Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000

Nr. 2

NOTA OVER DE TOESTAND VAN ’S RIJKS FINANCIËN
Aangeboden 20 september 2011
Bijlagen bij de Miljoenennota 2012

kst-33000-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

2

Toelichting op de bijlagen

De Miljoenennota 2012 omvat in totaal dertien bijlagen. Hiervan worden
vier bijlagen, evenals voorgaande jaren, gepubliceerd op
www.rijksbegroting.nl. Het betreft de bijlagen «Horizontale toelichting»,
«Verticale Toelichting», «Toelichting op de belastingontvangsten» en
«Toelichting op de belastinguitgaven». Door de publicatie van deze
omvangrijke bijlagen op het internet, wordt papierbesparing mogelijk
gemaakt.
De volgende negen bijlagen vindt u in de Miljoenennota 2012:
Bijlage 1 Uitgaven en niet-belastingontvangsten

4

Bijlage 2 De belasting- en premieontvangsten

11

Bijlage 3 EMU-saldo

19

Bijlage 4 EMU-schuld

22

Bijlage 5 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven

23

Bijlage 6 Beleidsonderzoek

32

Bijlage 7 Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële
sector

37

Bijlage 8 Garantieoverzicht van het Rijk 2012

42

Bijlage 9 Onderbouwing accressen Gemeente- en Provinciefonds

46

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

3

1

Uitgaven en niet-belastingontvangsten

Tabel 1.1 laat zien hoe op basis van de totale netto uitgaven op de
Rijksbegroting op kasbasis gekomen wordt tot de netto uitgaven van de
centrale overheid op EMU-basis (conform tabel 2.1 in hoofdstuk 2). De
uitgaven op de Rijksbegroting zijn gebaseerd op de totale uitgaven per
departement zoals weergegeven in tabel 1.2. Daarvan worden de
niet-belastingontvangsten in mindering gebracht zoals die zijn
opgenomen in tabel 1.3. Het resultaat zijn de netto Rijksuitgaven op
kasbasis. Naast begrotingsgefinancierde uitgaven zijn er premiegefinancierde uitgaven. Deze uitgaven van de sociale fondsen worden toegevoegd om tot de netto uitgaven van de centrale overheid te komen, terwijl
de rijksbijdragen en rentebaten van de sociale fondsen in mindering
worden gebracht, aangezien dit onderlinge betalingen tussen Rijk en
sociale fondsen zijn. De laatste stap is om van uitgaven op kasbasis te
komen tot uitgaven op EMU-basis door te corrigeren voor
kas-transverschillen en financiële transacties. De Rijksbegroting wordt
namelijk op kasbasis opgesteld, terwijl het EMU-saldo – volgens Europese
methodiek – wordt berekend op transactiebasis.1 Daarnaast tellen
financiële transacties, zoals leningen en aan- en verkoop van staatsbezit,
niet mee in het EMU-saldo.
Tabel 1.1 Van netto uitgaven Rijksbegroting (kas) naar netto uitgaven centrale overheid (EMU-basis) (in miljoenen euro)

Totale uitgaven Rijksbegroting
Niet-belastingontvangsten Rijksbegroting
Netto Rijksuitgaven op kasbasis
Bij: Uitgaven sociale fondsen
Af: Rijksbijdragen en rentebaten sociale fondsen
Af: Ktv’s en financiële transacties netto uitgaven
Netto uitgaven centrale overheid EMU-basis

1

2011

2012

2013

2014

2015

bron

188 879
34 834
154 044
109 896
16 775
4 850
242 315

183 816
31 733
152 083
113 351
18 513
1 585
245 335

189 420
26 297
163 123
118 616
19 489
8 816
253 433

197 702
27 712
169 990
124 949
20 469
10 663
263 807

200 484
27 316
173 168
130 544
21 231
12 564
269 918

zie tabel 1.2
zie tabel 1.3
zie tabel 3.4
zie tabel 3.4
zie tabel 1.4
zie H2 tabel 2.1

In een begroting op kasbasis worden transacties geboekt in de periode waarin de betaling
plaatsvindt, in een begroting op transactiebasis worden transacties geboekt in de periode
waarin de rechten en verplichtingen zijn ontstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

4

Uitgaven en niet-belastingontvangsten

Tabel 1.2 Uitgaven begrotingen (in miljoenen euro)

1
2A
2B
3
4
5
6
7
8
9A
9B
10
12
13
15
16
50
51
55
58
59
63
64
AP
90
HGIS

De Koning
Staten-Generaal
Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Buitenlandse Zaken
Veiligheid en Justitie
Binnenlandse Zaken
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Nationale Schuld (Transactiebasis)
Financiën
Defensie
Infrastructuur & Milieu
Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Gemeentefonds
Provinciefonds
Infrastructuurfonds
Diergezondheidsfonds
BTW-compensatiefonds
Waddenfonds
BES-fonds
Aanvullende posten
Consolidatie1
Internationale Samenwerking2

Totaal

2011

2012

2013

2014

2015

40
144
123
69
446
10 844
11 549
5 294
34 131
18 649
9 987
8 379
11 234
6 080
30 806
18 383
18 573
1 218
8 250
22
3 026
82
25
– 920
– 7 555
(5 487)

40
142
111
60
428
11 724
11 408
4 809
33 694
15 637
10 773
7 866
10 806
5 373
31 066
17 565
18 334
1 117
7 987
10
0
0
25
2 218
– 7 376
(5 181)

40
134
107
61
278
11 927
11 223
4 859
34 043
20 036
9 968
7 730
10 485
5 091
31 398
16 969
18 298
1 131
8 113
10
0
0
25
5 048
– 7 552
(5 004)

39
132
106
60
257
12 549
10 996
4 400
33 942
25 311
9 658
7 780
10 561
4 722
31 679
17 221
18 193
1 117
8 432
10
0
0
25
8 387
– 7 875
(5 378)

39
131
104
61
257
12 961
10 852
4 327
33 570
27 299
9 516
7 702
9 421
4 566
32 167
16 922
17 800
958
7 374
10
0
0
25
11 141
– 6 719
(5 650)

188 879

183 816

189 420

197 702

200 484

1

Dit betreft de toerekening van de uitgaven van het Infrastructuurfonds aan de begroting van Infrastructuur & Milieu.
In deze tabel zijn de uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale
uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
2

Tabel 1.3 Niet-belastingontvangsten (in miljoenen euro)

1
2A
2B
3
4
5
6
7
8
9A
9B
10
12
13
15
16
55
58
63
AP
90
HGIS

2011

2012

2013

2014

2015

De Koning
Staten-Generaal
Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Buitenlandse Zaken
Veiligheid en Justitie
Binnenlandse Zaken
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Nationale Schuld (Transactiebasis)
Financiën
Defensie
Infrastructuur & Milieu
Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Infrastructuurfonds
Diergezondheidsfonds
Waddenfonds
Aanvullende posten
Consolidatie1
Internationale Samenwerking2

1
3
6
6
64
737
1 600
974
1 211
2 089
12 294
500
67
12 525
2 276
132
7 895
9
1
0
– 7 555
(150)

0
3
5
7
33
741
1 351
666
1 198
2 185
9 698
341
57
12 933
1 848
46
7 987
10
0
3
– 7 376
(142)

0
3
5
7
33
757
1 560
665
1 267
1 975
4 944
323
759
11 664
1 708
50
8 113
10
0
6
– 7 552
(150)

0
3
5
7
32
772
1 556
1 611
1 345
4 219
4 667
337
759
10 141
1 635
43
8 432
10
0
10
– 7 875
(144)

0
3
5
7
32
784
1 520
2 124
1 416
3 465
4 644
297
738
9 841
1 656
106
7 374
10
0
14
– 6 719
(133)

Totaal

34 834

31 733

26 297

27 712

27 316

1

Dit betreft de toerekening van de niet-belastingontvangsten van het Infrastructuurfonds aan de begroting van Infrastructuur & Milieu.
In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

5

Uitgaven en niet-belastingontvangsten

Tabel 1.4 Kas-transverschillen en financiële transacties (in miljoenen euro)
2011

2012

2013

2014

2015

Ktv aardgas
Kasbeheer
Verkoop staatsbezit
Studieleningen
Ktv’s en financiële transacties niet-belastingontvangsten

– 650
– 1 421
– 5 455
– 373
– 7 899

350
– 1 563
– 4 500
– 414
– 6 127

– 600
– 1 153
0
– 456
– 2 209

– 250
– 2 676
0
– 500
– 3 426

50
– 1 186
0
– 544
– 1 680

Overige ktv’s
Kasbeheer
Aankoop staatsbezit
Europees Stabilisatie Mechanisme (ESM)
Lening Griekenland
Lening VUT-fonds
Studieleningen
Overig
Ktv’s en financiële transacties uitgaven

– 411
– 8 045
– 300
0
– 2 191
210
– 1 802
– 211
– 12 749

520
– 4 519
– 300
0
– 1 091
– 100
– 1 841
– 381
– 7 712

3
– 7 431
0
– 915
– 175
– 380
– 1 845
– 283
– 11 025

– 34
– 11 303
0
– 915
42
200
– 1 814
– 266
– 14 089

– 52
– 12 250
0
– 915
318
720
– 1 805
– 259
– 14 244

4 850

1 585

8 816

10 663

12 564

346

583

781

705

483

5 196

2 169

9 597

11 368

13 046

Ktv’s en financiële transacties netto uitgaven
Ktv belastingen
Totaal ktv’s en financiële transacties

Tabel 1.5 geeft een overzicht van de netto uitgaven van de centrale
overheid (conform de budgettaire kerngegevens in hoofdstuk 2). Per
uitgavenkader wordt vervolgens in de tabellen 1.6 tot en met 1.8 een
overzicht gegeven van de betreffende uitgaven onder het kader,
opgebouwd op basis van de departementale begrotingen. De overige
netto uitgaven worden toegelicht in tabel 1.9.
Tabel 1.5 Netto uitgaven centrale overheid (in miljoenen euro)

Rijksbegroting in enge zin
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
Budgettair Kader Zorg
Netto uitgaven onder de kaders
Overige netto uitgaven
Totale netto uitgaven centrale overheid

2011

2012

2013

2014

2015

114 894
69 679
61 157
245 729
– 3 415
242 315

116 257
69 675
63 546
249 478
– 4 143
245 335

118 808
71 822
66 961
257 591
– 4 158
253 433

122 809
74 135
70 659
267 603
– 3 796
263 807

123 615
76 439
73 986
274 040
– 4 122
269 918

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

zie tabel 1.6
zie tabel 1.7
zie tabel 1.8
zie tabel 1.9
zie tabel 1.1

6

Uitgaven en niet-belastingontvangsten

Tabel 1.6 Netto uitgaven Rijksbegroting in enge zin (in miljoenen euro)

1
2A
2B
3
4
5
6
7
8
9A
9B
10
12
13
15
16
50
51
55
58
60
61
64
80
81
84
86

De Koning
Staten-Generaal
Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Buitenlandse Zaken
Veiligheid en Justitie
Binnenlandse Zaken
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Nationale Schuld (Transactiebasis)
Financiën
Defensie
Infrastructuur & Milieu
Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Gemeentefonds
Provinciefonds
Infrastructuurfonds
Diergezondheidsfonds
Accres Gemeentefonds
Accres Provinciefonds
BES-fonds
Prijsbijstelling
Arbeidsvoorwaarden
Indexering WSF
Aanvullende post Algemeen
HGIS1
Netto uitgaven kader RBG-eng

2011

2012

2013

2014

2015

39
141
117
63
187
10 107
9 949
4 528
31 510
9 847
1 431
7 782
11 208
5 581
274
4 327
17 117
1 218
355
0
0
0
25
0
0
0
– 912
(5 338)
114 894

40
139
106
54
146
10 983
10 057
4 043
31 072
10 444
1 913
7 417
10 792
4 965
256
3 911
16 893
1 117
0
0
0
0
25
592
1 286
4
5
(5 039)
116 257

40
131
102
54
89
11 169
9 662
3 813
31 458
11 870
1 670
7 301
10 471
4 699
246
3 805
16 856
1 131
0
0
144
12
25
1 252
2 724
17
67
(4 855)
118 808

39
129
101
53
85
11 777
9 440
3 748
31 425
12 856
1 982
7 339
10 547
4 414
228
3 697
16 751
1 117
0
0
549
45
25
1 956
4 179
29
299
(5 234)
122 809

39
128
99
54
84
12 177
9 332
3 682
31 106
13 545
2 077
7 306
9 400
4 264
214
3 484
16 358
958
0
0
641
52
25
2 585
5 555
40
409
(5 516)
123 615

1
In deze tabel zijn de netto uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De
totale netto uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.

Tabel 1.7 Netto uitgaven Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (in miljoenen euro)

15
AP

40

2011

2012

2013

2014

2015

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Aanvullende posten

19 856
–7

19 220
267

18 922
639

18 534
996

18 512
1 382

Netto begrotingsgefinancierde uitgaven

19 849

19 488

19 561

19 530

19 894

Sociale Verzekeringen

49 829

50 187

52 261

54 604

56 545

Netto premiegefinancierde uitgaven

49 829

50 187

52 261

54 604

56 545

Netto uitgaven kader SZA

69 679

69 675

71 822

74 135

76 439

2011

2012

2013

2014

2015

Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Gemeentefonds (WMO)
Aanvullende posten

1 727
1 456
0

1 773
1 442
56

1 657
1 442
111

1 675
1 442
173

1 731
1 442
238

Netto begrotingsgefinancierde uitgaven

3 183

3 270

3 209

3 290

3 411

Premiegefinancierde uitgaven Zorg

57 974

60 276

63 752

67 369

70 576

Netto premiegefinancierde uitgaven

57 974

60 276

63 752

67 369

70 576

Netto uitgaven kader Zorg

61 157

63 546

66 961

70 659

73 986

Tabel 1.8 Netto uitgaven Budgettair Kader Zorg (in miljoenen euro)

16
50
AP

41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

7

Uitgaven en niet-belastingontvangsten

Tabel 1.9 Overige netto uitgaven (in miljoenen euro)
2011

2012

2013

2014

2015

Gasbaten
Zorgtoeslag
BTW-compensatiefonds
Landbouw- en overige bestemmingsheffingen
Klimaatverandering en luchtkwaliteit (ETS)
Doorstroming huurmarkt
SDE+
Werkgeversbijdrage kinderopvang
Bemiddelingskosten zorgverzekeraars
Netto opbrengsten interventies financiële sector
Ktv’s Rijk
Overige posten

– 11 600
4 626
3 026
– 437
0
0
0
– 721
2 092
– 678
239
38

– 12 100
4 150
3 124
– 439
0
0
0
– 1 046
2 888
– 835
172
– 57

– 10 800
3 591
3 078
– 441
– 700
0
– 100
– 1 088
2 522
– 820
603
–3

– 9 250
3 728
3 078
– 441
– 700
– 760
– 200
– 1 101
2 578
– 936
216
–8

– 8 850
3 281
3 078
– 413
– 700
– 760
– 300
– 1 115
2 635
– 865
– 102
– 10

Totaal overige netto uitgaven

– 3 415

– 4 143

– 4 158

– 3 796

– 4 122

In de tabellen 1.10 tot en met 1.13 worden de actuele uitgaven onder de
kaders getoetst aan de hoogte van de uitgavenkaders. De tabellen tonen
per deelkader eerst de bepaling van het reële kader door de raming ten
tijde van het regeerakkoord te defleren met de raming voor de prijsontwikkeling van de Nationale Bestedingen (NB-deflator). Vervolgens wordt
weergegeven hoe de actuele raming van de uitgaven zich verhoudt tot het
uitgavenkader in lopende prijzen.
Het uitgavenkader in lopende prijzen is te bepalen door het reële
uitgavenkader te corrigeren voor de actuele raming van de deflator.
Daarnaast wordt gecorrigeerd voor de overboekingen tussen de Rijksbegroting in enge zin enerzijds, en de sectoren Sociale Zekerheid en
Arbeidsmarkt (SZA) en het Budgettair Kader Zorg anderzijds. Ook worden
de kaders aangepast voor statistische correcties. De actuele ramingen van
de uitgaven zijn afkomstig uit de tabellen 1.6 tot en met 1.8. Indien de
actuele uitgaven hoger zijn dan het uitgavenkader, wordt gesproken van
een overschrijding; vice versa van een onderschrijding van het uitgavenkader.
Tabel 1.10 Kadertoets Rijksbegroting in enge zin (in miljoenen euro)
2011

2012

2013

2014

2015

1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2010
2. pNB ten tijde van MLT 2011–2015
3. Reëel kader
4. NB-deflator
5. Overboekingen
6. Statistische correcties
7. Uitgavenkader RBG-eng in lopende prijzen

117 924
1,0188
115 746
1,0182
– 103
– 1 051
116 702

118 297
1,0413
113 610
1,0385
– 28
– 1 210
116 746

119 913
1,0644
112 658
1,0616
–5
– 728
118 862

123 007
1,0867
113 188
1,0839
– 38
– 294
122 349

123 467
1,1091
111 322
1,1062
– 56
231
123 314

8. Actuele ramingen uitgaven
9. Over/onderschrijding kader RBG-eng (9=8–7)

114 894
– 1 808

116 257
– 488

118 808
– 54

122 809
461

123 615
301

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

8

Uitgaven en niet-belastingontvangsten

Tabel 1.11 Kadertoets Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (in miljoenen euro)
2011

2012

2013

2014

2015

1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2010
2. pNB ten tijde van MLT 2011–2015
3. Reëel kader
4. NB-deflator
5. Overboekingen
6. Statistische correcties
7. Uitgavenkader SZA in lopende prijzen

69 326
1,0188
68 045
1,0182
– 46
0
69 239

70 064
1,0413
67 287
1,0385
– 69
– 118
69 691

72 276
1,0644
67 904
1,0616
– 57
– 153
71 875

74 820
1,0867
68 848
1,0839
– 27
– 208
74 387

77 100
1,1091
69 517
1,1062
– 18
– 205
76 673

8. Actuele ramingen uitgaven
wv. begrotingsgefinancierd
wv. premiegefinancierd
9. Over/onderschrijding kader SZA (9=8–7)

69 679
19 849
49 829
440

69 675
19 488
50 187
– 16

71 822
19 561
52 261
– 53

74 135
19 530
54 604
– 252

76 439
19 894
56 545
– 234

2011

2012

2013

2014

2015

1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2010
2. pNB ten tijde van MLT 2011–2015
3. Reëel kader
4. NB-deflator
5. Overboekingen
6. Statistische correcties
7. Uitgavenkader BKZ in lopende prijzen

59 666
1,0188
58 564
1,0182
149
0
59 780

63 067
1,0413
60 568
1,0385
97
0
62 997

66 993
1,0644
62 940
1,0616
62
0
66 878

71 018
1,0867
65 349
1,0839
65
0
70 895

74 190
1,1091
66 893
1,1062
74
0
74 068

8. Actuele ramingen uitgaven
wv. begrotingsgefinancierd
wv. premiegefinancierd
9. Over/onderschrijding kader BKZ (9=8–7)

61 157
3 183
57 974
1 377

63 546
3 270
60 276
549

66 961
3 209
63 752
84

70 659
3 290
67 369
– 237

73 986
3 411
70 576
– 81

2011

2012

2013

2014

2015

1. Reëel kader
2. NB-deflator
3. Overboekingen
4. Statistische correcties
5. Uitgavenkader in lopende prijzen

242 356
1,0182
0
– 1 051
245 721

241 465
1,0385
0
– 1 328
249 434

243 502
1,0616
0
– 881
257 615

247 385
1,0839
0
– 502
267 631

247 732
1,1062
0
25
274 055

6. Actuele ramingen uitgaven
7. Over/onderschrijding totaalkader (7=6–5)

245 729
8

249 478
45

257 591
– 24

267 603
– 28

274 040
– 15

Tabel 1.12 Kadertoets Budgettair Kader Zorg (in miljoenen euro)

Tabel 1.13 Kadertoets totale uitgavenkader (in miljoenen euro)

In het regeerakkoord zijn de nieuwe begrotingsregels vastgesteld. Hierin
is de rentemeevallerformule opgenomen: «De rentelasten vallen onder
het uitgavenkader. Om te voorkomen dat meevallende rentelasten leiden
tot extra bestedingen in plaats van aflossing van de staatsschuld, wordt
het uitgavenkader gedurende de kabinetsperiode gecorrigeerd (verlaagd)
voor zover de rentelasten lager zijn dan de oorspronkelijk (aan het begin
van de kabinetsperiode) geraamde rente-uitgaven.»
Bij startnota is de hoogte van de rentebox vastgesteld; dit dient als
toetssteen voor de rentemeevallerformule. In tabel 1.14 wordt deze
hoogte weergegeven op de derde regel, rentekader na doorrekening
regeerakkoord. Eventuele mutaties in de toerekenbare rentelasten van de
financiële interventies worden gecorrigeerd op de hoogte van de
rentebox. Hetzelfde geldt voor statistische correcties. Analoog aan de
kadertoetsing bij de uitgaven, worden ook bij de rente-uitgaven de actuele
uitgaven getoetst aan de rentebox.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

9

Uitgaven en niet-belastingontvangsten

Tabel 1.14 Rentebox (in miljoenen euro)

1. Raming rentelasten na doorrekenen regeerakkoord
2. Toerekenbare rentelasten als gevolg van financiële interventies
3. Rentekader na doorrekenen regeerakkoord
4. Mutatie toerekenbare rentelasten financiële interventies
5. Statistische correcties
6. Rentebox na correcties
7. Actuele raming relevante rentelasten rentebox
8. Over/onderschrijding (8=7–6)

2011

2012

2013

2014

2015

10 895
– 1 499
9 396
167
– 52
9 511

11 721
– 1 029
10 692
– 226
– 46
10 420

12 744
– 1 150
11 594
– 146
– 38
11 410

13 504
– 1 189
12 315
– 130
– 33
12 152

13 659
– 1 399
12 260
72
– 28
12 304

8 515
– 996

9 189
– 1 231

10 574
– 836

11 537
– 615

12 218
– 86

Tabel 1.15 geeft een overzicht van aardgasbaten. De aardgasbaten worden
met name beïnvloed door de productie van aardgas, de hoogte van de
olieprijs en de euro/dollarkoers. De olieprijs is van belang, omdat de prijs
van aardgas is gerelateerd aan de prijs van olie in dollars. De tabel laat
zien dat de aardgasbaten niet alleen op kasbasis, maar ook op transactiebasis worden geregistreerd. Dit wordt gedaan omdat het EMU-saldo –
volgens Europese methodiek – wordt berekend op transactiebasis, terwijl
de rijksbegroting op kasbasis wordt opgesteld.
Tabel 1.15 Aardgasbaten (in miljoenen euro)
2011

2012

2013

2014

2015

Olieprijs (in dollars)
Euro/dollarkoers (in dollars)
Productie (x miljard kubieke meter)

110,00
1,42
76,00

106,00
1,43
72,00

78,20
1,30
71,00

79,70
1,33
68,00

81,00
1,35
64,00

Niet-belastingontvangsten
Vennootschapsbelasting
Totaal kas

11 600
1 700
13 300

12 100
1 800
13 900

10 800
1 550
12 350

9 250
1 300
10 550

8 850
1 150
10 000

Niet-belastingontvangsten
Vennootschapsbelasting
Totaal Kas-transverschil (ktv)

650
– 100
550

– 350
– 250
– 600

600
50
650

250
50
300

– 50
50
0

Niet-belastingontvangsten
Vennootschapsbelasting
Totaal trans

10 950
1 800
12 750

12 450
2 050
14 500

10 200
1 500
11 700

9 000
1 250
10 250

8 900
1 100
10 000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

10

2

De belasting- en premieontvangsten

2.1 Inleiding
Deze bijlage bevat een toelichting op de raming van de belasting- en
premieontvangsten van het Rijk en de Sociale fondsen. Om inzicht te
geven in de ontwikkeling van het totale ontvangstenbeeld worden de
belasting- en premieontvangsten gezamenlijk gepresenteerd.
De belastingontvangsten worden in overeenstemming met de Comptabiliteitswet op kasbasis verantwoord. De premies volksverzekeringen worden
tezamen met de loon- en inkomstenbelasting op kasbasis gepresenteerd.
Voor het EMU-saldo zijn de belastingen en premies volksverzekeringen op
EMU-basis2 relevant. Deze worden via een aparte aansluiting op
EMU-basis vermeld. De werknemerspremies worden direct op EMU-basis
gepresenteerd.
De ramingen voor de premieontvangsten komen overeen met de
ramingen in de begrotingen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(Begroting XV) en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Begroting XVI).
In de begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is een nadere
toelichting opgenomen van de ramingen voor de AWBZ en de ZVW. De
overige fondsen worden toegelicht in de begroting van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid.
In paragraaf 2.2 wordt de raming van de belasting- en premieontvangsten
van 2011 (de Vermoedelijke Uitkomsten) vergeleken met de stand van het
vorige ramingsmoment (Voorjaarsnota 2011), waarbij de belangrijkste
ramingsbijstellingen worden toegelicht. Paragraaf 2.3 bevat vervolgens
een toelichting op de raming van 2012 (de Ontwerpbegroting), onderverdeeld naar endogene ontwikkeling en beleidsmaatregelen. Voor een meer
uitgebreide toelichting op de belastingramingen wordt tevens verwezen
naar de internetbijlage van deze Miljoenennota (www.rijksbegroting.nl).
Paragraaf 2.4 presenteert de technische meerjarige ontvangstenraming tot

2

De belasting en premie volksverzekeringen op EMU-basis zijn voor de meeste ontvangstensoorten gelijk aan de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis. Dit betekent dat de
ontvangsten op EMU-basis voor een bepaald jaar worden bepaald door de kasontvangsten van
februari van dat jaar tot en met januari van het daaropvolgende jaar. Op deze wijze wordt zo
goed mogelijk de opbrengst benaderd die samenhangt met de economische transacties uit het
lopende jaar. Alleen de successierechten, de vennootschapsbelasting, de dividendbelasting en
de inkomensheffing zijn hiervan uitgezonderd. Voor deze belastingsoorten geldt dat EMU-basis
gelijk is aan kasbasis, omdat voor deze belastingsoorten geldt dat de 1-maands verschoven
ontvangsten op kasbasis geen betere aansluiting vormt met de onderliggende economische
transacties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

11

De belasting en premieontvangsten

en met 2015. Tot slot geeft paragraaf 2.5 een gedetailleerd overzicht van
de raming van de belasting- en premieontvangsten voor 2011 en 2012.
2.2 De belasting- en premieontvangsten in 2011
In tabel 2.2.1 wordt de nieuwe raming voor 2011 vergeleken met de
raming ten tijde van de Voorjaarsnota en wordt een toelichting gegeven
op de belangrijkste bijstellingen. Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2011
is de raming voor de totale belasting- en premieontvangsten op
EMU-basis met 4,8 miljard euro neerwaarts bijgesteld op basis van het
meest recente economische beeld en de gerealiseerde kasontvangsten
over 2011 tot en met de maand juli.
Tabel 2.2.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2011 op EMU-basis (x € miljoen)
Voorjaarsnota
2011

Vermoedelijke
uitkomsten 2011

Verschil

Indirecte belastingen (kasbasis)
Omzetbelasting
Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
Accijnzen
Belastingen van rechtsverkeer
Motorrijtuigenbelasting
Belastingen op een milieugrondslag
Verpakkingenbelasting
Bankbelasting
Overig

71 536
42 631
2 054
11 308
4 204
3 795
4 607
304
0
2 633

69 099
41 275
2 054
11 234
3 415
3 595
4 576
302
0
2 648

– 2 437
– 1 356
0
– 74
– 789
– 200
– 31
–2
0
16

Directe belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)
Loonheffing
Inkomensheffing
Dividendbelasting
Vennootschapsbelasting
Overig (inclusief niet nader toe te rekenen belastingontvangsten)

103 685
89 606
– 4 924
2 729
14 142
2 133

101 920
89 435
– 5 891
2 317
13 888
2 199

– 1 737
– 171
– 966
– 412
– 254
66

Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)

175 221

171 047

– 4 174

430

451

21

Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (EMU-basis)

175 651

171 498

– 4 153

Premies werknemersverzekeringen

50 302

49 699

– 603

Totaal belasting- en premieontvangsten (EMU-basis)

225 952

221 197

– 4 756

Aansluiting op EMU-basis

De verwachting over de nominale economische ontwikkeling in 2011 is
sinds de Voorjaarsnota 2011 verslechterd met – 0,5%. Vrijwel alle
onderliggende macro-economische indicatoren die relevant zijn v oor de
belasting- en premieontvangsten 2011 zijn sinds Voorjaarsnota 2011 (die
gebaseerd was op het CEP-beeld van het CPB) verslechterd. Dit slechtere
beeld leidt samen met de gerealiseerde belastingontvangsten tot en met
juli 2011 bij vrijwel alle belastingsoorten tot negatieve mutaties.
De indirecte belastingen zijn in totaal ten opzichte van de Voorjaarsnota
2011 met 2,4 miljard euro neerwaarts bijgesteld. Allereerst is de raming
van de omzetbelasting (BTW) met 1,3 miljard euro naar beneden
bijgesteld. Dit is mede gebaseerd op de gerealiseerde belastingontvangsten tot en met juli 2011. Bij Voorjaarsnota 2011 is de raming van de
BTW-ontvangsten ten opzichte van de Startnotaraming nog met
1,3 miljard opwaarts bij gesteld. Deze bijstelling is nu weer volledig
teruggedraaid. De opwaartse bijstelling in de Voorjaarsnota 2011 was
gebaseerd op de uiteindelijke realisatie van de BTW-ontvangsten over
2010 die fors hoger uitkwamen dan de Startnotaraming. De realisaties tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

12

De belasting en premieontvangsten

en met juli 2011 samen met het meest recente verwachting over de
ontwikkeling van de particuliere consumptie geven echter aanleiding tot
het terugdraaien van de meevaller bij de Voorjaarsnota. Hiermee komt de
raming van de BTW-ontvangsten weer op het niveau van de Startnotaraming voor 2011. Ten tweede is de raming van de belastingen van
rechtsverkeer (waaronder de overdrachtsbelasting) met 0,8 miljard euro
neerwaarts bijgesteld met name als gevolg van de verlaging van de
overdrachtsbelasting voor woningen van 6% naar 2% per 1 juli 2011
(– 0,6 miljard euro). Ten slotte is op basis van de realisaties de raming van
de motorrijtuigenbelasting met 0,2 miljard euro bijgesteld.
De ontvangsten uit de directe belastingen zijn met 1,7 miljard naar
beneden bijgesteld. De belangrijkste bijstelling bij de directe belastingen
betreft de inkomensheffing (– 1,0 miljard euro). Deze bijstelling volgt
geheel uit de realisaties en betreft grotendeels lagere ontvangsten van
IB-ondernemers als gevolg van een lagere winstontwikkeling dan
verondersteld bij Voorjaarsnota. De raming van de dividendbelasting is
met 0,4 miljard neerwaarts bijgesteld. Enerzijds volgt de bijstelling uit een
minder gunstige ontwikkeling van de dividenduitkeringen dan verondersteld en anderzijds uit het feit dat in 2011 meer dividend in aandelen is
uitgekeerd in plaats van dividend in contanten vergeleken met andere
jaren. Over dividend in aandelen hoeft geen dividendbelasting te worden
betaald. Dit is met name aantrekkelijk voor buitenlandse aandeelhouders
omdat zij de dividendbelasting niet kunnen verrekenen met de vennootschapsbelasting of de inkomstenbelasting. Ten slotte zijn de vennootschapsbelasting en de loonheffing met respectievelijk – 0,3 en
– 0,2 miljard bijgesteld op basis van de realisaties.
2.3 De belasting- en premieontvangsten in 2012
In tabel 2.3.1 wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling van de
geraamde belasting- en premieopbrengsten in 2012. Hierbij wordt een
onderscheid gemaakt tussen het effect van beleidsmaatregelen op de
ontvangsten en het effect van de economische groei.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

13

De belasting en premieontvangsten

Tabel 2.3.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2012 op EMU-basis (x € miljoen)
Vermoedelijke
uitkomsten
2011

Maatregelen

Endogeen

Endogeen
in %

2012

Indirecte belastingen (kasbasis)
Omzetbelasting
Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
Accijnzen
Belastingen van rechtsverkeer
Motorrijtuigenbelasting
Belastingen op een milieugrondslag
Verpakkingenbelasting
Bankbelasting
Overig

69 099
41 275
2 054
11 234
3 415
3 595
4 576
302
0
2 648

377
174
–6
48
86
–4
– 221
0
300
0

1 424
852
20
235
193
8
38
0
0
78

2,1%
2,1%
1,0%
2,1%
5,6%
0,2%
0,8%
0,2%
0,0%
3,0%

70 901
42 301
2 068
11 517
3 693
3 599
4 394
302
300
2 727

Directe belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)
Loonheffing
Inkomensheffing
Dividendbelasting
Vennootschapsbelasting
Overig (inclusief niet nader toe te rekenen belastingontvangsten)

101 946
89 435
– 5 891
2 317
13 888

1 460
542
266
– 50
706

4 523
2 789
144
269
1 274

4,4%
3,1%
– 2,5%
11,6%
9,2%

107 931
92 766
– 5 480
2 536
15 868

2 199

–4

46

2,1%

2 240

Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)

171 047

1 837

5 947

3,5%

178 832

Aansluiting op EMU-basis

451

315

766

Totaal belastingen en premies volksverzekeringen
(EMU-basis)

171 498

1 837

6 262

3,7%

179 598

Premies werknemersverzekeringen

49 699

1 040

1 574

3,2%

52 313

Totaal belasting- en premieontvangsten (EMU-basis)

221 197

2 878

7 837

3,5%

231 911

In 2012 bedragen de totale ontvangsten op EMU-basis naar verwachting
231,9 miljard. Ten opzichte van de vermoedelijke uitkomsten 2011 is dit
een toename met 10,7 miljard euro. Deze ontwikkeling is voor 2,9 miljard
het gevolg van beleidsmaatregelen. Dit betreft zowel beleid van dit
kabinet als het beleid van vorige kabinetten. De verwachte endogene
groei van de belasting- en premieontvangsten in 2012 bedraagt
7,8 miljard (3,5%). In de volgende paragrafen wordt hier nader op
ingegaan. In de internetbijlage van deze Miljoenennota staat een
uitgebreidere toelichting voor de grootste belastingsoorten (www.rijksbegroting.nl).
2.3.1 Endogene ontwikkeling belasting- en premieontvangsten 2012
De endogene toename van de ontvangsten volgt uit de economische
ontwikkelingen zoals deze geraamd zijn in de Macro Economische
Verkenning 2012. Voor 2012 verwacht het Centraal Planbureau (CPB) een
groei van het nominale economische groei van 3,0%. De endogene groei
van de totale ontvangsten bedraagt in 2012 naar verwachting 3,5%. De
ontvangsten groeien daarmee iets harder dan de nominale economische
ontwikkeling. Deze ontwikkeling wordt met name veroorzaakt door de
directe belastingen. De ontvangsten uit de vennootschapsbelasting (Vpb)
nemen als gevolg van de economische ontwikkeling met circa 9% toe en
de loon- en inkomensheffing met circa 3,5%. Daarnaast wordt voor de
ontvangsten uit de dividendbelasting een positieve ontwikkeling van circa
12% verwacht in 2011. De indirecte belastingen zoals de omzetbelasting
(BTW) en de accijnzen blijven in 2012 daarentegen achter bij de economische groei.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

14

De belasting en premieontvangsten

De endogene groei bij de indirecte belastingen bedraagt 2,1% en blijft dus
wat achter bij de nominale ontwikkeling van het BBP. Dit wordt met name
veroorzaakt door de BTW-ontvangsten, Dit betreft verreweg de grootste
post bij de indirecte belastingen en drukt daarmee zwaar op de totale
ontwikkeling van de indirecte belastingen. De endogene ontwikkeling van
de BTW-ontvangsten bedraagt in 2012 naar verwachting 2,1% als gevolg
van een positieve maar ten opzichte van het BBP achterblijvende
waardeontwikkeling van de particuliere consumptie. Ook de accijnzen
blijven met een ontwikkeling van 2,1% achter bij de economische
ontwikkeling. Deze achterblijvende ontwikkeling betreft met name de
tabaksaccijns. Verder blijft de ontwikkeling van de BPM in 2012 naar
verwachting op het niveau van 2011. Hoewel een toename in het aantal
verkochte auto’s wordt verwacht, zet de ontwikkeling van een steeds
zuiniger wagenpark zich ook voort. Deze ontwikkeling doet zich sinds de
eerste helft van 2010. In deze periode is het aantal autoverkopen fors
toegenomen ten opzichte van het lage niveau van 2009, maar blijven de
BPM-ontvangsten vrijwel op het niveau van 2009. Dit omdat er veel meer
dan voorheen zuinige auto’s worden gekocht waarvoor een lager
BPM-tarief geldt en in een aantal gevallen een vrijstelling. De ontvangsten
van de motorrijtuigenbelasting laten ook nauwelijks groei zien in 2012.
Ook het bestaande wagenpark wordt steeds zuiniger waardoor voor
steeds meer auto’s een nihiltarief in de MRB kennen. Ten slotte wordt in
2012 een positieve ontwikkeling van de ontvangsten uit de overdrachtsbelasting verwacht als gevolg een toename in het aantal woningverkopen.
De endogene ontwikkeling van de directe belastingen bedraagt 4,4% en
daarmee dus positiever dan de nominale ontwikkeling van het BBP. Vooral
de vennootschapsbelasting (Vpb) en de dividendbelasting kennen zoals
hierboven al genoemd een forse ontwikkeling met circa 9% respectievelijk
12%. Dit moet afgezet worden tegen een forse daling in de
Vpb-ontvangsten in 2009 met meer dan 30% en een daling in de dividendbelasting met bijna 50%. De winstverwachtingen over 2012 zijn net als in
2011 positief. Daarnaast zal er in 2012 naar verwachting minder dan in
2011 en eerdere jaren sprake zijn van negatieve kaseffecten als gevolg van
bijgestelde winstverwachtingen over oudere jaren. In navolging van een
gunstige winstontwikkeling in 2012 wordt ook een gunstige ontwikkeling
van de dividenduitkeringen en daarmee de dividendbelastingontvangsten
verwacht in 2012. Ondanks de relatief gunstige ontwikkeling van deze
belastingsoorten bevindt het niveau van de ontvangsten zich nog steeds
op een beduidend lager niveau dan dat van 2008.
De ontvangsten uit de loon- en inkomensheffing ten slotte groeien in 2012
met 3,5%. Deze ontwikkeling kan worden gerelateerd aan de ontwikkeling
van de contractuele en incidentele loonontwikkeling en een bescheiden
positieve ontwikkeling van de winst van zelfstandigen in 2012.
2.3.2 Het effect van beleidsmaatregelen op de belasting- en premieontvangsten.
In 2012 bedraagt het effect van beleidsmaatregelen op de belastingen en
premieontvangsten 2,9 miljard euro. Dit betreft een saldo van vele
maatregelen en betreft zowel maatregelen van dit kabinet als effecten van
maatregelen van vorige kabinetten.
Beleid met betrekking tot de premies werknemersverzekeringen
(waaronder de zorgpremies) zorgen voor 1,0 miljard euro hogere
ontvangsten. Dit betreft in 2012 met name hoger WW-sectorfondspremies.
Bij de belastingen en premies volksverzekeringen zorgen maatregelen
voor 1,8 miljard euro hogere ontvangsten. Het grootste deel van dit effect
betreft het aflopen van de maatregelen willekeurige afschrijving over 2009
en 2010 die door vorige kabinetten zijn genomen (1,3 miljard euro).
Daarnaast leiden de maatregelen van het huidige kabinet per saldo tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

15

De belasting en premieontvangsten

hogere ontvangsten in 2012. De fiscale maatregelen uit het regeerakkoord
leiden tot 0,5 miljard hogere ontvangsten. De rest van de beleidsmatige
toename van de ontvangsten 2012 betreft het saldo van grondslagverbredende maatregelen (vpb) en diverse lastenverlichtende maatregelen voor
burgers en bedrijven.
In tabel 2.3.1 wordt het effect van de beleidsmaatregelen (oftewel de
endogene mutatie) op de ontvangsten in 2012 per belastingsoort getoond.
Dit effect betreft zoals gezegd zowel beleid van vorige kabinetten en die in
2012 nog een op- of neerwaarts effect hebben in 2012 ten opzichte van
2011, als om beleid van het huidige kabinet. Zo betreft de autonome
mutatie van – 0,2 miljard euro bij de belastingen op milieugrondslag de
afschaffing van de grondwaterbelasting en de afvalstoffenheffing en de
autonome mutatie van 0,3 miljard euro bij de bankbelasting de invoering
van deze belastingsoort.
De autonome mutatie bij de loon- en inkomensheffing van in totaal
0,8 miljard euro is het resultaat van vele minnen en plussen. Zo leidt het
aflopen van de eerder genoemde maatregelen willekeurige afschrijving
over 2009 en 2010 ook bij de inkomensheffing tot positieve kasontvangsten in 2012. Dit betreft het deel met betrekking tot IB-ondernemers.
Bij de loonheffing betreft het effect van de autonome mutatie met name
het afschaffen van de spaarloonregeling respectievelijk de arbeidskorting
ouderen.
Tabel 2.3.2 geeft een overzicht van het budgettaire beslag van beleidsmaatregelen op zowel kas- als transactiebasis en tevens het effect daarvan
op de lastenontwikkeling in 2012. Het verschil tussen het totale effect van
het beleid op de ontvangsten en de lastenontwikkeling wordt veroorzaakt
doordat sommige maatregelen wel gevolgen hebben voor de inkomsten
maar niet relevant zijn voor de lastenontwikkeling. Zo is de zorgtoeslag
vanwege de directe koppeling met de nominale premie wel relevant voor
de lastenontwikkeling, maar betreft dit geen belasting- en premieontvangsten. Hetzelfde geldt voor de lasten voor de lokale overheden (OPL)
en de bruteringscorrectie. Deze zijn wel relevant voor de lastenontwikkeling, maar niet voor de belasting- en premieontvangsten Rijk.. Het
omgekeerde geldt ook: de eerder genoemde afschaffing van de BU is wel
relevant voor de kasontvangsten, maar niet relevant voor de lastenontwikkeling. Daarnaast zijn er ook verschillen tussen het transactiemoment van
belasting- en premieontvangsten en het moment waarop de betreffende
belasting of premie daadwerkelijk in kas wordt ontvangen.
Tabel 2.3.2 Budgettair effect van belasting- en premiemaatregelen 2012 (x € miljoen)
Belastingen en
premies kas

Belastingen en
premies op
transactiebasis

Totaal lasten

Zorgpremies
Zorgtoeslag
Koopkracht
Liquiditeitsverruiming
Invoeren bankbelasting
Innovatie
Vpb grondslagverbreding
Sectorfondspremies/Sociale premies
Regeerakkoord (exclusief bedrijfslevenenveloppe)
Afschaffen spaarloon (lh-deel) en arbeidskorting ouderen
OPL en Brutering
Afschaffen kleine belastingen
Rest

645
0
– 642
721
300
– 316
523
699
552
457
0
– 221
160

637
0
– 402
1 399
300
– 304
949
699
660
508
0
– 221
228

637
556
– 402
270
300
– 304
449
1 013
660
508
49
– 221
– 24

Totaal Beleidsmaatregelen 2012

2 878

4 453

3 490

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

16

De belasting en premieontvangsten

2.4 Meerjarige ontvangstenraming
De ontwikkeling van de belasting- en premieontvangsten voor de periode
2011–2015 is weergegeven in tabel 2.4.1. De ramingen voor 2011 en 2012
zijn in voorgaande paragrafen toegelicht.
Tabel 2.4.1. Meerjarige belasting- en premieraming op EMU-basis (x miljard euro)
2011

2012

2013

2014

2015

Totaal belasting- en premieontvangsten op EMU-basis

221,2

231,9

241,0

250,8

250,7

wv belastingen op kasbasis

134,2

139,6

147,5

156,1

161,4

2.5 De belastingraming 2011–2012
Tabel 2.5.1 bevat een gedetailleerd overzicht van de raming van de
belasting- en premieontvangsten 2011 en 2012 op kasbasis en de
aansluiting naar EMU-basis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

17

De belasting en premieontvangsten

Tabel 2.5.1. Overzicht van belasting- en premieontvangsten 2011–2012 (x €miljoen)
Vermoedelijke uitkomsten
2011

Ontwerpbegroting 2012

Indirecte belastingen
Invoerrechten
Omzetbelasting
Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
Accijnzen
– Accijns van lichte olie
– Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie
– Tabaksaccijns
– Alcoholaccijns
– Bieraccijns
– Wijnaccijns
Belastingen van rechtsverkeer
– Overdrachtsbelasting
– Assurantiebelasting
Motorrijtuigenbelasting
Belastingen op een milieugrondslag
– Grondwaterbelasting
– Afvalstoffenbelasting
– Energiebelasting
– Waterbelasting
– Brandstoffenheffingen
Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.
Belasting op zware motorrijtuigen
Verpakkingenbelasting
Bankbelasting

69 099
2 352
41 275
2 054
11 234
4 067
3 687
2 530
300
380
269
3 415
2 395
1 020
3 595
4 576
179
43
4 234
126
1
155
149
302
0

70 901
2 427
42 301
2 068
11 517
4 174
3 834
2 574
285
377
273
3 693
2 553
1 141
3 599
4 394
1
0
4 271
126
1
155
149
302
300

Directe belastingen
Inkomstenbelasting kas
Loonbelasting kas
Dividendbelasting
Kansspelbelasting
Vennootschapsbelasting
– Gassector kas
– Niet-gassector kas
Successierechten

65 027
– 858
47 586
2 317
464
13 888
1 750
12 138
1 607

68 638
– 185
48 279
2 536
474
15 868
1 900
13 968
1 643

78
30

74
26

Totaal belastingen

134 231

139 640

Premies volksverzekeringen kas
Premies werknemersverzekeringen
Aansluiting naar EMU-basis

36 816
49 699
451

39 192
52 313
766

Totaal belasting- en premieontvangsten op EMU-basis

221 197

231 911

Belasting- en premieontvangsten Caribisch Nederland
Niet nader toe te rekenen belastingontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

18

3

EMU-saldo

De collectieve uitgaven bestaan uit de begrotingsgefinancierde uitgaven
van het Rijk, de premiegefinancierde uitgaven van de sociale fondsen3 en
de uitgaven van de lokale overheden. Hetzelfde geldt voor de collectieve
inkomsten. Omdat zowel de inkomsten als de uitgaven op de verschillende begrotingen op kasbasis worden gerapporteerd, moet gecorrigeerd
worden voor kas-transverschillen (ktv’s), aangezien het EMU-saldo een
begrip op transbasis is. Daarnaast tellen financiële transacties niet mee in
het EMU-saldo, maar alleen in de EMU-schuld. De ramingen voor 2011 en
2012 zijn gebaseerd op de Macro Economische Verkenning 2012 van het
CPB. De ramingen voor 2013 tot en met 2015 zijn technische extrapolaties
op basis van de MLT 2011–2015.
Om dubbeltellingen te voorkomen, moeten de onderlinge betalingen van
het totaal worden afgetrokken (zowel bij de collectieve uitgaven als bij de
collectieve inkomsten). Een voorbeeld van een onderlinge betaling van
het Rijk aan de lokale overheden is de Wet werk en bijstand (WWB). Het
Rijk neemt dit op als een uitgave, terwijl de lokale overheden dit als
inkomsten boeken, waarmee zij op hun beurt uitgaven bekostigen. Om
uitgaven niet twee keer mee te nemen, wordt hiervoor gecorrigeerd in de
vorm van een consolidatiepost.

3

De sociale fondsen zijn de «verzekeringsfondsen» betrekking hebbende op de volksverzekeringen (inclusief zorg) en de werknemersverzekeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

19

EMU-saldo

Tabel 3.1 EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen euro)

1
2

2011

2012

2013

2014

2015

bron

Inkomsten Rijk
w.v. belastingontvangsten
w.v. niet-belastingontvangsten
w.v. ktv’s en financiële transacties1
Inkomsten sociale fondsen
Inkomsten lokale overheden
Consolidatie: Rijk aan sociale fondsen2
Consolidatie: Rijk aan lokale overheden
Inkomsten collectieve sector

161 512
134 231
34 834
– 7 553
103 395
95 176
– 16 775
– 70 246
273 062

165 829
139 640
31 733
– 5 544
110 202
96 874
– 18 513
– 71 467
282 924

172 380
147 511
26 297
– 1 428
112 174
97 169
– 19 409
– 71 216
291 100

181 062
156 073
27 712
– 2 722
114 451
97 854
– 20 071
– 71 865
301 431

187 486
161 368
27 316
– 1 198
118 982
99 462
– 20 441
– 73 290
312 198

zie tabel 2.4.1
zie tabel 1.3
zie tabel 1.4
zie tabel 3.4
zie tabel 3.5
zie tabel 3.4
zie tabel 3.5

Uitgaven Rijk
w.v. uitgaven
w.v. ktv’s en financiële transacties
Uitgaven sociale fondsen
Uitgaven lokale overheden
Consolidatie: Rijk aan sociale fondsen2
Consolidatie: Rijk aan lokale overheden
Uitgaven collectieve sector

176 129
188 879
– 12 749
109 896
99 625
– 16 775
– 70 246
298 629

176 103
183 816
– 7 712
113 351
101 273
– 18 513
– 71 467
300 747

178 395
189 420
– 11 025
118 616
100 518
– 19 409
– 71 216
306 905

183 612
197 702
– 14 089
124 949
100 603
– 20 071
– 71 865
317 229

186 240
200 484
– 14 244
130 544
101 202
– 20 441
– 73 290
324 255

zie tabel 1.2
zie tabel 1.4
zie tabel 3.4
zie tabel 3.5
zie tabel 3.4
zie tabel 3.5

EMU-saldo collectieve sector
Bruto binnenlands product (in miljarden
euro)
EMU-saldo collectieve sector (in
procenten bbp)

– 25 567

– 17 823

– 15 805

– 15 797

– 12 057

605

623

644

663

682

– 4,2%

– 2,9%

– 2,5%

– 2,4%

– 1,8%

Dit betreft de optelling van de ktv belastingen en ktv’s en financiële transacties niet-belastingontvangsten.
De onderlinge betalingen tussen Rijk en sociale fondsen bestaan uit de Rijksbijdragen, de rentebaten en rente-uitgaven (zie tabel 3.4)

Tabel 3.2 bevat de EMU-saldi van de drie samenstellende delen van de
collectieve sector. Deze saldi kunnen ook worden berekend door in tabel
3.1 de uitgaven van de inkomsten af te trekken.
Tabel 3.2 Opbouw EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen euro)

EMU-saldo Rijk
EMU-saldo sociale fondsen
EMU-saldo lokale overheden
EMU-saldo collectieve sector
EMU-saldo collectieve sector (in % bbp)

2011

2012

2013

2014

2015

bron

– 14 617
– 6 501
– 4 449
– 25 567
– 4,2%

– 10 275
– 3 149
– 4 399
– 17 823
– 2,9%

– 6 015
– 6 441
– 3 349
– 15 805
– 2,5%

– 2 550
– 10 498
– 2 749
– 15 797
– 2,4%

1 246
– 11 563
– 1 740
– 12 057
– 1,8%

zie tabel 3.3
zie tabel 3.4
zie tabel 3.5

In de tabellen 3.3 tot en met 3.5 wordt per overheidslaag een onderbouwing voor het betreffende EMU-saldo gegeven.
Tabel 3.3 EMU-saldo Rijk (in miljoenen euro)

Belastingontvangsten
Af: Netto Rijksuitgaven op kasbasis
Bij: Ktv’s en financiële transacties
EMU-saldo Rijk

2011

2012

2013

2014

2015

bron

134 231
154 044
5 196
– 14 617

139 640
152 083
2 169
– 10 275

147 511
163 123
9 597
– 6 015

156 073
169 990
11 368
– 2 550

161 368
173 168
13 046
1 246

zie tabel 2.4.1
zie tabel 1.1
zie tabel 1.4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

20

EMU-saldo

Tabel 3.4 EMU-saldo sociale fondsen (in miljoenen euro)
2011

2012

2013

2014

2015

bron

Premie-inkomsten
Rijksbijdragen
Rentebaten
Inkomsten sociale fondsen

86 620
16 701
74
103 395

91 689
18 477
36
110 202

92 685
19 489
0
112 174

93 981
20 469
0
114 451

97 751
21 231
0
118 982

zie tabel 2.4.1

Premiegefinancierde uitgaven SZA
Premiegefinancierde uitgaven Zorg
Rente-uitgaven
Bemiddelingskosten zorgverzekeraars
Uitgaven sociale fondsen

49 829
57 974
0
2 092
109 896

50 187
60 276
0
2 888
113 351

52 261
63 752
81
2 522
118 616

54 604
67 369
398
2 578
124 949

56 545
70 576
790
2 635
130 544

zie tabel 1.7
zie tabel 1.8

EMU-saldo sociale fondsen

– 6 501

– 3 149

– 6 441

– 10 498

– 11 563

2011

2012

2013

2014

2015

Belastinginkomsten
Rijksbijdragen2
Overige inkomsten3
Inkomsten lokale overheden

8 561
70 246
16 369
95 176

8 806
71 467
16 601
96 874

9 040
71 216
16 914
97 169

9 309
71 865
16 680
97 854

9 583
73 290
16 589
99 462

Uitgaven lokale overheden

99 625

101 273

100 518

100 603

101 202

EMU-saldo lokale overheden

– 4 449

– 4 399

– 3 349

– 2 749

– 1 740

Tabel 3.5 EMU-saldo lokale overheden (in miljoenen euro)1

1
De ramingen voor de belastinginkomsten en uitgaven van de lokale overheden zijn gebaseerd op de MEV 2012 voor 2011 en 2012 en MLT
2011–2015 voor 2013 tot en met 2015.
2
Rijksbijdragen zijn bedoeld voor uitgaven die door de gemeente gedaan worden, maar bekostigd worden door het Rijk. Hierbij moet gedacht
worden aan het GFPF, de WWB, WSW, BDU en het bijzonder onderwijs.
3
Overige inkomsten zijn de ontvangsten uit leges, eigen betalingen, rente, dividenden etc.

Tabel 3.6 Historisch overzicht EMU-saldo

EMU-saldo (in miljarden euro)
Bbp (in miljarden euro)
EMU-saldo collectieve sector (in
procenten bbp)

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

8,2
418

– 1,1
448

– 9,7
465

– 14,9
477

– 8,6
491

– 1,4
513

2,9
540

1,0
572

3,1
594

– 31,8
571

– 30,0
588

2,0%

– 0,2%

– 2,1%

– 3,1%

– 1,7%

– 0,3%

0,5%

0,2%

0,5%

– 5,6%

– 5,1%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

21

4

EMU-schuld

Tabel 4.1 Financieringsbehoefte Rijk (in miljoenen euro)

EMU-tekort Rijk
Bij: Ktv’s en financiële transacties
Bij: Overbruggingskrediet FBN/ABN
Bij: Derdenrekening
Financieringstekort Rijk op kasbasis

2011

2012

2013

2014

2015

bron

14 617
5 196
– 825
136
19 125

10 275
2 169
0
– 186
12 258

6 015
9 597
0
– 321
15 291

2 550
11 368
– 200
– 290
13 428

– 1 246
13 046
– 150
– 733
10 917

zie tabel 3.3
zie tabel 1.4

2011

2012

2013

2014

2015

bron

369 894
19 125
4 449
– 3 505
1 455
391 418
64,7%

391 418
12 258
4 399
– 1 887
824
407 011
65,3%

407 011
15 291
3 349
– 700
284
425 234
66,1%

425 234
13 428
2 749
– 1 400
104
440 115
66,4%

440 115
10 917
1 740
– 1 300
0
451 472
66,2%

2011

2012

2013

2014

2015

62,9%
4,2%
– 0,7%
0,0%
– 1,7%
64,7%

64,7%
2,9%
– 0,5%
0,1%
– 1,9%
65,3%

65,3%
2,5%
0,0%
0,4%
– 2,1%
66,1%

66,1%
2,4%
– 0,2%
0,1%
– 1,9%
66,4%

66,4%
1,8%
– 0,3%
0,2%
– 1,9%
66,2%

Tabel 4.2 Opbouw EMU-schuld collectieve sector (in miljoenen euro)

EMU-schuld primo
Financieringstekort Rijk
EMU-tekort lokale overheden
ING back-up faciliteit
EFSF
EMU-schuld ultimo
EMU-schuldquote (in procenten bbp)

zie tabel 4.1
zie tabel 3.5

Tabel 4.3 Opbouw EMU-schuldquote (in procenten bbp)

EMU-schuldquote primo
EMU-tekort collectieve sector1
Interventies in financiële sector
Ktv’s en overige financiële transacties
Noemereffect bbp
EMU-schuldquote ultimo
1

Bron

zie tabel 3.2

De rente-uitgaven en dividendontvangsten als gevolg van de interventies in de financiële sector lopen mee in het totale EMU-saldo.

Tabel 4.4 Historisch overzicht EMU-schuld

EMU-schuld (in miljarden euro)
Bbp (in miljarden euro)
EMU-schuld collectieve sector (in
procenten bbp)

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

224,8
418
53,8%

227,1
448
50,7%

235,1
465
50,5%

248,0
477
52,0%

257,6
491
52,4%

266,1
513
51,8%

255,9
540
47,4%

259,0
572
45,3%

347,5
594
58,5%

347,1
571
60,8%

369,9
588
62,9%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

22

5

Inkomstenbeperkende regelingen en
belastinguitgaven

5.1 Inleiding
Deze bijlage bevat informatie over inkomstenbeperkende regelingen en de
belastinguitgaven.
Inkomstenbeperkende regelingen zijn regelingen die de te betalen
inkomstenbelasting beperken, maar wel onderdeel zijn van de primaire
heffingsstructuur. Ze vormen nadere bepalingen voor de draagkracht, die
als maatstaf dient voor de inkomstenbelasting. Er zijn veel regelingen die
als nadere (inperkende) afbakening van de grondslag kunnen worden
beschouwd. In de begrotingsregels 2011–2015 is afgesproken dat in de
Miljoenennota bij de inkomstenbeperkende regelingen alleen het
budgettaire beslag van de fiscale behandeling van de eigen woning en de
pensioenen wordt opgenomen4. Dit zijn de belangrijkste inkomstenbeperkende regelingen. Een belastinguitgave (in enge zin) is een derving of
uitstel van belastingontvangsten, die voorvloeit uit een voorziening in de
wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de
primaire heffingstructuur.
De budgettaire gevolgen van fiscale maatregelen voor 2012 in de sfeer
van zowel de inkomstenbeperkende regelingen als de belastinguitgaven
worden weergegeven in tabel 5.2.1.
De budgettaire overzichten van de inkomstenbeperkende regelingen en de
belastinguitgaven zijn opgenomen in de tabellen 5.3.1 tot en met 5.3.3. De
toelichting op de afzonderlijke belastinguitgaven – onder meer bestaande
uit een beschrijving van de regeling en een weergave van de doelstelling,
het verantwoordelijke ministerie en de uitgevoerde evaluaties – is als
internetbijlage beschikbaar op www.rijksbegroting.nl.
In paragraaf 5.4 wordt ingegaan op de evaluatie van de belastinguitgaven.
De evaluatieprogrammering voor het afgelopen jaar, het lopende jaar en
het vervolgtraject worden in het kort beschreven.
Tenslotte wordt in paragraaf 5.5 aandacht besteed aan de ramingsbijstellingen ten opzichte van de raming zoals opgenomen in de startnota. Deze
paragraaf zal de belangrijkste mutaties toelichten zodat duidelijk wordt of
het beleidskeuzes betreft, endogene ontwikkelingen of technische
ramingsbijstellingen. Deze nieuwe paragraaf is de uitwerking van de
afspraak in de begrotingsregels 2011–2015 dat het budgettaire beslag van
de belastinguitgaven in enge zin wordt afgezet tegen de aan het begin van
de kabinetsperiode verwachte ontwikkeling.

4

Kamerstuk II, 32 500, nr. 29/30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

23

Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven

5.2 Maatregelen inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven per 2012
Tabel 5.2.1 bevat een overzicht van de maatregelen op het gebied van de
inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven per 2012, zoals
opgenomen in het Belastingplan 2012, de Overige Fiscale Maatregelen
2012, het wetsvoorstel Geefwet en het wetsvoorstel uitwerking Autobrief.
Voor een inhoudelijke uitleg van de maatregelen wordt verwezen naar
deze wetsvoorstellen.
Tabel 5.2.1 Maatregelen per 2012, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)*
2012
Inkomstenbeperkende regelingen per 2012
Verruiming vrijwillige voortzetting pensioen ZZP-ers

15

Totaal inkomstenbeperkende regelingen

15

Belastinguitgaven per 2012
Verlaging dotatieplafond FOR
Invoering research & development aftrek (RDA)
Inperking aftrek monumenten
Incidentele verhoging WBSO
Afschaffen kindertoeslag box 3
Afschaffen spaarloonregeling
Afschaffing arbeidskorting voor ouderen
Doorwerkbonus 1 jaar opschuiven
Omzetting zelfstandigenaftrek en niet-indexeren
Giftenaftrek: fiscale inzet cultureel ondernemerschap
ANBI-status en commerciële activiteiten
Introductie negatieve giftenaftrek
Verruiming giftenaftrek en introductie plafond
Tijdelijke uitbreiding nihiltarief bijtelling auto’s

–8
250
– 10
149
– 25
– 218
– 290
– 130
60
12
15
–5
5
2

Totaal belastinguitgaven

– 193

– = opbrengst; + = derving;

Horizonbepaling
In de Fiscale Agenda heeft het kabinet onderschreven dat aan het
toetsingskader voor nieuwe belastinguitgaven een nieuwe bepaling wordt
toegevoegd, de zogenaamde horizonbepaling. Hierin wordt expliciet
aangegeven voor welke duur de belastinguitgave geldt. Alleen indien er
vóór het verstrijken van die termijn een positieve evaluatie beschikbaar is,
kan besloten worden om de belastinguitgave te continueren voor een
nieuwe periode. Als er geen positieve evaluatie is, vervalt de belastinguitgave automatisch. Als er wel een positieve evaluatie beschikbaar is,
dwingt de horizonbepaling om opnieuw de afweging te maken of aan de
belastinguitgave opnieuw prioriteit wordt gegeven. Voor een drietal
nieuwe regelingen in het pakket Belastingplan 2012 c.a. is een
zogenoemde horizonbepaling van toepassing. In de eerste plaats is een
horizonbepaling van toepassing op de werkbonus. Het jaar van inwerkingtreding van deze belastinguitgave is 2013. In de tweede plaats betreft het
de regeling voor stimulering van cultureel ondernemerschap. Deze
maatregel is opgenomen in het wetsvoorstel Geefwet met 2012 als jaar
van inwerkingtreding. In de derde plaats is een horizonbepaling van
toepassing op de nieuwe regeling die in de Autobrief wordt voorgesteld,
namelijk een nihiltarief bijtelling voor auto’s met een CO2-uitstoot van
maximaal 50 gr/km (jaar van inwerkingtreding is 2012). Ook zal er een
horizonbepaling gaan gelden voor de nieuwe research & development

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

24

Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven

aftrek (RDA). De overige maatregelen betreffen aanpassingen van
bestaande regelingen.
5.3 Een overzicht van inkomstenbeperkende regelingen en
belastinguitgaven
In tabel 5.3.1 wordt de budgettaire derving weergegeven van de inkomstenbeperkende regelingen voor de eigen woning en voor de pensioenen
voor de periode 2010–2016.
Tabel 5.3.1 Overzicht inkomstenbeperkende regelingen 2010–2016, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen
(x € miljard)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Eigen woning (hypotheekrenteaftrek -/- EWF)
Pensioenen (box 1 en box 3)

9,6
11,7

9,4
12,8

10,1
13,6

10,5
13,9

10,7
14,4

11,1
14,8

11,4
15,6

Totaal

21,3

22,2

23,6

24,4

25,1

26,0

27,0

percentage BBP

3,62

3,67

3,78

3,72

3,71

3,73

3,77

De tabellen 5.3.2 en 5.3.3 bevatten meerjarige overzichten van de
belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen
respectievelijk de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen voor de periode 2010 – 2016. Bij de ramingen is rekening gehouden
met voorgenomen kabinetsbeleid.
In tabel 5.3.2 is eveneens het equivalent van de belastinguitgave voor de
premie-inkomsten werknemersverzekeringen opgenomen. Een nadere
uitsplitsing is opgenomen in de begroting van SZW.
Tabel 5.3.2 Belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen 2010 – 2016, budgettair belang op transactiebasis in
lopende prijzen (x € miljoen)*
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

3 444

3 422

3 579

3 762

3 984

4 055

4 127

1 469
95
2
75
8
14
196
185
90
352

1 467
99
2
85
8
14
204
189
92
312

1 574
104
2
79
7
14
216
193
93
305

1 601
108
2
81
7
14
228
196
95
300

1 629
112
2
83
6
14
242
200
96
297

1 657
116
2
84
6
14
256
204
98
301

1 686
121
2
86
6
14
271
209
99
304

b) investeringen in het algemeen
Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
Willekeurige afschrijving starters1
Willekeurige afschrijving zeeschepen1
Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)
Aftrek speur- en ontwikkelingswerk
Willekeurige afschrijving investeringen bedrijfsmiddelen1
Research & Development aftrek (RDA)

343
8
3
81
4
221
–

346
8
4
81
8
219
–

356
8
4
82
8
–
250

366
8
4
84
8
–
375

376
8
4
86
8
–
500

387
8
5
87
8
–
500

398
8
5
89
8
–
500

c) investeringen ten behoeve van het milieu
VAMIL1
Energie-investeringsaftrek (EIA)
Milieu-investeringsaftrek (MIA)
Bosbouwvrijstelling
Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer

52
115
123
1
8

24
151
101
1
8

24
151
101
1
8

24
151
101
1
8

40
161
111
1
8

40
161
111
1
8

40
161
111
1
8

Verlaging lastendruk op ondernemingen
a) algemeen
Zelfstandigenaftrek
Extra zelfstandigenaftrek starters
Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid
FOR, niet omgezet in lijfrente
Meewerkaftrek
Stakingsaftrek
Doorschuiving stakingswinst
Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in successiewet
Doorschuiving inkomen uit aanmerkelijk belang
Landbouwvrijstelling in de inkomstenbelasting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

25

Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven

Verlaging lastendruk op arbeid
a) gericht op werkgevers
Afdrachtvermindering onderwijs
Afdrachtvermindering zeevaart
Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk WBSO
b) gericht op werknemers
Werknemersspaarregelingen (o.a. spaarloon)2
Feestdagenregeling2
Verlaging fiscale bijtelling (zeer) zuinige auto’s
Ouderschapsverlofkorting
Arbeidskorting voor ouderen3
Levensloopverlofkorting
Doorwerkbonus3
Werkbonus
Verlaging lastendruk op inkomsten uit vermogen
Kindertoeslag forfaitair rendement
Ouderentoeslag forfaitair rendement
Vrijstelling bos- en natuurterreinen forfaitair rendement
Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap forfaitair
rendement
Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement
Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen forfaitair rendement
Vrijstelling cultureel beleggen forfaitair rendement
Vrijstelling durfkapitaal forfaitair rendement
Vrijstelling spaarloon- en premiespaarregeling forfaitair rendement
Vrijstelling rechten op kapitaalsuitkering bij overlijden forfaitair
rendement
Vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen forfaitair
rendement
Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld
Gedeeltelijke vrijstelling van inkomsten uit kamerverhuur
Aftrek kosten monumentenwoning
Heffingskorting groen beleggen
Heffingskorting sociaal-ethisch beleggen
Heffingskorting cultureel beleggen
Heffingskorting durfkapitaal
Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal
Overige regelingen
Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)
Giftenaftrek
Faciliteiten successiewet algemeen nut beogende instellingen
Totaal generaal directe belastingen
percentage BBP
Totaal premie-uitgaven3

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2 336

2 473

1 929

2 327

2 126

2 135

2 155

377
105
868

367
101
870

372
103
864

378
104
715

384
106
715

390
107
715

396
109
715

207
64
129
61
244
7
274
–

204
53
196
62
271
16
332
–

–
30
240
63
–
21
235
–

–
13
263
64
–
248
–
542

–
–
272
65
–
15
–
569

–
–
261
66
–
15
–
580

–
–
261
67
–
15
–
592

1 541
24
111
6

1 547
25
110
6

1 545
–
112
6

1 565
–
115
6

1 588
–
119
7

1 637
–
122
7

1 693
–
125
7

5
74
4
2
8
9

5
71
4
2
8
6

5
73
4
2
8
12

5
74
5
3
8
8

6
76
5
3
8
4

6
77
5
3
8
0

6
79
5
3
8
0

19

19

19

20

21

22

23

716
351
37
69
88
3
2
9
4

755
348
37
75
63
2
2
7
3

782
362
39
66
43
2
1
4
3

810
376
41
65
22
1
1
2
2

839
391
43
66
0
0
0
0
2

868
406
45
67
0
0
0
0
1

899
421
47
68
0
0
0
0
1

752
221
346
185

771
229
353
189

820
239
376
193

922
288
449
197

947
300
459
201

973
312
469
205

999
324
480
209

8 073
1,37
1 369

8 213
1,36
1 348

7 872
1,26
1 202

8 575
1,31
1 543

8 644
1,28
1 525

8 799
1,26
1 498

8 973
1,25
1 539

1
Het betreft hier niet de kasderving maar de contante waarde van het rentevoordeel voor de betrokken belastingplichtigen c.q. het rentenadeel
voor de overheid.
2
Het spaarloon en de feestdagenregeling hebben ook invloed op de premies voor de werknemersverzekeringen WW (AWF en sectorfonds), WIA en
ZVW. Wijzigingen in deze belastinguitgaven veranderen zowel het fiscale loon als het premieloon (en in het verlengde daarvan het uitkeringsloon,
waardoor de hoogte van uitkering kan veranderen). Deze effecten zijn onderdeel van de regel premie-uitgaven.
3
Een premie-uitgave is een overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel van premieontvangsten die voortvloeit uit een voorziening in de
wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet.

* «–» = regeling is in dat jaar niet van toepassing; «0» = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.

Tabel 5.3.3 Belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen 2010 – 2016, budgettair belang op transactiebasis in lopende
prijzen (x € miljoen)*

Energiebelasting
Verlaagd tarief glastuinbouw
Teruggaaf kerkgebouwen
Teruggaaf non-profit
Vrijstellingen grootverbruik in de energiebelasting

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

117
83
7
19
8

127
91
7
21
8

129
91
8
22
8

131
92
8
22
8

133
93
9
23
8

135
93
9
24
8

137
94
10
25
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

26

Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

20
20

20
20

20
20

20
20

20
20

20
20

20
20

3 582
477
115
131
147
206
468
681
223
1 134

3 806
484
109
135
76
207
576
712
230
1 275

3 786
491
114
139
71
209
472
745
239
1 306

3 908
497
119
143
75
211
497
780
247
1 339

4 035
504
125
148
79
213
523
816
256
1 372

4 167
510
131
152
84
215
551
853
265
1 405

4 303
517
137
157
89
218
580
893
275
1 440

Omzetbelasting – vrijstellingen
Sportclubs
Post
Vakbonden, werkgeversorg., politieke partijen, kerken
Fondswerving

492
66
207
98
121

493
70
194
104
125

497
71
191
107
128

501
73
187
111
130

505
74
184
114
133

510
75
180
118
136

514
77
177
121
139

Omzetbelasting – speciale regelingen
Kleine ondernemersregeling
Landbouwregeling

133
100
33

129
101
27

133
105
28

137
109
29

142
113
29

147
117
30

152
121
31

Accijnzen
Verlaagd tarief kleine brouwerijen
Vrijstelling communautaire wateren
Vrijstelling luchtvaartuigen
Tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen

2018
1
878
917
222

2 055
1
861
964
228

2 067
1
843
984
239

2 082
1
827
1 004
250

2 105
1
813
1 029
263

2 125
1
798
1 051
275

2 147
1
783
1 075
288

Belastingen op personenauto’s en motorrijwielen
Teruggaaf ambulance
Teruggaaf taxi’s
Uitbreiding bonus zuinige auto’s
Stimulans Euro-6 dieselpersonenauto’s

79
2
65
12
–

73
4
60
–
9

78
4
62
–
12

78
4
65
–
9

71
4
67
–
–

74
4
70
–
–

77
4
73
–
–

Motorrijtuigbelasting
Nihiltarief OV-bussen op LPG
Vrijstelling motorrijtuigen ouder dan 25 jaar
Vrijstelling taxi’s
Vrijstelling reinigingsdiensten
Vrijstelling wegenbouw
Vrijstelling ambulances
Nihiltarief zeer zuinige auto’s
Overige vrijstellingen

264
0
153
52
1
0
2
53
2

321
0
158
53
1
0
3
105
2

382
0
157
54
1
0
3
164
3

436
0
153
56
1
0
3
220
3

221
0
150
58
1
0
3
6
3

225
0
147
59
1
0
3
11
3

212
0
144
61
1
0
3
0
4

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

129
16
3
1
15
91
3

137
19
11
1
11
91
4

140
19
11
1
11
93
4

142
19
11
1
11
95
5

144
20
11
1
11
97
5

147
20
11
1
11
99
5

149
21
11
1
11
101
5

Totaal generaal indirecte belastingen

6 834

7 162

7 232

7 434

7 376

7 549

7 711

percentage BBP

1,16

1,18

1,16

1,13

1,09

1,08

1,08

Afvalstoffenbelasting
Fiscale stimulering sanering oude stortplaatsen
Omzetbelasting verlaagd tarief
Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen
Bibliotheken (verhuur boeken), musea e.d.
Kermissen, attractieparken, sportwedstrijden en -accommodatie
Circussen, bioscopen, theaters en concerten
Sierteelt
Arbeidsintensieve diensten
Vervoer van personen (w.o. openbaar vervoer)
Logiesverstrekking (incl. kamperen)
Voedingsmiddelen horeca

Belasting op zware motorrijtuigen (eurovignet)
Teruggaaf internationaal gecombineerd vervoer
Overdrachtsbelasting
Vrijstelling overdrachtsbelasting bedrijfsoverdracht in familiesfeer
Vrijstelling overdrachtsbelasting stedelijke herstructurering
Vrijstelling landinrichting
Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden
Vrijstelling cultuurgrond
Vrijstelling natuurgrond

* «–» = regeling is in dat jaar niet van toepassing; «0» = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.

5.4 Evaluatie van belastinguitgaven
In deze paragraaf van de Miljoenennota wordt jaarlijks verslag gedaan van
de voltooide evaluaties sinds de vorige Miljoenennota. Kort wordt
aandacht geschonken aan de conclusies en eventuele beleidsconsequenties van uitgevoerde evaluaties. Voorts wordt aangegeven welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

27

Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven

evaluaties naar verwachting nog worden gerealiseerd en komt het
vervolgtraject van evaluaties aan bod.
Gerealiseerde evaluaties sinds de vorige Miljoenennota
In Belastingplan 2011 is een onderzoek naar de fiscale stimulering van
(zeer) zuinige auto’s aangekondigd. Dit onderzoek is in het voorjaar 2011
uitgevoerd door onderzoeksbureau Ecorys in opdracht van het ministerie
van Financiën. Het onderzoek heeft zich niet specifiek gericht op de
belastinguitgaven (nihiltarief zeer zuinige auto’s in de MRB, en verlaagde
bijtelling (zeer) zuinige auto’s in de LB/IB), maar betrof het totale fiscale
stimuleringsbeleid voor zuinige en zeer zuinige auto’s in de afgelopen
jaren. Ecorys concludeert dat het beleid sterke effecten heeft gehad op de
omvang en samenstelling van de nieuwverkopen. Nieuw verkochte auto’s
zijn de afgelopen jaren aanzienlijk zuiniger geworden, waardoor de totale
CO2-uitstoot is gedaald. Het beleid heeft echter ook geleid tot substantiële
derving van de BPM- en de MRB-inkomsten. Ecorys heeft, rekening
houdend met de te verwachten ontwikkelingen in de autobranche,
voorstellen gedaan in de vorm van aanpassingen van CO2-grenzen en
tarieven die zouden moeten leiden tot robuuste en solide autogerelateerde belastingopbrengsten, waarbij de consument gestimuleerd blijft
om te kiezen voor de meest zuinige auto. De voorstellen zijn voor het
merendeel overgenomen en in de zogenoemde Autowet als wetsvoorstel
vormgegeven.
Nog af te ronden evaluaties
De aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld (regeling Hillen)
wordt op dit moment geëvalueerd. Zodra de evaluatie is afgerond,
worden de conclusies met de Kamer gedeeld.
Een andere nog af te ronden evaluatie is de evaluatie van het fiscaal
stimuleringspakket naar aanleiding van de crisis, waaronder enkele
belastinguitgaven, zoals de willekeurige afschrijving investeringen
bedrijfsmiddelen en het verlaagde Btw- tarief voor renovatie en isolatie.
Deze evaluatie wordt in 2011 afgerond. De eerder aangekondigde
beleidsevaluaties op het terrein van een aantal bestaande categorieën met
het verlaagde Btw-tarief worden als afgerond beschouwd door de
beleidsvisie die is uiteengezet in de Fiscale Agenda. Bij de invoering van
het algemene Btw-tarief op de podiumkunsten is afgesproken dat na
verloop van tijd een evaluatie zal plaatsvinden naar de effecten op de
sector.
Vervolgtraject evaluaties
In de vorige Miljoenennota is al melding gemaakt van het toesturen van
de beleidsdoorlichting evaluaties belastinguitgaven aan de Tweede Kamer
(Kamerstuknummer 31 935, nr. 6). In oktober 2010 zijn door de Vaste
Commissie van Financiën vragen gesteld over deze beleidsdoorlichting
evaluatie belastinguitgaven. Tevens heeft het Bureau Onderzoek en
Rijksuitgaven (BOR) een notitie geschreven: «Belastinguitgaven in de
Miljoenennota 2011 en beleidsdoorlichting evaluatie belastinguitgaven»
(kamerstuk 32 500, nr. 15) waarin een aantal vragen en opmerkingen zijn
opgenomen. De antwoorden hierop zijn door de minister van Financiën in
februari 2011 naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstuknummer 31 935,
nr. 8).
Op verzoek van het BOR is hierin een overzicht gegeven van welke
evaluaties van belastinguitgaven de komende jaren worden meegenomen
in reguliere beleidsdoorlichtingen (bijlage 1. Programmering beleidsdoorlichtingen, Kamerstuknummer 31 935, nr. 8). In 2011 / 2012 zijn volgens dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

28

Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven

overzicht voor de volgende belastinguitgaven beleidsdoorlichtingen
voorzien: fiscale faciliteiten gericht op ondernemerschap, de EIA, MIA en
VAMIL, de WBSO, de afdrachtvermindering onderwijs en een aantal
vrijstellingen gericht op het verlagen van de lastendruk op inkomsten uit
vermogen. Deze belastinguitgaven liggen voornamelijk op het terrein van
het ministerie van Economie, Landbouw en Innovatie.
5.5 Toetsen aan de benchmark
In lijn met het regeerakkoord zullen de belastinguitgaven in enge zin
worden vergeleken met de raming volgens de startbrief van dit kabinet
(bijlage 5 startbrief).
De benchmark zal jaarlijks alleen worden aangepast voor aanvullende
beleidsmaatregelen op het terrein belastinguitgaven. De vergelijking van
de huidige raming met de benchmark dient ter bepaling of er sprake is
van een substantiële afwijking. Bij substantiële opwaartse afwijkingen van
de endogene ontwikkeling ten opzichte van de aan het begin van de
kabinetsperiode verwachte ontwikkeling kan dit aanleiding geven tot
maatregelen, waarbij deze maatregelen niet relevant zijn voor het
inkomstenkader.
Het verschil tussen de huidige raming voor het belastingjaar 2012 en de
benchmark wordt in de onderstaande tabel toegelicht voor de posten met
de grootste aanpassing (meer dan 10% of 25 mln). De aanpassingen zijn
onderverdeeld in technische en endogene bijstellingen. Endogene
mutaties zijn het gevolg van onder andere conjuncturele ontwikkelingen,
trendmatige groei of andere factoren die van invloed zijn op de mate
waarin gebruik wordt gemaakt van een bepaalde belastingfaciliteit.
Technische bijstellingen staan los van beleidsmatige of endogene
ontwikkelingen, maar worden veroorzaakt door een correctie op de eerder
gebruikte ramingstechniek of door een totale herziening van de tijdreeks
door het beschikbaar komen van databronnen.
De totale bijstelling van maatregelen (autonoom) sinds de benchmark
wordt veroorzaakt door de aanpassingen tijdens de behandeling van het
vorige belastingplan, tussentijdse maatregelen en nieuwe maatregelen.
Voor een toelichting op nieuwe beleidsmaatregelen die in 2012 ingaan
(autonoom beleid) wordt verwezen naar tabel 5.2.1.

Tabel 5.5.1 Verschil huidige raming en Startbrief (x € miljoen)

totaal
technisch
endogeen
autonoom1
1

2012

2013

2014

2015

– 557
– 384
– 116
– 57

– 106
– 392
– 156
443

– 521
– 400
– 232
111

– 658
– 407
– 369
118

cumulatief 2011–2012, inclusief effect kamerbehandeling BP 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

29

Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven

Tabel 5.5.2 Nadere Toelichting verschillen raming en startbrief 2012 (x € miljoen)
Belastinguitgaven (belastingjaar 2012)

Technisch
FOR
Vrijstelling OVB cultuurgrond
Vrijstelling OVB stedelijke herstructurering
Energiebelasting non profit
Endogeen
Zelfstandigenaftrek
Aftrek voor scholingsuitgaven
Verlaagde Btw-tarieven
– Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen
– Vervoer van personen
– Logiesverstrekking (incl. kamperen)
Accijnsvrijstelling luchtvaartuigen
Verlaging fiscale bijtelling (zeer) zuinige auto’s
Nihiltarief zeer zuinige auto’s
Overige (<25 mln en/of < 10%)
Totaal

Benchmark

MN2012

Mut
(euro)

Mut
(%)

technisch

228
300
28
32

79
93
11
22

– 149
– 207
– 17
– 10

– 65%
– 69%
– 62%
– 32%

– 149
– 207
– 17

1 413
203

1 574
239

161
36

11%
18%

100
36

581
822
273
1 177
211
114

491
745
239
984
240
164
10 224

– 90
– 77
– 34
– 193
29
50

– 16%
– 9%
– 13%
– 16%
14%
44%
0,6%

– 90
– 77
– 34
– 193
29
50
64

15 104

endogeen

– 10

– 384

– 116

Technische ramingsbijstelling
De raming van de budgettaire derving van de belastinguitgave door
toevoeging aan de Fiscale Oudedagsreserve is substantieel neerwaarts
bijgesteld. Tot vorig jaar was de raming gebaseerd op vaste parameters
uit het verleden. Nieuwe modellen en toegankelijk geworden informatie
van de belastingdienst hebben tot het nieuwe inzicht geleid dat veel
minder ZZP-ers een jaarlijkse toevoeging doen aan de FOR, dat de FOR
minder hoog is en dat bij de afbouw van de FOR een kleiner deel niet
overgaat tot de aankoop van de lijfrente.
De neerwaartse ramingsbijstellingen van de vrijstellingen overdrachtsbelasting voor stedelijke herstructurering en cultuurgrond en de teruggaafregeling energiebelasting non-profit zijn een correctie op de vorig jaar veel
te hoge schatting. De vrijstellingen hebben naar hun aard een vrij grillig
verloop. Uit realisaties blijkt dat het gemiddelde niveau van deze
belastinguitgaven op een fors minder hoog niveau ligt.
Endogene bijstellingen
De uitgaven «nihiltarief zeer zuinige auto’s» in de MRB, en de «verlaagde
bijtelling (zeer) zuinige auto’s» in de LB/IB laten een sterke stijging zien.
Deze stijging is mede het gevolg van het fiscale stimuleringsbeleid, wat
heeft geleid tot een sterke endogene groei van de verkoop van (zeer)
zuinige auto’s. In de zogenoemde Autowet worden voorstellen gedaan
voor aanpassingen van de CO2-grenzen binnen welke een gedifferentieerde bijtelling kan plaatsvinden. De vrijstelling voor zeer zuinige auto’s in
de MRB wordt per 1 januari 2014 afgeschaft. Wel blijft er een tijdelijke
vrijstelling (tot en met 2015) bestaan voor auto’s met een CO2- uitstoot tot
50 gr/km. De aanpassingen van de CO2-grenzen om in aanmerking te
komen voor het 14% of het 20% tarief in de bijtelling moeten uiteindelijk
leiden tot een stabiele omvang van deze belastinguitgave.
De toename van de uitgaven in de zelfstandigenaftrek in 2012 komt
enerzijds voort uit autonome beleidswijzigingen, maar anderzijds voor
een groot deel voort uit een grotere toename van het aantal zelfstandigen
dan vorig jaar werd verwacht. De trend in de groei van het aantal ZZP-ers
is hoger dan aanvankelijk werd voorzien.
In het verlengde van het economisch beeld van de consumptieve
bestedingen en meer specifiek de bestedingen op het gebied van boeken,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

30

Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven

tijdschriften en bibliotheken zijn de betreffende belastinguitgaven naar
beneden bijgesteld. Dit geldt tevens voor de bestedingen aan logiesverstrekkingen.
De vrijstelling luchtvaartuigen is neerwaarts bijgesteld. De groei van deze
belastinguitgave was in de vorige Miljoenennota nog gebaseerd op een
langere termijn trend in de periode 2001–2008. De realisaties van de
laatste jaren geven aan dat een raming op basis van die trend te hoog is.
De aftrek scholingsuitgaven heeft naar verwachting een hogere budgettaire derving in 2012 dan vorig jaar is geraamd. Mede in het licht van de
informatie over 2010 en de economische situatie zullen naar verwachting
meer mensen van deze faciliteit gebruik maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

31

6

Beleidsonderzoek

6.1 Beleidsdoorlichtingen 2012
Het beleid gericht op de realisatie van de algemene of operationele
beleidsdoelstellingen – zoals die zijn geformuleerd in de beleidsartikel van
de beleidsbegroting – wordt periodiek geëvalueerd in een beleidsdoorlichting. Bij de programmering van beleidsdoorlichtingen wordt zoveel
mogelijk aangesloten bij de bij de beleidscyclus. Voor het periodiek
evalueren van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleid,
zijn de vakministers verantwoordelijk.
Drie kenmerkende eigenschappen van een beleidsdoorlichting als vorm
van evaluatie zijn:
a) beleidsdoorlichtingen zijn evaluaties op het niveau van beleidsterreinen en niet op instrumentniveau, een beleidsdoorlichting heeft
hierdoor het karakter van een synthese;
b) in een beleidsdoorlichting staan simpele doch fundamentele vragen
centraal naar de nut en noodzaak van beleid en naar de effectiviteit van
beleid.
c) bij de uitvoering worden onafhankelijken betrokken. Met onafhankelijken worden deskundigen bedoeld die geen verantwoordelijkheid
dragen voor het te onderzoeken beleid (niet afkomstig uit de kring van
kerndepartementen) en waarvan een onafhankelijk oordeel mag
worden verwacht.
De programmering van beleidsdoorlichtingen is terug te vinden in de
overzichtstabel per begroting, te vinden achter de beleidsagenda en in de
internetbijlage. Op verzoek van de Tweede Kamer bevat deze paragraaf
een overzicht van voorgenomen beleidsdoorlichtingen (per departement,
artikel en operationeel doel) die in 2012 naar het parlement zullen worden
gestuurd. Alle beleidsdoorlichtingen die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd inclusief de beleidsreactie van het vakdepartement daarop zijn in te
zien op de website www.rijksbegroting.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

32

Beleidsonderzoek

Tabel 6.1 Beleidsdoorlichtingen 2012
Departement

Algemene/operationele doelstelling

BUZA
BUZA
V&J
V&J
V&J
V&J
BZK
BZK
BZK
OCW
OCW
FIN
DEF
DEF
I&M
I&M
I&M
I&M
I&M
I&M
I&M
I&M
I&M
I&M
I&M
SZW
VWS

3.2
4.2
13.1
14.1
23
25.2
1.1
4.1
5
9
25
7
23
24
33.2
33.4
34.2
36.3
36.4
37.1
53.08
53.14
54.16
56.34
56.40
45
41.3

VWS

41.4

VWS
VWS

42.2
43.3

Een effectief, efficiënt en coherent optreden van de Unie t.o.v. derde landen en regio’s.
Effectief armoedebeleid van ontwikkelingslanden
Preventieve maatregelen
Interlandelijke adoptie en internationale kinderontvoering
Veiligheidsregio’s en Politie
Veiligheid (ICT)
Bestuurlijke en financiële verhoudingen
Energie en bouwkwaliteit
Integratie en maatschappelijke samenhang
Actieplan leerkracht
Emancipatiebeleid
Beheer materiële activa
Strategische luchttransportcapaciteit
Mensenhandel/mensensmokkel
Veiligheid scheepvaart en binnenvaart
Bescherming tegen moedwillige verstoring
Netwerk vaarwegen
Duurzame luchtvaart
Scheepvaart
Weer, klimaat en seismologie
Tegengaan klimaatverandering
Verbeteren luchtkwaliteit
Verbeteren milieukwaliteit van bodem en water
Veilig gebruik van chemische stoffen
Verantwoorde toepassing van genetisch gemodificeerde organismen
Pensioenbeleid
De vermijdbare ziektelast neemt af door een goede bescherming tegen infectieziekten en
chronische ziekten
Het bevorderen van ethisch verantwoord handelen in de gezondheidszorg en bij het medisch
wetenschappelijk onderzoek
Zorgaanbieders worden gestimuleerd om het door de burger gewenste zorgaanbod te realiseren
De zorg is effectief en veilig en wordt door de cliënt positief ervaren

6.2 Interdepartementale beleidsonderzoeken
Deze paragraaf geeft inzicht in de interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO’s) die zijn gestart sinds de vorige Miljoenennota. In het de
zomer van 2011 zijn twee IBO’s van start gegaan, de geplande afronding is
in het voorjaar van 2012. Beide rapporten worden met een kabinetsreactie
aan de TK verzonden. Op dit moment:
– Beheer en Onderhoud
– Academische Ziekenhuizen.
Taakopdracht Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Beheer
en Onderhoud
Onderwerp
Nederland kent een uitgebreide infrastructuur die beheerd en onderhouden moet worden om aan de geldende kwaliteitsnormen te voldoen.
Kwaliteitsnormen worden onder andere bepaald door de wettelijke
normen, die strikter kunnen zijn dan Europese richtlijnen. De vraag die
hieruit voortvloeit is welke concreet toepasbare maatregelen mogelijk zijn
om de (structurele) kosten van Beheer en Onderhoud (B&O) te verlagen.
Deze maatregelen vergen wijziging van wet- en regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

33

Beleidsonderzoek

Het IBO betreft de B&O/EPK uitgaven5, zie onderstaande tabel (x 1 000
euro):

1

Artikel

Omschrijving

11.01.01
11.02.01
11.02.05
12.01.01
12.02.01
15.01.01
15.02.011
Totaal

Basispakket Watermanagement
Basispakket Waterkeren
Basispakket Waterbeheren
Basispakket Verkeersmanagement
Basispakket B&O hoofdwegen
Basispakket Verkeersmanagement
Basispakket B&O hoofdvaarwegen

2011

2012

2013

2014

2015

14 216
63 242
26 702
49 502
368 916
23 070
154 163
699 811

12 785
83 329
25 366
44 238
257 748
23 630
80 548
527 644

12 392
109 181
23 235
28 753
288 103
15 264
116 433
593 361

13 416
118 332
19 818
25 493
272 923
12 928
97 886
560 796

13 416
114 722
19 818
25 493
226 263
12 928
73 741
486 381

Exclusief geoormerkte gelden voor het programma nota mobiliteit achterstallig onderhoud van vaarwegen (NOMO AOV).

Effecten van beleidsvarianten op programma- en apparaatsuitgaven
worden onderzocht. Voor de apparaatsuitgaven geldt dat er een
samenloop is met de in het RA opgenomen taakstelling.
Opdracht aan de werkgroep
Aanleiding
De Tweede Kamer is via de begrotingen 2010 en 2011 van het voormalig
ministerie van Verkeer en Waterstaat geïnformeerd over de onder druk
staande budgetten voor B&O. De afgelopen jaren waren de beschikbare
budgetten voor B&O structureel lager dan volgens de beheer- en
onderhoudsprogrammering nodig was. Destijds werd steeds in de loop
van het jaar het budget aangevuld vanuit eventuele onderuitputting op
andere budgetten, waarbij beslag werd gelegd op toekomstige middelen.
Deze situatie is echter niet toekomstvast en derhalve niet gewenst.
Dit voorjaar heeft, op basis van diverse audits van KPMG en OCC,
besluitvorming plaatsgevonden over een pakket aan maatregelen (die
geen wettelijke aanpassingen vergen) om ervoor te zorgen dat de beheer
en onderhoudprogrammering is ingepast binnen de beschikbare
budgetten voor B&O.
Deze combinatie van maatregelen is echter niet voldoende om de B&O
problematiek in de periode tot en met 2020 in zijn geheel te dekken. Een
deel van de dekking wordt namelijk gevonden in de verlengde periode
van het Infrastructuurfonds van 2021 tot 2028 (1,6 miljard). Dit is de
aanleiding om aanvullende en alternatieve doelmatigheids- en besparingsopties in kaart te brengen op het gebied van B&O.
Probleemstelling
Welke aanvullende concreet toepasbare maatregelen zijn mogelijk om de
kosten van B&O structureel te verlagen? De aanpassing van de wettelijke
kaders leidt tot concrete besparingsopties. Er wordt ten minste één
verplichte besparingsvariant ontwikkeld van minimaal 20% van de
B&O-programmauitgaven structureel per jaar.
Het IBO analyseert het huidige beleid en gaat daarbij in ieder geval in op
de volgende vragen:
– Wat zijn de costdrivers voor Beheer en Onderhoud en wat is de
omvang van de diverse uitgaven? Welk deel hiervan is wettelijk

5

Dit zijn Externe Produkt kosten. De apparaatuitgaven zijn niet in de tabel opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

34

Beleidsonderzoek

–

–

–

–

verankerd? Welke wetten, AMvB’s en Ministeriële regelingen zijn van
toepassing?
In hoeverre zijn die wettelijk verankerde costdrivers het gevolg van
Europese regelgeving? In hoeverre is er, bij de costdrivers, sprake van
nationale koppen op Europese regelgeving? Wat zijn de budgettaire
gevolgen van deze nationale koppen?
In hoeverre laten wet- en regelgeving toe dat partijen buiten de
rijksoverheid (bijvoorbeeld gemeenten, provincies) eisen kunnen
stellen die van invloed zijn op B&O? Wat zijn hiervan de budgettaire
gevolgen?
Welke van die costdrivers kunnen, met het oog op een doelmatiger
Beheer en Onderhoud, worden geschrapt of versoepeld? Wat zijn in
dat geval de budgettaire besparingen en de maatschappelijke
consequenties (o.a. voor bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid)?
Hoe loopt de uitvoering? Welke aspecten van de uitvoering kunnen,
met het oog op doelmatiger B&O, worden aangepast?

Organisatie van het onderzoek
De deelnemende departementen zijn: I&M, AZ en Fin. Daarnaast nemen
CPB, PBL en externe deskundigen deel in de werkgroep. De voorzitter is
onafhankelijk. Het secretariaat wordt verzorgd door Fin (secretaris) en I&M
(co-secretaris). De werkgroep start in mei 2011 en het rapport is uiterlijk in
februari 2012 gereed. De omvang van het rapport is niet groter dan 30
bladzijden, de verplichte samenvatting is niet groter dan 5 bladzijden.
Taakopdracht Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO)
Academische Ziekenhuizen
Onderwerp
Nederland kent acht Universitair Medische Centra (UMC’s). Een UMC
heeft drie hoofdtaken: zorg, onderwijs en onderzoek. De publieke
bekostiging van deze taken loopt via verschillende geldstromen, te weten:
premies (3050 mln), academische component (635 mln), onderzoek en
onderwijs (950 mln) en private bekostiging uit fondsen en opdrachten
vanuit de industrie (500 mln).
Opdracht aan de werkgroep
De resultaten van de UMC’s op het gebied van onderwijs, onderzoek en
zorg behoren tot de absolute wereldtop, zo wijzen citatiescores en
internationale vergelijkingen uit. Hoe de financieringstromen bijdragen
aan de resultaten is echter niet helder. In eerdere onderzoeken wordt dan
ook gesteld dat de financiering werkt als een «bad met vijf kranen».
Omdat activiteiten in een UMC vaak meerdere doelen dienen, mengen
ook de geldstromen en is niet te achterhalen hoeveel geld precies voor
welk doel is ingezet en in hoeverre sprake in van een doelmatige
besteding. Dit wordt extra van belang door de stap naar prestatiebekostiging en de daarbij horende beschikbaarheidsbijdrage voor
niet-declarabele prestaties.
Van belang is dat er in het IBO expliciet gekeken wordt naar de rol en
plaats van de UMC’s in het (veranderende) Nederlandse onderwijs- en
ziekenhuislandschap. Het ligt in de rede dat de financieringsstromen van
de UMCs in de komende jaren ingrijpend zullen veranderen, en daarom
rijst de vraag: is de huidige manier van financiering en aansturing van het
academisch ziekenhuis nog doelmatig, of is vernieuwing van de verdeelgrondslagen, eventueel bundeling van de geldstromen en aanpassing van
de aansturing wenselijk?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

35

Beleidsonderzoek

De IBO-werkgroep gaat na of de wijze van aansturing en bekostiging van
de UMC’s nog steeds optimaal is. Bundeling van de rijksgeldstroom, de
verschillende convenanten (DHAZ, OVA etc.), prestatiebekostiging in de
UMC’s en de aansturing van de UMC’s worden onderzocht, daarbij
expliciet rekening houdend met de rol en plaats van de UMC’s in het
(veranderende) Nederlandse onderwijs- en ziekenhuislandschap.
Daarnaast wordt onderzocht of de juridische basis van academische
ziekenhuizen in de WHW nog steeds de juiste basis is.
De werkgroep komt met beleidsvarianten voor de bekostiging en
aansturing, en analyseert de effecten daarvan. In de beleidsvarianten zal
in ieder geval mogelijke doelmatigheidswinst worden betrokken. Deze
doelmatigheidswinst zal zoveel mogelijk worden gekwantificeerd. Er dient
minimaal één variant te zijn waarbinnen deze doelmatigheidswinst weer
wordt ingezet en minimaal één variant waarbinnen deze vrijvalt. Het
rapport bevat een tabel met de relevante grondslag.
Organisatie van het onderzoek
De deelnemende departementen zijn: VWS, OCW, Fin, AZ. Bovendien
nemen twee externe deskundigen deel aan de werkgroep en er is een
onafhankelijke voorzitter. Het rapport is uiterlijk gereed in februari 2012
(start mei 2011). Het secretariaat wordt verzorgd door Fin (secretaris),
VWS en OCW (co-secretarissen). De omvang van het rapport is niet groter
dan 30 bladzijden, de verplichte samenvatting is niet groter dan 5
bladzijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

36

7

Budgettair overzicht interventies t.b.v. de
financiële sector

Tabel 7.1 Budgettair overzicht kredietcrisismaatregelen (in miljoenen euro)
2008–2010

A.

B.

C.

Verwerving Fortis/RFS/AA
1.
ABN AMRO Group N.V. – ASR Verzekeringen N.V. – RFS Holdings B.V. (incl.
Z-share en residual N-share)
2.
Overbruggingskrediet Fortis
3.
Aflossingen overbruggingskredieten Fortis
4.
Renteontvangsten overbruggingskredieten
Fortis
5.
Dividend RFS Holdings B.V.
6.
Premieontvangsten Capital Relief
Instrument
7.
Premieontvangsten counter indemnity
8.
Dividend ABN Amro Group N.V.

Δ Nota

2011

2012

Bron:

27 971
3 750
– 825

27 971
3 750
0

Saldibalans
Saldibalans
IX-A, artikel 1

– 137
– 0,24

– 122

IX-A, artikel 1
IX-B, artikel 3

– 200

– 26
– 200

– 26
– 419

– 237

– 1 188

– 567

27 971
4 575

– 1 374
–6

– 37

– 193
– 26

Δ Staatsschuld (excl. rente MCN)

30 844

Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
9.
Verstrekt kapitaal ING
10.
Verstrekt kapitaal Aegon
11.
Verstrekt kapitaal SNS Reaal
12.
Aflossing ING
13.
Aflossing Aegon
14.
Aflossing SNS Reaal
15.
Couponrente ING
16.
Couponrente Aegon
17.
Couponrente SNS Reaal
18.
Repurchase fee ING
19.
Repurchase fee Aegon
20.
Repurchase fee SNS Reaal

10 000
3 000
750
– 5 000
– 1 500
– 185
– 684
– 177
– 39
– 347
– 160
0

Δ Staatsschuld
Back-up faciliteit ING EUR/USD wisselkoers
21.
Funding fee (rente + aflossing)
22.
Management fee
23.
Portefeuille ontvangsten (rente + aflossing)
24.
Garantiefee
25.
Additionele garantiefee
26.
Additionele fee
27.
Saldo Back-up faciliteit ( 21 t/m 26)
28.
Meerjarenverplichting aan ING
29.
Alt-A portefeuille

IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3

IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3

– 2 000
– 1 500

– 3 000

– 750

– 1 000
– 750

– 1 500

– 375

5 659

– 1 125

– 5 250

– 4 500

1,34
8 248
106
– 7 877
– 232
– 154
– 91
0
13 084
16 376

0,08
240
–2
– 253
4
6
5
0
– 957
– 1 076

1,42
3 018
39
– 2 788
– 85
– 128
– 56
0
9 579
12 787

1,44
2 030
32
– 1 839
– 71
– 106
– 46
0
7 692
10 388

IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
Saldibalans
Saldibalans

50 275
– 11 277
38 998

2 594

– 3 194
35 804

– 14 111
21 693

IX-B, artikel 2
IX-B, artikel 2
IX-B, artikel 2

–3

– 361

– 231

IX-B, artikel 2

Δ Staatsschuld = 27. Saldo Back-up faciliteit
D.

Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200 mld.)
30.
Garantieverlening (geëffectueerd)
31.
Afname voorwaardelijke verplichting
32.
Stand openstaande garanties (30–31)
33.
Premieontvangsten garanties bancaire
leningen (saldo)
34.
Schade-uitkeringen

– 523
0

Δ Staatsschuld (excl. nr. 30, 31 en 32)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

37

Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële sector

2008–2010

E1.

E2.

F.

IJsland
35.
Uitkeringen depositogarantiestelsel Icesave
36.
Uitvoeringskosten IJslandse DGS door
DNB
37.
Vordering op IJsland
38.
Opgebouwde rente op vordering
39.
Ontvangsten lening IJsland
Griekenland
40.
Lening Griekenland
41.
Vordering op Griekenland
42.
Ontvangsten lening Griekenland (i.)
aflossing
43.
Ontvangsten lening Griekenland (i.) premie
incl. servicefee

2011

2012

Bron:

1 428

IX-B, artikel 2

7
1 329
51
0

IX-B, artikel 2
Saldibalans
Saldibalans
IX-B, artikel 2

42

1 248
1 248

2 191
3 439

1 091
4 530

IX-B, artikel 4
Saldibalans

0

0

0

IX-B, artikel 4

-30

– 101

– 174

IX-B, artikel 4

Δ Staatsschuld (excl. nr. 37, 38 en 41)

2 653

2 090

917

Europa
44.
Garantieverlening NL-aandeel
EU-begroting
45.
Garantieverlening NL-aandeel EFSF1)
46.
Stand openstaande garanties (44 + 45)
47.
Deelneming EFSF

2 946
25 872
28 818
1

30 039
58 857
1

1

1

0

62

10

2

IX-B, artikel 3

0
– 19

0
–2

0
0

Saldibalans
IX-B, artikel 3

– 4 708
33 926
40 059
1 332

– 4 381
29 545
38 150
1 255

Δ Staatsschuld (excl. nr. 44, 45 en 46)
G.

Δ Nota

Overige gevolgen
48.
Uitvoeringskosten en inhuur externen
49.
Terug te vorderen uitvoeringskosten inhuur
externen
50.
Ontvangen uitvoeringskosten externen
Δ Staatsschuld (excl rentelasten)
Staatsschuld cumulatief (excl rentelasten)
Uitstaande hoofdsom
Toerekenbare rentelasten

38 634
38 634
42 192
3 979

– 1 365
– 1 365
– 750
– 104

IX-B, artikel 4
IX-B, artikel 4
IX-B, artikel 4
IX-B, artikel 4

Δ Nota betreft de mutatie in 2011 ten opzichte van stand Voorjaarsnota 2011
1)
De begrotingstechnische verwerking van het nieuwe pakket aan Griekenland vindt vermoedelijk plaats bij Najaarsnota. Reeds is aan de kamer
gecommuniceerd dat de garantieverplichting aan het EFSF hierbij mogelijk kan oplopen tot ca. 100 mld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

38

Tabel 7.2 Balans (standen en mutaties – in miljoenen euro)
Omschrijving:

2010

Δ

2011

A. Verwerving Fortis/RFS/AA
1. ABN AMRO Group N.V. – ASR Verzekeringen
N.V. – RFS Holdings B.V. (incl. Z-share en
residual N-share)

27 971

2. Overbruggingskrediet Fortis

4 575

– 825

3 000
0
565

C. Back-up faciliteit ING
29. Alt-A portefeuille
Te ontvangen rente

16 376
54

– 3 589
– 54

12 787
0

1

1

2

1 329
51
1 380

42

1 329
93
1 422

1 248

2 191

3 439

0

0

0

58 670

– 5 734

52 936

G. Overige gevolgen
Saldo terug te vorderen uitvoeringskosten
Totaal uitstaande activa:

I: Financiering staatsschuld (excl. rentelasten)
II: Financiering uit resultaat (tabel 3)
III: Financiering uitgavenkader

38 634
– 519
43

– 4 708
1 277
8

33 926
758
51

Toerekenbare rentelasten cumulatief

3 979

1 332

5 312

C. Back-up faciliteit ING
28. Meerjarenverplichting aan ING
Te betalen funding fee
Voorziening
Verwacht resultaat IABF (voor voorziening)

13 084
22
3 324

– 3 505
– 22
– 193
77

9 579
0
3 131
77

Technische correctie
Aansluiting incl. afronding
Totaal uitstaande passiva:

103
58 670

103
– 5 734

52 936

Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële sector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

– 2 000
– 1 500

E2. Griekenland
41. Vordering op Griekenland

2011

3 750

5 000
1 500
565

E1. IJsland
37. Vordering op IJsland
38. Opgebouwde rente op vordering
Totale vordering op IJsland
Totale vordering op IJsland

Δ

27 971

B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
9. Verstrekt kapitaal ING (+ 12)
10. Verstrekt kapitaal Aegon (+ 13)
11. Verstrekt kapitaal SNS Reaal (+ 14)

F. Europa
47. Deelneming EFSF

2010

Omschrijving:

39

Tabel 7.3 Overzicht toerekenbare kosten en opbrengsten (in miljoenen euro)
2008–2010

Δ Nota

2011

(toerekenbare) Opbrengsten

Toerekenbare rentelasten

3 979

– 104

1 332

E1. IJsland
Kosten i.v.m. topping up

106

G. Overige gevolgen
48. Uitvoeringskosten en inhuur externen
50. Ontvangen uitvoeringskosten externen

62
– 19

A. Verwerving Fortis/RFS/AA
4. Renteontvangsten overbruggingskredieten Fortis
5. Dividend RFS Holdings B.V.
6. Premieontvangsten Capital Relief
Instrument
7. Premieontvangsten counter indemnity
8. Dividend ABN Amro Group N.V.

(toerekenbare) Kosten

10
–2

B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
15. t/m 17. Ontvangen couponrente
18. t/m 20. Ontvangen repurchase fees

4 128

– 104

1 340

Resultaat:

– 519

719

1 277

Δ Nota

2011

1 374
6

37

137
0,24

193
26
0

200

–
26
200

900
507

375

0
1 750

C. Back-up faciliteit ING
Resultaat IABF (na vorming voorziening)

0

D. Garantiefaciliteit bancaire leningen
(€ 200 mld.)
33. Premieontvangsten garanties bancaire
leningen (saldo)

523

E1. IJsland
38. Opgebouwde rente op vordering

51

42

E2. Griekenland
43. Ontvangsten lening Griekenland (i.)
premie incl. servicefee

30

101

Totale opbrengsten:

3 610

0

3

615

361

2 617

Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële sector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

Totale kosten:

2008–2010

40

Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële sector

Tabel 7.4 Garanties (in miljoenen euro)
Omschrijving:

2010

A. Verwerving Fortis/RFS/AA
Counter indemnity

950

Δ

2011

950

D. Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200 mld.)
Stand openstaande garanties

38 998

– 3 194

35 804

F. Europa
Garantie EU-begroting
Garantie EFSF1)

2 946
25 872

30 039

2 946
55 911

Saldo openstaande garanties:

68 766

26 845

95 611

1)
De begrotingstechnische verwerking van het nieuwe pakket aan Griekenland vindt vermoedelijk plaats bij Najaarsnota. Reeds is aan de kamer
gecommuniceerd dat de garantieverplichting aan het EFSF hierbij mogelijk kan oplopen tot ca. 100 mld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

41

8

Garantieoverzicht van het Rijk 2012

Toelichting
Garanties
Een garantie wordt omschreven als een voorwaardelijke financiële
verplichting van het Rijk aan een derde buiten het Rijk, die pas tot
uitbetaling komt als zich bij de wederpartij een bepaalde omstandigheid
(realisatie van een risico) voordoet. Garantieregelingen worden
doorgaans als verplichting opgenomen in de begroting van het betreffende vakdepartement.
Tabel 8.1 bevat de garantieregelingen van het Rijk. Alle regelingen groter
dan 100 miljoen euro zijn uitgesplitst weergegeven, en alle regelingen
kleiner dan 100 miljoen euro zijn samengevat in de posten «overig».
Een garantieregeling van het Rijk kent vrijwel altijd een maximum, dus
een plafond. Dit plafond kan een jaarlijks plafond zijn (per jaar mag een
maximaal bedrag aan risico worden verleend) of een totaalplafond zijn (er
mag nooit meer risico verleend worden dan het plafond). In tabel 8.1 is
onderscheid gemaakt tussen beide soorten plafonds. Het bedrag dat
onder het plafond daadwerkelijk als risico is verleend, heet in de tabel
geëffectueerd risico.
In tabel 8.2 komen de bijbehorende uitgaven en ontvangsten aan de orde.
De in de tabel getoonde uitgaven betreffen de schade-uitkeringen op
afgegeven garanties. De in de tabel getoonde ontvangsten betreffen zowel
ontvangen premies of provisies en dergelijke, als op derden verhaalde
(schade-)uitkeringen.
Achterborgstellingen
Naast het risico uit garantieregelingen wordt het Rijk ook indirect
blootgesteld aan risico’s uit achterborgstellingen. In dit geval wordt de
daadwerkelijke garantieverplichting niet afgegeven door het Rijk, maar
door een daarvoor aangewezen tussenpersoon, bijvoorbeeld een
stichting. Het Rijk zal pas worden aangesproken wanneer de tussenpersoon niet aan haar verplichtingen kan voldoen. In de begroting van het
betreffende vakdepartement worden dergelijke achterborgstellingen niet
als verplichting opgenomen (zolang er geen schade ontstaat vanuit de
achterborgstelling). De achterborgstellingen zijn opgenomen in tabel 8.3.
Bij de kwantificering van de achterborgstellingen wordt aangesloten bij
cijfers uit goedgekeurde jaarverslagen van de betreffende tussenpersoon.
Derhalve zijn in tabel 8.3 voor het jaar 2011 en 2012 geen cijfers
opgenomen.
Voor precieze details over garantieregelingen en achterborgstellingen
wordt verwezen naar de begrotingen en jaarverslagen van de betreffende
vakdepartementen (in de tabellen is aangegeven op welke begroting, en
op welk begrotingsartikel de verschillende regelingen zijn opgenomen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

42

Tabel 8.1 Door het Rijk verstrekte garanties (in miljoenen euro)

Hfd- Art.
stk.

Totaal garanties op
kredieten

Reeds
geraamd te
verlenen
2011

Reeds
geraamd te
vervallen
2011

Geëffectueerd
risico
2011

Reeds
geraamd te
verlenen
2012

Reeds
geraamd te
vervallen
2012

Geëffectueerd
risico
2012

273,6
1 404,9
163,8
38 998,0

0,0
700,0
35,0
0,0

35,9
0,0
13,0
5 787,9

237,7
2 104,9
185,8
33 210,1

0,0
0,0
30,0
0,0

34,0
0,0
14,0
14 110,9

203,7
2 104,9
201,8
19 099,1

0,0
25 872,0
2 946,0
2 457,5

113,4
30 039,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0
0,0

113,4
55 911,0
2 946,0
2 457,5

113,4

113,4
0,0
0,0
0,0

113,4
0,0
0,0
0,0

113,4
55 911,0
2 946,0
2 457,5

113,4

2 230,7
858,9
63,7
0,0

1 000,0
824,0
170,0
1 000,0

400,0
250,0
0,0
0,0

2 830,7
1 432,9
233,7
1 000,0

1 000,0

400,0
250,0
0,0
0,0

3 135,7
1 182,9
403,7
2 000,0

705,0

170,0
1 000,0

705,0
0,0
170,0
1 000,0

170,0
1 000,0

1 325,0
477,9

0,0
70,0

0,0
65,0

1 325,0
482,9

209,0

0,0
80,0

0,0
65,0

1 325,0
497,9

130,0

479,9

0,0

14,4

465,5

34,5

0,0

12,9

452,6

34,4

689,6

0,0

57,4

632,2

0,0

55,7

576,6

576,6

204,1

0,0

17,7

186,4

0,0

12,8

173,6

173,6

380,4
1 564,5

0,0
184,6

35,0
143,9

345,4
1 605,2

70,3

0,0
8,0

31,8
8,5

313,6
1 604,7

73,3

313,6
2 265,0

80 390,4

34 136,0

6 820,1

107 706,3

2 597,2

2 106,4

15 109,0

94 703,7

2 226,1

109 387,7

(vervolg van tabel op volgende pagina)

Garantieplafond
2011

Garantieplafond

Totaal
plafond

2012

203,7
2 104,9
680,0
38 998,0

55 911,0
2 946,0
2 457,5

1 432,9

1 325,0

Garantieoverzicht van het Rijk 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

Garantie op kredieten
V
24
Garanties IS-NIO
VI 23
Veiligheidsregio’s en Politie
VIII 14
Achterborgovereenkomst
IXB 2
Garantie interbancaire
leningen
IXB 4
DNB kredietverlening BIS
IXB 4
EFSF
IXB 4
EFSM
IXB 4
Kredieten EU-betalingsbalanssteun aan lidstaten
XIII 13
BBMKB
XIII 13
GO
XIII 13
Groeifinancieringsfaciliteit
XIII 13
Scheepsnieuwbouw
garantieregeling
XIII 14
COVA
XIII 16
Garantie voor
investeringen&werkkapitaal
landbouwondernemingen
XIII 18
Garantie voor natuurgebieden en landschappen
XVI 42
Inrichtingen voor de
gezondheidszorg
XVI 42
Voorzieningen voor
gehandicapten
A
13
Prorail
Overig

Geëffectueerd
risico
2010

43

Vervolg Tabel 8.1 Door het Rijk verstrekte garanties (in miljoenen euro)

Hfd- Art.
stk.

Totaal garanties op
deelnemingen

Reeds
geraamd te
verlenen
2011

Reeds
geraamd te
vervallen
2011

Geëffectueerd
risico
2011

119,3

0,0

0,0

1 949,6

0,0

1 029,4

Reeds
geraamd te
verlenen
2012

Reeds
geraamd te
vervallen
2012

Geëffectueerd
risico
2012

119,3

0,0

0,0

119,3

119,3

0,0

1 949,6

0,0

0,0

1 949,6

1 949,6

0,0

0,0

1 029,4

0,0

0,0

1 029,4

1 029,4

28 792,8

4 142,0

0,0

32 934,8

0,0

0,0

32 934,8

32 934,8

365,8
9 895,5
3 025,7
26,4

223,3
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0
0,0

589,1
9 895,5
3 025,7
26,4

0,0
0,0
174,7
0,0

0,0
0,0
0,0
0,0

589,1
9 895,5
3 200,4
26,4

589,1
9 895,5
3 200,4
26,4

45 204,6

4 365,3

0,0

49 569,9

0,0

174,7

0,0

49 744,6

613,0
0,0
0,0
11 332,3
453,8

600,0
0,0
0,0
11 332,3
453,8

300,0
14 023,0
950,0
13 438,4
213,8

11 332,3
453,8

600,0
0,0
0,0
10 000,0
453,8

600,0
0,0
0,0
10 000,0
453,8

300,0
14 023,0
950,0
13 438,4
213,8

10 000,0
453,8

48,9

20,7

162,9

150,0

5,5

2,7

165,8

150,0

183,8

12 447,9

12 406,7

29 088,1

11 786,1

11 059,3

11 056,4

29 091,0

10 453,8

15 456,8

0,0

14,4

281,3

0,0

19,0

262,4

295,7

0,0
0,3

0,0
44,7

155,5
67,6

0,0
0,3

0,0
2,6

155,5
65,2

207,0
67,2

563,2

0,3

59,1

504,4

0,0

0,3

21,5

483,1

0,0

569,9

155 205,1

50 949,5

19 285,9

186 868,7

14 383,3

13 340,7

26 187,0

174 022,4

12 679,9

175 159,0

Garantie op moeilijk/niet te verzekeren risico’s
VIII 14
Indemniteitsregeling
287,0
IXB 2
WAKO (kernongevallen)
14 023,0
IXB 3
Deelneming ABN AMRO
950,0
IXB 5
EKV
13 438,4
IXB 5
Regeling Investeringsga213,8
ranties
Overig
134,7
Totaal garanties op
moeilijk/niet te verzekeren
risico’s

29 046,9

Overige garanties (o.a. liquiditeits- of exploitatiegarantie)
VIII 7
Bouwleningen academische
295,7
ziekenhuizen
IXB 7
Vorderingenplafond RVOB
155,5
Overig
112,0
Totaal overige garanties
TOTAAL Garanties van het
Rijk
Bbp (in miljarden euro)
TOTAAL als percentage bbp

588,4
26,4%

604,9
30,9%

Garantieplafond
2011

623,0
27,9%

Garantieplafond

Totaal
plafond

2012

0,0

49 744,6

300,0
14 023,0
950,0

Garantieoverzicht van het Rijk 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

Garantie op deelnemingen
V
24
Garanties IS-Raad van
Europa
V
24
Garanties Regionale
Ontwikkelingsbanken
IXB 3
Garantie en vrijwaring
inzake verkoop van
deelnemingen (uitv kn
staatsdeeln)
IXB 4
DNB – deelneming in
kapitaal IMF
IXB 4
EBRD
IXB 4
EIB
IXB 4
Wereldbank
Overig

Geëffectueerd
risico
2010

44

Garantieoverzicht van het Rijk 2012

Tabel 8.2 Uitgaven en ontvangsten op de door het Rijk verstrekte garanties (in duizenden euro)

Hfdstk.

Departement

IV
V
VI
VII

Koninkrijksrelaties
Buitenlandse Zaken
Veiligheid en Justitie
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap
Financien
Infrastructuur en Milieu
Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie
Sociale Zaken en
Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn
en Sport
Infrastructuurfonds

VIII
IXB
XII
XIII
XV
XVI
A

Totaal

Uitgaven
2011

Ontvangsten
2011

Saldo
2011

Uitgaven
2012

Ontvangsten
2012

Saldo
2012

0,0
6 000,0
560,0
0,0

0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
– 6 000,0
– 560,0
0,0

0,0
6 000,0
692,0
0,0

0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
– 6 000,0
– 692,0
0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

147 545,0
0,0
142 377,0

494 646,0
0,0
103 230,0

347 101,0
0,0
– 39 147,0

126 445,0
0,0
114 459,0

392 639,0
0,0
102 230,0

266 194,0
0,0
– 12 229,0

500,0

25,0

– 475,0

500,0

0,0

– 500,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

296 982,0

597 901,0

300 919,0

248 096,0

494 869,0

246 773,0

Tabel 8.3 Achterborgstellingen van het Rijk (in miljoenen euro)
Hfdstk.

Art.

Omschrijving

XVI

42

VII

3

VII

3

Achterborgstelling Stichting
Waarborgfonds Zorg
Achterborgstelling WEW
(NHG)
Achterborgstelling WSW
Totaal Achterborgstellingen

Geborgd risico 2009

Geborgd risico 2010

Buffer-vermogen 2010

8 071,2

8 441,3

463,9

108 879,0

126 422,0

643,0

75 800,0

85 300,0

472,0

192 750,2

220 163,3

1 578,9

Tot slot wordt gemeld dat het risico uit de achterborgstellingen (uit tabel
8.3) niet één op één te vergelijken is met het risico uit de garantieregelingen (uit tabel 8.1). Bij achterborgstellingen wordt de achterborg soms
gedeeld met gemeenten (bij WEW (tot en met eind 2010) en WSW), of
bezit de betreffende tussenpersoon (stichting) een omvangrijk bufferkapitaal waarmee een groot deel van de schades gedekt kan worden
alvorens het Rijk wordt aangesproken (zie kolom buffervermogen). Bij
WSW is een extra verschil dat het Rijk (pas) aangesproken wordt ná de
woningcorporaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

45

9

Onderbouwing accressen Gemeente- en
Provinciefonds

Tabel 9.1 Ontwikkeling van netto gecorrigeerde rijksuitgaven: van begroting naar accrespercentage
2011

2012

2013

2014

2015

1 De Koning
2A Staten-Generaal
2B Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
3 Algemene Zaken
4 Koninkrijksrelaties
5 Buitenlandse Zaken
6 Veiligheid en Justitie
7 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
8 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
9A Nationale Schuld (Transactiebasis)
9B Financiën
10 Defensie
12 Infrastructuur & Milieu
13 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
15 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
16 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
50 Gemeentefonds
51 Provinciefonds
Aanvullende posten
(A) Totaal netto uitgaven

39
141
117
63
187
10 107
9 949
4 528
31 510
9 847
1 431
7 782
11 208
5 581
20 130
6 054
18 573
1 218
– 540
137 926

40
139
106
54
146
10 983
10 057
4 043
31 072
10 444
1 913
7 417
10 792
4 965
19 476
5 684
18 334
1 117
2 235
139 015

40
131
102
54
89
11 169
9 662
3 813
31 458
11 870
1 670
7 301
10 471
4 699
19 168
5 462
18 298
1 131
4 990
141 578

39
129
101
53
85
11 777
9 440
3 748
31 425
12 856
1 982
7 339
10 547
4 414
18 762
5 372
18 193
1 117
8 251
145 629

39
128
99
54
84
12 177
9 332
3 682
31 106
13 545
2 077
7 306
9 400
4 264
18 726
5 215
17 800
958
10 927
146 920

(B) Totaal correcties

– 45 961

– 47 525

– 49 298

– 51 121

– 51 901

91 965

91 490

92 280

94 509

95 019

– 0,52%

0,86%

2,42%

0,54%

2011

2012

2013

2014

2015

Studieleningen en radiofrequenties
Rente 9A
EU-afdrachten
HGIS
WWB
GF/PF (excl. WMO)
WMO en opleidingsfonds

1 408
– 9 847
– 5 870
– 5 338
– 4 312
– 18 335
– 3 243

1 423
– 10 444
– 6 720
– 5 039
– 4 631
– 18 010
– 3 270

1 316
– 11 870
– 6 875
– 4 855
– 4 512
– 18 143
– 3 209

1 171
– 12 856
– 7 263
– 5 234
– 4 576
– 18 463
– 3 290

1 047
– 13 545
– 7 466
– 5 516
– 4 715
– 18 010
– 3 411

Overig (o.a. landbouwheffingen)
Overboekingen RBG-eng – GF/PF
Overige financieringsverschuivingen
Totaal correcties

– 1 355
201
731
– 45 961

– 1 348
515
0
– 47 525

– 1 164
464
– 147
– 49 298

– 902
434
– 142
– 51 121

– 582
436
– 138
– 51 901

(C)Totaal NGRU (=A+B)
Accres (%) = (Ct – Ct-1)/(Ct-1)

Tabel 9.2 Totaal correcties

–

–

Tabel 9.1 geeft de ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (NGRU) weer, opgebouwd vanuit de departementale begrotingen
die relevant zijn voor de accresberekening.
Optelling van de relevante departementale begrotingen resulteert in
een totaal weergegeven onder (A) «Totaal netto uitgaven» (tabel 9.1).
Op (A) Totaal netto uitgaven worden (B) correcties doorgevoerd voor
de posten die niet relevant zijn voor het uitgavenkader van het Rijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

46

Onderbouwing accressen Gemeente- en Provinciefonds

–

maar wel voor de NGRU (studieleningen, radiofrequenties en
landbouwheffingen) en voor uitgaven die niet relevant zijn voor het
Gemeente- en Provinciefonds. Hieronder vallen o.a. de rente-uitgaven,
EU-afdrachten, HGIS, WWB en de WMO. Deze correcties zijn gespecificeerd in tabel 9.2.
Met ingang van 2012 zijn de rente-uitgaven niet langer relevant voor
de NGRU. Deze staan nu vermeld onder «Rente 9A» in tabel 9.2.

Tabel 9.3 Berekening accres (in miljoenen euro)
2011

2012

2013

2014

2015

1. Accres % (nominaal)
2. Grondslag normeringssystematiek
3. Accres (= 1 * 2)

0,00%
18 242
0

– 0,52%
18 335
– 95

0,86%
18 010
155

2,42%
18 143
438

0,54%
18 463
100

4. Accres (cumulatief) stand MN 2012
wv. Gemeentefonds
wv. Provinciefonds

0
0
0

– 95
– 88
–7

61
56
5

499
461
37

599
553
46

–

–

Regel 1 in tabel 9.3 geeft weer wat de geraamde accrespercentages
zijn voor de jaren 2011–2015. Door deze percentages te vermenigvuldigen met de grondslag normeringssystematiek (regel 2) volgen de
accresstanden GF/PF zoals vermeld onder regel 3.
Regel 4 geeft weer wat het cumulatieve accres is bij Miljoenennota
2012 onderverdeeld naar het Gemeente- en Provinciefonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

47

Lijst van gebruikte termen en hun betekenis

Apparaatsuitgaven
Het totaal van de personeelsuitgaven en materiële uitgaven.
Automatische stabilisatie
Conjuncturele schommelingen in de collectieve inkomsten (en uitgaven)
resulteren niet in een beleidsreactie, maar lopen in het begrotingssaldo.
Bij versnelling van de conjunctuur nemen de belasting- en premieinkomsten toe en de uitgaven voor werkloosheid af. Hierdoor neemt het
begrotingssaldo toe. Bij vertraging van de conjunctuur treedt het
omgekeerde op. Automatische stabilisatoren hebben daarmee een
dempende invloed op de intensiteit van de conjuncturele uitslagen.
Belastinguitgaven
Overheidsuitgaven in de vorm van derving of uitstel van belastingontvangsten, voortvloeiend uit een voorziening in de wet voorzover die
voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur
van de wet.
Beleidsintensiveringen
Verhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of de meerjarencijfers, waaraan een
beleidsbeslissing ten grondslag ligt. Deze term wordt meestal beperkt tot
beleidsmatige mutaties in de netto-uitgaven. Een beleidsmatige verlaging
van de belastingontvangsten wordt doorgaans aangeduid met de term
lastenverlichting.
Bruto binnenlands product (bbp)
De som van de beloningen van de productiefactoren in het Nederlandse
productieproces, plus het saldo van de indirecte belastingen en kostprijsverlagende subsidies.
Bruto nationaal product (bnp)
Het bnp is de som van alle bruto toegevoegde waarde voortgebracht door
alle sectoren in een land in een jaar tijd. Ook is rekening gehouden met
het saldo van de primaire inkomens ontvangen en betaald aan het
buitenland.
Budgetdisciplinesector
Cluster van uitgaven die voor de regels budgetdiscipline op identieke
wijze worden behandeld. Er zijn drie budgetdisciplinesectoren: Rijksbegroting in enge zin, Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid en het
Budgettair Kader Zorg.
Buitensporigtekortprocedure
Een procedure waar een Europese lidstaat mee te maken krijgt wanneer
de grenswaarde voor het feitelijke EMU-saldo wordt overschreden. Deze
grenswaarde is gesteld op –3,0 procent bbp en is opgenomen in het
Stabiliteits- en Groeipact (SGP). Met de procedure wordt vastgelegd op
welke manier een land haar EMU-saldo dient te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

48

Lijst van gebruikte termen en hun betekenis

Collectieve lastendruk
Het totaal van belasting- en premieontvangsten, vermeerderd met enkele
niet-belastingontvangsten, uitgedrukt in procenten van het bruto
binnenlands product.
Collectieve uitgaven
Het totaal van de relevante uitgaven van het Rijk (inclusief debudgetteringen en de uitgaven van de agentschappen), de overige publiekrechtelijke lichamen (OPL) en de sociale fondsen. Onderlinge betalingen worden
geconsolideerd.
Consolidatie
De post Consolidatie wordt gebruikt voor het corrigeren van de Rijksbegroting voor dubbeltellingen als gevolg van het bruto-boeken van
onderlinge betalingen. Het bruto-boeken houdt in dat zowel het departement dat de feitelijke betaling verricht, als het departement dat
bijdraagt, de uitgaven in de begroting opneemt. Het ontvangende
departement raamt de te ontvangen bijdragen ook aan de ontvangstenkant van de begroting. Dit geldt ook voor bijdragen van een departement aan een agentschap. Hierdoor wordt het rekenkundige niveau van
de totale rijksuitgaven en rijksontvangsten hoger dan het feitelijke niveau.
Door middel van de post Consolidatie wordt hiervoor gecorrigeerd.
Contractloon
Het looninkomen per werknemer als direct gevolg van de afgesloten
collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO) in de private sector en van
arbeidsvoorwaardenafspraken met overheidspersoneel.
Derdenrekeningen
Rekening-courantverhoudingen die het Rijk heeft met derden en
rekeningen waarop uitgaven en ontvangsten staan die conform de
Comptabiliteitswet niet via de begroting lopen, omdat zij met derden of
met andere onderdelen van het Rijk kunnen worden verrekend. De
mutatie in het saldo van de derdenrekeningen is niet relevant voor het
EMU-saldo.
Diergezondheidsfonds
Fonds waaruit uitgaven gedaan worden voor de bewaking en de
bestrijding van dierziekten en het voorkomen en verminderen van
welzijnsproblemen. De middelen ter financiering van de uitgaven zijn
afkomstig van de EU, de productschappen en het Rijk (minsterie van
EL&I).
Economische en Monetaire Unie (EMU)
De in het Verdrag van Maastricht geregelde unie tussen EU-lidstaten. De
derde fase die op 1 januari 1999 van start is gegaan, kenmerkt zich door
onherroepelijk vastgelegde wisselkoersen, volledig vrij kapitaalverkeer en
girale invoering van de gemeenschappelijke munt, de euro. De euro is per
1 januari 2002 ook chartaal ingevoerd. In de EMU is de Europese Centrale
Bank verantwoordelijk voor het gemeenschappelijke monetaire beleid dat
wordt gevoerd door het Europees Stelsel van Centrale Banken. Tevens
vindt binnen de EMU coördinatie van het economisch beleid plaats.
Eindejaarsmarge
Voorziening in de regels budgetdiscipline die inhoudt dat het is toegestaan om binnen een begroting tot maximaal 1,0% van het (gecorrigeerde) begrotingstotaal aan gelden tussen opeenvolgende jaren te
schuiven. Op deze wijze kan het ondoelmatig besteden van begrotingsgelden worden beperkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

49

Lijst van gebruikte termen en hun betekenis

EMU-saldo
Het EMU-saldo heeft betrekking op het vorderingensaldo van de sector
Overheid op transactiebasis. Het vorderingensaldo geeft de mutatie in het
saldo van de financiële activa en passiva van de collectieve sector weer.
Omdat het EMU-saldo betrekking heeft op de totale collectieve sector, is
niet alleen het vorderingensaldo van het Rijk van belang, maar ook de
vorderingensaldi van de sociale fondsen en de lokale overheid.
EMU-schuld(-quote)
Het totaal van de uitstaande leningen ten laste van de gehele collectieve
sector. Dit is de optelsom van de uitstaande leningen ten laste van het
Rijk, de sociale fondsen en de lokale overheid, minus de onderlinge
schuldverhoudingen van deze drie subsectoren. De EMU-schuld is een
bruto-schuldbegrip.
Bij bepaling van de EMU-schuldquote wordt de EMU-schuld uitgedrukt in
procenten van het bbp.
Europees Systeem van nationale en regionale Rekeningen (ESR)
Het ESR is een internationaal vergelijkbaar boekhoudkundig raamwerk
voor een systematische en uitvoerige beschrijving van een totale
economie, de elementen waaruit deze economie is opgebouwd en haar
betrekkingen met andere economieën. Het ESR is gericht op de omstandigheden en informatiebehoeften in de Europese Unie.
Financieringssaldo
Het saldo van de relevante uitgaven en ontvangsten, minus de mutatie
van de derdenrekeningen.
Fonds Economische Structuurversterking (FES)
Het FES wordt gevoed met een deel van de gasbaten, alsmede met de
rentevrijval (na dividendderving) samenhangend met de ontvangsten uit
de verkoop van staatsdeelnemingen, en eventueel opbrengsten van
veilingen van etherfrequenties. De middelen uit het FES worden gereserveerd voor investeringsprojecten van nationaal belang die de economische structuur versterken. Het betreft een verdeelfonds; vanuit het
fonds worden bijdragen toegekend aan andere begrotingen van het Rijk.
In het regeerakkoord is besloten het FES af te schaffen.
Geharmoniseerd bbp
Definitie van het bbp zoals door alle EU landen wordt gehanteerd.
Gemeentefonds
Fonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de
gemeenten, ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei
van het fonds op basis van de ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde
rijksuitgaven, word het accres genoemd.
Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS)
De middelen voor het buitenlandse beleid worden verantwoord op
verschillende begrotingen. Om de samenhang van het buitenlandse
beleid te versterken, zijn de financiële middelen hiertoe gebundeld onder
de HGIS. Op deze manier wordt de omvang van de beschikbare middelen
duidelijk gemaakt en kan een integrale afweging plaatsvinden omtrent de
inzet van deze middelen.
Inkomstenindicator
Elke wijziging in bestaand overheidsbeleid die effect heeft op de voor het
EMU-saldo relevante collectieve inkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

50

Lijst van gebruikte termen en hun betekenis

Inkomstenkader
Aan de inkomstenkant zijn de beleidsmatige wijzigingen in de belastingen premietarieven over de kabinetsperiode begrensd in het inkomstenkader.
Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO)
De evaluatie van beleidsterreinen en ontwikkeling van beleidsvarianten
volgens een door de regering vastgestelde interdepartementale
procedure. Deze procedure voorziet onder meer in de totstandkoming van
openbare rapportages.
In- en uitverdieneffecten
Besparingen (verliezen) die in de uitgaven van een bepaalde regeling
kunnen optreden ten gevolge van beleidsintensiveringen (ombuigingen)
in een andere regeling. Bijvoorbeeld: het intensiveren ven de arbeidsmarktmaatregelen kan leiden tot grotere uitstroom of minder instroom in
de werkeloosheidsregelingen.
Kasbegrip
Het moment van feitelijke uitgave of ontvangst van middelen wordt als
meetmoment genomen.
Kas- en transverschillen
De verschillen die ontstaan door toepassing van zowel het kas- als het
transactiebegrip.
Lastenverlichting (en -verzwaring)
Een verlaging (verhoging) van belastingtarieven dan wel verruiming
(beperking) van fiscale aftrekmogelijkheden of een verlaging (verhoging)
van de tarieven van de socialeverzekeringspremies.
Leen- en depositofaciliteit
Een budgettaire faciliteit waarvan dienstonderdelen van het Rijk die een
baten-lastenstelsel voeren gebruik kunnen maken; zij kunnen bij de
minister van Financiën geldmiddelen lenen om investeringen te plegen,
dan wel rentedragend geld uitzetten.
Loonbijstelling
Tegemoetkoming voor de extra uitgaven van ministeries ten gevolge van
loonstijgingen. Deze middelen worden gereserveerd op de aanvullende
post Arbeidsvoorwaarden.
Macro-economische veronderstellingen
De overheidsfinanciën zijn in grote mate afhankelijk van macroeconomische veronderstellingen. In Nederland wordt in de budgettaire
ramingen traditioneel gebruik gemaakt van de onafhankelijke macroeconomische veronderstellingen van het Centraal Planbureau (CPB).
Medium Term Objective (MTO)
Een doelstelling (binnen Europees verband) voor het structurele
EMU-saldo voor de middellange termijn. Deze doelstelling is opgenomen
in het Stabiliteits- en Groeipact (SGP)
Najaarsnota
Tussentijds overzicht van de lopende begrotingsuitvoering, waarin wordt
aangegeven welke wijzigingen optreden ten opzichte van de Vermoedelijke Uitkomsten. De Najaarsnota moet uiterlijk op 1 december van het
lopende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden ingediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

51

Lijst van gebruikte termen en hun betekenis

Prijs Nationale Bestedingen (pNB)
De Nationale Bestedingen bestaan uit particuliere consumptie, de
overheidsconsumptie, de bedrijfsinvesteringen en de overheidsinvesteringen. De prijs van deze bestedingen is het gemiddelde prijspeil
van deze afzetcategorieën. De reële uitgavenkaders worden op basis van
de pNB omgerekend in lopende prijzen, zodat de geraamde uitgaven aan
deze kaders kunnen worden getoetst. De Nationale Bestedingen-deflator
(NB-deflator) geeft de ontwikkeling van de pNB weer.
Nationale Rekeningen
De Nationale Rekeningen is het statistische systeem waarmee de
Nederlandse economie in kaart wordt gebracht. Ook wel de Nationale
Boekhouding genoemd.
Netto-uitgaven Rijksbegroting in enge zin
Relevante uitgaven en niet-belastingontvangsten van de Rijksbegroting
exclusief de uitgaven en niet-belastingontvangsten van de Rijksbegroting
die tot de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid dan wel tot de
sector Zorg worden gerekend. Tevens worden de relevante uitgaven
gecorrigeerd voor enkele incidentele posten.
Netto-uitgaven Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
De budgetdisciplinesector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
omvat de sociale zekerheid op de Rijksbegroting, alsmede de uitgaven
van de sociale fondsen. Voor de sociale fondsen is het totaal van
uitkeringen en administratiekosten relevant. Het bovenwettelijke gedeelte
blijft buiten beschouwing.
Niet-belastingontvangsten
Alle begrotingsontvangsten van het Rijk die niet tot de belastingen
worden gerekend. Het betreft een zeer heterogene groep. Het gaat daarbij
vooral om ontvangsten die samenhangen met verleende overheidsdiensten en kredietverlening door het Rijk, sommige ontvangsten die als
collectieve lasten worden aangemerkt, de gasbaten (exclusief vennootschapsbelasting) en incidentele ontvangsten uit de verkoop van staatsdeelnemingen.
Normeringssystematiek
De normeringssystematiek zorgt dat de ontwikkeling van het gemeenteen provinciefonds gekoppeld is aan de jaarlijkse ontwikkeling van de netto
gecorrigeerde rijksuitgaven (gelijk «trap op trap af»).
Prijsbijstelling
Tegemoetkoming voor de extra uitgaven van ministeries ten gevolge van
prijsstijgingen. Deze middelen worden gereserveerd op de aanvullende
post Prijsbijstelling.
Provinciefonds
Fonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de
provincies, ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei
van het fonds op basis van de ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde
rijksuitgaven, wordt het accres genoemd.
Rechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT)
Rechtspersonen met een Wettelijke Taak worden geheel of gedeeltelijk
met publiek geld bekostigd en oefenen een wettelijke taak uit. RWT’s
kunnen tevens zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) zijn, maar er bestaan ook
RWT’s die geen ZBO zijn en ZBO’s die geen RWT zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

52

Lijst van gebruikte termen en hun betekenis

Ruilvoetontwikkeling
Een zodanig verschil in ontwikkeling tussen het niveau van prijs nationale
bestedingen (pNB) enerzijds en het loon- en prijsniveau in de collectieve
sector anderzijds, dat er sprake is van een uitgavenmeevaller (respectievelijk uitgaventegenvaller) ten opzichte van het uitgavenkader.
Signaalmarge en signaalpad
In de startnota is een zogenoemd signaalpad vastgelegd van het feitelijk
EMU-saldo. Indien het EMU-saldo meer dan 1 procentpunt van dit
signaalpad afwijkt (de zogenoemde signaalmarge) dan moet het kabinet
aanvullende maatregelen nemen om het beoogde saldo weer in zicht te
krijgen.
Sociale fondsen
Fondsen waaruit uitkeringen en voorzieningen worden verstrekt krachtens
socialeverzekeringswetten. De financiering vindt voor het overgrote deel
plaats via sociale premies en rijksbijdragen.
Staatsbalans
Een balans waarin de grootte en de samenstelling van het staatsvermogen wordt weergegeven.
Stabiliteits- en Groeipact
Samenstel van Europese afspraken, waarin de lidstaten van de Europese
Unie zich verplichten om op middellange termijn te streven naar een
begroting die nabij evenwicht is of een overschot vertoont. In dit kader
stellen de lidstaten elk jaar een stabiliteitsprogramma op – een rapportage
over de stand van zaken en verwachtingen voor de economie en
overheidsfinanciën.
Startnota
De startnota is de eerste budgettaire nota van het huidige kabinet waarin
de begrotingsregels en de budgettaire kaders voor de gehele kabinetsperiode zijn vastgelegd.
Transactiebegrip
Het moment van economische handeling die leidt tot een uitgave of
ontvangst – de transactie – wordt als meetmoment genomen.
Trendmatig begrotingsbeleid
Bij een trendmatig begrotingsbeleid wordt, op basis van doelstellingen of
randvoorwaarden voor het overheidstekort en de inkomstenontwikkeling,
aan het begin van de kabinetsperiode een uitgavenkader vastgesteld. Daar
wordt tijdens de kabinetsperiode op gekoerst. Mutaties die tijdens die
periode in de belasting- en premieontvangsten optreden komen tot
uitdrukking in een mutatie van het saldo en van de lasten.
Uitgavenkader
Een jaarlijks uitgavenplafond, waarin de netto-uitgaven (uitgaven min de
niet-belastingontvangsten) voor de gehele kabinetsperiode zijn
vastgelegd. Het totaalkader is onderverdeeld in drie deelkaders: Rijksbegroting in enge zin, Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt en het Budgettair
Kader Zorg.
Vermoedelijke Uitkomsten
Ten tijde van de Miljoenennota voorziene uitkomsten van de begrotingsuitvoering van het lopende jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

53

Lijst van gebruikte termen en hun betekenis

Verticale Toelichting
Een verticale toelichting bevat een cijfermatig overzicht van alle veranderingen die zich hebben voorgedaan sinds de vorige begroting.
Voorjaarsnota
Tussentijds overzicht van de lopende begrotingsuitvoering, waarin wordt
aangegeven welke wijzigingen optreden ten opzichte van de Ontwerpbegroting. De Voorjaarsnota moet uiterlijk op 1 juni van het lopende
begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden ingediend.
Voorlopige Rekening
De laatste budgettaire nota over de voorlopige realisatie van de begroting
van het voorgaande jaar. De Voorlopige Rekening moet uiterlijk op
1 maart van het opvolgende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden
ingediend.
Zelfstandig Bestuursorgaan (ZBO)
Orgaan waaraan de uitoefening van een wettelijke taak is opgedragen,
zonder dat er sprake is van (volledige) ondergeschiktheid aan de minister,
en die voor de uitoefening van de taak uit collectieve middelen (rijksbijdragen en heffingen) worden gefinancierd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

54

Lijst van gebruikte afkortingen

ABK
AOW
AZ
bbp
BKZ
bnp
BPM
BTW
BuZa
BZK
CAO
CBS
CKB
CPB
CVZ
DNB
ECB
EC
EFSF
EFSM
EL&I
EIA
EMU
ESRB
EU
FES
GCI
GHF
GGZ
I&M
IMF
ISV
MCN
MEV
MKB
MLT
MN
MR
MRB
MTO
NBO
NZa
OCW
OV
OVB
pNB
RGB-eng
RWT
S&O
SGP
SZA
SZW
UWV

Aanvullend beleidsakkoord
Algemene Ouderdomswet
Algemene Zaken
Bruto Binnenlands Product
Budgettair Kader Zorg
Bruto Nationaal Product
Belasting van Personenauto’s en Motorrijwielen
Belasting Toegevoegde Waarde
Buitenlandse Zaken
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Collectieve Arbeidsovereenkomst
Centraal Bureau voor de Statistiek
Centraal Kasbeheer
Centraal Planbureau
College voor Zorgverzekeringen
De Nederlandsche Bank
Europese Centrale Bank
Europese Commissie
Europese Financiële Stabiliteitsfaciliteit
Europees Financieel Stabiliteitsmechanisme
Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
Energie-investeringsaftrek
Economische en Monetaire Unie
European Systemic Risk Board
Europese Unie
Fonds voor Economische Structuurversterking
Global Competitiveness Index
Gedragscode Hypothecaire Financieringen
Geestelijke Gezondheids- en Verslavingszorg
Infrastructuur & Milieu
Internationaal Monetair Fonds
Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing
Mandatory Convertible Note
Macro Economische Verkenning
Midden- en Kleinbedrijf
Middellange Termijn Verkenning
Miljoenennota
Ministerraad
Motorrijtuigenbelasting
Medium Term Objective
Niet-belastingontvangsten
Nederlandse Zorgautoriteit
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Openbaar Vervoer
Overdrachtsbelasting
prijscomponent van de Nationale Bestedingen
Rijksbegroting in enge zin
Rechtspersoon met een Wettelijke Taak
Speur- en Ontwikkelingswerk
Stabiliteits- en Groeipact
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Uitvoeringsorgaan Werknemersverzekeringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

55

Lijst van gebruikte afkortingen

V&J
VNG
VS
VWS
Wajong
WAO
WAZO
WBSO
WSW
WTCG
WTO
WW
WWB
ZBO
ZVW
ZW

Veiligheid & Justitie
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Verenigde Staten
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten
Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering
Wet Arbeid en Zorg
Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk
Wet Sociale Werkvoorziening
Wet Tegemoetkoming Chronisch zieken en Gehandicapten
World Trade Organisation
Werkloosheidswet
Wet Werk en Bijstand
Zelfstandig Bestuursorgaan
Zorgverzekeringswet
Ziektewet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000, nr. 2

56