Vaccinatie van ouderen
tegen pneumokokken (2023)
Nr. 2023/08, Den Haag, 20 juni 2023

Samenvatting

Samenvatting

Vaccinatie van ouderen tegen pneumokokken (2023) | pagina 2 van 4

Sinds 2020 krijgen niet alleen kinderen, maar

Medische risicogroepen en kinderen krijgen al

Nieuwe vaccins

ook ouderen tussen de 60 en 80 jaar vaccinatie

enige tijd vaccinatie tegen pneumokokken

Er zijn verschillende soorten pneumokokken­

tegen pneumokokken aangeboden.

aangeboden. Vaccinatie van kinderen biedt

vaccins. Voor ouderen wordt nu een poly­

De vaccinatie voor ouderen moet elke 5 jaar

indirect ook bescherming aan ouderen, omdat

sacharidevaccin gebruikt dat bescherming biedt

herhaald worden. Nu er nieuwe vaccins

de serotypen waartegen kinderen worden

tegen 23 typen van de pneumokok (PPV23).

­beschikbaar zijn gekomen, heeft de Commissie

gevaccineerd na verloop van tijd nauwelijks nog

Vaccinatie met een polysacharidevaccin biedt

Vaccinaties van de Gezondheidsraad

voorkomen. Andere serotypen nemen echter

ongeveer 5 jaar bescherming. Daarna is

­beoordeeld of en hoe die ingezet kunnen

vervolgens die plaats in (serotypevervanging).

­revaccinatie nodig.

worden voor pneumokokkenvaccinatie van

Zolang er geen universeel vaccin is dat tegen

ouderen.

alle serotypen beschermt, is het aanpassen van

Polysacharidevaccins werken niet goed bij jonge

de vaccinatiestrategie eens in de zoveel tijd dus

kinderen. Voor kinderen wordt een conjugaat­

inherent aan pneumokokkenvaccinatie.

vaccin gebruikt dat beschermt tegen 10 typen

Ziekte door pneumokokkeninfectie
De pneumokok is een bacterie. Vooral jonge

van de pneumokok (PCV10).

kinderen dragen de bacterie bij zich. De bacterie

Sinds 2020 krijgen ook ouderen vaccinatie

kan zich verspreiden via de lucht (druppeltjes)

aangeboden. Tot 2020 waren er jaarlijks tussen

Conjugaatvaccins zijn ook geschikt voor

en via direct contact. Een pneumokokkeninfectie

de 1.500 en 2.000 gevallen van zogeheten

­volwassenen en bieden langere bescherming,

kan, in het geval van een invasieve infectie,

­invasieve pneumokokkenziekte (IPD) onder

mogelijk 15 jaar, waardoor revaccinatie

ernstige ziekte veroorzaken, zoals bloed­

mensen van 60 jaar en ouder. In de 2020 en

­voorlopig niet nodig zou zijn. Een ander

vergiftiging, hersenvliesontsteking of een

2021 was dat aantal lager (achtereenvolgens

­voordeel van conjugaatvaccins is dat ze bij

­invasieve longontsteking (met bacteriën in de

1.010 en 875), vermoedelijk als gevolg van de

mensen van 60 jaar en ouder effectiever zijn

bloedbaan). Vooral kinderen, ouderen en

coronamaatregelen.

dan polysacharidevaccins in het tegengaan

­medische risicogroepen zijn vatbaar voor ziekte

van IPD en niet-invasieve pneumokokken­

door pneumokokken.

longontsteking. Net als bij PPV23 kan de
­effectiviteit van conjugaatvaccins dalen

Gezondheidsraad | Nr. 2023/08

Samenvatting

Vaccinatie van ouderen tegen pneumokokken (2023) | pagina 3 van 4

­naarmate de leeftijd stijgt, maar ook op hogere

Zodra PCV21 beschikbaar is voor ouderen en

exacte beschermingsduur, adviseert de

­leeftijd blijft de effectiviteit van conjugaatvaccins

PCV20 voor kinderen zou de vaccinatiestrategie

commissie de effectiviteit te blijven monitoren en

hoger dan die van PPV23.

opnieuw aangepast kunnen worden. De sero­

zo nodig een revaccinatie aan te bieden. Op dit

typen die PCV20 dekt zullen door de vaccinatie

moment is éénmalige vaccinatie met PCV20 de

De nieuwe vaccins zijn conjugaatvaccins: een

van kinderen met dat vaccin op den duur

meest kosteneffectieve strategie met de meest

die beschermt tegen 15 typen (PCV15) en een

verdwijnen en PCV21 dekt serotypen die niet in

gunstige nut-risicoverhouding.

die beschermt tegen 20 typen (PCV20). PCV15

andere vaccins zitten en die in de toekomst

is ook beschikbaar voor kinderen, PCV20 nog

waarschijnlijk dan meer zullen gaan circuleren.

niet. Er is ook nog een conjugaatvaccin in

Daarnaast adviseert de commissie een
­eenmalige vaccinatie met PCV20 voor alle

ontwikkeling dat tegen 21 typen beschermt

Advies

mensen ouder dan 60 jaar die al een

(PCV21). In dat vaccin zitten veel serotypen

De commissie adviseert een aangepaste

PPV23-vaccinatie hebben ontvangen. Vijf jaar

die in geen enkel ander vaccin zitten.

­vaccinatiestrategie waarin mensen van 60 jaar

na de PPV23 vaccinatie zou hen dan PCV20

eenmalig pneumokokkenvaccinatie met PCV20

aangeboden moeten worden (of te zijner tijd

Mogelijke vaccinatiestrategieën

krijgen aangeboden. Vaccinatie met PCV20 zal

mogelijk PCV21). Ook adviseert de commissie

Ouderen eenmalig vaccineren met PCV15 zou

bij ouderen meer gezondheidswinst opleveren

een eenmalige inhaalcampagne met PCV20

voor een aanzienlijk minder brede bescherming

dan vaccinatie met PPV23. De bescherming van

voor mensen die wel in aanmerking kwamen

zorgen dan de huidige vaccinatie met PPV23.

PCV20 is minder breed (minder serotypen),

voor vaccinatie met PPV23 maar zich niet

Ouderen eenmalig vaccineren met PCV20 zorgt

maar wel iets effectiever in het tegengaan van

hebben laten vaccineren en voor mensen die

voor een bredere bescherming dan PCV15,

IPD en pneumokkenlongontsteking. Daarnaast

niet aanmerking kwamen voor PPV23-vaccinatie

maar minder breed dan PPV23. Daar staat

is de beschermingsduur van PCV20 langer dan

(mensen die in 2020 80 jaar en ouder waren,

tegenover dat conjugaatvaccins wel effectiever

die van PPV23. Dat betekent dat PCV20

dus geboren zijn voor 1941), maar die wel een

zijn in de bescherming tegen IPD en niet-­

­voorlopig maar één keer gegeven hoeft te

pneumokokkenvaccinatie zouden willen.

invasieve pneumokokkenlongontsteking dan

worden en niet elke vijf jaar zoals bij PPV23

PPV23.

het geval is. Omdat er onzekerheid is over de

Gezondheidsraad | Nr. 2023/08

De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap
ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Waterstaat;
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen,
en ontwikkelingen of trends signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid.
De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.

U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl.
Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
Gezondheidsraad. Vaccinatie van ouderen tegen pneumokokken (2023).
Den Haag: Gezondheidsraad, 2023; publicatienr. 2023/08.
Auteursrecht voorbehouden

Gezondheidsraad | Nr. 2023/08