Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3118
Vragen van het lid Becker (VVD) aan de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid over COA-personeel dat zich onveilig voelt door «Minderjarige»
criminele Noord-Afrikanen (ingezonden 19 mei 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Broekers-Knol (Justitie en Veiligheid)
(ontvangen 12 juni 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 3083.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «COA-personeel voelt zich onveilig en luidt
noodklok: «Minderjarige» criminele Noord-Afrikanen verstieren het?»1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat gelukszoekers uit landen als
Marokko en Algerije ons land onveiliger maken? Zo ja, hoe staat het met de
inzet van het kabinet om deze mensen zo snel mogelijk te laten terugkeren
naar het land van herkomst? Wanneer kan de Kamer de uitvoering van de
motie-Becker c.s. over uitvoering van de regeerakkoordafspraken over
migratieovereenkomsten (Kamerstuk 35 300 VI, nr. 37) verwachten met een
SMART overzicht van alle maatregelen die genomen zijn en nog genomen
kunnen worden om deze migratie tegen te houden en terugkeer af te
dwingen?
Antwoord 2
Asielzoekers uit veilige landen van herkomst zijn oververtegenwoordigd in de
groep overlastgevers. Vanzelfsprekend vind ik dit volstrekt onacceptabel. De
terugkeer van criminele en overlastgevende vreemdelingen met een
vertrekplicht heeft, complementair aan de strafrechtelijke afhandeling van
dergelijke situaties, grote prioriteit. Zoals uw Kamer weet, bemoeilijken
verschillende COVID-19 gerelateerde (reis)beperkingen op dit moment de
terugkeer van vertrekplichtige vreemdelingen. Criminele en overlastgevende
1

ah-tk-20192020-3118
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

DVHN.nl, 18 mei 2020, https://www.dvhn.nl/drenthe/COA-personeel-voelt-zich-onveilig-en-luidtnoodklok-Minderjarige-criminele-Noord-Afrikanen-verstieren-het25623684.html?harvest_referrer=https%3A%2F%2Fwww.geenstijl.nl%2F5153520%2Flanduit%2F

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

vreemdelingen vormen hier geen uitzondering op. Dit laat onverlet dat ik ook
gedurende de COVID-19 maatregelen in de migratieketen ben blijven inzetten
op de terugkeer van deze groep. Dat betekent dat inbewaringstelling van
criminele en overlastgevende vreemdelingen door is gegaan en dat hun
terugkeertraject is gestart of voortgezet. Ik informeer u voor het zomerreces
over de uitvoering van de motie Becker c.s. Het kabinet zet onverminderd in
op verbetering van de terugkeersamenwerking met relevante landen.
Vraag 3
Worden inmiddels alle maatregelen die u eind vorig jaar aankondigde
aangaande een strengere aanpak tegen overlastgevende asielzoekers reeds
benut op en rond de Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA)-locaties? Zo
ja, hoe kan het dan dat de betreffende medewerkers zich nog steeds onveilig
voelen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
In mijn brief van 18 december jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
maatregelen die ik inzet bij de aanpak van overlastgevende asielzoekers.2 Zo
kunnen asielzoekers die dermate overlastgevend zijn dat zij op reguliere
locaties belastend zijn voor medewerkers en medebewoners per 1 februari
worden overgeplaatst naar de speciale Handhaving- en Toezichtlocatie in
Hoogeveen. Ook is de Top X aanpak per 1 mei jl. landelijk ingevoerd. Voor
meer informatie over de versoberde opvang van veilige landers verwijs ik u
naar mijn antwoord op vraag 11. De eerste ervaringen met deze maatregelen
zijn goed, maar er is meer tijd nodig voordat zij hun vruchten zullen
afwerpen.
De maatregelen hebben als doel de overlast terug te dringen en een leefbare
en veilige woon- en werkomgeving te borgen. Alhoewel de incidenten op
COA-opvanglocaties vaak niet gericht zijn tegen COA-medewerkers, kunnen
deze wel impact hebben op medewerkers. Hierdoor kan een situatie ontstaan
waarin een COA-medewerker zich onveilig voelt.
Vraag 4
Voldoet de uitrusting van het COA-personeel om zichzelf te beschermen
tegen raddraaiers op een COA-locatie en welke extra maatregelen kunt u
nemen om het COA-personeel in bescherming te nemen tegen agressie en
geweld?
Antwoord 4
Veiligheid van COA-medewerkers heeft voor mij de hoogste prioriteit. Het
COA biedt allerlei middelen en instrumenten die erop gericht zijn om goed
om te kunnen gaan met diverse situaties. Zo biedt het COA alle medewerkers
onder andere een intensieve training die is gericht op het de-escaleren van
een conflictueuze situatie, vindt er regelmatig afstemming plaats met de
wijkagent, is er een protocol agressie en geweld met onder andere richtlijnen
hoe om te gaan met verschillende situaties en is er het maatregelenbeleid. In
het geval dat een ernstig incident zich voordoet, zijn er aanvullende afspraken
met de politie gemaakt met betrekking tot politie-inzet op de locatie. Binnen
dit pakket is aanvullende beschermende uitrusting voor COA-medewerkers
niet noodzakelijk gebleken.
Vraag 5
Hoeveel asielzoekers die ernstige overlast veroorzaken zijn tot op heden
ondergebracht in de door u aangekondigde Handhaving en Toezichtslocatie
(HTL) in Hoogeveen?
Antwoord 5
Op 1 februari 2020 is de HTL geopend. Tussen 1 februari en 1 mei 2020 zijn
65 overlastgevers in de HTL geplaatst. In de HTL is plek voor maximaal 50
overlastgevende asielzoekers.

2

Kamerstuk 19 637, nr. 2572

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 6
Worden er daarnaast ook overlastgevende asielzoekers op COA-locaties apart
gezet in gesloten voorzieningen als zij zich schuldig maken aan overlast,
geweld of diefstal? Zo ja, hoe vaak is dit gedaan?
Antwoord 6
De COA-opvanglocaties zijn open opvangvoorzieningen. Dat wil zeggen dat
bewoners vrij zijn om in- en uit te lopen. Er bevinden zich geen gesloten
voorzieningen op COA-opvanglocaties, ook niet voor overlastgevers. Indien er
sprake is van crimineel gedrag zal aangifte worden gedaan bij de politie. Bij
voldoende grond kan de rechter bepalen dat een asielzoeker, net als ieder
andere inwoner van Nederland, in (voorlopige) hechtenis wordt genomen.
Indien een asielzoeker op een opvanglocatie dusdanig overlastgevend is dat
hij of zij een gevaar vormt voor medewerkers en medebewoners kan deze
persoon door het COA worden overgeplaatst naar de HTL. Overplaatsing naar
de HTL gaat altijd gepaard met een vrijheidsbeperkende maatregel, waarmee
het gebied waarin betrokkene zich mag bevinden wordt beperkt. De HTL is
echter geen gesloten voorziening.
Vraag 7
Hoeveel overlastgevende asielzoekers staan inmiddels op de Top-X lijst – de
lijst waar de asielzoekers die de meeste overlast veroorzaken op worden
gezet en waar vervolgens per overlastgever een individuele aanpak voor
wordt gemaakt – en bereikt deze aanpak ook de asielzoekers die minder vaak
overlast veroorzaken maar wel ontoelaatbaar gedrag vertonen?
Antwoord 7
Het aantal en de samenstelling van de groep asielzoekers die op de Top-x lijst
staat verandert iedere maand. De Top X lijst bevat momenteel circa 330
unieke vreemdelingen. Na de data-gedreven selectie van asielzoekers op de
landelijke lijst, wordt door lokale partijen uit de migratieketen bekeken welke
personen op de lijst daadwerkelijk in aanmerking komen voor een individuele
Top X aanpak en welke maatregelen er in dit kader worden opgelegd.
De Top-X aanpak bereikt ook asielzoekers die minder vaak overlast veroorzaken, maar wel ontoelaatbaar gedrag vertonen. Immers, een asielzoeker komt
niet alleen op de Top-X lijst te staan wanneer hij of zij «veelpleger» is. Ook
wanneer een asielzoeker voldoet aan andere criteria, komt hij of zij op de
Top-X te staan, bijvoorbeeld wanneer een asielzoeker één of meerdere
registraties van verdenkingen op zijn naam heeft staan van misdrijven met
een grote impact en/of misdrijven tegen een ambtenaar met een publieke
taak. Daarbij kunnen asielzoekers op de lijst komen te staan wanneer zij door
COA-medewerkers worden aangedragen in verband met gedrag dat als
overlastgevend wordt ervaren en waarbij sprake is van grote impact op
medewerkers, medebewoners of de omgeving. Hiermee bereikt de Top-X lijst
óók asielzoekers die minder vaak overlast veroorzaken.
Alhoewel er door betrokken partijen extra aandacht uitgaat naar de individuele aanpak van personen op de Top X lijst, wil ik graag benadrukken dat ook
voor overlastgevers die niet op de Top X lijst staan, geldt dat hun gedrag
natuurlijk niet wordt geaccepteerd en dat zij worden aangepakt volgens het
brede palet aan maatregelen dat voorhanden is.
Vraag 8
Is het juist dat de top-X lijst niet gedeeld mag worden met burgemeesters,
onder andere vanwege de AVG, en bent u bereid te onderzoeken welke
wijziging in regelgeving nodig is om dit alsnog wel te kunnen doen, zodat
overlastgevende asielzoekers ook door het lokale gezag scherp in de gasten
kunnen worden gehouden?
Antwoord 8
Onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) mogen
persoonsgegevens niet zomaar gedeeld worden, ook niet binnen de overheid.
Voor uitwisseling van persoonsgegevens binnen de migratieketen is reeds
een wettelijke basis. Ik onderzoek of het onder bestaande wettelijke kaders
(zoals de politie – en openbare orde wetgeving) eventueel mogelijk is om in
het kader van de openbare orde en veiligheid bepaalde informatie van de
migratieketen over personen op de Top X lijst te delen met de lokale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

gezagsdriehoek, bestaande uit de gemeente, de politie en het OM. Zo ja, dan
zal worden bezien op welke manier. Zo nee, dan worden alternatieve
oplossingen onderzocht, zoals bijvoorbeeld het afsluiten van convenanten.
Hierbij ben ik gebonden aan het AVG uitgangspunt van dataminimalisatie.
Dat houdt in dat met de lokale gezagsdriehoek enkel de voor hen noodzakelijke personen/gegevens gedeeld zullen worden.
Vraag 9
Hebben de ketenmariniers voldoende middelen om deze asielzoekers aan te
pakken en wordt er vanuit het ministerie geëvalueerd waar er knel- en
verbeterpunten zitten?
Antwoord 9
De ketenmariniers maken gebruik van het brede palet aan maatregelen dat
voorhanden is in de aanpak van overlastgevende en criminele asielzoekers.
Over deze maatregelen heb ik uw Kamer bij brief geïnformeerd.3 Binnenkort
publiceren de ketenmariniers een toolbox met een overzicht van deze
maatregelen. Een evaluatie van de Top X aanpak zal plaatsvinden zodra er
genoeg ervaring is opgedaan om knel- en verbeterpunten vast te stellen.
Uiteraard bekijk ik daarnaast continu met betrokken partijen waar het beter
kan.
Vraag 10
Hoe kan het dat de burgemeester van Smallingerland de noodklok luidt
terwijl u een arsenaal aan extra maatregelen heeft ingevoerd? Bent u bereid
met hem in gesprek te gaan om te bezien wat lokaal meer gedaan kan
worden om de problematiek aan te pakken en iets als de massale vechtpartij
in asielzoekerscentrum (AZC) Drachten niet meer te laten voorkomen?
Antwoord 10
De gemeente Smallingerland kampt al langere tijd met overlast veroorzaakt
door asielzoekers. Een heftig incident in azc Drachten was de directe
aanleiding voor de burgemeester om de noodklok te luiden en hulp in te
roepen van het ministerie. Er heeft reeds een goed gesprek plaatsgevonden
tussen het ministerie en de burgemeester van Smallingerland om de lokale
problematiek te bespreken. Daarbij heeft het ministerie haar hulp aangeboden. Naast de gemeente, het COA, Nidos, het OM en de politie, spelen ook de
ketenmariniers een rol in de lokale aanpak. Er wordt alles aan gedaan om het
aantal incidenten te verminderen. Echter, ondanks alle inspanningen die
worden getroffen in de begeleiding van asielzoekers en de aanpak van
overlastgevende asielzoekers kunnen incidenten zoals die in Drachten niet
geheel voorkomen worden.
Vraag 11
Hoe staat het met uw zoektocht naar een geschikte locatie voor separate
opvang voor enkel en alleen asielzoekers uit veilige landen zodat zij niet
langer anderen tot last kunnen zijn? Ziet u een mogelijkheid om ook een
dergelijke aparte opvang, uiteraard sober en zoveel mogelijk gesloten, op te
zetten voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’ers) uit veilige
landen?
Antwoord 11
Een versoberde opvang voor personen wiens asielaanvraag wordt afgedaan
in spoor 2 past bij de relatief korte tijd die deze groep, met een relatief
kansarme asielaanvraag, in Nederland verblijft. Daarnaast helpt het apart
opvangen van deze groep bij de beschikbaarheid voor de asielprocedure en
het vertrekproces.
Voor de realisatie van een separate opvanglocatie is naast een geschikte
locatie ook bestuurlijk draagvlak een randvoorwaarde. Op dit moment is deze
combinatie nog steeds niet gevonden. Bij wijze van tussenoplossing is het
COA in een vergevorderd stadium van voorbereiding om de opvang van deze
doelgroep op een aantal bestaande locaties te versoberen en beter beheersbaar te maken. Het COA richt zich nu allereerst op het realiseren van deze
3

Kamerstuk 19 637, nr. 2572

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

tussenoplossing. Met de opgedane ervaring vanuit de tussenoplossing wordt
bezien of in de toekomst kansen ontstaan voor een separate locatie voor deze
doelgroep. Ik verwacht dat de versobering van de opvang van veilige landers
wiens asielaanvraag wordt afgedaan in spoor 2 na het zomerreces is
gerealiseerd. Op dat moment verwacht ik ook uw Kamer te kunnen informeren over de eerste ervaringen met deze tussenoplossing.
De aanpak van overlastgevende AMV’s heeft ook mijn aandacht. Op deze
groep kan het COA verschillende maatregelen toepassen, zoals een locatieverbod of strafoverplaatsing. Als deze maatregelen geen of onvoldoende
effect hebben, kan een AMV worden doorverwezen naar de Perspectief
Opvang Nidos. In deze speciale opvangvorm wordt door middel van
intensieve begeleiding gewerkt aan gedragsverbetering van overlastgevende
AMV’s. Tevens zijn het COA en Nidos met mijn departement in gesprek over
aanvullende maatregelen om de overlast van AMV’s te verminderen en zal
bovendien de vierde ketenmarinier, die momenteel wordt geworven, zich
specifiek richten op de aanpak van overlastgevende AMV’s. Ook over deze
resultaten zal ik uw Kamer na de zomer informeren.
Vraag 12
Hoe is het mogelijk dat overlastgevende asielzoekers zich kunnen verplaatsen
door Nederland om, zoals uit het artikel blijkt, de opvang te gebruiken als
basis om door het land te trekken op stroop- en rooftocht? Worden er
bijvoorbeeld fietsen gefaciliteerd waarmee zij het terrein af kunnen en zijn er
inmiddels nieuwe ontwikkelingen tussen de ketenmarinier en de vervoersmaatschappijen om reisverboden aan overlastgevende asielzoekers op te
leggen? Hoe staat het in dit verband met de uitvoering van de motie Becker
over een verbod op straatintimidatie (Kamerstuk 19 637, nr. 2483) om over te
gaan tot openbaar vervoersverboden bij overlastgevers?
Antwoord 12
Mits zij hun verplichtingen -zoals de meldplicht- nakomen, zijn asielzoekers in
afwachting van hun procedure vrij om zich door Nederland te verplaatsen.
Zonder gegronde reden kan de overheid de vrijheid van een asielzoeker niet
zomaar beperken of ontnemen. Dit is in lijn met internationale en nationale
wet- en regelgeving, waar Nederland zich aan wil en dient te houden.
Het is geen COA-beleid om fietsen beschikbaar te stellen aan asielzoekers. In
enkele gevallen wordt aan schoolgaande kinderen voor het vervoer naar
school een fiets in bruikleen gegeven. Asielzoekers kunnen zelf een fiets
kopen. Voor vervoersbewegingen gerelateerd aan het asielproces zoals een
bezoek aan een advocaat wordt door het COA een OV-vervoersbewijs ter
beschikking gesteld.
Zoals ik uw Kamer op 18 december jl. bij brief meldde, is door de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG) een handreiking opgesteld over de
invoering van een verbod op straatintimidatie.4 Deze is actief verspreid onder
de gemeenten. De motie van het lid Becker verzoekt verder om te verkennen
of overlastgevende asielzoekers een reisverbod met het openbaar vervoer
kunnen krijgen.5 Nog los van de uitvoeringsaspecten hiervan maakt de
relevante privacywetgeving het delen van persoonsgegevens tussen de
organisaties uit de migratieketen en de organisaties van het openbaar
vervoer erg moeilijk.
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat stemmen de aanpak van overlastgevende asielzoekers in het
openbaar vervoer met elkaar af. Aandachtspunten zijn inzicht verkrijgen in de
groep asielzoekers die overlast veroorzaken in het openbaar vervoer en de
mogelijkheden daarbij voor het opleggen van een reisverbod. Over de
mogelijkheden voor het inzetten van reisverboden lopen de gesprekken met
openbaar vervoerders, het OM en vakbonden.
Vraag 13
Wanneer wordt overgegaan tot het opleggen van een gebiedsgebod bij een
overlastgevende asielzoeker? Zou dit in uw ogen sneller kunnen dan dat nu
het geval is?

4
5

Kamerstuk 19 637, nr. 2572
Kamerstuk 19 637, nr. 2483

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5

Antwoord 13
Indien een asielzoeker overlast veroorzaakt binnen de opvanglocatie, kan
door de IND, de DT&V of door de AVIM aan betrokkene een vrijheidsbeperkende maatregel (gebiedsgebod) worden opgelegd. Hierbij stelt het COA een
verslag op van de overlastgevende gedragingen, aan de hand waarvan wordt
beoordeeld of deze zodanig ernstig zijn dat de oplegging van een vrijheidsbeperkende maatregel gerechtvaardigd is.
Het opleggen van een vrijheidsbeperkende maatregel vindt in de regel plaats
kort nadat betrokkene overlastgevend gedrag heeft vertoond dat, al dan niet
in samenhang bezien met eerder vertoond gedrag, diens verblijf op de
opvanglocatie onhoudbaar maakt. De vrijheidsbeperkende maatregel, in het
kader van overlastgevend gedrag, wordt in de regel opgelegd in combinatie
met de aanzegging zich te melden in de HTL. Op werkdagen, uiteraard
afhankelijk van het tijdstip, wordt de maatregel doorgaans opgelegd op de
dag waarop de laatste grensoverschrijdende gedraging zich heeft voorgedaan. Binnen dit kader gebeurt het opleggen van de vrijheidsbeperkende
maatregel zo snel mogelijk en ik zie op dit moment geen aanleiding om dit te
versnellen.
Daarnaast kan, indien dit is opgenomen in de Algemene Plaatselijke
Verordening, ook een gebiedsverbod worden opgelegd door de burgermeester indien sprake is van overlastgevend gedrag buiten de opvanglocatie en/of
de openbare orde in het geding is.
Vraag 14
Welke extra maatregelen kunnen COA-locaties nemen om ervoor te zorgen
dat asielzoekers niet met gestolen waar, volgens het artikel afkomstig uit
winkels uit het hele land, de locatie op kunnen en dit vervolgens kunnen
verkopen aan elkaar en asielzoekers meteen opgepakt worden als bemerkt
wordt dat gestolen goederen in het bezit zijn?
Antwoord 14
Asielzoekers dienen zich net als een ieder in Nederland te houden aan de
Nederlandse wet- en regelgeving. De begeleiding van het COA is gericht op
het realiseren van een veilige en leefbare leef- en werkomgeving. Een
onderdeel van de begeleiding van het COA is het regelmatig uitvoeren van
kamercontroles. Indien er signalen zijn van crimineel gedrag is het COAbeleid om contact met de politie op te nemen. In overleg met de politie wordt
dan bekeken wat een gepaste actie is.
Vraag 15
Bent u bereid opnieuw contact te zoeken met het lokale gezag in gemeentes
met COA-locaties om ervoor te zorgen dat de gemeentes zich voldoende
gehoord voelen en serieuze gesprekspartners zijn als het gaat om het
aanscherpen van maatregelen?
Antwoord 15
Ik ben continu in gesprek met gemeenten over ontwikkelingen op het
migratiegebied, waaronder de aanpak van de overlast en de behoefte aan
aanvullende opvangcapaciteit. De opvang van personen die in Nederland
asiel aanvragen is immers een gezamenlijke opgave; het COA kan dit niet
alleen. Ik ben gemeenten met een opvanglocatie dankbaar voor hun
inspanningen en benadruk de urgentie voor extra opvangplekken voor
asielzoekers. Uiteraard heeft ook het COA, in het kader van de reguliere
bedrijfsvoering, met regelmaat contact met de betreffende gemeente om
informatie te delen en indien nodig gezamenlijk actie te nemen op ontwikkelingen in die gemeente. Teneinde te voorkomen dat een groep overlastgevers
het draagvlak voor de opvang van asielzoekers ondermijnt en de zoektocht
naar extra opvanglocaties bemoeilijkt, zet ik de ketenmariniers in om
gemeenten waar nodig te adviseren en assisteren.
Vraag 16
Bent u bereid een meldpunt in uw ministerie te openen voor COAmedewerkers die zich onveilig voelen, zodat ook concrete gebeurtenissen
aanleiding kunnen geven het beleid weer verder aan te scherpen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

6

Antwoord 16
COA-medewerkers kunnen op diverse manieren hun mening geven en hun
gevoel van onveiligheid uiten en worden daartoe ook expliciet uitgenodigd.
Dit kan rechtstreeks bij hun leidinggevende, bij de preventiemedewerkers,
vertrouwenspersonen, het bureau veiligheid, het meldpunt integriteit, de
bedrijfsarts of een bedrijfsmaatschappelijk werker. Het COA-bestuur benadrukt in contacten met medewerkers – in overleggen of tijdens werkbezoeken
– het gesprek aan te willen gaan over het dagelijks werk, waaronder
(on)veiligheid. Dit doet het bestuur actief met de ondernemingsraad maar ook
in gesprekken met (een vertegenwoordiging van) medewerkers. Het COA en
het departement onderhouden nauw contact over overlast op opvanglocaties.
Ik zie dan ook geen noodzaak tot het openen van een meldpunt op het
ministerie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

7