeling. Ik blijf dat moeilijk vinden.
De voorzitter: Ik geef het woord aan mevrouw Keijzer, die aan het begin
van dit overleg niet aanwezig kon zijn.
Mevrouw Keijzer (CDA): Voorzitter. Ik redde het niet om eerder aanwezig
te zijn en ik zal mij nu dan ook zeer bescheiden opstellen, al was het maar
om te voorkomen dat ik vragen ga stellen die al door mijn collega’s zijn
gesteld. Ik wilde hier toch aanwezig zijn om daarmee het belang uit te
drukken dat ook de CDA-fractie aan dit onderwerp hecht.
In de brief van de Stichting SKIP (Seksueel Kindermisbruik Instellingen
Pleeggezinnen) staat een opmerkelijke passage over de begeleiding door
NMI-mediators. Ik weet niet of dit al aan de orde is geweest, maar als
voormalige gecertificeerd mediator viel daar mijn oog op. Als je mensen
slachtoffers laat begeleiden, moet dat gebeuren door mensen die
verstand hebben van bemiddeling en begeleiding. Graag een reactie.
Voorzitter: Van der Burg
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Ik dank beide bewindspersonen voor
het werk dat zij hebben verzet en voor de uitgebreide uitleg, met name die
over de financiële regelingen. Het is voor slachtoffers niet altijd even
gemakkelijk om te begrijpen waar zij wel of niet recht op hebben en hoe
het precies gaat met belastingen. Gelukkig zijn er organisaties als
Slachtofferhulp Nederland, die daarin uitermate goede begeleiding
bieden. Ik ben blij dat de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie dit nog
even op een rij heeft gezet. Soms wordt in specifieke situaties belasting
geheven op het schadebedrag. Wordt daarmee rekening gehouden bij de
uitkering? Ik kan het mij voorstellen dat slachtoffers er niet altijd rekening
mee houden.
De Staatssecretaris van VWS wil voor de zomer met een brief komen over
de continue screening. Ik had liever gehoord dat hij het een fantastisch
idee vindt en dat hij het wil gaan regelen. Ik zou het liever onder de
kerstboom toegezegd krijgen en in de zomer een brief krijgen over de
manier waarop het gebeurt.
Over de begeleider-kindratio zegt de Staatssecretaris terecht dat het per
groep, per instelling anders geregeld kan zijn. Ik weet dat de commissieRouvoet hier specifiek naar wilde kijken. Wanneer komt die commissie
met haar bevindingen? Wanneer horen wij hoe Jeugdzorg Nederland dit
wil gaan regelen? Dat er toezicht moet zijn op een groep, daarover zijn wij
het allemaal wel eens.
Voorzitter: Kooiman
Staatssecretaris Van Rijn: Voorzitter. Over de manier waarop cliënten
geïnformeerd worden over de inzage in de dossiers en de bewaartermijnen, heb ik toegezegd dat ik dat in de eerste helft van volgend jaar zal
opschrijven. Hetzelfde geldt voor de verklaring omtrent het gedrag. Ik heb
mij positief uitgelaten in de zin dat wij dit gewoon moeten gaan regelen,
maar ik wil wel even de uitvoeringsconsequenties en de kosten daarvan
bekijken. Mijn aanbod om dat mee te nemen in de GIA-rapportage was er
niet op gericht om daarmee te wachten tot die rapportage. Het moet
gewoon zo snel mogelijk, wat mij betreft in het voorjaar. Ik wijs wel op het
belang van samenhangende rapportages. Er worden heel veel acties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

22

ondernomen. Een tijdje terug hebben wij tegen elkaar gezegd: laten wij
een paar momenten in het jaar kiezen waarop wij rapporteren, zodat ook
de Kamer in staat is om de samenhang in het oog te houden. Vandaar
mijn aarzeling om tussentijds aparte dingen te doen. Wees ervan
overtuigd dat ik dit ga aanpakken. Als er eerder nieuws over is, ben ik
graag bereid om dat te melden. Laten wij uitgaan van het voorjaar.
Mevrouw Bergkamp heeft gevraagd naar de professionalisering en de
opleiding. Ter gelegenheid van het wetsvoorstel zullen wij daar zeker op
ingaan. Ik denk dat mevrouw Van der Burg er terecht op wees dat het een
verantwoordelijkheid is van werkgevers en werknemers om afspraken te
maken over vormings- en opleidingsbeleid. Niettemin is het goed om
zicht te hebben op wat er gebeurt. Dat wil ik dus graag meenemen. Haar
suggestie om de taskforce jeugd te vragen naar praktische ideeën bij
instellingen neem ik graag mee. Dat zullen wij doen.
Ik steun de oproep van mevrouw Van der Burg om het punt hier en in de
samenleving hoog op de agenda te houden. Ik onderstreep dit graag. Het
is ook goed om er regelmatig met de Kamer over te spreken. Dat was ook
de reden voor die GIA-rapportages. Wij moeten dit in ieder geval een paar
keer per jaar in samenhang bekijken.
Mevrouw Keijzer heeft gevraagd naar de bemiddeling. De brief is volgens
mij net binnengekomen. Alles wat eraan kan bijdragen om de hulp en
nazorg aan slachtoffers te verbeteren, wil ik aangrijpen. Ik ga graag in
gesprek met de briefschrijfster. Wij moeten nut en noodzaak bekijken.
Misschien kunnen wij het gebruiken. Ik zeg graag toe dat wij dit samen
gaan bekijken.
Mevrouw Kooiman heeft gevraagd wanneer de commissie-Rouvoet komt
met iets over de begeleider-kindratio. Het is onderzocht door de Inspectie
Jeugdzorg. Zij heeft aangegeven dat dit heel erg afhangt van de problematiek en de instelling. Er is geen nieuw onderzoek door de commissieRouvoet toegezegd. Wel is deze commissie bezig met een rondgang
inzake het kwaliteitskader. Overigens valt dit onder de norm voor
verantwoorde hulp, die echt integraal wordt meegenomen bij elk
inspectiebezoek. Het is dus vooral de inspectie die hierop moet toezien en
niet zozeer de commissie-Rouvoet, hoewel deze wel rondgaat om te
bekijken of men zich een beetje aan het kwaliteitskader houdt. Ik wil het
echt een taak van de inspectie laten zijn.
Staatssecretaris Teeven: Voorzitter. Mevrouw Bergkamp heeft gevraagd
om overleg tussen Slachtofferhulp Nederland en de organisaties voor
mensen met een verstandelijke beperking over de beste vormgeving. Dat
gaan wij gewoon doen.
Mevrouw Bergkamp heeft ook gevraagd naar de mogelijkheden om te
voorkomen dat in de toekomst misbruik in instellingen plaatsvindt. In
opdracht van het WODC is een onderzoek gestart naar de vraag wat er
bekend is over verklarende factoren die bijdragen aan of beschermen
tegen hernieuwd slachtofferschap, daderschap en overschrijdend
seksueel gedrag van kinderen. Dit onderzoek moet ook een aantal
residentiële handvatten bieden om te voorkomen dat seksueel misbruikte
kinderen binnen instellingen opnieuw slachtoffer of juist dader worden.
Wij verwachten dat dit onderzoek halverwege 2014 is afgerond.
Er is aandacht gevraagd voor de bewaartermijnen. De bewaartermijn van
het archief van de commissie-Samson staat in artikel 4 van de regeling.
Daarbij staat dat er geanonimiseerd wordt zodra dat mogelijk is en in
ieder geval met ingang van 1 januari 2016.
In de leden 1 en 2 van artikel 3 van het samenwerkingsconvenant dat de
twee ministeries, Slachtofferhulp Nederland en het Schadefonds
Geweldsmisdrijven met de instellingen hebben gesloten, staat over de
dossiers die in het kader van de regeling van het statuut worden gevormd
en die ter beschikking van de instellingen worden gesteld, dat de partijen
er zorg voor dragen dat zij gegevens die zij van elkaar ontvangen niet voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

23

een ander doel gebruiken dan voor het doel waarvoor de gegevens zijn
verstrekt. Er staat geen termijn bij, maar wel een doelbindingsprincipe. De
gegevens kunnen alleen worden gebruikt voor de procedure die wordt
gevoerd. Toestemming van de aanvrager om zijn of haar verklaring als
steunbewijs in andere zaken te gebruiken, wordt ook in de aanvraag
gevraagd. Er zit geen uiteindelijke termijn aan vast.
Als mensen steunbewijs hebben van bijvoorbeeld familieleden, dan kan
dat worden gebruikt, maar die verklaringen dragen bij aan de totale
procedure en worden dus ook aan de instellingen verstrekt.
Hoe zit het met het zware geweld, ook kijkend naar de RKK-regeling? De
commissie-Samson is daar nadrukkelijk niet voor ingesteld. Er is ook geen
informatie over bekend. In de RKK-regeling is uitgebreid aanvullend
onderzoek gedaan. In de commissie-Samson is er geen onderzoek naar
verricht. Wij hebben er op dit moment geen informatie over. Het ligt ook
niet in de bedoeling om dit op enigerlei wijze mee te nemen in de
regeling.
Mevrouw Kooiman heeft mij gevraagd of bij de uitkering rekening wordt
gehouden met de belasting op het schadebedrag. Ik heb gezegd dat alleen
in het kader van de vermogensbelasting belasting wordt geheven.
Daarmee wordt bij de uitkering geen rekening gehouden. Dat kan ook niet,
want het vermogen wordt pas vastgesteld per de eerste dag van het
volgende jaar. Je kunt geen voorinhouding laten plaatsvinden in het kader
van de vermogensbelasting. De vermogensbelasting bedraagt een paar
promille van elke duizend euro. Als je heel veel vermogen hebt, is het wel
veel geld, maar vaak zal het niet eens in de vermogensbelasting worden
betrokken. De kans op heffing is vaak vrij klein.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik kom nog even terug op de privacy en
bewaartermijn. De tegenstander, de andere partij, krijgt de dossiers en
mag die alleen gebruiken voor het desbetreffende doel. Is het mogelijk om
ervoor te zorgen dat na afhandeling de dossiers vernietigd worden? Ik kan
mij voorstellen dat dit voor het slachtoffer heel belangrijk kan zijn. Het
gaat immers om heel gevoelige informatie.
Staatssecretaris Teeven: Materieel is de informatie gekoppeld aan het
doel van de procedure, dus voor de duur van de procedure blijven de
stukken bewaard. Ik zal mij met Jeugdzorg Nederland en de rijksinstellingen verstaan over eventuele afspraken hierover. Bij de eerstvolgende
rapportage over geweld in afhankelijkheidsrelaties zal ik dit onderwerp
meenemen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Heel hartelijk dank, ook namens de
slachtoffers die hiermee zitten.
De voorzitter: Ik dank de collega’s voor hun inbreng en de bewindspersonen voor hun uitgebreide beantwoording. Ik dank de mensen in de zaal
en de mensen die het debat elders volgen. Ik heb van mevrouw Rebel
gehoord dat zij geen behoefte heeft aan een VAO.
Sluiting 11.55 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 435, nr. 15

24