Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1847
Vragen van de leden Westerveld en Buitenweg (beiden GroenLinks) aan de
Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en voor Rechtsbescherming
over het bericht «Geen kinderen meer in de isoleercel? Niet haalbaar, zeggen
instellingen» (ingezonden 8 februari 2019).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 14 maart 2019) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2018–2019, nr. 1721.
Vraag 1
Hoe hebt u gereageerd op de brief van diverse jeugdzorginstellingen die u
lieten weten dat de ambitie om geen jongeren op te sluiten niet zou lukken?1
Antwoord 1
Ik ben op de hoogte van de opmerking in het bericht: «De instellingen zullen
daarom een brief aanbieden aan het ministerie waarin staat dat de plannen
van Minister Hugo de Jonge niet realistisch zijn in de praktijk.» Een dergelijke
brief heb ik tot op heden niet ontvangen.
Vraag 2
Wat is de huidige de stand van zaken rondom het aantal kinderen dat in een
isoleercel wordt geplaatst? Gebeurt dit vaker of minder vaak dan in voorgaande jaren?
Antwoord 2
Het is niet duidelijk of jongeren in de Jeugdzorgplus nu vaker of minder vaak
dan in voorgaande jaren gedwongen worden afgezonderd. Dat komt omdat
er nog geen uniforme definitie voor gedwongen afzonderen is en instellingen
in de praktijk geen uniforme werkwijze hanteren. Ik vind het wel belangrijk
om te weten hoe vaak jongeren in de Jeugdzorgplus gedwongen worden
afgezonderd. Daarom is Jeugdzorg Nederland vorig jaar in samenwerking
met alle jeugdzorgplusaanbieders gestart met het opstellen van een
uniforme, breed gedragen definitie en interpretatie van gedwongen afzonderen. Op basis van deze gedragen definitie zal vervolgens registratie plaatsvinden. Eind mei 2019 zal door een nulmeting bekend zijn hoeveel jongeren in
de Jeugdzorgplus gedwongen worden afgezonderd.

1

ah-tk-20182019-1847
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Omroepgelderland.nl, 6 februari 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hebt u eerder signalen van instellingen ontvangen waaruit blijkt dat uw
ambitie niet zou gaan lukken?
Antwoord 3
Ik heb eerder signalen ontvangen waaruit bleek dat het werken zonder
gedwongen afzonderen een grote opgave wordt. Deze ambitie kost tijd en
vraagt een omslag in denken en handelen. Eenieder moet bereid zijn om de
zorg wezenlijk anders in te richten dan in het verleden.
Vraag 4
In april jongstleden heeft u aangegeven dat er een verbod moet komen op
het isoleren van jongeren. Welke stappen heeft u tot nu toe ondernomen om
te komen tot een dergelijk verbod? Hoe vaak is er contact geweest met de
sector?
Vraag 5
Bent u ondanks de brief van mening dat 2021 nog steeds haalbaar is om een
dergelijk verbod in te laten gaan? Zo nee, welke stappen gaat u nemen om
isoleren tot een minimum te beperken?
Antwoord 4 en 5
In het programma Zorg voor de Jeugd dat uw Kamer in april 2018 heeft
ontvangen, heb ik samen met gemeenten en jeugdhulpinstellingen de ambitie
neergelegd om in 2021 het aantal gedwongen afzonderingen naar nul te
brengen. Jeugdzorg Nederland is vorig jaar in samenwerking met alle
jeugdzorgplusaanbieders gestart met het opstellen van een uniforme, breed
gedragen definitie en interpretatie van gedwongen afzonderen. Eind mei zal
door een nulmeting bekend zijn hoeveel jongeren in de Jeugdzorgplus
gedwongen worden afgezonderd. Ook werk ik samen met de sector aan een
plan voor passende zorg voor de meest kwetsbare jongeren dat uw Kamer
binnenkort ontvangt. Hierin is ook aandacht voor het terugdringen van het
aantal gedwongen afzonderingen. Tevens is de IGJ is een toezichtproject
gestart waarin speciale aandacht is voor dit onderwerp. In het eerste kwartaal
van 2019 zullen alle gesloten jeugdhulp instellingen bezocht worden, met als
de focus het terugdringen van repressieve en vrijheidsbeperkende maatregelen. De rapportage hierover is in juni dit jaar voorzien.
Vraag 6
In welke wet- en regelgeving gaat u dit verbod verankeren?
Antwoord 6
Dat gebeurt in het wetsvoorstel «Rechtspositie jongeren in gesloten
instellingen».
Vraag 7
Gaat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) toezien op naleving van
de regelgeving? En welke rol ziet u voor hen weggelegd (bijvoorbeeld
proactief toezicht of reactief)?
Antwoord 7
De jeugdhulp heeft – waar het gaat om het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen – te maken met verschillende wetten. In 2019 zijn dat de
Jeugdwet en de Wet bopz, in 2020 zijn dat drie wetten: de Jeugdwet, de
Wvggz en de Wzd.
De IGJ heeft hierin een toezichthoudende rol. Jeugdigen, die vanuit verschillende wetgeving in vrijheid beperkt kunnen worden, komen elkaar tegen in
een gezamenlijke behandelsetting. Deze ontwikkeling zal zich in de toekomst
voortzetten. De inspectie zal bij het toezicht op deze vormen van jeugdhulp
toezien of deze zorgaanbieders leveren wat deze wetten beogen: hulp
waarover jeugdigen en ouders zelf meedenken, toegespitst op wat de
jeugdige nodig heeft en waarin actief gewerkt wordt aan een perspectief. De
inspectie zal zich in haar toezicht richten op deze bedoeling van de drie
wetten die vanaf 2020 gelden voor jeugdigen. De drie wetten zijn duidelijk dat
vrijheidsbeperkende maatregelen niet mogen, tenzij het niet anders kan. Dus
wanneer deze toegepast worden, dient de zorgaanbieder heel goed uit te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

leggen waarom er geen alternatief mogelijk was. De IGJ doet dit zowel
proactief als reactief. Reactief toezicht volgt op calamiteiten en wanneer
klachten en signalen duiden op structurele tekortkomingen.
Vraag 8
Hoe beoordeelt u de uitspraken van de directeur van gesloten jeugdinstelling
Harreveld die aangeeft dat het ook zijn ambitie is om opsluiting tot een
minimum te beperken, maar dit niet lukt vanwege de financiële middelen?
Bent u bereid om instellingen financieel te helpen zodat zij in staat zijn om
meer personeel aan te nemen?
Antwoord 8
Ik realiseer me dat het terugdringen van repressieve en vrijheidsbeperkende
maatregelen veel vraagt van gemeenten, instellingen en professionals. Een
gebrek aan personeel heeft natuurlijk invloed op de mogelijkheden die een
instelling heeft. We willen ervoor zorgen dat de zorg een aantrekkelijke sector
is om in te werken. Daar rollen we met elkaar acties voor uit in het programma Werken in de Zorg/Regionale Aanpak Arbeidsmarkt Tekorten (RAAT).
Het afgelopen jaar heeft in het teken gestaan van het verhogen van de
instroom, onder andere door de campagne «Ik Zorg»2. Zie verder het
antwoord op vraag 9.
Vraag 9
Bent u bereid om onderzoek te doen naar de vraag in hoeverre de werkdruk
van jeugdhulpprofessionals ertoe leidt dat er soms (noodgedwongen) wordt
overgegaan tot vrijheidsbeperkende maatregelen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
In het antwoord op de vragen 4 en 5 heb ik aangegeven dat ik samen met de
sector een plan voor passende zorg voor de meest kwetsbare jongeren in
voorbereiding heb; het terugdringen van het aantal gedwongen afzonderingen maakt onderdeel uit van dit plan. De IGJ is een toezichtproject gestart
waarin speciale aandacht is voor vrijheidsbeperking. In het eerste kwartaal
van 2019 zullen alle gesloten jeugdhulp instellingen bezocht worden, met als
focus wat helpt en wat belemmert in het terugdringen van repressieve en
vrijheidsbeperkende maatregelen. In juni dit jaar is de rapportage hierover
voorzien. Mocht er een verband bestaan tussen werkdruk en het plaatsen in
gedwongen afzondering, dan zal dit in dit toezichtproject aan het licht komen.
Vraag 10
Wat zijn de vrijheidsbeperkende maatregelen die op dit moment wel worden
toegestaan? Welke richtlijnen zijn hiervoor? Komen die richtlijnen in het
gedrang door het personeelstekort in de jeugdzorg?
Antwoord 10
In paragraaf 6.3 van de Jeugdwet is geregeld welke vrijheidsbeperkende
maatregelen kunnen worden toegepast in het kader van gesloten jeugdhulp.
Deze maatregelen betreffen:
beperking van de bewegingsvrijheid in en rond de gesloten accommodatie
(art. 6.3.1),
het tegen de wil van de jeugdige toepassen van jeugdhulpverleningsprogramma’s en de eventueel daarin opgenomen geneeskundige behandelmethoden (art. 6.3.2),
beperkingen in het contact met de buitenwereld (art. 6.3.3),
controlemaatregelen (art. 6.3.4),
beperkende maatregelen tijdens het vervoer van de jeugdige (art. 6.3.5) en in
het gerechtsgebouw (art. 6.3.8).
In de Jeugdwet is geregeld dat deze vrijheidsbeperkende maatregelen slechts
mogen worden toegepast voor zover ze zijn opgenomen in het hulpverleningsplan. Indien een maatregel niet in het hulpverleningsplan is opgenomen, mag zij alleen worden toegepast indien dat noodzakelijk is ter overbrugging van een tijdelijke noodsituatie. Vervolgens moet een gekwalificeerde
gedragswetenschapper binnen vierentwintig uur instemmen met de
2

www.ontdekdezorg.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

maatregel; anders moet ze worden beëindigd. Daarnaast dient elke toepassing van een vrijheidsbeperkende maatregel steeds te worden opgenomen in
het dossier van de betreffende jeugdige.
De wijze waarop professionals in de gesloten jeugdhulp om dienen te gaan
met agressiviteit of anderszins escalerende situaties, vraagt om voldoende
gekwalificeerd personeel. De Minister voor Medische Zorg, de Staatssecretaris van VWS en ik hebben in november 2018 de publiekscampagne «Ik Zorg»
gelanceerd met als doel meer mensen te enthousiasmeren voor het werken
in de zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4