Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 858

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 november 2011
Hierbij zend ik u het verslag van de vergadering van de Eurogroep en
Ecofin Raad van 7 en 8 november 2011 te Brussel. Tevens zend u ik de
beantwoording van vragen van het lid Plasterk (PvdA) aan de minister van
Financiën over het bericht dat hedgefunds profiteren van de eurocrisis
(ingezonden 4 november 2011, Aanhangsel Handelingen II 2011/12, nr.
640).
De voorlopige agenda van de Eurogroep en Ecofin Raad van 29 en
30 november te Brussel is nog niet bekend.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

kst-21 501-07-858
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 858

1

Verslag van de Eurogroep en de Ecofin Raad van 7 en 8 november
2011 te Brussel
Tijdens de Eurogroep werd gesproken over Griekenland, de uitwerking
van modaliteiten om de slagkracht van het EFSF te versterken en de
aanpassing van het ESM Verdrag naar aanleiding van de 21 juli besluitvorming. De Ecofin Raad heeft conclusies aangenomen over het
scorebord voor macro-economische onevenwichtigheden. Voor
Nederland is essentieel dat hierin een duidelijke asymmetrische
benadering van toepassing is verklaard op de lopende rekening indicator
voor het scorebord. Conclusies over klimaatfinanciering zijn zonder
discussie aanvaard in de Raad. Tevens heeft de Raad van gedachten
gewisseld over de voorstellen van de Europese Commissie omtrent de
introductie van een financiële transactiebelasting en de herkapitalisering
van banken. Het oorspronkelijke agendapunt «Energiebelasting» is aan
het begin van de vergadering afgevoerd van de agenda omdat duidelijk
was dat het onderwerp nog verdere technische uitwerking vereist
alvorens de Raad zich hierover kan uitspreken. Het onderwerp «opvolging
G20» is uitgesteld tot de Ecofin Raad van 30 November.
Het officiële verslag van de Ecofin Raad door het Voorzitterschap vindt u
via onderstaande link: http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/
docs/pressdata/en/ecofin/125974.pdf
1. Griekenland/ PSI
De Eurogroep heeft uitgebreid stilgestaan bij de onzekere politieke situatie
in Griekenland en de gevolgen voor de uitkering van de zesde tranche van
het bestaande leningenprogramma. Ook is in deze context gesproken over
het aanvullende leningenprogramma waarvoor de randvoorwaarden zijn
vastgelegd in de conclusies van de bijeenkomst van staatshoofden en
regeringsleiders van de eurozone van 26 oktober (zie hiervoor het verslag
van de Europese Raad en de bijeenkomst van staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone van 28 oktober jl.) (Kamerstuk 21 501-20, nr. 582).
Ministers hebben hun zorg en onvrede geuit over de grote onzekerheid
die Griekenland heeft veroorzaakt. De Eurogroep heeft Griekenland
opgeroepen om deze onzekerheid zo spoedig mogelijk weg te nemen en
het vertrouwen van de Trojka en de eurolanden in Griekenland te
herstellen. Als Griekenland zich niet houdt aan gemaakte afspraken kan
niet worden over gegaan tot uitbetaling van de zesde tranche. De Griekse
minister van Financiën heeft bevestigd dat er een overgangsregering zal
worden ingesteld die de onderhandelingen zal voeren over het aanvullende leningenprogramma. In reactie daarop heeft de Eurogroep besloten
dat zowel de regerende PASOK partij als de grootste oppositiepartij ND
zich schriftelijk dienen te committeren aan de afspraken die zijn gemaakt
tijdens de bijeenkomst van staatshoofden en regeringsleiders van de
eurozone van 26 oktober jl. en de nog overeen te komen beleidscondities
die deel zullen uitmaken van het aanvullende leningenprogramma zullen
worden opgenomen in de zogenaamde Memorandum of Understanding.
Net als bij Portugal (zie verslag Eurogroep 8 en 9 april jl., Kamerstuk
21 501-07, nr. 792), waar het leningenprogramma en de daaraan gepaarde
beleidscondities werden overeengekomen met de een demissionaire
regering, betekent dit dat de invulling van het aanvullende pakket politiek
breed gedragen dient te worden, dus zowel door de regeringspartij als
door de oppositie. De lidstaten hebben daarom in dit kader de regeringspartij PASOK en de oppositiepartij ND opgeroepen om zo spoedig
mogelijk een breed gedragen overgangsregering te vormen om zo tot een
gezamenlijke positie te komen voor de invulling van een gedegen en
volwaardig hervormingsprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 858

2

Ondanks de politieke situatie zijn de voorbereidingen voor de obligatieomruil gaande. Zoals ook aangegeven in de beantwoording van de vragen
van de Tweede Kamer (Kamerstuk 21 501-20, 583) moet de exacte
vormgeving van de PSI nog concreet gestalte krijgen. De bijeenkomst van
staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone van 26 oktober heeft
duidelijke randvoorwaarden gesteld: de obligatieomruil tegen een afslag
van 50% van de nominale waarde van de obligatie, welke moet leiden tot
een afname van de Griekse schuldquote tot 120% BBP in 2020. In lijn met
de internationale systematiek is aan Griekenland nu de taak om met de
private crediteuren tot overeenstemming te komen over de wijze waarop
aan deze randvoorwaarden invulling wordt gegeven.
2. EFSF
Ook heeft de Eurogroep gesproken over de modaliteiten om de slagkracht
van het EFSF te versterken. EFSF heeft op basis hiervan terms of reference
openbaar gemaakt (zie bijlage bij dit verslag).1 Deze zullen als basis
dienen voor consultaties met de financiële sector. Hierin wordt een nadere
beschrijving gegeven van de twee hefboomopties voor EFSF die door de
bijeenkomst van staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone van
26 oktober jl. zijn afgesproken. Dit betreft enerzijds het verzekeringsmodel
waarin een verzekering wordt aangeboden aan investeerders bij de
uitgifte van een obligatie door een euroland. De tweede modaliteit betreft
het bijeenbrengen van private en publieke middelen om de slagkracht van
het EFSF te vergroten. Hier stelt het EFSF een Co Investment Fund (CIF)
voor dat op de primaire en secundaire markt obligaties kan opkopen.
Eurolanden kunnen het geld dat zij hiermee krijgen gebruiken voor
bankenherkapitalisaties. De obligaties die het CIF opkoopt kunnen worden
aangehouden tot het einde van hun looptijd, maar kunnen eventueel ook
eerder verkocht worden indien marktomstandigheden normaliseren.
Onder beide opties die het EFSF voorstelt gaat steun samen met een
Memorandum of Understanding en met beleidscondities zoals is
vastgelegd in EFSF guidelines. Tevens zullen alle kosten van het EFSF
worden gedekt door het steunontvangende euroland.
3. Italië
De Italiaanse minister van Financiën heeft in de Eurogroep een toelichting
gegeven over de voorziene aanvullende hervormingen. Belangrijk hierbij
is dat deze hervormingen een sterk structureel element kennen om de
economie weer op de been te helpen. Zaak is het nu dat Italië snel aan de
slag gaat met de implementatie. De Commissie zal dit bewaken en tijdens
de Eurogroep van 29 november de uitkomsten van haar eerste monitoring
missie toelichten. Zoals bekend is Italië parallel hieraan akkoord gegaan
met toezicht door het IMF. Het IMF en de Commissie opereren hierbij in
beginsel onafhankelijk van elkaar, maar zullen hun activiteiten op elkaar af
te stemmen.
4. ESM

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tijdens de Eurogroep heeft men verder gesproken over de stand van
zaken met betrekking tot het ESM verdrag, die naar aanleiding van de
21 juli besluitvorming wordt aangepast. Dit betreft onder andere het
aanpassen van het ESM verdrag ten behoeve van de nieuwe instrumenten
van preventieve kredietlijnen, secundaire opkopen, en herkapitalisaties
van banken. Ook al is er belangrijke vooruitgang geboekt in de uitwerking
van de aanpassingen, de afronding van discussies zal nog enige tijd in
beslag nemen. Het is dan ook onwaarschijnlijk dat ondertekening van het
verdrag bij de Eurogroep plus van 29 november zal plaatsvinden. Zodra
de wijzigingen van het ESM verdrag volledig zijn uitgevoerd, zullen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 858

3

nationale ratificatieprocedures die op dit moment tijdelijk zijn opgeschort
kunnen worden hervat.
5. Financiële Transactie belasting
Tijdens de Ecofin Raad heeft de Commissie een presentatie gegeven over
de Financiële Transactie Belasting (hierna de FTT). Naar aanleiding van de
presentatie ontspon er een discussie onder de lidstaten. De voorstanders
van een EU brede FTT zien een dergelijke FTT als een eerste stap waarna
de rest van de wereld zich erbij aan kan sluiten. Een snelle besluitvorming
kan volgens die voorstanders ook het vertrouwen herstellen in de
daadkracht van de EU. De tegenstanders vrezen dat de financiële sector
zich simpelweg verplaatst naar landen buiten de EU waar geen transactiebelasting wordt geheven met alle negatieve gevolgen van dien voor het
vestigingsklimaat van de EU. Daarnaast wijzen de tegenstanders erop dat
een invoering van de FTT leidt tot hogere financieringskosten die ook
bedrijven en burgers zullen raken. Nederland heeft in de discussie
aangegeven dat banken mee moeten betalen aan de kosten van de crisis.
In dit kader is er al het een en ander gaande zoals Basel III, het Deposito
Garantie Stelsel, de bijdrage van de private sector in een aanvullend
programma voor Griekenland en in sommige lidstaten een bankenbelasting. Wat betreft de FTT kan Nederland een wereldwijde FTT steunen.
De wereldwijde FTT is in de G20 besproken en heeft nog geen concrete
resultaten opgeleverd, maar is wel het gremium waar dit onderwerp
geagendeerd moeten blijven. Wat betreft het voorstel om een EU brede
FTT in te voeren stelt Nederland zich, in afwachting van de analyse van
het CPB, neutraal op. Wel had Nederland enige vragen aan de Commissie
over de gevolgen van de voorgestelde FTT. Zo heeft Nederland vragen
gesteld tijdens de Ecofin ten aanzien van de gevolgen van de FTT op de
hoogte van de pensioenuitkeringen. Verder vroeg Nederland zich af of de
FTT zou leiden tot hogere rentes op de staatsleningen. Tenslotte heeft
Nederland aangegeven dat, conform de wens van de Tweede Kamer, de
FTT niet gezien kan worden als eigen middel voor de EU. Op advies van
de Commissie is besloten om de FTT eerst op raadswerkgroep niveau
technisch grondig door te nemen voordat het onderwerp weer op de
agenda van de Ecofin Raad wordt geplaatst.
6. Herkapitalisatie banken
De Raad stond stil bij de verdere uitwerking van de op de Europese Raad
van 26 oktober bereikte consensus om een tijdelijke kapitaalnorm van 9%
kernkapitaal in te stellen voor banken om deze schokbestendiger te maken
bij gelijktijdige waardering van staatsobligaties op marktwaarde. Conform
eerdere afspraken zijn banken in eerste instantie zelf ervoor verantwoordelijk om hun kapitaalbasis te versterken via privaat kapitaal. Als dit niet
mogelijk blijkt te zijn, kan publieke steun worden ingezet, waarbij de
staatssteunregels van toepassing zullen zijn. Als laatste optie wordt de
indirecte herkapitalisatie via een EFSF lening aan de eurolanden
genoemd, die aan strenge conditionaliteit zal worden onderworpen.
Tenslotte heeft de Raad de Commissie opdracht gegeven om in overleg
met de ECB, EBA en EIB met een voorstel te komen voor de aanpak van
het verstrekken van financieringsgaranties.
7. Macro-economische onevenwichtigheden
De Raad heeft uitgebreid stilgestaan bij en conclusies aangenomen over
de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden. Aandacht
ging hierbij bijna uitsluitend uit naar de scorebord indicator voor de
lopende rekening. Nederland en gelijkgezinde lidstaten hebben zich
tijdens de Ecofin Raad duidelijk uitgesproken voor een sterke asymmetrie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 858

4

in de grenswaarden van de lopende rekening indicator. Tegelijkertijd lieten
verschillende lidstaten wederom hun voorkeur voor een symmetrische
benadering horen. Op basis van de discussie concludeerde de Commissie
dat zij door kon gaan met het vaststellen van de grenswaarde voor de
lopende rekening indicator op – 4% BBP en + 6% BBP. Tot eind november
kan ook het Europees Parlement een uitspraak doen over de invulling van
het scoreboard, waarbij de Commissie deze suggesties kan, maar niet
moet, overnemen. Gebaseerd op de input van Raad en Parlement zal de
Europese Commissie vervolgens overgaan tot vaststelling van het
scoreboard.
Tevens verklaarde de Commissie dat landen met een overschot op de
lopende rekening, anders dan landen met een tekort, nooit geconfronteerd zouden kunnen worden met sancties. Deze verklaring is uitdrukkelijk
opgenomen in de Raadsconclusies. Dit is volledig in lijn met de Nederlandse inzet. Wel kunnen landen met een groot overschot op de lopende
rekening volgens het huidige voorstel van de Commissie nog steeds
geconfronteerd worden met (reguliere) aanbevelingen onder de preventieve arm van de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden. Het betreft hier dan echter niet-bindende beleidsaanbevelingen.
8. Antwoord op de vraag van het Kamerlid Irrgang over MiFID-2
Tijdens het AO Ecofin van 3 november heeft het lid Irrgang van de
SP-fractie gevraagd of de AFM bevoegdheden verliest als gevolg van
MiFID-2. In vervolg hierop kan ik hierbij het volgende berichten.
De Europese Commissie heeft op 20 oktober 2011 voorstellen gepresenteerd voor (i) herziening van de richtlijn betreffende markten in financiële
instrumenten (MiFID-2), (ii) een daarmee samenhangende verordening
(MiFIR), (iii) de verordening betreffende handel met voorwetenschap en
marktmanipulatie (marktmisbruik) (MAR) (thans een richtlijn) en (iv) een
daarmee samenhangende richtlijn ten aanzien van strafrechtelijke sancties
voor marktmisbruik (MAD). Deze voorstellen strekken ertoe de financiële
markten efficiënter, veerkrachtiger, deugdelijker en transparanter te maken
en beleggers beter te beschermen. Met het nieuwe voorgestelde kader
zullen de toezichthouders meer bevoegdheden krijgen door versterking
van hun onderzoeks- en sanctioneringsbevoegdheden. Zo zullen de
toezichthouders ingevolge de MiFID en MiFIR-voorstellen onder bepaalde
omstandigheden bepaalde producten, diensten of praktijken mogen
verbieden indien de belegger, de financiële stabiliteit of de ordelijke
werking van de markten in gevaar komt. Daarnaast wordt voorzien in een
strenger toezicht op de grondstoffenderivatenmarkten. Voorts zal
ingevolge de MAR en MAD-voorstellen de reikwijdte van de marktmisbruikregels worden uitgebreid tot onder meer financiële instrumenten die
alleen worden verhandeld op nieuwe platformen en buiten de beurs
(«over the counter», OTC), waar momenteel nog geen EU-wetgeving is.
Verder bevatten de marktmisbruik-voorstellen een aantal maatregelen die
ervoor zorgen dat toezichthouders toegang hebben tot de informatie die
nodig is om marktmisbruik op te sporen en te bestraffen, waaronder
zwaardere sancties en een verdergaande harmonisatie van sancties. Wel
bieden de voorstellen van de Europese Commissie niet langer de
mogelijkheid voor toezichthouders om de inhoud van telefoongesprekken
bij financiële ondernemingen op te vragen. Nederland zal de (mogelijk)
negatieve effecten hiervan nader bekijken en onder de aandacht brengen
in de Europese onderhandelingen over deze voorstellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 858

5