Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 293

Primair Onderwijs

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 410

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 29 augustus 2018
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over de brief van 5 juni 2018 over het
geactualiseerd sectorakkoord VO (Kamerstuk 31 289, nr. 369) en over de
brief van 15 juni 2018 over het geactualiseerd bestuursakkoord primair
onderwijs (Kamerstuk 31 293, nr. 395).
De vragen en opmerkingen zijn op 26 juni 2018 aan de Minister voor
Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media voorgelegd. Bij brief van
24 augustus 2018 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-31293-410
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

1

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het geactualiseerd bestuursakkoord po en sectorakkoord vo. Over
beide actualisaties hebben de leden één algemene vraag en over de
actualisatie van het bestuursakkoord po één specifieke vraag.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de bovengenoemde akkoorden met respectievelijk po en vo. Deze leden hebben nog
enige vragen.
De leden van D66-fractie hebben kennisgenomen van het geactualiseerde
bestuursakkoord po en sectorakkoord vo. De leden van deze fractie
hebben hierover kritische vragen en opmerkingen aan de Minister.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van het
geactualiseerde bestuursakkoord in het primair onderwijs en het
geactualiseerde sectorakkoord in het voortgezet onderwijs. Deze leden
hebben nog een aantal vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het geactualiseerde bestuursakkoord po en sectorakkoord vo. Zij hebben daar nog
enkele vragen over.
2. Het geactualiseerd bestuursakkoord po en sectorakkoord vo
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie willen graag voor beide actualisaties weten
welke sanctiemogelijkheden er zijn als (onderdelen van) de doelstellingen
van het bestuursakkoord niet of niet volledig gehaald worden. Welke
instrumenten heeft de Minister en welke is hij bereid te gebruiken om
ervoor te zorgen dat afspraken en doelstellingen gehaald worden en
publieksmiddelen doelmatig ingezet worden?
Over de actualisatie van het bestuursakkoord po hebben deze leden een
specifieke vraag. Dat betreft het streven om elke leerling in groep drie tot
en met acht minimaal twee uur bewegingsonderwijs van een bevoegde
leerkracht te laten krijgen. De voornoemde leden zijn verbaasd over de
maatregel om de lerarenbeurs om een bevoegdheid te halen opnieuw
open te stellen omdat verschillende onderzoeken uitwijzen dat leerlingen
juist minder uren bewegingsonderwijs hebben gekregen en er een flink
verschil blijkt te bestaan tussen een vakleerkracht van de ALO1 en een
bevoegde docent die de leergang bewegingsonderwijs heeft afgerond, de
brede bevoegdheid van voor 2005 heeft of een tijdelijke brede
bevoegdheid heeft. Welke overwegingen heeft de Minister doen besluiten
om te denken dat hetzelfde blijven doen, een beter resultaat oplevert? Zij
vragen hoeveel bewijs en wetenschappelijke rapporten de Minister nog
nodig heeft voordat hij overtuigd kan raken dat de huidige afspraken
onvoldoende werken.
De voornoemde leden vragen ook of de Minister bereid is om reeds
andere routes te verkennen. Zo vinden deze leden dat er een maatschappelijk opgave is om kinderen voldoende goed bewegingsonderwijs te
bieden en dan is een vakleerkracht van de ALO de onmisbare schakel.
Deelt de Minister de mening dat de kwaliteit van bewegingsonderwijs dat
gegeven wordt door een vakleerkracht van de ALO hoger is dan van een
leerkracht met de oude brede bevoegdheid, met een nieuwe brede
1

ALO: Lerarenopleiding Lichamelijke Opvoeding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

2

bevoegdheid of een tijdelijk brede bevoegdheid, zo vragen de
voornoemde leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister de bevestiging dat
conform de motie van het lid Rog2 bij nieuwe bestuurs- of sectorakkoorden voortaan ook de schoolleiders en leraren zullen worden
betrokken.
Bestuursakkoord po
De leden van de CDA-fractie lezen met instemming dat naar aanleiding
van het regeerakkoord 2017 de doelstelling rondom het zittenblijven van
kleuters komt te vervallen. Deze leden hebben hier ook al in 2016 een
motie3 over ingediend. Het uitgangspunt voor het al dan niet nog een
extra jaartje kleuteren moet volgens deze leden enkel en alleen afhangen
van de ontwikkeling van het desbetreffende kind en niet zijn ingegeven
door een afgesproken doelstelling over het zittenblijven van kleuters.
Naar aanleiding van de tussenmeting eind 2017 is gebleken dat bij een
aantal doelen onvoldoende voortgang is geboekt en het nodig is bij te
sturen met aanvullende acties. Deze leden vragen de Minister in hoeverre
de constateringen van de Inspectie van het Onderwijs (hierna inspectie) in
de Staat van het Onderwijs 2016/20174 ook reden zijn geweest voor
aanvullende acties op bijvoorbeeld het gebied kwaliteitszorg en het
uitdagen van (hoog)begaafde kinderen? Zo nee, waarom niet, zo vragen
de voornoemde leden.
Sectorakkoord vo
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister aan te geven of er op
onderdelen van het sectorakkoord vo voldoende voortgang is geboekt, of
dat het net als in het po noodzakelijk is om bij te sturen middels aanvullende acties.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Bestuursakkoord
De leden van de D66-fractie constateren dat in de tussenrapportage van
december 20175 op zijn minst een gevarieerd beeld is van de prestaties
die tot nu zijn geleverd binnen het bestuursakkoord. Op een aantal
belangrijke doelstellingen is onvoldoende voortgang geboekt, dit wordt
ook geconstateerd in de geactualiseerde akkoorden. Zo is er weinig
vooruitgang in de doelstelling om twee lesuren bewegingsonderwijs te
bieden, is er geen enkele ontwikkeling geweest in het aandeel basisschoolbesturen dat voldoende kwaliteitszorg op basis van een zelfevaluatie heeft en is dus de doelstelling van 80% bij lange na niet gehaald,
wordt Vensters slechts door 39% van de scholen ingevuld, blijft het aantal
masteropgeleide leraren achter op de ambitie en is er niet meer gedifferentieerd onderwijs. Deze leden vragen de Minister of er consequenties
hangen aan het niet voldoen van deze afspraken. Beoordeelt de Minister
de geactualiseerde doelstellingen als voldoende meetbaar zodat de
middelen voor het bestuursakkoord over twee jaar getoetst kunnen
worden op rechtmatigheid en doelmatigheid? Deze leden menen dat in de
2

Kamerstuk 31 289, nr. 241.
Kamerstuk 31 293, nr. 343, motie is verworpen.
4
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 130.
5
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 383.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

3

geactualiseerde akkoorden niet behaalde doelstellingen gehanteerd
blijven en worden aangevuld met nauwelijks meetbare doelen, die vaak
de focus leggen op proces, onderzoek en betere informatievoorziening.
Terwijl de afgelopen jaren belangrijke doelstelling juist niet zijn gerealiseerd en actualisatie een kans is geweest om de doelstellingen en
besteding van € 440 miljoen te verscherpen. Kan de Minister toelichten
waarom er zoveel verschil zit tussen het bestuursakkoord en het sectorakkoord waar wel is gekozen voor meetbare gekoppelde indicatoren en
ambitieuze streefwaarden aan de doelstellingen, zo vragen de
voornoemde leden.
De voornoemde leden constateren dat de Minister in de tussenevaluatie
aangeeft dat hij het van belang vindt om focus aan te brengen in de
gemaakte afspraken.6 Op welke wijze is deze focus toegenomen in de
actualisatie van het bestuursakkoord? Voornamelijk op lijn drie van
professionele scholen wordt aangegeven dat er meer focus is aangebracht. Kan de Minister deze focus nader toelichten? Hoe draagt een
overkoepelend aangrijpingspunt van een goed strategisch personeelsbeleid bij aan het lerarentekort en de werkdruk? Wat zijn concrete acties
die hieronder vallen? Wanneer wordt de lijn drie van professionele
scholen als succesvol ervaren in 2020? Waarom is er gekozen voor een
onderzoek naar strategisch personeelsbeleid in plaats van directe pilots of
meer actiegerichte doelstelling zoals in het sectorakkoord dat streeft naar
een strategisch personeelsbeleid op elke school?
Wat zijn de doelstellingen op breed samengestelde teams, aangezien de
doelstellingen van de functiemix met het nieuwe cao zijn komen te
vervallen? Hoe gaat dit akkoord ervoor zorgen dat er betere groei-, en
carrièremogelijkheden zijn voor leraren? Wat wordt er precies bedoeld
met de verkenning naar benchmarking op gebied van strategisch
personeelsbeleid, zo vragen de voornoemde leden.
Tripartite
De leden van de D66-fractie lezen dat het CNV in een reactie schrijft dat ze
graag betrokken willen worden bij het bestuur-, en sectorakkoord zodat
medewerkers in het onderwijs kunnen meebeslissen over de prioriteiten
en medeverantwoordelijkheid dragen voor het akkoord. Deze leden
vragen een reactie van de Minister hierop. Ziet de Minister in de toekomst
een rol voor leraren-, en schoolleidersvertegenwoordiging bij het sluiten
van akkoorden, omdat hij aangeeft dat het echte werk moet gebeuren op
scholen en in de klas en het akkoord moet aansluiten bij het gesprek in de
lerarenkamer?7 Zou deze vertegenwoordiging van de medewerkers
kunnen bijdragen aan het draagvlak en daarmee de uitvoerbaarheid van
de akkoorden? Zij vragen tot slot of de Minister het wenselijk vindt dat bij
afspraken waar € 440 miljoen onderwijsgeld mee gemoeid gaat alleen de
onderwijsbestuurders worden betrokken.
Verantwoording
De leden van de D66-fractie zijn blij dat Minister de afspraak uit het
regeerakkoord om in jaarverslagen doelstellingen uit bestuurlijke
afspraken inzichtelijk te maken, realiseert bij de
de verantwoording over de financiële middelen die worden uitgekeerd
voor de akkoorden. Deze leden vinden het van groot belang dat deze
middelen op de juiste plek terecht komen, namelijk in de klas. Deze leden
vinden het dan ook opvallend dat er voor de afgelopen jaren beperkt
inzicht is in de inspanningen die zijn geleverd voor de doelstellingen uit
de akkoorden door de besturen en de besteding van de prestatiebox
6
7

Ibidem.
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 383.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

4

middelen. De Minister gaat gebruik maken van de bevoegdheid om
schoolbesturen te verplichten specifieke onderwerpen te verantwoorden
in het jaarverslag. Hoe wordt deze verantwoordingseis vormgegeven, zo
vragen deze leden? Kan de Minister toelichten hoe de pilots zijn vormgegeven en wanneer de verantwoordingsverplicht ingaat voor alle besturen?
Gaat de inspectie specifiek toezien op deze paragraaf? Wordt deze
verantwoordingseis voor schoolbesturen ook ingezet op andere thema’s
behalve de akkoorden en geldt het bijvoorbeeld voor de gehele besteding
van prestatieboxmiddelen? Worden er specifieke bedragen gekoppeld aan
elke ambitie of staat dit vrij aan de besturen, zo vragen de voornoemde
leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
Algemeen
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het geactualiseerde
bestuursakkoord primair onderwijs en het geactualiseerde sectorakkoord
voortgezet onderwijs door zijn ambtsvoorganger is gesloten. Wat vindt de
Minister van dergelijke akkoorden? Hebben scholen en besturen een
dergelijk akkoord nodig om tot de in de akkoorden genoemde verbeteringen te komen? Tevens vragen zij of de Minister een risico ziet dat deze
akkoorden een opmaat kunnen zijn voor prestatie- en rendementsdenken
in het funderend onderwijs. Wat vindt de Minister van rendementsdenken
in het onderwijs en in het bijzonder in het funderend onderwijs, zo vragen
deze leden.
In de Kamerbrief over de tussenevaluatie8 van de genoemde akkoorden
staat dat het vergroten van het eigenaarschap van de sectorafspraken bij
schoolbesturen van belang is om tussen nu en 2020 de sectorale
doelstellingen onderdeel te laten zijn van de doelstellingen van besturen
en scholen. «We willen immers dat een akkoord geen papieren tijger is, en
aansluit bij wat het onderwerp van gesprek is in de lerarenkamer», aldus
de Minister. Welke acties zijn bij de actualisatie ondernomen, zodat het
eigenaarschap in het onderwijsveld wordt vergroot en dat dit akkoord
meer aansluit bij «het gesprek in de lerarenkamer».
Bestuursakkoord in het primair onderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat segregatie in het
onderwijs, kansengelijkheid en het lerarentekort grote opgaven zijn voor
de komende jaren. Deze onderwerpen komen niet of beperkt naar voren
bij deze actualisatie. Daarom vragen de voornoemde leden waarom de
Minister geen mogelijkheid zag om het bestrijden van kansenongelijkheid
en segregatie in het onderwijs onderdeel van deze actualisatie te laten
zijn. De inspectie rapporteerde immers na het afsluiten van dit akkoord
pas over de grote kansenongelijkheid en segregatie. Een actualisatie zou
dus bij uitstek de mogelijkheid zijn om dit toe te voegen. Kon er bijvoorbeeld niet een extra lijn over dit onderwerp worden toegevoegd aan het
akkoord? Want waarom staat er in het sectorakkoord van het voortgezet
onderwijs wel dat in het licht van onder andere de toenemende kansenongelijkheid het akkoord is geactualiseerd (of dit ook daadwerkelijk is
gebeurd, is een vraag waar deze leden later nog op terug willen komen),
en kon dit in het primair onderwijs niet? Kan de Minister nader ingaan hoe
dit akkoord bijdraagt aan het bestrijden van het lerarentekort, zo vragen
deze leden.
De voornoemde leden constateren dat uit de Staat van het Onderwijs9
blijkt dat het aandeel werknemers met een tijdelijke of flexibele
8
9

Ibidem.
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 130.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

5

aanstelling de afgelopen jaren is gestegen. Dat draagt niet bij aan de
kwaliteit van het onderwijs, want leerlingen zijn gebaat bij een vast
gezicht voor de klas. Is onderdeel van het strategisch personeelsbeleid,
zoals in de akkoorden staat vermeld, ook het streven om zoveel mogelijk
vaste krachten aan te nemen? Is het ook onderdeel van het strategisch
personeelsbeleid dat er elk jaar functioneringsgesprekken plaatsvinden?
Hoe staat het met het onderzoek naar het strategisch personeelsbeleid dat
wordt uitgevoerd, zo vragen deze leden.
De voornoemde leden steunen de afspraak dat alle lesuren bewegingsonderwijs zullen worden gegeven door bevoegde leerkrachten. Deze leden
vragen hoeveel het kost om alle lesuren door een bevoegde leerkrachtkracht te laten geven. Wat zouden de kosten zijn als dit drie uur per week
is, zo vragen deze leden.
De leden van deze fractie lezen dat de doelstelling over een
implementatie- investeringsplan voor onderwijs en ICT niet volledig is
gehaald, maar dat dit wel heeft geleid tot meer bewustwording en
gedachtevorming over ICT. Waaruit blijkt deze bewustwording en
gedachtevorming, zo vragen deze leden.
Sectorakkoord in het voortgezet onderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het sectorakkoord in het licht
van onder andere de toenemende kansenongelijkheid is geactualiseerd.
Deze leden vragen waar dit uit blijkt. Welke doelstellingen en indicatoren
zijn vanwege de toenemende kansenongelijkheid bij de actualisatie
toegevoegd, zo vragen deze leden.
De voornoemde leden ondersteunen de doelstelling dat geen enkel kind
langer dan drie maanden zonder passend onderwijs thuiszit. Denkt de
Minister dat hij deze doelstelling per 2020 gaat halen? Indien dit niet het
geval is vragen deze leden hoe dit komt.
De leden constateren dat uit de Staat van het Onderwijs blijkt dat het
aandeel werknemers met een tijdelijke of flexibele aanstelling de
afgelopen jaren is gestegen. Dat draagt niet bij aan de kwaliteit van het
onderwijs. Maakt het streven om zoveel mogelijk vaste krachten aan te
nemen onderdeel uit van de doelstelling over duurzame inzetbaarheid van
leraren en schoolleiders of komt dit ergens anders in dit akkoord terug? Is
ook onderdeel van het strategisch personeelsbeleid dat er elk jaar wordt
gesproken over het functioneren van docenten, zo vragen deze leden.
De leden lezen dat de invulling van Vensters vo en de naleving Code Goed
Bestuur in het akkoord zijn opgenomen als indicatoren, maar het is deze
leden onduidelijk wat hierbij precies het doel is. Is de doelstelling dat alle
schoolbesturen hieraan voldoen, zo vragen deze leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Geactualiseerd bestuursakkoord primair onderwijs
Uitdagingen voor het primair onderwijs
De leden van de SP-fractie vragen de Minister waarom het terugdringen
van de werkdruk en het lerarentekort niet specifiek zijn opgenomen in het
geactualiseerde bestuursakkoord po. In de toelichting op het geactualiseerde akkoord staat dat het Ministerie van Onderwijs Cultuur en
Wetenschap en de PO-Raad zoveel mogelijk samen optrekken in de
aanpak van onder andere het lerarentekort en in het verminderen van de
werkdruk op scholen. De Onderwijsraad geeft in haar brandbrief van
28 mei jl. aan dat de maatregelen om de tekorten tegen te gaan
vooralsnog onvoldoende effect hebben. Deelt de Minister de mening dat
het zeer onwenselijk is dat het lerarentekort en de daarmee samenhangend hoge werkdruk in het onderwijs niet opgenomen zijn in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

6

geactualiseerde bestuursakkoord po? Is hij bereid alsnog hierover in
gesprek te gaan met de PO-Raad om deze urgente problemen ook op te
nemen in het geactualiseerde bestuursakkoord en daadwerkelijk tot
oplossingen te komen, zo vragen de voornoemde leden
Lijn 3: Professionele scholen
De leden van de SP-fractie merken op dat de percentages die het aandeel
leraren aangeeft dat de algemeen didactische vaardigheden en differentiatie vaardigheden beheersen, nog niet op het streefniveau zijn. Dat de
percentages achterblijven, en in sommige gevallen zelfs erg laag zijn,
geeft aan dat er stappen genomen moeten worden ter verbetering van de
beheersing van deze vaardigheden om kansenongelijkheid in het
onderwijs tegen te gaan en om de daling van het onderwijsniveau een
halt toe te roepen, aldus de voornoemde leden. Waarom hebben de
Minister en de PO-Raad ervoor gekozen om deze indicatoren te
schrappen? Acht de Minister het wenselijk dat er door de Kamer geen
zicht meer gehouden kan worden op de kwaliteit van individuele leraren
als deze indicatoren komen te vervallen? Tot slot vragen zij waarom er
geen sprake kan zijn van zowel monitoring van de ambitie op het gebied
van strategisch personeelsbeleid als indicatoren op het niveau van de
individuele leraar.
Lijn 4: Doorgaande ontwikkellijnen
De leden van de SP-fractie merken op dat er al eerder afspraken zijn
gemaakt met betrekking tot bewegingsonderwijs, maar zonder resultaat.
Zij vragen waarom het nu wel zou lukken. Hoe wordt de voortgang in de
gaten gehouden en door wie? Wat is hierbij de rol van de inspectie? Op
welke wijze wordt nu al bevorderd dat zoveel mogelijk ALO-opgeleide
vakleerkrachten bewegingsonderwijs gaan geven? En waarom gelden
deze afspraken niet voor de klassen een en twee? Deelt de Minister de
mening dat het juist van belang is om bij de allerjongste kinderen te
beginnen met het verbeteren en aanleren van beweegvaardigheden? Zij
ontvangen graag een toelichting hierop.
Geactualiseerd sectorakkoord voortgezet onderwijs
Vereenvoudiging bekostiging per 1 januari 2021
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister het voorstel voor het
vereenvoudigen van de bekostiging van vo-scholen al naar de Kamer kan
toesturen, aangezien dit blijkbaar al is uitgewerkt. Daarnaast zijn zij erg
benieuwd naar de herverdeeleffecten die daarmee gepaard gaan. Kan de
Minister de mate van herverdeeleffecten en de gevolgen daarvan voor
scholen met de Kamer delen? Zo nee, waarom niet, zo vragen de
voornoemde leden.
Ambitie 6. Toekomstbestendigheid organiseren: koppeling van onderwijsen personeelsontwikkeling
Betekent de uitwerking van de bijbehorende indicatoren, zo vragen de
leden van de SP-fractie, dat de huidige indicatoren, waaronder het
beheersen van algemene didactische en differentiatie vaardigheden,
komen te vervallen? Zo ja, acht de Minister dit wenselijk en waarom kan
er geen sprake zijn van zowel de huidige en nieuwe indicatoren? Is het
daarnaast niet verstandig om de indicatoren die gaan over personeelsontwikkeling gelijk te trekken tussen po en vo, zodat er enige vorm van
vergelijkbaarheid blijft bestaan, zo vragen de voornoemde leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

7

II Reactie Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media
Ik dank de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap voor hun inbreng en de gestelde vragen. Hieronder ga ik in
op de vragen in de volgorde van het verslag.
I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Het geactualiseerd bestuursakkoord po en sectorakkoord vo
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie willen graag voor beide actualisaties weten
welke sanctiemogelijkheden er zijn als (onderdelen van) de doelstellingen
van het bestuursakkoord niet of niet volledig gehaald worden. Welke
instrumenten heeft de Minister en welke is hij bereid te gebruiken om
ervoor te zorgen dat afspraken en doelstellingen gehaald worden en
publieksmiddelen doelmatig ingezet worden?
Er zijn op het niveau van een individueel bestuur geen specifieke
sanctiemogelijkheden in relatie tot het behalen van de doelstellingen van
het bestuursakkoord. Alle schoolbesturen ontvangen middelen via de
prestatiebox, die zij met bestedingsvrijheid kunnen inzetten. De bijzondere
bekostiging op grond van deze regeling wordt verantwoord in de
jaarrekening en de jaarverslaglegging. Op sectorniveau kan OCW bij
onvoldoende voortgang op één of meer van de actielijnen, wel besluiten
om de prestatieboxmiddelen niet meer toe te kennen of onder andere
en/of striktere voorwaarden beschikbaar te stellen. Dit laatste kan
betekenen dat de afspraken, aanpak en daaraan gekoppeld de inzet van de
middelen inhoudelijk worden heroverwogen en/of dat de middelen onder
striktere voorwaarden worden toegekend. In het bestuursakkoord uit 2014
is aangegeven dat in 2020 bepaald wordt welk deel van de prestatieboxmiddelen aan de reguliere lumpsum wordt toegevoegd.
Over de actualisatie van het bestuursakkoord po hebben deze leden een
specifieke vraag. Dat betreft het streven om elke leerling in groep drie tot
en met acht minimaal twee uur bewegingsonderwijs van een bevoegde
leerkracht te laten krijgen. De voornoemde leden zijn verbaasd over de
maatregel om de lerarenbeurs om een bevoegdheid te halen opnieuw
open te stellen omdat verschillende onderzoeken uitwijzen dat leerlingen
juist minder uren bewegingsonderwijs hebben gekregen en er een flink
verschil blijkt te bestaan tussen een vakleerkracht van de ALO10 en een
bevoegde docent die de leergang bewegingsonderwijs heeft afgerond, de
brede bevoegdheid van voor 2005 heeft of een tijdelijke brede
bevoegdheid heeft. Welke overwegingen heeft de Minister doen besluiten
om te denken dat hetzelfde blijven doen, een beter resultaat oplevert?
Ik sluit mij aan bij de ambitie om sport en bewegen voor kinderen te
stimuleren en met recht is dit ook een belangrijk element in het onlangs
gesloten – en door OCW en de PO-Raad mede ondertekende – Sportakkoord. Ik sluit me tevens aan bij de wens van de leden van de VVD-fractie
dat er meer en beter bewegingsonderwijs wordt gerealiseerd. Uit de
monitor die is uitgevoerd naar de bestuursafspraken blijkt echter dat er
nog steeds lessen bewegingsonderwijs onbevoegd worden gegeven. Dat
vind ik een zeer onwenselijke situatie. Het is dus van belang dat alle
mogelijkheden worden aangegrepen om ervoor te zorgen dat bewegingsonderwijs wordt gegeven door een bevoegde leerkracht. Dat kan een
vakleerkracht zijn, maar ook een groepsleerkracht met een brede
10

ALO: Lerarenopleiding Lichamelijke Opvoeding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

8

bevoegdheid. Ook deze opleiding is van goede kwaliteit. De lerarenbeurs
bewegingsonderwijs is in voorgaande jaren volledig uitgeput. Hierdoor
geven jaarlijks 1.100 aanvullende leerkrachten bevoegd bewegingsonderwijs, waar eerst geen, of zelfs onbevoegde gymlessen werden
gegeven.
Zij vragen hoeveel bewijs en wetenschappelijke rapporten de Minister nog
nodig heeft voordat hij overtuigd kan raken dat de huidige afspraken
onvoldoende werken.
Uit de monitor van het bestuursakkoord die is uitgevoerd over 2017 blijkt
dat scholen belemmeringen ervaren om meer bewegingsonderwijs te
realiseren: hieruit blijkt bijvoorbeeld dat te weinig bevoegde leerkrachten
voorhanden zijn (32%), dat onvoldoende accommodatie beschikbaar is of
dat deze te ver weg gelegen is (45%), of dat men hier binnen de schoolbegroting geen middelen voor kan vrijmaken. Door beurzen beschikbaar te
stellen voor het behalen van de bevoegdheid, inzichtelijk te maken waar
zich knelpunten bevinden in de accommodatie, én door aanvullende
middelen beschikbaar te stellen binnen het gesloten werkdrukakkoord,
werken we er met scholen aan om de genoemde belemmeringen weg te
nemen.
De voornoemde leden vragen ook of de Minister bereid is om reeds
andere routes te verkennen. Zo vinden deze leden dat er een maatschappelijk opgave is om kinderen voldoende goed bewegingsonderwijs te
bieden en dan is een vakleerkracht van de ALO de onmisbare schakel.
Deelt de Minister de mening dat de kwaliteit van bewegingsonderwijs dat
gegeven wordt door een vakleerkracht van de ALO hoger is dan van een
leerkracht met de oude brede bevoegdheid, met een nieuwe brede
bevoegdheid of een tijdelijk brede bevoegdheid, zo vragen de
voornoemde leden.
Zowel vakleerkrachten als bevoegde groepsleerkrachten kunnen worden
ingezet om bewegingsonderwijs te geven. Ik onderschrijf de opvatting
niet zonder meer dat een vakleerkracht bewegingsonderwijs altijd, en op
elke school de beste oplossing is. Allereerst valt dit niet op elke school te
realiseren omdat dit in de formatie moet passen. Daarnaast bieden
groepsleerkrachten voldoende kwaliteit: 94% van de bevoegde
leerkrachten wordt door hun schoolleider als voldoende of goed beoordeeld.11 12 Dit genuanceerde beeld wor dt ook onderschreven door de
conclusies in het peilingsonderzoek bewegingsonderwijs van de
Inspectie.13 Vakleerkrachten bezitten vaak wel aanvullende kennis en
vaardigheden als het gaat om leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister de bevestiging dat
conform de motie van het lid Rog14 bij nieuwe bestuurs- of sectorakkoorden voortaan ook de schoolleiders en leraren zullen worden
betrokken.
Wanneer er in de toekomst sprake zal zijn van nieuwe bestuurs- en/of
sectorakkoorden dan zullen schoolleiders en leraren hierbij worden
betrokken. Dit in lijn met de motie van het Kamerlid Rog hierover.

11

https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=2071&m=1422883042&action=file.download.
https://www.kvlo.nl/mysite/modules/MDIA0100/3113_171114_bewegingsonderwijs-en-sport-inhet-primair-onderwijs-mulier-1-meting.pdf.
13
https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/peil-onderwijs/bewegingsonderwijs.
14
Kamerstuk 31 289, nr. 241.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

9

Bestuursakkoord po
De leden van de CDA-fractie lezen met instemming dat naar aanleiding
van het regeerakkoord 2017 de doelstelling rondom het zittenblijven van
kleuters komt te vervallen. Deze leden hebben hier ook al in 2016 een
motie15 over ingediend. Het uitgangspunt voor het al dan niet nog een
extra jaartje kleuteren moet volgens deze leden enkel en alleen afhangen
van de ontwikkeling van het desbetreffende kind en niet zijn ingegeven
door een afgesproken doelstelling over het zittenblijven van kleuters.
Naar aanleiding van de tussenmeting eind 2017 is gebleken dat bij een
aantal doelen onvoldoende voortgang is geboekt en het nodig is bij te
sturen met aanvullende acties. Deze leden vragen de Minister in hoeverre
de constateringen van de Inspectie van het Onderwijs (hierna inspectie) in
de Staat van het Onderwijs 2016/201716 ook reden zijn geweest voor
aanvullende acties op bijvoorbeeld het gebied kwaliteitszorg en het
uitdagen van (hoog)begaafde kinderen? Zo nee, waarom niet, zo vragen
de voornoemde leden.
Bij de actualisatie is uitgegaan van de doelen uit het bestuursakkoord
2014. Er heeft bijstelling plaatsgevonden voor zover deze doelen niet zijn
gehaald of indicatoren niet langer bruikbaar bleken. In een aantal gevallen
is naar aanleiding daarvan gekozen voor aanvullende acties. Dat geldt
onder meer voor kwaliteitszorg.
De constateringen van de inspectie bevestigen dat de doelen die de sector
zich in 2014 heeft gesteld op deze terreinen onverminderd relevant zijn. Bij
de aanbieding van de actualisatie is dan ook aangegeven dat het primair
onderwijs nog voor een aantal andere forse actuele uitdagingen staat,
zoals het terugdringen van de werkdruk en het lerarentekort. Dat geldt ook
voor de opgaven met betrekking tot het prestatieniveau, de kansenongelijkheid en segregatie die de Inspectie van het Onderwijs noemt. Hoewel
deze thema’s geen onderdeel uit maken van het bestuursakkoord dat in
2014 is gesloten, zijn ze uiteraard met nadruk relevant voor de ontwikkeling van de sector. Ook ten aanzien van deze en andere thema’s die niet
in het bestuursakkoord zijn opgenomen trekken OCW en de PO-Raad
zoveel mogelijk samen op, bijvoorbeeld in de aanpak van het lerarentekort
en in het verminderen van de werkdruk op scholen.
Los van doelen in het sectorakkoord heeft onderwijs aan (hoog)begaafde
leerlingen mijn aandacht. In het regeerakkoord heeft het kabinet
15 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het meer en beter uitdagen van
(hoog)begaafde leerlingen. Hiervoor wordt op dit moment een subsidieregeling uitgewerkt die na de zomer gepubliceerd wordt. In de subsidieregeling is aandacht voor het verbeteren van het aanbod evenals het
verspreiden van kennis, goede voorbeelden en ervaringen over (hoog)begaafdheid.
Sectorakkoord vo
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister aan te geven of er op
onderdelen van het sectorakkoord vo voldoende voortgang is geboekt, of
dat het net als in het po noodzakelijk is om bij te sturen middels aanvullende acties.
Voor de voortgang op de onderdelen van sectorakkoord VO verwijs ik
naar de tussenevaluatie die uw Kamer in december 2017 heeft ontvangen.
De punten waar nog steeds, of extra aandacht aan moet worden besteed,
hebben de VO-raad en ik opgenomen in de actualisatie.
15
16

Kamerstuk 31 293, nr. 343, motie is verworpen.
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 130.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

10

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Bestuursakkoord
De leden van de D66-fractie constateren dat in de tussenrapportage van
december 201717 op zijn minst een gevarieerd beeld is van de prestaties
die tot nu zijn geleverd binnen het bestuursakkoord. Op een aantal
belangrijke doelstellingen is onvoldoende voortgang geboekt, dit wordt
ook geconstateerd in de geactualiseerde akkoorden. Zo is er weinig
vooruitgang in de doelstelling om twee lesuren bewegingsonderwijs te
bieden, is er geen enkele ontwikkeling geweest in het aandeel basisschoolbesturen dat voldoende kwaliteitszorg op basis van een zelfevaluatie heeft en is dus de doelstelling van 80% bij lange na niet gehaald,
wordt Vensters slechts door 39% van de scholen ingevuld, blijft het aantal
masteropgeleide leraren achter op de ambitie en is er niet meer gedifferentieerd onderwijs. Deze leden vragen de Minister of er consequenties
hangen aan het niet voldoen van deze afspraken. Beoordeelt de Minister
de geactualiseerde doelstellingen als voldoende meetbaar zodat de
middelen voor het bestuursakkoord over twee jaar getoetst kunnen
worden op rechtmatigheid en doelmatigheid?
Zoals aangegeven in antwoord op de vragen van de leden van de
VVD-fractie, verantwoorden schoolbesturen zich jaarlijks in het jaarverslag
over de gerealiseerde doelstellingen en de inzet daarvoor van prestatiebox en lumpsum, ook richting de medezeggenschapsraad, ouders en
andere betrokkenen. De inzet van al het onderwijsgeld, inclusief de
prestatieboxmiddelen, moet rechtmatig plaatsvinden. De verklaring van
de accountant bij de jaarrekening bevat tevens een oordeel over de
rechtmatige besteding van de middelen. Wat betreft de doelmatigheid is
in het bestuursakkoord dat in 2014 is gesloten, aangegeven dat bij
onvoldoende voortgang op één of meer van de actielijnen, OCW kan
besluiten om de prestatieboxmiddelen niet meer toe te kennen of onder
andere en/of striktere voorwaarden beschikbaar te stellen. Bij voldoende
realisatie van de doelen, wordt in 2020 vastgelegd welk deel van de
prestatieboxmiddelen aan de reguliere lumpsum wordt toegevoegd.
Deze leden menen dat in de geactualiseerde akkoorden niet behaalde
doelstellingen gehanteerd blijven en worden aangevuld met nauwelijks
meetbare doelen, die vaak de focus leggen op proces, onderzoek en
betere informatievoorziening. Terwijl de afgelopen jaren belangrijke
doelstelling juist niet zijn gerealiseerd en actualisatie een kans is geweest
om de doelstellingen en besteding van € 440 miljoen te verscherpen. Kan
de Minister toelichten waarom er zoveel verschil zit tussen het bestuursakkoord en het sectorakkoord waar wel is gekozen voor meetbare gekoppelde indicatoren en ambitieuze streefwaarden aan de doelstellingen, zo
vragen de voornoemde leden.
In de kern is er geen verschil tussen de actualisatie van het bestuursakkoord en de actualisatie van het sectorakkoord. Echter, de actualisatie van
het bestuursakkoord bevat de wijzigingen en niet een totaaloverzicht van
indicatoren. Dit is bij het sectorakkoord wel het geval. Daarnaast zijn de
indicatoren die blijven staan niet geschrapt. Hoewel dus beide actualisaties er verschillend uitzien, zijn er inhoudelijk gezien geen grote
verschillen.
De voornoemde leden constateren dat de Minister in de tussenevaluatie
aangeeft dat hij het van belang vindt om focus aan te brengen in de

17

Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 383.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

11

gemaakte afspraken.18 Op welke wijze is deze focus toegenomen in de
actualisatie van het bestuursakkoord? Voornamelijk op lijn drie van
professionele scholen wordt aangegeven dat er meer focus is aangebracht. Kan de Minister deze focus nader toelichten? Hoe draagt een
overkoepelend aangrijpingspunt van een goed strategisch personeelsbeleid bij aan het lerarentekort en de werkdruk? Wat zijn concrete acties
die hieronder vallen? Wanneer wordt de lijn drie van professionele
scholen als succesvol ervaren in 2020? Waarom is er gekozen voor een
onderzoek naar strategisch personeelsbeleid in plaats van directe pilots of
meer actiegerichte doelstelling zoals in het sectorakkoord dat streeft naar
een strategisch personeelsbeleid op elke school?
Wat zijn de doelstellingen op breed samengestelde teams, aangezien de
doelstellingen van de functiemix met het nieuwe cao zijn komen te
vervallen? Hoe gaat dit akkoord ervoor zorgen dat er betere groei-, en
carrièremogelijkheden zijn voor leraren? Wat wordt er precies bedoeld
met de verkenning naar benchmarking op gebied van strategisch
personeelsbeleid, zo vragen de voornoemde leden.
De ambities uit het sectorakkoord blijven staan. We gaan ons echter niet
langer richten op het individuele niveau van de leraar, met uitzondering
van de begeleiding van de startende leraar. Er vindt een verschuiving
plaats naar doelstellingen die gericht zijn op verbetering van het strategisch personeelsbeleid door besturen en schoolleiders. Deze beweging
sluit aan bij het vernieuwde toezicht door de inspectie en past beter bij de
stelselverantwoordelijkheid van OCW.
De visie van het schoolbestuur wordt nu meer centraal gesteld en
daarmee de dialoog die daarover gevoerd wordt tussen bestuur,
schoolleider en leraren. De ambitie van mij en die van de PO-Raad is om
het personeelsbeleid van schoolbesturen verder te verbeteren. Verder
moeten alle starters in 2020 een planmatige begeleiding krijgen. Goed
personeelsbeleid zorgt voor een aantrekkelijk werkklimaat voor het
onderwijspersoneel. Dat leidt over het algemeen tot een hogere arbeidstevredenheid en een lager ziekteverzuim en daarmee een lagere werkdruk
en minder beroep op vervanging. Er worden geen doelstellingen
vastgesteld voor de samenstelling van teams. Schoolbesturen en scholen
zijn zeer divers en zij bepalen zelf welk personeel het beste past bij hun
onderwijsvisie. In mijn reactie op de nieuwe cao po heb ik al aangegeven
dat ik positief ben over de aangescherpte functieprofielen in de nieuwe
cao. Ik ga er vanuit dat die in de praktijk leiden tot meer functiedifferentiatie. Voor aantrekkelijke carrièrepaden voor leraren in de sector po is dit
van grote waarde. Een van de onderzoeksvragen in het eerder genoemde
onderzoek dat ik samen met de PO-Raad aan het opzetten ben, gaat over
de mogelijkheid om versterking van strategisch personeelsbeleid in kaart
te brengen en of deze gebruikt kunnen worden om van elkaar te leren.
Tripartite
De leden van de D66-fractie lezen dat het CNV in een reactie schrijft dat ze
graag betrokken willen worden bij het bestuur-, en sectorakkoord zodat
medewerkers in het onderwijs kunnen meebeslissen over de prioriteiten
en medeverantwoordelijkheid dragen voor het akkoord. Deze leden
vragen een reactie van de Minister hierop. Ziet de Minister in de toekomst
een rol voor leraren-, en schoolleidersvertegenwoordiging bij het sluiten
van akkoorden, omdat hij aangeeft dat het echte werk moet gebeuren op
scholen en in de klas en het akkoord moet aansluiten bij het gesprek in de
lerarenkamer?19 Zou deze vertegenwoordiging van de medewerkers
18
19

Ibidem.
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 383.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

12

kunnen bijdragen aan het draagvlak en daarmee de uitvoerbaarheid van
de akkoorden? Zij vragen tot slot of de Minister het wenselijk vindt dat bij
afspraken waar € 440 miljoen onderwijsgeld mee gemoeid gaat alleen de
onderwijsbestuurders worden betrokken.
Allereerst wil ik aangeven dat ik het waardeer dat de vakbonden verantwoordelijkheid willen nemen voor toekomstbestendig en uitdagend
kwalitatief onderwijs. Dit is belangrijk omdat het funderend onderwijs
voor een aantal forse actuele uitdagingen staat die een gezamenlijke
aanpak vereisen, zoals het lerarentekort en de leerlingendaling. Waar het
de actualisatie van de sectorakkoorden betreft ben ik echter van mening
dat het niet voor de hand liggend was om de bonden te betrekken, nu het
een actualisatie van de bestaande akkoorden betrof tussen OCW en de
sectorraden. Er is niet gesproken of onderhandeld over nieuwe
akkoorden. De ambities zijn gelijk gebleven. Ik sluit echter niet uit dat dat
vakbonden betrokken zullen worden bij de uitwerking van specifieke
onderdelen van de sectorakkoorden. Het onderzoek naar strategisch
personeelsbeleid in het primair onderwijs is hiervan een voorbeeld.
Wanneer er in de toekomst sprake is van nieuwe akkoorden, zullen de
vakbonden worden betrokken, in lijn met de motie van het Kamerlid Rog
hierover.
Verantwoording
De leden van de D66-fractie zijn blij dat Minister de afspraak uit het
regeerakkoord om in jaarverslagen doelstellingen uit bestuurlijke
afspraken inzichtelijk te maken, realiseert bij de verantwoording over de
financiële middelen die worden uitgekeerd voor de akkoorden. Deze leden
vinden het van groot belang dat deze middelen op de juiste plek terecht
komen, namelijk in de klas. Deze leden vinden het dan ook opvallend dat
er voor de afgelopen jaren beperkt inzicht is in de inspanningen die zijn
geleverd voor de doelstellingen uit de akkoorden door de besturen en de
besteding van de prestatiebox middelen. De Minister gaat gebruik maken
van de bevoegdheid om schoolbesturen te verplichten specifieke
onderwerpen te verantwoorden in het jaarverslag. Hoe wordt deze
verantwoordingseis vormgegeven, zo vragen deze leden? Kan de Minister
toelichten hoe de pilots zijn vormgegeven en wanneer de verantwoordingsverplicht ingaat voor alle besturen? Gaat de inspectie specifiek
toezien op deze paragraaf? Wordt deze verantwoordingseis voor
schoolbesturen ook ingezet op andere thema’s behalve de akkoorden en
geldt het bijvoorbeeld voor de gehele besteding van prestatieboxmiddelen? Worden er specifieke bedragen gekoppeld aan elke ambitie of staat
dit vrij aan de besturen, zo vragen de voornoemde leden.
OCW doet via een pilot samen met schoolbesturen ervaring op over de
wijze waarop de verantwoordingseisen in de praktijk het beste kunnen
worden vormgegeven. Momenteel voert het Ministerie van OCW
gesprekken met schoolbesturen, de PO-Raad en VO-raad over o.a. de
volgende punten: welke vragen moeten wij aan de schoolbesturen stellen
om bruikbare informatie te krijgen, welke eisen wij moeten stellen ten
aanzien van format en welke uitvoeringsconsequenties zijn verbonden
aan deze actie. Uiteindelijk is het doel van de pilot om een goed
doordachte sectorbrede uitvraag te maken die in de toekomst de
verantwoording van beleidsprioriteiten via het jaarverslag versterkt. Voor
de prioriteiten werkdruk in het primair onderwijs en techniek in het vmbo
wordt al voor verslagjaar 2018 gebruik gemaakt van deze wijze van
verantwoorden voor alle besturen. De verantwoordingseis wordt dus
inderdaad breder ingezet dan de besteding van de prestatieboxmiddelen
(inzet werkdrukmiddelen po en techniekonderwijs vmbo).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

13

Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
Algemeen
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het geactualiseerde
bestuursakkoord primair onderwijs en het geactualiseerde sectorakkoord
voortgezet onderwijs door zijn ambtsvoorganger is gesloten. Wat vindt de
Minister van dergelijke akkoorden? Hebben scholen en besturen een
dergelijk akkoord nodig om tot de in de akkoorden genoemde verbeteringen te komen? Tevens vragen zij of de Minister een risico ziet dat deze
akkoorden een opmaat kunnen zijn voor prestatie- en rendementsdenken
in het funderend onderwijs. Wat vindt de Minister van rendementsdenken
in het onderwijs en in het bijzonder in het funderend onderwijs, zo vragen
deze leden.
De akkoorden zijn gesloten met de PO-Raad en de VO-raad. Zij vertegenwoordigen de schoolbesturen in het primair en voortgezet onderwijs. De
akkoorden zijn ook door de vertegenwoordigende organisaties
voorgelegd aan de leden, waardoor en breed draagvlak voor de
akkoorden bestaat. Zo dragen de akkoorden bij aan een gezamenlijke
aanpak om te komen tot goed toekomstgericht onderwijs.
Uitgangspunt bij de akkoorden is dat er uitdagend en toekomstgericht
onderwijs wordt gegeven, dat inspeelt op de talenten van leerlingen. Maar
daarbij is ook nadrukkelijke aandacht voor een brede persoonlijke en
maatschappelijke vorming.
In de Kamerbrief over de tussenevaluatie20 van de genoemde akkoorden
staat dat het vergroten van het eigenaarschap van de sectorafspraken bij
schoolbesturen van belang is om tussen nu en 2020 de sectorale
doelstellingen onderdeel te laten zijn van de doelstellingen van besturen
en scholen. «We willen immers dat een akkoord geen papieren tijger is, en
aansluit bij wat het onderwerp van gesprek is in de lerarenkamer», aldus
de Minister. Welke acties zijn bij de actualisatie ondernomen, zodat het
eigenaarschap in het onderwijsveld wordt vergroot en dat dit akkoord
meer aansluit bij «het gesprek in de lerarenkamer».
De akkoorden zijn gesloten met de sectororganisaties en zijn voorgelegd
aan de leden. Het uitgangspunt is dat de leden, d.w.z.de schoolbesturen,
de maatregelen uit de akkoorden verwerken in het hun strategisch beleid.
De bestuurders kunnen dan in dialoog met de schoolleider en het
schoolteam zorgen voor de implementatie van de maatregelen. Wel
kunnen er maatregelen in de akkoorden staan waaraan een deel van de
besturen of scholen minder prioriteit wil geven. Dat kan berusten op
specifieke omstandigheden waarin scholen of besturen verkeren, of op
een verschil in inzicht. Daarom wordt de besturen gevraagd in het
jaarverslag te verantwoorden hoe de middelen uit de prestatiebox zijn
besteed. Dit jaarverslag wordt vervolgens besproken met de raad van
toezicht en de medezeggenschap.
Deze benadering werkt niet overal goed. De Onderwijsraad concludeert in
haar advies Een krachtige rol voor schoolleiders, dat de dialoog tussen
schoolleiders en besturen niet altijd goed verloopt. Ook geeft de Onderwijsraad aan dat de schoolleiders vaak te weinig zijn betrokken bij het
strategisch onderwijsbeleid. In een beleidvormingsproces met schoolleiders en schoolbestuurders wordt een plan uitgewerkt om de positie van
schoolleiders te versterken.

20

Ibidem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

14

Bestuursakkoord in het primair onderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat segregatie in het
onderwijs, kansengelijkheid en het lerarentekort grote opgaven zijn voor
de komende jaren. Deze onderwerpen komen niet of beperkt naar voren
bij deze actualisatie. Daarom vragen de voornoemde leden waarom de
Minister geen mogelijkheid zag om het bestrijden van kansenongelijkheid
en segregatie in het onderwijs onderdeel van deze actualisatie te laten
zijn. De inspectie rapporteerde immers na het afsluiten van dit akkoord
pas over de grote kansenongelijkheid en segregatie. Een actualisatie zou
dus bij uitstek de mogelijkheid zijn om dit toe te voegen. Kon er bijvoorbeeld niet een extra lijn over dit onderwerp worden toegevoegd aan het
akkoord? Want waarom staat er in het sectorakkoord van het voortgezet
onderwijs wel dat in het licht van onder andere de toenemende kansenongelijkheid het akkoord is geactualiseerd (of dit ook daadwerkelijk is
gebeurd, is een vraag waar deze leden later nog op terug willen komen),
en kon dit in het primair onderwijs niet? Kan de Minister nader ingaan hoe
dit akkoord bijdraagt aan het bestrijden van het lerarentekort, zo vragen
deze leden.
Bij de actualisatie is uitgegaan van de doelen uit het bestuursakkoord
2014. De constateringen van de Onderwijsinspectie in de Staat van het
Onderwijs hebben dan ook geen bepalende invloed gehad op de
actualisatie va het bestuursakkoord. Bij de aanbieding van de actualisatie
is aangegeven dat het primair onderwijs nog voor een aantal andere forse
actuele uitdagingen staat, zoals het terugdringen van de werkdruk en het
lerarentekort. Dat geldt ook voor de opgaven met betrekking tot het
prestatieniveau, de kansenongelijkheid en segregatie die de inspectie
noemt. Hoewel deze thema’s geen onderdeel uit maken van het bestuursakkoord dat in 2014 is gesloten, zijn ze uiteraard met nadruk relevant voor
de ontwikkeling van de sector. Ook ten aanzien van deze en andere
thema’s die niet in het bestuursakkoord zijn opgenomen trekken OCW en
de PO-Raad zoveel mogelijk samen op, bijvoorbeeld in de aanpak van het
lerarentekort en in het verminderen van de werkdruk op scholen.
Lijn drie uit het bestuursakkoord gaat over professionele scholen. Een
professionele school is een aantrekkelijke werkplek voor leraren. De
verwachting is dat de ambities onder deze lijn, zoals het versterken van
het personeelsbeleid en het verbeteren van de begeleiding van startende
leraren, een positieve invloed hebben op het aantrekken van nieuwe
leraren en het behouden van huidige leraren. Bovendien is er een apart
plan van aanpak voor het tegengaan van het lerarentekort.
De voornoemde leden constateren dat uit de Staat van het Onderwijs21
blijkt dat het aandeel werknemers met een tijdelijke of flexibele
aanstelling de afgelopen jaren is gestegen. Dat draagt niet bij aan de
kwaliteit van het onderwijs, want leerlingen zijn gebaat bij een vast
gezicht voor de klas. Is onderdeel van het strategisch personeelsbeleid,
zoals in de akkoorden staat vermeld, ook het streven om zoveel mogelijk
vaste krachten aan te nemen? Is het ook onderdeel van het strategisch
personeelsbeleid dat er elk jaar functioneringsgesprekken plaatsvinden?
Hoe staat het met het onderzoek naar het strategisch personeelsbeleid dat
wordt uitgevoerd, zo vragen deze leden.
Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het aannamebeleid van het
onderwijspersoneel. Ik ga daar geen normen voor opstellen. Overigens is
de arbeidsmarkt voor leraren de afgelopen jaren met name in het primair
onderwijs flink veranderd. Scholen nemen nu veel meer leraren aan in
21

Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 130.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

15

vaste dienst dan een aantal jaar geleden. In 2013 had 38 procent van de
pabo-gediplomeerden een reguliere baan in het onderwijs. Nu is dat
ongeveer 68 procent. Het aandeel afgestudeerden dat is aangewezen op
invalwerk is daarmee ook sterk gedaald. Het aandeel afgestudeerden met
een kort-tijdelijk contract duidelijk is afgenomen, en dat met een langdurig
contract is gestegen. Had in 2013 nog 80 procent van de
pabo-afgestudeerden een flexibel contract of een tijdelijk contract zonder
uitzicht op een vaste baan, in 2016 is dat bijna gehalveerd (43 procent).22
Door de krapte op de arbeidsmarkt is de verwachting dat het aandeel
pabo-afgestudeerden met een flexibel contract de komende jaren verder
zal dalen.
Samen met de PO-Raad vind ik het belangrijk dat schoolleiders jaarlijks
minimaal één keer per jaar in gesprek gaan met hun personeel om het
functioneren te bespreken. Dit is ook vastgelegd in de cao. Niet alleen een
gesprek om afspraken te maken over het takenpakket, maar bijvoorbeeld
ook over opleidings- en loopbaanwensen van leraren. Een toekomstgericht functioneringsgesprek waarin verbetering centraal staat. Het gaat
dus niet alleen om de kwantiteit van de gesprekken maar vooral ook om
de kwaliteit. Samen met de PO-Raad worden op dit moment voorbereidingen getroffen om het onderzoek naar strategisch personeelsbeleid aan
te besteden.
De voornoemde leden steunen de afspraak dat alle lesuren bewegingsonderwijs zullen worden gegeven door bevoegde leerkrachten. Deze leden
vragen hoeveel het kost om alle lesuren door een bevoegde leerkrachtkracht te laten geven. Wat zouden de kosten zijn als dit drie uur per week
is, zo vragen deze leden.
Uit het onderzoek «bewegingsonderwijs en vakleerkrachten» blijkt dat
naar schatting 2.200 aanvullende gymaccommodaties nodig zullen zijn
om drie lesuren bewegingsonderwijs mogelijk te maken. De structurele
exploitatielasten die hiermee gemoeid zijn, exclusief de initiële investeringskosten, worden geraamd op € 91 miljoen per jaar.23 Indien
gemiddeld 135 minuten per groep bewegingsonderwijs nodig is, is het
denkbaar dat hierbij nog aanvullende incidentele kosten moeten worden
gemaakt voor het behalen van de bevoegdheid bewegingsonderwijs door
bestaande groepsleerkrachten, maar dit is voor een groot deel afhankelijk
van hoe het bewegingsonderwijs op schoolniveau wordt georganiseerd:
elke groepsleerkracht voor de eigen jaargroep, of dat een bevoegde
groepsleerkracht bewegingsonderwijs aan meerdere groepen geeft. De
orde van grootte van deze kosten wordt geschat op tussen de € 10 mln.
en € 30 mln.
De leden van deze fractie lezen dat de doelstelling over een
implementatie- investeringsplan voor onderwijs en ICT niet volledig is
gehaald, maar dat dit wel heeft geleid tot meer bewustwording en
gedachtevorming over ICT. Waaruit blijkt deze bewustwording en
gedachtevorming, zo vragen deze leden.
In kader van het Doorbraakproject Onderwijs en ICT24 zijn alle besturen in
het primair onderwijs door de PO-Raad en Kennisnet actief benaderd met
de vraag waar zij staan in hun ICT-ontwikkeling en hun ondersteuningsbehoefte. Circa 400 besturen zijn daarna ook concreet verder geholpen.
Daarnaast hebben de circa 25 versnellingsvragen, de leergang verandermanagement, netwerkbijeenkomsten en actieve communicatie rondom
22

Centerdata/Mooz, Loopbaanmonitor 2017 (oktober 2017).
https://www.rijksoverheid.nl/regering/bewindspersonen/sander-dekker/documenten/rapporten/
2017/01/09/eindrapport-bewegingsonderwijs-en-vakleerkrachten.
24
Kamerstuk 32 034, nr. 23.
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

16

ICT vanuit de PO-Raad, bijgedragen aan het bereiken van een brede
doelgroep. In het voortgezet onderwijs zijn docenten van 204 scholen
direct bij de leerlabs betrokken en is 77% van de VO-scholen op enige
wijze bij het project leerling 2020 betrokken. Docenten van deelnemende
scholen hebben bijna 300 concrete praktijkvoorbeelden gemaakt die zijn
gedeeld in de sector, onder meer in de vorm van werkconferenties,
docentencongressen en innovatiewerkgroepen. Vrijwel alle VO-scholen
zijn bereikt met de communicatie-uitingen (ruim 20.000 facebookvolgers).
Sectorakkoord in het voortgezet onderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het sectorakkoord in het licht
van onder andere de toenemende kansenongelijkheid is geactualiseerd.
Deze leden vragen waar dit uit blijkt. Welke doelstellingen en indicatoren
zijn vanwege de toenemende kansenongelijkheid bij de actualisatie
toegevoegd, zo vragen deze leden.
Mede naar aanleiding van de geconstateerde kansenongelijkheid is de
doelstelling over regionale samenwerking opgenomen: «Schoolbesturen
werken in de regio samen aan het realiseren van hun publieke opdracht
en maken hier de benodigde afspraken over.» De bijbehorende indicator
is: «Aan het einde van de looptijd van het sectorakkoord werken
aantoonbaar meer besturen samen om maatschappelijke opdrachten het
hoofd te bieden.»
Verder zijn enkele relevante indicatoren:
– aandeel leerlingen dat op- en afstroomt in het vo;
– aandeel leerlingen dat diploma’s stapelt in het vo;
– feitelijke doorstroomdata;
– aantal scholen dat een plusdocument meegeeft.
De voornoemde leden ondersteunen de doelstelling dat geen enkel kind
langer dan drie maanden zonder passend onderwijs thuiszit. Denkt de
Minister dat hij deze doelstelling per 2020 gaat halen? Indien dit niet het
geval is vragen deze leden hoe dit komt.
De doelstellingen die zijn geformuleerd in het Thuiszitterspact staan nog
altijd overeind en de betrokken partijen stellen alles in het werk om deze
ook te halen. Tijdens de laatste Thuiszitterstop hebben zij zich nogmaals
achter de doelstellingen van het pact geschaard. Wij hebben ons dus
gecommitteerd aan de ambitie dat: «in 2020 geen enkel kind langer dan
drie maanden thuiszit zonder passend aanbod van onderwijs en/of zorg.»
Belangrijke nuance ten opzichte van de vraag van de GroenLinks-fractie is
dat wij de ambitie hebben om elk kind een passend aanbod te doen van
onderwijs en/of zorg. Dit zal het aantal thuiszitters significant reduceren.
Of dit uiteindelijk ook leidt tot geen enkel kind dat langer dan drie
maanden thuiszit kan ik niet garanderen. In dit soort complexe casuïstiek
is dat namelijk van meerdere factoren afhankelijk dan alleen van het
aanbod dat wordt gedaan. Zo spelen ook ouders een belangrijke rol bij de
re-integratie van een kind naar school. Wél kan ik garanderen dat ik mij
volledig inzet om het aantal thuiszitters zo laag mogelijk te krijgen en te
zorgen dat elk kind in 2020 binnen drie maanden een passend aanbod
heeft van onderwijs en/of zorg.
De leden constateren dat uit de Staat van het Onderwijs blijkt dat het
aandeel werknemers met een tijdelijke of flexibele aanstelling de
afgelopen jaren is gestegen. Dat draagt niet bij aan de kwaliteit van het
onderwijs. Maakt het streven om zoveel mogelijk vaste krachten aan te
nemen onderdeel uit van de doelstelling over duurzame inzetbaarheid van
leraren en schoolleiders of komt dit ergens anders in dit akkoord terug? Is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

17

ook onderdeel van het strategisch personeelsbeleid dat er elk jaar wordt
gesproken over het functioneren van docenten, zo vragen deze leden.
Strategisch personeelsbeleid voeren is een verantwoordelijkheid van
scholen. Daarbij geldt dat duurzame inzetbaarheid van leraren en
schoolleiders vele elementen omvat. Die elementen zijn niet opgesomd in
het sectorakkoord. Over de keuzes die schoolbesturen in het kader van het
strategisch personeelsbeleid maken over het type dienstverband waarmee
zij personeel aannemen, hebben we dus geen specifieke afspraken
gemaakt. Hetzelfde geldt voor functioneringsgesprekken. De indicatoren
behorend bij de doelstelling voor strategisch personeelsbeleid, worden op
dit moment uitgewerkt door een werkgroep bestaande uit OCW, de
VO-raad, de inspectie en experts. In de voortgangsrapportage in voorjaar
2019 worden de indicatoren gepresenteerd.
De leden lezen dat de invulling van Vensters vo en de naleving Code Goed
Bestuur in het akkoord zijn opgenomen als indicatoren, maar het is deze
leden onduidelijk wat hierbij precies het doel is. Is de doelstelling dat alle
schoolbesturen hieraan voldoen, zo vragen deze leden.
De vulling van Vensters VO en de naleving van de Code Goed Bestuur zijn
indicatoren voor de doelstelling dat schoolbesturen hun governance op
orde hebben en verantwoording afleggen over de resultaten die zij
leveren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Geactualiseerd bestuursakkoord primair onderwijs
Uitdagingen voor het primair onderwijs
De leden van de SP-fractie vragen de Minister waarom het terugdringen
van de werkdruk en het lerarentekort niet specifiek zijn opgenomen in het
geactualiseerde bestuursakkoord po. In de toelichting op het geactualiseerde akkoord staat dat het Ministerie van Onderwijs Cultuur en
Wetenschap en de PO-Raad zoveel mogelijk samen optrekken in de
aanpak van onder andere het lerarentekort en in het verminderen van de
werkdruk op scholen. De Onderwijsraad geeft in haar brandbrief van
28 mei jl. aan dat de maatregelen om de tekorten tegen te gaan
vooralsnog onvoldoende effect hebben. Deelt de Minister de mening dat
het zeer onwenselijk is dat het lerarentekort en de daarmee samenhangend hoge werkdruk in het onderwijs niet opgenomen zijn in het
geactualiseerde bestuursakkoord po?
In het regeerakkoord is afgesproken dat de doelstellingen die in 2014 zijn
vastgesteld nog steeds relevant zijn en gehandhaafd worden. Het
lerarentekort en de werkdruk zijn niet in de actualisatie opgenomen,
omdat het een actualisatie van de bestaande afspraken betreft. Over de
aanpak van het lerarentekort en de mogelijkheid tot het starten van een
taskforce informeer ik uw Kamer nog voor het einde van uw zomerreces.
Is hij bereid alsnog hierover in gesprek te gaan met de PO-Raad om deze
urgente problemen ook op te nemen in het geactualiseerde bestuursakkoord en daadwerkelijk tot oplossingen te komen, zo vragen de
voornoemde leden
Het lijkt mij niet nodig om lerarentekort en werkdruk alsnog op te nemen
in het geactualiseerde bestuursakkoord. Op deze thema’s trekt OCW al
gezamenlijk op met de sociale partners, waaronder de PO-Raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

18

Lijn 3: Professionele scholen
De leden van de SP-fractie merken op dat de percentages die het aandeel
leraren aangeeft dat de algemeen didactische vaardigheden en differentiatie vaardigheden beheersen, nog niet op het streefniveau zijn. Dat de
percentages achterblijven, en in sommige gevallen zelfs erg laag zijn,
geeft aan dat er stappen genomen moeten worden ter verbetering van de
beheersing van deze vaardigheden om kansenongelijkheid in het
onderwijs tegen te gaan en om de daling van het onderwijsniveau een
halt toe te roepen, aldus de voornoemde leden. Waarom hebben de
Minister en de PO-Raad ervoor gekozen om deze indicatoren te
schrappen?
De ambities uit het bestuursakkoord blijven staan: de didactische
vaardigheden van leraren zijn nog steeds onverminderd van belang voor
onderwijskwaliteit in de klas. We hebben de bewuste keuze gemaakt om
niet langer kwantitatieve eisen maar om een kwalitatieve benadering in de
school te verwezenlijken. Leraren ontwikkelen het goed leren beheersen
en toepassen van de didactische en differentiatievaardigheden vooral in
de werkpraktijk. Uit het onderzoek van ResearchNed kwam vorig jaar naar
voren dat de omstandigheden waarin leraren die vaardigheden kunnen
inzetten nog niet op orde zijn. Dan gaat het om:
– Begripsverheldering: leraren weten niet goed wat van hen wordt
verwacht;
– Tijd: leraren hebben onvoldoende voorbereidingstijd om differentiatie
in hun lessen (samen) doelmatig voor te bereiden;
– Strategisch personeelsbeleid: professionalisering van leraren wordt
onvoldoende gekoppeld aan schoolvisie en schooldoelen.
De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij schoolbesturen en schoolleiders.
Vandaar dat we ook in de afspraken de focus hebben verplaatst van
vaardigheden van individuele leraren naar strategisch personeelsbeleid.
Tevens plaatsen de onderzoekers van ResearchNed kanttekeningen bij de
wijze waarop de indicatoren van de inspectie rond differentiatie de
afgelopen jaren zijn gebruikt. In het instellingstoezicht op scholen kijkt de
inspecteur hoe in de lessituatie wordt gedifferentieerd, als onderdeel van
een bredere vraag naar de kwaliteit van het onderwijsleerproces op de
school. Als een leraar niet of onvoldoende differentieert in de specifieke
les die de inspectie bijwoont, betekent dit echter niet dat deze leraar niet
kán differentiëren. De onderzoekers stellen dat een dergelijke indicator
zodoende niet geschikt is voor afspraken op sectorniveau. Met ingang van
dit schooljaar hanteert de inspectie bovendien een nieuw onderzoekskader, waarin differentiëren niet meer als zodanig wordt gemeten.
Acht de Minister het wenselijk dat er door de Kamer geen zicht meer
gehouden kan worden op de kwaliteit van individuele leraren als deze
indicatoren komen te vervallen? Tot slot vragen zij waarom er geen sprake
kan zijn van zowel monitoring van de ambitie op het gebied van strategisch personeelsbeleid als indicatoren op het niveau van de individuele
leraar.
Het schoolbestuur is verantwoordelijk voor de kwaliteit en de continuïteit
van het onderwijs. Het is dan ook vooral belangrijk dat daar zicht
gehouden wordt op de kwaliteit van de lessen die leraren geven. De
huidige afspraken met besturen gaan over de kwaliteit van het
HRM-beleid en niet langer over de kwaliteiten van individuele leraren.
Daarnaast houdt de inspectie toezicht op de kwaliteit van het onderwijs en
rapporteert daarover in de Staat van het Onderwijs. Op die manier wordt
uw Kamer geïnformeerd. Bij dat toezicht op de kwaliteit kijkt de inspectie
ook naar het didactisch handelen van leraren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

19

Lijn 4: Doorgaande ontwikkellijnen
De leden van de SP-fractie merken op dat er al eerder afspraken zijn
gemaakt met betrekking tot bewegingsonderwijs, maar zonder resultaat.
Zij vragen waarom het nu wel zou lukken.
Ik verwijs hier naar het antwoorden hierboven op de vragen van de
VVD-fractie.
Hoe wordt de voortgang in de gaten gehouden en door wie? Wat is hierbij
de rol van de inspectie?
De voortgang van de afspraken binnen het bestuursakkoord wordt
gevolgd met een monitor, uitgevoerd door Regioplan. De Onderwijsinspectie ziet erop toe dat het onderwijs voldoet aan de basiskwaliteit. De
actualisatie van het bestuursakkoord sluit aan op het vernieuwde toezicht
van de inspectie.
Op welke wijze wordt nu al bevorderd dat zoveel mogelijk ALO-opgeleide
vakleerkrachten bewegingsonderwijs gaan geven?
In de afspraken van het bestuursakkoord is de doelstelling opgenomen
dat alle lessen bewegingsonderwijs bevoegd worden gegeven. Hierbij
wordt geen onderscheid gemaakt tussen vakleerkrachten enerzijds of
bevoegde groepsleerkrachten anderzijds. Scholen kunnen ervoor kiezen
om de middelen uit de gesloten werkdrukakkoorden te gebruiken voor de
inzet van een vakleerkracht. Ook kan gebruik worden gemaakt van een
combinatiefunctionaris.
En waarom gelden deze afspraken niet voor de klassen een en twee? Deelt
de Minister de mening dat het juist van belang is om bij de allerjongste
kinderen te beginnen met het verbeteren en aanleren van beweegvaardigheden? Zij ontvangen graag een toelichting hierop.
Alle groepsleerkrachten zijn bevoegd om bewegingsonderwijs te geven in
groep 1 en 2, dus voor deze groepen speelt geen aandachtspunt van
onbevoegd gegeven lessen. Hiernaast wordt in deze groepen in de regel
meer dan twee lesuren bewegingsonderwijs gegeven, en vinden hiernaast
ook spelenderwijs bewegingsactiviteiten plaats, binnen en buiten de
school. Het is zeker zo dat ook voor de allerjongste kinderen aandacht
moet zijn voor beweegvaardigheden, daarom worden er ook op elke pabo
lessen gegeven gericht op de brede ontwikkeling van kleuters: sociaal,
cognitief, maar zeker ook motorisch, dus op het aanleren van bewegingsvaardigheden aan kleuters. Hierbij komt onder meer aan de orde hoe je
als leerkracht een kind uitdaagt tot het ontwikkelen van zijn motorische
vaardigheden, wanneer het daar aan toe is.
Geactualiseerd sectorakkoord voortgezet onderwijs
Vereenvoudiging bekostiging per 1 januari 2021
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister het voorstel voor het
vereenvoudigen van de bekostiging van vo-scholen al naar de Kamer kan
toesturen, aangezien dit blijkbaar al is uitgewerkt. Daarnaast zijn zij erg
benieuwd naar de herverdeeleffecten die daarmee gepaard gaan. Kan de
Minister de mate van herverdeeleffecten en de gevolgen daarvan voor
scholen met de Kamer delen? Zo nee, waarom niet, zo vragen de
voornoemde leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

20

Uw Kamer heeft inmiddels een brief ontvangen over de vereenvoudiging
bekostiging in het vo. In deze brief informeer ik uw Kamer over het model
en over het verdere proces.
Ambitie 6. Toekomstbestendigheid organiseren: koppeling van onderwijsen personeelsontwikkeling
Betekent de uitwerking van de bijbehorende indicatoren, zo vragen de
leden van de SP-fractie, dat de huidige indicatoren, waaronder het
beheersen van algemene didactische en differentiatie vaardigheden,
komen te vervallen? Zo ja, acht de Minister dit wenselijk en waarom kan
er geen sprake zijn van zowel de huidige en nieuwe indicatoren? Is het
daarnaast niet verstandig om de indicatoren die gaan over personeelsontwikkeling gelijk te trekken tussen po en vo, zodat er enige vorm van
vergelijkbaarheid blijft bestaan, zo vragen de voornoemde leden.
We hebben er bewust voor gekozen om in de actualisatie focus aan te
brengen. De indicatoren rond beheersen van algemeen didactische en
differentiatievaardigheden komen niet meer terug in de monitoring van de
voortgang op het sectorakkoord. Wat betreft differentiatievaardigheden
geldt dat deze ook niet meer als zodanig door de inspectie worden
gemeten. We laten de wijze van monitoring aansluiten bij wat past per
sector (PO en VO).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 293, nr. 410

21