TER BESLUITVORMING

Middelbaar Beroeps

Aan: MOCW, MPVO

Onderwijs
Van

Persoonsgegeven
Datum
27 september 2023
Referentie
41077000
Bijlagen

Kamerbrief LLO + Kamerbrief Onderwijsagenda LLO +

Concept Kamerbrief LLO

Verkenning Leerbudgetten

Concept Kamerbrief
Onderwijsagenda LLO
Verkenning Individuele
Leerbudgetten
Programma Leercultuur

Aanleiding

Evaluatie Vraagfinanciering

In september 2022 verscheen de Kamerbrief Beleidslijnen Leven Lang
Ontwikkelen (LLO), waarmee een overzicht geboden werd van lopende en
startende LLO-activiteiten en -maatregelen. Sindsdien hebben wij ambtelijk

Interdepartementaal
afgestemd
EZK, SZW

verkenningen gedaan naar verdere vervolgstappen voor LLO. Dit hebben wij
intern binnen OCW gedaan, waarbij de focus op de onderwijsdimensie van LLO
lag, en in samenspraak met de departementen EZK en SZW, waarbij aandacht
uitging naar het hele palet van LLO. Intussen besloot het kabinet het STAP-budget
voor volgende jaren te beëindigen, wat aanleiding gaf om ook op het vlak van
leerrechten/leerbudgetten een nadere verkenning te doen. Het resultaat van deze
verkenningen kan binnenkort met de Tweede Kamer gedeeld worden en ligt nu
aan u voor:

·

Concept gezamenlijke Kamerbrief LLO, ter ondertekening door MSZW en
MPVO, mede namens MOCW en MEZK
Bijlagen:

·

o

Verkenning Individuele leerbudgetten

o

Programma Leercultuur

Concept Kamerbrief Verkenning Onderwijsagenda LLO, ter ondertekening
door MPVO, mede namens MOCW
Bijlagen:
o

Evaluatie Vraagfinanciering

o

Toelichting Eindevaluatie Vraagfinanciering

Het voorstel is om bijgaande conceptbrieven met bijlagen, na laatste
aanpassingen, eind oktober of begin november met de Tweede Kamer te delen
(zie planning, p.4). U ontvangt daartoe binnenkort de definitieve versies ter
ondertekening. Wij sturen u hierbij deze conceptversies, zodat u uw eventuele
aandachtspunten aan ons mee kunt geven voordat wij die definitieve
conceptversies (die naar de CWIZO gaan) aan u voorleggen.

Geadviseerd besluit
Instemming met afronding van de Kamerbrieven, na verwerking van uw eventuele
opmerkingen of vragen. De conceptbrieven gaan dan door naar de CWIZO en
vervolgens de MR, eventueel met de RWIZO als tussenstap.

Pagina 1 van 4

Kernpunten
·

Gezamenlijke Kamerbrief LLO (SZW, EZK, OCW)
Deze brief geeft inzicht in de stappen die genomen zijn na de LLO-brief
van september ’22. De brief benadrukt de urgentie en het belang om
hierin in gezamenlijkheid aan te blijven werken, interdepartementaal,
maar vooral ook samen met werkgevers, onderwijsinstellingen en sociale
partners. De brief geeft weer waar de resterende middelen voor STAP
voor worden ingezet en geeft op basis van een verkenning inzicht voor
een volgend kabinet wat betreft mogelijkheden om toch iets met
leerrechten/leerbudget te doen. Verder wordt met de brief het SZWprogramma Leercultuur gepresenteerd en wordt geduid dat in samenhang
daarmee ook een onderwijsagenda LLO is opgesteld. Van die
onderwijsagenda wordt de kern gedeeld en verder verwijst de brief dan
naar de eigenstandige brief van OCW daarover.
Met deze brief worden geen nieuwe financiële verplichtingen aangegaan;
fundamentele keuzes worden overgelaten aan een nieuw kabinet.

·

Bijlage 1; Verkenning Individuele Leerbudgetten
Aanleiding voor deze verkenning is de motie van der Leer waarin wordt
gevraagd om te onderzoeken welke mogelijkheden er voor een volgend
kabinet zijn om LLO te stimuleren zoals een individuele leerrekening en
leerrechten. Aanvankelijk stond deze verkenning gepland voor de
komende twee jaar, maar met het oog op een nieuw te vormen kabinet
eind dit jaar is hier versneld uitvoering aan gegeven. De verkenning
beschrijft drie hoofdvarianten met hun voor- en nadelen en hoe de som
van deze drie opties meer is dan de delen afzonderlijk. Een voucher kan
op de korte termijn en is sterk voor een specifiek doel; een leerrekening
en leerrechten zijn beiden een structurele maatregel. Dit vraagt om een
langere invoeringstermijn en structurele middelen. Maar een structurele
maatregel kan daarna wel effectief zijn in het bundelen van middelen, de
eenvoud voor het individu en het versterken van de eigen regie. Op dit
moment wordt de laatste hand gelegd aan deze verkenning. Wij hebben er
voor gekozen deze conceptversie nu al vast met u te delen; de definitieve
versie zal naar verwachting niet fundamenteel verschillen.

·

Bijlage 2; Programma Leercultuur
Deze bijlage geeft nader inzicht in het programma Leercultuur; een
programma onder aansturing van SZW dat vooral gaat over het
stimuleren van een leercultuur op de werkvloer, in het bijzonder in het
MKB. Het bestaat uit vier programmalijnen:
-agenderen
-inspireren en motiveren
-ondersteunen en faciliteren
-kennisdelen en ontwikkelen

·

Kamerbrief Verkenning Onderwijsagenda LLO
Deze brief geeft inzicht in de verkenning die het afgelopen jaar plaatsvond
naar stappen die nodig zijn om het formele onderwijs beter te ontsluiten
voor LLO. De brief biedt antwoord op een aantal moties en laat aan de

Pagina 2 van 4

sector (formeel mbo-, hbo-, en wo-onderwijs) zien welke dilemma’s er
zijn, welke nadere verkenningen nodig zijn en welke acties we direct in
gang zetten of al hebben gezet.
Wij achten het van belang de Tweede Kamer met deze separate brief over
deze verkenning Onderwijsagenda LLO te informeren (en niet als een
bijlage van de gezamenlijke brief, wat eerder overwogen werd) omdat de
inhoud voor de onderwijssector serieuze betekenis heeft en omdat de
Tweede Kamer via verschillende moties/toezeggingen duidelijk heeft
gemaakt dat zij een kabinetsverhaal wil specifiek over de
onderwijsvraagstukken rond LLO. Het doet geen recht aan de
verwachtingen, toezeggingen en moties om dit alles in een bijlage af te
doen.
Deze brief zet een koers uit en laat tegelijk ruimte voor een volgend
kabinet om te besluiten over fundamentele stappen zoals de overweging
om van LLO een onbekostigde wettelijke taak te maken. De brief laat zien
dat we dergelijke stappen wel nader gaan verkennen, (ook in samenhang
met nadere keuzes over het initiële onderwijs in mbo, hbo en wo,) maar
dus zonder vooruit te lopen op nadere besluitvorming daarover.
Bijlage: (Toelichting op) Eindevaluatie Vraagfinanciering
·

De eindevaluatie maakt duidelijk dat de vraag of het experiment
vraagfinanciering niet heeft geleid tot meer aantrekkelijk en flexibel
onderwijs.

·

De eindevaluatie vormt dus geen aanleiding om nu over te gaan tot
wettelijke verankering.

·

Gezien het experimentele karakter ligt er een wettelijke verplichting om
de Tweede Kamer na de tussenevaluatie ook over deze eindevaluatie te
informeren. Hiermee voldoet u aan die verplichting.

Toelichting
Aandachtspunten bij deze stukken:
·

De gezamenlijke LLO-brief biedt vooral overzicht en heeft in wezen
relevantie voor iedere organisatie en ieder individu. Het zal voor de lezer,
afhankelijk van de eigen context, vooral spannend worden waar verwezen
wordt naar de bijlage Verkenning Individuele leerbudgetten of naar de
brief Verkenning Onderwijsagenda LLO.

·

Bij de Verkenning Individuele Leerbudgetten is vooral het volgende
relevant: de verkenning is geschreven als een zelfstandig leesbare
passage. Drie hoofdvarianten worden onderscheiden en onderling
vergeleken. De eerste is regeling in de vorm van een voucher, zoals STAP
of de scholingsvoucher van bijvoorbeeld de gemeente Rotterdam. De
tweede gaat in op de individuele leerrekening en leerrechten. Deze twee
worden in eerdere verkenningen (SER, SEO, Borstlap, Cie SAP) vaak als
een optie genoemd, maar zijn in deze verkenning uit elkaar gehaald in
een voorziening (leerrekening) en een (leer)recht. Er is bewust gekozen
om geen concrete uitwerking te doen met budgettaire gevolgen. Wel
wordt aangekondigd dat deze slag nog gemaakt kan worden ten behoeve
van de formatie.

Pagina 3 van 4

·

Ten aanzien van de Onderwijsagenda wordt door de onderwijssector
(publiek en privaat) in het bijzonder uitgekeken naar een reactie op de
vraag of LLO wel of niet een publieke taak moet worden van de publieke
onderwijsinstellingen. Deze brief Verkenning Onderwijsagenda LLO maakt
duidelijk dat een publiek bekostigde taak niet voor de hand ligt, maar dat
we wel nader gaan verkennen wat de meerwaarde is van een wettelijke
onbekostigde taak voor LLO. Voor LLO blijven we dus uitgaan van een
gelijk speelveld voor publieke en private onderwijsaanbieders. Tegelijk
biedt de brief inzicht in de verschillende acties die in gang zijn gezet of
gaan worden om het formele onderwijs beter in te richten op LLO.

Proces/Planning
·

Deze stukken worden tegelijk voorgelegd aan u beiden: MOCW en MPVO
én door de collega’s van SZW aan MSZW.

·

Er is, conform afspraak met MPVO, vooralsnog geen bewindsliedenoverleg
gepland tussen MOCW en MPVO of tussen MPVO en MSZW. Indien reacties
van u na lezing van deze stukken daar aanleiding toe geven plannen wij
dit alsnog op korte termijn in.

·

Wij streven naar verzending van het gehele pakket naar de CWIZO op
uiterlijk 3 oktober a.s.; bespreking in CWIZO is dan 9 oktober a.s.

·

Zonder RWIZO komen we daarmee uit op de MR van 27 oktober a.s. Met
RWIZO wordt dat 3 november a.s.. Direct na de MR kan het dan naar de
Kamer. (Mocht verzending van stukken op 3 okt. onhaalbaar blijken, dan
gaan we naar de eerstvolgende CWIZO, op 30 okt.)

·

Op 27 september vond een stuurgroep LLO plaats, met de DG’s van EZK,
SZW en OCW, waarin laatste bespreekpunten voorlagen. Wat betreft de
stuurgroep LLO kunnen de stukken door naar de CWIZO, na doorvoeren
van een laatste wijziging en uiteraard nadat u en de andere
bewindspersonen daar akkoord op hebben gegeven, al dan niet na
doorvoeren van eventuele wijzigingen op basis van uw feedback.

·

Die laatste wijziging die de stuurgroep voorstelde is om de notie toe te
voegen dat we met de maatregelen die met de twee brieven worden
gedeeld een mooie stap zetten, maar niet alles oplossen.

Pagina 4 van 4

TER BESLUITVORMING

Middelbaar Beroeps

Aan: MOCW, MPVO

Onderwijs
Van
Persoonsgegeven

Datum
27 september 2023
Referentie
41077000
Bijlagen

Kamerbrief Leercultuur en onderwijsagenda LLO +

Concept Kamerbrief LLO

Kamerbrief Uitwerking onderwijsagenda LLO +

Concept Kamerbrief

Verkenning Leerbudgetten

Onderwijsagenda LLO
Verkenning Individuele
Leerbudgetten
Programma Leercultuur

Aanleiding

Evaluatie Vraagfinanciering

Bijgaand treft u twee nieuwe versies van de Kamerbrieven LLO die wij op basis

Interdepartementaal

van feedback vanuit u beiden hebben aangepast. De brieven zijn hierdoor niet

afgestemd

inhoudelijk gewijzigd, we hebben wel de inhoudelijke punten van MOCW

EZK, SZW

toegevoegd. Daarnaast is in de onderwijsagenda brief een overzichtelijke tabel
toegevoegd en is de brief een stuk beknopter en kernachtiger geworden op
verzoek van MPVO. Een deel is hierdoor verplaatst naar een bijlage.
Deze versies zijn ambtelijk ook afgestemd met SZW en EZK. Streven is om de
stukken 20 oktober bij de CWIZO aan te leveren. Dan halen we de MR van 10
november en kunnen we de brieven die van waarde zijn voor de formatietafel nog
voor de verkiezingen versturen aan de Kamer.

Geadviseerd besluit
·

Instemming met de Kamerbrieven en akkoord met verzending van de
stukken naar de CWIZO uiterlijk 20 oktober om de MR van 10 november
te halen.

Kernpunten
In de stukkenstroom treft u beide brieven met de volgende bijlagen:
·

Concept gezamenlijke Kamerbrief LLO, ter ondertekening door MSZW en
MPVO, mede namens MOCW en MEZK
Bijlagen:

·

o

Verkenning Individuele leerbudgetten

o

Programma Leercultuur

Concept Kamerbrief Verkenning Onderwijsagenda LLO, ter ondertekening
door MPVO, mede namens MOCW
Bijlagen:

·

o

Evaluatie Vraagfinanciering

o

Toelichting Eindevaluatie Vraagfinanciering

Gezamenlijke Kamerbrief LLO (SZW, EZK, OCW)

Pagina 1 van 4

Deze brief geeft inzicht in de stappen die genomen zijn na de LLO-brief
van september ’22. De brief benadrukt de urgentie en het belang om
hierin in gezamenlijkheid aan te blijven werken, interdepartementaal,
maar vooral ook samen met werkgevers, onderwijsinstellingen en sociale
partners. De brief geeft weer waar de resterende middelen voor STAP
voor worden ingezet en geeft op basis van een verkenning inzicht voor
een volgend kabinet wat betreft mogelijkheden om toch iets met
leerrechten/leerbudget te doen. Verder wordt met de brief het SZWprogramma Leercultuur gepresenteerd en wordt geduid dat in samenhang
daarmee ook een onderwijsagenda LLO is opgesteld. Van die
onderwijsagenda wordt de kern gedeeld en verder verwijst de brief dan
naar de eigenstandige brief van OCW daarover.
Met deze brief worden geen nieuwe financiële verplichtingen aangegaan;
fundamentele keuzes worden overgelaten aan een nieuw kabinet.

·

Bijlage 1; Verkenning Individuele Leerbudgetten
Aanleiding voor deze verkenning is de motie van der Leer waarin wordt
gevraagd om te onderzoeken welke mogelijkheden er voor een volgend
kabinet zijn om LLO te stimuleren zoals een individuele leerrekening en
leerrechten. Aanvankelijk stond deze verkenning gepland voor de
komende twee jaar, maar met het oog op een nieuw te vormen kabinet
eind dit jaar is hier versneld uitvoering aan gegeven. De verkenning
beschrijft drie hoofdvarianten met hun voor- en nadelen en hoe de som
van deze drie opties meer is dan de delen afzonderlijk. Een voucher kan
op de korte termijn en is sterk voor een specifiek doel; een leerrekening
en leerrechten zijn beiden een structurele maatregel. Dit vraagt om een
langere invoeringstermijn en structurele middelen. Maar een structurele
maatregel kan daarna wel effectief zijn in het bundelen van middelen, de
eenvoud voor het individu en het versterken van de eigen regie. Op dit
moment wordt de laatste hand gelegd aan deze verkenning. Wij hebben er
voor gekozen deze conceptversie nu al vast met u te delen; de definitieve
versie zal naar verwachting niet fundamenteel verschillen.

·

Bijlage 2; Programma Leercultuur
Deze bijlage geeft nader inzicht in het programma Leercultuur; een
programma onder aansturing van SZW dat vooral gaat over het
stimuleren van een leercultuur op de werkvloer, in het bijzonder in het
MKB. Het bestaat uit vier programmalijnen:
-agenderen
-inspireren en motiveren
-ondersteunen en faciliteren
-kennisdelen en ontwikkelen

·

Kamerbrief Verkenning Onderwijsagenda LLO
Deze brief geeft inzicht in de verkenning die het afgelopen jaar plaatsvond
naar stappen die nodig zijn om het formele onderwijs beter te ontsluiten
voor LLO. De brief biedt antwoord op een aantal moties en laat aan de
sector (formeel mbo-, hbo-, en wo-onderwijs) zien welke dilemma’s er
zijn, welke nadere verkenningen nodig zijn en welke acties we direct in
gang zetten of al hebben gezet.

Pagina 2 van 4

Wij achten het van belang de Tweede Kamer met deze separate brief over
deze verkenning Onderwijsagenda LLO te informeren (en niet als een
bijlage van de gezamenlijke brief, wat eerder overwogen werd) omdat de
inhoud voor de onderwijssector serieuze betekenis heeft en omdat de
Tweede Kamer via verschillende moties/toezeggingen duidelijk heeft
gemaakt dat zij een kabinetsverhaal wil specifiek over de
onderwijsvraagstukken rond LLO. Het doet geen recht aan de
verwachtingen, toezeggingen en moties om dit alles in een bijlage af te
doen.
Deze brief zet een koers uit en laat tegelijk ruimte voor een volgend
kabinet om te besluiten over fundamentele stappen zoals de overweging
om van LLO een onbekostigde wettelijke taak te maken. De brief laat zien
dat we dergelijke stappen wel nader gaan verkennen, (ook in samenhang
met nadere keuzes over het initiële onderwijs in mbo, hbo en wo,) maar
dus zonder vooruit te lopen op nadere besluitvorming daarover.
Bijlage: (Toelichting op) Eindevaluatie Vraagfinanciering
·

De eindevaluatie maakt duidelijk dat de vraag of het experiment
vraagfinanciering niet heeft geleid tot meer aantrekkelijk en flexibel
onderwijs.

·

De eindevaluatie vormt dus geen aanleiding om nu over te gaan tot
wettelijke verankering.

·

Gezien het experimentele karakter ligt er een wettelijke verplichting om
de Tweede Kamer na de tussenevaluatie ook over deze eindevaluatie te
informeren. Hiermee voldoet u aan die verplichting.

Toelichting
Aandachtspunten bij deze stukken:
·

De gezamenlijke LLO-brief biedt vooral overzicht en heeft in wezen
relevantie voor iedere organisatie en ieder individu. Het zal voor de lezer,
afhankelijk van de eigen context, vooral spannend worden waar verwezen
wordt naar de bijlage Verkenning Individuele leerbudgetten of naar de
brief Verkenning Onderwijsagenda LLO.

·

Bij de Verkenning Individuele Leerbudgetten is vooral het volgende
relevant: de verkenning is geschreven als een zelfstandig leesbare
passage. Drie hoofdvarianten worden onderscheiden en onderling
vergeleken. De eerste is regeling in de vorm van een voucher, zoals STAP
of de scholingsvoucher van bijvoorbeeld de gemeente Rotterdam. De
tweede gaat in op de individuele leerrekening en leerrechten. Deze twee
worden in eerdere verkenningen (SER, SEO, Borstlap, Cie SAP) vaak als
een optie genoemd, maar zijn in deze verkenning uit elkaar gehaald in
een voorziening (leerrekening) en een (leer)recht. Er is bewust gekozen
om geen concrete uitwerking te doen met budgettaire gevolgen. Wel
wordt aangekondigd dat deze slag nog gemaakt kan worden ten behoeve
van de formatie.

·

Ten aanzien van de Onderwijsagenda wordt door de onderwijssector
(publiek en privaat) in het bijzonder uitgekeken naar een reactie op de

Pagina 3 van 4

vraag of LLO wel of niet een publieke taak moet worden van de publieke
onderwijsinstellingen. Deze brief Verkenning Onderwijsagenda LLO maakt
duidelijk dat een publiek bekostigde taak niet voor de hand ligt, maar dat
we wel nader gaan verkennen wat de meerwaarde is van een wettelijke
onbekostigde taak voor LLO. Voor LLO blijven we dus uitgaan van een
gelijk speelveld voor publieke en private onderwijsaanbieders. Tegelijk
biedt de brief inzicht in de verschillende acties die in gang zijn gezet of
gaan worden om het formele onderwijs beter in te richten op LLO.
Proces/Planning
·

Deze stukken worden tegelijk voorgelegd aan u beiden: MOCW en MPVO
én door de collega’s van SZW en EZK aan MSZW en MEZK.

·

Er is, conform afspraak met MPVO, vooralsnog geen bewindsliedenoverleg
gepland tussen MOCW en MPVO of tussen MPVO en MSZW. Indien reacties
van u na lezing van deze stukken daar aanleiding toe geven plannen wij
dit alsnog op korte termijn in.

·

Wij streven naar verzending van het gehele pakket naar de CWIZO op
uiterlijk 20 oktober a.s.; bespreking in CWIZO is dan op 30 oktober a.s.

·

Zonder RWIZO komen we daarmee uit op de MR van 10 november a.s.
Direct na de MR kan het dan naar de Kamer.

·

Op 27 september vond een stuurgroep LLO plaats, met de DG’s van EZK,
SZW en OCW, waarin laatste bespreekpunten voorlagen. Wat betreft de
stuurgroep LLO kunnen de stukken door naar de CWIZO, na doorvoeren
van een laatste wijziging en uiteraard nadat u en de andere
bewindspersonen daar akkoord op hebben gegeven, al dan niet na
doorvoeren van eventuele wijzigingen op basis van uw feedback.

Pagina 4 van 4