Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 834

Problematiek rondom asbest

Nr. 175

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2020
Uit advies van de Gezondheidsraad1 uit 2010 bleek dat asbest gevaarlijker
is dan voorheen werd gedacht. De meest voorkomende gevolgen van
blootstelling aan asbest zijn longvlies- en buikvlieskanker (mesothelioom)
en longkanker. Het gezondheidsrisico van asbest wijkt niet vanzelf. Het is
dus niet de vraag of maar hoe we met elkaar voor een veilige, schone en
asbestvrije omgeving kunnen zorgen.
De laatste grootste bron van asbestvezels zijn asbestdaken. Deze zijn oud
en verweren steeds verder. Op 9 maart 2020 (Kamerstuk 25 834, nr. 167)
heb ik u geïnformeerd over de samenwerkingsverklaring die ik met
provincies, gemeenten en andere partijen heb getekend op 2 maart 2020.
Doel hiervan is om op een veilige manier het saneren van de resterende
asbestdaken in Nederland te versnellen. Met voorliggende brief informeer
ik – zoals toegezegd2 – Uw Kamer over de snelheid van saneren en de
resterende opgave (1) en de voortgang in de uitvoering van de samenwerkingsverklaring (2). Ik informeer u tevens over een aantal toezeggingen en
moties rondom asbest (3), het Productenbesluit asbest (4) en asbest
regelgeving voor Caribisch Nederland (5). U heeft mij gevraagd om
afdoening van de toezeggingen rondom de uitvoering van de activiteiten
in de samenwerkingsverklaring en het Productenbesluit asbest uiterlijk op
20-12-2020. Tevens bied ik u het rapport aan van een onderzoek dat SIRA
in mijn opdracht heeft uitgevoerd naar mogelijke financiële instrumenten
voor het ondersteunen van daksaneringen door bedrijven en agrariërs3.

1

Advies gezondheidsraad, «Dossier asbest: risico van milieu en beroepsmatige blootstelling,
03-06-2010. Kamerstuk 25 834, nr. 56.
2
ID 13639 (mondelinge toezegging, AO Leefomgeving, 15-10-2020 (Kamerstuk 29 383, nr. 347)),
ID 13453 (mondelinge toezegging, AO Externe Veiligheid, 10-06-2020 (Kamerstuk 28 089,
nr. 178)), ID 13359 (brief samenwerkingsverklaring, Kamerstuk 25 834, nr. 167).
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

kst-25834-175
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 175

1

1. Snelheid van saneren en resterende opgave
Uit de beschikbare cijfers blijkt dat na een stijging tussen 2014 en 2018
(van 5,9 miljoen m2 naar 12,8 m2 per jaar) het aantal gesaneerde daken
sinds medio 2019 gedaald is. Deze daling heeft zich ook voortgezet in 2020
(naar verwachting komt dit uit op 6,7 miljoen m2). Deze daling is
waarschijnlijk veroorzaakt door het eindigen van de subsidie op het
saneren van asbestdaken en het verwerpen van het wetsvoorstel om
asbestdaken te verbieden (juni 2019). In aanloop naar de Eerste Kamerbehandeling en de nasleep daarvan is tevens de onjuiste perceptie ontstaan
dat asbesttoepassingen niet risicovol zijn4. De buitengewone omstandigheden rond Covid-19 kunnen dit jaar ook hebben bijgedragen aan een
lager saneringstempo.
Het is daarmee goed verklaarbaar dat het saneringstempo tot het huidige
niveau is afgenomen. De aanpak via de samenwerkingsverklaring is
bedoeld om met een samenhangend pakket aan acties het
saneringstempo weer te verhogen om de resterende opgave van circa
80 miljoen m2 uit te kunnen voeren in het komende decennium.
2. Uitvoering samenwerkingsverklaring
In de samenwerkingsverklaring zijn acties afgesproken gericht op
bewustwording en communicatie, oprichting van een (leningen)fonds, het
ontzorgen van gemeenten, het gebruik maken van koppelkansen, het
vereenvoudigen van saneringen en monitoring. Aan deze acties wordt nu
hard gewerkt.
Sinds de ondertekening van de samenwerkingsverklaring op 2 maart jl.
hebben zes nieuwe gemeenten en twee bedrijven uit de asbest sector5 de
verklaring ondertekend. Het uitbreiden van het aantal deelnemers blijft
ook de komende jaren een belangrijk speerpunt.
De meer dan 40 activiteiten in de samenwerkingsverklaring onder de
hierboven genoemde hoofdthema’s zijn in uitvoering onder regie van het
Programmabureau Versnellingsaanpak Asbestdakensanering (hierna:
Programmabureau). Hieronder vindt u per thema de stand van zaken.
Communicatie/bewustzijn
Nut en noodzaak van het saneren van asbestdaken moet voor zowel
burgers als bestuurders op een begrijpelijke en eenduidige wijze breed
worden gecommuniceerd. De afgelopen maanden is daarom gewerkt aan
een praktische en aansprekende communicatiestrategie met duidelijke
kernboodschappen om de verschillende doelgroepen te voorzien in hun
informatiebehoefte.
Een concrete uitwerking daarvan is de pilot «Week van de Asbestvrije
Schuur» die oktober jl. is georganiseerd op initiatief van Milieu Centraal.
Doel van deze actie is eigenaren van kleine asbestdaken te stimuleren om
– waar mogelijk collectief – hun asbestdak te saneren. In de gemeente
Nieuwegein zijn bijvoorbeeld in dit kader 70 kleine daken gesaneerd. Dat
is voor deze gemeente 20% van het totaal aantal particuliere schuurtjes
met een asbestdak kleiner dan 35 m2. De gemeente ontzorgde de
bewoners met veiligheidspakketten, instructies, inpakmateriaal en
4
5

Zie «evaluatie subsidieregeling verwijderen asbestdaken», Kamerstuk 25 834, nr. 174.
Gemeente Beemster, gemeente Meppel, gemeente Purmerend, gemeente Raalte, gemeente
Utrechtse Heuvelrug, gemeente Eemnes, TIC bedrijf Sansidor en Adviesbureau Jan
Tempelman.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 175

2

beschermende kleding. Daarnaast haalde de gemeente op verzoek het
asbestafval gratis op en voerde het af.
In de gemeente Hof van Twente werd vooral ingezet op bewustwording
van het belang om de asbestdaken van schuurtjes te saneren. Lokale
berichtgeving en aandacht via social media motiveerden ook daar
30 dakeigenaren om daadwerkelijk hun asbestdak te vervangen. Gezien
het succes van deze pilot en de getoonde interesse door vele andere
dakeigenaren heb ik het voornemen om deze actie volgend jaar een
vervolg te geven door meer gemeenten aan te laten sluiten bij dit
initiatief.
Particulier fonds
Om particuliere dakeigenaren te helpen bij het saneren van hun asbestdak
is inmiddels een fonds opgericht waaruit leningen kunnen worden
verstrekt. De eerste bijdrage vanuit het Rijk is verstrekt aan de Stichting
Volkshuisvesting (SVn) die het fonds gaat beheren. De provincies en
gemeenten kunnen nu via SVn het fonds gaan operationaliseren. De
eerste provincies en gemeenten hebben zich inmiddels gemeld bij SVn en
zijn bezig met het opstellen van een lokale verordening of aanpassen van
een bestaande verordening om hun deelname aan het fonds te realiseren.
Naast de financiering van de sanering van asbestdaken wordt in het fonds
ook voorzien in de financiering van de sanering van asbestgevels,
verduurzaming, het eventueel geheel slopen van de opstal en het
eventueel meenemen van het verwijderen van de strook vervuilde bodem
onder een asbestdak. De Rijksbijdrage die ik hiervoor beschikbaar heb
gesteld bedraagt € 12 miljoen.
De motie van de leden Ziengs en Von Martels (Kamerstuk 34 675, nr. 24)
verzoekt om in overleg met de betrokken provincies te onderzoeken of en
hoe de aanpak van asbestleiendaken kosteneffectiever kan plaatsvinden
en, of er mogelijkheden zijn om de bewoners daarbij te ontzorgen. Helaas
is het zo dat het saneren van asbestleien arbeidsintensiever en dus
duurder is en dat geldt ook voor het aanbrengen van nieuwe asbestvrije
leien. Vooralsnog is er nog geen perspectief om hier een substantiële
verandering in aan te brengen. Aan het ontzorgen van eigenaren wordt
gewerkt in het kader van de samenwerkingsverklaring. Vanzelfsprekend
heb ik besloten om het saneren van asbestleien ook onder de reikwijdte
van het particuliere fonds te laten vallen.
Conform de motie van het lid Ziengs (Kamerstuk 28 089, nr. 176) wordt het
particuliere fonds actief onder de aandacht gebracht bij nog niet aangesloten provincies en gemeenten om hen te overtuigen alsnog aan te
sluiten. Het Programmabureau heeft hierin een belangrijke rol, evenals
SVn en de ambassadeurs van de versnellingsaanpak. Ook de voorgenomen financiële instrumenten voor zakelijke dakeigenaren zullen actief
onder aandacht worden gebracht.
Financiële instrumenten voor zakelijke dakeigenaren
Op 26 juni jl. (Kamerstuk 25 834, nr. 172) heb ik u geïnformeerd dat ik voor
het eind van dit jaar duidelijkheid wil hebben welke financiële instrumenten mogelijk geschikt zijn voor het ondersteunen van dak saneringen
door bedrijven en agrariërs. Deze opties zijn inmiddels verkend door SIRA
Consulting aan de hand van via enquêtes verzamelde informatie over
verschillende doelgroepen, een overzicht van bestaande en in ontwikkeling zijnde instrumenten en wensen en mogelijkheden van andere
overheden en andere partners. Bijgevoegd vindt u het onderzoeksrapport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 175

3

SIRA concludeert over de doelgroep dat circa 50% bereid en in staat is om
te saneren. Circa 30% is bereid, maar heeft onvoldoende eigen vermogen
of financieringsruimte. Circa 15% moet nog worden overtuigd van de
noodzaak. De resterende circa 5% is bewust van de risico’s maar niet in
staat te saneren vanwege de beëindiging van het bedrijf of door persoonlijke omstandigheden. Volgens SIRA zijn geen omvangrijke financiële
instrumenten nodig, omdat een belangrijk deel die niet nodig heeft en
omdat er al diverse regelingen zijn waarmee indirect ook het asbestdakenprobleem kan worden opgelost. SIRA wijst op regelingen voor bedrijfsbeëindiging met sloop, het aardbevingsfonds, financiële instrumenten van
mede-overheden waaronder asbest eraf zon erop en fiscale regelingen
voor investeringen en afschrijvingen.
SIRA beveelt het Rijk aan marktinitiatieven zoals «asbest dak eraf, zon er
op» te ondersteunen. Voor dit soort initiatieven is mogelijk behoefte aan
een borgstelling voor het renteverlies door de veelal lange periode tussen
het installeren van zonnepanelen en het kunnen aansluiten op het
distributienet. In overleg met het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat en de betrokken marktpartijen bezie ik of vanuit het Rijk daarin
kan worden voorzien zonder dat daarmee sprake is van staatssteun.
Daarnaast beveelt SIRA het Rijk aan een «klein» hoogrisicofonds op te
richten. Beoogde doelgroep zijn eigenaren die bijvoorbeeld via
handhaving of andere urgentie worden gedwongen het dak te saneren
maar onvoldoende inkomsten hebben voor een lening via de markt. Het
daarvoor benodigde budget is volgens SIRA circa € 8 miljoen. Ik verwacht
in het eerste kwartaal van 2021 deze businesscase en de daarbij
benodigde middelen verder uitgewerkt te hebben.
De hierboven genoemde financiële instrumenten vormen een onderdeel
van de brede aanpak via de samenwerkingsverklaring en de activiteiten
van het Programmabureau. SIRA doet in het rapport – naast de financiële
instrumenten – meerdere andere aanbevelingen die deze gezamenlijke
aanpak verder kunnen versterken. Deze aanbevelingen zien met name op
bewustwording en communicatie, maar ook op het aansluiten bij
bestaande (sanerings)maatregelen in de landbouw. Een deel van de
aanbevelingen wordt op korte termijn via het Programmabureau met de
samenwerkingspartners besproken.
Vereenvoudiging van saneringen en innovatie
Zoals uit de samenwerkingsverklaring blijkt is het gezamenlijk streven om
de uitvoering van de sanering en vervanging van asbestdaken te
vereenvoudigen en zo de kosten te beperken zonder dat daarbij de
veiligheid en gezondheid van werknemers of omstanders in gevaar wordt
gebracht.
In dat kader is dit jaar onder meer een blootstellingsonderzoek uitgevoerd,
u wordt hierover zo spoedig mogelijk geïnformeerd. Daarnaast loopt een
onderzoek naar de biologische afbraak van asbestvezels in de bodem en is
een financiële bijdrage toegezegd aan een TNO onderzoek naar verwering
van asbest. Dergelijke onderzoeken dragen bij aan weloverwogen keuzes
bij het vereenvoudigen van saneringen, ook in het licht van de lopende
stelselwijziging onder regie van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid. Zowel de bescherming van de werknemer die tijdens
het saneren van asbest kan worden blootgesteld alsmede de bescherming
van de leefomgeving staat hierbij centraal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 175

4

Verder constateer ik dat ook de markt aan het innoveren is, bijvoorbeeld
op het terrein van verwerking van asbest. Dit jaar ben ik aanwezig
geweest bij de opening van een bedrijf die ernstig verontreinigd staalschroot geschikt maakt voor recycling. Het bedrijf pakt daarmee de
transitie naar een circulaire economie daadwerkelijk op en zorgt ervoor
dat ernstige milieuproblemen als asbest, kwik en chroom(IV) op een
innovatieve wijze bestreden worden. Het smelten gebeurt elektrisch en de
behandeling in deze fabriek voorkomt emissies verderop in de keten, als
bijvoorbeeld chroom(VI)-emissies door hoogovens. Verder ontstaat
nieuwe werkgelegenheid en wordt het storten van afval voorkomen door
het invoeren van een stortverbod op asbesthoudend staalschroot via het
Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen (Bssa). Het recyclingproces leidt vervolgens tot een circulair product dat weer ingezet kan
worden als grondstof voor staalfabrieken. Het gaat om een innovatieve
methode en de initiatiefnemers hebben inmiddels een wereldwijd patent
verworven, waarmee het grootste gedeelte van het in Nederland
aanwezige verontreinigd staalschroot gerecycled kan worden.
Ontzorgen gemeenten
Gemeenten zijn in meerdere opzichten een essentiële schakel in het
stimuleren en faciliteren van de asbestdakensaneringen. De ervaring leert
dat eigenaren vaak bij gemeenten aankloppen voor informatie.
De afgelopen periode is onder meer ingezet op het delen van best
practices, het stimuleren van collectief saneren en de inzet van
erfcoaches. Momenteel wordt door het Programmabureau in samenwerking met de provincies Overijssel en Utrecht gewerkt aan een
informatieplatform voor erfcoaches en adviseurs. Hiermee kunnen zij
agrarische dakeigenaren beter begeleiden gedurende het hele saneringsproces, vaak in combinatie met andere investeringen op en rond het erf.
Hierbij worden niet alleen nationale en provinciale voorbeelden en
ondersteuningsmogelijkheden aangeboden, maar kunnen gemeenten ook
hun eigen specifieke oplossingsrichtingen toevoegen. Op deze manier
wordt zoveel mogelijk maatwerk geleverd in het ondersteunen van
asbestdaksaneringen om daarmee de drempel om tot sanering over te
gaan zo klein mogelijk te maken.
Meekoppelkansen
Versnelde sanering van asbestdaken kan in veel gevallen samenlopen met
opgaven in de energietransitie. In dat kader heb ik ervoor gekozen om ook
verduurzamingsmaatregelen onder de reikwijdte van het particuliere
fonds te laten vallen. Het gaat hierbij met name om het meefinancieren
van dakisolatie en/of zonnepanelen bij het saneren van een asbestdak.
Er lopen momenteel diverse initiatieven voor «asbest eraf, zon erop». Met
de provincie Groningen wordt onderzocht of sanering kan worden
meegenomen bij het herstel van aardbevingsschade. De gemeente Hof
van Twente heeft succesvol daken gesaneerd in combinatie met een
noodzakelijke bodemsanering. De gemeente Assen informeert asbestdakeigenaren actief over het koppelen van een sanering met het vergroenen
van het betreffende dak door middel van zonnepanelen of een sedumdak.
Deze en andere voorbeelden van meekoppelkansen worden actief door
het Programmabureau gedeeld met andere gemeenten en provincies om
hen te stimuleren te kiezen voor een zelfde of soortgelijke aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 175

5

Monitoring
Om de sanering van asbestdaken goed te kunnen volgen zijn gebiedsinventarisatie en een adequate land dekkende monitoring nodig van de
aanwezigheid van daken. Momenteel loopt een uitvraag om de landelijke
asbestdaken kaart (www.asbestversnelling.nl) te actualiseren. Daarna
wordt de geactualiseerde website actief onder de aandacht gebracht van
provincies, gemeenten en andere relevante partijen.
3. Moties en toezeggingen
Ik wil u graag informeren over een aantal toezeggingen en moties rondom
asbest.
Dumping asbestafval
Conform de gewijzigde motie het lid Kroger c.s. (Kamerstuk 34 675, nr. 33)
die ziet op het monitoren van het aantal incidenten van illegale stort van
asbest is er op ambtelijk niveau periodiek contact met Staatsbosbeheer.
Zij hebben laten weten dat uit de beschikbare cijfers vanaf 2014 geen
toename is van het aantal asbestdumpingen in gebieden die in beheer zijn
bij Staatsbosbeheer. Ik blijf in nauw contact met Staatsbosbeheer om
eventuele ontwikkelingen tijdig te signaleren.
Deelname verzekeraars en verzekerbaarheid van asbest daken
De verzekeraars vormen een belangrijke schakel in de aanpak van de
asbestdaken. Conform de motie van de leden Ziengs en Von Martels
(Kamerstuk 30 175, nr. 349) sta ik in nauw contact met het Verbond van
Verzekeraars en constateer dat -hoewel op dit moment nog geen
verzekeraar heeft aangegeven zich aan te willen sluiten- de branche
positief staat tegenover de samenwerkingsverklaring. De uitnodiging aan
de verzekeraars om deel te nemen blijft onverminderd staan.
Het is uiteraard aan elke verzekeraar zelf om zijn eigen polisvoorwaarden
en de hoogte van de premie te bepalen. Ik blijf hierover in contact met de
verzekeraars. Ik wil u ook verwijzen naar de binnenkort te verwachten
beantwoording van de eerder gestelde schriftelijke vragen (26 oktober
2020).
4. Productenbesluit asbest
Vanwege de samenloop met onder meer de invoering van de
Omgevingswet en wijzigingen in Arbeidsomstandighedenregelgeving
verwacht ik uw Kamer in het voorjaar een conceptbesluit voor te kunnen
leggen. De herziening van het Productenbesluit asbest is nodig om een
goede aansluiting op de Europese REACH-verordening tot stand te
brengen, aangezien mij was gebleken dat de betreffende regelgeving daar
niet goed mee was afgestemd.
5. Caribisch Nederland
In Caribisch Nederland ontbreekt het aan regelgeving voor asbest,
behoudens het saneren van asbest waar vanuit arbeidsomstandigheden
wel regelgeving in werking is getreden. Zoals gemeld in mijn brief van
11 mei jl. (Kamerstuk 25 834, nr. 169) is de afgelopen periode vanuit
Europees Nederland hulp geboden, bijvoorbeeld door op Bonaire
bestaande asbestverontreiniging en enkele sterk verweerde daken te
verwijderen. Een voorbeeld hiervan is de asbestsanering van een oude
garnalenkwekerij met omliggend terrein, dat werd gebruikt voor paintball
activiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 175

6

Voor Caribisch Nederland was het mijn voornemen u dit jaar een
conceptbesluit voor te leggen ter regulering van asbest. In overleg met
het lokale bestuur wordt dit in de vorm van een lokale verordening
opgepakt. Overleg is gaande om daar invulling aan te geven. Voor
regulering in nationale regelgeving resteert een importverbod, waarvoor
ik momenteel afweeg of dit aspect kan worden opgenomen in een breder
kader voor gevaarlijke stoffen.
Tot slot
Mijn beleid is erop gericht om – met de aanpak zoals beschreven in de
samenwerkingsverklaring – het komende decennium de asbestdakenproblematiek vrijwel geheel weg te nemen. Daarbij is het echter realistisch te
stellen dat dit met het vervallen van het wettelijke verbod moeilijker te
realiseren zal zijn. Wel voel ik een gedeelde urgentie en motivatie om
gezamenlijk de resterende asbestdaken in Nederland toch zo snel en veilig
mogelijk te verwijderen. Ook volgend jaar heeft de uitvoering van de
samenwerkingsverklaring en het betrekken van zoveel mogelijk partijen
daarom hoge prioriteit. Ik ben er van overtuigd dat we met de gekozen
aanpak op de goede weg zijn en ben zeer verheugd met de onverminderde inzet van alle partners die hieraan een bijdrage leveren.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 834, nr. 175

7