Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

205
Vragen van het lid Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk) aan de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid naar aanleiding van de uitzending van Medialogica
Motivaction (ingezonden 30 juli 2015).
Antwoord van Minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 6 oktober 2015) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2014–2015, nr. 3241
Vraag 1
Bent u bekend met de uitzending «Medialogica Motivaction»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3, 4, 5, 6 en 7
Vindt u dat u erin bent geslaagd om, zoals een van uw ambtenaren aangaf2,
met het interview bij NU.nl3 te realiseren dat het Motivaction-onderzoek geen
hype zou worden?
Hoe waardeert u de woorden van journalisten van de Volkskrant en NU.nl,
dat het Motivaction-onderzoek slechts nieuwswaarde verkreeg, doordat u er
in het interview met NU.nl een waardering aan heeft toegekend? Is dit feit in
overeenstemming met het door uw ambtenaar geuite doel (zie vraag4 om van
het onderzoek geen hype te maken?
Deelt u de mening dat het Motivaction onderzoek juist doordat u heeft
besloten er in interviews een waardering aan toe te kennen, een hype is
geworden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, deelt u dan de mening dat dit
Turks-Nederlandse jongeren onnodig heeft beschadigd?
Onderschrijft u de woorden van Motivaction-directeur Pieter Paul Verheggen5,
waaruit blijkt dat Motivaction tegen de publicatie gekant was en dit aan uw
ministerie heeft laten blijken: «Maar om het daarna aan het grote publiek en
aan de media te presenteren, zonder dat je daar de duiding aan kan geven
die het misschien nodig heeft, dat vonden wij niet verstandig en dat hebben
wij ook bevestigd aan hem. {...} Wij hebben heel duidelijk laten weten, dat wij
1

http://www.human.nl/medialogica/speel.VPWON_1234431.html
http://www.human.nl/medialogica/speel.VPWON_1234431.html
3
http://www.nu.nl/politiek/3925730/asscher-noemt-opvatting-turkse-jongeren-verontrustend.html
4
http://www.nu.nl/politiek/3925730/asscher-noemt-opvatting-turkse-jongeren-verontrustend.html
5
http://www.human.nl/medialogica/speel.VPWON_1234431.html
2

ah-tk-20152016-205
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

vonden dat we aanvullend onderzoek moesten doen»? Zo ja, waarom heeft
FORUM dan het Motivaction-onderzoek naar buiten gebracht, ondanks dat het
onderzoek meer duiding nodig had? Zo nee, waarom niet?
Is uw uitspraak in een persconferentie daags na de publicatie van het
Motivaction-onderzoek, «Laten we hopen dat het onderzoek totaal verkeerd is,
maar ik ben daar nog niet van overtuigd»6, te rijmen met het feit dat de
directeur van Motivaction, de uitvoerder van het onderzoek, daarvoor uw
ministerie heeft laten weten tegen publicatie te zijn, omdat er aanvullend
onderzoek nodig was?
Waren de kanttekeningen die te plaatsten zijn bij de omstandigheden van het
Motivaction-onderzoek, de vraagstelling van het onderzoek en de representativiteit van het onderzoek, zoals door wetenschappers7 en recentelijk door
Labyrinth geuit, vóór de publicatie van het onderzoek bij u bekend? Waarom
heeft, ondanks deze te plaatsen kanttekeningen, FORUM het onderzoek toch
gepubliceerd en heeft u er interviews over afgegeven?
Antwoord 2, 3, 4, 5, 6 en 7
Ik heb met een groot aantal Turks Nederlandse jongeren gesproken na
bekendwording van de resultaten van de peiling van Motivaction. Ik heb met
hen gesproken over hun verontwaardiging en onbegrip naar aanleiding van
het beeld dat uit deze peiling naar voren kwam en van mijn kwalificatie van
de resultaten als «verontrustend». Jongeren gaven aan hoe zij in hun
persoonlijke leven werden aangesproken of aangekeken op een beeld
waarmee zij zich op geen enkele manier wilden en konden identificeren.
Ik sprak ook jongeren die grote vraagtekens hadden bij de verkenning van
Motivaction, maar de zorgen over Turks Nederlandse jongeren deelden die ik
heb uitgesproken in onder meer het interview met NU.nl; zorgen over het in
zichzelf gekeerd zijn van de Turks-Nederlandse gemeenschap en gevoelens
van vervreemding van de Nederlandse samenleving onder de TurksNederlandse jeugd. Zij hebben de peiling aangegrepen om met mij het
gesprek aan te gaan over hoe we gezamenlijk problemen met betrekking tot
negatieve beeldvorming en problemen onder deze jongeren beter kunnen
aanpakken. Mijn waardering voor deze openheid en assertiviteit is groot.
Het beeld dat in de uitzending van Medialogica wordt neergezet, namelijk dat
deze peiling en mijn reactie hierop onderdeel zouden zijn van een of andere
vooropgezette negatieve strategie, ben ik ook bij een aantal jongeren
tegengekomen. Dit beeld is echter onjuist en draagt bij aan het versterken
van gevoelens van vervreemding en uitsluiting bij deze jongeren, en aan de
suggestie dat de Nederlandse overheid hen in de steek laat.
Op 31 oktober 2014 ben ik door Forum op de hoogte gesteld van de
resultaten van de peiling van Motivaction. Forum was opdrachtgever, ik ben
niet betrokken geweest bij enig aspect van totstandkoming en uitvoering van
deze peiling. De resultaten waren zodanig opvallend en verontrustend dat op
3 november ambtenaren van mijn ministerie en de NCTV de resultaten van
de peiling besproken hebben met Forum en Motivaction. Motivaction en
Forum is om een toelichting gevraagd: over de werving, de vraagstelling en
de duiding.
Tijdens het overleg bleek de noodzaak om meer duidelijkheid te verkrijgen
over de interpretatie van de vragen en de mogelijke invloed van het moment
van enquêtering. Hier werd ook de behoefte aan aanvullend onderzoek
aangegeven en door alle partijen onderstreept. Aanwezige partijen deelden
de opvatting dat vanwege de informatieplicht aan de Kamer het aanhouden
van dit onderzoek tot vervolgonderzoek was afgerond geen optie was. Er zijn
geen signalen afgegeven door beide partijen waaruit is gebleken dat zij tegen
openbaarmaking waren alvorens eerst aanvullend verdiepend onderzoek te
doen. Forum, opdrachtgever van deze peiling, heeft vervolgens op 11 november 2014 de resultaten gepubliceerd.
Met het interview dat ik aansluitend aan de publicatie aan NU.nl heb gegeven
heb ik geprobeerd de te verwachten berichtgeving in goede banen te leiden
en hieraan richting te geven door direct vervolgonderzoek aan te kondigen.
De inschatting dat mijn optreden een hype heeft gecreëerd die anders niet
ontstaan zou zijn, deel ik niet.

6
7

http://www.human.nl/medialogica/speel.VPWON_1234431.html
http://www.human.nl/medialogica/speel.VPWON_1234431.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 8 en 9
Kunt u een overzicht geven van welke mensen en instanties inzage hebben
gehad in het Motivaction-onderzoek vóór de publicatie ervan door FORUM?
Kunt u een overzicht geven van hoe het besluit om het Motivactiononderzoek naar buiten te doen komen tot stand is gekomen? Welke mensen
of instanties waren hierbij betrokken, wat was het tijdsverloop en wat was de
rol van de betrokkenen?
Antwoord 8 en 9
Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik u naar het antwoord op
bovenstaande vragen en het feitenrelaas dat u op 26 november 2014 is
toegestuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 824, nr. 81).
Vraag 10
Wat was, gezien het feit dat de directeur van Motivaction aan uw ministerie
heeft laten weten tegen publicatie te zijn, de rol van uw ministerie bij de
publicatie van het Motivaction-onderzoek?
Antwoord 10
Motivaction heeft het ministerie voor zover ik heb kunnen nagaan niet laten
weten tegen publicatie van de peiling te zijn.
Vraag 11
Hoe waardeert u de woorden van Motivaction-directeur Verheggen, dat niet
alle Turks-Nederlandse jongeren de kans hebben gehad deel te nemen aan
het onderzoek en dat de resultaten dus niet representatief zijn voor heel
Nederland? 1) Waarom sprak u in het NU.nl interview8 en andere interviews,
ondanks deze kanttekening bij de representativiteit van het onderzoek, dan
over Turks-Nederlandse jongeren in zijn algemeenheid? Deelt u de mening
dat u hierdoor Turks-Nederlandse jongeren onnodig heeft gestigmatiseerd?
Antwoord 11
Motivaction heeft voor publicatie geen signaal afgegeven over gebrekkige
representativiteit van de peiling. Dit is informatie die ik ten tijde van
publicatie en het interview aan onder meer NU.nl niet had.
Het is te betreuren dat de kwaliteit van de Motivactionverkenning onder de
maat was. Dat staat niet alleen een goed inhoudelijk debat over dit belangrijke onderwerp in de weg, maar heeft er ook toe geleid dat TurksNederlandse jongeren zich onterecht aangesproken en apart gezet voelden.
Vraag 12
Wat was de reden dat FORUM het Motivaction-onderzoek op de datum
11-11-2014 heeft gepubliceerd? Waarom heeft u op deze datum een interview
over het onderzoek doen uitkomen op NU.nl?
Antwoord 12
Na bekendwording van de resultaten van de peiling begin november 2014 is
door mijn ministerie aan Forum verzocht de publicatie te bespoedigen zodat
hierover tijdens het Algemeen Overleg van 12 november 2014 direct met uw
Kamer het debat gevoerd kon worden.
Voor mijn overweging om bij de publicatie een interview aan NU.nl te geven
zie het antwoord op vraag 2 t/m 8.
Vraag 13 en 14
Wat bedoelt u met uw uiting in uw flutbrief van 25 september 20149 «Het
onderzoek heeft niet de resultaten opgeleverd die ik voor ogen had»? Welke
resultaten had u dan wel voor ogen?
Komt het vaker voor dat beleidsmakers onderzoek slechts van waarde achten
als het onderzoek de uitkomsten heeft die de beleidsmaker voor ogen heeft?

8
9

http://www.nu.nl/politiek/3925730/asscher-noemt-opvatting-turkse-jongeren-verontrustend.html
Kamerstuk 32 824, nr. 75

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Antwoord 13 en 14
De passage die u noemt betreft het onderzoek «Turkse islam; Actualisatie van
kennis over Turkse religieuze stromingen en organisatie in Nederland» van
Sunier en Landman. Hierin wordt onderzocht welke rol de verschillende
Turkse stromingen en organisaties spelen in de integratie van Turkse
Nederlanders. Aanleiding voor dit onderzoek was de constatering in het
SCP-rapport «Dichter bij elkaar» uit 2012 dat de Turkse gemeenschap in
vergelijking met andere minderheidsgroepen meer in zichzelf gekeerd is.
Het onderzoek heeft niet de resultaten opgeleverd die ik voor ogen had
omdat het geen helder antwoord op de gestelde onderzoeksvragen heeft
gegeven. Op de vragen met betrekking tot het afstand nemen van de
Nederlandse/westerse gewoonten, normen en waarden en de invloed hierop
vanuit Turkije is geen duidelijk antwoord verkregen. Dat betekent echter niet
dat ik ontevreden ben omdat de uitkomsten te positief of te negatief zouden
zijn.
In mijn brief van 3 juni jl. heb ik aangegeven hoe ik het vervolg voor ogen zie
(TK 32 824, nr. 94); ik ben met de Turkse religieuze organisaties en stromingen in gesprek gegaan en ik zal de komende jaren »het contact zo vormgeven
dat zowel samenwerking als een kritische dialoog mogelijk is. Ik zie het als
mijn taak om organisaties aan te spreken op hun rol bij integratie; de TRSO’s
hebben hiervoor hun begrip uitgesproken.
Vraag 15
Houdt het feit, dat u aangeeft dat het onderzoek niet de resultaten heeft
opgeleverd die u voor ogen had, verband met het feit dat FORUM het
Motivaction-onderzoek daags voor het Algemeen overleg integratieonderwerpen van 12-11-2014 (en ondanks het verzoek van de directeur van Motivaction
om het onderzoek niet naar buiten te brengen) naar buiten heeft doen
komen? Had u de resultaten van het Motivaction-onderzoek nodig om uw
bijdrage in dat overleg van meer onderbouwing te voorzien en heeft u deze
gang van zaken geregisseerd?
Antwoord 15
Zie het antwoord op vraag 12.
Voor mijn reactie op de suggestie dat er sprake zou zijn van het «regisseren»
van de peiling van Motivaction verwijs ik u naar het antwoord op vraag 2
t/m7.
Vraag 16
Waarom heeft u ervoor gekozen om het Motivation-onderzoek wel breed uit
te meten in de media en ander, genuanceerder, onderzoek (Sunier &
Landman10; Staring et al.11 niet? Had u met het noemen van deze (wel
betrouwbare!) onderzoeken de beeldvorming niet kunnen bijstellen? Zo ja,
waarom heeft u dat dan niet gedaan?
Antwoord 16
De onderzoeken van Sunier en Landman en van Staring et al. zijn niet
vergelijkbaar met de peiling van Motivaction. In beide onderzoeken is niet
gekeken naar eventuele sympathie voor gewelddadig extremisme of naar
mogelijke radicalisering onder Turks-Nederlandse jongeren. Deze onderzoeken konden daarom niet bijdragen aan het duiden van de bevindingen uit de
peiling van Motivaction.
Voor mijn overweging om bij de publicatie een interview aan NU.nl te geven
zie het antwoord op vraag 2 t/m 8.

10

http://www.fsw.vu.nl/en/Images/TRSO%20rapport%20SunierLandman%202014_tcm31–
421419.pdf
11
http://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/integratie-en-radicalisme-onder-turkse-nederlandersen-turkse-duitsers.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

Vraag 17 en 18
Heeft u de gang van zaken betreffende de publicatie van het Motivactiononderzoek en de betrokkenheid van uw ministerie geëvalueerd? Zo ja, bent u
bereid de resultaten van deze evaluatie met de Kamer te delen en wat zult u,
op basis van deze evaluatie, in de toekomst anders doen? Zo nee, waarom
niet?
Bent u bereid een extern en onafhankelijk onderzoek (in de vorm van een
procesanalyse, als aanvulling op de inhoudelijke analyse van Labyrinth) in te
stellen naar de gang van zaken rond het ontstaan en het publiceren van het
Motivaction-onderzoek? Zo ja, op welke termijn bent u voornemens dit te
doen en de uitkomsten hiervan met de Kamer te delen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 17 en 18
Op 26 november 2014 heb ik uw Kamer een chronologisch feitenrelaas
gestuurd over de totstandkoming en publicatie van de Motivactionpeiling.
Hierin heb ik uiteengezet hoe de peiling tot stand is gekomen, wat mijn
betrokkenheid hierbij was en wat de overwegingen van alle betrokken
partijen waren, waaronder die van mijzelf, om de peiling te publiceren. Dit
relaas is voor zover ik kan beoordelen nog steeds actueel. In de beantwoording van deze Kamervragen vindt u aanvullende toelichting, zoals op mijn
overwegingen om de te reageren op de resultaten van de peiling. Een extern
onderzoek vind ik daarom niet zinvol.
Vraag 19, 20, 21 en 22
Deelt u de mening dat de angst voor islamitische Nederlanders door het
Motivaction-onderzoek is versterkt? Is dit effect nadelig voor de doelen van
uw taken als Minister die ook voor integratie verantwoordelijk is?
Hoe waardeert u de uitspraken van een vertegenwoordiger van de organisatie
Turks-Nederlands Tegengeluid12, dat het onderzoek ertoe heeft geleid dat ze
«treden omlaag ging op de maatschappelijke ladder»? Hoe verhoudt dit zich
tot uw integratieagenda?
Bent u bereid de maatschappelijke gevolgen, zoals de mogelijke stigmatisering van Turks-Nederlandse jongeren en de vergrote angst voor de islam, van
de publicatie van het Motivaction-onderzoek te onderzoeken? Zo ja, wanneer
bent u voornemens dit te doen en op welke termijn stelt u de Kamer hiervan
op de hoogte? Zo nee, waarom niet?
Bent u van mening dat door de resultaten van het Motivaction-onderzoek
Turks-Nederlandse jongeren worden beperkt op de arbeidsmarkt en bij het
vinden van een stage? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 19, 20, 21 en 22
Ik betreur dat de kwaliteit van de Motivactionverkenning onder de maat was.
Turks Nederlandse jongeren voelen zich hierdoor persoonlijk geraakt en
voelen zich onterecht aangesproken en apart gezet. De verontwaardiging
hierover begrijp ik, zeker gezien het feit dat de peiling achteraf onbetrouwbaar is gebleken.
Een onderzoek naar de effecten van de peiling van Motivaction op de
maatschappelijke positie van Turks-Nederlandse jongeren vind ik niet zinvol.
Wel wil ik weten hoe het gaat met deze jongeren. Begin 2016 verschijnt het
Survey Integratie Minderheden (SIM) van het SCP, een grootschalig representatief integratieonderzoek, waarin een gedegen en feitelijk beeld van de
positie van deze jongeren in de Nederlandse samenleving wordt gegeven.
Vraag 23
Bent u bereid voor de stigmatisering en belemmering van Turks-Nederlandse
jongeren op de arbeids- en stagemarkt door de publicatie van het Motivaction
onderzoek excuses aan te bieden aan de Turk-Nederlandse jongeren? Zo nee,
waarom kunt u dit zelf reflecterend vermogen niet opbrengen?
Antwoord 23
Ik ben geen opdrachtgever van de verkenning en ben inhoudelijk niet bij de
verkenning betrokken geweest. Ik laat het aan Motivaction over of zij wel of
niet excuses willen maken.
12

http://www.human.nl/medialogica/speel.VPWON_1234431.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5

Vraag 24
Vindt u, zoals u in een radiointerview aangaf, nog steeds dat «de heren (Kuzu
en Öztürk) in complottheorieën» denken13? Zo ja, is dit zo omdat u het gevoel
heeft dat ze u door hebben en heeft u hiermee het debat proberen af te
leiden van uw rol?
Antwoord 24
Ik zie het als mijn opdracht om een bijdrage te leveren aan de integratie van
mensen met een migratiegeschiedenis in de Nederlandse samenleving. Het in
de hand werken van wantrouwen en polarisatie is hiermee niet in lijn.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Van
Weyenberg (D66), ingezonden 8 juli 2015 (vraagnummer 2015Z13835)

13

https://www.facebook.com/DenkNL/videos/vb.1550088745275913/1612981418986645/
?type=2&theater

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

6