Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 15

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 februari 2012
De NVB Vereniging voor ontwikkelaars en bouwondernemers heeft in
haar brief aan het kabinet van 10 januari 2012 gewezen op de zorgelijke
situatie waarin de bouwsector verkeert. Als gevolg van de economische
crisis is de verkoop van nieuwe koopwoningen aanzienlijk teruggevallen.
De NVB verwacht voor 2012 een verdere terugval. De NVB maakt zich
daarbij zorgen over het verlies van werkgelegenheid in de bouwsector en
waarschuwt voor het risico van «een serieuze besmetting naar de rest van
de economie». Het kabinet deelt de zorgen die in de bouwsector leven.
Het consumentenvertrouwen is op dit moment zeer laag. Dit komt ook tot
uiting op de woningmarkt en met name in de markt voor koopwoningen.
De vertrouwensindicator van de Vereniging Eigen Huis is na een korte
opleving in de tweede helft van 2011 nu weer terug op het niveau van juni
2011. Het aantal transacties van bestaande koopwoningen is afgenomen
van 17 000 per maand op de top in 2006 naar ongeveer 10 000 per maand
in 2011. Mede hierdoor is het aantal te koop staande woningen toegenomen. Dit grote aanbod aan bestaande woningen is een aanzienlijke
concurrent voor de nieuwbouw. Samen met een geleidelijke prijsdaling
van koopwoningen zorgt dit ervoor dat nieuwbouw van koopwoningen op
dit moment minder gewild is.
De ontwikkelingen in de economie en de woningmarkt hebben gevolgen
voor de hele bouwketen. De orderportefeuilles van architecten is veel
minder gevuld dan een aantal jaren geleden, de totale omzet in de
bouwnijverheid is met name in 2009 en 2010 fors afgenomen, het aantal
faillissementen in de bouw is toegenomen, maar heeft zich in 2011
gestabiliseerd.
Er zijn sinds het begin van de crisis meerdere maatregelen genomen om
de woningmarkt en de woningbouw vanuit de overheid te ondersteunen.
Om de terugval in woningbouwproductie en werkgelegenheid te
beperken, heeft het kabinet in nauwe samenwerking met gemeenten,

kst-32847-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 847, nr. 15

1

corporaties, bouwers en consumentenorganisaties in mei 2009 een pakket
maatregelen genomen van ruim € 850 mln aan subsidies en garanties
(exclusief kosten van fiscale maatregelen), gericht op het stimuleren van
zowel vraag als aanbod op de woningmarkt. In augustus 2010 heeft het
kabinet een brief naar de Kamer gestuurd met aanvullende tijdelijke
maatregelen ten behoeve van de woningmarkt om de gevolgen van de
kredietcrisis te beperken.
Deze inspanningen hebben resultaat gehad zoals uit het recente rapport
van het EIB «Evaluatie stimuleringspakket woningbouw» naar voren komt.
Een aantal van deze maatregelen loopt nog door, waaronder de verhoging
van de maximale leengrenzen in de NHG (Nationale Hypotheekgarantie).
Daarnaast heeft het kabinet ter ondersteuning van de nieuwbouw
expertteams opgericht op terreinen waar tot nu toe (te) weinig ervaring is
bij veel gemeenten, corporaties en ontwikkelaars. Het gaat daarbij op het
expertteam Woningbouw in particulier en collectief opdrachtgeverschap
en het expertteam Transformatie van overtollige kantoorpanden in
woonruimte.
Beide expertteams werken direct voor gemeenten, zodat deze meer
projecten kunnen realiseren.
Met het uitbrengen van de Woonvisie in de zomer van 2011 heeft het
kabinet gekozen voor een generieke aanpak van de woningmarkt waarbij
enerzijds het vertrouwen moet worden versterkt en anderzijds de
belemmeringen voor verhuizen moeten worden beperkt. Met de tijdelijke
verlaging van de overdrachtsbelasting zijn de kosten van verhuizen veel
lager geworden en met de handhaving van de hypotheekrenteaftrek
versterkt dit kabinet het vertrouwen op de koopmarkt.
De NVB doet in haar brief een aantal voorstellen voor het stimuleren van
de woningmarkt en de bouwmarkt. In de wetenschap dat het kabinet flink
moet bezuinigingen, is creativiteit en flexibiliteit van alle partijen geboden
om de gevolgen van de crisis te mitigeren en om samen sterker uit de
crisis te komen.
In dat verband, en mede in relatie tot de door de NVB voorgestelde
taskforce, verwijs ik u naar mijn brief van 18 januari jl. waarmee ik
u geïnformeerd heb over het door het kabinet ingestelde Bouwteam
(Kamerstuk 32 847, nr. 12). Dit Bouwteam heeft als opdracht om dit
voorjaar een «Toekomstagenda Bouw» op te stellen. Het Bouwteam, met
experts uit de bouwwereld, overheid en kennisinstellingen, wordt
gedragen door de sector. De agenda moet eraan bijdragen dat de woningen utiliteitsbouw sterker uit de crisis komt (dynamischer, meer vraaggericht en innovatief) en dat deze sector beter in staat is om de opgaven die
er liggen uit te voeren.
In relatie tot de verdere voorstellen van de NVB merk ik op dat:
– voor de zomer in het kabinet besluitvorming zal plaatsvinden omtrent
het verdere beleid ten aanzien van de overdrachtsbelasting;
– het kabinet voor de zomer nader onderzoek doet naar de specifieke
hindernissen voor koopstarters en naar de specifieke regelingen
waarvan koopstarters gebruik konden maken. U wordt hierover voor
de zomer geïnformeerd;
– de door de NVB bepleitte verlaging van de BTW voor nieuwbouw niet
alleen op budgettaire problemen voor de overheid stuit, maar het
mogelijke effect ervan op de nieuwbouwproductie ook niet op
voorhand vaststaat, gegeven het grote aanbod van bestaande
woningen;
– en dat met de normering in de NHG en in de Gedragscode Hypothecaire Financiering, waarbij minimaal 50% van de hypotheek wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 847, nr. 15

2

afgelost gedurende de looptijd, gestimuleerd wordt dat er geen
onverantwoorde risico’s worden genomen bij nieuwe hypotheken.
De huidige en eerdere inspanningen die gedaan zijn om de woningmarkt
en de woningbouw door de crisis heen te helpen, laten onverlet dat voor
herstel van de woningmarkt (en daarmee ook van de bouw) een toename
van de effectieve vraag op de woningmarkt een belangrijke voorwaarde
is. Uit recente resultaten van een tussenmeting van het WoON-onderzoek
Nederland blijkt dat de wens om te verhuizen is toegenomen sinds 2009.
Mensen stellen hun gewenste verhuizing uit, maar niet af. Tevens komt uit
deze cijfers naar voren dat starters de woningmarkt nog steeds op gang
houden, alleen is hun vraag voor een deel verschoven van koop naar
huur.
Tegelijkertijd laten prognoses zien dat het aantal woningbehoevende
huishoudens de komende tien jaar met ongeveer een half miljoen zal
toenemen. Deze mensen zullen in de huursector en de koopsector op zoek
gaan naar een woning.
Om deze redenen verwacht ik dan ook dat de effectieve vraag op de
woningmarkt op een gegeven moment weer aantrekt en er dan ook weer
een substantiële vraag naar nieuwbouw zal ontstaan. Voor de korte
termijn is dit echter sterk afhankelijk van de ontwikkeling van het
algemene consumentenvertrouwen.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. W. E. Spies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 847, nr. 15

3