Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

123
Vragen van het lid Jansen (SP) aan de ministers van Economische Zaken en
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over het rapport
«Convenant Benchmarking Energie-efficiency»: resultaten en vrijstellingen
energiebelasting (ingezonden 16 juli 2010).
Antwoord van minister Van der Hoeven (Economische Zaken) (ontvangen
4 oktober 2010).
Vraag 1
Heeft u kennis genomen van het rapport «Convenant Benchmarking
Energie-efficiency: resultaten en vrijstellingen energiebelasting»1 en
onderschrijft u de analyse en de zes hoofdconclusies? Zo nee, kunt u
gemotiveerd aangeven welke conclusies u wel en welke u niet deelt?
Antwoord 1
Ja, ik heb kennis genomen van het rapport en onderschrijf de conclusies ten
dele.
Wat betreft de eerste twee hoofdconclusies ben ik van mening dat niet
gesteld kan worden dat de bedrijven hun afspraken in het kader van het
convenant niet zijn nagekomen. Wel deel ik de mening dat de energieefficiëntieverbetering in de periode vanaf 2004 is achtergebleven bij de
verwachting.
De bedrijven die sinds 1999 deelnamen aan het Convenant Benchmarking,
hadden de verplichting op zich genomen om uiterlijk in 2012 tot de wereldtop
te behoren, teneinde daarmee een bijdrage te leveren aan de realisatie van
de Nederlandse CO2-doelstellingen voor zover het gaat om het vergroten van
de energie-efficiëntie. Een groot aantal bedrijven dat deelnam aan het
convenant moet sinds 2004 deelnemen aan het CO2-emissiehandelssysteem,
wat het belangrijkste instrument is om de klimaatdoelen te realiseren. De
introductie van het CO2-emissiehandelssysteem heeft gevolgen gehad voor
het convenant, omdat het accent meer op CO2 is komen te liggen dan op
energiebesparing. De werkwijze binnen het convenant is hierop aangepast,
o.a. door het laten vervallen van de verplichting om een energieefficiencyplan op te stellen.
Volgens het onderzoek van CE Delft – dat zich baseert op de monitoringgegevens over de periode 1999–2007 – is de prognose voor 2012 dat de voorsprong, die de industrie in 1999 had ten opzichte van de wereldtop, zou
1

ah-tk-20102011-123
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

CE Delft, juni 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

worden omgebogen naar een lichte achterstand ten opzichte van de
wereldtop in 2012. Hierbij is aangenomen dat de energie-efficiëntie van de
wereldtop jaarlijks met 0,8% verbetert. Het betreft hier echter een tussenresultaat. Het convenant had een looptijd tot 2012 en de bedrijven hadden dus
nog tijd om extra maatregelen te treffen om de resultaten te verbeteren.
Inmiddels is, in het kader van het kabinetsprogramma Schoon en Zuinig
(2007), met de bedrijven die onder het emissiehandelssysteem vallen
(ETS-bedrijven) in oktober 2009 een nieuw convenant afgesloten: de
Meerjarenafspraak Energie-efficiëntie ETS-ondernemingen 2009–2020. Met dit
convenant nemen de ETS-bedrijven de verplichting op zich alle rendabele
energiebesparende maatregelen te nemen met een terugverdientijd van 5 jaar
of minder. De niet-ETS-bedrijven die deelnamen aan het convenant Benchmarking zijn gestimuleerd deel te nemen aan de Meerjarenafspraken
Energie-efficiëntieverbetering 1991–2020 (MJA3).
De deelconclusies over «tegenprestatie» van de overheid (deelconclusie 3 en
4) behoeven nuancering. De deelnemers aan bovengenoemde convenanten
energie-efficiëntie hebben het recht op vrijstelling van energiebelasting voor
het energieverbruik groter dan 10 miljoen kWh.
De convenanten waren er al voordat de vrijstelling werd ingevoerd. De
aanleiding voor de vrijstelling van de energiebelasting is de beleidsarme
implementatie van de EU-richtlijn energiebelastingen in 2004, zoals ook is
beschreven op pagina 14 van het onderzoeksrapport.
Niet alle bedrijven die deelnemen aan deze convenanten hadden recht op de
vrijstelling op basis van deelname aan het convenant. Bijvoorbeeld de
energieproducerende bedrijven, waar de energie-efficiëntieverbetering het
meest achterblijft, hebben een inputvrijstelling om een dubbele heffing van
belasting op zowel de input als de output te voorkomen; de vrijstelling op
basis van het convenant is hier dus niet van toepassing.
Volgens het opgegeven energieverbruik (peiljaar 2006) is met de vrijstelling
voor de bedrijven die deelnamen aan het Convenant Benchmarking een
bedrag gemoeid van ca. € 7 miljoen per jaar. Dat is aanzienlijk lager dan de
€ 13 miljoen per jaar die in het rapport wordt genoemd.
Wat betreft de relatie energiebesparing en belastingdruk concludeert CE in
het rapport dat het een opvallend gegeven is dat de minste energiebesparing
is gerealiseerd in de sectoren met de laagste energiebelasting (deelconclusie
5). Er wordt echter niet geconcludeerd dat er een oorzakelijk verband is.
Daarvoor is volgens het rapport nader onderzoek nodig. Ik onderschrijf dat
niet geconcludeerd kan worden dat er een oorzakelijk verband is. Om dat te
kunnen vaststellen moeten ook andere factoren in ogenschouw worden
genomen, zoals bijvoorbeeld de hoogte van de energieprijs, het (technisch)
besparingspotentieel en de kosten van de maatregelen. Het onderzoek gaat
hier niet op in.
Verder ben ik van mening dat het onderzoek niet aantoont dat de energiebelastingen in Nederland relatief laag liggen ten opzichte van die in andere
EU-landen. Wel toont het onderzoek aan dat het niet mogelijk is conclusies te
verbinden aan een eenvoudige vergelijking van de energiebelastingdruk voor
specifieke bedrijven in de verschillende lidstaten, door de complexiteit van de
verschillende belastingregimes met vrijstellingen, kwijtscheldingen en
indirecte belastingtarieven in de lidstaten.
Vraag 2
Onderschrijft u dat de verhoging van de energie-efficiency van de grote
industriële bedrijven en de grote energieproducenten, samen goed voor
40 procent van het primaire energieverbruik in Nederland, cruciaal is voor de
realisatie van uw doelstellingen inzake energie- en klimaatbeleid?
Antwoord 2
Ik onderschrijf dat de grote industriële bedrijven en grote energieproducenten
behoren tot de sectoren die belangrijk zijn voor de realisatie van de doelstellingen inzake energie- en klimaatbeleid. Dit kabinet heeft dan ook beleid
ingezet om die doelstellingen te verwezenlijken. Voor deze bedrijven is het
Europese emissiehandelssysteem leidend, en is in het kader van het
kabinetsprogramma Schoon en Zuinig met de industriële bedrijven die onder
het emissiehandelssysteem vallen (ETS-bedrijven) een nieuw convenant
afgesloten. Met dit convenant nemen de ETS-bedrijven de verplichting op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

zich alle rendabele energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd
van 5 jaar of minder te nemen.
Vraag 3
Onderschrijft u de conclusie: «De sterke mate van degressiviteit in de tarieven
van de energiebelasting heeft geleid tot een inefficiënte verdeling van de
reductie-inspanning tussen huishoudens en (grotere) bedrijven, die in het
algemeen goedkopere besparingsmaatregelen kunnen treffen»2? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 3
Zoals ik aan de Tweede Kamer heb gemeld bij de tussenevaluatie Schoon en
Zuinig (TK, vergaderjaar 2009–2010, 31 209, nr. 117), blijkt dat zonder
aanvullend beleid de doelstellingen voor energiebesparing in 2020 voor
vrijwel alle sectoren niet gehaald worden. De laatste monitoringsgegevens
voor energiebesparing in de gebouwde omgeving (waar voor huishoudens de
belangrijkste mogelijkheden liggen voor energiebesparende maatregelen)
wijzen weliswaar de goede richting op en de doelen voor het verbeteren van
woningen in 2011 worden gehaald, maar ook in deze sector is het tempo nog
ontoereikend om de doelstelling voor de periode 2011–2020 te realiseren.
Uit de evaluaties van de verschillende sectorconvenanten, in het kader van
diezelfde tussenevaluatie, blijkt dat het afsluiten van de convenanten dialoog
en samenwerking heeft gecreëerd tussen overheid en marktpartijen en
daarmee de sector in beweging heeft gezet wat betreft de Schoon en Zuinig
doelstellingen. Deze beweging is een noodzakelijke, maar niet automatisch
voldoende voorwaarde voor het bereiken van de doelstellingen.
Kortom, beide sectoren zijn in beweging, maar in beide sectoren moet nog
veel gebeuren om de energiebesparingsdoelstelling voor 2020 te realiseren.
Vraag 4
Deelt u de mening dat het convenant is uitgedraaid op een fiasco, nu blijkt
dat de gerealiseerde energiebesparing (0,5 procent per jaar) minder dan de
helft bedroeg van de doelstelling (1,3 procent per jaar), ver achter blijft bij de
2 procent per jaar doelstelling van het «Schoon & Zuinig» programma, de
afstand van de Nederlandse grootverbruikers ten opzichte van de wereldtop
is toegenomen en de efficiencywinst zelfs lager ligt dan de autonome
ontwikkeling bij sectoren die niet deelnamen aan het convenant? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 4
Zoals eerder aangegeven in het antwoord op vraag 1 ben ik van mening dat
niet gesteld kan worden dat de bedrijven hun afspraken in het kader van het
convenant niet zijn nagekomen. Wel deel ik de mening dat de energieefficiëntieverbetering in periode na 2004 van het convenant is achtergebleven
bij de verwachting.
In het kabinetsprogramma Schoon en Zuinig (2007) was al aangekondigd dat
het Convenant Benchmarking energie-efficiency zou worden aangepast. In
oktober 2009 heeft dit geleid tot de Meerjarenafspraken Energie-efficiëntie
ETS ondernemingen (MJA-ETS), welke in sterke mate zijn afgeleid van de
MJA, dat steeds als succesvol ervaren is. Met deze nieuwe afspraken
verwacht ik dat een grote stap gezet gaat worden om de beleidsdoelstellingen te realiseren.
Vraag 5
Onderschrijft u de vijf aanbevelingen? Zo nee, kunt u dit per aanbeveling
motiveren? Zo ja, kunt u per aanbeveling aangeven hoe en op welke termijn
deze wordt overgenomen?
Antwoord 5
De meeste aanbevelingen hebben betrekking op energiebesparingsbeleid in
de toekomst. Gegeven de demissionaire status van het kabinet is het aan een
volgend kabinet om nadere keuzes te maken omtrent dit beleid.
Over de aanbevelingen wil ik nog wel het volgende zeggen:
2

Idem, pag. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3

–

–

–

Een evaluatie van dit nieuwe convenant, op een moment dat er resultaten
beschikbaar zijn, ligt meer in de rede dan een uitgebreide evaluatie van
een convenant dat in 2009 is gestopt en is vervangen door nieuwe
afspraken.
Wat betreft een mogelijke koppeling van de vrijstelling van de energiebelasting aan de realisatie van de doelstelling van het convenant wil ik
verder opmerken dat het op bedrijfsniveau uitwerken van een doelstelling
zeer complex is, en dat de monitoring daarvan hoge administratieve en
uitvoeringslasten met zich meebrengt. Overigens geldt dat bedrijven die
hun afspraken niet nakomen, uit het convenant zullen worden gezet en
daarmee het recht op vrijstelling van de energiebelasting verliezen.
De aanvullende beleidsopties die zijn doorgerekend in het kader van de
tussenevaluatie van Schoon en Zuinig, omvatten al een aantal maatregelen op het gebied van energiebelasting en het aanpassen van de Wet
milieubeheer. Ook hiervoor geldt dat het aan een volgend kabinet is
hierover een oordeel te vormen.

Vraag 6
Is wat u betreft de tijd van de vrijblijvende convenanten voorbij? Zo ja, hoe
gaat u ervoor zorgen dat niet alleen de huishoudens en de kleine bedrijven,
maar ook de grootverbruikers hun bijdrage leveren aan de realisatie van de
energie- en klimaatdoelstellingen?
Antwoord 6
Ik zie in het onderzoek, dat ziet op een convenant dat inmiddels in oktober
2009 is vervangen door nieuwe afspraken, geen aanleiding om het regeringsbeleid op dit punt te wijzigen. Het belangrijkste instrument voor de energieintensieve industrie is het CO2-emissiehandelssysteem. Zoals ook aangegeven in antwoord op vraag 4, verwacht ik daarnaast veel van de nieuwe
meerjarenafspraken met deze bedrijven. Het is prematuur een oordeel te
vellen over de naleving en de effectiviteit van de afspraken in het nieuwe
convenant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

4