Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1616
Vragen van de leden Boswijk en Bontenbal (beiden CDA) aan de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over CO2-levering aan de glastuinbouw
(ingezonden 7 december 2021).
Antwoord van Minister Staghouwer (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit),
mede namens de Minister voor Klimaat en Energie (ontvangen 8 februari
2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1312.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «AEB doet SDE++-aanvraag voor CO2afvang»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw appreciatie van het feit dat het Amsterdamse Afvalenergiebedrijf
(AEB) kiest voor het opslaan van CO2 (CCS) en niet voor een combinatie van
CCS en levering aan de glastuinbouw, terwijl daar wel grote belangstelling
voor was vanuit deze sector?
Antwoord 2
Eerst wil ik graag mijn waardering uiten voor het initiatief van AEB en het
Amsterdamse gemeentebestuur om CO2 af te vangen. Het afvangen en
opslaan van CO2 (CCS) is op dit moment een relatief eenvoudige en
kosteneffectieve optie om de uitstoot te verminderen. Levering aan de
glastuinbouw was ook een optie geweest, waarmee een deel van de
afgevangen CO2 weer nuttig gebruikt kan worden voor de productie van
kasgroenten, bloemen en planten. Hiermee krijgen tuinders een alternatief
voor de productie van eigen fossiele CO2 die via aardgas-wkk geproduceerd
wordt (naast warmte en elektriciteit) en wordt CO2-emissie vermeden.
Het is nog niet zeker dat de aanvraag van AEB voor een CCS-subsidie
gehonoreerd wordt, omdat deze concurreert met andere aanvragen. Mocht
subsidie worden toegekend, dan staat het AEB nog altijd vrij om CO2 te
1

ah-tk-20212022-1616
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Energeia, 6 december 2021, «AEB doet SDE++-aanvraag voor CO2-afvang». (https://energeia.nl/
energeia-artikel/40098922/aeb-doet-sde-aanvraag-voor-co-afvang).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

leveren aan de glastuinbouw – en gebruik te maken van de CO2-toedeling
zoals beschreven in Kamerstuk 32 813, nr. 862.
Vraag 3
Kunt u aangeven wat de gevolgen van het besluit van AEB zullen zijn voor de
energietransitie in de glastuinbouw, gezien het feit dat levering van CO2 de
glastuinbouwsectoreen randvoorwaarde is om te verduurzamen?
Antwoord 3
WEcR heeft berekend dat in een klimaatneutrale situatie de sector 2,5 Mton
externe CO2 nodig heeft2. Aansluitend is in het Klimaatakkoord afgesproken
dat er voor de glastuinbouw in 2030 2,0 Mton aan CO2 beschikbaar is. De
glastuinbouw is op de CO2-markt een van de vragende partijen. Levering van
CO2 zal daarbij afhankelijk zijn van de ontwikkeling van vraag en aanbod en
de daaruit voortvloeiende CO2-prijs. AEB is daarbij één van de potentiële
aanbieders van afgevangen CO2. Als de CO2 niet van AEB komt, zullen
andere (bij voorkeur niet-fossiele) bronnen van CO2 beschikbaar moeten zijn
voor de verduurzaming van de glastuinbouw.
Vraag 4
Zou een combinatie van CCS en Carbon Capture and Utilization (CCU) niet
een grotere impact hebben op CO2-emissiereductie?
Antwoord 4
Als u met CCU doelt op de levering aan de glastuinbouw en het gebruik van
CO2 in kassen voor gewasgroei, waarmee de inzet van fossiele CO2 wordt
vermeden, dan geeft PBL enige houvast: het combineren voor CCS en
levering aan de glastuinbouw komt uit op gemiddeld 0,9 ton netto CO2reductie per afvangen ton CO2. Door PBL is berekend dat de netto CO2reductie van CCS ook uitkomt op ongeveer 0,9 ton CO2 per afgevangen ton
CO2. Daarmee is in theorie de combinatie van CCS en CCU vergelijkbaar met
alléén CCS. De daadwerkelijke CO2-reductie is afhankelijk van de efficiëntie
van de installatie, het gebruik ervan, maar ook of de geleverde CO2 het
gebruik van aardgas in wkk (of gasketel) vervangt.
Vraag 5
Wat zijn volgens u momenteel de grootste belemmeringen om CO2-levering
aan de glastuinbouw, en specifiek de levering van CO2 vanuit afvalenergiebedrijven, te bevorderen?
Antwoord 5
In het beschikbaar komen van CO2 voor levering aan de glastuinbouw spelen
factoren als hoeveelheid vraag en aanbod, prijs en andere factoren een rol.
Afvalenergiebedrijven worden als een potentiële bron van externe CO2 voor
de glastuinbouw gezien, omdat deze CO2 grotendeels van biogene oorsprong
is.
De inkoop van industriële CO2 door tuinders komt de komende jaren mogelijk
onder druk te staan, omdat het bedrijfseconomisch aantrekkelijker is voor de
industrie om CO2 af te vangen en op te slaan om de klimaatdoelen te halen,
dan om de afgevangen CO2 te verkopen aan tuinders. De industrie realiseert
met CO2 opslag eigen emissiereductie en ontloopt daardoor een CO2-heffing.
Wanneer de industrie CO2 verkoopt voor gebruik in de glastuinbouw wordt
volgens IPCC-regels geen emissiereductie gerealiseerd bij de industrie.
Naast leveringszekerheid is de marktprijs van extern geleverde CO2 (bij
voorkeur van niet-fossiele/biogene oorsprong) een relevante factor voor de
glastuinbouw, in vergelijking met de kosten van het stoken van aardgas en
afvangen van CO2 van eigen stookinstallaties. Twee maatregelen in het
coalitieakkoord beïnvloeden deze kosten: het verlaagd tarief in de energiebelasting voor glastuinbouwbedrijven wordt per 1 januari 2025 afgeschaft, en
de inputvrijstelling in de energiebelasting voor verbruik van aardgas bij
elektriciteitsopwekking wordt voor warmtekrachtkoppeling systemen (wkk’s)
per 1 januari 2025 beperkt tot het aardgas dat wordt aangewend voor de
productie van elektriciteit dat wordt geleverd aan het net.
2

479979 (wur.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 6
Op welke wijze wilt u, samen met de glastuinbouwsector, de prikkels van het
huidige instrumentarium zo vormgegeven dat deze de energietransitie,
waaronder het gebruik van CO2, beter stimuleren? Op welke termijn moeten
gesprekken hierover met de sector tot resultaten gaan leiden?
Antwoord 6
Het kabinet heeft het mogelijk gemaakt om in de SDE++ in 2021 subsidie toe
te kennen voor afvang van CO2 -en levering aan de glastuinbouw. Hiervoor
heeft de Europese Commissie inmiddels ook haar goedkeuring gegeven.
Verder wordt er gewerkt aan een nieuw convenant waarin afspraken ter
uitwerking van het Klimaatakkoord worden vastgelegd. Daarin zal ook de
uitwerking worden opgenomen van de ambitie uit het regeerakkoord om de
glastuinbouw koploper te laten zijn in energiezuinige en circulaire productie.
Dit zal bezien en ingevuld worden in een samenhangend pakket aan
maatregelen, voortbouwend op de elementen in het regeerakkoord.
Vraag 7
Klopt het dat gesprekken over CO2-levering tussen de glastuinbouwsector en
andere projecten waarin wordt gekeken naar een combinatie van CCS en CCU
moeizaam verlopen? Wat zijn daar de belangrijkste redenen voor? Welke rol
spelen prikkels vanuit de SDE++ m.b.t. tot de combinatie van CCS en CCU
daar bij?
Antwoord 7
De pilot CO2-toedeling (Kamerstuk 32 813, nr. 862) is in breed verband
besproken in een goede sfeer. De afstemming tussen vraag en aanbod van
CO2 is een lastig vraagstuk, waarin ook de prikkels vanuit de SDE++ een rol
spelen. Aan diverse betrokkenen bij de zogenoemde CO2-pilot voor administratieve toedeling is navraag gedaan naar de ervaringen. Daarop zijn recent
diverse reacties ontvangen, die momenteel bestudeerd worden.
Vraag 8
Welke verbeterpunten ziet u in de SDE++ regeling om de combinatie van CCS
en CCU beter te stimuleren en hoe gaat u deze oppakken?
Antwoord 8
In 2021 stond de SDE++ voor het eerst open voor CO2-afvang en levering aan
de glastuinbouw (CCU). Ook was het voor het eerst mogelijk om voor een
combinatie van CCS en CCU te kiezen. Aan de SDE++ kunnen categorieën
worden toegevoegd aan de hand van concrete verzoeken van initiatiefnemers
en marktpartijen tijdens de marktconsultatie van PBL. PBL adviseert het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat over de op te nemen categorieën in de SDE++. Op dit moment rondt PBL het advies af en wordt gewerkt
aan de SDE++ 2022-ronde. Behalve de wenselijkheid van opname c.q.
differentiatie van technieken en categorieën wordt daarbij ook gekeken naar
de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van de regeling.
De sector signaleert in de systematiek van de SDE++ een gebrek aan
flexibiliteit in vollasturen CCS en CCU in de combinatie (beide alléén
4.000 uur). Dit beperkt de praktijk om projecten te realiseren. In de SDE++
systematiek zijn alternatieve combinaties niet makkelijk te inpasbaar, omdat
dit zeer veel categorieën oplevert en zodoende de uitvoering sterk compliceert.
Vraag 9
Op welke manier zou de SDE++ regeling kunnen worden verbeterd om meer
CO2-bronnen beschikbaar te krijgen voor levering aan de glastuinbouw? Hou
zouden ook combinaties van vloeibare en gasvormige levering en van het
gebruik van bestaande en nieuwe netwerken meer aan bod kunnen komen?
Antwoord 9
Zie het antwoord op vraag 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 10
Welke stappen zet u om meer duidelijkheid te creëren in het juridische kader
en op welke wijze neemt u daar de betrokken sectoren in mee? Verkent u
daarbij ook hoe CO2-toedeling via de vloeibare route juridisch mogelijk
gemaakt kan worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
De Europese Commissie heeft voor het EU ETS een herzieningsvoorstel
gepubliceerd3, waarover u per BNC fiche bent geïnformeerd (Kamerstuk
22 112, nr. 3201). In recital 39 wordt de intentie uitgesproken om meer
duidelijkheid te scheppen over gemengde biogene en fossiele stromen van
CO2. Dit zal waarschijnlijk ook juridische duidelijkheid gaan scheppen over
CO2-toedeling. Finale zekerheid is er evenwel pas bij aanname van de
benodigde uitvoeringsverordening die onder de ETS-richtlijn zal vallen.
Vraag 11
Zou het niet goed zijn om, gezien resterende barrièresrondom CO2-toedeling
en de combinatie van CCS en CCU, de hoge subsidiebedragen voor CCS, en
het belang van de energietransitie in de glastuinbouw, niet zinvol zijn om
vanuit de overheid naast een faciliterende ook een meer pro-actieve rol te
spelen om partijen bij elkaar te brengen? Waarom kiest u daar vooralsnog
niet voor?
Antwoord 11
In de pilot CO2-toedeling zijn partijen bij elkaar gebracht en zijn barrières en
oplossingsrichtingen verkend. Ik span mij samen met mijn collega’s in om
barrières weg te nemen, o.a. door duidelijkheid te over de juridische kaders
De resterende barrière voor CO2-toedeling, namelijk inpassing van hogere
drukfluctuaties door verschillen in dag- en nachtleveringen, ligt in het private
domein. De betrokken bedrijven hebben de benodigde toegang tot bedrijfsvertrouwelijke gegevens, specialistische technische expertise en bevoegdheid
om eventuele aanpassingen te doen aan de CO2-infrastructuur. Uiteindelijk
zijn marktpartijen ook verantwoordelijk voor hun gehele bedrijfsvoering en de
wijze waarop zij invulling geven aan reductie van CO2-emissies.
De Minister voor Klimaat en Energie en ikzelf roepen de betrokken marktpartijen op om hier gezamenlijk de schouders onder te zetten.
Vraag 12
Hoe ziet u de rol van CCU in combinatie met CCS? Acht u het zinvol om
hierover een separate visie en/of roadmap op te stellen?
Antwoord 12
De levering aan de glastuinbouw als randvoorwaarde voor verduurzaming
maakt onderdeel uit van de gesprekken met de sector in het kader van een
nieuw convenant. Zo nodig kunnen daar ook afspraken in worden gemaakt
om roadmap op te stellen. Hier komen we voor de zomer op terug.

3

https://ec.europa.eu/clima/eu-action/eu-emissions-trading-system-eu-ets/revision-phase-4-20212030_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4