Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 738

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 november 2008
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij zes fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC):
1. Mededeling inzake ontbossing; (Kamerstuk 22 112, nr. 734)
2. Mededeling inzake ultraperifere regio’s; (Kamerstuk 22 112, nr. 735)
3. Amendementen richtlijn kapitaaleisen; (Kamerstuk 22 112, nr. 736)
4. Verordening inzake de bescherming van dieren bij het doden; (Kamerstuk 22 112, nr. 737)
5. Mededeling «Naar clusters van wereldklasse»;
6. Mededeling inzake versterking van de totaalaanpak van migratie;
(Kamerstuk 22 112, nr. 739)
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
F. C. G. M. Timmermans

KST125207
0809tkkst22112-738
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 738

1

Fiche: Mededeling «Naar clusters van wereldklasse»
1. Algemene gegevens

Titel Voorstel: Naar clusters van wereldklasse in de Europese Unie:
uitvoeren van de brede innovatiestrategie
Datum Commissiedocument: 17 oktober 2008
Nr. Commissiedocument: COM(2008) 652 definitief
Pre-lex: http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId
=197513
Nr. impact-assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board:
niet opgesteld
Behandelingstraject Raad: RWG Concurrentievermogen en Groei, Raad
voor Concurrentievermogen (aannemen Raadsconclusies)
Eerstverantwoordelijk ministerie: EZ
2. Essentie voorstel
Deze mededeling «Naar clusters van wereldklasse» komt voort uit de
innovatiestrategie1 van 2006, die het versterken van clusters als één van
de negen strategische prioriteiten aanwees voor het succesvol bevorderen
van innovatie. De Commissie werd door de Europese Raad verzocht een
analyse uit te voeren over hoe de transnationale dimensie van clusters2 te
bevorderen. Met deze mededeling komt de Commissie daaraan tegemoet.
De Commissie constateert dat aanhoudende marktfragmentering, zwakke
banden tussen industrie en onderzoek en onvoldoende samenwerking
binnen de EU betekenen dat clusters niet altijd de nodige kritische massa
en het nodige innovatieve vermogen hebben om duurzaam het hoofd te
bieden aan de mondiale concurrentie en om van wereldklasse te zijn. De
mededeling identificeert als gevolg twee uitdagingen: Bereiken van kritische massa (om het hoofd te kunnen bieden aan mondiale concurrentie)
en het versterken van het innovatieve vermogen van de Unie (voor het
bereiken van excellentie en dus wereldklasse).

1

COM(2006)502 «Kennis in de praktijk
brengen: een omvattende innovatiestrategie
voor de EU» bekrachtigd in de conclusies van
de Raad Concurrentievermogen van 4 december 2006.
2
Een cluster wordt door de Commisse gedefinieerd als een groep van bedrijven, gerelateerde economische actoren en instellingen
die in elkaars buurt zijn gevestigd en een
voldoende schaal hebben bereikt om gespecialiseerde expertise, diensten, hulpbronnen,
leveranciers en vaardigheden te ontwikkelen.

Om aan deze uitdagingen tegemoet te komen definieert de Commissie
vier doelstellingen, gekoppeld aan maatregelen of aanbevelingen:
1. Verbetering van nationaal en regionaal clusterbeleid door ervaring te
delen en informatie te verstrekken die onderlinge vergelijking mogelijk
maakt.
2. Bevorderen van transnationale samenwerking tussen clusters, zodat
de kwaliteit toeneemt en het concurrentievermogen versterkt wordt.
3. Bevordering van excellentie van clusterorganisaties, in de vorm van
opleidingsprogramma’s en de ontwikkeling van een kwaliteitslabel.
4. Verbeteren van de integratie van innovatieve MKB-bedrijven in clusters.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 738

2

3. Kondigt de Commissie acties, maatregelen of concrete wet- en
regelgeving aan voor de toekomst? Zo ja, hoe luidt dan het
voorlopige Nederlandse oordeel over bevoegdheidsvaststelling,
subsidiariteit en proportionaliteit en hoe schat Nederland de
financiële gevolgen in?
Ja. Deze mededeling komt niet met nieuwe wet- en regelgeving maar
biedt een raamwerk aan bestaand beleid om te komen tot meer synergie
tussen de verschillende beleidsniveaus met het oog op de verdere ondersteuning van de ontwikkeling van clusters van wereldklasse in de EU.
Daarnaast doet de Commissie enkele voorstellen ter ondersteuning van
dit raamwerk door o.a. het beter op elkaar laten aansluiten van bestaand
beleid, het verbeteren van bestaande instrumenten en het meer geconcentreerd inzetten hiervan. De Commissie zal op Europees niveau objectieve informatie over clusters verzamelen en publiceren1 en de uitwisseling van beleidservaring faciliteren2. Daarnaast is de Commissie bezig met
het oprichten van een Europese groep voor clusterbeleid3 en het opstarten van een proefinitiatief voor de excellentie van clusterorganisaties. Het
proefinitiatief omvat het aanbieden van specifieke opleidingsprogamma’s
aan clustermanagers. Een mogelijke uitkomst is een vereniging voor
clustermanagers, die de ontwikkeling en handhaving van een kwaliteitslabel gaat uitwerken.

Bevoegdheidsvaststelling:
In de mededeling wordt een aantal maatregelen voor de Commissie
aangekondigd en aanbevelingen aan lidstaten gedaan. Een specifieke
rechtsbasis wordt niet genoemd. De EG heeft evenwel op grond van artikelen 157 en 165 van het EG verdrag een met de lidstaten gedeelde
bevoegdheid om de activiteiten van de lidstaten en de gemeenschap op
het gebied van concurrentievermogen, onderzoek en technologische
ontwikkeling te coördineren, met als doel de samenhang van het beleid
van de lidstaten en het beleid van de Gemeenschap te verzekeren. De
Commissie kan hiertoe in samenwerking met de lidstaten initiatieven
ontplooien.

Subsidiariteit:
Nederland beoordeelt de subsidiariteit van dit voorstel als positief. Een
helder beleidskader op Europees niveau kan synergie op Europees niveau
opleveren en een stimulans geven om te komen tot clusters van wereldformaat. Daarnaast kan dit schaalvoordelen en externe effecten opleveren
die nationaal niet te realiseren zijn.

Proportionaliteit:
Nederland beoordeelt de proportionaliteit van deze mededeling als positief. De Commissie komt met maatregelen ter ondersteuning van de
lidstaten en regio’s in hun inspanningen om hun clusterbeleid te verbeteren. Daarbij erkent de Commissie dat het vormen van clusters met name
bewerkstelligd dient te worden door de markt zelf. De door de Commissie
genomen maatregelen zijn vrijwillig en beletten de lidstaten niet om hun
eigen initiatieven te ontplooien.
1

European Cluster Observatory,
www.clusterobservatory.eu
2
European Cluster Alliance, een open
platform voor het ontwikkelen van ideeën en
instrumenten ter verbetering van clusters.
3
Commission Decision of 22 October 2008
setting up a European Cluster Policy Group
(2008/824/EC).

Financiële gevolgen:
De mededeling leidt niet tot extra financiële middelen voor de EG-begroting. Er zijn geen nationale financiële gevolgen te verwachten omdat
wordt uitgegaan van bestaand beleid. Eventuele nationale financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 738

3

gevolgen dienen te worden ingepast op de begroting van de beleidsverantwoordelijke departementen, conform de regels budgetdiscipline.
4. Nederlandse positie over de mededeling
Nederland is positief over de Europese doelstelling om te komen tot clusters van wereldklasse en verwelkomt daarom deze mededeling. Deze
ambitie is in lijn met de nationale ambitie van de thematische innovatieprogramma’s en programma’s als «Pieken in de Delta». Alle nationale
innovatieprogramma’s hebben inmiddels een internationale agenda opgesteld, waarin Europese clusters gedefinieerd zijn als belangrijke partners
voor zowel R&D als handelsbetrekkingen. Ook het verbeteren van de
integratie van innovatieve MKB-bedrijven in clusters sluit aan bij de
Nederlandse doelstelling.
Nederland deelt niet de definitie van clusters zoals gehanteerd in de
mededeling. Deze worden gedefinieerd als een «groep van bedrijven,
gerelateerde economische actoren en instellingen die in elkaars buurt zijn
gevestigd en een voldoende schaal hebben bereikt om gespecialiseerde
expertise, diensten, hulpbronnen, leveranciers en vaardigheden te ontwikkelen». Hoewel het kabinetsbeleid nadrukkelijk ook is gericht op de uitbouw van gebiedsgerichte clusters die (economisch) van nationale en
internationale betekenis zijn (Pieken in de Delta), zijn de nationale innovatieprogramma’s thematisch, en niet regionaal, georiënteerd. Afhankelijk
van de aard van het type innovatieprogramma is geografische nabijheid
een belangrijk aspect van, maar niet een vereiste voor, een cluster. Nederland zal dit onder de aandacht van de Commissie brengen.
Nederland draagt al sinds 2006 actief uit dat om daadwerkelijke clusters
van wereldformaat te kunnen creëren, ook over grenzen heen moet
worden gekeken. Europese sterktes moeten worden samengebracht en ze
moeten elkaar tegelijkertijd scherp houden om zo goed mogelijk te
kunnen presteren in een mondiale context. Daarom wordt door Nederland
al grensoverschrijdend samengewerkt met regio’s zoals Vlaanderen en
Noordrijn-Westfalen. Er wordt ook gewerkt aan de samenwerking met
Frankrijk om specifieke innovatieclusters op Europees niveau te realiseren. Een ondersteunende rol op Europees niveau zal kunnen bijdragen
aan een meer grensoverschrijdende invulling bij het vormen van clusters
van wereldformaat. Uiteindelijk blijft het echter aan de markt om te komen
tot een initiatief.
Er is momenteel goede transnationale samenwerking gaande op het
gebied van R&D onderzoeksprojecten in met name het Zevende kaderprogramma. Waar behoefte aan is, is een meer programmatische, strategische, samenwerking waarin ook de niet R&D aspecten kunnen worden
opgenomen (zoals menselijk kapitaal, mobiliteit en bevorderen van de
deelname van het MKB). Nederland zal het belang van deze verbreding
aankaarten bij de Commissie. Het initiatief van de Commissie om goede
beleidsvoorbeelden uit te wisselen en praktische transnationale samenwerking te vergemakkelijken zal kunnen bijdragen aan deze verbeterslag.

1

Commission Decision of 22 October 2008
setting up a European Cluster Policy
Group (2008/824/EC).

Een Europese groep voor clusterbeleid (European Cluster Policy Group;
ECPG) kan voorzien in de behoefte om ervaring te delen en van elkaar te
leren bijvoorbeeld m.b.t. de integratie van MKB in clusters; strategische
en meer programmatische samenwerking te bevorderen; en aanbevelingen te doen hoe samen te werken met en in te passen in andere EU
structuren en instrumenten, zoals JTI’s of Eureka. Richting Commissie zal
worden gecommuniceerd dat deze groep niet een extra bestuurlijke laag
moet creëren en binnen het in het Besluit1 vastgelegde mandaat opereert.
Ook de relatie van deze groep met andere overlegstructuren, zoals het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 738

4

European Cluster Alliance, diverse cluster- en innovatienetwerken opgericht onder PRO INNO en INNOVA Europe, ERA-netten1 en de onlangs
gestarte EPG2 sub-group on innovation dient verhelderd te worden.
Nederland kijkt kritisch naar het argument dat clusterbeheer een nieuwe
beroepskwalificatie zou moeten worden en daarom specifieke opleidingsprogramma’s behoeft. Dit initiatief mag geen inbreuk doen aan de nationale bevoegdheden op het gebied van onderwijs en kwalificaties. Nederland is ook kritisch ten opzicht van de ontwikkeling van een kwaliteitslabel. In beide gevallen zal aan de Commissie worden gecommuniceerd
dat dit proefinitiatief niet marktverstorend mag werken en gedreven moet
worden vanuit de vraag van de markt.
Nederland zal bij aanvullende voorstellen voor concrete maatregelen
aandacht vragen voor het voorkomen van onnodige regeldruk voor
bedrijven. Nederland vindt het van belang dat de Commissie bij vervolgvoorstellen een degelijke impact assessment bijvoegt, inclusief een
volwaardige kosten-baten-analyse.

1

European Research Area programmatische
netwerken onder het zevende Kaderprogramma.
2
Enterprise Policy Group.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 738

5