Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 084

Wijziging van enige wetten en het treffen van
voorzieningen in verband met de terugtrekking
van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese
Unie (Verzamelwet Brexit)

Nr. 7

VERSLAG
Vastgesteld 14 december 2018
De vaste commissie voor Europese Zaken, belast met het voorbereidend
onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit te
brengen van haar bevindingen. Onder het voorbehoud dat de regering op
de gestelde vragen en de gemaakte opmerkingen afdoende zal hebben
geantwoord, acht de commissie de openbare behandeling van dit
wetsvoorstel voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

kst-35084-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

I.
1.
2.
3.
4.
5.

ALGEMEEN
Aanleiding
Doel en opzet van het voorstel
Gevolgen voor de maatschappij
Uitvoering, toezicht en handhaving
Advies en consultatie

2
3
8
10
11
11

II.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I Wijziging van de Wet op de formeel buitenlandse vennootschappen
Artikel II Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994
Artikelen III en IV Wijziging van de Elektriciteitswet 1998
en de Gaswet
Artikel V Wijziging van de Wet goedkeuring en
uitvoering Markham-overeenkomst
Artikel VI Wijziging van de Wet bescherming oorspronkelijke topografieën van halfgeleiderprodukten
Artikel VII Tijdelijke delegatiegrondslag met betrekking
tot socialezekerheidswetten
Artikel VIII en IX Wet langdurige zorg en Zorgverzekeringswet
Artikel X Regelgevende bevoegdheden ten behoeve van
overgangssituaties
Artikel XI Inwerkingtreding

12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

12
13
13
14
14
14
15
16
23

1

III.

RONDETAFELGESPREK

24

I. ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel «Wijziging van enige wetten en het treffen van
voorzieningen in verband met de terugtrekking van het Verenigd
Koninkrijk uit de Europese Unie», hierna: de Verzamelwet Brexit. Met het
dichterbij komen van de (eventuele) uittreding van het Verenigd Koninkrijk
uit de Europese Unie zien zij de onzekerheid toenemen burgers en
ondernemers over wat dit voor hen zal betekenen. De leden van de
VVD-fractie danken de regering voor alle inspanningen die het levert en
voorbereidingen die het treft om zoveel mogelijk duidelijkheid te
scheppen in deze onzekere tijden. Dit betreft ook voorliggende wet,
waarover voornoemde leden nog enkele vragen en opmerkingen hebben.
De leden van de PVV hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel, zij
hebben daarover enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. Hoewel de noodzaak van deze wet
duidelijk is voor deze leden is het onduidelijk waarom de regering er
middels Artikel 10 voor heeft gekozen de mogelijkheid te hebben om te
kunnen regeren bij decreet. De leden van deze fractie vragen de regering
in de eerste plaats hoe zij tot het besluit zijn gekomen om als sluitstuk van
de wet een artikel in te richten waarbij de democratische rechtstaat wordt
omzeild en de regering per ministeriele regeling de vrije hand krijgt om
wetten aan te passen zonder kabinetsbesluit, zonder advies van de Raad
van State en zonder instemming van het parlement. En natuurlijk ook nog
zonder duidelijk limieten in de tijd.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
dat enige wetten wijzigt in verband met de Brexit. Zij begrijpen het doel
van deze wet. Nederland moet zich voorbereiden op de Brexit: een unieke
situatie waarbij veel onzekerheden aanwezig zijn. Dat de regering hier
stappen toe zet is nodig en verstandig. Maar vanzelfsprekend horen deze
maatregelen belangrijke constitutionele beginselen te respecteren en
proportioneel te zijn in relatie tot het doel dat de maatregelen dient. De
leden van de D66-fractie hebben serieuze zorgen of dit het geval is bij
artikel X van de Verzamelwet. Daarnaast hebben zij ook nog enkele andere
vragen.
De leden van de GroenLinksfractie en de leden van de PvdA-fractie
hebben met belangstelling en bezorgdheid kennisgenomen van de
Verzamelwet Brexit en hebben daar de volgende vragen en opmerkingen
bij.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
en hebben hun positie nog niet kunnen bepalen omdat zij heel veel
vragen hebben en informatie missen om de noodzaak en de volledigheid
van het wetsvoorstel te kunnen beoordelen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel ter wijziging van enige wetten en
het treffen van voorzieningen in verband met de terugtrekking van het
Verenigd Koninkrijk ui t de Europese Unie. Het wetsvoorstel is erop
gericht te voorzien in noodzakelijke aanpassingen van de Nederlandse
wetgeving in verband met het proces dat in gang is gezet met het oog op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

2

de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. De
leden van de fractie van de ChristenUnie onderschrijven de noodzaak
daartoe. Deze leden hebben in dit stadium op enkele punten behoefte aan
een nadere toelichting en geven de regering in overweging het
wetvoorstel op een enkel punt te wijzigen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie maken zich grote zorgen over
deze Verzamelwet Brexit. Artikel X heeft als doel een onacceptabele
machtsoverdracht van de Staten-Generaal naar de ministerraad of
individuele vakministers te bewerkstelligen. De angst voor de Brexit wordt
in de ogen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie misbruikt om
een verstrekkende, buitenproportionele en ondemocratische wet door te
voeren die het primaat van de wetgever ondermijnt.
De leden van de fractie van 50PLUS hebben met belangstelling kennisgenomen van de «Verzamelwet Brexit». Mede naar aanleiding van een over
deze wet gehouden technische briefing op 29 november jl. en rondetafelgesprek op 5 december jl. heeft de fractie een aantal opmerkingen en
vragen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel Verzamelwet Brexit. Zij hebben de
volgende vragen.
1. Aanleiding
De leden van de fractie van de VVD willen graag weten of de regering
systematisch alle wetten is nagegaan op Brexit-implicaties? Kan de
regering aangeven of, en zo ja hoe, deze inventarisatie precies heeft
plaatsgevonden? Kan de regering per ministerie schetsen hoe de wetten
zijn gecheckt op Brexit-gevolgen? Deze leden horen eveneens graag van
de regering of er tijdens de inventarisatie geanticipeerd is op het
verschijnen van het EU Contingency Action Plan (hierna Actieplan) en
twee wetgevingsvoorstellen over energie-efficiëntie en visumregels. De
regering schrijft in de appreciatie van het op 13 november j.l. verschenen
Actieplan dat het nog vele vragen heeft, dan wel dat een aantal zaken
verdere uitwerking behoeven. Kan de regering aangegeven of dit
Actieplan en de wetgevingsvoorstellen nog van invloed zijn op voorliggende Verzamelwet Brexit, zo vragen de leden van de VVD-fractie zich af,
en zo ja op welke termijn er nog eventuele wijzigingen of aanvulling op de
Verzamelwet verwacht worden. Kan de regering daarnaast ingaan op de
in de memorie genoemde «tweede categorie» waarbij wordt gesteld dat
van bepaalde in het wetsvoorstel opgenomen voorzieningen de exacte
inhoud nog niet kan worden bepaald vanwege de rol die keuzes op
EU-niveau hebben, al dan niet in het kader van een terugtrekkingsakkoord? Betekent dit dat er, wanneer het terugtrekkingsakkoord bijvoorbeeld aangenomen wordt, er alsnog een aanpassing van de Verzamelwet
komt? Kan de regering aangeven of nu met de Verzamelwet Brexit en het
Actieplan van de Europese Commissie, er alle wet- en regelgeving die
geraakt wordt door Brexit is afgedekt, zo vragen de leden van de
VVD-fractie zich af? De vangnetbepaling geldt tot een jaar na Brexit.
Waarom is er gekozen voor een jaar, zo vragen deze leden? Kan deze
termijn niet korter? Zo ja, hoeveel korter? Kan de regering een aantal
voorbeelden geven waar wetswijziging niet nodig is omdat eventuele
problemen binnen de huidige wetgeving opgelost kunnen worden? In het
wetsvoorstel wordt onderscheid gemaakt tussen een structurele afwijking
van de wet en een niet-structurele. Op basis waarvan wordt dit onderscheid gemaakt als de wet in werking is getreden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

3

De leden van de VVD-fractie vragen de regering of kan worden aangegeven welke andere landen, naast bijvoorbeeld Ierland en Frankrijk, ook
een Verzamelwet Brexit hebben en of, en zo ja wat, Nederland heeft
geleerd van de aanpak van andere landen ten aanzien van de Verzamelwet
Brexit die nu voorligt. Kan de regering daarvan voorbeelden geven? Kan
de regering daarnaast ook aangeven wat zij heeft opgestoken van
voorliggende wetgeving in het Verenigd Koninkrijk ten behoeve van het
vertrek van het VK uit de Europese Unie?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om een overzicht te
verschaffen aan de kamer waarin staat wat andere Europese landen
hebben geregeld inzake de wettelijke aanpassingen als gevolg van de
Brexit, daarbij eveneens aan te geven welke landen nog meer de
mogelijkheid geven aan de eigen regering om per decreet te handelen na
29 maart 2019.
De leden van de fracties van GroenLinks en de PvdA vragen zich af welke
gevolgen op de terreinen van medicijnentoevoer, dierenwelzijn, natuur- en
milieustandaarden ten opzichte van de huidige situatie in het geval van
het van toepassing worden van de WTO regels zullen zijn? Welke
gevolgen heeft een cliff edge Brexit voor samenwerking binnen multilaterale fora zoals de Verenigde Naties en de Raad van Europa, zo vragen
deze leden? De leden van de fracties van GroenLinks en de PvdA vragen
tevens of de regering daarbij specifiek in kan gaan op de terreinen
defensie, terrorismebestrijding, samenwerking tussen de MIVD en AIVD
met de Britse geheime diensten en klimaatverandering? Daarnaast vragen
deze leden zich af of er rekening wordt gehouden met de extra capaciteit
bij de IND als het gaat om het regelen van verblijfsvergunningen voor
mensen uit het Verenigd Koninkrijk in Nederland? Gaat dit niet ten koste
van de rest van de workload van de IND? komt er een tijdelijke regeling op
basis waarvan iedere Brit aanspraak maakt op een vergunning
onbepaalde tijd? Welke voorwaarden gaan aan die vergunning gesteld
kunnen worden, zo vragen deze leden?
Tot slot hebben de leden van de PvdA en GroenLinksfractie nog vragen
over de gevolgen van een harde Brexit voor erkenning van diploma’s,
collegegeld en wetenschappelijke samenwerking. Momenteel volgen bijna
3.500 Nederlandse studenten een opleiding in het Verenigd Koninkrijk. Dat
komt bovenop de nog eens 3.000 uitwisselingsstudenten tussen de twee
landen. De wederzijdse erkenning van diploma’s is in de EU geregeld door
middel van Richtlijn 2006/36/EC, zo constateren de leden van de fracties
van GroenLinks en de PvdA. Deze richtlijn geeft aan onder welke
voorwaarden de diploma’s verkregen in één EU land erkend worden in
een ander EU land. Op het moment dat het Verenigd Koninkrijk uit de EU
stapt gelden de regels van deze richtlijn niet meer. In plaats daarvan
gelden de bilaterale afspraken die de landen hebben of maken met een
derde land. Wordt momenteel gewerkt aan bilaterale afspraken over de
erkenning van diploma’s na uittreding? Wat gebeurt er met de erkenning
van reeds behaalde diploma’s? Op welke manier ondervinden afgestudeerden die in het Verenigd Koninkrijk hun opleiding hebben behaald en
momenteel in Nederland werkzaam zijn, of op zoek zijn naar werk, last van
het mogelijk wegvallen van wederzijdse erkenning? Zijn er specifieke
beroepen die meer last hiervan gaan ondervinden dan anderen? En wat
gebeurt er met de wederzijdse diplomaerkenning van aanstaande
afgestudeerden? Heeft een harde of zachte Brexit invloed op de diplomaerkenning? De leden van de GroenLinks en PvdA-fractie willen hieromtrent
spoedig duidelijkheid krijgen. Het Verenigd Koninkrijk is één van de
populairste buitenlandbestemmingen voor Nederlandse studenten om
een volledige bachelor of master te volgen. Hoewel het collegegeld in het
Verenigd Koninkrijk aanzienlijk hoger is dan in het Nederland, betalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

4

Nederlandse studenten wel hetzelfde tarief als Britse studenten en vice
versa. De leden van de GroenLinks en PvdA-fractie vragen zich af of
Nederlandse studenten ook in de toekomst hetzelfde collegegeld blijven
betalen aan Britse onderwijsinstellingen? Moeten Britse studenten die een
voltallige opleiding volgen in Nederland bovendien het instellingstarief
betalen na een harde Brexit? Ten slotte vragen de leden van de GroenLinksfractie en de PvdA-fractie zich af wat de gevolgen zijn van een harde
en zachte Brexit op de uitwisselingsprogramma’s die onderwijsinstellingen tussen beiden landen hebben afgesproken. Het Verenigd
Konikrijk is één van de meest belangrijke partners van Nederland op het
gebied van wetenschappelijke samenwerking. Tussen 2011 tot en met
2015 werden gezamenlijk 35.000 publicaties voortgebracht door wetenschappers uit het Verenigd Koninkrijk en Nederland. De leden van de
fracties van GroenLinks en de PvdA vragen zich af wat de gevolgen zijn
van een Brexit voor het wetenschappelijk onderzoek? Zijn er specifieke
disciplines die zwaarder worden getroffen dan anderen? Moeten Britse
wetenschappers bij een harde Brexit in Nederland een visum aanvragen?
Moeten Nederlandse studenten bij een harde Brexit in het Verenigd
Koninkrijk een visum aanvragen? En wat zijn de voornaamste verschillen
tussen een harde- en zachte Brexit wat betreft wetenschappelijke
samenwerking, zo vragen de leden zich af. De leden van de voornoemde
fracties vragen waarom de regering in dit wetsvoorstel niet is ingegaan op
de vele Nederlanders die in het Verenigd Koninkrijk wonen of Britten die
in Nederland wonen, ondanks eerder toezeggingen dat de burgerrechten
de hoogste prioriteit hebben, en de rechtsgevolgen die de een harde
Brexit voor deze groep zal hebben en hoe de regering deze op zou willen
vangen. Kan de regering toelichten waarom deze verzamelwet Brexit dit
onderdeel volledig buiten beschouwing laat? Kan de regering aangeven of
het bereid is om in de verzamelwet Brexit hier aandacht aan te geven of
dat de regering voornemens is afzonderlijke wetgeving voor te bereiden
die het mogelijk maakt voor Nederlanders gezien deze uitzonderlijke
situatie een dubbele nationaliteit mogelijk te maken?
De leden van de SP-fractie vragen allereerst of er een effectenrapportage
van de Brexit is gemaakt? Als die gemaakt is, dat willen de leden van de
SP-fractie deze effectrapportage graag ontvangen. Als er geen effectrapportage gemaakt is, is de regering dan bereid dit alsnog te doen? In de
memorie van toelichting lezen de leden van de SP-fractie dat er per dienst
per ministerie een analyse is gemaakt van de wetten en regelingen die
mogelijk wijziging behoeven door het vertrek van het Verenigd Koninkrijk
uit de Europese Unie. De leden van de SP-fractie verzoeken de regering
om deze analyses te delen met de Kamer om meer inzicht te krijgen in de
onderbouwing van de Verzamelwet Brexit. Tot slot willen de leden van de
SP-fractie graag een helder overzicht krijgen van wat er voor maatregelen
ter voorbereiding op de Brexit worden genomen door de Europese
Commissie en hoe die samenhangen met de Nederlandse wetswijzigingen, praktijkaanpassingen en dergelijke. Daarom vragen deze leden
dan ook zo snel mogelijk de waardering en analyse van de voorbereidingsplannen («contingency») van de Europese Commissie met de Kamer
te delen.
De leden van de SP-fractie kunnen onvoldoende vaststellen of dit
wetsvoorstel volledig is en merken op dat de regering daarover eigenlijk
geen zekerheid heeft. Want voor onvoorziene situaties wordt voorgesteld
dat er via machtigingen ad hoc beleid gemaakt kan worden. De leden van
de SP-fractie vinden het uitschakelen van de parlementaire controle geen
optie, ook niet in de chaotische situatie van een Brexit zonder deal. Deze
leden komen hier nader op terug bij de artikelsgewijze bespreking. Ook de
delegatiebepalingen onder de specifieke wetsvoorstellen geven de
regering veel mogelijkheden om snel te kunnen handelen via algemene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

5

maatregelen van bestuur of ministeriele regelingen. Erkent de regering
dat zij onzeker is over de volledigheid van dit wetsvoorstel en dat zij
daarom Artikel X heeft opgenomen waarmee zij zichzelf de ruimte biedt
om per decreet te besturen? Erkent de regering dat zij geen legitimatie
heeft gegeven voor de vele delegatiebepalingen en de machtigingen?
De leden van de SP-fractie betreuren dat er geen constitutionele paragraaf
is opgenomen in de memorie van toelichting. Is de regering bereid dit
alsnog te doen?
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van de uiterst
kritische analyse van de Algemene Rekenkamer over de voorbereiding
van de Douane op de Brexit. Zij stellen vast dat er scherpe toezichtskeuzes
moeten worden gemaakt omdat er onvoldoende capaciteit is op 29 maart
2019. Kan de regering aangegeven welke prioriteiten in het werk van de
Douane zijn gesteld? Op welke van de zogenoemde ABC-taken wordt
meer of juist minder prioriteit gegeven?
De leden van de SP-fractie zijn verbaasd dat er per ministerie een analyse
schijnt te zijn gemaakt, maar dat het Ministerie van Financiën pas in een
heel laat stadium terecht besloot de Autoriteit Financiële Markten en De
Nederlandsche Bank te versterken omdat er meer kapitaalstromen naar
Nederland komen. Hoe is het mogelijk dat dit niet voorzien is? Is het
mogelijk dat er op andere ministeries nog te weinig inzicht is in de komst
van bedrijven of instellingen uit het Verenigd Koninkrijk. Is er bijvoorbeeld
voldoende rekening gehouden met de komst van farmaceuten omdat de
EMA naar Amsterdam komt? Kan de regering hierop in gaan, zo vragen
de leden van de SP-fractie?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de memorie van toelichting
dat de regering stelt dat het eenzijdige besluit van het Verenigd Koninkrijk
tot terugtrekking uit de EU rechtstreeks consequenties op velerlei
gevolgen van het maatschappelijk leven zal hebben. Anders dan het geval
zou zijn bij door de regering zelf in gang gezette statuswijzigingen is het
volgens de regering daarom niet mogelijk tegenover de regering een
beroep te doen op bijvoorbeeld het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens (EVRM) en artikel 1 van het Eerste Protocol bij het EVRM om
tegen dit besluit op te komen vanwege de negatieve gevolgen daarvan.
De Raad van State wees de regering erop dat wijzigingen in rechtsposities
voor de situatie dat het VK op 30 maart 2019 een niet-EU-land is, mede in
het licht van het EVRM en artikel 1 van het Eerste Protocol bezien moeten
worden. Vooral abrupte wijzigingen van voordien verkregen rechtsposities
kunnen in dat licht discutabel zijn. Daarnaast stelde de Raad van State dat
dit betekent dat overgangsmaatregelen nodig zullen zijn, een algemeen
moratorium zou uitkomst kunnen bieden. Voor een rechtstreekse toetsing
van deze gevolgen aan het EVRM en artikel 1 van het Eerste Protocol ziet
de regering echter geen aanleiding, nu deze gevolgen niet toe te rekenen
zijn aan de Nederlandse overheid. De leden van de ChristenUnie-fractie
achten deze redenering van de regering te kort door de bocht en vragen
de regering om een nadere toelichting en daarbij ook in te gaan op de
suggestie van de Raad van State overgangsmaatregelen te treffen, zoals
een algemeen moratorium.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren voorts dat de
regering geen aparte constitutionele paragraaf heeft opgenomen in de
memorie van toelichting. Zij verzoeken de regering in een nota van
wijziging aan de memorie van toelichting alsnog een paragraaf toe te
voegen waarin de regering in zal gaan op de constitutionele aspecten van
dit wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

6

In zijn algemeenheid spreekt de fractie van 50PLUS haar waardering uit
voor het feit dat de regering grondig heeft onderzocht of de naderende
uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie aanleiding
geeft tot het aanpassen van bestaande wetgeving of nieuwe wetgeving.
Gezien de aan de uittreding verbonden onzekerheden is het ook acceptabel dat bij het kiezen van te nemen maatregelen in sommige gevallen
onconventionele keuzes worden gemaakt. De leden van de fractie van
50PLUS zijn van mening dat de regering daarbij echter te ver is doorgeschoten. Zij komen daar bij de opmerkingen over de artikelen VII, IX en X
op terug. Naar de mening van deze leden is onvoldoende onderbouwd
waarom de soms verstrekkende bevoegdheden die dit wetsvoorstel
regelt, toegekend moeten worden. Daarnaast is er volgens deze leden
sprake van constitutionele bezwaren aangezien de toekenning van de in
het wetsvoorstel opgenomen bevoegdheden naar hun oordeel volstrekt
onvoldoende is onderbouwd.
Kan de regering aangeven waarom in de memorie van toelichting op dit
wetsvoorstel geen apart kopje «constitutionele aspecten» is opgenomen,
zo vragen de leden van de fractie van 50PLUS? In een brief aan de Kamer
van 5 november 2018 (Kamerstuk 35 000 VII, nr. 38) is immers toegezegd
in het vervolg in alle memories van toelichting bij wetsvoorstellen
aandacht te besteden aan mogelijke constitutionele aspecten.
Naar het oordeel van de fractie van 50PLUS is in het nader rapport niet
voldoende ingegaan op de vraag van de Raad van State waarom in het
voorstel voor vergelijkbare mogelijke knelpunten verschillende oplossingen zijn gekozen. Deze leden ontvangen daarvoor graag een nadere
motivering. Verder mist de fractie van 50PLUS een duidelijke risicoanalyse
als onderbouwing van de noodzaak van dit verstrekkende wetsvoorstel.
Deze leden zien graag voorbeelden van concrete situaties waarbij binnen
bestaande wetgeving geen enkele mogelijkheid bestaat om die het hoofd
te bieden. De leden van de fractie van 50PLUS zien graag van de regering
een nadere onderbouwing van de noodzaak van de verstrekkende
bevoegdheden die in het wetsvoorstel aan haar worden toegekend en
onder welke omstandigheden zij uitgeoefend zouden moeten kunnen
worden.
De leden van de fractie van 50PLUS lezen in de memorie van toelichting
dat onder 2. (Doel en opzet van het voorstel) op pagina 4 de volgende
passage staat:
«Het feit dat deze situaties in dit wetsvoorstel niet aan de orde komen
betekent dus niet per se dat daarvoor geen maatregelen voorzien worden
of mogelijk noodzakelijk zullen zijn, maar slechts dat daarvoor geen
maatregelen op het niveau van de formele wet nodig worden geacht om
daarin te kunnen voorzien. Wel valt te voorzien dat voor velerlei onderwerpen nog maatregelen op het niveau van algemene maatregel van
bestuur, ministeriële regeling, beleidsregel of uitvoeringsbesluit zullen
volgen.»
De leden van de fractie van 50PLUS willen op dit punt graag een nadere
verduidelijking. Als hierboven geschetste situaties zich voordoen, op basis
van welke wettelijke grondslag denkt de regering daar dan op te
reageren? Of wordt hierbij gedoeld op artikel X? Deze leden missen in de
onderbouwing concrete voorbeelden van mogelijke onvoorziene
omstandigheden. Door dat in het geheel niet te doen heeft dit
wetsvoorstel een dusdanig open karakter dat geen enkel inzicht bestaat in
de mogelijke reikwijdte ervan. Juist bij het toekennen van de in dit
wetsvoorstel opgenomen bevoegdheden – zelfs aan individuele ministers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

7

– moeten naar de mening van deze leden duidelijke grenzen worden
aangegeven.
Op pagina 5 van de memorie van toelichting schrijft de regering onder het
kopje 7. Advies en consultatie het volgende zo lezen de leden van de
fractie van 50PLUS: In verband met enerzijds het instrumentele en
kaderscheppende karakter van dit wetsvoorstel en anderzijds de spoedeisendheid daarvan heeft hierover geen consultatie of adviesaanvraag
plaatsgevonden. De regering is voornemens om, wanneer overwogen
wordt concrete maatregelen te nemen op basis van deze wet, op dat
moment ook consultatie van de meest betrokken partijen te laten
plaatsvinden, voor zover dit mogelijk en zinvol is gelet op de spoedeisendheid en inhoud van de voorgenomen maatregel.
De leden van de fractie van 50PLUS zijn van oordeel dat deze formulering
erg terughoudend is. Deze wekt de indruk dat de regering ervan uitgaat
dat het slechts in beperkte mate mogelijk zal zijn om betrokken partijen te
consulteren. Deze leden zouden graag zien dat de regering aangeeft dat zij
alles op alles zal zetten om dat wel te doen, tenzij dit om zwaarwegende
redenen niet mogelijk is.
De leden van de fractie van 50PLUS verzoeken de regering aan te geven in
hoeverre het inmiddels gesloten terugtrekkingsakkoord tussen de
Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk aanleiding is voor aanpassing
van het onderhavige wetsvoorstel. Daarnaast vragen deze leden zich af of
de op 26 juni 2018 tot stand gekomen Britse European Union (Withdrawal)
Act in een aantal gevallen geen oplossing kan bieden voor de in het
wetsvoorstel aan de orde gestelde problematiek. Verder willen deze leden
graag weten in hoeverre dit wetsvoorstel congruent is met maatregelen
die op het niveau van de Europese Unie worden genomen en in hoeverre
deze maatregelen een rol kunnen spelen in het voorkomen van de i dit
wetsvoorstel beschreven problematiek. Tenslotte willen de leden van de
50PLUS-fractie graag een overzicht van de wettelijke maatregelen die
andere EU-lidstaten nemen om onvoorzienbare gevolgen van de Brexit
het hoofd te bieden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering van mening is
dat zowel op terreinen waar de Europese Unie exclusief bevoegd is, als op
terreinen waar geen sprake is van een exclusieve bevoegdheid van de EU,
in gezamenlijkheid opgetrokken zal moeten worden ingevolge het in
artikel 4 lid 3 VEU neergelegde loyaliteitsbeginsel. Op welke beleidsterreinen, en voor welke delen van het wetsvoorstel, geldt dat daadwerkelijk intensieve afstemming heeft plaatsgevonden en plaatsvindt met de
EU en andere Europese lidstaten, zo vragen deze leden? Onderschrijft de
regering de mening van de leden van de SGP-fractie dat Nederland en
andere Europese lidstaten meer ruimte hebben voor het maken van
eigenstandige keuzes over de inrichting van wetgeving en beleid op
terreinen waar de EU conform artikel 2–6 van het Verdrag betreffende de
Werking van de Europese Unie (VWEU) een ondersteunende of gedeelde
bevoegdheid heeft, of zelfs geen enkele bevoegdheid heeft?
2. Doel en opzet van het voorstel
De leden van de PVV-fractie vragen de regering of zij exact kan aangeven
in welke concrete situaties het bestaande recht geen uitkomst biedt? Kan
daarnaast de regering beargumenteren in welke situaties het normale
wetgevingsproces onvoldoende mogelijkheden biedt om met vereiste
snelheid te reageren? Welke overwegingen liggen ten grondslag aan de
voorgestelde wijzigingen in de artikelen 1 tot en met IX, zo vragen de
leden van de PVV-fractie? Tot slot vragen de leden van de PVV-fractie hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

8

de Verzamelwet Brexit zich verhoudt tot het door de Europese Commissie
gepresenteerde noodplan?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om precies aan te geven
hoe de regering is gekomen tot de verschillende artikelen in deze wet? En
daarbij aan te geven op basis van welke argumenten en welke inhoudelijke criteria het zeer beperkt aantal zeer specifieke onderwerpen in deze
wet zijn behandeld.
De leden van de CDA-fractie verzoeken of er door de ministeries ook
gekeken is naar de impact van de Brexit op de verschillende sectoren. De
regering zou immers een aantal impact assessments uitvoeren. In het
Verenigd Koninkrijk is dat buitengewoon grondig aangepakt, zo merken
de leden van de CDA-fractie op. Welke impact assessments zijn er
gemaakt en kunnen zij ter inzage gegeven worden? Welke departementen
en diensten hebben geen impact assessment gemaakt terwijl dat wel
wenselijk is? Met name in de gezondheidssector zouden er mogelijk grote
tekorten ontstaan van medicijnen die vanuit het Verenigd Koninkrijk naar
Nederland komen. Deze leden verzoeken dus naast een analyse van de
wettelijke impact van de Brexit ook een sectorale impactanalyse te maken
op basis waarvan deze wet ingericht moet worden.
De leden van de GroenLinksfractie en de PvdA-fractie vragen zich af of de
regering inmiddels wat meer – zo niet alle – onderwerpen heeft waar nog
maatregelen op zullen volgen op het niveau van een algemene maatregel
van bestuur, ministeriële regeling, beleidsregel of uitvoeringsbesluit? Zo
ja, over welke onderwerpen gaat het dan? Is de regering het met de leden
van de fracties van GroenLinks en de PvdA eens dat het wenselijk is dat
deze maatregelen zoveel mogelijk in het parlement worden behandeld,
zodat de democratische controle gewaarborgd is? Zo nee, waarom niet?
De leden van de fracties van GroenLinks en de PvdA vragen zich af:
Waarom acht de regering de verstrekkende bevoegdheden die de regering
zichzelf toekent, middels het wetsvoorstel Verzamelwet Brexit, noodzakelijk? Welke uitgebreide onderbouwing heeft de regering voor het
onvoldoende werkbaar verklaren van het normale wetgevingsproces?
Onder welke precieze omstandigheden acht de regering bovengenoemde
verstrekkende bevoegdheden relevant en welke risicoanalyses liggen
hieraan ten grondslag? Verder zien de leden van de GroenLinksfractie en
de PvdA-fractie graag aangegeven wat de reactie was van de Europese
ambtscollega’s op de wijze waarop dit wetsvoorstel met wettelijke
aanpassingen omgaat? Kan de regering aangeven wat het oordeel was
van de Europese collega’s, alsmede van de Europese Commissie, over de
risicoanalyses die ten grondslag liggen aan dit wetsvoorstel?
De leden van de SGP-fractie vragen de regering op welke delen van het
wetsvoorstel het principe van reciprociteit, waarbij een voorziening
afhankelijk wordt gesteld van de bereidheid van het Verenigd Koninkrijk
om spiegelbeeldige situaties op dezelfde wijze te behandelen, nadrukkelijk
of voornamelijk van toepassing is?
De leden van de SGP-fractie constateren dat volgens de regering valt te
voorzien dat voor velerlei onderwerpen maatregelen op het niveau van
algemene maatregel van bestuur, ministeriële regeling, beleidsregel of
uitvoeringsbesluit zullen volgen. Op welke wijze wordt in dergelijke
gevallen de betrokkenheid van het parlement geborgd en vormgegeven,
teneinde de constitutionele controletaak van het parlement optimaal te
kunnen blijven uitvoeren, zo vragen deze leden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

9

3. Gevolgen voor de maatschappij
De leden van de CDA-fractie vragen de regering precies aan te geven in
hoeverre de Nederlanders in het Verenigd Koninkrijk en de Britten in
Nederland geholpen worden door deze Verzamelwet Brexit. Deze leden
vragen de regering te garanderen dat alle personen die buiten de
uitzonderingsbepalingen vallen in het terugtrekkingsakkoord, overige
Europese wetgeving, Britse wetgeving en Nederlandse wetgeving, wel
worden beschermd door deze Verzamelwet Brexit.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regeringsleiders bij de
Europese Top op 13 december besloten hebben om de contingency
plannen te publiceren op 19 december. Kan Nederland op dezelfde dag
uitvoering geven aan de aangenomen motie-Van Ojik (Kamerstuk
21 501-20 nr. 1396) die vraagt om de Nederlandse plannen te publiceren,
zo vragen de leden van de CDA-fractie?
De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering in ieder geval in te
gaan op de volgende vragen over een harde brexit op 29 maart 2019:
– Wat gebeurt er met landingsrechten van vliegtuigen?
– Wat gebeurt er met de visserijsector? Waar mogen de boten onder
Nederlandse vlag vissen en waar mogen de boten onder Britse vlag
vissen?
– Wat gebeurt er met Britse studenten aan Nederlandse universiteiten.
Welke collegegeld zijn zij verschuldigd?
– Wat gebeurt er met de zorgverzekering en dekking in het Verenigd
Koninkrijk? Moeten zij onmiddellijk een buitenlandpolis vragen?
– Welke uitwisseling van gegevens over criminaliteit en terrorisme stopt
onmiddellijk bij een harde Brexit?
– Wat gebeurt er met lopende Europese arrestatiebevelen?
– Wat gebeurt er met Britse deelname aan het Erasmusprogramma?
Vervalt dat automatisch?
– Wat gebeurt er met onderzoeksgroepen, die door de EU gefinancierd
worden en waarin ook Britse universiteiten deelnemen?
– Valt het Verenigd Koninkrijk onmiddellijk uit EU programma’s. Kan de
regering daarvan een lijst geven?
– Is er voldoende parkeerruimte bij de zes ferrylocaties waar richting het
Verenigd Koninkrijk wordt gevaren? Zijn hiervoor ook aanpassingen
nodig in wet-en regelgeving op lager bestuurlijk niveau dan rijksoverheid?
– Op welke mogelijk terreinen die geraakt worden door de Brexit is de
gemeente Rotterdam bestuurlijk verantwoordelijk? Is dergelijke
bestuurlijke verantwoordelijkheid op lagere overheidsniveaus
meegenomen in deze Verzamelwet Brexit? Beantwoord deze Verzamelwet Brexit in algemene zin aan de gevolgen van de Brexit die vallen
onder gedelegeerde verantwoordelijkheden?
– Hoe wordt er rekening gehouden met de vele buitenlandse vrachtwagenchauffeurs die in Nederland ferry’s oprijden en dus Nederlandse
douaneformulieren moeten gebruiken, maar de Nederlandse taal niet
machtig zijn? Verstrekt de douane de benodigde formulieren in
meerdere talen?
– In hoeverre is de bijna overeengekomen Europese cabotagewetgeving
van toepassing op het Verenigd Koninkrijk? Indien dat niet het geval is
hoe kan voorkomen worden dat een groot aantal lege vrachtwagens in
de rij komen te staan voor de ferry’s?
De leden van de SP-fractie stellen vast dat de regering geen gehoor geeft
aan de oproep van Britten in Nederland (en vice versa) om de kwestie van
de rechten van burgers niet als deel van onderhandeling te beschouwen.
Deze leden vragen de regering waarom zij niet mee wil in de vraag voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

10

het behoud van de rechten voor inwoners zoals nu zijn vastgelegd in het
akkoord dat May en de EU zijn overeengekomen mocht het toch tot een
uittreding van het Verenigd Koninkrijk zonder akkoord komen
(«ringfencing»)? Ziet de regering in dat de onzekerheid ook nog mogelijk
leidt tot veel ongelijkheid? Het aanvragen van de Nederlandse nationaliteit
kent een tarief van 866 euro1, terwijl het verlengen van je Britse paspoort
nog geen 90 pond kost. Behalve de rechtszekerheidskwestie, krijgen
inwoners hierdoor mogelijk ook te maken met veel financiële onzekerheid
omdat hun uitkering opeens kan eindigen. Het aanvragen van de
Nederlandse nationaliteit is bovendien financieel moeilijk, waardoor ook
op die manier geen rechtszekerheid kan worden verworven. Hoeveel
Britten zijn er momenteel in Nederland uitkeringsgerechtigd? Wat voor
garanties kan de regering hen geven dat zij niet in de financiële
problemen gaan komen, zo vragen de leden van de SP-fractie?
De leden van de ChristenUnie constateren dat een no deal-scenario direct
grote gevolgen zal hebben voor de visserijsector. De regering wijst er in
de memorie van toelichting op dat visserij onder het beleid van de
Europese Unie valt en dat de Verzamelwet Brexit hier dan ook niets voor
regelt. Deze leden vragen zich af hoe de regering de sector dan toch
voorbereidt op een eventuele no deal-Brexit waarbij Nederlandse vissers
van de ene dag op de andere niet meer in Britse territoriale wateren
zouden mogen vissen, terwijl ze dat al sinds lange tijd gewend zijn om te
doen.
4. Uitvoering, toezicht en handhaving
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om precies aan te geven
welke zaken als gevolg van de Brexit direct de veiligheid in Nederland
bedreigen.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering voorts om aan te geven in
hoeverre de bevoegdheden van de Europese Commissie strekken na de
Brexit en in hoeverre deze bevoegdheden Nederlandse sectoren raakt en
Nederlandse wetgeving overruled? Tevens willen deze leden weten hoe
deze Europese noodmaatregelen worden gecontroleerd en vragen de
regering of de manier waarop deze controle vorm moet worden gegeven
niet eveneens in deze Brexit verzamelwet moet worden opgenomen?
5. Advies en consultatie
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of in praktijk de Raad van
State kan worden voorbereid op een toename aan spoedprocedures in de
periode na de Brexit. Deelt de regering de mening van deze leden dat
door voorbereiding en het versnellen van behandeling door de Raad van
State het reactievermogen van de wetgevende macht enorm bespoedigd
kan worden?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of de regering het
uitgangspunt deelt dat in een democratische rechtsstaat er juist in geval
van nood volgens wetten moet worden geleefd. Daarnaast vragen deze
leden de regering of hij het Nederlandse wetgevingssysteem, de
Nederlandse wetgevende macht, de Nederlandse rechtstaat en de
Nederlandse constitutionele democratie voldoende weerbaar acht
wanneer er acute wettelijke handelingen moeten plaatsvinden in het geval
van een grote ramp?

1

https://www.vlaardingen.nl/Inwoners/Paspoort_rijbewijs_uittreksels/Uittreksels_en_afschriften/
Naturalisatie_aanvraag_Nederlandse_nationaliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

11

De leden van de CDA-fractie vragen de regering waarom de twee jaar
waarin we de Brexit zien aankomen niet gebruikt is om voldoende
(wettelijke) aanpassingen klaar te leggen die noodzakelijk zijn. Liggen die
nood-amvb’s al klaar of is artikel X gewoon de schaamlap om te vertellen
dat de voorbereiding niet van het gewenste niveau was?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering tevens een overzicht op te
stellen van alle gevallen waarin er sprake is van een noodsituatie als
gevolg van de Brexit en er naar aanleiding van deze noodsituatie per
direct gehandeld moet worden door de regering. Daarnaast vragen de
leden van de CDA-fractie de regering of deze het advies van de Raad van
State omtrent het opstellen van een dergelijke lijst voldoende tegemoet is
gekomen in de wijzigingen die naar aanleiding van het advies van de
Raad van State zijn gemaakt?
De leden van de D66-fractie vernemen in het Advies van de Raad van
State dat de Afdeling in de toelichting bij het wetsvoorstel een systematische analyse van de te onderscheiden situaties mist, en de in dat licht te
trekken beleidslijnen. Deze leden onderschrijven dit punt. Deze leden
begrijpen dat wetten waaruit rechtsgevolgen kunnen voortvloeien in het
geval van de Brexit maar die níet in deze Verzamelwet zijn opgenomen al
delegatiegrondslagen bevatten om de noodzakelijke maatregelen op het
moment van de Brexit te kunnen nemen. Welke dat echter zijn, blijft voor
de leden van de D66-fractie gissen. Doordat informatie ontbreekt over
deze aanpak en analyse van de verschillende departementen is het voor
deze leden onduidelijk welke maatregelen de regering overweegt te
nemen in het geval van een no-deal Brexit. Ook biedt dit burgers maar
ook bedrijven die getroffen worden door een no deal Brexit geen enkele
zekerheid. Welke maatregelen neemt de regering bijvoorbeeld met
betrekking tot hun verblijfsrecht, maar ook de geldigheid van hun
diploma’s en beroepskwalificaties, zo vragen de leden van de D66-fractie?
Deze leden begrijpen dat eerder, gelet op de toen lopende onderhandelingen, de regering hierop niet vooruit wilde lopen. Op dit moment zijn de
onderhandelingen echter afgerond en komt 29 maart 2019 steeds
dichterbij. Het is nu onduidelijk welke voorzieningen zullen worden
getroffen ter voorbereiding op het no-deal scenario. De leden van de
D66-fractie verwachten duidelijkheid van de regering omtrent de no-deal
planning: welke maatregelen zullen in dat geval genomen worden? Deze
leden verwachten een uitgebreide toelichting op dit punt.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
De leden van de fracties van GroenLinks en de PvdA vragen zich af
waarom de bepalingen in de artikelen I-VI van het wetsvoorstel betrekking
hebben op derde landen in het algemeen, en niet specifiek op het
Verenigd Koninkrijk?
Artikel I Wijziging van de Wet op de formeel buitenlandse
vennootschappen
De leden van de SP-fractie merken op dat de regering wel de wet op de
buitenlandse vennootschappen wijzigt, maar niet aangeeft welke
gevolgen er zijn als dit niet gebeurt. Kan de regering daarop in gaan?
Moeten vennootschappen juridisch omgezet worden en zo ja, welke
termijn geldt daar dan precies voor? Om hoeveel buitenlandse vennootschappen gaat het denkt de regering, kan daarvan een overzicht gegeven
worden, zo vragen deze leden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

12

Artikel II Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994
De leden van de D66-fractie hebben een vraag over artikel II van de
Verzamelwet Brexit die ziet op een Wijziging van de Wegenverkeerswet
1994. Deze leden vragen wat het voor Britten in Nederland zal betekenen
wanneer hun rijbewijs niet langer aangemerkt is als een document dat is
afgegeven door een daartoe bevoegde autoriteit in een andere lidstaat
van de Europese Unie? Betekent dit dat zij binnen 185 dagen een
Nederlands rijbewijs moeten hebben, of is hun rijbewijs direct niet meer
geldig? Betekent dit voor hen dat zij hun Britse rijbewijs kunnen omruilen
of dat zij opnieuw rijexamen moeten doen? Graag een reactie.
Het komt de leden van de SP-fractie erg kinderachtig over om een
rijbewijs uit het Verenigd Koninkrijk niet meer geldig te laten zijn na de
Brexit. Waarom kiest de regering hiervoor? Is het nodig om mensen die
met een Brits rijbewijs in Nederland wonen en leven op deze manier te
sarren? Zij moeten immers na een half jaar hun rijbewijs omzetten in een
Nederlands rijbewijs (of uit een ander EU-land) en de leden van de
SP-fractie vragen zich af waarom dit nodig is. Om hoeveel mensen gaat
het die met een Brits rijbewijs op de weg zitten? Maken zij meer
ongelukken dan mensen met een Nederlands rijbewijs? De leden van de
SP-fractie vragen de regering hoe er omgegaan wordt met expats uit
derde landen en hun elders gehaalde rijbewijs. Mogen zij ook maar een
half jaar op de weg met dat rijbewijs?
Artikelen III en IV Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de
Gaswet
In de technische briefing over deze Verzamelwet Brexit op 29 november
2018 werd duidelijk dat wetten onder de hoede van het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat (EZK) veelvuldig ook van toepassing zijn
op het Verenigd Koninkrijk, veelal in de uitvoeringspraktijk, zo constateerden de leden van de SP-fractie. Aanvullend op vragen in de inleiding
over het inzichtelijk maken van de systematische analyse per ministerie,
vragen de leden van de SP-fractie of dit in het geval van het Ministerie van
EZK kan worden uitgebreid met de vraag welke uitvoeringspraktijken we
hier allemaal aan moeten denken?
Artikel III Wijziging van de elektriciteitswet 1998: De leden van de
SP-fractie vragen de regering in dit kader of zij voornemens is om in het
geval van een no deal Brexit met het Verenigd Koninkrijk een overeenkomst te sluiten gericht op samenwerking en verbinden van de elektriciteitsnetwerken tussen het Verenigd Koninkrijk en Nederland?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen nadere toelichting op
de mogelijkheid van een amvb om regels te stellen voor interconnectoren.
Wat zijn de verwachtingen van de regering ten aanzien van beprijzing van
transport, leveringszekerheid en netbalancering? Op welke manier worden
belangrijke uitgangspunten als betrouwbaarheid en duurzaamheid
geborgd? De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen ook naar
toekomstige ontwikkelingen, gezien het huidige belang van BritNed en het
belang van grotere interconnectie met het buitenland bij een toename van
hernieuwbare energie? In de politieke verklaring over de toekomstige
relatie tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk van
22 november jl. is onder meer opgenomen dat onderling wordt samengewerkt aan «cost efficient, clean and secure supplies of electricity and gas»,
zo lezen de leden van de fractie van de ChristenUnie. Ook wordt gewerkt
aan samenwerking «in the planning and use of energy infrastructure
connecting their systems». Wat betekent de Brexit voor toekomstige
uitbreiding van interconnectie tussen het Verenigd Koninkrijk en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

13

Nederland en voor het behalen van de doelen voor hernieuwbare
energie? Wat betekent de Brexit voor de uitbreiding van windparken op de
Noordzee en de daarbij behorende interconnectie tussen de verschillende
landen, zo vragen deze leden?
Artikel V Wijziging van de Wet goedkeuring en uitvoering
Markham-overeenkomst
Artikel VI Wijziging van de Wet bescherming oorspronkelijke
topografieën van halfgeleiderproducten
De leden van de SP-fractie vragen de regering hoeveel bedrijven onder dit
wetsartikel vallen?
Artikel VII Tijdelijke delegatiegrondslag met betrekking tot
socialezekerheidswetten
Hoe oordeelt de regering over het alternatieve tekstvoorstel voor Artikel
VII van professor De Lange, te weten: «Bij algemene maatregel van
bestuur kan het Verenigd Koninkrijk voor de toepassing van deze wet
worden gelijkgesteld met een EU-lidstaat voor een periode van ten
hoogste 1 jaar, te rekenen vanaf 29 maart 2019.», zo vragen de leden van
de VVD-fractie zich af. Bij artikel VII staat dat zo spoedig mogelijk, doch
uiterlijk binnen acht weken na vaststelling van de amvb een wetsvoorstel
ter goedkeuring van deze wet zal worden voorgelegd aan de StatenGeneraal. Kan dat niet sneller vragen de leden van de VVD-fractie?
Hoeveel sneller zou kunnen?
De leden van de PVV-fractie hebben vragen aan de regering over Artikel
VII lid 1 «na afloop van die periode». Deze leden vragen op welke
Brexit-scenario’s dit artikel van toepassing is?
Op welke periode wordt hier gedoeld? En hoe lang kan die periode duren,
zo vragen deze leden?
De leden van de SP-fractie merken in het algemeen op dat dit artikel
omgeven is met heel veel onzekerheden. Deze leden stellen vast dat dit
artikel niet gaat om een tijdelijke delegatiegrondslag, maar om een
bevoegdheid tot wijziging van diverse wetten door middel van een
algemene maatregel van bestuur. De leden van de SP-fractie vragen zich
af of dit voorstel recht doet aan de grondwettelijke grondverdeling tussen
regering en Staten-Generaal? Wat wordt precies bedoeld met het in lid
één genoemde «afloop van die periode»? Over welke periode wordt
precies gesproken? Indien het Verenigd Koninkrijk na 29 maart 2019 in de
overgangsperiode nog blijft functioneren als EU-lidstaat, waarom is dit
overgangsrecht dan nog nodig? Niet alleen heeft de manier van uittreding
van het Verenigd Koninkrijk invloed op invulling van de socialezekerheidswetten, vervolgens blijkt uit de memorie van toelichting dat de gevolgen
van uitkeringsgerechtigden voor hun bestaande of nieuwe uitkeringsrechten ook nog worden besloten op EU-niveau. De leden van de
SP-fractie roepen de regering haar nationale bevoegdheid omtrent
socialezekerheidswetten te gebruiken en te garanderen dat uitkeringsgerechtigden niet in de financiële problemen raken door plotselinge
stopzetting van hun uitkering in het geval een no deal Brexit, maar een
overgangsperiode te voorzien gedurende de tijd die nodig is voor Britten
met (voorheen) verblijfsrecht in Nederland om maatregelen kunnen
treffen deze opnieuw te verkrijgen. Bovendien geeft dit ook de tijd om een
gewone wetswijzigingsprocedure te doorlopen voor de Staten-Generaal.
Graag een reactie, zo vragen de leden van de SP-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

14

De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks hebben kritische
vragen over de tijdelijke delegatiegrondslag met betrekking tot socialezekerheidswetten. Zij vragen zich af waarom er voor verschillende onderwerpen voor verschillende constructies worden gekozen, en willen hier
graag meer toelichting over. Daarbij vragen zij de regering waarom er is
gekozen voor een tijdelijke delegatiegrondslag waarbij de Tweede Kamer
vrijwel geen mogelijkheden heeft als medewetgever op te treden, zoals
dat gebruikelijk is bij de behandeling van nieuwe wetgeving? Is de
regering bereid deze wijze te herzien en met een nieuw voorstel te komen
waardoor de democratische controle en medewetgevende taak gewaarborgd is? De leden van de fracties van GroenLinks en PvdA vragen zich af
wat het nut is van het in artikel VII genoemde overgangsrecht, als het
Verenigd Koninkrijk al tijdelijk zal worden aangemerkt als EU-lidstaat?
De in dit artikel opgenomen bepalingen betekenen een beperking van de
bevoegdheden van de Staten-Generaal als medewetgever, zo constateren
de leden van de 50PLUS-fractie. Deze voorziening biedt immers de
mogelijkheid om wijziging van bestaande wettelijke kaders door te voeren
die pas achteraf aan het parlement voorgelegd zullen worden. In zijn op
verzoek van de commissie voor Europese Zaken opgesteld staatsrechtelijk
oordeel over het wetsvoorstel voor deze Verzamelwet Brexit doet prof. dr.
Roel de Lange een voorstel voor de aanpassing van dit artikel. De leden
van de fractie van 50PLUS kunnen zich vinden in deze suggestie en zien
graag een reactie daarop van de regering. In dit artikel is de mogelijkheid
opgenomen dat via een algemene maatregel van bestuur het Verenigd
Koninkrijk voor de toepassing van de in dit artikel aan de orde zijnde
wetten gedurende aan bepaalde periode als EU-lidstaat zal worden
aangemerkt. Deze leden vragen zich af of deze mogelijkheid ook kan
worden toegepast in andere wetten, zodat ingrijpender maatregelen
wellicht niet nodig zijn?
Artikel VIII en IX Wet langdurige zorg en Zorgverzekeringswet
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks lezen in de memorie
van toelichting dat personen alleen voor vergoeding in aanmerking
komen wanneer de zorg is verleend in de periode tot uiterlijk zes maanden
na de datum van terugtrekking. Zal er een mogelijkheid zijn voor
betrokkenen om, in het geval van buitengewone omstandigheden
waardoor behandelingen niet binnen zes maanden voltooid kunnen
worden, alsnog aanspraak te kunnen maken op de vergoeding? Wat zijn
de mogelijkheden voor betrokkenen om in bezwaar te gaan tegen een
afgewezen verzoek tot vergoeding, zo vragen deze leden?
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het verstandig om aan de
Zorgverzekeringswet een delegatiegrondslag toe te voegen om bij
ministeriële regeling te bepalen dat het CAK voormalig verdragsgerechtigden tijdelijk een vergoeding kan verstrekken. Zo kan worden
voorkomen dat Nederlandse inwoners van het Verenigd Koninkrijk die
buiten het Verenigd Koninkrijk worden behandeld, tegen onverwachte
zorgkosten aanlopen. Deze leden hebben hierover twee vragen. Ten eerste
vragen deze leden hoe de doelgroep van deze overgangsbepaling
(voormalig verdragsgerechtigden) worden geïnformeerd over de
voorwaarden van deze tijdelijke vergoeding? Hoe weten zij bijvoorbeeld
dat zij zich van tevoren moeten aanmelden bij het CAK en de verschuldigde verdragsbijdragen moeten betalen? Ten tweede vragen de leden
van de ChristenUnie-fractie wanneer zij de ministeriele regeling kunnen
verwachten, aangezien hierin pas duidelijk wordt welke regels worden
gesteld aan de vergoeding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

15

Artikel X Regelgevende bevoegdheden ten behoeve van
overgangssituaties
Daar het de eerste keer is dat een lidstaat heeft besloten de Europese Unie
te verlaten, realiseren de leden van de VVD-fractie zich dat er ondanks alle
inspanningen op elk denkbaar scenario voorbereid te zijn, er zich
uiteindelijk toch nog een onvoorziene situatie voor zou kunnen doen.
Eerder genoemde inventarisatie van wetgeving, zowel op nationaal als EU
niveau, moet er wat de leden van de VVD-fractie in voorzien dat Artikel X
bij voorkeur niet en anders slechts in uitzonderlijke gevallen ingezet zal
worden, en dan omkleed met de nodige waarborgen. De leden van de
VVD-fractie hebben daarom een aantal vragen over de voorgestelde
machtigingsbepaling. Voornoemde leden vragen de regering waarom in
Artikel X is gekozen voor de mogelijkheid om bij ministeriële regeling af te
wijken van het bepaalde bij of krachtens de wet? Is het niet voldoende om
deze mogelijkheid slechts te creëren bij algemene maatregel van bestuur?
In welke situaties zou het opstellen van een amvb, zelfs met een spoedadvies van de Raad van State, niet snel genoeg kunnen plaatsvinden
waardoor een ministeriële regeling noodzakelijk is? En waarom is er in
Artikel X geen nahangprocedure voorzien, zo vragen de leden van de
VVD-fractie. Het derde lid van artikel X bepaalt dat bij een structurele
afwijking van de wet zo spoedig mogelijk een wetsvoorstel wordt
ingediend dat ertoe strekt de wet zodanig te wijzigen dat de voorziening,
zijnde de lagere regelgeving waarbij wordt afgeweken van het bepaalde
bij of krachtens de wet, niet langer noodzakelijk is. Waarom is dit alleen
het geval bij een structurele afwijking van de wet? Ook een enkelmalige,
niet structurele afwijking van de wet vergt toch een nieuwe voorziening
om de afwijking, structureel of niet, ongedaan te maken, zo vragen de
leden van de VVD-fractie? Als het voorstel van wet op grond van lid 3 of 4
van artikel X niet wordt aangenomen, wat is dan de status van de
besluiten die zijn genomen op basis van de algemene maatregel van
bestuur of de ministeriële regeling die op grond van het eerste of tweede
lid van artikel X zijn genomen? Worden die besluiten achteraf nietig
verklaard? Zo ja, wat zijn de gevolgen hiervan? Zo nee, waarom niet? Kan
de regering voorbeelden geven van soortgelijke wetgeving waarbij de
regering het nodig heeft geacht om niet voorziene maatregelen te treffen
op een dermate korte termijn dat een normaal wetgevingsproces niet
mogelijk is, zoals in onderhavige Brexit-wet het geval is, zo vragen de
leden van de VVD-fractie? De leden van de fractie van de VVD vragen de
regering hoe de onderhavige wet zich verhoudt tot artikel 103 van de
Grondwet en tot de Coördinatiewet Uitzonderingstoestanden? Op welke
wijze gaat de onderhavige wet verder of minder ver dan de Coördinatiewet Uitzonderingstoestanden? Was het niet mogelijk geweest de
Coördinatiewet Uitzonderingstoestanden aan te passen op de Brexitsituatie, in plaats van een geheel nieuw wetsvoorstel op te stellen? In de
artikelsgewijze toelichting (pagina 18 van de memorie van toelichting)
lezen de leden van de VVD-fractie dat het denkbaar is dat in zeer
bijzondere gevallen de totstandkoming van een wetswijziging of een
amvb niet kan worden afgewacht. Wanneer is er naar de mening van de
regering sprake van een zeer bijzonder geval? Hoe bepaalt de regering of
een geval dusdanig bijzonder is dat een wetswijziging niet kan worden
afgewacht? Welke criteria worden hiervoor gehanteerd? Kan een Minister
alleen bepalen of een geval dusdanig bijzonder is dat dit artikel moet
worden afgewacht of is daarvoor overleg met collega-ministers of de
Minister-President wenselijk?
Artikel X lid 2: De leden van de VVD-fractie willen graag de criteria van
hetgeen de regering verstaat onder spoedeisend. Dat zelfde geldt voor het
begrip onaanvaardbare gevolgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

16

Artikel X lid 3: Wat verstaat de regering onder zo spoedig mogelijk, zo
vragen de leden van de VVD-fractie.
De leden van de PVV-fractie hebben een aantal vragen aan de regering
over Artikel X: Artikel X algemeen: Welke afwegingen lagen ten grondslag
aan het opnemen van de mogelijkheid tot een ministeriële regeling? Aan
welke situaties wordt daarbij gedacht?
Wat is er nu exact aangepast na het advies van de Raad van State Ten
aanzien van het artikel X?
Artikel X lid 1: De leden van de PVV-fractie vragen de regering welke
afwegingen en argumentatie ten grondslag liggen aan de keuze voor een
periode «tot een jaar na terugtrekking»? Aan welke situaties denkt de
regering voor de toepassing van artikel X?
Artikel X lid 2: De leden van de PVV-fractie vragen de regering op welke
bindende EU-rechtshandelingen met betrekking tot de terugtrekking van
het Verenigd Koninkrijk hier gedoeld wordt? Kan de regering daar een
limitatieve opsomming van geven, zo vragen deze leden?
Artikel X lid 3: De leden van de PVV-fractie vragen de regering wat
bedoeld wordt met «structurele afwijking» van de wet?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of er voldoende oorzaak
is en daar de argumentatie voor te geven om van de normale wetgevingsprocedures af te wijken. Tevens vragen deze leden de regering of het
aangaande Artikel 10 van de Verzamelwet Brexit het volgende citaat deelt,
dat dit artikel «een inconstitutionele inbreuk op de bevoegdheden van de
wetgevende macht» is?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te geven welke
alternatieven deze ziet voor Artikel 10. Daarbij vragen deze leden de
regering om aan te geven waar volgens de regering de snelheid van
normale wetgevingsprocedures te wensen over laat en welke alternatieven de regering, naast het voorstel uit Artikel 10, ziet om het wetgevingsproces te versnellen? Immers zelfs bij het hoogtepunt van de
bankencrisis volstond de normale wetgevingsprocedure om zeer
ingrijpende en snelle maatregelen te nemen. De instituties zijn zeer wel in
staat om snel te handelen wanneer dat nodig is, zo menen de leden van
de CDA-fractie.
Nederland kent al de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden uit 1996,
waarmee de noodtoestand afgekondigd wordt, zo weten de leden van de
CDA-fractie. Deze wet is feitelijk de uitwerking van artikel 103 van de
Grondwet, die luidt:
«1. De wet bepaalt in welke gevallen ter handhaving van de uit- of
inwendige veiligheid bij koninklijk besluit een door de wet als zodanig
aan te wijzen uitzonderingstoestand kan worden afgekondigd; zij
regelt de gevolgen.
2. Daarbij kan worden afgeweken van de grondwetsbepalingen inzake
de bevoegdheden van de besturen van provincies, gemeenten,
openbare lichamen als bedoeld in artikel 132a en waterschappen, van
de grondrechten geregeld in de artikelen 6, voor zover dit de
uitoefening buiten gebouwen en besloten plaatsen van het in dit
artikel omschreven recht betreft, 7, 8, 9, 12, tweede en derde lid, en
13, alsmede van artikel 113, eerste en derde lid.
3. Terstond na de afkondiging van een uitzonderingstoestand en voorts,
zolang deze niet bij koninklijk besluit is opgeheven, telkens wanneer
zij zulks nodig oordelen beslissen de Staten-Generaal omtrent het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

17

voortduren daarvan; zij beraadslagen en besluiten ter zake in
verenigde vergadering.»
Kan de Nederlandse regering met in achtneming van bovenstaande
uiteenzetten en op de volgende vragen precies antwoordt geven, zo
vragen de leden van de CDA fractie:
1. Kan de regering een vergelijking geven tussen de waarborgen in de
Coördinatiewet uitzonderingstoestanden en de waarborgen in de
voorliggende wet? Waarom zijn er minder waarborgen in de
voorliggende wet?
2. Waarom heeft de regering geen gevolg gegeven aan haar belofte om
bij elk wetsvoorstel een kopje constitutionele aspecten te voegen
((Kamerstuk 35 000 VII, nr. 38)? Die zou in dit wetsvoorstel toch op
zijn plaats zijn. Kan de regering die beloofde paragraaf alsnog
schrijven?
3. Welke maatregelen neemt het Verenigd Koninkrijk zelf in het geval er
een chaotische Brexit is?
4. Welke machtigingen staan er in de Brexit wetten van Frankrijk, België
en Ierland?
Het moge duidelijk zijn dat de leden van de CDA-fractie verwachten dat de
regering zelfstandig besluit tot een nota van wijziging op deze volstrekt
doorgeschoten machtiging en het volstrekt ontoereikende antwoord tot
nu toe.
De leden van de D66-fractie begrijpen dat de situatie rondom de Brexit
uniek is en om voorbereidingsmaatregelen vraagt. In een noodsituatie
moet gehandeld kunnen worden. De leden van de D66-fractie hebben hier
echter twee bezwaren bij. Ten eerste is het van belang dat één van de
constitutionele kernbeginselen van ons bestel – het primaat van de
wetgever – ook in een noodsituatie gehandhaafd blijft. Daar stellen de
leden van de D66-fractie nu vraagtekens bij. De leden van de D66-fractie
zijn van mening dat Artikel X van de Verzamelwet Brexit verstrekkend is,
vooral vanwege het feit dat Ministers bij ministeriële regeling – en dus
zonder instemming van het gehele kabinet, advies van de Raad van State
of een meerderheid in het parlement – een ruime bevoegdheid krijgen om
algemeen verbindende voorschriften vast te stellen en daarmee ook van
bestaande regels kunnen afwijken. Hoe verhoudt deze bevoegdheid zich
tot het primaat van de wetgever? Kan de regering reageren op de
opvatting van de hoogleraren Voermans en de Lange die stelden in het
rondetafelgesprek over dit wetsvoorstel dat deze bevoegdheden inconstitutioneel zijn? Deze leden wijzen erop dat meepraten over wetgeving
achteraf op regels die al in werking zijn getreden niet voldoen aan de
eisen die dat primaat stelt. Daarnaast geldt in zijn algemeenheid dat de
mogelijkheid voor delegatie van een regelgevende bevoegdheid aan een
individuele Minister vanuit democratisch-rechtsstatelijk perspectief, uiterst
klein is. Deze dienen slechts voor regelingsdetails waarin eigenlijk geen
politieke of beleidskeuzes worden gemaakt. Bij besluiten die naar
aanleiding van de Brexit worden genomen worden vanzelfsprekend wél
degelijk politieke en beleidskeuzes gemaakt. Waarom is niet gekozen voor
een regeling waarbij het parlement alsnog vooraf versneld kan
instemmen, zo vragen de leden van de D66-fractie? Is de regering bereid
de ministeriële regeling uit Artikel X te schrappen? Graag een reactie.
Ten tweede zijn de leden van de D66-fractie van mening dat op dit
moment Artikel X van de Verzamelwet Brexit onvoldoende wordt
begrensd. In het tweede lid van dit artikel wordt duidelijk dat van
wetgeving mag worden afgeweken voor zover dit nodig is voor een goede
tenuitvoerlegging van bindende Europese regels of ter voorkoming van
«onaanvaardbare gevolgen» van de Brexit. Deze leden vinden het van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

18

groot belang dat bij een delegatie van een regelgevende bevoegdheid
deze bevoegdheid zo nauwkeurig en concreet mogelijk begrensd wordt
wanneer deze kan worden ingeroepen. Wat wordt verstaan onder
«onaanvaardbare gevolgen», zo vragen de leden van de D66-fractie?
Waarom is gekozen voor deze ongeclausuleerde bevoegdheid? Is de
regering bereid dit lid verder te concretiseren en de noodsituatie
nauwkeurig te omschrijven?
Ook horen de leden van de D66-fractie graag in hoeverre de bestaande
Coördinatiewet Uitzonderingstoestanden van toepassing zou kunnen zijn
bij een no deal Brexit. Zou deze wetgeving al kunnen voldoen? Daarnaast
vragen deze leden de regering te analyseren in hoeverre dit voorstel
voldoet aan de jurisprudentie van de Hoge Raad op dit punt. Is de
regering het met het standpunt van de hoogleraren Voermans en De
Lange eens dat de jurisprudentielijn van de Hoge Raad van de afgelopen
140 jaar de andere kant uit gaat dan die van het voorstel? Ook vragen deze
leden of van de bevoegdheid in Artikel X gebruik gemaakt kan worden
wanneer er een geratificeerd uittredingsakkoord is gesloten tussen de EU
en het Verenigd Koninkrijk? Is deze bepaling dan nog noodzakelijk, zo
vragen deze leden?
De leden van de fracties van GroenLinks en de PvdA willen een herziening
van artikel X Regelgevende bevoegdheden ten behoeve van overgangssituaties. Deze leden zijn van mening dat dit artikel disproportioneel
vergaande bevoegdheden aan de regering geeft waardoor democratische
controle en medewetgevende taak door de Tweede Kamer zeer onvoldoende gewaarborgd is. Deze leden vragen de regering of het de
redenering van onder andere professor Roel de Lange in zijn wetenschappelijk factsheet deelt dat het gehele artikel X kan worden gemist als wordt
vastgesteld dat de normale wetgevingsprocedure adequaat is voor de
bijzondere situaties die ontstaan (of kunnen ontstaan) in verband met de
terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie? Zo nee,
waarom niet? Deze leden vragen zich ook af of de regering kan verduidelijken welk type bindende EU-rechtshandelingen bedoeld worden met
«goede tenuitvoerlegging van een bindende EU-rechtshandeling met
betrekking tot de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk» in lid 2? De
leden van de fracties van GroenLinks en de PvdA vragen zich ook af na
hoeveel tijd de regering verwacht dat het gebruik van normale wetgevingsprocedures na een cliff edge Brexit kan worden ingesteld? Tot slot
vragen deze leden zich af wat wordt bedoeld met «structurele afwijking
van de wet» in lid 3? Heeft de regering internationaal gangbare alternatieven onderzocht voor het nemen van «noodbesluiten», zo vragen de
leden van de fracties van GroenLinks en de PvdA zich af? Zo ja, welke
afweging heeft de regering gemaakt om toch tot deze regeling te komen?
Zo nee, waarom niet? Is de regering het met voornoemde fractieleden
eens dat er een relatief groot risico bestaat dat de rechter een streep zet
door ministeriële regelingen die hogere regelingen teniet trachten te
doen?
De leden van de SP-fractie maken zich ernstige zorgen over dit artikel.
Naast de schriftelijke vragen (nummer 2018Z23178) die reeds gesteld zijn,
mede ondertekend door de SP, stellen deze leden vraagtekens bij de
argumentatie waarom deze verstrekkende bevoegdheden die de regering
worden toegekend. Zoals de hoogleraren staats- en/of bestuursrecht prof.
Roel de Lange en prof. Wim Voermans hebben aangekaart, vragen de
leden van de SP-fractie zich af of de in dit artikel geregelde bevoegdheden
noodzakelijk zijn en onder welke omstandigheden zij uitgeoefend zouden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

19

worden?2 Bovendien stellen deze leden vast dat de normale wetgevingsprocedure adequaat is voor bijzondere situaties die ontstaan, waardoor
deze machtsbepaling onnodig is. Graag een reactie. Om volledig inzicht te
krijgen in de bestaande mogelijkheden voor noodmaatregelen vragen de
leden van de SP-fractie om een uiteenzetting van de werking van
noodbepalingen in bestaande wetgeving, zoals de Coördinatiewet
onvoorziene omstandigheden, de comptabiliteitswet, de omgevingswet
en de gemeentewet?
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat artikel X van
het wetsvoorstel raakt aan de wetgevende bevoegdheid van de StatenGeneraal zoals neergelegd in artikel 81 Grondwet. Het artikel bevat een
vergaande machtigingsbepaling, vooral daar waar Ministers een heel
ruime bevoegdheid krijgen om algemeen verbindende voorschriften vast
te stellen en daarmee ook van bestaande (hogere) regels af te wijken. Het
betreft een zelfstandige bevoegdheid van één of meer Ministers, de
ministeriële regeling. De ministerraad en de Eerste- en Tweede Kamer
worden hierbij niet betrokken. De leden van de fractie van de ChristenUnie
verzoeken de regering in te gaan op de stelling dat door middel van artikel
X (eerste tot en met vierde lid) en deze ruime bevoegdheid het kernbeginsel van het primaat van de wetgever aan de kant geschoven wordt.
In Aanwijzing 2.23 van de Aanwijzingen voor de regelgeving is geregeld
dat delegatie van regelgevende bevoegdheid in de delegerende regeling
zo concreet en nauwkeurig mogelijk wordt begrensd. Is de regering met
de leden van de fractie van de ChristenUnie van mening dat artikel X van
de Verzamelwet Brexit niet voldoet aan het vereiste van zo concreet en
nauwkeurig mogelijke begrenzing van de delegatie van regelgevende
bevoegdheid?
De leden van de fractie van de ChristenUnie verzoeken de regering met
een nota van wijziging te komen waarin in artikel X wordt gewaarborgd
dat de afwijkingsbevoegdheid slechts kan worden ingezet voor een vooraf
zo concreet en nauwkeurig mogelijk omschreven noodsituatie. Deze leden
verzoeken de regering tevens te voorzien in een wijziging van artikel X
van het wetsvoorstel waarbij wordt afgezien van de mogelijkheid de
ministeriële regeling in te zetten, maar te voorzien in rechtsstatelijke
waarborgen, bijvoorbeeld door alleen bij algemene maatregel van bestuur
regelgeving en afwijkende regelgeving toe te staan.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie onderschrijven de
vaststelling van de Raad van State dat een machtiging om bij ministeriële
regeling van de wet in formele zin af te wijken is, zeker nu de wetten
waarvan afgeweken kan worden niet bepaald zijn, hoogst ongebruikelijk is
en, gelet op het primaat van de wetgever, zeer onwenselijk. In de ogen
van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie kan een dergelijke
kwalificatie door de Raad van State alleen maar betekenen dat dit artikel
niet in de wet kan worden opgenomen. Dit geldt zowel voor delegatie
door middel van de amvb als de ministeriële regeling.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vinden het onacceptabel dat
het primaat van de wetgever wordt geschonden. Het primaat van de
wetgever is een fundamenteel principe van de Nederlandse democratie.
Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans schrijft hierover:

2

Factsheets parlement en Wetenschap «Verzamelwet Brexit» van auteurs prof. Dr. Roel de Lange
(Erasmus Universiteit) en prof. Dr. Wim J.M. Voermans (Universiteit Leiden), december 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

20

«Het primaat van de wetgever gaat niet zomaar over een dingetje, of een
stukje wetgevingstechniek. Het is de uitermate principiële en fundamentele democratisch-rechtsstatelijke richtsnoer die ons vertelt wanneer
en hoe het parlement, onze volksvertegenwoordigers, meepraten over de
inhoud van de wetten waaraan wij als vrije burgers in een vrije samenleving gebonden zijn. Een soort zelfbeschikkingsrecht van vrije burgers op
het terrein van vrijheidsbeperking. Meepraten achteraf, of commentaar
leveren op regels, die al zijn vastgesteld – via democratische controle –
voldoet niet aan de eisen die dat primaat stelt.»3
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de regering of Artikel
X in deze Verzamelwet Brexit een vergelijkbare bepaling in bestaande
wetgeving kent? Naar de mening van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie gaat er een zeer onwenselijke precedentwerking uit van dit
artikel. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen verder hoe
Artikel X zich verhoudt met Europese wetgeving, internationale verdragen
en de Grondwet? Waarom wordt in de wet zelf niet benoemd dat
internationale verplichtingen van de staat en de Grondwet deze Verzamelwet Brexit inkaderen maar wordt hier alleen in de memorie van
toelichting gewag van gemaakt? De leden van de Partij voor de Dierenfractie vragen de regering in hoeverre bestaande rechten van mensen en
dieren door dit Artikel X kunnen worden ingeperkt?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de regering voorts
welke mogelijke gevolgen aan de Brexit kunnen worden toegeschreven en
welke gevolgen vervolgens als onacceptabel geclassificeerd worden.
Aangezien er geen duidelijke afbakening is, zou alles dat tot een jaar na de
Brexit plaatsvindt als een onacceptabel gevolg van de Brexit geclassificeerd kunnen worden.
Zo is het niet ondenkbaar dat door de Minister van Financiën wordt
vastgesteld dat door de Brexit de rentes op staatsobligaties van
eurolanden oplopen, waardoor bepaalde eurolanden in financieringsproblemen komen. De Nederlandse bijdrage aan het Europees Stabilisatiemechanisme (ESM), die nu wettelijk is vastgelegd, zou vervolgens zonder
inspraak van de beide Kamers, de Raad van State en de ministerraad
verhoogd of verlaagd kunnen worden, al naar gelang welk gevolg de
Minister van Financiën als onacceptabel typeert. Kan de regering
bevestigen dat het hierboven beschreven besluit van de Minister van
Financiën door Artikel X uit de Verzamelwet Brexit wettelijk mogelijk
wordt gemaakt, zo vragen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie?
Door de ministeriële regeling voorgesteld in dit artikel worden enkele
checks & balances die bij een amvb wel van toepassing zijn, zoals door de
garantie van intercollegiaal overleg over ontwerpen voor amvb’s in de
ministerraad en advisering door de Raad van State, achterwege gelaten.
Kan de regering uitleggen waarom zowel voor delegatie via een amvb als
een ministeriële regeling is gekozen, zo vragen deze leden?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn van mening dat een
zelfstandige amvb een voldoende instrument is om onvoorziene gevallen
te kunnen ingrijpen, zoals dat geregeld is in artikel 2.22 in de Aanwijzingen voor regelgeving. Voor een zelfstandige amvb is geen wetswijziging nodig. Bestaande wetgeving en de artikelen I t/m IX uit deze
Verzamelwet in combinatie met de zelfstandige amvb zijn afdoende
garantie voor het voorkomen van voorziene en onvoorziene problemen.
Artikel X schendt dan ook het proportionaliteitsbeginsel, dat van

3

Pagina 3, Factsheet parlement en Wetenschap «Verzamelwet Brexit» van prof. Dr. Wim J.M.
Voermans (Universiteit Leiden), december 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

21

fundamentele waarde voor het wetgevingsproces is, zo menen de leden
van de Partij voor de Dieren-fractie.
De fractie van 50PLUS vraagt zich af wat de regering ertoe heeft gebracht
met een voorstel te komen dat de Raad van State «hoogst ongebruikelijk»
en «zeer onwenselijk» heeft genoemd. Een voorstel dat door twee
hoogleraren staatsrecht is bestempeld als «ongebruikelijk en ongewenst»
(prof. Dr. Roel de Lange) en «paniekvoetbal» (prof. Dr. Wim Voermans).
Daarbij gaat het vooral om de in dit artikel opgenomen machtigingsbepalingen. Deze leden vragen zich ook af waarom een dergelijk verstrekkend
artikel is opgenomen in een «Verzamelwet Brexit» en waarom er niet voor
is gekozen een afzonderlijke «machtigingswet» in te dienen.
De leden van de fractie van 50PLUS delen het standpunt van beide
hoogleraren dat in Artikel X sprake is van een tijdelijk buitenspel zetten
van het parlement en het voorbijgaan aan het wezenlijke constitutionele
principe van het primaat van de wetgever. Deze leden hebben grote
bezwaren tegen het geven van in feite open machtigingen aan de regering
of individuele Ministers. De leden van de fractie van 50PLUS achten het
onjuist Ministers een heel ruime bevoegdheid te geven om algemeen
verbindende voorschriften vast te stellen en daarmee ook van bestaande –
zelfs hogere – regels af te wijken. Het primaat van de wetgever dient
voorop te staan.
De in dit artikel voorgestelde machtigingsbepaling is door het ontbreken
van duidelijk omschreven grenzen of beperkingen voor een Minister om
regelend op te treden, in feite een open en ongeclausuleerde machtiging,
zo menen de leden van de 50PLUS-fractie. De onderbouwing van de
noodzaak daarvan vinden de leden van de fractie van 50PLUS onvoldoende. Er zijn geen duidelijke criteria gegeven over de feitelijke
omstandigheden waarin een dergelijke maatregel gerechtvaardigd zou
zijn. Ook is er geen risicoanalyse opgenomen waaruit blijkt om welke
situaties het zou kunnen gaan. Het verbaast deze leden verder dat
ondanks de volgens de regering grondige voorbereiding er blijkbaar nog
zo veel zaken zijn die volgens de regering onvoorzienbaar zijn.
De in de memorie van toelichting opgenomen verwijzing naar artikel 22
Invoeringswet BES-eilanden is in de ogen van de leden van de 50PLUSfractie niet relevant aangezien het om een volstrekt onvergelijkbare
situatie gaat waarbij ook de verhoudingen tussen betrokken partijen
verschillend zijn.
De leden van de fractie van 50PLUS sluiten zich aan bij de conclusie van
prof. Voermans dat de voorgestelde maatregelen in feite betrekking
hebben op de invoering van een (beperkte) noodtoestand. Deze leden
vragen de regering de mogelijkheid te overwegen dit artikel in zijn geheel
te schrappen of anders het artikel zo aan te passen dat de in dit artikel
voorgestelde maatregelen alleen kunnen worden genomen in de vorm
van een algemene maatregel van bestuur, met voorhang.
Het tijdens een ambtelijke briefing op 29 november jl. naar voren
gebrachte argument dat dit vanwege de vereiste advisering door de Raad
van State teveel tijd vergt, snijdt naar het oordeel van de leden van de
50PLUS-fractie geen hout. Met goede afspraken en een goede voorbereiding zal de Raad van State wel degelijk in staat kunnen zijn snel en
goed te adviseren. Daarnaast zouden deze maatregelen beperkt moeten
blijven tot gevallen waarin de mogelijkheid bestaat dat er grote en
onomkeerbare nadelige gevolgen zullen optreden voor Nederlandse
burgers, bedrijven of staatsbelangen. Is de regering bereid – indien het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

22

vasthoudt aan artikel X – hiervoor een nota van wijziging in te dienen, zo
vragen deze leden?
Artikel XI Inwerkingtreding
Moet de terugwerkende kracht op grond van artikel XI zo worden gelezen
dat de regering zich het recht voorbehoudt op grond van het onderhavige
wetsvoorstel besluiten te nemen, ook als dit wetsvoorstel nog geen kracht
van wet heeft gekregen, waarna de besluiten na inwerkingtreding van de
wet dankzij de terugwerkende kracht alsnog rechtsgeldig zullen zijn
geworden, zo vragen de leden van de VVD-fractie? Artikel XI voorziet in de
flexibiliteit om de inwerkingtreding van een onderdeel van de wet uit te
stellen, achterwege te laten of bijvoorbeeld terugwerkende kracht te
verlenen. Kan de regering per artikel uiteenzetten wat de verschillende
momenten van gewenste inwerkingtreding zijn, ook gezien het feit dat er
op dit moment een concept terugtrekkingsakkoord op tafel ligt, zo vragen
de leden van de VVD-fractie. Zijn er onderdelen die komen te vervallen
wanneer het terugtrekkingsakkoord wordt aangenomen? Kan de regering
tevens bevestigen dat de Verzamelwet Brexit vervalt indien de uittreding
van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie wordt herroepen?
De leden van de PVV-fractie vragen de regering waarom besloten is om
alleen de toelichting aan te passen ten aanzien van de terugwerkende
kracht, maar niet de wetstekst zelf?
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van artikel XI van de
Verzamelwet Brexit. In het tweede lid lezen deze leden dat in het koninklijk
besluit kan worden bepaald dat de Verzamelwet Brexit of onderdelen
daarvan terugwerken. Is de regering het eens dat bepalingen met
terugwerkende kracht in principe op gespannen voet staan met het
rechtszekerheidsbeginsel en om die reden terughoudend moeten worden
toegepast? Kan de regering toelichten waarom ook hier gekozen is voor
een ongeclausuleerde bevoegdheid en deze niet begrensd is? Ook vragen
deze leden een verduidelijking op de relatie tussen het tweede en het
derde lid van dit artikel, aangezien deze op ingewikkelde wijze met elkaar
samenhangen. Tevens vragen de leden van de D66-fractie of het klopt dat
of en hoe er terugwerkende kracht wordt verleend en in welke mate,
alleen de regering bepaalt? Hoe verhoudt dit zich tot het primaat van de
wetgever?
De leden van de fracties van GroenLinks en PvdA vragen zich af wat er
exact bedoeld wordt in artikel XI? Kunnen Ministers straks terugwerkende
kracht geven aan al hun maatregelen zolang de Brexit-wet in werking is?
De leden van de SP-fractie vragen zich bij dit artikel af hoe de eerste twee
leden zich tot elkaar verhouden. In het eerste lid wordt vastgesteld dat
deze wet of onderdelen daarvan op verschillende momenten in werking
kunnen treden, terwijl in het tweede lid dat verschillende onderdelen met
terugwerkende kracht kunnen gaan gelden. De leden van de SP-fractie
willen graag helderheid: niet alleen kan het tijdstip van besluit voor
inwerking treden op verschillende onderdelen variëren, maar ook het
tijdstip van inwerkingtreding? De leden van de SP-fractie vragen zich af of
hiermee het principe van de rechtszekerheid niet in het geding komt?
Bovendien vragen deze leden zich af of hiermee ook weer een niet
noodzakelijk brede bevoegdheidsoverdracht wordt geclaimd?
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen in de memorie van
toelichting dat de regering stelt dat het verlenen van terugwerkende
kracht slechts aan de orde zal zijn in geval vooruitlopend op deze wet
reeds besluiten zijn voorbereid of regelingen zijn opgesteld met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

23

neutraal of begunstigend karakter voor de belanghebbende hoewel daar
op dat moment nog geen wettelijke basis voor bestond. De terugwerkende kracht strekt er in dat geval toe de genomen maatregel alsnog van
een deugdelijke wettelijke basis te voorzien. De eventuele verlening van
terugwerkende kracht aan onderdelen van dit voorstel zal gemotiveerd
worden bij het inwerkingtredingsbesluit. Terugwerkende kracht staat
vrijwel altijd op gespannen voet met het rechtszekerheidsbeginsel en
dient om die reden steeds zo terughoudend mogelijk te worden
toegepast. De leden van de fractie van de ChristenUnie betwijfelen of de
memorie van toelichting ten aanzien van terugwerkende kracht van het
wetsvoorstel voldoet aan de elementaire eisen van rechtszekerheid. Deze
leden verzoeken de regering hier nader op in te gaan.
De leden van de fractie van 50PLUS hebben grote moeite met de in dit
artikel opgenomen mogelijkheid van terugwerkende kracht. Vanwege
rechtszekerheid en het vertrouwensbeginsel kan dit middel naar het
oordeel van deze leden slechts in uitzonderlijke gevallen worden
geaccepteerd. Zij zijn het eens met de kritiek zoals geuit in de bijdragen
van de heren Voermans en De Lange. Het verlenen van terugwerkende
kracht kan wel worden toegepast als er sprake is van het dienen van
belangen van burgers (De Lange), maar als er sprake is van regelingen die
(deels) belastend zijn, is dit slechts in uitzonderlijke gevallen acceptabel. In
het onderhavige artikel is geen sprake van clausering. Daarnaast is het de
leden van de fractie van 50PLUS niet duidelijk wat nu precies de relatie is
tussen het tweede en derde lid van dit artikel. Verder vragen deze leden
zich af waarom de memorie van toelichting op basis van het advies van
de Raad van State aangeeft dat terugwerkende kracht bij voor belanghebbenden belastende bepalingen niet de bedoeling is, terwijl de wetstekst
niet in die zin is gewijzigd.
De leden van de SGP-fractie lezen dat met de wijze waarop inwerkingtreding in het voorstel geregeld wordt, voorzien wordt in flexibiliteit om
de inwerkingtreding van een onderdeel daarvan uit te stellen of
achterwege te laten. Voor welke delen van het wetsvoorstel valt met
zekerheid te voorspellen, dan wel met een zekere waarschijnlijkheid te
voorzien, dat zij in het geval van een cliff edge Brexit vanaf 30 maart 2019
onverwijld in werking treden, en welke delen van het wetsvoorstel
vereisen daarentegen nadere aanpassing of invulling, zo vragen deze
leden?
III. RONDETAFELGESPREK
Bij het rondetafelgesprek over de Verzamelwet Brexit op woensdag
5 december jl. waren professor de Lange en professor Voermans
aanwezig. Na het rondetafelgesprek heeft professor de Lange een
wetenschappelijk factsheet over de constitutionele aspecten van Verzamelwet Brexit naar de Kamer gestuurd waarin hij concludeert dat de
machtigingen in artikel VII en artikel X van het wetsvoorstel constitutioneel problematisch zijn. Ook schrijft hij dat er onvoldoende zicht bestaat
op de risicoanalyses die aan het wetsvoorstel ten grondslag liggen. De
leden van de VVD-fractie vragen de regering om een appreciatie per
onderdeel van het factsheet. Ook professor Voermans heeft na het
rondetafelgesprek een gewijzigd wetenschappelijk factsheet over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

24

constitutionele aspecten van Verzamelwet Brexit naar de Kamer gestuurd.
Ook hier vragen de leden van de VVD-fractie per onderdeel om een
kabinetsappreciatie.
De voorzitter van de vaste commissie,
Van Oosten
De adjunct-griffier van de vaste commissie,
Buisman

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 084, nr. 7

25