Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 557

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 augustus 2020
Met deze brief wordt uw Kamer geïnformeerd over wijze waarop de
regering voornemens is uitvoering te geven aan de motie van de leden
Yeşilgöz-Zegerius (VVD) en Van Toorenburg (CDA), die op 28 november
2019 (Handelingen II 2019/20, nr. 28, item 19) is aangenomen bij het
begrotingsdebat van het Ministerie van Justitie en Veiligheid.1 In deze
brief wordt tevens ingegaan op enkele toezeggingen die zijn gedaan
tijdens het AO Terrorismebestrijding van 29 januari 2020 (Kamerstuk
29 754, nr. 541).
Alvorens op de motie en de toezeggingen in te gaan, stellen wij voorop
dat alle beschikbare middelen worden aangewend om de risico’s die van
uitreizigers uit kunnen gaan te onderkennen en weg te nemen. Uw kamer
is eerder geïnformeerd over de maatregelen waarmee onopgemerkte
terugkeer van uitreizigers wordt tegengegaan, en waarmee Nederlandse
uitreizigers indien mogelijk uit het Schengengebied kunnen worden
geweerd.2
Wij erkennen de wens van uw Kamer om het voor personen die een
gevaar vormen voor de nationale veiligheid zo moeilijk mogelijk te maken
om terug te keren naar Nederland. Wij hechten grote waarde aan de
kernbeginselen van onze rechtsstaat, zoals het rechtszekerheidsbeginsel.
De wettelijke bepaling die het mogelijk maakt om het Nederlanderschap in
te trekken in het kader van de nationale veiligheid is zorgvuldig opgesteld.
De toepassing van deze wettelijke bepaling is met waarborgen omgeven.
Het betreft immers een ingrijpende maatregel.

1
2

kst-29754-557
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 35 300 VI, nr. 39.
Zie Kamerstuk 29 754, nr. 528.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 754, nr. 557

1

Motie met Kamerstuk 35 300 VI, nr. 39
In deze motie is de regering opgeroepen met een wetswijziging te komen
die de ondervonden knelpunten en belemmeringen om van onderkende
Nederlandse uitreizigers het Nederlanderschap in te trekken, opheft. De
motie heeft betrekking op de bevoegdheid neergelegd in artikel 14, vierde
lid, van de Rijkswet op het Nederlanderschap (RWN).
De achtergrond van de motie lijkt te veronderstellen dat intrekking van het
Nederlanderschap op grond van artikel 14, vierde lid, RWN achterwege
blijft, ook als aan de voorwaarden voor intrekking is voldaan, omdat in de
praktijk een zwaarder gewicht zou worden toegekend aan het belang van
strafrechtelijke opsporing en vervolging. Dat is echter niet het geval. Dit
kan ook niet worden afgeleid uit de brief van de toenmalige Minister van
Veiligheid en Justitie Blok van 3 februari 2017.3
Bij elk besluit tot intrekking van het Nederlanderschap vindt een belangenafweging plaats. Eén van de belangen die bij deze afweging moet worden
betrokken, is het belang van opsporing, vervolging en berechting en de
tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf. Het is niet zo dat bij deze
belangenafweging op voorhand een doorslaggevend gewicht toekomt
aan het strafrechtelijk belang. Het strafrechtelijke belang wordt altijd
meegewogen, maar is tot nu toe nooit doorslaggevend geweest om af te
zien van intrekking van het Nederlanderschap. Het is evenmin zo dat pas
tot intrekking wordt overgegaan als geen sprake (meer) is van strafrechtelijke vervolging. In dat licht zien wij geen noodzaak op dit punt de RWN
aan te passen.
Toezeggingen AO terrorismebestrijding
Tijdens het AO Terrorismebestrijding van 29 januari jl. heeft de Minister
van Justitie en Veiligheid uw Kamer toegezegd nogmaals te bezien of het
mogelijk is het Nederlanderschap met terugwerkende kracht in te trekken,
zodat ook van diegenen, die zich vóór 11 maart 2017 buiten het Koninkrijk
hebben aangesloten bij een terroristische organisatie, het Nederlanderschap alsnog kan worden ingetrokken.4 Een motie hierover is 2 juli jl.
(Handelingen II 2019/20, nr. 91, item 106) niet aangenomen door uw
Kamer.5
Intrekking van het Nederlanderschap van iemand die vóór 11 maart 2017
is uitgereisd, is uitsluitend mogelijk wanneer kan worden aangetoond dat
betrokkene op of na 11 maart 2017 was aangesloten bij een terroristische
organisatie als vermeld in het Besluit tot vaststelling van de lijst met
organisaties de een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid6, óók
als de feitelijke aansluiting vóór die datum plaatsvond. Dit volgt uit de
uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van
17 april 2019.7
Van de circa 100 Nederlandse uitreizigers met een dubbele nationaliteit in
Syrië en Irak, is inmiddels van 16 personen, op grond van artikel 14,
vierde lid, RWN het Nederlanderschap ingetrokken. Van personen van wie
niet kan worden vastgesteld dat aansluiting bij een op voormelde lijst

3

Kamerstuk 34 356 (R2064), I.
Het gaat hier om terroristische organisaties die zijn geplaatst op de lijst zoals gepubliceerd in
de Staatscourant op 11 maart 2017 (Stcrt. 2017, nr. 13023).
5
Kamerstuk 29 754, nr. 551.
6
Besluit van de Minister van Veiligheid en Justitie van 2 maart 2017, nr. 2050307, tot vaststelling
van de lijst met organisaties de een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid.
7
ABRvS 17 april 2019, ECLI:NL:RVS:2019:990.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 754, nr. 557

2

geplaatste terroristische organisatie ten minste heeft voortgeduurd tot en
met 11 maart 2017, kan het Nederlanderschap worden ingetrokken als op
een later moment alsnog blijkt dat zij aan de voorwaarden voldoen,
bijvoorbeeld als nieuwe informatie beschikbaar komt.
De uitspraak van de Raad van State geeft geen ruimte voor een ruimere
toepassing van artikel 14, vierde lid, RWN. Evenmin is het mogelijk om de
RWN zodanig aan te passen dat het mogelijk wordt het Nederlanderschap
in te trekken van personen over wie enkel informatie beschikbaar is van
vóór 11 maart 2017. Dat zou in strijd zijn met kernbeginselen van onze
rechtsstaat, zoals het rechtszekerheidsbeginsel en het legaliteitsbeginsel.
Deze kernbeginselen gelden ook voor diegenen die de waarden van onze
rechtsstaat niet onderschrijven. Dat is de kracht van onze rechtsstaat.
Het Kamerlid Van Toorenburg (CDA) vroeg in hetzelfde overleg van
29 januari jl. of het mogelijk is om de lat lager te leggen bij de uitvoering
van deze wet, ofwel het versoepelen van het criterium voor intrekking van
het Nederlanderschap. Wij zullen bezien of er aanleiding en ruimte is om
de voorwaarden aan te passen. Daarbij betrekken wij de resultaten van
het door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
uitgevoerde evaluatieonderzoek naar de effecten en werking van artikel
14, vierde lid, RWN, dat op korte termijn aan uw Kamer wordt toegestuurd.
We merken daarbij op dat het ontnemen van het Nederlanderschap een
ingrijpende maatregel is waar alleen personen voor in aanmerking komen
van wie vastgesteld kan worden dat zij zich hebben aangesloten bij een op
de lijst geplaatste terroristische organisatie. Het zou in strijd zijn met het
zorgvuldigheidsbeginsel als het Nederlanderschap zou worden
ingetrokken als over deze aansluiting twijfel bestaat.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 754, nr. 557

3