Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 1230

VERSLAG VAN EEN TECHNISCHE BRIEFING
Vastgesteld 26 mei 2021
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
12 mei 2021 gesprekken gevoerd over update coronavirus.
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Agema
De griffier van de commissie,
Esmeijer

kst-25295-1230
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

1

Voorzitter: Agema
Griffier: Bakker
Aanwezig zijn dertien leden der Kamer, te weten: Agema, Van Baarle, Van
den Berg, Bikker, Van Esch, Gündoğan, Kuiken, Kwint, Paternotte,
Pouw-Verweij, Stoffer, Aukje de Vries en Westerveld,
alsmede de heer Kuipers, de heer Van Dissel en de heer Van Delden.
Aanvang 12.00 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag. Ik open deze technische briefing over de coronacrisis die
wordt georganiseerd door de commissie VWS. We krijgen vandaag
allereerst een update van de heer Ernst Kuipers, voorzitter van het
Landelijk Netwerk Acute Zorg. Daarna volgen de heer Van Delden,
programmadirecteur vaccinatie COVID-19 van het RIVM, en de heer Van
Dissel, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM. Ik
heet mijn collega’s van harte welkom: de heer Paternotte van D66,
mevrouw Westerveld van GroenLinks, mevrouw Kuiken van de PvdA,
mevrouw Gündoğan van Volt, mevrouw Van Esch van de Partij voor de
Dieren, mevrouw Bikker van de ChristenUnie, de heer Van Baarle van
DENK, mevrouw De Vries van de VVD, mevrouw Pouw-Verweij van JA21
en de heer Stoffer van de SGP. Mijn naam is Fleur Agema. Ik ben
fungerend voorzitter van deze commissie en zal aan het einde nog een
vraag stellen, mocht daar tijd voor zijn.
We hebben minder deelnemers aan de technische briefing vandaag,
omdat in de plenaire zaal tegelijkertijd het debat plaatsvindt over de
informatie, maar ik vind de opkomst toch nog behoorlijk groot. Ik stel voor
dat we bij de drie sprekers twee vragen doen. Mocht u een verduidelijkende vraag hebben bij een sheet, dan laat ik dat natuurlijk toe, maar er is
wel een verschil tussen een inhoudelijke vraag naar aanleiding van een
sheet en een verduidelijkende vraag. Ik denk dat we dat verschil allemaal
wel weten. Bij een inhoudelijke vraag is het toch echt de bedoeling dat u
die tot het laatst bewaart. Ben ik nog iets vergeten? O, de presentaties zijn
te vinden op de website van de Tweede Kamer. Dan mag ik als eerst het
woord geven aan de heer Ernst Kuipers.
Blok 1
Gesprek met:
– de heer Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg
De heer Kuipers:
Dank u wel. Ik zal proberen in een keer zo duidelijk mogelijk te zijn met
een aantal dia’s. Deze dia toont om te beginnen de dagelijkse instroom in
de ziekenhuizen, weergegeven vanaf 22 februari. Dat was het laagste punt
tussen een tweede golf en wat we later een derde golf zijn gaan noemen.
In de doorgetrokken lijn toont de dia telkens het driedaagse gemiddelde in
de instroom. Neem bijvoorbeeld het punt helemaal links, net boven de
150. Dat betrof de opnames van die dag, de dag daarvoor en de dag
daarvoor. Het gaat dus om de opnames over 72 uur en dat gedeeld door
3. Dat delen door drie is vanwege de vele pieken en dalen en de grote
variaties tussen dagen. Het is nog steeds een grillige lijn, maar je haalt het
er iets uit. Dan zien we dat we lange tijd, van 22 februari tot 22 april, dus
twee maanden lang, een continue stijging hebben gehad met 22 april als
hoogste punt. Vanaf 22 april was er in eerste instantie een stabiel niveau,
een afvlakking. Daarna zien we tot nu – dit zijn de data tot en met
gisteren – echt een verdere daling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

2

Mevrouw Pouw-Verweij (JA21):
Ik begin meteen al met een verduidelijkende vraag. Gaat het hier allemaal
om nieuwe opnames, of zitten bij de ic-opnames ook mensen die van
binnen het ziekenhuis, bijvoorbeeld van een klinische afdeling, naar de ic
zijn opgenomen, of zijn ze allemaal van buitenaf?
De heer Kuipers:
Het zijn nieuwe opnames. Dit zijn de landelijke cijfers.
De vorige dia toonde de getallen tot en met gisteren. Hier ziet u eigenlijk
precies dezelfde cijfers, namelijk kliniek en ic-opnames bij elkaar, maar nu
als weekgemiddelde. Dat haalt dat grillige er iets uit. Dan zien we vanaf
begin januari eerst een daling en daarna een stijging. Dan bereiken we
lange tijd een soort plateau met de hoogste pieken in de periode van
18 april tot 1 mei, twee weken lang, met cijfers van 311 en 312. Afgelopen
week tot en met afgelopen zaterdag zien we voor het eerst echt een daling
van 312 naar 275. Dat percentage, die 20% daling is de afgelopen periode
een aantal keren voorbij gekomen. Dit was een daling van 12%. Dit was
tot en met afgelopen zaterdag. Ik kan u vertellen: ook als we de getallen
van de afgelopen vier dagen bekijken – dus dat is nog geen complete
week, vandaar dat ik het hier nog niet toegevoegd heb – zien we dat de
gemiddelde instroom 239 was. Dat is dus nog weer beduidend lager, als je
dat afzet tegen die piek van de week 22 en 23 april, met 312 opnames. Dan
zit je qua instroom inderdaad op die ruim 20% daling. Als je vanaf 312 die
20% naar beneden gaat, zit je op 250. Daar zitten we de afgelopen dagen
net onder. Het is nog een incomplete week, maar het geeft in elk geval een
indicatie dat die curve zich verder voortzet.
Dat vertaalt zich dan in de ziekenhuisbezetting. Dat gebeurt altijd met een
vertraging. U moet zich voorstellen dat een besmetting van vandaag een
mogelijke ziekenhuisopname over een week en een mogelijk ziekenhuisontslag, afhankelijk van kliniek en ic, over twee tot zes weken is. Dus
daarom is er altijd een vertraging. Eerst zie je de besmettingen naar
beneden gaan, dan de ziekenhuisinstroom en dan de ziekenhuisbezetting.
De daling in de ziekenhuisbezetting zoals die hier is weergegeven, is, zoals
ik zei, die van zijn klinieken en ic’s in heel Nederland bij elkaar. We zagen
de afgelopen week, tot en met zaterdag, voor het eerst in tijden echt een
evidente daling. Tot en met gisteren stond het op 0, maar ik kan u
vertellen dat de bezetting in de afgelopen 24 uur met 135 patiënten verder
naar beneden gegaan is. Dat zijn de getallen die ik zojuist gekregen heb.
Dat betekent dat je helemaal rechts, bij die nul, «min 5,4%» zou kunnen
neerzetten voor de afgelopen vier dagen. Ik zeg opnieuw: het is nog een
incomplete week, maar het toont aan dat de trend zich voortzet. Dat is
gunstig.
Deze afbeelding toont vanaf het begin van de eerste golf, ruim een jaar
geleden, het totaal aantal covidpatiënten in de ziekenhuizen. In blauw ziet
u de patiënten op een klinisch bed, in oranje die op een ic-bed, met de
kanttekening dat voor de eerste golf, in het begin, het aantal klinische
patiënten nog niet exact werd bijgehouden en een aanname is. Maar dat
geldt alleen maar voor het blauwe stukje helemaal links in de curve. Sinds
later hebben we dat iedere dag precies bijgehouden.
Dan valt om te beginnen op dat de tweede golf, zoals u weet, al heel lang
duurt, maar dat we daarbij ook al lang op een stabiel hoog niveau zitten.
Eigenlijk liggen er al vanaf ongeveer begin oktober 1.500 of meer
covidpatiënten in de ziekenhuizen. Als u nog iets verder op de getallen
inzoomt, kunt u ook zien dat die oranje band helemaal rechts, het aantal
ic-patiënten, tegenwoordig een groter deel van het totaal vormt dan
bijvoorbeeld in de maanden oktober tot januari. Een belangrijke reden
daarvoor is dat tegenwoordig in het hele land veel covidpatiënten langer
thuisgehouden worden of eerder met ontslag gaan. Dat geldt natuurlijk
niet voor de ic-patiënten. Naar rato hadden we in het verleden 23% tot
25% op de ic en tegenwoordig zit dat meer tussen de 30% en 33% op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

3

ic. Dat is dankzij de grote inspanning van huisartsen, wijkverpleging en
ook vvt-instellingen die patiënten eerder overnemen.
Daarbij zijn we onveranderd iedere dag bezig met spreiden. Dit is een
ontzettend druk plaatje, maar dit is één momentopname van hoe zo’n
spreidingsbeeld tussen de regio’s eruitziet. Helemaal links in beeld ziet u
alle acutezorgregio’s in Nederland. Het zijn er tien, waarbij de twee
Noord-Hollandse bij elkaar opgeteld zijn.
U ziet dan in de tweede kolom de verdeelsleutel. Dat is het aantal bedden
dat men in die regio heeft naar rato van het totaal. Dus het telt bij elkaar
op tot 100%. Zo verdelen we. Dit is een beeld van de ic-patiënten tijdens
een momentopname gisterochtend om 11.00 uur. Op dat moment waren
er 748 ic-patiënten met covid. Als u kijkt naar die derde kolom van rechts,
ziet u naar rato de over- en onderbezetting per regio op dat moment, één
moment. Op basis daarvan verspreiden we. Dus regio’s die overbezet zijn,
proberen we te ontlasten, en regio’s die onderbezet zijn, vragen we of ze
een patiënt kunnen overnemen. Dit is de continue dynamiek. Dus als ik
hier een beeld laat zien met plussen en minnen, moet u zich realiseren dat
het in de middag of de volgende dag al weer anders kan zijn. Deze
beelden worden dus nu bijna realtime iedere keer geüpdatet. Tot zover
even wat betreft de situatie puur ten aanzien van het aantal covidpatiënten.
Tegelijkertijd monitoren we – de Nederlandse Zorgautoriteit, de GGD
GHOR en het Landelijk Netwerk Acute Zorg, al die acutezorgregio’s – de
situatie overall in de zorg: de patiënten in ziekenhuizen, ook non-covid, de
drukte in de verpleeghuizen, et cetera. Er komt nu een wekelijkse monitor,
ook met dagelijkse updates. Dit is slechts een heel beperkt aantal plaatjes
daarvan. U ziet dan het aantal verwijzingen van patiënten – let even op –
keer 1.000, die zijn verwezen in het jaar 2019 en in 2020–2021. We zien dan
dat in de afgelopen periode, met weer een hoge druk in die derde golf van
het aantal covidpatiënten, het aantal verwijzingen – dat betreft dus de
capaciteit in de ziekenhuizen voor het zien van non-covidpatiënten – weer
onder het niveau ligt. Dat geeft aan dat dat straks ingehaald moet worden.
Op de volgende sheet toon ik een ontzettend druk plaatje. Het gaat niet
om de details, maar om te laten zien dat we daar tegenwoordig gewoon
nauw op sturen. Dit zijn data die per acute zorgregio en op landelijk
niveau verzameld zijn door de Nederlandse Zorgautoriteit. U kunt die data
zien op de bovenste lijn in die hele drukke kruistabel, met daaronder de
tien acute zorgregio’s. Voor een hele rits aan aandoeningen is door de
Nederlandse Zorgautoriteit gekeken naar wachttijden in absolute lengte.
Ook is weergegeven of ze toenemen of afnemen. Het gaat niet om de
individuele kleuren et cetera, maar het biedt ons een tool om nadrukkelijk
te sturen en zo nodig regio’s te ontlasten, bijvoorbeeld bij het overnemen
van covidzorg. Op die manier kunnen we er zo veel mogelijk op sturen dat
toegangstijden voor patiëntencategorieën in de verschillende delen van
het land hetzelfde zijn.
Ziekenhuizen zijn ondertussen wel door de hoge en langdurige druk door
covid, en zeker door de hoge druk overall op klinieken en ic’s, in het hele
land genoodzaakt om operatieprogramma’s af te schalen. Dit zijn de data
uit het laatste portaal. Iedere kleur is daarbij een acute zorgregio. We zien
hierin de afschaling per regio in de tijd. Er wordt ook overlegd tussen
regio’s, zeker als het gaat om specifieke programma’s. Stelt u zich
bijvoorbeeld programma’s voor transplantatie of programma’s voor
openhartchirurgie voor. Om te zorgen dat men elkaar helpt en er geen
patiënten onverantwoord lang op een wachtlijst komen te staan, zitten
centra ook separaat aan tafel. Dat is gewoon in de huidige fase allemaal
passen en meten. U ziet rechts in het tabelletje ook iets staan over de
verzuimcijfers voor personeel op de ic. Dat is 7,4%. Voor personeel in de
kliniek is dat 7,7%. Ook dat monitoren we. Als er verschillen zijn tussen
regio’s, kun je daar ook op sturen om regio’s die op een specifieke
afdeling een hoog ziekteverzuim hebben zo nodig te ontlasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

4

Uit diezelfde monitor komt ook de afschaling van de ok’s voor de
verschillende urgentieklassen naar voren. Hier ziet u dat weergegeven in
de tijd. Het betreft een landelijk plaatje. Ik kan allerlei plaatjes laten zien,
maar in dit plaatje gaat het met name om de zorg die niet per se binnen
zes weken hoeft plaats te vinden, dus met de urgentieklassen 4 en 5. U
ziet eigenlijk dat het nu in vrijwel alle ziekenhuizen in Nederland ten
minste gedeeltelijk en in sommige ziekenhuizen volledig is afgeschaald.
Om daar één voorbeeld bij te geven, ziet u in de deze tabel data van het
Erasmus MC in Rotterdam, het centrum waar ik zelf werkzaam ben, en dus
ook wat data van kan tonen. Wij monitoren, zoals ieder ziekenhuis, de
wachtlijst die we hebben, met specifieke aandacht voor de urgente zorg:
aandoeningen die binnen zes weken na diagnose behandeld moeten
worden. Het gaat hier dan om de operatieve zorg. De oranje doorgetrokken lijn toont in de tijd de toename van het aantal mensen dat op een
wachtlijst staat in het Erasmus MC om binnen zes weken na diagnose
geopereerd te worden. We zien die lijst langzaam toenemen, dus de lijn
stijgt. Dat vertalen we ook voor iedere ingreep naar rato van de
hoeveelheid tijd die het kost en daarmee ook naar een volledige dagsessie
van één ok. Dat is die blauwe balk daaronder. U ziet dan dat wij ondertussen één ok – dit zijn de data van een week geleden – 344 dagen nodig
zouden hebben om deze wachtlijst te adresseren. Daarbij realiseert
iedereen zich natuurlijk dat dit een continuüm is, dus terwijl je daarmee
bezig bent, komen er weer nieuwe patiënten met eenzelfde diagnose bij.
Het is dus niet zo dat we dit 344 dagen doen en dat het dan klaar is; het
gaat tegelijkertijd gewoon door. Dat betekent dus dat je uit kunt rekenen
– dat doet iedereen – wanneer je ic-capaciteit weer naar beneden moet in
je kliniek, om ten minste te zorgen dat je al deze 1.353 mensen binnen zes
weken na diagnose kunt adresseren. Voor ons in het Erasmus MC gold dat
uiterlijk komende zondag een deel van onze ic weer ingezet moet worden
voor iets anders dan covid. We zijn dus ontzettend blij met de dalende
trend, maar het betekent automatisch ook dat je die capaciteit direct voor
iets anders nodig hebt.
Over wat voor diagnoses praat je dan? U ziet hier een aantal willekeurige
voorbeelden. U kent ze ondertussen al wel. Het gaat bijvoorbeeld om
sommige transplantaties en dan met name degene die je kunt plannen,
dus met een levende donor, zoals een nier of lever. Het gaat om bepaalde
hartchirurgie of bepaalde chirurgie voor patiënten met kanker. Vul de
overige voorbeelden maar in. Het is een lange lijst.
Dan komen we helemaal tot slot op de prognose. Dit is het model zoals
we dat vanuit het Landelijk Netwerk Acute Zorg in de afgelopen langere
periode hebben gehanteerd. U ziet in rood het aantal patiënten die
opgenomen werden na besmetting met een Britse variant, in blauw met
de normale variant en in de rode driehoekjes de daadwerkelijke realisatie
op dat moment. Het grijze vlak is de twee lijnen in het model bij elkaar
opgeteld en de rode driehoekjes zijn de realisatie. U ziet dat die realisatie
lang heel nauw gevolgd werd, soms één dag ervoor, soms één dag
erachter, maar dat we in de periode vanaf ongeveer de week van 22 tot
29 april daarvan af beginnen te lopen en gelukkig naar beneden bijbuigen.
De heer Paternotte (D66):
Mag ik een verduidelijkende vraag stellen? Is de verdeling tussen de twee
varianten op basis van het sequencen van de data van alle patiënten of is
het een extrapolering?
De heer Kuipers:
Het is een extrapolering. Dank voor deze vraag. Dit is dus niet op basis
van het sequencen van de data van alle landelijke patiënten, maar het is
een extrapolering op basis van de verwachting van de ontwikkeling. Ik gaf
zonet al die lijst aan van hoeveel capaciteit er is. Dit is natuurlijk de
spreekwoordelijke olietanker. Wij moeten in de ziekenhuizen het volgende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

5

weten. Als wij nu een patiënt plannen voor volgende week maandag voor
bijvoorbeeld een openhartoperatie, dan hebben we daar een ok-team voor
nodig, aansluitend 24 of 48 uur een ic en aansluitend de nodige dagen een
klinisch bed. Dat betekent dat als je iets inruimt, je nu moet weten of je die
capaciteit ook hebt of dat je die nodig hebt voor covid-zorg. Vandaar dat
zo’n model noodzakelijk is.
In zo’n omslagpunt is het altijd lastig om te voorspellen wat er in de
komende periode gaat gebeuren. Dit plaatje borduurt voort op het vorige
model en kijkt naar ziekenhuisbezetting, kliniek en ic, net als in het vorige
plaatje. De oranje bolletjes tonen de realisatie in de afgelopen periode. Die
is hier iets anders weergeven. Iedere stip is namelijk telkens de gemiddelde bezetting van die week, dus de bezetting van de dag waar de stip
staat, plus die van de drie dagen ervoor en de drie dagen erna en daarvan
het gemiddelde. Dan ziet u de trend. We zien nu de afvlakking. Dan zien
we dat als we dat extrapoleren, we de doorgetrokken lijn naar beneden
krijgen, die overigens doorloopt tot ruimschoots in juni. Het stippel- en
streeplijntje geven aan wat er zou gebeuren als door wat voor oorzaak
dan ook – de versoepeling, minder handhaving, vertraging in het
vaccinatieprogramma, et cetera – alsnog het aantal besmettingen en de
R-waarde weer met respectievelijk eerst 5% en dan 10% of 10% en 10%
omhooggaan. Je ziet dat je wat dat betreft niet heel veel ruimte hebt. Zelfs
een lichte opwaartse druk leidt tot een veel langer doorlopende curve.
De voorzitter:
Meneer Van Baarle heeft een verduidelijkende vraag. Meneer Van Baarle,
wat wilde u nog vragen?
De heer Van Baarle (DENK):
Er werd gerefereerd aan de versoepelingen. Daarbij had ik één gedachte.
Ik vroeg me af op welke data exact de voorspellingen in dit model
gebaseerd zijn.
De heer Kuipers:
Dit zijn data op basis van ziekenhuisopnames, net als de vorige.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we naar de vragen die leven. Ik kijk naar de heer
Paternotte. Wilt u meneer Kuipers een vraag stellen of wacht u even met
uw vragen?
De heer Paternotte (D66):
Ik vond het verhaal heel helder en ik wacht even met mijn vragen tot de
volgende spreker.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Westerveld?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, ik heb wel een vraag. Dank voor de heldere presentatie met veel
informatie. Als ik naar de presentatie kijk, dan is het beeld eigenlijk nog
niet heel rooskleurig. Dan zie je dat de druk in de ziekenhuizen nog steeds
hoog is. Dan zie je ook dat het ziekteverzuim volgens mij vrij hoog is. Ik
weet niet precies wat het gemiddeld in de zorg is, maar het ziet ernaar uit
dat de druk heel hoog is. Dan vraag ik me af hoe u, maar ook het
personeel, dan kijkt naar de versoepelingen die zijn aangekondigd. Wat
voor ... Volgens mij is mijn vraag duidelijk.
De heer Kuipers:
Aan de ene kant met begrip, omdat men ook ziet dat de vraag om
versoepeling heel groot is en tegelijkertijd met heel veel voorzichtigheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

6

Vandaar even deze figuur met die lijntjes, ons realiserend dat het een
model is en dat iedere predictie moeilijk is. Maar wat we gewoon nodig
hebben, is echt dat die lijn verder naar beneden gaat. Stabilisatie alleen is
niet goed genoeg. Dat was een reden om even een voorbeeld van één
ziekenhuis uit te lichten, maar ik had iedere andere ziekenhuisbestuurder
in Nederland kunnen vragen om voor zijn of haar ziekenhuis hetzelfde te
vertellen. Dan was het beeld hetzelfde geweest. Dit moet dus echt naar
beneden, niet eens zozeer voor het ziekenhuis, maar voor onze burgers,
onze patiënten. We begrijpen de versoepelingen, maar we geven wel de
volgende kanttekening erbij. Op de huidige plek waar je nu zit, moet je
eerst verder naar beneden en moet het een stabiele lijn naar beneden zijn,
voordat je sneller gaat. Ik heb eerder de vergelijking gemaakt met het
lopen van een marathon. Als dit de komende twee maanden nog even een
marathon is, dan kun je in de eerste tien kilometer van de marathon een
extra sprint doen. Dan ben je sneller bij het tienkilometerpunt, maar het is
maar de vraag of je sneller bij de finish bent. Heel vaak ben je langzamer
bij de finish.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik weet uit eigen ervaring dat een marathon vooral vraagt om vol te
houden, ook al doet het ongelofelijk veel pijn en is het best wel zwaar. En
het gaat langzaam, althans in mijn geval. Maar dat is niet mijn vraag. De
ic’s en de ziekenhuisbezetting wegen we heel erg mee in het wel of niet
versoepelen, maar de kritieke planbare zorg eigenlijk niet. Mijn vraag is:
kunnen we dat volhouden of zouden we daar meer rekenschap van
moeten geven? Mijn tweede vraag daarbij is de volgende. Er is vanuit uw
collega’s een oproep gedaan om, net als voor de pandemie, een crisisaanpak te maken voor de kritieke planbare zorg. Die loopt nu buiten de
pas en wordt niet meer binnen maximaal zes weken ingehaald. Dat wordt
niet meer gered. Bent u daar voorstander van? Zo ja, hoe zouden we daar
invulling aan moeten geven?
De heer Kuipers:
Dank voor deze vraag, want ik deel helemaal de suggestie die u daar in
ieder geval aan mij doet. Wij moeten absoluut die andere zorg meewegen
als een hele belangrijke factor. Dat is cruciaal, omdat er anders een grote
kans is dat als je achteraf een analyse doet, je tot de conclusie komt dat de
gezondheidsschade die men breed opgelopen heeft als gevolg van uitstel
van non-covidzorg groter is dan de gezondheidswinst van het leveren van
covidzorg. Dat klinkt heel tegenstrijdig, maar het gaat om grote aantallen
patiënten. Ik liet dat al even zien met alleen maar de meer dan 1.000
mensen die op een wachtlijst staan in één ziekenhuis. Dus je moet dat
meenemen.
Als je dat doet, als je het benadert als een crisisorganisatie, dan betekent
dat ten minste een paar dingen. Eén. Het is cruciaal om dat niet als één
ziekenhuis of als één regio te doen, maar als Nederland als geheel. De
verbinding die we in het afgelopen jaar gemaakt hebben met de acutezorgregio’s en het Landelijk Netwerk Acute Zorg helpt. De positie die we
hebben in die informatievoorziening, waarbij we met alle hulp van de
Nederlandse Zorgautoriteit en de GGD’s telkens monitoren hoe het overal
gaat met iedere groep en in iedere regio, helpt daarbij ook. Ook dat zou ik
zeker overeind houden. Dat betekent niet het altijd blijven spreiden van
patiënten, maar wel acteren waar nodig. Maak het meer een verplichting
dat die samenwerking gecontinueerd wordt in zo’n acutezorgregio. Dat
hebben we de afgelopen periode uitstekend gedaan, waarvoor veel
complimenten voor mijn collega’s. Als je het zelf heel erg druk hebt, is het
niet gemakkelijk om toch nog de vragen te krijgen: «Zou u mij kunnen
helpen? Zou u een patiënt van mij kunnen overnemen?» Maar dat hebben
we nu meer dan een jaar lang continu gedaan. Ik denk dat we straks echt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

7

goed moeten nadenken over hoe we ervoor zorgen dat dat een automatisme wordt als we dat weer nodig hebben.
Mevrouw Gündoğan (Volt):
Allereerst dank voor uw presentatie. Ik heb een vraag naar aanleiding van
de prognose vanaf nu die hier te zien is. U begint hier bij ongeveer 2.500.
Ik vroeg mij het volgende af. Stel dat wij naar beneden zouden gaan en
nog even de tanden op elkaar houden, om het maar even zo te zeggen, en
we houden twee andere punten aan, namelijk 1.500 en 1.000. Stel dat er
dan iets gebeurt en er kink in de kabel komt, om welke reden dan ook. Is
dat dan voor ons allemaal niet een beter scenario dan het gepresenteerde
scenario? Ik bedoel dat we sturen op een lager getal, waarbij we
überhaupt over versoepelingen durven te praten, die modellen in acht
nemende. Want met twee kinken in de kabel zou dit dadelijk – dat is bij mij
een gedachte – zomaar nog een keer nog verder omhoog kunnen gaan.
De heer Kuipers:
De totale afweging van wat wanneer te doen is niet aan ons. Maar het is
zeker zo dat als je op zo’n hoog niveau zit en je knikt, je heel snel weer
tegen heel hoge niveaus aan zit. Ik schets het even, want het is prachtig.
Het is telkens de dynamiek. Ik liet maar één plaatje zien van een momentopname van gisteren, maar ook vanochtend was er weer even sprake van
de dynamiek van voldoende bedden zoeken voor het aantal patiënten dat
overgeplaatst moet worden. Als dat tegen zo’n hoog niveau aanzit en er,
zoals u dat benoemt, een heel kleine «knik» zit, dan zit je weer op
datzelfde niveau, terwijl je meer speelruimte hebt als je aanzienlijk verder
naar beneden gaat. Dus puur vanuit het ziekenhuisperspectief, zoeken wij
naar de situatie waarbij het echt naar beneden gaat en het onder 2.000,
onder de 1.500 komt en waarbij het aantal ic-patiënten onder de 500 komt,
omdat dat de capaciteit geeft die wij nodig hebben.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ten eerste hartelijk dank voor de presentatie. Ik ben benieuwd of u een
beeld kunt schetsen van het afgelopen jaar. Zijn er nou bepaalde regio’s in
Nederland waar aanzienlijk meer mensen het ziekenhuis in moeten
wegens een coronabesmetting? En zit daar een verschil in? Ik snap dat die
patiënten worden verspreid over het land. Misschien zijn er ook wel
minder ziekenhuisbedden in bepaalde regio’s. Maar ik ben benieuwd of er
een overall beeld is. Zijn er bepaalde regio’s die zwaarder getroffen zijn
dan andere?
De heer Kuipers:
Dat matcht een-op-een met de besmettingen. De overzichten die u ziet per
regio van het aantal besmettingen, zijn een exacte weergave van het
aantal ziekenhuisopnames. Dat heeft natuurlijk met het volgende te
maken. Veel mensen krijgen eerst klachten. Op een gegeven moment
laten ze zich testen. Ze blijven thuis en als ze zieker worden, kruipen ze
onder de wol. Op een gegeven moment wordt een deel van de mensen zo
ziek dat de huisarts geroepen wordt en men naar het ziekenhuis wordt
verwezen. Die verwijzing gebeurt naar een ziekenhuis in de eigen
woonplaats of zo dichtbij mogelijk. Dus daar waar de besmettingen zijn,
zijn ook de ziekenhuisopnames.
Als je kijkt naar de grootste instroom en de grootste uitplaatsende regio’s,
zie je het volgende. Over de hele periode van de tweede en de derde golf,
sinds eind september, zijn de allergrootste uitplaatsende regio’s wat
betreft ic-patiënten de regio’s Noord-Holland. Ik noem Amsterdam. Bij de
klinische patiënten was de grootste regio, qua absoluut aantal, ZuidwestNederland: Rotterdam Rijnmond, Zuid-Holland Zuid. Als je alles bij elkaar
bekijkt, zie je dat de grootste uitplaatsende regio’s de regio’s in de
Randstad waren, dus Noord-Holland, Amsterdam, Leiden, Den Haag,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

8

Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland-Zuid. De grootste ontvangende
regio’s zijn Midden-Nederland, namelijk Utrecht, Amersfoort et cetera, en
Noordoost-Nederland: Groningen, Friesland en Drenthe.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Dank voor de heldere presentatie. Ik heb nog een vraag over de cijfers die
u meer in het begin toonde. Ik vermoed dat niet alle mensen die nu
thuisverpleging ontvangen, wat in het begin van de crisis niet kon, maar
nu wel, daarin zijn meegenomen. Hoe verhoudt zich dat tot de drukte die
in de zorg ervaren wordt? Wordt daar rekening mee gehouden en zouden
we dat niet op een of andere manier terug moeten kunnen zien?
De heer Kuipers:
Dat klopt. Die getallen zitten niet in deze cijfers. Dus als ik het heb over
meer dan 300 instromers – nu zijn het er 275 – voor opname in een
ziekenhuis, zitten die getallen daar niet in. Hetzelfde geldt voor de
bezetting in een ziekenhuis. De huidige cijfers zijn dat er landelijk zo’n 600
patiënten – of meer – thuis worden gemonitord. Dat zijn echt forse
aantallen. Dat zijn niet mensen die af en toe een telefoontje moeten
krijgen, maar dat zijn soms mensen die thuis zuurstofbehandeling krijgen
of ontstekingsremmende medicijnen. Door die ontstekingsremmende
medicijnen lopen ze risico op verhoging van hun bloedsuiker, dus kunnen
ze tekenen gaan vertonen van suikerziekte. Ze krijgen dus een glucosemeter thuis, een bloeddrukmeter, een thermometer en intensieve
monitoring, hetzij door de huisarts en de wijkverpleging, hetzij vanuit het
ziekenhuis. Die mensen tellen we hier niet mee, maar dat is wel degelijk
een andere vorm van intensieve zorg. Voor de betreffende patiënten en
hun omgeving is het aantrekkelijk dat het op deze manier kan, maar het is
ook aantrekkelijk als je het bekijkt vanuit de capaciteit die je in de zorg
nodig hebt. We weten het dus beter te spreiden. Door die samenwerking
kunnen we in feite ook meer patiënten opvangen. Als u vraagt of ik dat
ook in kaart kan brengen, dan is het antwoord daarop: ja, dat kan. Ik weet
het nu van individuele ziekenhuizen. Ik weet het nog niet landelijk, maar
het feit dat ik die 600 weet, komt puur door extrapolatie. De stabiele factor
is het aantal ic-opnames. Als je dat als percentage neemt en je zou het
terugvertalen naar de eerdere percentages, dan kom je op die 600-plus uit.
Dat past wel bij het beeld dat ik van individuele ziekenhuizen heb, die elk
aangeven dat ze individueel 10 tot soms wel 50 patiënten op die manier
monitoren.
De heer Van Baarle (DENK):
Het is een uiterst zorgwekkend beeld dat mensen op dit moment voor
bijvoorbeeld hartchirurgie en kankeroperaties op de wachtlijst staan. Ik
zou daarover graag iets aan de heer Kuipers willen vragen. Ten eerste heb
ik een verhelderende vraag over de wachtlijst van urgente ingrepen
binnen zes weken. Gaat het bij die wachtlijst om mensen die nog binnen
die periode van zes weken vallen maar op een wachtlijst staan, of gaat het
daarbij om een wachtlijst waarbij die zes weken al overschreden zijn? Dan
mijn inhoudelijke vraag. Het gaat alleen al in uw ziekenhuis om 1.300
patiënten en 344 ok-dagen. Voor de covidbezetting zijn er verschillende
scenario’s: een optimistisch scenario, een wat realistischer scenario en
een pessimistisch scenario. Wat is dan uw planning? Als u dat niet voor
het landelijke beeld kunt zeggen, dan wellicht voor uw eigen ziekenhuis. Is
het realistisch om die wachtlijst met urgente ingrepen die binnen zes
weken moeten plaatsvinden op korte termijn te gaan inlopen? Is dat
überhaupt haalbaar, of is daar iets voor nodig?
De heer Kuipers:
Eén. Op die wachtlijst staan mensen die nog binnen zes weken geholpen
kunnen worden. Even voor de verduidelijking: stelt u zich een patiënt voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

9

die vandaag een diagnose krijgt dat er een hartklepvervanging moet
plaatsvinden. Die patiënt moet dan binnen de termijn van zes weken na
nu, die procedure kunnen ondergaan. Op het moment dat er een planning
is voor een operatie over twee weken, en je stelt op dat moment de
operatie uit, dan heb je vervolgens nog vier weken. Dat is de systematiek.
Dus voor deze mensen geldt dat ze overall niet langer dan zes weken op
de lijst moeten staan. De manier waarop je dat adresseert, is de urgentieklasse: iedereen binnen zes weken, maar sommige mensen moet je
binnen een week doen of binnen 24 uur. Dat is dus echt de urgentieklasse
en je kijkt ook naar de meest optimale mix in typen procedures. Zo maak
je zo optimaal mogelijk gebruik van je capaciteit. Ik kan nog veel verder op
de details ingaan, maar dat zal ik niet doen.
Wat is er nodig om dat ook landelijk te doen? Ik kan een voorbeeld
noemen. We hebben vorige week overleg gehad tussen de Nederlandse
transplantatiecentra – deze dia geeft een heel algemeen overzicht – om
voor iedereen even naar de wachtlijst te kijken om te zien waar we elkaar
kunnen helpen. Wat daar voor nodig is, is dat we zo veel mogelijk bij deze
doorgetrokken blauwe lijn blijven en de aantallen gewoon toch binnen
alles wat maar kan zo rap mogelijk doorgaan. Als je deze lijn vasthoudt,
lukt het om dat te adresseren. Als je bijvoorbeeld teruggaat naar zo’n
stippeltjeslijn die daar helemaal bovenin staat, wordt dat voor veel
ziekenhuizen gewoon echt heel lastig.
De voorzitter:
Ik begrijp dat de vraag van de heer Van Baarle ook was: als deze situatie
gelijk blijft, op welke termijn denkt u die achterstand ingelopen te kunnen
hebben?
De heer Kuipers:
De totale achterstand inlopen gaat echt maanden duren. Ik legde het zonet
al enigszins uit. Je hebt deze lijst, maar er is een continue instroom. Je
moet dus en je nieuwe instroom adresseren en de mensen die op de lijst
staan. Je moet dus eigenlijk de periode van je wachtlijst verkorten. Ik zal
een heel gekke vergelijking maken, want ik zie u kijken. Excuseert u mij
voor de vergelijking, maar misschien geeft het een beeld. Vergelijk met
het een bad waar de kraan van openstaat en de afvoer vertraagd is. Op dit
moment is de instroom groter dan de uitstroom. Op een bepaald moment,
als je de afvoer weer openzet – ik geef het alleen maar even als een
vergelijking, want het geeft het misschien weer – blijft de instroom
hetzelfde. Dat is gewoon de vaste diagnose, de aantallen patiënten
jaarlijks met een nieuwe diagnose kanker, met een diagnose van een
hartklepafwijking, met een nieuwe indicatie voor transplantatie. Die
instroom gaat door. Die kraan staat open, maar de doorstroom, de
capaciteit, moet weer groter. Op het moment dat je de doorstroom groter
maakt, bereik je het eerst het niveau – u zag die oranje lijn op een vorige
dia omhooggaan – waarbij je het stabiel houdt en op het moment dat je
sdie die nog groter maakt, maak je die wachtlijst weer steeds kleiner. Dan
staan er minder mensen op. Is het hiermee duidelijk?
De voorzitter:
Zeker maanden, maar moeilijk inschatten.
De heer Kuipers:
Zeker. Het gaat maanden duren. Maar wat we al wel wisten, voor ons
eigen centrum, is dat we als we aan het eind van deze week niet ten
minste een deel van onze ic voor iets anders kunnen inzetten dat niet voor
iedereen die op die lijst staat binnen zes weken redden. We moeten dus
ic-capaciteit anders inzetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

10

De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter. Ik hoop dat u het me toestaat om het even kort te herhalen.
Want de heer Kuipers was er niet heel stellig in, maar het is voor mij wel
heel belangrijk omdat ik me er ernstige zorgen om maak. Kan ik uit het
antwoord concluderen dat we als we die blauwe lijn volgen gewoon in
een scenario komen dat iedereen binnen die zes weken die behandeling
kan krijgen en dat we het gaan inlopen met elkaar? Dat was eigenlijk de
vraag.
De heer Kuipers:
Het antwoord is ja. En het aanvullende antwoord was: en tegelijkertijd ben
je voordat je het weer terug hebt gebracht naar het oude niveau zoals het
ooit was maanden verder.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Meneer Kuipers, dank voor de presentatie. Wat mij uit het hart gegrepen
was, is dat werd opgemerkt dat samenwerking verplicht zou moeten
worden in de toekomst. Ik heb een vraag naar aanleiding van pagina 9 van
de sheets. Daar zie je dat er op dit moment toch al enorm grote
verschillen zijn in het afschalingspercentage op de verschillende operatiekamers. In hoeverre is daar nu al wel of niet samenwerking? Dus in
hoeverre worden er op dit moment al patiënten van elkaar overgenomen?
Want als je die percentageverschillen zo ziet, zou je dat toch ook
verwachten.
De heer Kuipers:
Dat is een hele cruciale vraag. Wel even de constatering dat het palet aan
patiënten voor ziekenhuizen verschilt. Ik kan het palet laten zien voor het
Erasmus MC, maar voor een regionaal ziekenhuis is dat weer anders. Dat
betekent voor een deel in de verhouding van de patiënten soms andere
urgentieklassen. Tegelijkertijd is het belangrijk dat ieder huis daar waar
het maar enigszins mogelijk is de programma’s gewoon door laat gaan.
Maar nog betere afstemming, zeker om de urgentieklassen overal op
dezelfde manier de adresseren, is gewoon echt nodig. Dat gebeurt
werkende weg. Ik liet u al voorbeelden zien, met die hele drukke kruistabel
met al die kleurtjes van de Nederlandse Zorgautoriteit. Voordat je elkaar
precies begrijpt in wat je bedoelt met afschalen van een ok in percentages
ben je al een tijdje verder. Het is dus work in progress, maar die
afstemming heb je nog meer nodig.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik ga nog even door op een onderwerp dat een paar collega’s al hebben
aangekaart, de inhaalzorg. Ik denk dat het heel goed zou zijn als die
samenwerking zou blijven, maar ik zie ook wel dat dat misschien een heel
grote en moeilijke klus gaat worden. In Noord-Nederland ligt nu een derde
van buiten de regio. Ik kan me voorstellen dat die zeggen: wij willen straks
als eerste onze eigen inhaalzorg gaan doen. Wat is daarvoor nodig? Wat
moet daarvoor geregeld worden? Wat gebeurt er op dit moment al om
daar afspraken over te maken? Ik denk dat het wel cruciaal is dat we over
het hele land, ondanks de regionale verschillen, zo snel mogelijk die
inhaalzorg gaan doen.
De heer Kuipers:
Dat doel onderschrijven ik en mijn collega’s helemaal. Ik denk dat we het
hier allemaal met elkaar eens zijn dat het ontzettend belangrijk is dat je
dat zo snel mogelijk doet en dat een patiënt die wacht op een urgente
ingreep, maar op een gegeven moment ook een patiënt die wacht op een
andere ingreep, in de ene woonplaats niet veel langer moet wachten dan
in de andere.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

11

Dan het percentage mensen in een regio. Het klopt dat er regio’s zijn – u
noemt er een – die percentueel meer patiënten van buiten de regio
hebben en dat er ook regio’s zijn die in deze golf, gewoon omdat het
aantal besmettingen daar hoog is, eigenlijk alleen maar uitzendend zijn.
Dat gaf ik ook al aan. Ik kom zelf uit zo’n regio. Wij sturen daar niet op. Wij
kijken niet naar het percentage dat uit de eigen regio komt. Wij kijken naar
de totale bezetting, overall, omdat we denken dat dat de beste maat is om
iedereen zoveel mogelijk te garanderen dat die non-covidzorg doorgang
kan vinden.
Wat er straks nodig is – laten we maar even hopen dat die doorgetrokken
lijn straks realiteit wordt – is om te beginnen dat er binnen een regio
verplicht regionale afspraken worden gemaakt. Daar is meer noodzaak
voor. Je moet binnen een regio samenwerken om daarmee ook de
garantie te bieden dat een patiënt zo veel mogelijk zo dicht mogelijk bij
huis geholpen kan worden. In alle regio’s in Nederland is het hele palet
aan zorg ruimschoots aanwezig. Voor specifieke voorbeelden – ik gaf dat
al aan voor transplantatiezorg – moet er tussen de betreffende centra – dat
is vaak maar een beperkt aantal – samengewerkt worden. Dat moet men
dan daadwerkelijk doen.
Mevrouw Pouw-Verweij (JA21):
Ik heb ook nog een vraag over de wachtlijst voor urgente zorg. Ik hoor u
zeggen dat we afhankelijk van welke lijn we gaan volgen mogelijk het
inhalen niet gaan redden of dat we het niet voor iedereen gaan redden dat
ze binnen die zes weken geholpen worden. Dat gaat over de toekomst. Ik
wilde ook nog even vragen hoe we op dit moment zitten. Lukt het ons op
dit moment wel om iedereen binnen die zes weken te helpen en, zo niet,
hebben we dan enigszins zicht op tot wat voor verlies van gezondheidsjaren of wat voor sterfte dat leidt? Kunt u daar iets over zeggen?
De heer Kuipers:
Om met dat laatste te beginnen: dat vergt echt meer tijd en een grondige
analyse. Het is gewoon te vroeg om dat te zeggen, of je dat nou doet voor
de zorg voor patiënten met hart- en vaataandoeningen of voor patiënten
met kanker. Ik heb zonet al transplantatiepatiënten genoemd en er zijn nog
andere categorieën. Je hebt gewoon een langere analyse nodig om
uiteindelijk te kijken in wat voor stadium wat voor ingreep nodig was en
tot wat voor gezondheidsresultaat dat heeft geleid. En hoe lang? Voor
sommige aandoeningen kan je dat in de loop of aan het eind van het jaar
al zeggen en voor sommige andere zal je misschien nog meer tijd nodig
hebben. Maar de enige reden om het hier te benoemen, is dat het reëel is
om er rekening mee te houden dat het oplopen van dat soort wachtlijsten
tot gezondheidsschade leidt. Het benoemen en analyseren en dus ook het
sturen op een zo snel mogelijke beschikbaarheid van die capaciteit is
relevant. Het is niet, zoals zonet gezegd werd, alleen maar focussen op
hoeveel covidpatiënten we hebben. Die andere groep is veel groter en net
zo relevant.
Dan komt de vervolgvraag: lukt dat nu en lukt dat als je die blauwe lijn
volgt? Ja, dan lukt dat, maar dan moeten we die lijn wel inderdaad goed
naar beneden volgen en dat nauw monitoren. Wat dat betreft ben ik blij
met het feit dat ook in die versoepeling echt gezegd wordt: we zien
verschillende stappen en we doen dat per keer en we monitoren tussentijds wat er gebeurt.
De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Ik dank de heer Kuipers voor de heldere presentatie. Het is
vandaag de dag van de verpleging – misschien goed om daar even aan te
refereren – en luisterend naar het verhaal denk ik: het klopt allemaal. Qua
getallen zit het allemaal goed in elkaar. Mijn vraag gaat over de pagina’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

12

11 en 12: hoe ga je om met die wachtlijsten? Als ik het kwantitatieve
verhaal hoor met de scenario’s enzovoort, denk ik: het zit goed in elkaar.
Het is alleen de vraag welk scenario het wordt.
Meneer Kuipers is ook baas van een ziekenhuis en niet alleen van de
getallen waarop hij stuurt. Het gaat hem ook om het welbevinden van het
personeel, de mensen die in zijn ziekenhuis werken. Als je een bepaald
scenario wil gaan lopen, betekent dat dat de zomervakantie niet wordt
afgeschaald, hetgeen normaal wel gebeurt. En na de zomer moet alles op
110% staan voor inhaalzorg. Een heel groot deel van het personeel heeft
de afgelopen tijd op de tenen gelopen. Dat denk ik niet alleen, dat weet ik
wel zeker. Wat betekent dit voor het welbevinden van het personeel, het
zorgpersoneel, de artsen en ga zo maar door? Zou meneer Kuipers daar
iets meer over kunnen zeggen? We moeten daar ook oog voor hebben.
De heer Kuipers:
Dank u wel voor deze zeer terechte vraag. Het is goed om dit juist op deze
dag te adresseren. Ik refereerde er al even aan in een van de eerste sheets
die ik toonde: de sheet met die golfbeweging vanaf begin vorig jaar. Toen
heb ik benoemd: kijk even hoelang we nu al op een hoog niveau zitten.
Dat is eigenlijk al vanaf 1 oktober. Wat daarop een enorme impact heeft,
wat daar doorheen speelt, zijn die golven. Het gaat omhoog, het gaat een
tijdje goed en dan gaat het wéér omhoog, zonder dat je weet tot welk
niveau. Dan gaat het weer een tijdje naar beneden en dan gaat het nog
een keer omhoog.
In de afgelopen periode hebben ziekenhuizen lang gekeken wat het
betekent voor het verlof in mei van die personeelsleden, heel vaak met
een gezin, met jonge kinderen, met een partner in de zorg, bij de politie of
waar dan ook. Als er dan iets met het gezin gepland is ... Veel ziekenhuizen hebben zo lang mogelijk gewacht, maar zijn op een gegeven
moment, omdat de aantallen nog niet naar beneden gingen, gedwongen
om meivakanties af te zeggen. Dat geldt ook in mijn eigen ziekenhuis. Dat
betekent dat ook dat zich voor zich uitschuift. Je weet dat je dan ergens
slim moet gaan zoeken. Wat vraagt het straks om die patiënten te kunnen
helpen? Wat vraagt het ten aanzien van de ok? Mensen hebben gewoon
recht op verlof en zijn daar ook heel erg hard aan toe. Dat betekent dat je
in je capaciteitsmanagement heel slim moet sturen en dat je moet
samenwerken in een regio om dat optimaal te doen. Dat betekent dat men
in iedere regio het percentage afschaling en de mate van afschaling van
ok en wachtlijsten vergelijkt: wie kan wat voor een ander doen?
Wat qua ziekenhuispersoneel helpt, is dat je op een gegeven moment in
een stabiele situatie komt, dat je op een gegeven moment weet waar je
aan toe bent. Dat geeft al een bepaald gerust gevoel. Wat ook helpt, is de
grootschaliger vaccinatie van ziekenhuispersoneel. Er is lang op gewacht
en men is dolblij dat het nu gebeurt. Ze zijn nog lang niet allemaal
gevaccineerd, ook niet degenen die direct cliëntgebonden contact hebben,
maar het gebeurt nu wel in groten getale. Dat helpt ook.
De heer Kwint (SP):
Dank aan collega Stoffer voor de mooie voorzet. Ik had namelijk ook een
vraag over de Dag van de Verpleging. U vraagt terecht aandacht voor het
ziekteverzuim. Dat zien we in de cijfers toenemen en dat is ook niet van
vandaag of gisteren. Ik geloof dat er een paar dagen geleden een
onderzoek naar buiten kwam waaruit bleek dat 200.000 medewerkers in
de zorg mede vanwege toegenomen werkdruk en agressie overwegen de
zorg te verlaten en dat 40% aangeeft mentaal minder gezond te zijn dan
voor de crisis. Ik kan me goed voorstellen dat dat na zo’n lange periode
ook z’n effect gaat hebben op je mentaal en psychisch welbevinden. U
zegt wat u vanuit uw rol daaraan kan doen. Wat zou u de politiek
adviseren? Wat zouden wij kunnen doen om het leven van al die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

13

medewerkers in de zorg die het al zo lang zo zwaar hebben wat beter te
maken?
De heer Kuipers:
Veel. Om te beginnen – het is heel flauw – meehelpen sturen dat dit
daadwerkelijk gerealiseerd wordt en we er niet in blijven hangen dat we
heel snel willen versoepelen, want daarmee accepteren we dat de
aantallen heel lang heel hoog blijven; ik hoef de internationale vergelijking
niet te maken. We hebben het zonet al even over een marathon gehad. Je
wilt sneller naar beneden. Dat geeft al heel erg veel rust. Dat is belangrijk.
Een tweede is meehelpen sturen dat regionale samenwerking realiteit
wordt en we straks niet terugvallen in de situatie van voor covid. Het helpt
als ziekenhuizen in gezamenlijkheid de druk zo goed mogelijk kunnen
verdelen. Dat zijn twee heel belangrijke dingen.
Een derde is meehelpen in de beeldvorming. We hebben vorig jaar gezien
dat er in eerste instantie enorm werd geapplaudisseerd. In tweede
instantie kwam er een soort omslag in de zin van: we moeten dit met z’n
allen allemaal doen omdat de zorg z’n zaakjes niet voor elkaar heeft. Ik
vertaal het maar even heel plat: waarom hebben jullie nog niet de
capaciteit opgeschaald? Maar er wordt echt keihard gewerkt. Het is zeer
arbeidsintensief. Deze maatregelen nemen we niet om de zorg te
ontlasten maar om iedere burger die hulp nodig heeft toegang te laten
hebben tot de die hulp. Dat vinden we een basisgegeven van onze
maatschappij. Dat heel erg uitdragen en daarbij blijven benadrukken «met
dank aan» helpt ook.
De voorzitter:
Ik dank de heer Kuipers voor zijn uitgebreide beantwoording en zijn
presentatie. We gaan even kort schorsen. Daarna gaan we luisteren naar
de heer Van Dissel. Dank u wel, meneer Kuipers.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik heropen deze technische briefing.
Blok 2
Gesprek met:
– de heer Jaap van Dissel, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM
De voorzitter:
Inmiddels is de heer Van Dissel aangeschoven, directeur van het Centrum
Infectieziektebestrijding van het RIVM. Ik stel voor dat we naar zijn
presentatie gaan luisteren en dat we direct daarna de vragen doen die bij
de Kamer leven. Het woord is aan de heer Van Dissel.
De heer Van Dissel:
Dank u wel, mevrouw de voorzitter.
Ik neem u mee in de presentatie die is rondgestuurd. De presentatie is
redelijk volumineus. Ik wil u niks onthouden, dus ik heb ook wat achtergrondslides toegevoegd. Maar ik wil de belangrijkste dingen aanstippen.
Dit overzicht kent u. Het enige wat hierin verandert, is de globale last: het
aantal gevallen op de hele planeet. Dat zijn er meer dan 160 miljoen, maar
dat is natuurlijk een grove onderschatting. Naast Brazilië is India helaas nu
ook een brandhaard.
Dan de getallen in Nederland, in wat meer detail: het epidemiologische
beeld. Aan de linkerzijde staat het aantal positieve meldingen: de
personen die positief worden getest. Het aantal meldingen telt nog op met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

14

het aantal personen dat meteen naar het ziekenhuis gaat en daar getest
wordt. Dat aantal kunt u niet helemaal uit het totale aantal testen halen. U
ziet dat het aantal testen in de afgelopen week met ongeveer 13% is
afgenomen ten opzichte van de week daarvoor. 12,3% van die testen was
positief. Dat leidt tot een totaal aantal meldingen: iets van 47.000. U ziet
dat dat ongeveer 10% à 11% gedaald is ten opzichte van de week
daarvoor. Ik kom daar zo op terug. De curve geeft het zevendaagse
voortschrijdende gemiddelde weer. U ziet dat dat na een piek nu dalende
is. De roze bars geven de dagwaarde weer, de waarde per dag geplot
tegen de tijd.
Aan de rechterzijde ziet u hetzelfde voor de ziekenhuisbezetting. Daarin is
ook, aan de onderzijde, de ic-bezetting opgenomen. U ziet dat we na de
piek van de tweede en de derde golf inmiddels in een dalend been lijken
te zijn aangekomen, zowel wat betreft de ziekenhuisbezetting als de
ic-bezetting. In de inzet ziet u het aantal opnames in de week ten opzichte
van de week daarvoor. Als je naar de beide parameters, zowel de
ziekenhuisopnames als de ic-opnames, kijkt over de hele week – dat is
weer wat anders dan het zevendaagse voortschrijdend gemiddelde – dan
zie je een afname in de waarden van ongeveer 20% à 22%. We lijken wat
dat betreft gelukkig in een dalend been terechtgekomen te zijn. We zullen
zo de consequenties daarvan bespreken.
De vorige keer was er een vraag over de leeftijdsverdeling van de
patiënten die opgenomen zijn op de verpleegafdelingen van ziekenhuizen
versus de ic-afdelingen van ziekenhuizen. Aan de rechterzijde zie je de
ic-afdelingen. De curve van toen het in maart, april van vorig jaar begon,
is eigenlijk volkomen identiek aan de curve die we momenteel hebben.
Dat wordt ook gereflecteerd in de mediane leeftijd. De 50%-waarde
bedraagt 64 à 65 jaar. Daar is eigenlijk geen verandering in gekomen sinds
de uitbraak, nu ruim een jaar geleden. In de periode dat het op de ic’s veel
minder druk was, in de zomer van vorig jaar, werden er misschien relatief
wat meer ouderen opgenomen. Dat ziet u hier natuurlijk niet in terug.
Maar als je het begin van de epidemie met de huidige stand vergelijkt, zie
je eigenlijk geen verschil in de mediane leeftijd op de ic. Dat verschil zie je
daarentegen wel op de verpleegafdelingen. Daar was de gemiddelde
leeftijd, de mediane leeftijd, wat hoger: 70 jaar. U ziet dat dat inmiddels
naar 65 gegaan is. Daar is dus sprake van een afname van de alleroudste
groep. Dat is waarschijnlijk in belangrijke mate toe te schrijven aan de
vaccinaties.
Dan neem ik u snel mee naar de plaatjes die ik steeds probeer terug te
laten komen, zodat u ze herkent. Dit is het overzicht van alle veiligheidsregio’s. Het is duidelijk dat we hoge regio’s hebben en lage regio’s. U ziet
hierin de verschillen terug tussen de regio’s binnen Nederland. Drenthe
en Groningen zitten rond de 130 à 150, maar in Brabant-Noord ligt het
toch een factor twee hoger. Datzelfde kunt u aflezen aan de grafiek aan de
rechterzijde, waarop het per regio en voor Nederland in totaal vermeld is.
Het kaartje geeft de intensiteit van de gevallen over de afgelopen twee
weken weer. We komen nu uit op zo’n 270. Vorige keer dat ik hier was,
zaten we tegen de 300. Dat is de afname, die we inmiddels zien.
Dan het aantal testen. Daar heb ik eigenlijk net al wat over gezegd. Dat
gaat op en neer. We hebben een daling gezien, waarschijnlijk ook door de
meivakantie, die weer resulteert in ietsje meer positiviteit van de testen
die gedaan zijn. Daarbij zou ook een factor kunnen zijn dat personen thuis
testen. We zien dat er een behoorlijke omzet van de zelftesten is. Je kan je
voorstellen dat, als die negatief is, je er niks mee doet, maar dat je
misschien anders naar de teststraat was gegaan en het dus aan de
negatieven was toegevoegd, terwijl wordt aangeraden om, als een
thuistest positief is, die te herhalen bij de GGD. Overigens is dat bijna
altijd dezelfde uitslag, maar dan kun je je voorstellen dat het percentage
positieven relatief iets toeneemt. Dus zowel de meivakantie als ander
testgedrag als de testbereidheid speelt daar doorheen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

15

Hoe zien we die meivakantie dan terug in het aantal afgenomen testen en
het aantal positieve testen? Het aantal afgenomen testen ziet u op deze
pagina weergegeven. Ik heb benadrukt met de lijntjes bovenaan dat u in
de groep kinderen van 0 tot 12 en van 13 tot 17 een belangrijke daling ziet
van het aantal afgenomen testen, die u bijvoorbeeld niet ziet bij 18 tot 24.
Die daling gaat ook gepaard met een daling in de groep 30 tot 39. Dan
kunt u zich de interpretatie voorstellen dat zowel de kinderen als de
ouders zich in de meivakantie minder laten testen. Dat zou dit beeld goed
kunnen verklaren.
Dat vertaalt zich deels ook in de meldingen van positieve testen. U ziet
hier eigenlijk hetzelfde beeld: een daling in de groep kinderen tot 18, een
stijging bij de ouderen, en een daling bij de leeftijd 39. Dit loopt overigens
tot week zeventien. Het vorige liep tot week achttien, maar het beeld is
niet veranderd.
De voorzitter:
Mevrouw De Vries heeft een verduidelijkende vraag.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ja, die gaat erover dat mensen zich minder laten testen in de meivakantie.
Is dat omdat het vakantie is en men dan minder zin heeft om zich te laten
testen? Of is het ook omdat de kinderen dan niet naar school gaan,
minder besmettingen oplopen, minder virussen krijgen, minder verkoudheden oplopen?
De voorzitter:
Dat vroeg ik mij nou ook af.
De heer Van Dissel:
Dat effect kan natuurlijk nooit instantaan zijn, want je hebt altijd een
incubatieperiode, dus dat zou dit niet verklaren. We weten niet zeker wat
de verklaring is, want daar zou je weer onderzoek naar moeten doen,
maar ik denk, afhankelijk van hoe dit zich weer herstelt nu de meivakantie
stopt, dat we de precieze bijdrage kunnen zien. Maar we denken dat men
misschien bij heftige klachten gaat. Dat soort verklaringen zouden
hierachter kunnen zitten, maar zeker weten doen we dat niet. Wat hier
belangrijk is, is in ieder geval dat de groep met de hoogste incidentiegetallen nog steeds de groep is van 18 tot pakweg 25. De jongeren zijn dus
momenteel eigenlijk de driver van de uitbraak.
De heer Paternotte (D66):
Ik wil een korte verduidelijkende vraag stellen in aanvulling hierop. Er zijn
dus geen aanwijzingen dat ouders hun kinderen minder laten testen
omdat dat niet nodig is als hun kind niet naar school gaat om dat kind
naar school te kunnen laten gaan?
De heer Van Dissel:
Ook dat is een interpretatie die we niet zeker kunnen weten. Wat hier in
ieder geval opvalt – daarom wilde ik u dat laten zien – is dat u zowel bij de
jonge kinderen als de ouders een daling ziet. Dat zou kunnen betekenen
dat ze bijvoorbeeld in Nederland op vakantie zijn en ze wat minder de
teststraat vinden. Dat soort verklaringen. Wat u noemt, zou daar deels
mee kunnen spelen, maar wij denken eigenlijk dat het gewoon een
meivakantie-effect is.
Dan even de infectieradar. Die geeft een overzicht van zelfmeldingen van
klachten die zouden kunnen passen bij covid, opgesplitst in personen met
en zonder hooikoorts. U ziet hier een beetje een dalende trend met wat
hiccups, maar overall is die toch wat dalend de laatste weken. Op het
kaartje ziet u waar de meldingen vandaan komen en hoe ze zich over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

16

Nederland verspreiden. Er is weer wat extra aankleuring rond Brabant,
passend bij de aantallen.
Dan wilde ik u eigenlijk ook even meenemen naar dit kaartje, want er is
een boel te doen geweest om vaccinaties en de registratie daarvan. Daar
wordt hard aan gewerkt. Maar wat ik u hier in ieder geval kan laten zien,
zijn de vaccinatiepercentages die per provincie en per leeftijd zijn
weergegeven. Die gaan niet tot 100; daar kom ik zo nog even op terug.
Wat u hier eigenlijk ziet in de donkergekleurde balken, is het aandeel dat
inmiddels twee vaccins heeft gehad. Die mensen zijn dus volledig
gevaccineerd. U ziet dat dat met name voor de oudste leeftijdsgroepen
opgaat. Bij de jongeren is het percentage dat een eerste prik heeft gehad
hoog; een kleiner percentage heeft de tweede prik gehad. We weten
natuurlijk niet of ze eerder geïnfecteerd zijn geweest, want dat zou
betekenen dat je eigenlijk meteen in het donkere balkje zou moeten zijn.
U ziet dat er bij de alleroudsten weer een schijnbare afname lijkt te zijn.
Dat is zeer waarschijnlijk te verklaren door het feit dat die vaker in
bijvoorbeeld verpleeghuizen wonen en dat verpleeghuizen nu net de
instituten zijn die achterlopen met de rapportage naar centraal toe. Die
aantallen worden natuurlijk wel lokaal opgeschreven, want dat moet; elke
arts is daartoe verplicht. Maar dat betekent niet dat een arts die op dat
moment, dezelfde avond, doorgeeft aan centraal. Ze wachten soms tot ze
voldoende bulk hebben. Dat ziet u ook weer terug in de daling van de
groep met de hoogste leeftijd. Al met al is het beeld natuurlijk toch dat die
vaccinaties, die van 6,5 miljoen naar 7 miljoen zijn gegaan, natuurlijk toch
effecten gaan hebben. Ik kom er zo nog op terug waarom dat belangrijk is.
Dan samenvattend het beloop van de epidemie. De testvraag gaat wat
omlaag. Het percentage positieve testen gaat wat omhoog. Het totale
aantal meldingen ligt wel wat lager. Dat zou gunstig kunnen zijn, maar er
zit wat onzekerheid in met betrekking tot de meivakantie. De instroom in
de ziekenhuizen en de ic’s zien we gewoon dalen. We denken nog niet dat
we dan al bij dat voortschrijdend gemiddelde van -20% zijn, maar daar
zitten we wel zo goed als tegenaan. Overigens heb je ook verschillende
registratiesystemen die het weer ietsje complexer maken. Dat heeft er
bijvoorbeeld mee te maken of je ’s ochtends kijkt hoeveel mensen er op
de ic liggen of dat je dat ’s avonds doet. Daar kunnen gewoon verschillen
tussen zitten; daar moeten we naar kijken. Ten slotte is de sterfte natuurlijk
belangrijk gedaald, maar de grafiek heeft in de voorliggende week toch
weer een oversterfte van 250 getoond.
Dan ga ik met u door naar de parameters die uiteindelijk leiden tot de
modellering. Een daarvan is dat reproductiegetal; het aantal secundaire
gevallen na een patiënt. U ziet hier weergegeven dat dat voor 22 april nog
0,93 was. U ziet ook de opbouw voor de verschillende varianten, waarbij
het reproductiegetal van de Britse variant met 0,94 het hoogste is. Dat
past ook bij het feit dat die besmettelijker is ten opzichte van het oude
wildtype, zoals u daaronder ziet. Het feit dat het reproductiegetal overall
bijna gelijk is aan het Engelse, komt natuurlijk doordat de Engelse variant
bijna de hele uitbraak in Nederland heeft overgenomen. Dat zal ik u zo
nog laten zien. Inmiddels wordt het reproductiegetal, althans het overall
getal, twee keer per week bepaald. U ziet daar ook de waarde van 26 april
nog; toen was die weer ietsje hoger. Maar al met al blijft het rond de 1.
Het aandeel blauw in de curves linksboven is de representatie van de
klassieke variant. Die is gedaald. En de Engelse variant, in rood, is
opgekomen.
Dan de verspreiding van het reproductiegetal over Nederland. Daar is niet
zoveel spannends over te zeggen. Dat is eigenlijk redelijk gelijk verdeeld,
zonder dat een regio eruit springt. Dan ga ik ook nog even naar het
reproductiegetal dat we kunnen berekenen op grond van de ziekenhuisopnames en de ic-opnames. Het eerste wat ik u toonde was op grond van de
meldingen. U ziet dat ook daar de waarde inmiddels eigenlijk gelijk is en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

17

rond de 1 ligt, met een behoorlijke spreiding. Die spreiding is hier veel
groter, omdat de aantallen gewoon geringer zijn.
Dan de vertaling naar het aantal besmettelijke personen in Nederland op
dit moment, althans enige tijd terug, want ook dat is uiteindelijk een
berekening. U ziet dat er na een piek gelukkig inmiddels weer sprake is
van een daling. We zitten nog op zo’n 150.000 personen. Dat is nog steeds
een kwetsbaar en hoog aantal, voor de duidelijkheid. Maar u ziet wel dat
er toch een knik ingekomen is en dat we duidelijk in een dalend been
zitten, waarvan we natuurlijk hopen dat zich dat verder voortzet.
Dan neem ik u mee naar de modelleringen en de berekeningen daarvan.
Het is allereerst van belang om na te gaan hoe het zit met de verschillende
varianten in Nederland. U ziet hier in rood het aandeel van de Britse
variant weergegeven. Het moge duidelijk zijn dat die inmiddels zo’n 96+%
van de infecties in Nederland veroorzaakt. U ziet dat P1, de Braziliaanse
variant, en de Zuid-Afrikavariant, die onderaan is weergegeven, zich in
Nederland vooralsnog afspeelt tussen de 1% en de 2%. Dat neemt nog
niet erg toe. Vanwege de lage getallen geeft dit ook onzekerheid met
betrekking tot de vraag of deze varianten besmettelijker zijn dan de Britse
variant. Mogelijk geldt dat bijvoorbeeld wel voor de Braziliaanse variant,
maar de verschillen tussen de Braziliaanse en de Britse variant zijn
natuurlijk klein. U ziet dat de verwachting is dat de Britse variant het beeld
voorlopig bepaalt.
Hoe zich dat terugvertaalt naar bijvoorbeeld de rioolwatersurveillance, die
het RIVM met de waterschappen doet, ziet u op het kaartje daarnaast. De
rode dots zijn eigenlijk over heel Nederland verspreid. Dat betekent dat de
Britse variant overal wordt teruggevonden in het rioolwater. Dat is waar
een surveillance voor is opgezet.
Dan over vaccinatie en de strategie die VWS daarvoor heeft, waarbij de
verschillende vaccins zijn weergegeven. Voor de duidelijkheid: dit hele
beeld wordt, ook naar de komende weken en maanden toe, meegenomen
bij de berekeningen in het model. De effectiviteit per vaccin verschilt wat.
Dat heb ik op de allerlaatste twee pagina’s toegevoegd als addendum.
Daar kunt u het verschil tussen de vaccins terugvinden; dat wordt ook
allemaal meegenomen in de berekeningen. Aan de rechterzijde ziet u dat
de varianten inmiddels de klassieke variant hebben verdrongen. Dat
betekent dat we alleen nog maar rekenen met de meer besmettelijke
types.
Hoe zit het dan met de interpretatie van de huidige getallen en de
kortetermijnprognose? Het onderliggende model is eigenlijk gebaseerd op
de contacten die men heeft, want het aantal contacten en de duur en de
intensiteit daarvan, bepalen de kans op overdracht. Elke situatie levert
contacten op: ook de situatie waarin wij hier bijeenzitten, al zal de kans op
besmetting gezien de goede afstanden klein zijn. Zo tellen alle contacten
natuurlijk op. Daar hebben we informatie over, die onderliggend is aan het
model. Uit contactmatrices weten we wat de verschillende interventies
voor gevolgen hebben, bijvoorbeeld het openstellen van het basisonderwijs en het mogen ontvangen van twee personen thuis, in plaats van
één persoon. Dat wordt meegenomen in de modellering. Ik zal u zo aan de
hand van de groene lijn laten zien wat de voorspelling is op basis van de
huidige getallen naar de nabije toekomst toe. Ter referentie ziet u nog
twee andere lijnen, die weergeven wat de effecten waren geweest
wanneer er wel of geen interventies waren gedaan.
Dan ziet u aan de rechterzijde de modellering die is uitgevoerd over de
ic-opnames en de ic-bezetting. De dots geven de daadwerkelijke getallen
weer zoals we die binnenkrijgen, in dit geval via NICE. De allerlaatste
getallen worden soms nog aangevuld; daar geldt de correctie voor die
daarbij staat aangegeven. In blauw ziet u hoe situatie volgens het model
was geweest als we geen enkele versoepeling hadden gedaan. In rood ziet
u hoe de situatie was geweest als we het eerder hadden vrijgelaten en we
geen lockdown en dergelijke hadden gehad. Dan was het aantal besmet-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

18

tingen behoorlijk gestegen – de groene lijn geeft de mediane waarde
aan – ten opzichte van wat we uiteindelijk hebben gezien de afgelopen
weken.
Er zijn denk ik een aantal dingen belangrijk aan de fit die ik u hier toon.
Allereerst valt op dat de groene lijn, de bedbezetting, heel nauw volgt. Dat
geldt gemiddeld natuurlijk ook voor de opnames, die van dag tot dag
kunnen variëren. Dat is één. Het tweede is dat u hieruit kunt afleiden dat
we in beide gevallen eigenlijk over de piek zijn van zowel de opnames als
de bedbezetting. U ziet dat de lijn verder alleen maar dalende is.
Ik heb net ook wat van de discussie die u had met collega Ernst Kuipers
gehoord. Dan is natuurlijk de vraag hoe zeker we weten dat het daalt en
waarom het überhaupt daalt. Het belangrijke onderscheid is dat we de
daling niet zo moeten interpreteren als dat die komt doordat we ons beter
aan maatregelen houden, want dat doen we in alle eerlijkheid niet, maar
wel doordat het aantal personen dat immuun is voor infectie toeneemt.
Hoe word je immuun voor infectie? Dat word je door het doormaken van
de infectie en door gevaccineerd te worden. U ziet die lijn dus dalen door
het effect van vaccinatie en door het effect van doorgemaakte infectie. Dat
betekent ook dat we met enige zekerheid kunnen voorspellen dat zo’n lijn
niet plotseling weer zonder meer omhoog zal knikken. We gaan namelijk
in een hoog tempo door met vaccineren. Dat betekent dat er steeds meer
immune mensen worden toegevoegd. Daarin zou eigenlijk alleen een
belangrijke verandering kunnen komen als er op de andere vlakken een
ongewenste verandering plaatsvindt. Dat kan enerzijds het gedrag zijn,
maar het kan – voor de duidelijkheid – natuurlijk ook zo zijn dat de
vaccinaties plotseling gestopt moeten worden, omdat er bijvoorbeeld
geen aanvoer meer is. Dat soort factoren kunnen dat dan gaan bepalen.
Maar u ziet bij beide een dalende lijn.
Dan kun je je afvragen: waarom heeft het OMT nu voor die 20% gekozen
als maat om te versoepelen? Dat is een waarde die we afleiden uit de
variatie rond de mediane lijn die u aan de linkerzijde met name ziet. Het
beeld dat dit oplevert leidt er uiteindelijk toe dat we, als de besmettingen
echt 20% gedaald zijn ten opzichte van de piek van de mediane waarde,
voldoende zekerheid hebben dat we in het dalend been gekomen zijn. Ik
zal u zo laten zien waarom we dat belangrijk vinden.
Exact dezelfde berekeningen zijn gedaan voor de ziekenhuisopnames.
Eigenlijk geven die hetzelfde beeld wat betreft de variatie van de
dag-tot-dagwaarde ten opzichte van de mediane waarde van de opnames.
De bezetting is een meer stabiele parameter, omdat men een bepaald
aantal dagen in het ziekenhuis ligt. Op de verpleegafdeling zal dat
ongeveer een week zijn, op de ic’s zo’n zestien of zeventien dagen. Dat
geeft dus een veel stabieler beeld. Maar ook daar verwachten we dat we
over de piek heen zijn.
De conclusie is dus dat er een piek bereikt lijkt te zijn en dat we op de piek
van de bedbezetting lijken te zitten. We gaan daar misschien snel
overheen. De situatie van de laatste dagen wekt de suggestie dat dat
inderdaad gaat gebeuren. Ik wil benadrukken dat we dus in een andere
fase zitten dan eerder. Waar we eerder strengere maatregelen moesten
nemen om de lijn weer omlaag te krijgen, gaat de lijn nu omlaag door het
feit dat er infecties zijn geweest, maar met name natuurlijk omdat er zo
uitvoerig gevaccineerd wordt.
Daarbij is sprake van een aantal aannames, die ik deels al heb besproken.
Een model is altijd een representatie van de werkelijkheid, maar het is
natuurlijk ook een versimpeling. Dat betekent dat het er minder gunstig uit
kan zien als die aannames niet kloppen. De volgende zaken zijn bijvoorbeeld onderliggend aan de modellering: dat vaccins moeten werken, dat
ze hopelijk ook werken tegen de overdracht van het virus, dat er in ieder
geval een aantal jaren sprake is van immuniteit en dat die ook voor
andere varianten geldt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

19

Dan neem ik u mee in de doorrekeningen van stap 2, die we natuurlijk
gedaan hebben. Dat is eigenlijk hetzelfde type analyse. U ziet hier de
verschillende maatregelen, waarbij er sprake is van versoepeling c.q.
openstelling. Als u naar de invloed daarvan kijkt, zoals de prognose is op
grond van de modellering, dan ziet u in de onderste, blauwe lijn, de
situatie als we noch stap 1, noch stap 2 zouden zetten. Stap 1 is inmiddels
gezet. Dat betekent dat we de groene lijn verwachten te volgen. U ziet ook
dat die stap 2-versoepeling eigenlijk maar een zeer geringe verandering
van het beeld geeft, mits alle aannames correct blijven. Dat is mede zo
vanwege het feit dat het toch voornamelijk de buitenlucht betreft, waar de
infectiekans nou eenmaal wat minder hoog is. Het geeft wel ietsje een
verbreding van de onzekerheidsmarge, die er altijd in zit. Dat ziet u hier
voor de ic-opnames en de ic-bedbezetting weergegeven. Hetzelfde kunnen
we opnieuw voor de ziekenhuizen doen.
Hetzelfde kunnen we opnieuw voor de ziekenhuizen doen. U ziet dat ook
hier de verwachting is dat als je eenmaal in dat dalend been zit – en die
verwachting hangen wij dus op aan die –20% – je ervan uit kunt gaan dat
die stap 2-opening relatief weinig zal veranderen aan het beeld.
Dus weer even de samenvatting van het geheel. De piek lijkt in ieder geval
niet te veranderen als je daar eenmaal overheen bent. Er is misschien wel
een kans op wat «schoudering», zoals wij dat noemen, van zo’n afdalend
been. En dat versoepelen een wat langzamere daling geeft ten opzichte
van helemaal geen versoepeling, dat moge ook duidelijk zijn. Al met al is
er toch het vertrouwen dat stap 2 goed kan, maar vanuit het OMT maken
we daarbij wel de opmerking dat al die onzekerheid wel zeker moet
worden gesteld door die -20% in dat voortschrijdend zevendaags
gemiddelde te halen. En dat je daar een voortschrijdend zevendaags
gemiddelde voor gebruikt, is gewoon omdat je daarmee de dag-totdagvariaties wegvangt en niet in allerlei 20+ of -1 of 2% geraakt. Dus dit is
op zich gewoon een stevig getal.
Dan laat ik nu nog de verschillende sensitiviteitsanalyses zien. Dat zijn
gevoeligheidsanalyses waarbij je kijkt of het model niet onevenredig door
een van de aannames bepaald wordt. U ziet hier aan de bovenzijde, in de
bovenste rij van de grafieken, stap 1 en aan de onderzijde de toevoeging
van stap 2 weergegeven voor de opnames en voor de bezetting. En
vervolgens is er een aparte grafiek voor wanneer vaccinatie ook werkt
tegen transmissie versus als dat helemaal niet het geval zou zijn. U ziet
dat dat een fors effect heeft. Dat noemen wij dan «schoudering». U ziet
een soort knik ontstaan in dat dalend been, maar het is nog wel dalend.
Maar als het zou opgaan, dan ziet u dat de belasting van de zorg
gedurende langere tijd toch redelijk fors zou zijn.
Hoe zit het dan met de laatste inzichten met betrekking tot de vraag of het
al dan niet die transmissie beïnvloedt? Ik denk dat we daar op zich best
redelijk gunstige berichten over krijgen, maar dat dat zeker niet 100% zal
zijn. Studies die inmiddels als Israël komen, maar ook uit Engeland, tonen
aan dat een vaccinatie zeker effect zal hebben op de overdracht. De kans
dat je het virus aantreft in de keel is lager. En als je het aantreft, is de
hoeveelheid kleiner, waardoor de besmettelijkheid waarschijnlijk wat
geringer is. Dus we verwachten ergens tussen die twee grafieken in te
zitten. En hopelijk gaan we natuurlijk wat meer naar de linker- dan naar de
rechtergrafiek.
Dan hebben we ook nog gekeken naar de invloed die de schoolopeningen
hebben gehad. We hebben gekeken wat voor effecten het eerder openen
van scholen zou hebben. Ik laat hier zien – omdat er als eerste veranderingen bij de scholen waren – wat daarvan het gevolg is geweest, althans
in de modellering. Dit is dus een interpretatie. Wat u hier ziet, zijn weer de
ic-opnames. De groene lijn is eigenlijk dezelfde lijn als de lijn die ik u net
toonde, maar voor de stap 1-versoepelingen. De rode lijn is de verandering ten gevolge van alleen maar het openen van de basisscholen. De
blauwe lijn zouden we volgens het model hebben gevolgd als er helemaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

20

geen openingen van scholen zouden zijn geweest. U ziet dat de scholen
natuurlijk toch een effect hebben gehad op het aantal personen dat
COVID-19 krijgt en ook op het aantal ic-opnames. Daarbij moet ik
overigens wel toevoegen dat de groene lijn ook de opening van de
contactberoepen als bundel had. Dat is dus niet alleen maar aan het
voortgezet onderwijs toe te schrijven, maar ook het feit dat we toch vooral
zien dat er verspreiding onder de jongeren is, bevestigt dit beeld ook wel.
De scholen hebben in de tweede en de derde uitbraak wel degelijk wat
gedaan, maar hopelijk zitten we inmiddels in een dalend been en kunnen
we ook snel kijken naar het voortgezet onderwijs. Zoals u gisteren heeft
kunnen horen, zijn er ook al afspraken gemaakt om dat te gaan berekenen
en om daar nog eens een context voor weer te geven.
Ook voor de scholen kort zo’n gevoeligheidsanalyse. U ziet dat daar nog
meer geldt hoe belangrijk het is dat vaccins niet alleen individuele ziekte
voorkomen, maar ook overdracht. Als we geen overdracht voorkomen,
komen we uit bij de linkergrafieken van de twee gebundelde kolommen.
Dit betekent dat we naar een veel langzamere daling zouden gaan dan die
we hopen te gaan zien. Dat zijn dus de twee linkergrafieken in de
kolommen. Ik heb hier weer even stap 1 en stap 2 toegevoegd; dat zijn de
onderste. Vandaar dat ik die even als enige open heb gelaten.
Hetzelfde ziet u op deze sheet voor de ziekenhuisopnames. Ook daar is
sprake van die schoudering, wanneer vaccins minder zouden doen tegen
transmissie dan gehoopt.
Dan kom ik tot de conclusies: wat kunnen we voorzien met stap 2? Als we
die daling van 20%, die eigenlijk een representatie is van het feit dat we
met zekerheid over die piek zijn, gehaald hebben, lijkt stap 2 een gering
additioneel effect te geven. De snelheid van dalen vermindert misschien
ietsje. In welke mate die vermindering er is, hangt uiteindelijk ook af van
de karakteristieken van de vaccins ten opzichte van de overdracht van het
virus. Onze oproep is om in ieder geval de 20% – ten opzichte van de
piek – af te wachten. Ik denk dat die gisteren in de persconferentie is
vertaald en is weergegeven. Dat wordt komend weekend beoordeeld. We
zien dat we daar al redelijk tegen aanlopen. Ten slotte merk ik op dat dit
allemaal kan onder de premisse, de aanname, dat de opvolging van de
maatregelen niet verandert. Als men dit zou zien als reden om bijvoorbeeld de basisregels los te laten, zul je heel snel zien dat de afname gaat
afnemen en dat we dan naar zo’n schoudering kijken. Dat betekent dat de
zorg, waar u zojuist over heeft gesproken, toch nog langdurig belast zal
zijn.
Dan heb ik alleen nog een dia over de positie van Nederland in Europa.
Qua aantallen is dat niet een heel fraaie, want we staan samen met
Zweden bovenaan. U ziet bijvoorbeeld dat landen die een hele hoge piek
hebben gehad, maar ook veel hebben gevaccineerd, zoals het Verenigd
Koninkrijk, inmiddels helemaal onderaan staan. Nederland is kwetsbaar
wat betreft het aantal personen dat gemeld wordt en het totaalaantal
personen dat nog ziek is.
De laatste dia laat ik even voor wat het is. Die is met name bedoeld om,
als u dat wilt, de achtergrond te geven van de effectiviteit van de vaccins
tegen ziekte, tegen transmissie en tegen ziekenhuisopnames. Het
AstraZenecavaccin voorkomt – dat is heel mooi – na één prik al ziekenhuisopnames. De andere vaccins doen dat ook. Dat is ook even ter
referentie toegevoegd.
Ik dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel voor uw presentatie. Ik kijk naar de heer Paternotte. Heeft u
nog een vraag?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

21

De heer Paternotte (D66):
Nee. Dank voor de heldere presentatie. Ik bewaar mijn vragen voor de
laatste spreker.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik heb wel een vraag. Die gaat specifiek over de sheet waar gesproken
wordt over meldingen naar leeftijd. We zien dat het aantal meldingen
onder 18- tot 24-jarigen best hoog is. Ik vraag me af hoe dat kan, want dit
is niet de groep die afgelopen jaar naar school is geweest en met 25
leerlingen in een klas zit. Dit is ook de groep die als laatste gevaccineerd
wordt. Behalve de vraag hoe dat kan, heb ik de vraag hoe we ervoor
zorgen dat het aantal besmettingen in deze leeftijdsgroep omlaag kan,
zodat zij ook deze zomer weer wat perspectief hebben.
De heer Van Dissel:
Eerst wat betreft de vraag hoe dit kan. Dit wordt gemeten. We weten dat
besmettingen alleen tot stand komen als er contacten zijn geweest, dus
dat is eigenlijk gewoon het antwoord. Aan de andere kant kun je je ook
realiseren – dan zeg je niks fouts – dat je op Koningsdag in belangrijke
mate deze groep zag in het Vondelpark. Dat is overigens heel begrijpelijk,
maar het is wel gedrag, een handeling die soms tot infecties leidt. Dat is
denk ik toch het antwoord. Dit is blijkbaar de groep die elkaar momenteel
toch het meest opzoekt, ook op een manier waarop contacten kunnen
leiden tot besmettingen. Met betrekking tot vaccinatie: je kan je
voorstellen dat je, als de andere groepen gevaccineerd zijn, uiteindelijk
ook bij dit soort groepen komt, ook omdat je wil bieden wat u al noemt,
afhankelijk van wat men daar in Europa over besluit. Maar je wil natuurlijk
eerst de groepen vaccineren die de hoogste risico’s en kansen hebben om
naar het ziekenhuis te gaan. Dat is bij deze groep natuurlijk gering, dus het
is een continue afweging daarvan.
Mevrouw Gündoğan (Volt):
Ik heb wel een vraag. Die heeft ook te maken met wat meneer Kuipers net
liet zien. Hij zei dat we de opnames in de ziekenhuizen onder de 1.500
moeten brengen. Ik heb even snel zitten rekenen. Dan zouden de opnames
niet met 20%, maar met 40% moeten zijn gedaald. Als ik dan pagina 21
van de sheets neem, waar zes aannames staan waarover nog heel veel
onduidelijkheid is, mede omdat niet duidelijk is hoe besmettelijk de
Indiase variant is en wij ook niet weten of gevaccineerd zijn daadwerkelijk
transmissies vermindert, omdat we daar nog te weinig feiten voor hebben
– het lijkt erop, maar we weten het niet zeker – dan vind ik 20% best een
magere inzet. Dan zou ik zeggen dat we pas vanaf 40% mogen gaan
versoepelen, zeker als we de rest van de zorg ook in acht willen nemen.
De heer Van Dissel:
Dat laatste is aan u. Wij kunnen alleen maar advies geven over wanneer
we denken dat het verantwoord zou zijn op grond van de modellering. De
belangrijkste reden om de grens bij 20% te leggen en niet bij bijvoorbeeld
30%, is dat we door die grens daar te leggen de zekerheid willen hebben
dat we in een dalend been zitten. Als we in een dalend been zitten, is het
gezien het model, zoals ik ook laat zien met de prognoses en de verwachtingen, natuurlijk niet logisch te veronderstellen dat het plotseling weer
omhoogschiet. Die -20% is gekozen om zekerheid te hebben over het
dalend karakter van de uitbraak. Dat past ook bij het feit dat we steeds
meer vaccineren, want steeds meer mensen waarop het virus zou kunnen
overspringen, maken we immuun en geven we afweer tegen het virus. We
weten dus ook dat als we eenmaal in een dalend been zijn, het model als
het ware kloppend is en dat een deel van de aannames, die nu nog
onzeker zijn omdat we die daling nog niet eerder gezien hebben, dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

22

letterlijk aannemelijker en waarschijnlijker wordt. Dat betekent ook dat we
beter naar de toekomst kunnen modelleren.
Ik steun verder de gedachte dat we lager willen komen, want we willen de
ic’s gedurende de zomerperiode zodanig kunnen ontlasten dat men
daadwerkelijk rust kan nemen. We moeten ook de inhaalzorg doen waar
zojuist over gesproken is. Wij hebben de verwachting dat als we eenmaal
die daling zien en die grosso modo klopt met de voorspellingen die ik u
hier laat zien, we er dan ook van uit kunnen gaan dat we het gaan redden.
Je kan natuurlijk besluiten om te wachten tot het helemaal zover is. Wij
proberen versoepelingen al zo veel mogelijk eerder toe te laten, zodra je
weet dat ze verantwoord zijn, omdat daar natuurlijk ook om gevraagd
wordt.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik ben bij de laatste sheet, op pagina 31. Ik vind het toch wel zorgwekkend
dat Nederland wat betreft het aantal besmettingen nog steeds heel hoog
staat ten opzichte van andere landen in Europa. Uiteraard is het Verenigd
Koninkrijk zeer ver in het aantal vaccinaties, maar dat zijn zeker niet alle
landen die hier enorme dalingen laten zien, waaronder Frankrijk en België.
Ik ben dus benieuwd of er een verklaring voor is te geven dat die andere
landen al enorme dalingen laten zien en dat wij daar nog niet in zitten.
De heer Van Dissel:
Dat is natuurlijk een zeer complexe verklaring, omdat er zo veel
verschillen spelen. Dat hangt af van de situatie in het land, ruraal versus
stedelijk; we zijn natuurlijk een dichtbevolkt land, et cetera. Maar wat in
ieder geval speelt, is natuurlijk gedrag. Hoeveel infecties zijn er geweest?
Engeland zit nu goed, maar twee maanden geleden was de situatie daar
natuurlijk echt hopeloos, met overvolle ziekenhuizen. Dat betekent wel dat
toen dus ook een heleboel mensen de infectie hebben gehad. Die zijn nu
natuurlijk immuun. Het feit dat je de infecties drukt, heeft dus eigenlijk
weer als nadeel dat je meer moet vaccineren om uiteindelijk dezelfde
graad te bereiken. Hetzelfde geldt voor Portugal en Ierland. In Portugal ziet
u het ook mooi gerepresenteerd. Portugal heeft een geweldige piek
gehad. Die zijn dus ook lang doorgegaan met een heel strikte lockdown,
veel strenger dan wij ooit gehad hebben. Dat resulteert nu in een lager
aantal. Het is altijd die trade-off tussen versoepelingen, de vraag wat voor
maatregelen je wilt nemen en wat je open wilt laten, en welke infectieaantallen je daarvoor moet accepteren.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Dank voor de grote presentatie; dik en uitgebreid. Mijn vraag ziet op het
onderwijs, maar ook op het mooie weer. Mevrouw Westerveld refereerde
net al aan de stijging bij de groep 18- tot 24-jarigen. Dat heeft veel te
maken met gedrag. Wij denken allemaal dat er de komende tijd mooier
weer aan komt. Wat betekent dat voor deze groep en ook voor de groep
13- tot 17-jarigen? Wordt dat meegenomen in de curves als je bekijkt of
het mogelijk is om het onderwijs te openen? Volgens mij wil iedereen dat
graag, maar we zijn ook bang dat de stijging dan groter is dan we nu
zouden kunnen handelen.
De heer Van Dissel:
In z’n algemeenheid verwacht je bij virussen van de luchtwegen en bij
overdracht dat mooi weer, meer buiten zijn en minder op elkaar zitten
effect heeft en gunstig is. Je leest ook in de media terug dat men dat
denkt. Ik denk ook dat daar alle reden toe is. Het wordt meegenomen in
het model. We kunnen dingen als luchtvochtigheid, temperatuur en
dergelijke ook meenemen. Dat gebeurt dus. Tegelijkertijd wil ik u wel
herinneren aan het land waar het nu helemaal los is, namelijk India. Dan
denk ik: daar is de gemiddelde temperatuur gunstiger dan in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

23

Hetzelfde geldt voor Brazilië en streken als Manaus, wat midden in het
tropisch regenwoud ligt. Weer is niet het enige.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Dan heb ik het niet goed uitgelegd. Ik bedoel juist het tegenovergestelde.
We verwachten allemaal dat het mooie weer gunstige effecten heeft, maar
u wijst er terecht op dat de groep van 18- tot 24-jarigen in het Vondelpark
zit en op andere plekken, en dat de besmettingen juist toenemen. Dat is
ook mijn zorg voor deze groep. In de modellen gaat de curve omlaag,
waardoor we zeggen dat we meer voor hen kunnen doen, maar het gaat
om de gedragscomponent hierin. Het zit ’m dus op die gedragscomponent.
De heer Van Dissel:
Dan begrijp ik u beter. Dat is zo; dat speelt een rol. Tegelijkertijd denk ik
dat het meer risico zou geven als ze in een afgesloten ruimte zouden
zitten. In de buitenlucht is het natuurlijk altijd minder dan binnen. Het lijkt
in de buitenlucht met name te spelen als er evenementen zijn en grote
aantallen mensen dicht bij elkaar komen. U heeft kunnen horen wat de
GGD Amsterdam daarover gerapporteerd heeft, namelijk dat ze het tot ten
minste iets van zeventien clusters en tientallen personen in totaal kunnen
terugleiden. In totaal gaat het geloof ik om 466 personen die geïnfecteerd
zijn tijdens feestjes in de buitenlucht. Dat is dus niet helemaal risicoloos.
Maar uiteindelijk is de indruk, ook van vorig jaar, dat het betere weer in
Nederland een gunstig effect heeft gehad op het aantal overdrachten. Het
wordt dus meegenomen. We weten niet helemaal zeker hoe het uitpakt,
maar overall denken we dat het meer een gunstiger effect heeft dan
nadelen.
De heer Van Baarle (DENK):
Dank in de richting van de heer Van Dissel voor zijn presentatie. Ik heb een
specifieke vraag over de voorgenomen versoepelingen met betrekking tot
de sportscholen. Heel veel mensen in Nederland snakken er echt weer
naar om naar de sportschool te gaan, niet alleen omdat de coronatijd een
tijd is waarin mensen stilzitten, maar ook omdat het voor mooie afleiding
zorgt. Een punt waarmee heel veel ondernemers in de sportscholenbranche zitten, maar ook de mensen die naar de sportschool willen, is de
grens van 30 mensen. Ik vroeg mij af of de heer Van Dissel erop kan
reflecteren of er niet op een verantwoorde manier, epidemiologisch
gezien, meer maatwerk mogelijk is rond die grens van 30 personen,
bijvoorbeeld bij grotere sportscholen. Dan kunnen we meer mensen de
mogelijkheid bieden om dadelijk gewoon weer naar de sportschool te
gaan.
De heer Van Dissel:
Ik snap de vraag, maar waar je de grenzen legt, interpreteer ik echt als een
beleidsbesluit. Meer vanuit de advisering weten we dat de aantallen ertoe
doen, dat de grootte van de ruimtes ertoe doet en dat het ervan afhangt of
je de ramen open kan zetten en of je voldoende kan ventileren. Dus er zijn
een heleboel factoren te benoemen. Tegelijkertijd zien we dat er vanuit het
beleid een besluit wordt genomen over waar de grenzen liggen. Ik kan me
op zich voorstellen, als je dat bij wijze van spreken per vierkante meter
zou moeten gaan uitrekenen, dat het een heel complex gebeuren wordt.
Maar op de besluiten over de aantallen moet u, denk ik, vooral het beleid
bevragen.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Wederom veel dank aan meneer Van Dissel voor de presentatie. Ik wil
graag nog even terugkomen op sheet 16, waar gesproken wordt over
rioolwatermetingen. We zijn ons er met de vaccinatie-inkoop op aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

24

voorbereiden dat corona bij ons zal blijven. De rioolwatermetingen
bewijzen in feite dat er veel van het virus aanwezig is. Dat zien we ook in
het aantal besmettingen. Gaat daar een soort voorspellende factor van
uit? Is er een tijdsfragment waarbinnen u het al ziet in het rioolwater en
we nog ingrepen kunnen doen waar we tot op heden geen gebruik van
hebben gemaakt?
De heer Van Dissel:
Dit is exact de reden waarom dit wordt opgetuigd. Er worden 350 locaties
bemonsterd. Daar willen we een zekere regelmaat in krijgen. De gedachte
is zeker dat je soms al een verheffing ziet in de aanwezigheid van het virus
in het rioolwater voordat het zich daadwerkelijk uit in ziekenhuisopnames.
Daar hebben we al wat aanwijzingen voor gekregen door eerdere
bepalingen. Dan zou het, zeker als het in delen van Nederland al helemaal
weg zou zijn, als een vroegindicator kunnen gelden. Daar is het voor
ontwikkeld, ja.
De heer Kwint (SP):
Als ik zo de slides zie, valt mij het relatief grote verschil in de rol van het
onderwijs op tussen waar we nu staan en waar we hadden gestaan als we
dat besluit niet genomen hadden. Ik kan mij herinneren dat het kabinet bij
de heropening van de scholen – Minister Slob zelfs de dag ervoor nog –
zei: kinderen spelen eigenlijk niet of nauwelijks een rol, dus wij kunnen dit
veilig doen. Als u nu de prognoses en het grote verschil ziet, denkt u dan
dat het OMT of het kabinet de rol van het onderwijs in de verspreiding van
dit virus onderschat heeft?
De heer Van Dissel:
«Onderschat» is een interpretatie die u eraan moet geven, want dat is een
waardeoordeel. Wat wij weten, is dat we tijdens de eerste fase van de
uitbraak de scholen uitvoerig hebben geanalyseerd. Toen bleek de rol van
kinderen heel beperkt. Toen heeft het OMT ervoor gepleit om scholen
open te houden. Die zijn uiteindelijk dichtgegaan. Dat heeft aan de
interpretatie eigenlijk niet veel veranderd. In de tweede golf hebben wij
gezien dat de wat oudere kinderen, ook terugkomend van vakantiebestemmingen, weer beduidend hebben bijgedragen aan de introductie van
het virus in Nederland. Dat is daarna zo gebleven. Ik heb er alle begrip
voor dat jongeren elkaar willen opzoeken en dat dat gebeurt, maar die
groep blijkt daardoor toch meer kans te hebben gehad op besmettingen.
Dat uit zich ook in scholen. Wij hebben in overleg met de ministeries
geprobeerd regels op te stellen – het zogenaamde generieke kader – om
het veiliger te doen. Dat wil zeggen dat bepaalde afstanden werden
aangehouden. Soms werden mond-neuskapjes gebruikt. Tegelijkertijd
wilden we buiten de school niet veel belemmeringen hebben in de
omgang. We zien deze toenames samengaan met de verandering in de
school, maar dat is niet honderd procent bewijs dat het daar ook door
komt. We kunnen alleen nog van associaties spreken, maar dat heeft al
met al zeker een rol gespeeld in de tweede en derde uitbraak. Of het een
grote rol is of niet, is ook aan u om te interpreteren. Maar laten we eerlijk
zijn, er is ook een onderliggende tendens om minder opvolging te geven
aan de basisregels. Onze gedragsunit toont dat een belangrijk percentage
mensen met klachten niet meer binnen blijft en dat men zich misschien
niet laat testen. Het is dus altijd ingewikkeld om, als je dat in de tijd
plaatst, al die bijkomende factoren die de interpretatie complexer maken
dan het alleen maar aan de scholen toe te schrijven, helemaal weg te
poetsen. Het is misschien een ingewikkeld antwoord. We denken dat het
er deels mee te maken heeft. Tegelijkertijd waren er hele goede redenen
om te adviseren de scholen te openen. Het geeft ook schade. Dat zijn altijd
de afwegingen. Vandaar dat we scholen ook vooraan hebben gezet met de
openingen. Tegelijkertijd hebben we meer veranderingen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

25

maatschappij gezien. De summatie van alles is dat je ziet dat er meer
besmettingen zijn geweest.
De heer Kwint (SP):
Ik ben op de hoogte van alle belangrijke maatschappelijke redenen die er
zijn om kinderen weer naar school te laten gaan, maar het gaat mij vooral
om het volgende. In uw eigen modellen wordt de prognose afgebogen op
het moment dat de scholen weer opengaan. Nou is het natuurlijk zo dat er
op dat moment ook andere dingen gebeuren. Dat kun je niet een-op-een
herleiden. Ik denk aan eerdere uitlatingen van onder andere het kabinet
– volgens mij was dat op advies van het OMT – waarbij de impact van het
onderwijs op de verspreiding van het virus als eigenlijk nihil werd
bestempeld. Daarom konden we dit doen, niet met het oog op de
ziekenhuiscapaciteit, maar gewoon omdat de rol van het onderwijs zo
klein is. Ik vind dit moeilijk te rijmen met een aantal van die grafieken met
prognoses.
De heer Van Dissel:
Ik denk dat er natuurlijk een additionele factor is die we niet moeten
vergeten. U ziet hier de twee rimpels van de tweede golf en de derde golf.
Dat is natuurlijk wel een ander virus geweest. De besmettelijkheid daarvan
was groter. Aanvankelijk waren de ideeën dat dat vooral aan schoolkinderen gekoppeld was. Dat is eigenlijk niet helemaal waar gebleken. Ten
opzichte van het virus dat we eerder hadden, weten we wel dat waar de
kans om besmet te raken bij de jeugdige groep eerder kleiner was – dat
zien we terug in de bepaling van antistoffen bij de bevolking – dit voor de
Britse variant meer gelijkgesteld was. Die antistoffen waren voor de hele
groep lager en begonnen omhoog te komen bij de middelbare school. Dat
zou dus ook een reden kunnen zijn. Dat was op dat moment natuurlijk ook
koffiedik kijken. Het is overigens niet zo dat we de scholen alleen om
maatschappelijke redenen open wilden. Er zijn ook gewoon medische
redenen om het te doen. Ik noem bij wijze van spreken het aantal
verbindingen in de hersenen. Er zijn onderzoeken die aangeven dat
scholen daar invloed op uitoefenen. Je wilt het dus ook vanwege
medische redenen. Dit is uiteindelijk het resultaat geweest.
De voorzitter:
Ik draag het voorzitterschap even over aan de heer Paternotte.
Voorzitter: Paternotte
De voorzitter:
Dan zijn we toegekomen aan de vragen van mevrouw Agema van de PVV.
Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Mijn eerste vraag gaat over sheet nummer 8,
waarin we zien dat de leeftijdscategorie 18–24 er flink uitspringt bij het
aantal besmettelijken. Als je ziet dat deze groep elkaar dus kennelijk toch
ziet, als je ziet dat deze groep er fors uitspringt, vraag je je af wat het
verschil zou zijn als de hogescholen en de beroepsopleidingen open
zouden zijn. Ze vormen de allergrootste groep; ze zien elkaar kennelijk
toch. Wat zou het verschil zijn als we hen toch naar hun opleiding zouden
laten gaan?
De heer Van Dissel:
Dat verschil zullen we opnieuw berekenen. Dat kan meevallen, maar ik
denk dat u het niet helemaal los moet zien van de overige maatregelen die
versoepeld worden. Daar zitten gewoon onzekerheden in. Eigenlijk komt
het erop neer dat je niet alles in één keer wilt doen. Voor alle onderdelen
zijn aparte argumenten aan te voeren waarom dat ook gewenst zou zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

26

We weten zeker dat, als je alles tegelijk los zou laten, de curve veel minder
beheersbaar en voorspellend zou zijn. Dat is de reden dat het ministerie
heeft besloten om dat in een stappenplan vast te leggen. Daar zit de
gedachte achter: van individu naar individu tot uiteindelijk van groep naar
groep. Daar zit een overgang in van binnen naar buiten. Er zit een
overgang in van alleen lokaal naar regionaal naar nationaal. Dat kunt u
uiteindelijk allemaal als referentie terugvinden in dat stappenplan. Daar zit
zonder meer een bepaald arbitrair karakter in, want je moet kiezen omdat
nou eenmaal niet alles tegelijk kan. Als stap 2 genomen is, gaan we zo
snel mogelijk bepalen, ook door modellering en aan de hand van de
gevolgen van stap 1 – dat kunnen we dan inmiddels meenemen –
waaraan de situatie zou moeten voldoen om zo snel mogelijk tot uw vraag
te komen en die hopelijk positief te kunnen invullen. Dat is iets wat we
volgende week zullen doen.
De voorzitter:
Ik kijk naar mevrouw Agema.
Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel. Dan heb ik nog een vraag over het stappenplan, dat helemaal
in beton is gegoten. Ik zag dat op 10 mei de Centers for Disease Control
and Prevention, dus de broer van het RIVM in Amerika, een nieuwe
standaard bekend heeft gemaakt voor de manier waarop corona zich
verspreidt. Ze hebben aerogene transmissie en besmetting via gewone
adem helemaal bovenaan gezet. Daar hebben we niet alleen heel vaak op
gewezen, maar we krijgen nu ook de bevestiging uit deze hoek. Het komt
er eigenlijk op neer dat het aanhoesten of het aanniezen geen grote rol
speelt. Het gaat vooral om het inademen van elkaars adem. Ik vind het
toch erg jammer dat het stappenplan nogal in beton gegoten lijkt. Nu
gaan de binnensportlocaties open. Daarbij worden er héél veel aerosolen
geproduceerd. Maar de restaurants moeten voorlopig nog dicht blijven. Is
het mogelijk om dit nieuwe inzicht – voor mij is het niet nieuw – van het
CDC wat betreft het belang van aerogene transmissie en adem meer mee
te nemen in het stappenplan? Bijvoorbeeld voor scholen is het belangrijker, zo blijkt, om goed te ventileren of een CO2-meter op te hangen dan
een testbewijs te vragen. Het is beter, denk ik, om restaurants, waar
mensen stil op hun plek zitten, te openen en van sportscholen meer te
vragen als het gaat om ventilatie.
De heer Van Dissel:
We hebben vaker gediscussieerd over aerogene transmissie. Het gaat er
niet om of het wel of niet kan. U vindt op de website van het RIVM – ik
geloof al sinds mei vorig jaar – stukken terug over aerogene overdracht.
Het gaat het OMT erom wat de relatieve bijdrage is van de verschillende
manieren van overdracht. Dan moet je gewoon constateren, met alles wat
we gedaan hebben en wat effect heeft gehad, bijvoorbeeld tijdens de
eerste golf en de hele snelle daling die we toen gezien hebben, dat alles
gericht was op het voorkomen van grotedruppeloverdracht en niet op
aerogene overdracht, waarbij het als het ware via mistdeeltjes gaat. Dat is
uitermate effectief gebleken. Neem ziektes waarover we het eens zijn dat
ze aerogeen worden overgedragen, bijvoorbeeld mazelen. Als we dat
soort patiënten in het ziekenhuis leggen onder dezelfde condities
waaronder we onze COVID-19-patiënten opnemen, zou dat leiden tot
massale uitbraken in ziekenhuizen. Die hebben we niet gehad.
Het gaat dus niet om bevestiging of ontkenning dat CDC in zijn opmerking
over aerogene transmissie gelijk heeft. Het gaat erom wat uiteindelijk
bepalend is voor de overdracht van het virus in de situatie in Nederland,
buiten misschien een ic, waar men handelingen doet waardoor je
aerogene verspreiding kunt oproepen, bijvoorbeeld het uitzuigen van
patiënten. Dan nemen we ook extra maatregelen. U moet even bedenken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

27

hoe dat gaat. De druppels hebben verschillende groottes. Ook als je praat,
kunnen er grote en kleine druppels vrijkomen. U weet, het volume van
een druppel moet je met de R-waarde tot de derde berekenen. Als je een
druppel van 10 micrometer vergelijkt met een van 1 micrometer, ervan
uitgaande dat het virusdeeltje per volume-eenheid in zo’n druppel zit, dan
praat je al – tussen 10 en 1 – over een factor 1.000. Als je je afvraagt wat
uiteindelijk het meest bijdraagt aan de overdracht, dan is het alleen al op
grond van zo’n heel basale overweging natuurlijk veel waarschijnlijker dat
grote druppels daar meer aan bijdragen. En die grote druppels hebben die
1,5 meter afstand. Dat is natuurlijk ook niet absoluut, maar dat is heel
werkzaam gebleken bij het bestrijden van de uitbraak.
Voor die 1,5 meter hebben we bijvoorbeeld weer bevestiging gezien in het
bepalen van de antistoffen in de Nederlandse bevolking, wat gedaan is
door het RIVM in het vervolg van het PIENTER-onderzoek. Daarbij is bij
iedereen nagevraagd hoe goed men zich aan die 1,5 meter hield. Dan zie
je een prachtige correlatie ontstaan tussen het aantal besmettingen dat er
is geweest en de opgave van mensen om zich al of niet aan zo’n anderhalvemeterregel te houden.
Bij aerogene verspreiding heb je het gewoon over verspreiding over 20,
30 meter. Dat zal best een keer optreden; dat is helemaal niet iets waar wij
een halszaak van maken. Maar als je uit het oogpunt van public health en
verspreiding kijkt, heeft dat gewoon een veel, veel geringere invloed. Dat
is ook zoals we het hebben aangepakt en nu zitten we in een dalende lijn.
Ik denk dus dat je per situatie moet nagaan wat belangrijk kan zijn. We
weten dat in scholen ventilatie, een raam openzetten – het kan gelukkig
weer – belangrijk is. Maar je moet voor ogen houden wat je basisprincipes
zijn bij de bestrijding. Die zijn toch: blijf thuis als je klachten hebt, laat je
testen, hou 1,5 meter afstand. Die 1,5 meter heeft zich gewoon bewezen
als een juiste maatregel. Ze verwijst naar grotedruppelinfectie en niet, met
alle respect, naar aerogene transmissie. Dat wil niet zeggen dat dat nooit
gebeurt, maar de overgrote meerderheid van de gevallen, zo blijkt ook uit
het feit dat bestrijding zinvol is, heeft toch te maken met die grotedruppelinfecties.
De voorzitter:
En handen wassen en het raam openzetten, dus. Ik geef het voorzitterschap terug aan mevrouw Agema.
Voorzitter: Agema
De voorzitter:
Er ligt nu natuurlijk van alles op mijn tong, maar ik zal ’m er even afbijten.
Dank u wel, meneer Paternotte. Ik dank de heer Van Dissel voor zijn
bijdrage. We gaan even ombouwen en dan krijgen we zo meteen de heer
Van Delden nog. Dank u wel, meneer Van Dissel.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Blok 3
Gesprek met:
– de heer Jaap van Delden, programmadirecteur vaccinatie COVID-19
van het RIVM
De voorzitter:
Inmiddels is aangeschoven de heer Van Delden, programmadirecteur
vaccinatie COVID-19 van het RIVM. We hebben in principe tot 14.30 uur
gereserveerd staan. Ik zou zeggen: steek van wal. We gaan luisteren naar
de presentatie van de heer Van Delden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

28

De heer Van Delden:
Dank u wel. Ik wil u graag meenemen in de vaccinatie: waar staan we nu
en wat gaat er de komende tijd gebeuren? Gezien de tijd zal ik proberen
dat vrij snel te doen, zodat er nog een beetje ruimte is voor vragen.
Ik heb niet zo heel veel plaatjes, maar van de plaatjes die ik heb, is dit de
eenvoudigste. Dit geeft weer hoe het aantal prikken oploopt. We hebben
nu ongeveer 6,6 miljoen prikken gezet. Daarvan zijn er ongeveer
1,5 miljoen tweede prikken. Ik verwacht later deze week de 7 miljoen
vaccinaties te halen, dus het tempo zit er momenteel goed in en dat zal
niet minder worden.
U ziet hier een grafiek met een aantal lijnen, die ik kort door zal nemen. De
paarse lijn valt denk ik het meest op. Die loopt langzaam af. Die lijn laat
het aantal mensen boven de 18 zien die tot en met eind juni wel een prik
willen krijgen, maar die nog niet hebben gehad. Die loopt af en dat wil je
ook zien met deze lijn, want je wil zo min mogelijk mensen hebben die het
wel willen maar nog niet hebben gekregen.
De blauwe lijn valt daarna misschien ook op. Dat is het totale aantal
prikken dat gezet wordt tot en met week 26. De vorige grafiek die ik liet
zien, was tot en met vorige week en deze kijkt vooruit tot en met week 26.
Daaronder is de oranje lijn. Dat zijn alle eerste prikken die gezet zijn. Dan
gaat het alleen over de vaccins waarbij ook een tweede prik gezet moet
worden, dus alle vaccins behalve Janssen.
Daaronder is de grijze lijn. U ziet die een beetje oplopen, een beetje
versnellen. Dat is het aantal mensen dat volledig beschermd is. Dat is
misschien wel een goede term om de komende tijd te gaan gebruiken.
Toen we begonnen, hadden we het vaak over: na twee prikken ben je
volledig beschermd. Dat vraagt tegenwoordig een beetje nuance, niet
alleen omdat we met Janssen vaccineren, waarbij één vaccin genoeg is,
maar ook omdat we nu het éénprikbeleid hebben. Na een recente
covidbesmetting volstaat in principe één vaccinatie, ook als het niet
Janssen is. We moeten dus niet zonder meer denken dat je alleen na twee
prikken volledig beschermd bent. Misschien moeten we ook wat meer
praten over «volledig beschermd» en «eerste prik». De grijze lijn geeft
weer «volledig beschermd» richting de komende tijd.
De gele lijn gaat over mensen die een vaccin hebben gekregen en nog
wachten op hun tweede vaccinatie. Zo ziet het eruit voor de komende tijd.
Het loopt behoorlijk op, dus de bescherming zal ook behoorlijk oplopen.
Dan in een grafiek de vaccinatiegraad van de diverse leeftijdsgroepen. De
percentages geven een beetje een onderschatting, want dit zijn puur de
gegevens bij de GGD. Mensen die bijvoorbeeld zijn gevaccineerd in een
verpleeghuis, een zorginstelling of elders zijn hierin niet meegenomen,
dus het zal iets meer zijn dan dit. Hier ziet u ook dat logischerwijs het
percentage eerste prikken altijd hoger is dan het aantal tweede prikken;
het kan nooit andersom zijn. U ziet hier ook duidelijk dat in de relatief
jongere leeftijdsgroepen de tweede prik echt nog fors achterloopt bij de
eerste prik. Dat haalt natuurlijk steeds langzamer in.
Goed, dan naar de uitvoering. Ik start even met de vaccinatie bij de GGD.
De GGD vaccineert natuurlijk het grootste deel van de mensen. Ze zijn
gestart met de zorgmedewerkers. Daarna kwamen de mobiele thuiswonende mensen, die dus in staat zijn om naar de GGD te gaan.
Vorige week zijn voor het eerst mensen uit de griepvaccinatiedoelgroep
van ongeveer 1,5 miljoen mensen uitgenodigd. Voor die groep zijn al ruim
30.000 vaccinaties gezet en zijn al ruim 330.000 afspraken gepland, dus
het gaat, vind ik, behoorlijk hard sinds afgelopen week. Vandaag vallen er
weer 250.000 brieven op de mat bij mensen in deze doelgroep, dus dat is
een behoorlijk volume. Ik denk dat ongeveer 90%, 95% van deze
1,5 miljoen mensen deze week de brief zal ontvangen. Begin volgende
week zullen de laatste brieven op de mat vallen, dus ook dat gaat
behoorlijk hard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

29

Daarna komt de groep mensen van 60 tot 18 jaar zonder medische
indicatie. Daarvan is al een deel uitgenodigd: de mensen van 59 jaar en 58
jaar voor een deel. Ook dat zal hierna komen. Ook vaccineert de GGD een
aantal specifieke doelgroepen, zoals u hier ziet. Op de Waddeneilanden
wordt ook gevaccineerd. Dat heeft te maken met efficiency en het
voorkomen van spillage. Het wordt daar deels iets vooruit getrokken ten
opzichte van het vasteland. Op zich loopt de vaccinatie bij de GGD heel
erg goed. Sorry?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Daar valt Texel niet onder, toch?
De heer Van Delden:
Texel ook. Zeker. We kunnen straks nog ingaan op wat precies de Wadden
zijn en wat niet. Ik bedoelde ook Texel.
Er is nog een nieuwe mijlpaal. Moderna is natuurlijk een mRNA-vaccin,
net als Pfizer. Vandaag wordt op vijf of zes locaties van de GGD gestart
met het vaccineren met Moderna. Als je een afspraak hebt bij de GGD, kan
je dus gevaccineerd worden met Pfizer of Moderna. Die hebben dezelfde
interval, dus het duurt net zolang voordat je de tweede afspraak hebt. Het
is een kleine mijlpaal dat dit vandaag wordt opgenomen in de uitvoering.
Dan de uitvoering van de vaccinatie door huisartsen. Deze week vinden
voor het grootste deel de laatste toeleveringen van AstraZeneca aan
huisartsen plaats, voor de groep 60 tot 63 jaar. Aanstaande maandag
zullen de allerlaatste huisartsen in de provincie Gelderland worden
beleverd voor de eerste prik. Verder vaccineren de huisartsen ook
niet-mobiele thuiswonende personen met AstraZeneca. Ook die vaccinatie
verloopt voorspoedig. Waarschijnlijk zal de vaccinatie door huisartsen
eind deze maand voor het allergrootste deel klaar zijn, in ieder geval de
eerste prik. Over enige tijd volgt natuurlijk de tweede vaccinatie. Mede
vanwege de zomervakantie wordt de vaccinatie-interval van twaalf weken
bij AstraZeneca met enige flexibiliteit gehanteerd. Het kan iets ervoor of
iets erna zijn, maar dat is niet per se problematisch.
Ik heb een vrij uitgebreide slide met diverse wat kleinere groepen, die ook
worden gevaccineerd. Voor de intramurale ggz zijn de vaccins voor de
eerste vaccinatie allemaal uitgeleverd. Het start nu op voor beschermd
wonen. We hebben het dan over de uitnodigingen. De ziekenhuismedewerkers zijn best een grote groep. Als je kijkt naar alle mensen in
Nederland die werken in de sector zorg en welzijn, heb je het echt over
een hele grote groep: meer dan 1 miljoen medewerkers. Maar de groep
medewerkers in de ziekenhuizen die direct contact heeft met patiënten,
wordt ongeveer geschat op 250.000. Dat is ook het aantal vaccins dat
hiervoor is uitgeleverd. Althans, bijna helemaal. Er zijn ruim 230.000
vaccins uitgeleverd en er zijn er nog 18.000 gereserveerd om ook deze
groep te vaccineren en daarmee ook de continuïteit van de zorg te borgen.
De vaccinatie van bewoners in langdurigezorginstellingen, zoals verpleeghuizen en dergelijke, is nagenoeg afgerond. Daarna zal het starten voor
mensen met een hoog risico. Dan gaat het niet om mensen met een
medische indicatie, zoals de griepgroep, maar om mensen van 16 en 17
jaar met een hoog risico. Ik verwacht dat de eerste uitnodigingen
volgende week verstuurd zullen worden. Het is een relatief kleine groep,
een kleine 2.000 mensen. Zij zullen ook vanaf begin volgende week
worden uitgenodigd. De hoogrisicogroepen daarboven, boven de 18 jaar,
zijn bijna allemaal al gevaccineerd in het ziekenhuis. Zij zijn door de
medisch-specialisten uitgenodigd en daar gevaccineerd.
Er zijn een aantal bijzondere groepen die nu nog niet gevaccineerd
worden, maar waarvoor de voorbereiding loopt. Dat zijn onder andere de
asielzoekers. Daarbij werken we natuurlijk samen met het COA. Bij de
maatschappelijke opvang, zoals dak- en thuislozen, wordt gekozen voor
een regionale aanpak. De verschillende GGD’en kijken met de partijen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

30

hun eigen regio hoe ze dit het beste kunnen doen, welke voorzieningen en
netwerken ze hebben, en welke partijen daar goed zicht op hebben. Die
vaccinatie zal waarschijnlijk een langere tijd in beslag nemen, omdat het
een relatief moeilijk bereikbare groep is. Veel van hen kun je niet gewoon
een brief sturen met een uitnodiging. Dat vraagt toch om meer regionaal
maatwerk. Ook voor justitiabelen zonder risico of indicatie zal de
vaccinatie binnenkort starten. Als laatste zijn er nog de medewerkers van
Defensie. Die worden ook gevaccineerd. Dat gaat vaak per peloton,
waarbij ook gekeken wordt naar wanneer er bijvoorbeeld uitzendingen
plaatsvinden. Dat speelt mee in de prioritering.
Verder zijn er de arbeidsmigranten. Dat is best een hele grote groep
mensen. De meesten van hen zijn onder de 50 jaar. De vaccinatie van hen
wordt ook voorbereid. We doen dat onder andere samen met het
Ministerie van Sociale Zaken. Hier speelt natuurlijk ook de vraag hoe je de
doelgroep bereikt een rol. Hoe doe je dat handig? In principe geldt voor
iedereen dat je, als je langer dan een maand in Nederland verblijft,
aanspraak kunt maken op vaccinatie. Het is niet per se zo dat je meer
prioriteit hebt dan ieder ander, maar je kunt wel aanspraak maken op
vaccinatie. Daarbij geldt over het algemeen de lijn dat je qua timing
meeloopt in de leeftijdscohorten die er in het algemeen zijn voor de
bevolking.
Dan heb je de zeevarenden. Dat is eigenlijk nog best een hele grote groep.
Het gaat dan over bijna 50.000 mensen. Dat is ook een relatief moeilijk
bereikbare groep. Het zal dus ook enige tijd duren voordat deze groep
volledig is gevaccineerd. We bekijken bijvoorbeeld of we deze groep waar
mogelijk met Janssen kunnen vaccineren, want als deze mensen kort in
Nederland zijn, dan is het handig dat de bescherming met één vaccin
geregeld is.
Als laatste zijn er de bewoners van ggz- en Wlz-ouderinitiatieven. Dat is
ook een relatief kleinere groep. De vaccinatie daarvan zal via de huisartsenposten plaatsvinden. Ook de voorbereiding daarvan loopt nu.
Dan de opschaling. Dat is een term waar weleens verwarring over kan
zijn, omdat die voor twee verschillende dingen wordt gebruikt. De GGD
was in eerste instantie gevraagd om een capaciteit te realiseren van
ongeveer 1,5 miljoen vaccinaties per week. Later is de GGD gevraagd om
die te verhogen naar 2 miljoen. Als de GGD’en het hebben over
opschaling, dan hebben zij het er vaak over dat zij zich klaarmaken om
niet 1,5 miljoen, maar 2 miljoen vaccinaties per week te realiseren. Dat is
dus de opschaling bij de GGD. Als we het hebben over de ziekenhuizen en
hun rol in de opschaling, dan hebben we het over de vraag hoe de
ziekenhuizen kunnen helpen als de GGD’en met 2 miljoen vaccinaties per
week nog niet voldoende volume kunnen maken, als er dan nog steeds te
veel vaccins op de plank blijven liggen.
Het idee is dus dat de GGD’en een maximale capaciteit van 2 miljoen per
week realiseren. Ze schatten ook echt in dat ze dat halen. Daar zijn ze heel
positief over. Daar hebben ze vertrouwen in. Mocht het nu zo zijn dat die
2 miljoen vaccinaties per week bij de GGD niet genoeg zijn door onverwachte ontwikkelingen in de leveringen van vaccins door farmaceuten,
dan komen de ziekenhuizen helpen. Ook zij zijn daartoe in staat. Alle
voorbereidingen daarvoor – denk ook aan het uitnodigen voor de
vaccinatie, een wachtrijsysteem daarvoor en de registratie van de
vaccinatie door de ziekenhuizen – lopen heel goed. Komend weekend
hebben we een zogenaamde dry run. Dan wordt het hele systeem getest
zonder dat er daadwerkelijk mensen worden gevaccineerd. In de twee
weekenden daarop hebben we een echte test van het systeem waarbij er
ook echt vaccinaties plaatsvinden. Medewerkers van zbc’s worden dan
gevaccineerd. Die voorbereiding loopt heel voorspoedig.
Het kan best zijn dat de ziekenhuizen deze rol niet grootschalig hoeven te
gaan vervullen omdat de GGD’en het gewoon prima aankunnen met een
maximale capaciteit van 2 miljoen per week. Dat is ook wat we op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

31

moment verwachten op basis van de informatie die we nu nog hebben.
Maar mocht het zo zijn dat er toch iets anders gebeurt, dan zijn we er klaar
voor om hogere volumes per week te kunnen realiseren. Waar ik nog het
minste zicht op heb, is Janssen. Tot en met week 21 weet ik wat Janssen
gaat leveren. Daarna weet ik het niet. Ik weet niet of ze dan bijvoorbeeld
elke week een kwart van de maand gaan leveren of twee weken niks en
dan heel veel. Als het allemaal heel toevallig zo uitkomt dat het echt tot
een maximum in één week leidt, dan zou het kunnen dat we meer dan
2 miljoen per week gaan zetten bij de GGD alleen en dan moeten de
ziekenhuizen daar dus bij helpen.
Dan de registratie. De techniek is helemaal klaar. Er kunnen gegevens
geregistreerd worden. Ze kunnen worden uitgewisseld met het landelijke
systeem. Met de GGD loopt dat heel goed, met de ziekenhuizen loopt het
ook heel goed en met een deel van de huisartsen en de instellingen loopt
het ook heel goed. Technisch kan het dus. Toch zien we dat het aanleveren
van de informatie bij een deel van de huisartsen en de instellingen
achterloopt. Dat is echt niet wat je wilt, want je wilt goed zicht houden op
de vaccinatiegraad en je wilt ook onderzoek kunnen doen naar de duur
van de bescherming en dergelijke. Afgelopen maandag is er met deze
partijen een overleg hierover geweest op bestuurlijk niveau. Bijna elke
dag bellen wij partijen om te vragen: goh, wat maakt dat we de gegevens
nog niet hebben? De vraag is dan: we hebben jullie zo veel vaccins
aangeleverd, maar we hebben nog maar zo weinig registraties teruggekregen; wat gebeurt er? Voor een deel leidt dat tot wat versimpelingen in
het aanleveren. Waar dat makkelijker kan worden gemaakt, doen we dat
natuurlijk graag. Maar de vraag is ook vaak: geef hier prioriteit aan en
wacht niet te lang met het aanleveren van deze gegevens.
Dat was het. Ik heb het een beetje gecomprimeerd. Ik hoop dat het te
volgen was, maar er is ruimte voor vragen, denk ik.
De voorzitter:
Zeker. Hartelijk dank voor uw presentatie, meneer Van Delden. Alleen de
heer Paternotte heeft zijn vragen keurig bewaard, zodat hij die aan u kan
stellen. Ik zal dus in ieder geval de heer Paternotte twee keer het woord
geven. O, dat geldt ook nog voor iemand anders. Dan kijken we eerst naar
de mensen die hun vragen netjes hebben bewaard. Daarna kunnen we
kijken of er nog prangende vragen zijn van leden die eigenlijk geen vragen
meer hebben.
De heer Paternotte (D66):
Dank aan de heer Van Delden voor de presentatie. Mijn eerste vraag sluit
precies aan bij de laatste sheet. Ik wil vragen naar de vaccinatiebereidheid. Het is lastig om daar zicht op te hebben omdat de registratie niet
op orde is. Het CIMS is nu voor 78% compleet. De vorige keer dat de heer
Van Delden hier zat, was dat nog 80%. Het OMT heeft ook aangegeven
zich daar zorgen om te maken. Ik spreek zelf veel huisartsen in oude
wijken en die zeggen dat mensen vaak niet komen. We zien natuurlijk het
PrullenbakVaccininitiatief van sommige huisartsen. De GGD’s hebben de
vaccinatie van mensen uit 1961 en 1962 versneld opengezet om plekken
op te vullen, blijkbaar omdat er nog wel extra plek was. De groep mensen
met een medische indicatie hebben die brieven ook eerder gekregen. Dat
is op zich natuurlijk fijn voor hen, maar wat zegt dat over de vaccinatiebereidheid van mensen die eerder aan de beurt waren? Ik zou graag willen
kunnen zien of mensen die prik willen hebben. Als je uitnodigingen
verstuurt en vervolgens kijkt wat er wordt ingepland, zou je dan niet
kunnen zeggen: zoveel mensen reageren wel en zoveel niet, dus de
vaccinatiebereidheid is zoveel procent? In deze presentatie zien we nu niet
hoeveel procent, al dan niet per doelgroep, bereid is om zich te laten
vaccineren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

32

De heer Van Delden:
Nee, dat klopt. Dat staat inderdaad niet in de presentatie. Als ik uw vraag
goed begrijp, zitten daar eigenlijk twee onderdelen in. Een: wat doen we
om de vaccinatiebereidheid te ondersteunen in bijvoorbeeld sommige
wijken waar de opkomst achterblijft? Er lopen meerdere initiatieven op dat
gebied. Er wordt bijvoorbeeld gekeken of voorlichters uit verschillende
gemeenschappen – denk aan de Marokkaanse gemeenschap, maar ook
aan andere gemeenschappen – geïnformeerd zijn om voorlichting
hierover te geven binnen hun eigen gemeenschap. Daarvoor zijn ook
materialen beschikbaar. De basisfolder is in dertien talen beschikbaar. Er
wordt dus specifiek gekeken naar wijken waar de deelname achterblijft.
We kijken wat we daar kunnen doen. We zijn ook in gesprek met de GGD
om te kijken of we op enig moment nog meer een wijkaanpak kunnen
hanteren en de vaccinatie misschien nog wat dichterbij mogelijk kunnen
maken. Er zijn dus meerdere initiatieven daarvoor. Er worden nu ook
materialen daarvoor ontwikkeld. Volgens mij worden die vanaf
aanstaande vrijdag verspreid in de eerste 1.000 huisartsenpraktijken. Dat
zijn ook specifiek huisartsenpraktijken in dit soort wijken. Die materialen
worden later in alle huisartsenpraktijken verspreid. De huisarts is vaak ook
iemand die deze groep heel goed kan bereiken en die daar heel goed
contact mee heeft. Er zijn dus heel veel initiatieven om de vaccinatiegraad
te verhogen in de wijken waar die achterblijft.
Als ik het goed begrijp, is de andere vraag eigenlijk: kan je niet beter zicht
hebben op wat de vaccinatiebereidheid is in sommige groepen? We
hebben nu dus zicht op de vaccinatiegraad in de verschillende leeftijdscohorten. Uit het onderzoek van onder andere de gedragsunit weten we dat
hoe jonger de doelgroep is, hoe lager de vaccinatiebereidheid is. Dat zie je
bij alle vaccinatieprogramma’s. Dat zie je bijvoorbeeld ook bij de
griepvaccinatie. Dat is niet vreemd. Ook voor de groep jongeren zullen op
het goede moment speciale initiatieven worden genomen, bijvoorbeeld
met influencers en dergelijke, om te kijken wat we kunnen doen om de
vaccinatiebereidheid te verhogen. Je moet daar niet te vroeg, maar ook
niet te laat mee beginnen.
De heer Paternotte (D66):
Maar mijn vraag is eigenlijk een andere, los van dat u goed aanvoelde dat
ik ook nog een tweede vraag wilde stellen die erg lijkt op de vraag die u
net heeft beantwoord. Mijn vraag is: welk zicht hebben we nu op de
vaccinatiebereidheid en is het niet mogelijk om de uitnodigingen af te
zetten tegen met wie er nu wel en met wie er nu niet een intake plaatsvindt? Dat is de vraag die ik net stelde.
De heer Van Delden:
Dat zijn eigenlijk twee dingen. Een: we doen onderzoek naar de vaccinatiebereidheid en daaruit weten we nu wat de vaccinatiebereidheid is per
leeftijdsgroep. Die verschilt dus een beetje: hoe jonger de leeftijdsgroep,
hoe lager de vaccinatiebereidheid. Die is overal best wel goed, maar bij
oudere mensen is die nog hoger dan bij jongere mensen.
Uw andere vraag is: kun je uit het aantal uitnodigingen dat je verstuurt en
de reactie van die mensen daarop niet weten wat de vaccinatiebereidheid
is? Dat ontwikkelt zich natuurlijk heel erg. We krijgen nu zicht op de
vaccinatiebereidheid van de griepgroep. Dat zijn dus de mensen met een
medische indicatie. Vorige week donderdag en vrijdag zijn we gestart met
de eerste uitnodigingen. Er zijn nu al 330.000 afspraken. Dat geeft al aan
dat er een hoge vaccinatiebereidheid is in die groep. Dat hadden we ook
wel verwacht, maar die blijkt er ook te zijn. Dat is een eerste indicatie,
maar dat is alleen op de hele grote groep. Dat is nog niet op wijkniveau.
Dat hebben we nog niet, maar daar gaan we wel naar kijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

33

De heer Paternotte (D66):
Mijn tweede vraag sluit daar wel bij aan. Ik krijg namelijk wat vragen
binnen. Ook hebben taalambassadeurs uitspraken gedaan, waarin ze
zeiden: «Die uitnodiging is vijf à zes kantjes. Verschillende instanties
zetten dat in aparte brieven, waarin zonder nummering en met allemaal
ingewikkeld taalgebruik naar elkaar wordt verwezen. Doet dat wel recht
aan het feit dat we 2,5 miljoen laaggeletterden in Nederland hebben?»
Daar is ook een mooi filmpje van, waarbij je iemand ziet die zo’n brief
opent en er echt helemaal niet uitkomt. Mijn vraag is de volgende. Je ziet
in een land als Duitsland dat ze met mobiele prikteams gaan werken om
mensen actiever te kunnen benaderen. In Amerika zie ik dat ze bijvoorbeeld actief het Janssenvaccin, van Johnson & Johnson, proberen in te
zetten, omdat je dan in één keer klaar bent en je mensen niet een tweede
keer hoeft te bereiken. Er was ook nog een opmerking over de website
voor het maken van een vaccinatieafspraak. Op die site word je
doorgeleid naar coronatest.nl. Informatie voor het maken van een
testafspraak staat daarop bovenaan, waardoor mensen denken dat ze daar
niet moeten zijn en dus weer door zoeken. Als ze echter naar beneden
zouden scrollen, dan zouden ze uiteindelijk wel die vaccinatieafspraak
kunnen maken. Wordt er wel aan gewerkt om de informatie zo simpel,
duidelijk mogelijk te maken, waardoor het voor iedereen ook toegankelijk
is?
De heer Van Delden:
Ja, daar wordt zeker aan gewerkt. Ik heb een paar dingen in reactie op uw
vraag. Om met het laatste, het onlineportaal, te beginnen: we zien nu dat
ruim 60% van de mensen die bij de GGD een afspraak plant, dat via het
afsprakenportaal doet. Dat is echt heel fijn. Dat is ook mijn oproep aan de
mensen: maak alsjeblieft zo snel mogelijk een afspraak als je gevaccineerd
wilt worden en doe het alsjeblieft online. Dat geeft ons namelijk de
meeste mogelijkheden om de beschikbare tijdstippen zo goed mogelijk te
vullen. Dus als je gevaccineerd wilt worden: maak dan snel je afspraak en
doe het zo veel mogelijk online.
De heer Paternotte (D66):
Dat bespaart je natuurlijk ook een telefoonwachtrij.
De heer Van Delden:
Ook. Ja, precies. Dus het is aan heel veel kanten gunstig. We zien dus ook
dat het op zich wel goed gevonden wordt. Specifiek voor laaggeletterden
zijn er echt wel een aantal zaken die lopen, bijvoorbeeld Steffie. Er is ook
een soort informatiekaart met specifieke informatie voor laaggeletterden,
waarbij het meer visueel wordt weergegeven. We testen ook telkens de
brief op begrijpelijkheid en onderzoeken waar het beter kan. We zijn nu
bijvoorbeeld bezig met een herhaaloproep, dus: «U heeft zich nog niet
laten vaccineren. Wilt u zich laten vaccineren?» Ook die hebben we, met
onder andere Pharos, een instelling die zich specifiek op laaggeletterden
richt, op taalniveau bekeken en verbeterd, en zo simpel mogelijk gekregen
door het gebruik van kortere zinnen. Het zal vast op bepaalde onderdelen
nog beter kunnen, maar we hebben hier wel veel aandacht voor en we
proberen het telkens te verbeteren.
De heer Paternotte (D66):
Wat ik ook nog had genoemd, is het feit dat Amerika bij de doelgroepen
die het moeilijkst te bereiken zijn het J&J, het Janssenvaccin dus,
probeert te prioriteren. Ik hoor iemand iets zeggen over bier. Is J&J bier?]
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Nee, ze zetten in Amerika bier in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

34

De heer Paternotte (D66):
In New Jersey krijg je er een biertje bij.
De voorzitter:
Een gratis krat bier. Daar nemen ze gratis bier wel heel letterlijk!
De heer Paternotte (D66):
Maar ja, Amerikaans bier: dat wil niemand.
De heer Van Delden:
We hebben het nog niet over bier gehad, maar ik ken inderdaad de
initiatieven. Het is best denkbaar. Op dit moment richten wij ons echt op
de grote massa. We willen er zo snel mogelijk voor zorgen dat we zo veel
mogelijk mensen gevaccineerd hebben. Maar er ontstaat wel steeds meer
ruimte om te kijken waar de opkomst achterblijft. Je moet natuurlijk eerst
gaan vaccineren, voordat je kunt zien waar de opkomst achterblijft en
voordat je kunt kijken wat voor soort regionale initiatieven je zou kunnen
nemen waardoor je de drempels om je te laten vaccineren wegneemt. Dat
kan fysieke afstand zijn of een tweede vaccinatie. Dat kunnen een aantal
dingen zijn, dus daar kijken we allemaal naar. Maar vooralsnog ligt de
grootste focus op het zo snel mogelijk vaccineren van zo veel mogelijk
mensen.
De voorzitter:
Mevrouw De Vries, u had nog een vraag.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter.
De voorzitter:
Ik zou eerst de mensen die er nog eentje hebben, de gelegenheid willen
geven om een vraag te stellen.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik had ook nog een vraag.
De voorzitter:
U had uw vraag ook nog bewaard?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ja, ik had ook nog een vraag over, maar mevrouw De Vries mag eerst.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Geen ruzie. Het komt allemaal goed. Ik had nog een vraag over de
leveranties en de voorraden. We hebben gezien dat het toch af en toe wat
ingewikkeld is om alle afspraken te vullen. Ook het tempo leek de
afgelopen week ietsje lager te liggen. Overigens wordt dat nu wel weer
bijgetrokken. Maar kunt u iets zeggen over de verhouding tussen de
voorraden en de hoeveelheid prikken die wij zetten? In het verlengde
daarvan heb ik een vraag over de leveranties. We hebben het er de hele
tijd over dat iedereen een eerste prik kan hebben gehad op 1 juli van dit
jaar. Ik zou graag willen weten wanneer iedereen ook een tweede prik
gehad heeft, want we krijgen berichten van mensen die zeggen dat dat
heel laat wordt, bijvoorbeeld bij AstraZeneca.
De heer Van Delden:
Ik wil graag even reageren op die 1 juli, want ik heb...
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Begin juli.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

35

De heer Van Delden:
Ja, precies, begin juli. Dat is echt een belangrijk verschil, want een week is
in dit project best wel veel, gezien de volumes die er per week gerealiseerd worden en gaan worden. Het gaat over begin juli. Dat lijkt nog
steeds haalbaar, maar het klopt inderdaad dat de leveringen altijd beperkt
voorspelbaar en zelfs beperkt inzichtelijk blijven. Ik noemde net al dat ik
niet precies weet wat Janssen na week 21 per week gaat leveren. Dat is
best wel een vervelende onzekerheid, maar daar hebben we nu eenmaal
mee te dealen. Dat blijft dus heel erg sturend voor het tempo.
Dan uw vraag over de voorraden. We sturen, zoals altijd, op kleine
voorraden. Voor AstraZeneca zaten we vorige week op een dieptepunt van
30.000. Dat is relatief heel weinig, gezien de volumes die we daarmee elke
week draaien. Ook voor de andere vaccins sturen we op een behoorlijk
minimum. Voor Janssen houden we in principe nul aan, want daar hoef je
geen voorraad voor aan te houden. Bij Moderna en Pfizer ligt dat wat
hoger. Voor Pfizer houden we nu een minimum aan van ongeveer 150.000.
Voor Moderna houden we een voorraad aan die zo laag is als nodig om de
tweede prik in ieder geval op tijd te kunnen zetten. De geplande tweede
prikken moet je kunnen realiseren, maar ook daarvoor houden we een zo
laag mogelijke voorraad aan.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik had ook nog gevraagd wanneer... De eerste prik voor iedereen die dat
wil en die boven de 18 is, vindt begin juli plaats, maar wanneer kan bij
iedereen de tweede prik gezet worden?
De heer Van Delden:
Dat hangt natuurlijk af van het vaccin. Bij Janssen speelt geen tweede
prik. Bij een recent doorgemaakte covid kunnen mensen er ook voor
kiezen om geen tweede prik te nemen. Bij Pfizer en Moderna is de tweede
prik van de mensen die aan het eind gevaccineerd zijn, vijf à zes weken
later. Je kan je voorstellen dat er op enig moment ruimte ontstaat om die
vaccinatie-interval nog iets te verkorten, als de hoeveelheid vaccins dat
toestaat. Zover zijn we nu nog niet, maar daar kijken we wel naar, want je
wilt natuurlijk zo snel mogelijk dat punt van volledige bescherming voor
iedereen halen. Ook bij AstraZeneca zien we nu – daar hebben we goede
contacten over met de huisartsen – dat de vaccinatie-interval wat naar
voren wordt gehaald, bijvoorbeeld in verband met de zomervakantie. Daar
is ruimte voor en dat staat ook in de richtlijn van AstraZeneca zelf. Dus:
enkele weken daarna, voor de mensen die aan het eind hun eerste prik
hebben gekregen.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik wil toch nog even doorvragen op de registratie, die nog moeizaam
verloopt. Men zegt: we zijn bezig met een taskforce. Maar mijn zorg zit ook
in het volgende. Op het moment dat de registratie niet goed gaat of
mensen geen toestemming hebben gegeven om het in de vaccinatiekaart
te zetten, dan weet eigenlijk niemand wie exact welke prik heeft gehad.
Ook de mensen die wel toestemming hebben gegeven, zelfs huisartsen,
staan niet ergens officieel geregistreerd. Als we alleen maar vertrouwen
op een digitaal systeem, waar nog niet iedereen aan is toegevoegd en
waar ook niet iedereen in wil staan, en we nog geen officiële papieren
variant hebben, zoals het gele boekje – want ook dat accepteren niet alle
GGD’s en ook daar werken niet alle huisartsen mee – wat is dan het
alternatief? Waarom is dat relevant? Omdat we straks met coronapaspoorten en vaccinatiebewijzen zitten. Ik ben gewoon bang dat het wat
chaotisch wordt. Mijn hulpvraag is ook een beetje: wat zijn de alternatieven en hoe kunnen we daarmee omgaan? En waarom gebruiken we
niet overal het gele boekje, zoals we dat bij allerlei belangrijke vaccinaties
kennen, van gele koorts tot weet ik veel wat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

36

De heer Van Delden:
Ik ben het heel erg met u eens dat het belangrijk is dat de registratie zo
volledig mogelijk is. Ik ben ook blij dat de meeste mensen toestemming
geven om hun gegevens te delen met het RIVM. Ik ben het echt met u
eens. Ik zou de registratie graag veel vollediger willen hebben, dus
daarom zetten we hier nu ook zo veel op in. Wat betreft de registratie in
het gele boekje: dat is niet iets waar het standaard in komt, maar de
registratiekaart die je meekrijgt met het vaccin, waarop de datum staat en
dergelijke, kun je natuurlijk heel goed zelf opvouwen en aan je gele boekje
toevoegen, als je dat handig vindt. Ik weet ook dat veel mensen dat doen.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Mijn probleem zit ’m erin dat er geen lijn in zit. Heel veel mensen zeggen:
doe het dan in het gele boekje, ook voor mensen die het hebben. Maar er
zit ook niet een duidelijke communicatie in waarmee mensen een
opdracht krijgen in de zin van: bewaar je vaccinatiekaart.
De voorzitter:
Het mag.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Het mag. Ja, dat.
De heer Van Delden:
Ik weet niet wiens vraag ik nu moet beantwoorden, maar ik zal proberen
bij die van u te blijven. Uw vraag is of daar niet meer lijn in moet komen.
Iedereen krijgt zijn registratiekaart. Verder is er een digitale registratie. Er
is een decentrale registratie. Elke zorgverlener die een vaccin toedient,
slaat dat dus in ieder geval op in zijn decentrale systeem. Dat is hij
gewoon verplicht; dat moet hij gewoon doen. Daarnaast kan hij de
gegevens ook delen met het centrale systeem van het RIVM. Dat willen wij
natuurlijk heel graag. Dat hoeft niet per se; daar moeten mensen
toestemming voor geven. Het is wel heel fijn als dat gebeurt, maar dat
hoeft niet per se. Je hebt dus een papieren registratiekaart, je hebt een
decentrale registratie in het systeem van degene die het vaccin zet,
bijvoorbeeld de huisarts of de zorginstelling, en je hebt de centrale
registratie van het RIVM.
De voorzitter:
Mevrouw Kuiken wil nog iets vragen.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Met alle respect, maar dit is een uitleg van hoe het nu zit. Dat is alleen een
theoretische werkelijkheid versus de praktische werkelijkheid, want er zijn
mensen die in het buitenland een prik krijgen of hebben gehaald. Er zijn
mensen die geen toestemming hebben gegeven en hun vaccinatiekaart
misschien ook in de prullenbak hebben gegooid, want «afgehandeld is
klaar», zeker als communicatie een probleem is. Er zijn ook mensen die
wel toestemming hebben gegeven maar niet in het systeem blijken te
zitten wanneer ze dat checken. Ik zal mijn oproep straks bij de Minister
herhalen, maar volgens mij moeten we er nu even van uitgaan dat
mensen dingen gewoon driedubbel moeten bewaren in plaats van ervan
uitgaan dat je automatisch goed in het systeem geregistreerd staat, want
dat is gewoon niet zo. Dat hoor ik ook terug van huisartsen die dit zelf
gecheckt hebben.
De heer Van Delden:
Ik hoor u een zorg uitspreken over goede registratie. Ik hoor u niet echt
een vraag aan mij stellen, maar het door u uitgesproken belang van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

37

goede registratie ondersteun ik natuurlijk helemaal. Maar omdat u mij niet
een vraag stelt, weet ik niet precies hoe ik verder moet reageren.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Laat maar.
De voorzitter:
Meneer Stoffer, heeft u nog een vraag?
De heer Stoffer (SGP):
Jazeker. Mijn vraag gaat over de planning. Mevrouw De Vries refereerde
daar volgens mij zojuist ook al aan. Kijkend naar de hele presentatie denk
ik dat er een planning loopt tot week 26. Mijn vraag is wanneer we klaar
zijn als het allemaal goed loopt en als we op die maximaal 2 miljoen
prikken komen. Ik vraag vooral ook wat daarbij het grootste risico is en
hoe dat wordt beheerst. Daar zou ik graag antwoord op krijgen.
De heer Van Delden:
Het grootste risico voor het tempo – daar gaat het volgens mij vooral om –
is en blijft natuurlijk de levering door farmaceuten. Wanneer zijn we klaar?
We verwachten begin juli iedereen een eerste prik gegeven te hebben. Ik
denk dat dat ondertussen bekend is. In zekere zin zijn we natuurlijk nooit
klaar. Dat klinkt misschien wat negatief, maar dat bedoel ik eigenlijk best
positief. Wat wij «veegacties» noemen – dus nog een keer een aanbod
doen aan mensen die al een keer een vaccinaanbod hebben gekregen –
blijft op enig moment natuurlijk lopen. Mensen die zich dit jaar misschien
niet hebben kunnen of willen laten vaccineren, doen dat misschien
volgend jaar. Dus wat is «klaar»? Dat is een beetje een tegenvraag. Dat
mag misschien niet van de voorzitter, maar die tegenvraag zit in ieder
geval in mijn hoofd. Dus: begin juli iedereen een eerste prik. Daarmee is
er dus een behoorlijk niveau van bescherming en de start daarvan. Enkele
weken later krijgen degenen die als laatsten een eerste prik hebben
gekregen hun tweede vaccinatie. Wanneer zijn we klaar? Dat hangt een
beetje af van hoe je «klaar» definieert.
De heer Stoffer (SGP):
Ja, «klaar» is natuurlijk altijd best wel een rekbaar begrip. Het ging mij
erom dat iedereen die dat zou willen, in deze variant twee prikken heeft
gehad. Misschien mag ik gelijk even doorvragen naar aanleiding van het
antwoord dat de heer Van Delden zojuist gaf. Mag dat?
De voorzitter:
Ga uw gang.
De heer Stoffer (SGP):
Een paar weken geleden was ik hier ook. Toen heb ik eigenlijk dezelfde
vraag gesteld over planning en het grootste risico. Toen was het grootste
risico de inzet van personeel: werd dat voldoende opgeschaald? De
beheersing van het risico was toen om ook Defensie in te zetten. Is dat
risico helemaal weg of is dat veel kleiner geworden? Zou de heer Van
Delden daar nog kort op in kunnen gaan?
De heer Van Delden:
Jazeker. Dat speelt vooral bij de GGD’en. De GGD bereidt de opschaling
nu voor en heeft er vertrouwen in dat de GGD die volumes kan
waarmaken. Op dit moment heeft de GGD zo’n 7.000 fte actief bij de
vaccinatie. Zoals de heer Bloemberg toen heeft toegelicht, bereidt de GGD
zich telkens voor op «meer dan nodig». Er staat nu dus eigenlijk al 2.000
fte klaar. Die is nog niet aan het werk, maar staat al klaar. Het verschilt ook
echt wel per regio. In sommige regio’s heb je artsen en medisch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

38

personeel bij wijze van spreken te over en in andere regio’s is dat veel
minder. Je ziet dus dat er ook regionaal oplossingen worden gevonden.
Bijvoorbeeld in de regio Gelderland is Defensie nu op een heel kleine
schaal in opleiding om daar over enkele weken ingezet te kunnen worden.
Met «een heel kleine schaal» hebben we het over ongeveer 60 mensen,
maar dat zijn nou net precies de functies die even niet makkelijk vervuld
konden worden. Je ziet regionaal ook dat er vanzelfsprekend een goede
samenwerking is tussen de GGD en de huisartsen voor het toezicht door
een medisch specialist op de vaccinatie, maar ook met ziekenhuizen. Er is
dus ook regionale samenwerking tussen GGD en ziekenhuizen om de
GGD te helpen in de personele uitdaging. Er zijn dus heel veel verschillende soorten oplossingen die samen echt wel dekkend zijn. Ook staat er
nu nog steeds overcapaciteit klaar, gelet op wat er nu gevraagd wordt.
Voorzitter: Paternotte
De voorzitter:
Dank u wel. Omdat ze zo goed op haar tong heeft gebeten, wil ik
voorstellen dat onze voorzitter nog een minivraagje mag stellen.
Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel. U had net een vrij uitvoerig gesprek met de heer Paternotte
over het bereiken van groepen die niet geprikt willen worden met
AstraZeneca, maar er is natuurlijk een hele grote groep mensen die
sowieso niet geprikt willen worden met AstraZeneca. Zij krijgen te horen
dat zij achteraan in de rij komen. Vanaf welke week gaat u die mensen
uitnodigen, zodat ze gevaccineerd kunnen worden met een ander vaccin
dan AstraZeneca?
De heer Van Delden:
Dat is nog niet bekend.
De voorzitter:
Dan geef ik het voorzitterschap terug aan mevrouw Agema.
Voorzitter: Agema
De voorzitter:
Dat was ook het kortste antwoord van vandaag. Heel jammer voor die
mensen overigens.
We komen hiermee tot de afronding van deze technische briefing. Ik dank
de heer Van Delden voor de beantwoording en zijn komst naar de Kamer.
De planning voor het coronadebat is om 15.30 uur, maar we kunnen hier
met z’n allen wel concluderen dat dat niet gaat lukken. Dat zeg ik ook voor
de mensen die thuis meekijken. U gaat nog nader geïnformeerd worden
over wanneer het coronadebat gaat plaatsvinden. Ik dank iedereen voor
de aanwezigheid. Ik dank mijn collega’s. Ik dank de ondersteuning: de
Dienst Verslag en Redactie en de griffie, de ondersteuning hier in de
Kamer. Dank u wel.
Sluiting 14.32 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1230

39