Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 IV

Vaststelling van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)
voor het jaar 2021

Nr. 51

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juli 2021
Met deze brief doe ik u verslag van mijn bezoek aan de benedenwindse
eilanden Curaçao, Bonaire en Aruba van 3 tot en met 7 juli 2021. Directe
aanleiding vormde de start van het kabinet Pisas op Curaçao. Na de
intensieve contacten met de inkomende coalitie die ik op afstand heb
onderhouden na de verkiezingen, was het goed in persoonlijke ontmoetingen te werken aan een gemeenschappelijk fundament onder de relatie
tussen Nederland en Curaçao in de komende jaren. In Aruba komt na
verkiezingen de formatie op gang; een goed moment om met demissionair Minister-President Wever-Croes de balans op te maken van onze
samenwerking tot nu toe en vooruit te blikken. In Bonaire stond de
uitvoering van de afspraken uit het Bestuursakkoord (Bijlage bij
Kamerstuk 31 568, nr. 207) centraal in de contacten met het Bestuurscollege.
Curaçao
Na aankomst zaterdagmiddag 3 juli heb ik met gouverneur George-Wout
de actuele politieke situatie in Curaçao besproken en teruggekeken op de
intensieve samenwerking die op gang kwam na de uitbraak van de
COVID-pandemie. De gouverneur gaf daarbij aan dat de bijstand die
Nederland bood op medisch gebied, met voedselhulp en door middel van
liquiditeitssteun echt het verschil heeft gemaakt in deze moeilijke periode.
Aansluitend volgde een eerste kennismaking met Minister-President Pisas
en vice-premier Larmonie-Cecilia. We verkenden de gemeenschappelijke
agenda, de beslissingen die moeten worden genomen en de voorwaarden
waaraan moet worden voldaan om vorm en inhoud te geven aan de
afspraken die Curaçao in november 2020 met Nederland heeft gemaakt
over steun, hervormingen en toezicht daarop. Met oud-premier Rhugge-

kst-35570-IV-51
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 51

1

naath heb ik de balans opgemaakt van onze samenwerking de afgelopen
bijna vier jaar. Ook op de moeilijke momenten bleef de persoonlijke band
intact.
Op uitnodiging van Minister-President Pisas bracht ik een flink deel van de
zondag met hem door op Band’abou, het rurale westelijk deel van het
eiland waar hij opgroeide en nog steeds woont. De politiepost in Barber
was onze eerste stop, gevolgd door een rondgang over Marshe di Barber,
de zondagse lokale markt. Playa Piscado is een bij de lokale bevolking en
toeristen populair strandje, waar wij spraken met enkele ondernemers en
de zeeschildpadden bewonderden die daar in grote getalen aanwezig zijn.
De kracht in de Curaçaose samenleving werd prachtig geïllustreerd bij
Shelterrock Paradise: veel meer dan een restaurant, een plek waar
jongeren die in de problemen zijn geraakt de weg naar zichzelf en de
samenleving weer vinden. Mevrouw Pinedo en haar team verrichten hier
wonderen. De heer Pisas en ik stelden elkaar vervolgens op de proef door
aan te sluiten bij een wedstrijd van twee voetbalelftallen. Ik denk
overigens dat dit meer heeft betekend voor de koninkrijksband, dan voor
de kwaliteit van het lokale voetbal. Tijdens een gemeenschappelijke
maaltijd schoven ook mevrouw Larmonie en Minister van Financiën
Silvania aan en hebben we ingezoomd op de uitdagingen die we de
komende tijd samen zullen moeten overwinnen.
Bisschop Secco en zijn staf deelden hun zorgen over een aantal ontwikkelingen in de Curaçaose samenleving, die verder verscherpt zijn door de
COVID-crisis. Armoede, jeugdcriminaliteit en een afnemend gevoel voor
burgerschap sprongen daarbij in het oog. De kerk wil met overheden en
maatschappelijke organisaties krachten bundelen om hier praktisch en
concreet een keer ten goede te bewerkstelligen. Ik ondersteun dit initiatief
en ben voornemens om, in overleg met de regering Pisas, te bekijken hoe
hieraan invulling kan worden gegeven. Zondagavond besprak ik met de
partners op het terrein van rechtshandhaving over de ontwikkelingen van
de afgelopen jaren en de mogelijkheden die ontstaan doordat in de
afspraken over de landspakketten structureel 45 miljoen euro extra
beschikbaar is gekomen voor de rechtshandhaving in de landen.
Maandagochtend 5 juli sprak ik met de raad van Ministers over de
landspakketten, bijbehorende uitvoeringsagenda’s en de consensus
Rijkswet die we met de Curaçao, Aruba en Sint Maarten aanpassen op
basis van het advies van de Raad van State van het Koninkrijk. Daarbij
bleek op veel punten behoefte aan informatie en context. Daarom is de
volgende dag van ambtelijke zijde nog een uitgebreide technische briefing
aan de raad van Ministers gegeven. Daarbij was ruimte om vragen te
stellen en is de noodzaak onderstreept om spoedig met elkaar tot
overeenstemming te komen, ook om aan voorwaarden voor het verkrijgen
van liquiditeitssteun te kunnen voldoen. Tijdens een persconferentie met
de heer Pisas en in een aantal interviews heb ik geprobeerd inhoud en
intenties van de samenwerking te verduidelijken voor een breder publiek.
Op 6 juli jl. ontving ik een schrijven met bijlagen waarin de regering Pisas
aangeeft dat zij voldoen aan de voorwaarden voor het eerste deel van de
zesde tranche liquiditeitssteun. In overleg met de Minister-President en de
Minister van Financiën heb ik vastgesteld dat Curaçao in voldoende mate
aan de vijf voorwaarden gesteld aan de eerste deeltranche heeft voldaan
zodat de bijbehorende middelen kunnen worden toegekend.
Bonaire
Bij de start van mijn bezoek aan Bonaire wisselde ik met gezaghebber
Rijna van gedachten over hoe we er nog beter in zouden kunnen slagen
om het Bestuursakkoord te vertalen in concrete verbeteringen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 51

2

burgers en impulsen voor goed bestuur. Zoals met uw Kamer gedeeld
(Kamerstuk 35 570 IV, nr. 30) zijn er al resultaten geboekt, maar is er geen
enkele reden om achterover te leunen. Dit thema stond ook centraal in
een kennismakingsgesprek met de nieuwe eilandsecretaris.
Een tastbaar resultaat van de uitvoering van het Bestuursakkoord is het
Plenchi Di Trabou. Dit is een samenwerking tussen het openbaar lichaam
Bonaire en de Rijksdienst Caribisch Nederland – unit SZW waarbij een
laagdrempelig werkplein is opgezet voor werkzoekenden met een afstand
tot de arbeidsmarkt en voor werkgevers op Bonaire. Tijdens het bezoek
schetste een enthousiast team hoe bijvoorbeeld acht deelnemers zijn
klaargestoomd voor een vaste baan bij afvalverwerker Selibon en hoe
werknemers die getroffen werden door het faillissement van Bopec
worden bemiddeld naar een nieuwe functie. De Regio Envelop waartoe bij
de start van het huidige kabinet werd besloten en het Ministerie van SZW
hebben dit jobcentrum mede mogelijk gemaakt.
Een huisbezoek aan de eerste koopster voor wie een huis bereikbaar werd
door de introductie van de Hypotheekgarantie Bonaire, illustreerde de
potentie van dit instrument. Met de regeling voor maximaal 350
woningen, dat ook onderdeel is van het Bestuursakkoord, gaan we nu vijf
jaar praktijkervaring opdoen.
Studenten van Liseo Boneriano waren na hun diploma uitreiking toch
weer naar school gekomen om met mij te spreken over hun vervolgstudie
en de dromen en verwachtingen die zij hebben voor de toekomst. Zonder
uitzondering gemotiveerde jongeren die met overtuiging hun vervolgstudie in Nederland oppakken. Met de intentie om straks terug te komen
en bij te dragen aan de opbouw van hun eiland. Sommigen gaven aan
praktische problemen te ondervinden om in Nederland of elders aan de
slag te kunnen – uitdagingen waarop ook de Nationale ombudsman de
vinger heeft gelegd. De oplossing vraagt om creativiteit en actie van alle
betrokkenen. Dit gesprek liet opnieuw het belang zien van het bestaan van
het door het Ministerie van BZK opgezette Talent Ontwikkelprogramma
Bonaire (TOP), waar het TOP-traineeprogramma een belangrijk onderdeel
van is.
Het planten van een zeer zeldzame Sabal palm op Klein Bonaire als
onderdeel van een aanplantprogramma markeerde een bijzonder start van
dinsdag 6 juli. Het eiland Klein Bonaire vormt een belangrijke schakel in
het natuur- en milieubeleidsplan. Voormalig Stinapa-directeur mevrouw
Beukenboom gaf op een indringende manier uitleg over het belang en de
potentie van een actief natuurbeheer en bescherming van het koraal.
Tijdens een thema-lunch ging ik met aantal direct betrokken ambtenaren
en gedeputeerde Kroon in gesprek over de ruimtelijke ontwikkeling van
Bonaire, de richtinggevende keuzes die daarbij moeten worden gemaakt
en de rol die de rijksbouwmeester daarbij kan spelen. Het is van groot
belang dat de onderliggende regelgeving de ambities ondersteunt. Om
die reden heb ik ook aandacht gevraagd voor de totstandkoming van het
grondbeleid, dat nu al geruime tijd wacht op finale behandeling in de
eilandsraad. Een pleidooi dat ik ook heb gehouden in een ontmoeting met
de fractievoorzitters tijdens hun recente bezoek aan Nederland.
De delicate balans tussen leveringszekerheid, veiligheid en duurzaamheid
kwam aan de orde tijdens een bezoek aan de brandstofopslag bij de
luchthaven en in Hato. Op een eiland waar ook de drinkwatervoorziening
vooralsnog afhankelijk is van fossiele brandstof krijgt die balans een extra
dimensie. Doel blijft verdere verduurzaming van de energievoorziening.
In de haven van Bonaire werd ik rondgeleid op het nieuwe schip van
rederij Don Andres. Heel veel van wat men op Bonaire eet, koopt of bouwt
is door deze vervoerder naar het eiland gebracht. Don Andres voorziet ook
in nieuwe verbindingen in het Caribisch gebied, onder meer met de
Dominicaanse Republiek, een belangrijke leverancier van verse groenten
en fruit na het wegvallen van de Venezolaanse markt. De toenemende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 51

3

activiteiten, ook door de demografische ontwikkelingen in Bonaire,
leveren een aantal logistieke puzzels op die de komende tijd de aandacht
van het openbaar lichaam zullen vragen.
Mijn bezoek aan Rocargo maakte duidelijk dat familiebedrijven ook in
Bonaire fors bijdragen aan welvaart en werkgelegenheid. Deze vrachtafhandelaar speelt een grote rol bij de aanlevering van bouwmaterialen: van
windturbines tot de bouw van hotels. Maar ook internetbestellingen in het
buitenland komen via dit bedrijf bij de klant. Tijdens de crisis was Rocargo
een belangrijke schakel om persoonlijke beschermingsmiddelen en ander
medisch materiaal snel op de goede plek te krijgen.
Ter afsluiting van mijn bezoek aan Bonaire sprak ik dinsdagavond
langdurig met de gedeputeerden Den Heyer, Thielman, Kroon en
gezaghebber Rijna. Gedeelde ambities en de weg naar resultaat stonden
daarbij centraal. Hierbij is voortgeborduurd op het viermaandelijkse
voortgangsoverleg Bestuursakkoord dat in de week voor mijn bezoek
plaatsvond. Daarin hebben de programmamanager, het Bestuurscollege,
de waarnemend Rijksvertegenwoordiger, en vertegenwoordigers van mijn
ministerie gesproken over de behaalde resultaten en knelpunten in de
uitvoering van het Bestuursakkoord. Het ging hierbij onder andere over de
benodigde inzet voor verbetering van het financieel beheer, de samenwerking tussen openbaar lichaam en het Rijk op het gebied van sociale
woningbouw, de noodzaak om het grondbeleid te implementeren, en het
belang om vervolgstappen in de implementatie van de organisatieontwikkeling te zetten.
Aruba
Op 7 juli bezocht ik Aruba. Gouverneur Boekhoudt gaf mij zijn appreciatie
van de actuele politieke en maatschappelijke situatie en de stand van het
formatieproces. Met demissionair Minister-President Wever-Croes besprak
ik de samenwerking in het kader van het landspakket en onze gemeenschappelijke missie om te komen tot een consensus rijkswet die het
fundament vormt onder de langjarige verbintenis die Aruba en Nederland
zijn aangegaan. Aan het slot van onze ontmoeting tekenden wij de
uitvoeringsagenda 1 juli -30 september 2021, die ik u op 29 juni jl. (Bijlage
bij Kamerstuk 35 420, nr. 343) heb gezonden. In een gemeenschappelijk
persmoment hebben wij hierop een toelichting gegeven; communicatie is
in dit proces een cruciale succesfactor.
Aanstekelijk was het enthousiasme tijdens een bezoek aan Aruba Aloë. Dit
bedrijf met een rijke geschiedenis heeft zich de afgelopen decennia
ontwikkeld tot een belangrijke export motor voor Aruba. Er wordt niet
alleen crème en zeep gefabriceerd, het bedrijf staat inmiddels in 55 landen
bekend om zijn hoogwaardige medische toepassingen, onder meer bij het
bestrijden van brandwonden. De recente toekenning van het predicaat
«Koninklijk» wordt gezien als de bekroning van dit succes.
Hoewel de reis naar de benedenwindse eilanden niet het karakter had van
een afscheidsreis, is in verschillende gesprekken gemarkeerd dat dit wel
het geval zou kunnen blijken te zijn. Ook tijdens dit bezoek gingen hoop en
hardnekkigheid regelmatig hand in hand. Maar de geschiedenis heeft ons
met elkaar verbonden. En met een blijvende inspanning van alle betrokkenen, zou het moeten lukken in gezamenlijkheid de kracht in het
koninkrijk te gebruiken om wat nog niet goed is beter te krijgen.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 51

4