Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2323

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 maart 2017
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
19 december 2016 over de kabinetsreactie op voorstellen van de Europese
Commissie inzake risicoreducerende maatregelen (Kamerstuk 22 112,
nr. 2261).
De vragen en opmerkingen zijn op 2 februari 2017 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 9 maart 2017 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Zuilen

kst-22112-2323
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief met de
kabinetsreactie op voorstellen van de Europese Commissie (EC) inzake
risicoreducerende maatregelen.
Deze leden vinden de inzet op de financiële stabiliteit van groot belang.
Maatregelen om dat te bevorderen moeten internationaal worden
genomen (niet alleen op Europees niveau, maar mondiaal), ook vanuit het
oogpunt van een gelijk speelveld. Kan de Minister aangeven welke
stappen gezet worden om het implementeren van deze maatregelen op
mondiaal niveau te bevorderen? Verder zijn deze leden van mening dat er
gekeken moet worden naar de reële risico’s, in tegenstelling tot bijvoorbeeld enkele van de gepresenteerde voorstellen in het kader van Bazel 3,5
of 4 die dat niet dan wel onvoldoende doen. Verder vinden zij ook de
concurrentiepositie en de gevolgen voor de kredietverlening en de
economie (en daarmee banen) van belang.
De leden van de VVD-fractie willen weten wat de exacte en concrete
gevolgen van de voorgestelde maatregelen en de kabinetsinzet zijn voor
de Nederlandse banken en financiële sector. Verder willen de leden weten
wat de eventuele gevolgen voor de kredietverlening kunnen zijn, met
name voor het mkb en de hypotheken.
Er worden nu voorstellen gepresenteerd voor het aanpassen van het
herstel- en afwikkelkader en resolutiemechanisme van banken. De
afgelopen tijd zijn bij de redding van de Italiaanse banken de huidige
afspraken niet eens nagekomen. Welke aanpassingen in de voorstellen
zijn nodig om alle landen te dwingen de eerdere regels gewoon na te
komen, zo vragen deze leden aan de Minister. Waarom is dit geen
onderdeel van de huidige voorstellen? Kan de Minister aangeven hoe in
de toekomst voorkomen wordt dat er al te «creatieve» manieren worden
bedacht om in weerwil van de Europese regels toch bail-outs uit te voeren
of op andere wijze private financiële problemen met publieke middelen op
te lossen?
Wat betekent het precies dat de EC voorstelt de total loss-absorbing
capacity (TLAC)-standaard te implementeren in de EU-wetgeving en deze
te laten versmelten met de minimum requirement for own funds and
eligible liabilities (MREL)? Wat is het verschil met de huidige MREL? Hoe
wordt afgeweken van de internationale TLAC-standaard?
Het kabinet zal zich inzetten voor een aanscherping van het voorstel op
het gebied van MREL. Waar gaat het kabinet zich precies voor inzetten? In
hoeverre wijkt dit af van de internationale afspraken? Waarom vindt het
kabinet de EC-voorstellen onvoldoende?
De leden van de VVD-fractie delen de mening van het kabinet dat
voorkomen moet worden dat banken een prikkel hebben om in elkaars
MREL-instrumenten te beleggen. Hoe kansrijk is een dergelijke
aanpassing?
Waarom vindt het kabinet het noodzakelijk dat de afwikkelingsautoriteit de
discretionaire bevoegdheid krijgt om de MREL hoger vast te stellen dan
tweemaal de kapitaalseisen? Wat vindt het kabinet dan dat noodzakelijk
is? Wat zijn de gevolgen van de kabinetsinzet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

2

Het kabinet acht het van belang dat mondiale systeembanken alleen
onder bepaalde voorwaarden gebruik mogen maken van de mogelijkheid
voor maximaal 3,5% risicogewogen activa aan senior obligaties mee te
tellen in de TLAC. In hoeverre wijkt dit dan af van de internationale
standaarden? Welke gevolgen heeft dit voor het mondiale gelijke
speelveld? Waarom vindt het kabinet dit nodig?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het moratorium op drie verschillende momenten kan worden toegepast. De ervaring leert, bijvoorbeeld
bij SNS, dat de toezichthouder(s) vaak niet durven ingrijpen omdat dit een
negatief versterkend effect kan hebben. Waarom gaan de stappen een en
twee wel werken in EU-verband? Hoe verschilt het EC-voorstel nu van de
huidige Nederlandse praktijk?
De leden van de VVD-fractie delen voorts met het kabinet het standpunt
dat het van belang is om nader te specificeren onder welke omstandigheden een moratorium kan worden toegepast. Zekerheid en duidelijkheid
is belangrijk op dit punt, evenals het op een gelijke manier inzetten van de
instrumenten in de verschillende landen.
De EC stelt voor om de nationale insolventiewetgeving voor banken deels
te harmoniseren. Wat is het verschil met de huidige Nederlandse
wetgeving op dit punt? Wat zijn de gevolgen van de EC-voorstellen voor
de Nederlandse wetgeving en voor crediteuren?
De EC introduceert een geharmoniseerde minimum leverage ratio eis van
3%. Nederland heeft een eenzijdige eis van 4% voor haar systeemrelevante banken. De leden van de VVD-fractie waren daar zoals bekend geen
voorstander van in verband met het gelijke speelveld. Waarom is er geen
bereidheid, mede met het oog op het gelijke speelveld, de Nederlandse
eis aan te passen aan de EC-voorstellen? Waarom is het niet gelukt om in
de EC een vergelijkbare eis te introduceren zoals nu geldt in Nederland,
zodat op deze wijze weer een gelijk speelveld kan worden gecreëerd?
Waarom wordt een voorschot genomen op de definitieve Bazelse leverage
ratio definitie? Als straks blijkt dat de Bazelse definitie toch anders wordt,
zal deze dan in EU-verband ook weer worden aangepast? Zo nee, waarom
niet?
Wat houdt de materiële uitzondering op de leverage ratio met betrekking
tot de publieke sector ontwikkelingsbanken precies in? Wanneer is een
organisatie een publieke sector ontwikkelingsbank? Welke Nederlandse
banken vallen daaronder? Welke gevolgen heeft dit voor de desbetreffende banken? NWB, BNG en FMO moeten in Nederland wel voldoen aan
de eis van 3%. Blijft dit ook zo met de nieuwe EC-voorstellen? Zo nee,
waarom niet? Waarom moet volgens het kabinet voor Nederlandse
sectorbanken afgeweken worden van de afspraken over het leverage
ratio? In de sectorbanken zitten toch ook risico’s?
Wat wil het kabinet nu precies anders in relatie tot het punt net stable
funding ratio (NSFR)/handelsboek? De EC wil mogelijke negatieve effecten
op de marktliquiditeit en de markt voor gedekte obligaties beperken. In
hoeverre onderschrijft het kabinet dit ook?
De leden van de VVD-fractie zijn altijd een groot voorstander van
proportionaliteit van regelgeving. Onduidelijk is nog wat de exacte
voorstellen van de EC hiervoor zijn en of dit voldoende is. Kan de Minister
aangeven wat de voorstellen zijn? In hoeverre sluiten deze aan bij
voorstellen zoals de «bankvergunning light»? En in hoeverre worden de
vrijstellingsgrenzen verhoogd? Als dit niet het geval zal zijn, waarom
worden deze niet verhoogd met het oog op de proportionaliteit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

3

Voorts zijn deze leden blij met de uitbreiding van de gunstige behandeling
van mkb-kredieten en de introductie van een gelijksoortige factor voor
infrastructuurkredieten. De kredietverlening van banken aan het mkb blijkt
namelijk lastig. En alhoewel de leden van de VVD-fractie ook sterk inzetten
op alternatieve financieringsvormen voor het mkb, zullen de banken in
Nederland de komende tijd nog een zeer belangrijke financier van het mkb
zijn en blijven. Waarom ziet de Minister dit niet zo, gelet op de kabinetsreactie? Wat zou volgens de Minister wel effectief zijn op dit punt?
De leden van de VVD-fractie vinden het een goede zaak dat de EC nu
eindelijk met een voorstel komt om Nederlandse kredietunies uit te
zonderen van de reikwijdte van het Europese kapitaaleisenraamwerk.
De leden van de VVD-fractie lezen dat volgens het kabinet het kapitaaleisenraamwerk reeds goede regels bevat voor pijler II en dat Nederland de
verheldering van deze regels verwelkomt. Aansluitend stelt het kabinet:
«Dit geldt niet voor de preferentie die aan AT1-coupons wordt toegekend
en het signaal dat daarvan uitgaat.» Wat houdt dit precies in? Wat wordt
hiermee bedoeld? Waarom is het kabinet van deze mening?
De leden zien het EC-voorstel voor het aanpassen van de beloningsregels
als een goede ontwikkeling in relatie tot de proportionaliteit van de
regelgeving. Bepaalde regels worden afgeschaft voor kleine,
niet-complexe banken en bij alle banken voor medewerkers met lage
variabele beloningen. Welke gevolgen hebben de EC-voorstellen voor de
beloningen voor de wet- en regelgeving op het gebied van beloningen in
Nederland? Tot welke aanpassingen gaat dit leiden in de Nederlandse
wet- en regelgeving?
De leden van de VVD-fractie lezen met tevredenheid dat het kabinet van
mening is dat de voorgestelde maatregelen nog geen reden zijn om te
komen tot eventuele risicodeling. Het kabinet meent dat risicoreducerende
maatregelen eerst overeengekomen moeten zijn voordat overgegaan kan
worden tot besluiten over eventuele risicodeling. De leden onderschrijven
dit. Deelt de Minister echter ook de mening dat implementatie net zo
belangrijk is als het puur «overeenkomen» van maatregelen, en dat dit
dus ook een voorwaarde moet zijn voordat er nagedacht wordt over
eventuele risicodeling? Als we zien hoe er nu wordt gehandeld bij de
redding van de Italiaanse banken is er wat betreft de leden van de
VVD-fractie geen enkele aanleiding om tot eventuele risicodeling over te
gaan. Deelt de Minister deze conclusie? Is de Minister van mening dat
eventuele risicodeling, zoals een Europees depositogarantiestelsel, alleen
in het uiterste geval en als sluitstuk van de bankenunie gezien kunnen
worden, en dus alleen nadat de huidige risicoreducerende maatregelen
zich in de praktijk hebben bewezen?
Het kabinet wacht verdere voorstellen voor risicoreductie af. De leden van
de VVD-fractie juichen dit toe. Kan de Minister aangeven welke verdere
maatregelen verwacht worden? Wanneer verwacht de Minister bijvoorbeeld concrete plannen over de risicoweging van staatsobligaties op
bankbalansen en het oplossen van het probleem met non-performing
loans?
De leden van de VVD-fractie vragen zich af welke maatregelen genomen
worden om ervoor te zorgen dat de terechte risicoreductie niet, of zo min
mogelijk, ten koste gaat van de kredietverlening van banken. De leden
vragen de Minister scherp toe te zien op mogelijke vormen van overregulering, die de kredietverlening en de economische groei kunnen schaden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

4

Hoe schat de Minister de totale impact in van deze voorstellen van de EC
op de banken? Kan hij daarbij specifiek letten op de impact op de
kapitaalpositie?
Per 1 januari 2018 dienen banken te voldoen aan de eisen in het kader van
de MREL. Daarvoor is het nodig dat op Europees niveau de mogelijkheid
geschapen wordt voor de uitgifte van een extra laag achtergesteld vreemd
vermogen (senior unsecured), die per 1 juli 2017 gereed moet zijn. Hoe
kijkt de Minister naar dat tijdstraject? Is dit goed haalbaar? En kan hij
eventueel opties overwegen om sneller met het traject te starten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de kabinetsreactie op de voorstellen van de EC ten aanzien van de
risicoreducerende maatregelen. Wel hebben deze leden nog enkele
vragen.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de MREL wordt verlaagd naar
tweemaal de kapitaaleisen en een eventuele ophoging in de vorm van
guidance door de afwikkelingsautoriteiten. Kunnen deze leden hieruit
opmaken dat de bail-in eisen versoepeld worden? Zij vragen hoe de
Minister oordeelt over dit voorstel? Deelt de Minister de mening van deze
leden dat banken altijd voldoende kapitaal moeten bezitten, zodat bij
faillissement aandeelhouders in plaats van de belastingbetaler op de
blaren moeten zitten? Is de Minister van mening dat dit principe
voldoende is gewaarborgd bij deze voorstellen?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat er een verschil is tussen de
daadwerkelijke MREL en het element guidance. Deze leden vragen hoe
deze guidance zich verhoudt tot de guidance die al door de toezichthouder
wordt toegepast voor het aanhouden van de kapitaaleisen. Deze leden
vragen of banken verplicht zijn om de MREL-eisen evenals deze guidance
publiekelijk te vermelden. Ook vragen deze leden in welke omstandigheden de afwikkelingsautoriteit de guidance kan omzetten in een harde
MREL. Zij vragen de Minister of hier al regels voor zijn vastgelegd. Tot slot
lezen zij dat het kabinet de nieuwe guidance onvoldoende acht. Zij vragen
de Minister wat de inzet van het kabinet zal zijn bij de bespreking van deze
regels omtrent guidance.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de consequenties van het
doorbreken van de MREL tot nog toe niet expliciet geregeld waren. Zij
lezen dat het doorbreken van de buffers pas tot het beperken van
dividenduitkeringen en variabele beloningen leidt indien de MREL niet
binnen zes maanden is hersteld. Zij vragen de Minister of zes maanden
niet een erg lange termijn is voordat er consequenties zijn voor beleggers
en bijvoorbeeld bestuurders. Deelt de Minister de mening van deze leden
dat het beter is als er eerder consequenties volgen wanneer de MREL niet
hersteld wordt? Is hij bereid om hier op in te zetten?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat het door een interne MREL ook
mogelijk wordt om alleen de toponderneming van een bankengroep af te
wikkelen en dat de afwikkelbaarheid van grote bankengroepen daardoor
verbetert. Zij vragen de Minister te reflecteren op de mogelijke risico’s
hiervan voor landen die voornamelijk banken hebben die opereren als
dochterondernemingen van een internationale bankengroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

5

De leden van de PvdA-fractie vragen tot welke nieuwe bevoegdheden het
aanpassen van het moratorium voor de Nederlandse afwikkelingsautoriteit leidt. Zij vragen ook onder welke omstandigheden de Minister van
mening is dat een moratorium mag worden toegepast.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de consequenties van de
voorstellen over een nieuwe crediteurenhiërarchie zijn voor Nederland. Zij
vragen of de voorliggende voorstellen ook een wijziging van het Nederlandse insolventierecht vereisen.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat bepaalde onderdelen van de
noemer in leverage-ratio nog onderwerp van discussie zijn. Deze leden
vragen welke elementen dit zijn en wat de inzet van het kabinet is bij deze
discussies. Ook vragen zij de Minister toe te lichten aan welke eisen de
sectorbanken moeten voldoen om in aanmerking te komen voor een
zachtere leverage ratio.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook met betrekking tot de kapitaaleisen in welke gevallen de pijler II eisen in de vorm van guidance omgezet
kunnen worden in een «harde» pijler II eis.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Minister inzicht kan geven in de
berekening van de «maximum distributable amount», en of de Minister
van mening is dat deze voldoende streng is.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom en in welke gevallen de
Commissie de eisen voor het handelsboek permanent lager vast kan
stellen.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat toezichthouders onderdelen van
een bankengroep kunnen uitzonderen van prudentiële eisen op
soloniveau. Zij vragen de Minister om de waarborgen die hiervoor gesteld
zijn toe te lichten. Zij vragen ook welke risico’s er zijn wanneer banken op
soloniveau vrijgesteld zijn van bepaalde kapitaaleisen. Zij vragen ten
slotte of het op deze manier bijvoorbeeld aantrekkelijker kan worden voor
een buitenlandse partij om een overname te doen op de Nederlandse
markt om zodoende kapitaal te kunnen onttrekken uit een Nederlandse
dochter.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de Commissie voorstellen heeft
gedaan voor een meer proportionele toepassing van de beloningsregels.
Deze leden vragen de Minister welke consequenties dit heeft voor de
Nederlandse beloningsregels. Zij stellen dat de Europese regels er nooit
toe mogen leiden dat de strenge Nederlandse bonuswetgeving wordt
afgezwakt. Ook vragen zij de Minister toe te lichten wat er bedoeld wordt
met het uitbetalen van variabele beloningen in share-linked instrumenten.
De leden van de PvdA-fractie vragen tot slot nog of er in het kader van
deze maatregelen gesproken is over de weging van en het maximale
aantal staatsobligaties op bankenbalansen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de fractie van de SP hebben met interesse kennisgenomen
van de kabinetsreactie op het door de Europese Commissie op
23 november 2016 gepresenteerde pakket voorstellen om risico’s te
verminderen in de Europese bankensector. Evenwel hebben deze leden
nog enkele vragen over deze kabinetsreactie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

6

Onder het kopje MREL lezen de leden van de fractie van de SP dat het
voorstel van de EC is om de MREL te verlagen en dat een ophoging van
de kapitaaleisen vrijblijvender wordt. Vindt het kabinet dit een wenselijke
ontwikkeling? Zo ja, waarom? Zo nee, hoe zal de Minister precies in
Europees verband pleiten voor aanscherping van dit voorgestelde beleid?
De leden van de fractie van de SP vragen voorts aan de Minister waarom
er niet voor wordt gekozen het voorbeeld van Duitsland en Frankrijk te
volgen met betrekking tot het aanpassen van de rangregeling voor
schulden. Wat is het voordeel van de oplossing die door de EC wordt
voorgesteld ten opzichte van de Duits-Franse oplossing?
Verder vragen deze leden aan de Minister of Nederlandse banken onder
de uitzondering op de leverage ratio eisen vallen, en zo ja, welke banken
dit betreft.
Kan de Minister voor de leden van de SP-fractie verduidelijken in welke
gevallen de pijler II kapitaaleis in een «harde» eis kan worden omgezet?
Na hoeveel waarschuwingen gaat de toezichthouder hiertoe over?
De leden van de fractie van de SP lezen dat: «Lichtere rapportage- en
disclosure-verplichtingen voor bepaalde banken ... passend [zijn].» Kan de
Minister aangeven op welke banken met deze passage precies wordt
gedoeld?
Deze leden vragen de Minister of hij niet bang is dat het toezicht op
bonussen met de voorstellen van de Europese Commissie dusdanig
vermindert, dat dit tot perverse prikkels gaat leiden in de bankensector?
Kan de Minister voorts verduidelijken wat het kabinet bedoelt met de zin:
«De drempelwaarden worden als hoog gezien in de Nederlandse
context.» Zal het kabinet in Europees verband pleiten voor meer of minder
uitzonderingen op de beloningsregels?
Gaat de Minister concrete voorstellen doen om er voor te zorgen dat het
doorbreken van de MREL echt serieuze consequenties heeft, zoals de
leden van de SP-fractie lezen op bladzijde 14 van de kabinetsreactie?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op voorstellen van de EC inzake risicoreducerende maatregelen.
Naar aanleiding hiervan brengen deze leden het volgende naar voren.
Allereerst merken de leden van de PVV-fractie op dat het element
guidance nieuw is aan het EC-voorstel. De leden van de PVV-fractie
vragen de Minister hier nader op in te gaan. Om wat voor soort advies
gaat het hier? Daarnaast merken de leden van de PVV-fractie op dat het
opleggen van deze guidance voor banken geen verlichting is en geen
directe consequenties heeft. Echter kan de afwikkelingsautoriteit dit
omzetten in een harde MREL indien een bank moedwillig de
MREL-guidance negeert. Kan de Minister verduidelijken in welke gevallen
de afwikkelingsautoriteit precies over zal gaan tot deze harde MREL?
Tevens vragen de leden van de PVV-fractie de Minister nader toe te lichten
wat de harde MREL inhoudt en wat voor gevolgen dit met zich mee kan
brengen.
Voorts vragen de leden van de PVV-fractie de Minister aan te geven welke
maatregelen de EC introduceert die de toezichthouder en afwikkelingsautoriteit moeten nemen indien een bank niet meer aan haar MREL voldoet.
Kan de Minister deze maatregelen tevens toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

7

Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie de Minister nader te
motiveren waarom ervoor gekozen is om door het depositogarantiestelsel
gegarandeerde deposito’s, verplichtingen aan centrale tegenpartijen en
claims die in aanmerking komen voor het beleggerscompensatiestelsel uit
te zonderen van de bevoegdheid van lidstaten tot het uitstellen van alle
betalings- en leveringsverplichtingen.
Verder vragen de leden van de PVV-fractie de Minister wat het voorstel
om bij beursgenoteerde banken toe te staan dat variabele beloningen
(deels) in share-linked instrumenten worden uitbetaald precies inhoudt.
Kan de Minister dit nader specificeren? Hoe hoog mogen deze variabele
beloningen maximaal zijn? Hoe zal worden voorkomen dat het bonusplafond op deze wijze wordt omzeild?
Ten slotte willen de leden van de PVV-factie weten wat de financiële
gevolgen zijn van deze voorstellen voor Nederland en het Nederlandse
bedrijfsleven. Wat zijn verder de administratieve lasten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de D66
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Minister van Financiën over de nieuwe Commissievoorstellen
om de risico’s te verminderen in de Europese bankensector. De leden
hebben hier enkele vragen over.
De leden van de D66-fractie zijn blij dat er stappen gezet worden om
risico’s te verminderen voor Europese banken. Zeker risico’s bij systeembanken, banken die «too big to fail» zijn geworden, moeten worden
voorkomen. Daarom zijn de leden blij met de voorstellen die passen in de
bredere voltooiing van de bankenunie.
De leden zijn echter net als het kabinet van mening dat de voorstellen
ambitieuzer kunnen zodat de belastingbetaler niet de dupe wordt van
bancaire problemen. De leden vragen de Minister dan ook toe te lichten
hoe Nederland zich voor ambitieuzere voorstellen gaat inzetten.
De leden van de D66-fractie constateren dat er in het EC-voorstel een
onderscheid wordt gemaakt tussen de daadwerkelijke MREL, gelijk aan
tweemaal de kapitaaleisen voor de banken met een bail-in afwikkelingsstrategie en een element van guidance. Kan de Minister toelichten of het
klopt dat alleen de daadwerkelijke MREL een harde eis is? De leden lezen
echter ook dat er geen consequentie is indien een bank niet meer voldoet
aan de opgelegde MREL. Kan de Minister dit toelichten?
De leden vragen de Minister wanneer het guidance element toch omgezet
kan worden in een harde eis? Hoe is dat nu geregeld en hoe zou de
Minister dit idealiter vormgeven? Kan de Minister dit toelichten? En welke
consequenties kunnen dan verbonden worden aan dit guidance element?
En ook hier vragen de leden hoe dit nu geregeld is en hoe de Minister dit
idealiter zou zien?
Het voorstel geeft ook de verplichting aan de toezichthouder en de
afwikkelingsautoriteiten om aanvullende maatregelen te nemen, zoals het
opleggen van boetes of het vervangen van het bestuur van de bank. Hoe
wordt deze verplichting geregeld? Kan de Minister toelichten of dit
betekent dat er verschillen tussen lidstaten kunnen ontstaan? Wat is
hierover de mening van de Minister?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

8

Kan de Minister nader toelichten wat naar verwachting het politiek
krachtenveld is rondom de inzet van Nederland om een voldoende hoge
MREL, namelijk een MREL om tenminste 8% totale passiva te kunnen
bail-innen? En hoe gaat het kabinet zich namens Nederland hiervoor
inzetten?
De leden van de D66-fractie delen de mening dat de MREL-instrumenten
daadwerkelijk makkelijk en volledig bail-inbaar zijn. Waar ziet de Minister
hier eventuele problemen? Waarom kan een afwikkelingsautoriteit
mogelijk niet voldoende achterstelling van de MREL-instrumenten eisen?
Hoe moet dit wel mogelijk gemaakt worden?
De Minister noemt dat het kabinet het wenselijk acht om nader te
specificeren onder welke omstandigheden een moratorium kan worden
toegepast voordat een besluit tot afwikkeling is genomen. Kan de Minister
toelichten onder welke omstandigheden dit mogelijk zou moeten zijn? En
onder welke omstandigheden niet? Wordt hier door het kabinet ook op
ingezet?
De leden van de D66-fractie delen dat er zo spoedig mogelijk een akkoord
moet komen ten aanzien van de crediteurenhiërarchie. Is het waar dat het
kabinet dit voorstel daarom apart wil behandelen en dat dit voorstel dus
niet valt onder de voorstellen die het kabinet in samenhang wil bekijken,
zoals aan het einde van de brief wordt geschetst?
De leden lezen dat de Nederlandse banken nu niet voldoen aan de
voorwaarden die door de EC gesteld worden aan uitzonderingen voor een
aangepaste, passende leverage ratio. Kan de Minister toelichten om welke
voorwaarden dit gaat? Hoe wil de Minister hier mee omgaan?
Tot slot vragen de leden van de D66-fractie of de Minister het krachtenveld
nader kan toelichten rond de Nederlandse inzet om de leverage ratio op
minimaal 4% vast te stellen. Kan de Minister toelichten hoe verschillende
lidstaten zich positioneren?
II Reactie van de Minister van Financiën
Leverage ratio en Bazel
De leden van de fractie van de VVD stellen dat risicoreducerende
maatregelen niet alleen in Europa van belang zijn voor de financiële
stabiliteit, maar ook mondiaal. Deze leden vragen dan ook welke stappen
worden gezet om te bevorderen dat deze maatregelen ook op mondiaal
niveau worden geïmplementeerd vanuit het oogpunt van een gelijk
speelveld.
Het kabinet deelt de insteek dat risicoreducerende maatregelen in de
bankensector niet alleen in Europa relevant zijn, maar dat internationale
minimumstandaarden ook nodig zijn. Hierbij speelt het gelijke speelveld
een rol, alsook het risico op besmettingsgevaar tussen landen en
bankensectoren. Veel van de elementen die onderdeel zijn van de
voorstellen van de Europese Commissie, komen voort uit het implementeren van standaarden die al eerder in het Bazelse Comité zijn
afgesproken. Voorbeelden hiervan zijn de net stable funding ratio (NSFR),
de leverage ratio en het nieuwe raamwerk voor het handelsboek. Bazelse
standaarden zijn internationale, niet bindende minimumstandaarden.
Hiervan kan worden afgeweken wanneer een maatregel een disproportionele impact op Europese banken en/of de economie heeft. Omgekeerd
kan er noodzaak zijn boven internationale minima te gaan zitten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

9

bijvoorbeeld omdat in de bankenunie afspraken over risicodeling zijn
gemaakt.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom er geen bereidheid is
om de 4% leverage ratio eis in Nederland aan te passen aan de 3% eis die
de Commissie voorstelt. Ook vragen deze leden waarom – met het oog op
een gelijk speelveld – het niet is gelukt om in de Commissievoorstellen
een vergelijkbare eis te creëren zoals deze nu in Nederland geldt. De leden
van de D66-fractie vragen in dit kader naar het krachtenveld en de
positionering van de verschillende lidstaten.
De Commissie heeft ervoor gekozen om aan te sluiten bij de voorlopige
minimale «3% norm» zoals deze is afgesproken in het Bazelse Comité. In
Bazel zijn nog geen definitieve afspraken gemaakt over de hoogte van de
leverage ratio. Naar verwachting gebeurt dit op relatief korte termijn. De
Commissie zal opnieuw naar de hoogte van de leverage ratio kijken zodra
het Bazelse raamwerk definitief is. De inzet van het kabinet is er op gericht
om minimaal 4% voor alle Europese systeembanken af te spreken.1 Een
hoge leverage ratio eis voor Europese systeembanken kan een stevige
bijdrage leveren aan het verder verminderen van risico’s en het creëren
van een gelijk speelveld. Wanneer deze inzet niet haalbaar blijkt te zijn,
dient de mogelijkheid behouden te blijven om nationaal een hogere eis
dan 3% te kunnen stellen, zodat het huidige Nederlandse leverage ratio
beleid voor systeembanken kan worden voortgezet.
Veel lidstaten hebben nog geen standpunt bepaald over de hoogte van de
leverage ratio, omdat ze eerst willen wachten op de publicatie van de
definitieve leverage ratio afspraken in het Bazelse Comité. Wel hebben
meerdere lidstaten al aangegeven bereid te zijn te kijken naar een
leverage ratio hoger dan 3% voor mondiaal systeemrelevante banken
nadat definitieve Bazelse afspraken zijn gemaakt. Enkele lidstaten gaven
aan dat hierbij ook gekeken kan worden of dit ook voor overige systeemrelevante banken moet gelden. Enkele andere lidstaten geven in dit
stadium aan 3% voldoende te vinden.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom een voorschot wordt
genomen op de definitieve Bazelse leverage ratio definitie en vragen of
deze in EU-verband ook weer wordt aangepast als straks blijkt dat de
Bazelse definitie toch anders wordt (en zo nee, waarom niet). De leden
van de fractie van de PvdA vragen welke elementen van de leverage ratio
definitie nog onderwerp van discussie zijn en wat de positie van de
Minister daarbij is.
De Ecofin Raad heeft de Commissie in juni 2016 opgedragen zo snel
mogelijk voorstellen te presenteren om de risico’s in de Europese
bankensector verder te verminderen.2 Deze wetsvoorstellen zijn daar
onderdeel van. De verwachting is dat het definitieve Bazelse leverage ratio
raamwerk in belangrijke mate overeen zal komen met het bestaande
raamwerk. Wijzigingen die nog volgen kunnen – indien lidstaten hiertoe
besluiten – nog worden meegenomen in de Europese discussies. Op
enkele onderdelen heeft de Commissie bij de leverage ratio definitievoorstellen gedaan die in elk geval afwijken van de bestaande Bazelse
definitie. Hierbij gaat het om blootstellingen die dan mogen worden
afgetrokken van de totale activa bij het bepalen van de leverage ratio.
Zoals aangehaald in de kabinetsreactie, zijn drie belangrijke voorbeelden
daarvan:
1
2

Deze inzet geldt niet voor systeemrelevante publieke sectorbanken (zoals BNG Bank).
http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/06/17-conclusions-on-bankingunion/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

10

1) de behandeling van de activa van publiekesectorbanken (zie ook
hieronder);
2) de behandeling van onderpand dat gestort wordt bij het openen van
een derivatenpositie («initial margin») indien het derivaat gecleared
wordt bij een gekwalificeerde centrale tegenpartij en;
3) exportkredieten voor zover deze direct of indirect gegarandeerd
worden door de Staat.
Ten aanzien van punt 2) willen veel lidstaten – waaronder Nederland –
eerst afwachten waartoe het Bazelse Comité besluit. De voorgestelde
afwijking bij 3) kan het kabinet steunen. Hiervoor zijn minimaal twee
redenen. Ten eerste is het totale effect van deze uitzondering op de hoogte
van de leverage ratio van Europese banken, volgens de Europese
Bankenautoriteit (EBA), slechts klein. Ten tweede draagt dit bij aan een
gelijk speelveld tussen verschillende nationale regelingen in de EU ten
aanzien van exportkredieten. In Nederland – en enkele andere lidstaten –
spelen private banken (die een leverage ratio eis krijgen opgelegd) hierbij
een belangrijke rol. In andere landen is dit niet of nauwelijks het geval.
Verschillende fracties stellen vragen over de uitzondering op de leverage
ratio voor publieke sector ontwikkelingsbanken. De leden van de fractie
van de VVD willen weten wat deze uitzondering precies inhoudt, en
wanneer een organisatie een publieke sector ontwikkelingsbank is. Ook
vragen de leden van de fractie van de VVD welke Nederlandse banken hier
onder vallen en welke gevolgen dit heeft voor de betreffende banken. Ook
de leden van de fracties van de PvdA, SP en D66 vragen naar de
voorwaarden/eisen die gesteld worden om hieraan te voldoen, of
Nederlandse (sector)banken hier aan (kunnen) voldoen en hoe de Minister
hier mee wil omgaan. De leden van de fractie van de VVD stellen tevens
dat BNG, NWB en FMO in Nederland aan de 3% eis moeten voldoen en
vragen of dit zo blijft met de nieuwe Commissievoorstellen. Ook vragen
deze leden waarom volgens het kabinet voor de Nederlandse sectorbanken afgeweken zou moeten worden van de afspraken over de leverage
ratio, aangezien in sectorbanken ook risico’s zitten.
De Commissie stelt voor om de activa van publieke ontwikkelingsbanken
af te trekken van de (noemer van de) leverage ratio, wanneer deze activa
blootstellingen betreft op overheden. Als reden hiervoor geeft de
Commissie aan dat de activa van deze banken relatief lage risicogewichten kennen. Ook hebben deze banken minder bewegingsvrijheid dan
andere banken om te voldoen aan een leverage ratio eis, bijvoorbeeld
omdat het mandaat niet toestaat om het bedrijfsmodel aan te passen. Een
3% leverage ratio eis is voor deze banken dus relatief lastiger te bereiken
dan voor andere banken.
Een publieke ontwikkelingsbank mag van deze clausule gebruik maken
wanneer aan vijf voorwaarden is voldaan. Op hoofdlijnen zijn dit:
i. de bank is opgericht naar publiek recht door een overheid;
ii. de activiteiten zijn beperkt tot het – op niet-concurrerende basis –
bevorderen van bepaalde publieke doelstellingen;
iii. het doel is niet de maximalisatie van winst of marktaandeel;
iv. minimaal 90% van het eigen vermogen, de totale passiva of de totale
activa van de bank zijn direct of indirect door de overheid gegarandeerd;
v. er mogen geen door het depositogarantiestelsel (DGS) gedekte
deposito’s worden geaccepteerd.
Over deze criteria zal nog gesproken worden tijdens de raadsonderhandelingen. Afhankelijk van de precieze interpretatie van de criteria, lijken BNG
en NWB in elk geval niet aan criterium i) en v) te voldoen. Omdat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

11

leverage ratio van FMO al veel hoger ligt dan 3%, is deze clausule voor
deze bank materieel niet van belang. Overigens geldt voor deze drie
banken op dit moment geen Nederlandse leverage ratio eis. In lijn met de
kabinetsvisie Nederlandse bankensector, dienen (alleen) vier systeemrelevante banken (ING Bank, ABN Amro, Rabobank en SNS Bank) de leverage
ratio uiterlijk in 2018 naar minimaal 4% te hebben gebracht.
Ik deel de opvatting van de leden van de VVD-fractie dat de sectorbanken
ook risico’s lopen. Daarom is onder meer het kapitaaleisenraamwerk (de
CRR/CRD) ook op hen van toepassing. Echter, op onderdelen kunnen
prudentiële eisen (te) stevig voor de sectorbanken uitpakken. Om redenen
die aansluiten bij de voornoemde argumenten die de Commissie nu naar
voren brengt, heb ik in een eerder stadium daarom toegezegd mij te
zullen inzetten voor een passende Europese leverage ratio eis voor de
Nederlandse sectorbanken.3 Zoals aangegeven in de kabinetsreactie op de
Commissievoorstellen, zie ik daartoe meerdere mogelijkheden. Zo kan in
het kader van de onderhandelingen ook worden gekeken naar een
aangepaste hoogte van de leverage ratio eis voor publieke sector
ontwikkelingsbanken en/of een langere transitiefase.
Impact op kredietverlening en proportionaliteit
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de gevolgen van de
voorgestelde maatregelen voor de Nederlandse financiële sector. Ook
vragen zij wat de eventuele gevolgen voor de kredietverlening kunnen
zijn, met name voor het mkb en voor hypotheken. De leden van de fractie
van de VVD vragen ook hoe de Minister de totale impact van deze
voorstellen van de Commissie op de banken schat, en of hij daarbij
specifiek kan letten op de impact op de kapitaalpositie. Daarnaast vragen
deze leden welke maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat
de terechte risicoreductie niet, of zo min mogelijk, ten koste gaat van de
kredietverlening door banken. Ook de leden van de fractie van de PVV
willen weten wat de financiële gevolgen zijn van deze voorstellen voor
Nederland en het Nederlandse bedrijfsleven.
De Commissie heeft een impact assessment van de voorgestelde
maatregelen uitgevoerd.4 Hierin zijn meerdere grote nieuwe maatregelen
meegenomen: de leverage ratio, de aanpassingen in het raamwerk voor
het handelsboek en de NSFR. De algemene conclusie van de Commissie is
dat de baten van deze maatregelen opwegen tegen de kosten. De
maatregelen zorgen onder meer voor het vergroten van de verliesabsorptiecapaciteit bij banken in tijden van crisis, doordat minder leverage is
toegestaan en banken zich stabieler dienen te financieren. Dit draagt ook
bij aan een meer duurzame kredietverlening omdat minder neerwaartse
druk op de kredietverlening ontstaat in tijden van stress.
Dit laat onverlet dat er ook kosten kunnen zijn. De hogere kapitaaleisen als
gevolg van de leverage ratio en het handelsboek leiden volgens de
Commissie tot een klein negatief effect op het lange termijn bruto
binnenlands product (bbp) van de EU, namelijk –0,03% tot –0,06%. Dit
effect wordt veroorzaakt door het verwachte doorprijzen van de hogere
kapitaalkosten aan klanten. Het effect op de financieringkosten van
Europese banken ligt volgens de Commissie tussen de 1 en 3 basispunten. De Commissie benadrukt hierbij dat de resultaten afhankelijk zijn
van verschillende aannames, en dat de analyse niet alle relevante factoren
kan meewegen. Zo kunnen bijvoorbeeld niet alle gedragseffecten bij
banken als gevolg van de introductie van deze eisen exact in kaart worden
3
4

Zie onder meer Kamerstuk 28 165, nr. 231.
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=SWD:2016:377:REV1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

12

gebracht. Daar staat tegenover dat ook niet alle baten van de maatregelen
kunnen worden meegenomen. Zo zijn de baten van een verlaagde kans op
systeemcrises niet meegewogen.
Er is geen aparte impact assessment voor Nederlandse banken of de
Nederlandse economie opgesteld. Ik heb echter geen aanleiding om te
veronderstellen dat de conclusies van de Commissie over de impact van
de maatregelen voor de EU als geheel, voor Nederland anders zullen zijn.
Verreweg de meeste maatregelen die de Commissie voorstelt betreft de
implementatie van verschillende standaarden die de laatste jaren in het
Bazelse Comité zijn opgesteld. Hier hebben banken al grotendeels op
geanticipeerd. Bij Nederlandse banken is bijvoorbeeld te zien dat de
leverage ratio in het derde kwartaal van 2016 stond op gemiddeld 4,2%.5
Nederlandse banken hebben stevigere eisen ook weten te combineren
met het aantrekken van kapitaal en verstrekken van krediet.6
De leden van de fractie van de VVD geven aan blij te zijn met de
uitbreiding van de gunstige behandeling van mkb-kredieten en de
introductie van een gelijksoortige factor voor infrastructuurkredieten. In
dit kader wijzen deze leden er op dat – alhoewel zij sterk inzetten op
alternatieve financieringsvormen voor het mkb – banken in Nederland de
komende tijd nog een zeer belangrijke financier van het mkb zijn en
blijven. Zij vragen waarom de Minister – gelet op de kabinetsreactie – dit
niet zo ziet, en wat volgens de Minister dan wel effectief zou zijn op dit
punt.
Ik deel de inschatting van deze leden dat banken in Nederland – alsook in
andere lidstaten – in elk geval de komende periode nog een zeer belangrijke rol zullen blijven spelen in de financiering van het mkb. Naar mijn
mening zijn goed gekapitaliseerde banken de beste manier om te zorgen
voor duurzame kredietverlening aan het mkb, aangevuld met eventuele
extra maatregelen die overheden kunnen nemen waar specifieke
knelpunten in de financiering van het mkb bestaan. Het huidige kapitaaleisenraamwerk bevat al een MKB-ondersteuningsfactor, waardoor het
risicogewicht 24% lager mag worden gesteld voor (mkb-)leningen tot
maximaal 1,5 miljoen euro. De EBA kon na onderzoek echter (nog) geen
meetbaar positief effect van deze ondersteuningsfactor vinden. Alhoewel
EBA geen grote prudentiële risico’s signaleert, stelt zij wel dat in sommige
gevallen als gevolg van de ondersteuningsfactor mkb-leningen niet
voldoende gekapitaliseerd zijn in vergelijking met grotere bedrijfsleningen.7
Ik ben niet op voorhand tegen de uitbreiding van de
mkb-ondersteuningsfactor en de introductie van een soortgelijke factor
voor bepaalde infrastructuurleningen. Echter, de noodzaak van deze
uitbreiding lijkt tot op heden niet voldoende onderbouwd, waardoor
onduidelijk is of met deze voorstellen een goede balans wordt gevonden
tussen het ondersteunen van mkb-leningen en het voldoende kapitaliseren van deze leningen. Dit zal Nederland aan de orde stellen tijdens de
verdere besprekingen van de voorstellen in de Raad.
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de voorstellen van de
Commissie ten aanzien van proportionaliteit. Ook vragen zij in hoeverre
wordt aangesloten bij voorstellen zoals de «bankvergunning light» en in
hoeverre de vrijstellingsgrenzen worden verhoogd. Zo nee, vragen de
5

https://www.dnb.nl/over-dnb/taken/financiele-stabiliteit/indicatoren/krediet-leverage/.
Kamerstuk 32 013, nr. 92.
7
https://www.eba.europa.eu/documents/10180/1359456/EBA-Op-201604++Report+on+SMEs+and+SME+supporting+factor.pdf.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

13

leden van de fractie van de VVD waarom de vrijstellingsgrenzen niet
worden verhoogd met het oog op proportionaliteit. De leden van de
fractie van de SP lezen dat «lichtere rapportage- en disclosureverplichtingen voor bepaalde banken passend [zijn]», en vragen op welke
banken hiermee wordt gedoeld. De leden van de fractie van de PVV
vragen naar de administratieve lasten.
In december jl. heb ik uw Kamer een brief gestuurd, waarin ik onder meer
ben ingegaan op de voortgang van de maatregelen die De Nederlandsche
Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) hebben genomen
om toetreding van nieuwe partijen tot de Nederlandse financiële sector te
faciliteren.8 Hieronder valt het concept «Maatwerk voor Innovatie»
(regulatory sandbox), waarbinnen toezichthouders beoordelen of bij
innovatieve concepten voor bepaalde regelgeving (tijdelijk) een ontheffing
kan worden verleend of een alternatieve interpretatie binnen de wettelijke
kaders kan worden toegepast.
De voorstellen van de Commissie ten aanzien van proportionaliteit zie ik
als complementair aan deze initiatieven. De Commissie beperkt zich tot
proportionaliteit binnen de CRR/CRD, zoals aangekondigd bij de recente
Call for Evidence. Niet alleen potentiële toetreders profiteren van de
Commissievoorstellen, maar vooral ook bestaande banken die aan
CRR/CRD moeten voldoen en die relatief klein zijn en minder complexe
activiteiten uitvoeren.
De Commissie stelt ten eerste wijzigingen voor bij de rapportage aan de
toezichthouder en de disclosure van kerngegevens aan de buitenwereld.
Bij disclosure wordt de frequentie en de inhoud (mate van detail) van de
rapportage aangepast aan de omvang van de bank, waarbij drie categorieën worden onderscheiden.9 Hierbij wordt ook meegewogen of een
bank verhandelbare effecten (aandelen, obligaties) heeft uitgeven. Grote
banken die verhandelbare effecten uitgeven, kennen gedetailleerde
disclosure-eisen op jaarbasis en tevens meer kernachtige vereisten op
halfjaarlijkse en kwartaalbasis. Aan het andere uiterste staan kleine
banken die geen verhandelbare effecten uitgeven. Deze instellingen
hoeven alleen op jaarbasis kerngegevens vrij te geven. Voor rapportages
aan de toezichthouder doet de Commissie een soortgelijk voorstel,
waarbij de vermindering van de lasten hier voornamelijk ziet op de
frequentie van de rapportages.
Daarnaast stelt de Commissie criteria voor op basis waarvan kredietunies
en publieke sector ontwikkelingsbanken in de toekomst – op basis van een
voorstel van de Commissie en na goedkeuring door de Raad en het
Europees Parlement – uitgezonderd zouden kunnen worden van de eisen
in de CRR/CRD, in aanvulling op de voorgestelde uitzondering voor
Nederlandse kredietunies. Onder deze criteria valt ook een maximum aan
de omvang van deze partijen.10 Alhoewel lidstaten positief staan
tegenover meer proportionaliteit in de regelgeving, kijken veel lidstaten

8

Kamerstuk 32 013, nr. 142.
Een bank wordt gezien als groot wanneer minimaal aan een van de volgende criteria wordt
voldaan: i) de bank is systeemrelevant, ii) de bank is een van de drie grootste banken in een
lidstaat, iii) de totale activa zijn minimaal 30 miljard euro en iv) de totale activa zijn minimaal 5
miljard euro en de totale activa van de bank zijn ook minimaal 20% van het bbp van de lidstaat
waarin deze gevestigd is. Een bank wordt als klein gezien wanneer deze maximaal 1,5 miljard
euro aan activa heeft. Hiertussen zitten de overige banken.
10
Voor publieke sector ontwikkelingsbanken geldt een maximum van 30 miljard aan activa.
Tevens dient de instelling niet groter te zijn dan 20% van het bbp van de lidstaat waarin het
gevestigd is. Voor individuele kredietunies geldt een maximum van 100 miljoen aan activa.
Ook mag de activa van alle kredietunies in een land niet hoger zijn dan 3% bbp.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

14

kritisch naar dit specifieke Commissievoorstel vanwege onder meer het
gelijke speelveld in de EU.
Tot slot stelt de Commissie een meer proportionele behandeling voor bij
de kapitaaleisen voor tegenpartijrisico en voor handelsactiviteiten. Bij het
handelsboek stelt de Commissie drie categorieën voor – banken met
kleine, middelgrote en veel handelsactiviteiten – waarbij de eisen
eenvoudiger worden als de handelsactiviteiten kleiner zijn.11
De Commissie geeft aan te verwachten dat de administratieve lasten die
het gevolg zijn van de implementatie van het pakket aan maatregelen,
verminderd zullen worden door met name de proportionele benadering
van rapportage en disclosure. In aanvulling hierop krijgt EBA een mandaat
om nader te kijken naar het kwantificeren van rapportagekosten voor
banken, en om met aanbevelingen te komen om rapportage-eisen te
versimpelen. Tot slot stelt de Commissie dat gemiddeld gesproken geen
significante ICT-ontwikkelingskosten worden verwacht als gevolg van de
voorstellen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen naar de waarborgen die
gesteld worden ten aanzien van het Commissievoorstel om onderdelen
van een bankengroep te kunnen uitzonderen van prudentiële eisen op
soloniveau. Ook vragen zij naar de risico’s die er zijn wanneer banken op
deze manier vrijgesteld zijn van bepaalde kapitaaleisen. Deze leden
vragen tevens of het op deze manier aantrekkelijker kan worden voor een
buitenlandse partij om een overname te doen op de Nederlandse markt
om zodoende kapitaal te kunnen onttrekken uit een Nederlandse dochter.
De Commissie stelt meerdere voorwaarden voordat een instelling op
soloniveau binnen een bankengroep vrijgesteld zou kunnen worden van
prudentiële (kapitaal)eisen. Ten eerste is toestemming van de toezichthouder vereist. Ook dient binnen een bankengroep de moederinstelling
garant te staan voor de verplichtingen die de – van prudentiële eisen
vrijgestelde – dochter aangaat. Deze garantie dient minimaal even hoog te
zijn als de kapitaaleisen waarvan de dochter vrijgesteld zou worden, en
dient voor minimaal 50% met onderpand te zijn gedekt. Er dienen ook
geen (juridische) belemmeringen te bestaan die het in de praktijk moeilijk
kunnen maken om kapitaal snel vanuit de moeder naar de dochter te
verplaatsen wanneer dat nodig is. Tot slot dient de dochter onderdeel te
zijn van het risicomanagement van de moeder en dient de moeder meer
dan 50% van het stemrecht in de dochter te hebben.
Een belangrijk potentieel risico is dat – indien in de praktijk de garantie
zou worden ingeroepen – de moeder niet in staat is aan haar verplichtingen te voldoen, bijvoorbeeld omdat tegelijkertijd op meerdere plekken
binnen de groep problemen ontstaan. Een andere risico is dat – indien de
moeder niet (volledig) aan de verplichtingen voldoet – het onderpand niet
van voldoende kwaliteit en/of niet in voldoende mate aanwezig is om
verliezen op te vangen. Veel lidstaten – met name lidstaten waar het
bankenlandschap bestaat uit dochters van bankengroepen met het
hoofdkwartier in een ander land – betwijfelen dan ook of de voorgestelde
waarborgen voldoende zijn. Gezien voornoemde potentiële risico’s,

11

Banken met kleine handelsactiviteiten mogen de kapitaaleisen voor kredietrisico ook
toepassen voor de handelsactiviteiten. Dit mag wanneer de handelsactiviteiten maximaal 5%
van de bankbalans en tevens maximaal 50 miljoen euro zijn. Banken met handelsactiviteiten
die maximaal 10% van de bankbalans en tevens maximaal 300 miljoen euro zijn, mogen
gebruik maken van de simplified standardised approach (die sterk lijkt op de huidige eisen).
De overige grote banken met veel handelsactiviteiten, dienen het nieuwe aangescherpte
Bazelse raamwerk voor het handelsboek te implementeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

15

kunnen deze zorgen terecht zijn. Een overgenomen dochter zou overigens
in elk geval nooit vrijgesteld zijn van kapitaaleisen zonder voorafgaande
goedkeuring van de toezichthouder en zonder te voldoen aan de eisen die
in de verordening zijn opgenomen. Er kan dus geen sprake zijn van het
eenzijdig onttrekken van kapitaal door een overnemende partij.
NSFR en handelsboek
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de relatie tussen de NSFR
en het handelsboek. Deze leden vragen ook in hoeverre het kabinet de
positie van de Commissie onderschrijft om de mogelijke negatieve
effecten van deze maatregelen op marktliquiditeit en de markt voor
gedekte obligaties te beperken. De leden van de fractie van de PvdA
vragen waarom en in welke gevallen de Commissie de eisen voor het
handelsboek permanent lager vast kan stellen.
Mogelijke negatieve effecten op onder meer marktliquiditeit dienen te
worden afgewogen tegen het belang van stevige eisen voor banken om te
zorgen voor stabiele financiering en het voldoende goed kapitaliseren en
beheersen van handelsactiviteiten. Het kabinet is van mening dat de
Commissie op onderdelen aanzienlijk afwijkt van de Bazelse standaarden,
om de mogelijke negatieve effecten van deze prudentiële eisen te
ondervangen. Dit is binnen de NSFR onder meer het geval bij de weging
van bepaalde derivatentransacties en bij kortlopende transacties met
financiële tegenpartijen (waarbij bijvoorbeeld geld wordt uitgeleend aan
een andere bank en in ruil daarvoor onderpand wordt ontvangen).
Omdat de Commissie zich zorgen maakt over het effect van hogere
kapitaaleisen op onder meer marktliquiditeit, wil zij in de eerste jaren na
de inwerkingtreding van het nieuwe handelsboekraamwerk de impact
ervan op de kapitaaleisen kunnen dempen. Daarom mogen de kapitaaleisen die hier uit voortkomen, de eerste drie jaar na inwerkingtreding van
deze eisen met 0,65 worden vermenigvuldigd. Deze mogelijkheid vervalt
daarna automatisch tenzij de Commissie voor het einde van deze periode
met een voorstel voor een gedelegeerde handeling komt om deze factor
te verlengen of aan te passen. Dit geeft de Commissie veel ruimte om de
eisen langdurig lager vast te stellen dan het Bazelse Comité als wenselijk
ziet. Naar de mening van het kabinet kan een transitieperiode wenselijk
zijn, maar dient nu al vastgelegd te worden dat de kapitaaleisen die
voortkomen uit de nieuwe handelsboekafspraken volledig worden
geïmplementeerd.
Pijler 2 guidance
De leden van de fractie van de VVD lezen dat het kapitaaleisenraamwerk
volgens het kabinet reeds goede regels bevat voor pijler 2, dat Nederland
de verheldering van deze regels verwelkomt en dat het kabinet daarbij
aansluitend stelt: «Dit geldt niet voor de preferentie die aan AT1 coupons
wordt toegekend en het signaal dat daarvan uitgaat». De leden van de
fractie van de VVD vragen de Minister wat dit precies inhoudt, wat
hiermee wordt bedoeld en waarom het kabinet dit van mening is.
Het kabinet is voorstander van verheldering van de regels van het
kapitaaleisenraamwerk waar dat nodig is. Het is van belang dat er voor
beleggers duidelijkheid bestaat over de situatie waarin wel of niet sprake
kan zijn van de uitkering van coupons op aanvullend tier 1 (AT1) instrumenten, dividend of bonussen. Duidelijkheid helpt om de onrust onder
beleggers weg te nemen, zonder de kapitaaleisen af te zwakken. Het
kabinet is echter geen voorstander van de preferentie die aan AT1
coupons wordt toegekend in het Commissievoorstel. Het voorstel stelt dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

16

– onder voorwaarde dat de kapitaaleisen en -buffers dit toestaan – een
bank altijd eerst de beschikbare ruimte moet gebruiken om de coupon op
AT1-instrumenten uit te keren, voordat dividend mag worden uitgekeerd
of bonussen mogen worden uitbetaald. Op dit moment mogen banken
zelf bepalen hoe eventuele beschikbare ruimte wordt benut. Het kabinet is
van mening dat van de voorgestelde preferentie het verkeerde signaal
uitgaat. Het is de aard van deze AT1-instrumenten om verliezen op te
vangen en de kapitaalpositie van de banken te versterken indien nodig, en
het overslaan en/of naar beneden bijstellen van couponbetalingen is hier
één van de mogelijkheden voor. Investeerders worden voor deze risico’s
gecompenseerd. Daarom is het creëren van deze vorm preferentie voor
deze instrumenten wat het kabinet betreft niet passend.
Verschillende fracties stellen vragen om nader in te gaan op het element
guidance. De leden van de fracties van de PvdA, SP, D66 en PVV vragen
specifiek wanneer de pijler 2 eisen in de vorm van «guidance» kunnen
worden omgezet in een «harde» pijler 2 eis. De leden van de PVV-fractie
vragen tevens om wat soort «advies» het hier gaat. De leden van de
fractie van de SP vragen na hoeveel waarschuwingen de «guidance» door
de toezichthouder kan worden omgezet in een «harde» eis. De leden van
de D66-fractie vragen tevens welke consequenties kunnen worden
verbonden aan het «guidance» element, hoe de guidance nu geregeld is
en hoe de Minister dit idealiter zou zien, zowel qua omzetting naar een
«harde» eis als de consequenties die aan de «guidance» kunnen worden
verbonden.
In het Commissievoorstel is een zogenoemde guidance opgenomen.
Enkele toezichthouders passen dit al toe, waaronder het Single Supervisory Mechanism (SSM) en de Britse toezichthouder. De Commissie wil
deze praktijk nu formaliseren en de spelregels hiervoor in wetgeving
vastleggen. Het voorstel verplicht banken door middel van deze guidance
expliciet rekening te houden met de economische cyclus en de uitkomst
van stresstesten, en de mate waarin hieruit blijkt dat zij ook in deze
situaties voldoende gekapitaliseerd zijn om aan de minimumeisen te
blijven voldoen. Deze guidance telt niet mee in het bepalen van de ruimte
voor onder meer het uitkeren van AT1 couponbetalingen, dividend en
bonussen (zogenoemde maximum distributable amount).
De bank bepaalt de guidance in eerste instantie zelf, maar de toezichthouder evalueert of zij dit bedrag voldoende acht. Wanneer dit niet het
geval is kan de toezichthouder aan de bank communiceren dat zij
verwacht dat de bank meer kapitaal aanhoudt. Dit is een advies en geen
formele eis. Echter, wanneer de bank hier stelselmatig niet aan voldoet,
kan de toezichthouder besluiten dit om te zetten in een «harde» pijler 2
kapitaaleis12. Het is aan de toezichthouder om te bepalen wanneer
omzetting van guidance naar een «harde» eis moet plaatsvinden. Dit is
naar verwachting mede afhankelijk van de duur en de ernst van de
overschrijding. Vervolgens kan deze «harde» eis afgedwongen worden,
met als gevolg dat de minimum kapitaaleisen omhoog gaan. Deze
aanpassing in de minimum kapitaaleisen wordt openbaar gemaakt en telt
vervolgens alsnog mee voor het bepalen van de ruimte voor het uitkeren
van onder meer dividend.

12

Pijler 2 eisen zijn de eisen die de toezichthouder per bank vaststelt. Deze eisen gelden in
aanvulling op de Pijler 1 eisen die voor elke bank geldt. Het idee hierbij is dat de toezichthouder risico’s kapitaliseert die niet of niet volledig gekapitaliseerd worden onder de wettelijke
minimumeisen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

17

Het achterliggende doel van de guidance is dat banken enige ruimte
hebben om bij tegenslagen niet direct door de minimale kapitaaleisen
heen te schieten. Het kabinet acht dit wenselijk. In de praktijk zullen, over
het algemeen, banken zelf echter al trachten enige marge aan te houden
bovenop de kapitaaleisen en -buffers, zodat banken niet snel te maken
krijgen met beperkingen aan het uitkeren van onder meer dividend.
Het is daarnaast van belang dat een stevige eis voor pijler 2 blijft bestaan.
Het toepassen van guidance moet wat het kabinet betreft niet of zo min
mogelijk ten koste gaan van de «harde» eis en daarom moet de rol van
guidance in de wetgeving zo beperkt mogelijk blijven en moet het niet
opvolgen van de guidance gevolgen kunnen hebben. Het voorstel van de
Commissie lijkt hierin te voorzien, maar het kabinet zal hier scherp op
blijven letten tijdens de onderhandelingen. Banken zijn niet verplicht om
de hoogte van de guidance openbaar te maken. Ik acht het echter van
belang dat banken niet worden beperkt in de mogelijkheid om de hoogte
van de guidance aan de buitenwereld te communiceren als zij hiertoe over
willen gaan. DNB heeft mij aangegeven bij de Nederlandse banken onder
de aandacht te zullen brengen dat zij kunnen overgaan tot het openbaar
maken van de hoogte van de guidance als zij dit willen doen. Ik zou dit
verwelkomen in het kader van vergrootte transparantie.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de Minister inzicht kan
geven in de berekening van de «maximum distributable amount» (MDA)
en of dit naar de mening van de Minister voldoende streng is.
Allereerst moet een bank sowieso te allen tijde voldoen aan de minimale
kapitaalseisen alvorens überhaupt over te kunnen gaan tot enige uitkering
van onder meer dividend. Een bank moet de MDA berekenen zodra niet
(meer) volledig wordt voldaan aan de gecombineerde buffervereisten. Het
kapitaaleisenraamwerk bevat een vaste formule waarbij de hoogte van de
winsten die mogen worden uitgekeerd afhankelijk is van de mate waarin
een bank voldoet aan de gecombineerde buffervereisten (bestaande uit de
kapitaalconserverings-, contracyclische en/of systeembuffer). De bank
moet verzekeren dat de MDA en het bedrag dat zij wil uitkeren correct is
berekend en moet dit ook bij de toezichthouder kunnen aantonen. De bank
moet ook een plan overleggen dat door de toezichthouder moet worden
goedgekeurd, waarin staat hoe en op welke termijn de bank weer zo snel
mogelijk genoeg kapitaal verwacht te hebben om aan de buffervereisten
te voldoen. Naar mijn mening is prudentie van de berekening van de MDA
hierdoor voldoende gewaarborgd.
Beloningen
De leden van de fracties van de VVD en PvdA vragen welke gevolgen de
door de Commissie voorgestelde meer proportionele benadering heeft
voor de Nederlandse beloningsregels. Ook vragen de leden van de fractie
van de VVD tot welke aanpassingen dit gaat leiden in de Nederlandse weten regelgeving.
CRD IV verplicht dat een variabele beloning voor minimaal 50% uit
aandelen of vergelijkbare eigendomsbelangen bestaat. Voorts verplicht
CRD IV dat minimaal 40% van de variabele beloning gedurende een
(uitstel)periode van drie tot vijf jaar wordt aangehouden alvorens tot
uitkering wordt overgegaan. Beide verplichtingen strekken er onder meer
toe om variabele beloningen meer te koppelen aan de lange termijn
waardecreatie van de onderneming. De Commissie stelt voor om deze
twee verplichtingen af te schaffen voor: (i) banken en beleggingsondernemingen met een balanstotaal van EUR 5 miljard of minder en; (ii) variabele beloningen die minder dan EUR 50.000 én tevens minder dan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

18

kwart van de totale beloning bedragen. Zoals in de kabinetsreactie is
aangegeven is Nederland van mening dat dit voorstel van de Commissie
ver gaat in het creëren van mogelijke uitzonderingen. Uit een analyse van
de EBA13 volgt dat hierdoor 27 banken in Nederland met een balanswaarde van 1% van de totale balanswaarde van alle banken met zetel in
Nederland worden uitgezonderd van de verplichting om variabele
beloningen voor minimaal 50% in aandelen of vergelijkbare eigendomsbelangen uit te betalen en gedurende een bepaalde uitstelperiode aan te
houden. Zowel de wijze van uitbetaling als de uitstelperiode zijn
opgenomen in de Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2014. Deze
regeling zal, waar nodig, aangepast worden.
De leden van de fracties van de PvdA en de PVV vragen wat wordt
bedoeld met het uitbetalen van variabele beloningen in share-linked
instrumenten.
De Commissie stelt voor om ook beursgenoteerde banken toe te staan
variabele beloningen (deels) in share-linked instrumenten of daarmee
vergelijkbare non-cash instrumenten uit te betalen in plaats van alleen in
aandelen of vergelijkbare eigendomsrechten (naast uitbetaling in
contanten). EBA definieert share-linked instrumenten als instrumenten of
contractuele verplichtingen, waaronder op liquide middelen gebaseerde
instrumenten, waarvan de waarde is gebaseerd op de marktprijs of,
wanneer geen marktprijs beschikbaar is, op de reële waarde van het
aandeel of gelijkwaardige eigendomsrecht, die de marktprijs of reële
waarde volgen. Dit betekent dat beursgenoteerde banken ingevolge de
kapitaaleisenrichtlijn – evenals reeds voor niet-beursgenoteerde banken
mogelijk is – in de toekomst een variabele beloning (deels) in (aandelen)opties of andere afgeleide instrumenten kunnen uitbetalen.
De leden van de fractie van de SP vragen of de beloningsvoorstellen van
de Commissie niet zullen leiden tot een zodanige vermindering van het
toezicht op variabele beloningen dat dit tot perverse prikkels gaat leiden in
de bankensector.
De door de Commissie voorgestelde proportionele benadering heeft
alleen betrekking op de wijze van uitbetaling van de variabele beloning en
de aan te houden uitstelperiode. De overige beloningsregels uit de
kapitaaleisenrichtlijn, waaronder het bonusplafond en het toezicht, gelden
onverkort. Daarnaast bevat het voorstel van de Commissie de
mogelijkheid voor de bevoegde autoriteiten om een strengere aanpak te
volgen. Om die reden wordt niet verwacht dat dit voorstel zal leiden tot
perverse prikkels in de bankensector. Dit neemt niet weg dat Nederland
van mening is dat het huidige voorstel van de Commissie ver gaat in het
creëren van mogelijke uitzonderingen en dat het kabinet zal uitdragen dat
de huidige drempelwaarden hoog zijn in de Nederlandse context.
De leden van de fractie van de SP vragen of het kabinet in Europees
verband zal pleiten voor meer of minder uitzonderingen op de beloningsregels en vragen om verduidelijking van wat wordt bedoeld met dat de
drempelwaarden als hoog worden gezien in de Nederlandse context.
Het kabinet acht een proportionele toepassing van beloningsregels van
belang. Niettemin gaat het huidige voorstel van de Commissie ver in het
creëren van mogelijke uitzonderingen. Het kabinet zal dan ook in Europa
niet inzetten op meer uitzonderingen, maar uitdragen dat de huidige
13

Review of the application of the principle of proportionality to the renumeration provisions in
directive 2013/63/EU: the EBA’s response to the European Commission’s letter, 21 november
2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

19

drempelwaarden als hoog worden gezien in de Nederlandse context. Dit
houdt in dat het kabinet zich zal inzetten voor verlaging van de grenzen
van mogelijke uitzonderingen dan wel zal pleiten voor een lidstaatoptie
om de mogelijkheid te hebben deze grenzen, waar nodig, lager vast te
stellen.
De leden van de fractie van de PVV vragen hoe hoog de variabele
beloningen in share-linked instrumenten maximaal mogen zijn en hoe zal
worden voorkomen dat het bonusplafond door het voorstel van de
Commissie dienaangaande wordt omzeild.
Het voorstel van de Commissie tornt niet aan de maximale hoogte van
variabele beloningen, waaronder het niet-contante deel, zoals een
variabele beloning in share-linked instrumenten. Het bonusplafond in de
richtlijn kapitaaleisen blijft onaangetast. Op Europees niveau betreft dit
een variabele beloning van maximaal 100% van de vaste beloning op
jaarbasis (en onder zware voorwaarden 200% van de vaste beloning op
jaarbasis). Ook de mogelijkheid om nationaal een lager bonusplafond vast
te stellen, zoals Nederland heeft gedaan, blijft onaangetast. Naar het
oordeel van het kabinet is voor banken in Nederland een maximale
variabele beloning van 20% van de vaste beloning op jaarbasis een
evenwichtig bonusplafond.
MREL
De leden van de fractie van de VVD vragen op wat voor wijze de total loss
absorbing capacity (TLAC)-standaard wordt versmolten met de minimum
requirement for own funds and eligible liabilities (MREL).
De verplichting om aan TLAC te voldoen wordt met het Commissievoorstel in Europese wetgeving verankerd. Binnen het voorstel zijn
mondiale systeembanken onderhevig aan «een pijler 1» MREL eis, die in
overeenstemming is met de TLAC standaard. Bovenop deze vereisten kan
de afwikkelingsautoriteit een aanvullende «pijler 2» MREL eis en MREL
guidance opleggen. Daarmee vormt de TLAC-standaard in feite een
minimale vereiste als onderdeel van de MREL-eis. Verder introduceert het
voorstel een reeks aan nieuwe eisen waar MREL-instrumenten aan
moeten voldoen. De belangrijkste nieuwe eisen waaraan deze instrumenten moeten voldoen zijn onder andere. dat:
i. het schuldinstrumenten zijn, waardoor onder meer deposito’s niet
langer in aanmerking komen, en;
ii. het instrument geen derivatenkenmerken heeft, waardoor het
instrument relatief makkelijk kan worden gewaardeerd.
De leden van de fractie van de VVD vragen in hoeverre MREL afwijkt van
de internationale TLAC-standaard. Ook vragen de leden van de fractie van
de VVD naar beperkingen die zouden worden gesteld aan senior
obligaties binnen de TLAC-eis.
Een belangrijk verschil tussen MREL en TLAC is dat TLAC gevuld moet
worden met achtergestelde instrumenten, wat bij de MREL niet (altijd) het
geval is. De TLAC stelt daarmee hogere eisen aan de kwaliteit van de
instrumenten die mogen meetellen. Het grootste verschil tussen MREL en
TLAC is echter dat TLAC alleen geldt voor mondiale systeembanken,
terwijl MREL in feite geldt voor alle EU banken. TLAC wordt nu verankerd
in EU-wetgeving. De TLAC-standaard staat toe dat 3,5% van de risicogewogen activa aan senior obligaties mee wordt geteld in de TLAC. Wat het
kabinet betreft wordt nader gespecificeerd dat dit enkel mag indien de
afwikkelingsautoriteit vaststelt dat het meetellen van senior obligaties
geen juridische risico’s en succesvolle compensatieclaims van crediteuren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

20

met zich meebrengt. Nu spreekt het Commissievoorstel enkel in algemene
zin over het feit dat deze optie alleen gebruikt mag worden in het geval dit
geen materiële negatieve impact heeft op de afwikkelbaarheid.
De leden van de fractie van de VVD vragen waar het kabinet zich precies
voor zal inzetten om de MREL vereisten aan te scherpen ten opzichte van
de inhoud van het Commissievoorstel, bijvoorbeeld als het gaat om de
discretionaire bevoegdheid van de afwikkelingsautoriteit.
Conform de kabinetsreactie zet het kabinet zich allereerst in voor de
mogelijkheid van de afwikkelingsautoriteit om systeemrelevante banken
een MREL op te leggen die voldoende is om ten minste 8% van de totale
passiva te kunnen bail-innen. Mede in dit licht moet de afwikkelingsautoriteit voldoende bevoegdheden hebben om een bindende MREL op te
leggen. In het voorstel van de Commissie is de bindende «harde» MREL
eis echter beperkt tot tweemaal de kapitaalseisen en kan de afwikkelingsautoriteit de MREL van een bank alleen ophogen middels guidance. Het
kabinet zou graag zien dat afwikkelingsautoriteiten een harde eis kunnen
stellen die verder gaat om ook daadwerkelijk te waarborgen dat banken
na afwikkeling nog steeds over voldoende buffers beschikken met het oog
op het marktvertrouwen.
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe kansrijk een aanpassing is
die voorkomt dat banken een prikkel hebben om in elkaars MREL
instrumenten te beleggen.
Het voorstel voorziet nu reeds in regels om mondiale systeembanken te
ontmoedigen in elkaars MREL instrumenten te beleggen. Dergelijke
banken zijn verplicht beleggingen in de MREL van andere mondiale
systeembanken af te trekken van de eigen MREL, waardoor in feite de
MREL die nodig is om te voldoen aan de eigen eis toeneemt. De
Commissie heeft aangegeven dat zij nog een advies van de EBA ten
aanzien van blootstellingen van banken op elkaars MREL afwacht, om dan
eventuele aanpassingen van het voorstel voor te stellen. Bezien kan
worden of het wenselijk en nodig is om de regels uit te breiden tot alle
banken. Wel wordt het aanhouden van instrumenten van andere banken
voor eigen rekening in de bestaande regelgeving al ontmoedigd. Zo
moeten banken instrumenten van andere banken volledig aftrekken van
hun eigen kapitaalpositie, indien deze een in het kapitaaleisenraamwerk
vastgelegde grens overschrijden.14
De leden van de fractie van de PvdA vragen of door een MREL de bail-in
eisen worden versoepeld. Zij vinden dat banken altijd voldoende kapitaal
moeten bezitten om ervoor te zorgen dat eventuele verliezen komen te
liggen waar deze horen en vragen of dit principe voldoende gewaarborgd
is in het Commissievoorstel.
Hoewel het kabinet van mening is dat de MREL-eisen uit het voorstel op
een aantal punten verstevigd kunnen worden, dient te worden opgemerkt
dat de bail-in-eisen zelf onveranderd van kracht blijven. De bail-in-eisen
zelf worden door het voorstel dus niet versoepeld. In geval van staatssteun vereisen de staatssteunregels nog steeds lastendeling (bail-in) t/m
junior en in geval van afwikkeling is minimaal 8% totale passiva bail-in
vereist voor toegang tot het afwikkelingsfonds mogelijk is. Van dit
principe wordt niet afgeweken. Wel zet het kabinet in op een aanscherping
van het voorstel zodat de afwikkelingsautoriteit een MREL kan eisen bij
systeemrelevante instellingen die voldoende is om ten minste 8% totale
passiva te onderwerpen aan bail-in, oftewel dat inderdaad voldoende
14

Kamerstuk 32 013, nr. 108.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

21

verliesabsorberend vermogen aanwezig is om een bank indien noodzakelijk aan bail-in te onderwerpen.
De leden van de fracties van de PvdA, SP, PVV en D66 vragen naar de
gevolgen van het doorbreken van de MREL eis en de relatie met MREL
guidance. De leden van de fractie van de SP vragen ook naar een
eventuele plannen voor een verlaging van de MREL eisen en of het
kabinet dit wenselijk acht. De leden van de fractie van de PvdA en PVV
vragen wanneer het moedwillig negeren van MREL guidance kan worden
omgezet in een harde eis. Daarnaast vragen de leden van de PvdA fractie
of banken verplicht zijn de uiteindelijke MREL eis en guidance publiekelijk
te melden.
Het voorstel van de Commissie voorziet dat de MREL-eis maximaal
tweemaal de kapitaaleisen mag zijn, waarbij eventuele ophoging mogelijk
is middels guidance. Indien een bank niet voldoet aan de harde MREL-eis
moet zij binnen twee weken met een plan komen om dit te verhelpen.
Daarnaast introduceert het voorstel bevoegdheden voor afwikkelingsautoriteiten om aanvullende maatregelen te nemen zoals het nemen van
vroegtijdige interventiemaatregelen, het opleggen van boetes of het
vervangen van het bestuur van de bank. Het doorbreken van de eis leidt
ook tot een beperking van dividenduitkeringen, variabele beloningen en
coupons op AT1-instrumenten, indien een instelling de MREL niet binnen
zes maanden herstelt.
Indien een bank (hogere) MREL-guidance door de afwikkelingsautoriteit
consistent niet naleeft, kan de afwikkelingsautoriteit deze guidance
omzetten in een «harde» MREL-eis. Om dit te bepalen moet de afwikkelingsautoriteit volgens het Commissievoorstel kijken naar de MREL die
een bank op frequente basis aan de afwikkelingsautoriteit rapporteert.
Deze mogelijkheid moet wat het kabinet betreft verduidelijkt worden,
zodat afwikkelingsautoriteiten voldoende mogelijkheden hebben om
bindende eisen te stellen.
De Commissie heeft geen expliciete passages opgenomen ten aanzien
van disclosure van de MREL-eis en MREL-guidance. De verwachting is dat
banken de MREL-eis uiteindelijk wel openbaar zullen maken, aangezien
deze in het voorstel van de Commissie relevant kan zijn voor de beperkingen op AT1-coupons, dividenden en variabele beloningen. Dit is echter
geen expliciete verplichting vanuit het prudentiële raamwerk. De
afwikkelingsautoriteit heeft in het voorstel de bevoegdheid om een hogere
MREL op te leggen middels guidance, die niet wordt gepubliceerd door de
afwikkelingsautoriteit. Wel ben ik voorstander van zoveel mogelijk
transparantie over de eisen die voor banken gelden. Ik verwelkom dan ook
stappen die ervoor zorgen dat de uiteindelijke eisen worden gepubliceerd.
De leden van de fractie van D66 vragen naar het krachtenveld rondom de
wens voor een MREL van minstens 8% van de totale passiva en de inzet
van het kabinet.
De Raad is sterk verdeeld over de kalibratie van de MREL. Sommige
lidstaten pleiten ook voor hogere en andere voor lagere eisen, zowel qua
hoogte van de MREL als over de kwaliteit (de mate van achterstelling).
Ook zien sommige lidstaten een referentie naar «de 8%» bij het vaststellen
van de MREL als nodig, terwijl andere dit minder relevant achten.
Daarnaast zijn sommige lidstaten voor sterk ingekaderde bevoegdheden
van de afwikkelingsautoriteit, terwijl andere voldoende discretie juist
belangrijk vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

22

De leden van de fractie van D66 vragen ook naar eventuele problemen die
ervoor zorgen dat sommige instrumenten niet makkelijk en volledig
bail-inbaar zijn.
Nederland acht het inderdaad van belang dat voldoende MREL instrumenten zijn achtergesteld zodat bail-in relatief eenvoudig kan plaatsvinden. Dit is niet het geval indien bepaalde senior obligaties bijvoorbeeld
pari passu staan met deposito’s of wanneer mogelijk sprake is van
misselling aan (retail) beleggers. Daarom is het van belang dat de
afwikkelingsautoriteit in voldoende mate achterstelling van de
MREL-instrumenten kan en moet vereisen, en dat hier oog voor is bij het
opstellen van afwikkelingsplannen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen ook naar risico’s van een
«interne MREL/TLAC» voor landen die banken hebben die opereren als
dochterondernemingen van een bankengroep.
Met interne MREL/TLAC geeft een dochter kapitaal en/of achtergestelde
schuld uit aan de toponderneming, waardoor verliezen en herkapitalisatiebehoeftes worden verplaatst van de dochter- naar de toponderneming.
Het voordeel hiervan is dat dochters geherkapitaliseerd kunnen worden
zonder dat zij zelf in afwikkeling hoeven te gaan. Ook wordt voorkomen
dat bankdochters wisselen van eigenaar, waarbij de nieuwe eigenaar
mogelijk niet gekwalificeerd is, conform de relevante regelgeving.
Daarmee kan een interne MREL de stabiliteit juist verhogen. Echter, is het
wel belangrijk dat de autoriteiten van de «toponderneming» voldoende
invloed hebben op het vaststellen van de interne MREL, om zo voor een
gezonde balans tussen de top- en dochteronderneming te zorgen. In het
voorstel kan interne MREL/TLAC vervangen worden door gedekte
garanties, waarbij enkele safeguards gelden, bijvoorbeeld dat er eerst
overeenstemming moet bestaan tussen de betreffende afwikkelingsautoriteiten.
De leden van de fractie van de fractie van de VVD vragen of het haalbaar
is om op Europees niveau voor 1 juli 2017 de mogelijkheid te scheppen
voor de uitgifte van een extra laag achtergesteld vreemd vermogen en
opties overwogen kunnen worden om sneller met het traject te starten.
Het kabinet zet zich ervoor in om zo spoedig mogelijk tot een akkoord te
komen op het voorstel ten aanzien van de crediteurenhiërarchie voor
banken. Echter, om tot een Europese benadering te komen is het kabinet
afhankelijk van de instemming van andere lidstaten en het Europees
Parlement. Om die reden kan in dit stadium niet beoordeeld worden of de
inwerkingtreding van het voorstel per 1 juli 2017 haalbaar is.
Crediteurenhiërarchie
De leden van de fracties van de VVD en PvdA vragen naar de gevolgen
voor de Nederlandse wetgeving en voor crediteuren van het Commissievoorstel om de crediteurenhiërarchie voor banken deels te harmoniseren.
Momenteel kent het Nederlands insolventierecht in de wettelijke
rangregeling concurrente vorderingen, bij wet bevoorrechte (preferente)
vorderingen en contractueel achtergestelde vorderingen. De in de richtlijn
voorgestelde wijziging impliceert een splitsing van de laag concurrente
vorderingen tussen de «reguliere» concurrente vorderingen en, onmiddellijk daaraan achtergesteld, de nieuwe laag schuldinstrumenten. De
implementatie van de richtlijn, waarbij wordt voorgesteld om door
splitsing een dergelijke nieuwe wettelijke laag te creëren, vergt derhalve
een wijziging van het Nederlandse insolventierecht. Het voorstel is enkel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

23

van toepassing op schulden van banken die worden uitgegeven na de
inwerkingtreding van de nationale implementatiewetgeving. De wijzigingen hebben derhalve geen invloed op de bestaande schuldinstrumenten en hun rang in faillissement.
De leden van de fractie van de SP vragen waarom er niet voor wordt
gekozen het voorbeeld van Duitsland te volgen met betrekking tot het
aanpassen van de crediteurenhiërarchie voor banken.
In Duitsland is ervoor gekozen om bepaalde reeds uitgegeven en nieuw
uit te geven ongedekte senior schuldinstrumenten met onmiddellijke
ingang achter te stellen bij «reguliere» concurrente vorderingen. Zij
worden dus in wezen met terugwerkende kracht «teruggezet» in de
rangregeling. Gevolg hiervan is dat de betreffende schulden van deze
banken direct voldoen aan de nieuwe achterstellingvereisten van de TLAC
en MREL. Tegelijkertijd worden door de terugwerkende kracht bestaande
crediteuren benadeeld, immers in faillissement nemen zij een slechtere
positie in ten opzichte van hun eerdere rang. Ook is het niet meer mogelijk
om reguliere senior schuld uit te geven die niet is achtergesteld.
De Commissie heeft er mede daarom voor gekozen om de Franse
benadering te volgen, waarbij een nieuwe laag wordt gecreëerd tussen
achtergestelde schulden (waaronder de kapitaalinstrumenten) en
reguliere concurrente vorderingen. Het voordeel van deze benadering is
dat het nieuwe type schuldinstrument kan worden gebruikt om te voldoen
aan de nieuwe vereisten ten aanzien van verliesabsorptie terwijl banken
nog steeds in staat blijven om zich te financieringen met reguliere schuld
waar dat past in hun financieringsbehoefte (wat niet meer mogelijk is in
de Duitse variant). Ook hebben de wijzigingen geen invloed op de
bestaande schuldinstrumenten en hun rang in faillissement, waardoor van
benadeling van bestaande schuldeisers van banken geen sprake is.
Moratoriumtool
De leden van de fractie van de VVD vragen of het gebruik van een
moratorium vóór resolutie wel gaat werken, omdat dit een negatief
versterkend effect kan hebben.
Ervaring in een aantal lidstaten, zoals Duitsland, leert dat de inzet van een
moratorium op kleine banken (kort) voordat zij worden geliquideerd een
nuttig instrument kan zijn om de (verdere) uitstroom van passiva te
voorkomen. Echter, alvorens dit instrument verder te ontwikkelen, zal
nader bezien moeten worden wat de gevolgen precies zijn van de
toepassing van een moratorium in de verschillende stadia, zowel in de
early intervention-fase alsook onmiddellijk voorafgaand aan resolutie.
Voorkomen dient te worden dat het toepassen van een moratorium in
zichzelf bijdraagt aan het falen van een instelling. Ook dient meer inzicht
verkregen te worden in de juridische haalbaarheid hiervan.
De leden van de fracties van de VVD en PvdA vragen hoe het Commissievoorstel van de huidige Nederlandse praktijk verschilt.
Op dit moment bestaat de mogelijkheid in Nederland niet om een
moratorium in te stellen vóór resolutie of vóór het door de rechter
uitroepen van de noodregeling of het faillissement. Dit is dus voor
Nederland een nieuw instrument.
De leden van de fractie van de PVV vragen waarom ervoor gekozen is om
bepaalde verplichtingen uit te zonderen van de toepassing van het
moratorium instrument.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

24

Bepaalde verplichtingen, zoals gedekte deposito’s, zijn uitgezonderd om te
voorkomen dat activering van de moratoriumtool ertoe leidt dat compensatiestelsels, zoals het DGS, moeten worden geactiveerd. Immers, op het
moment dat gegarandeerde deposito’s niet beschikbaar zijn voor de
deposant, hetgeen het gevolg zou zijn van een moratorium, zou het DGS
in werking gesteld moeten worden. Ten aanzien van verplichtingen jegens
centrale tegenpartijen (CCPs) geldt dat opschorting van de nakoming zou
kunnen leiden tot (zeer ongewenste) besmettingseffecten naar andere
financiële instellingen nu CCPs een centrale plaats inneemt in het
financiële systeem.
Praktijkvoorbeelden en verdere risicoreductie versus risicodeling
De leden van de fractie van de VVD stellen dat de afgelopen tijd bij de
redding van Italiaanse banken de huidige afspraken niet zijn nagekomen.
Zij vragen welke aanpassingen in de voorstellen nodig zijn om te borgen
dat de regels van de bankenunie gevolgd worden.
Zoals ik in antwoord op eerdere vragen over dit onderwerp heb aangegeven, is er op dit moment geen sprake van dat er van de regels van de
bankenunie wordt afgeweken.15 Ook binnen de staatssteunregels16 en de
richtlijn herstel en afwikkeling van banken (Bank Recovery and Resolution
Directive, BRRD)17 zijn er mogelijkheden om vanuit overheden orde op
zaken te stellen.18 Het is aan de Commissie om te beoordelen of er bij
maatregelen voor de bankensector sprake is van staatssteun en zo ja of
het geoorloofde steun is.19 Aanpassing van de regelgeving om te borgen
dat de regels gevolgd worden is dus niet aan de orde. Dit laat onverlet dat
onderdelen van de voorstellen die bijdragen aan het reduceren van de
risico’s in de bankensector wel degelijk de kans dat banken zich moeten
keren tot overheden ook verminderd worden. Een voorbeeld hiervan is
bijvoorbeeld een strikte MREL-eis.
De leden van de fractie van de VVD vragen of implementatie van
afspraken net zo belangrijk is als het overeenkomen van maatregelen. Zij
willen ook weten of het handelen van overheden binnen de regels als
voorwaarde wordt gezien alvorens wordt overgegaan tot verdere
risicodeling.
Ik acht het van belang er pas sprake kan zijn van verdere risicodeling
binnen de bankenunie wanneer er voldoende verdere vooruitgang is
geboekt met de maatregelen inzake risicovermindering. In dit verband
acht ik een juiste toepassing van de afgesproken regels van belang. De
Commissie beoordeelt of er bij maatregelen voor de bankensector sprake
is van staatssteun en zo ja of het geoorloofde steun is. Hierbij dient de
Commissie ook te toetsen of aan de voorwaarden uit de BRRD wordt
voldaan, zoals eerder is gedaan bij de zogeheten preventieve herkapitalisatie van Griekse banken in 2015.20

15

Zie Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 3097.
Zie bijvoorbeeld de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing vanaf
1 augustus 2013 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in
het kader van de financiële crisis (PB 2013, C 216).
17
Richtlijn nr. 2014/59/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende
de totstandbrenging van een kader voor het herstel en de afwikkeling van kredietinstellingen
en beleggingsondernemingen, Pb. EU, 2014, L173.
18
Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 3097 en Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 926.
19
Zie Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 3245.
20
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 926.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

25

De leden van de fracties van de VVD en PvdA vragen naar verdere
maatregelen voor risicoreductie waaronder concrete plannen voor de
risicoweging van staatsobligaties en het oplossen van niet presterende
leningen. De leden van de fractie van de D66 vragen ook of Minister zich
kan inzetten voor nog ambitieuzere voorstellen om te voorkomen dat de
belastingbetaler niet de dupe wordt van bancaire problemen.
Het pakket aan risicoreducerende maatregelen waarover op dit moment
onderhandeld wordt is reeds van aanzienlijke omvang. Hierna zal de
Commissie overige onderdelen uit de roadmap moeten gaan oppakken.
Voor wat betreft de prudentiële behandeling van staatsobligaties is
afgesproken eerst de voorstellen uit Bazel af te wachten. Zodra het
Bazelse Comité met concrete voorstellen komt voor de prudentiële
behandeling van staatsobligaties zal worden bezien of dit voldoende is, of
dat wij in Europa verder willen gaan. In het kader van de voorliggende
Commissievoorstellen is dan ook nog niet gesproken over een generiek
risicogewicht voor EU staatsobligaties. Wel wordt in de Raad gesproken
over de problematiek rondom niet-presterende leningen. Zo is een aparte
werkgroep opgericht die kijkt naar ervaringen uit verschillende landen,
waaronder ook de verschillende mogelijkheden binnen de regels van de
bankenunie, bijvoorbeeld vanuit Europees toezicht en het aanpakken van
bottlenecks in nationale insolventieraamwerken.
Hoewel de voorliggende voorstellen inzake risicovermindering een goede
basis bieden voor verdere risicoreductie in de Europese bankensector, zie
ik goede redenen om in te zetten op verdere aanscherping op enkele
onderdelen van de voorstellen. Dit geldt ondermeer ten aanzien van de
leverage ratio en de hoogte en samenstelling van bail-inbare buffers.
Aanscherpingen aan het prudentiële raamwerk blijven onverminderd van
belang in het kader van risicovermindering, zoals het aanpassen van de
prudentiële behandeling van staatsobligaties.
Tot slot
Met de voorstellen van de Commissie worden verdere stappen gezet om
de risico’s in de Europese bankensector te verminderen. Zoals de leden
van uw Kamer stellen is de toepassing van de regels die in de bankenunie
zijn afgesproken essentieel. Ook binnen de bestaande regels is ruimte
voor verbetering. Enkele ideeën hieromtrent heb ik recent onder de
aandacht gebracht van de voorzitter van de Supervisory Board van de
Europese Centrale Bank (ECB) en de voorzitter van de Single Resolution
Board (SRB). Deze brief heb ik geschreven als Minister van Financiën en
respecteert volledig de onafhankelijke rol van deze autoriteiten.
In de bijgesloten brieven21 vraag ik aandacht voor het belang van
transparantie, consistentie en voorspelbaarheid van toezicht en afwikkeling. In dit verband benadruk ik onder andere het nut van balansdoorlichtingen (Asset Quality Reviews, AQRs) in combinatie met heldere
stresstesten. Tevens ga ik in op het belang van transparantie rondom de
eisen die aan banken worden gesteld en de publicatie daarvan. Ook
verwelkom ik in mijn brief verder werk op het terrein van informatieuitwisseling tussen de Europese Rekenkamer (ERK) en de ECB, binnen de
bestaande juridische kaders. Daarbij benadruk ik het belang van goede
informatie-uitwisseling tussen de ECB en de SRB.

21

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

26

Tot slot zal de Commissie binnenkort met een herziening komen van het
Single Supervisory Mechanism (SSM) waarbij enkele thema’s zullen
terugkomen, waaronder de effectiviteit van de scheiding tussen de
monetaire en toezichtstaken van de ECB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2323

27