Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1589

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 februari 2016
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
15 februari 2016
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1589
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1589

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 15 FEBRUARI 2016
Syrië
Vanwege de actuele ontwikkelingen is Syrië op een laat moment als
onderwerp aan de agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van
15 februari jl. toegevoegd. Agendering van Libië is naar een latere datum
verplaatst.
De Raad Buitenlandse Zaken besprak de situatie in Syrië, waaronder het
recente akkoord bereikt in München en de rol van de verschillende
partijen in het conflict, in aanwezigheid van Commissaris Stylianidis van
humanitaire hulp en Commissaris Hahn van EU-uitbreiding en nabuurschapsbeleid. De Hoge Vertegenwoordiger Mogherini informeerde de
ministers over de bijeenkomst van de Internationale Syrië Steungroep
(ISSG) op 11 februari jl. De ISSG-leden hebben unaniem steun voor het
faciliteren van implementatie van VN-Veiligheidsraadresolutie 2254
toegezegd. Er zijn twee operationele taskforces aangekondigd: één die
zich toelegt op de verbetering van humanitaire toegang en één die zich
buigt over de politieke en militaire condities voor het beëindigen van de
vijandelijkheden (NB. in deze fase wordt niet gesproken over een
permanent staakt-het-vuren). De eerste taskforce is reeds op 12 februari jl.
in Genève bijeengekomen. De ISSG heeft daarnaast het belang van
spoedige continuering van het Genève-proces onderstreept. Commissaris
Stylianidis benadrukte het belang van de implementatie van de in
München gemaakte afspraken op humanitair gebied. De EU werkt nauw
samen met de VN om de hulp aan Syrië verder te bespoedigen. Commissaris Hahn legde de link met de succesvolle Syrië-conferentie in Londen
op 4 februari jl., waar 11 miljard dollar was gepledged, waarvan twee
derde afkomstig was van de EU en haar lidstaten (Kamerstuk 32 623, nr.
163). Hij drong er bij lidstaten op aan om de gedane toezeggingen na te
komen en daarnaast flexibel te zijn met de toekenning van handelsvoordelen aan landen als Jordanië en Libanon. Het belang van humanitaire
toegang tot belegerde gebieden werd door meerdere lidstaten benadrukt,
waaronder Nederland.
De ministers stonden daarnaast uitgebreid stil bij de rol van de verschillende partijen in het conflict in Syrië. Het bereikte akkoord in München op
11 februari jl. werd verwelkomd en het belang van naleving ervan werd
benadrukt. Een deel van de ministers sprak twijfels uit of de afspraken
gemaakt in München ook daadwerkelijk nagekomen zouden worden, in
het bijzonder door Rusland, gezien de situatie op de grond. Tegelijkertijd
benadrukten enkele ministers dat de gemaakte afspraken een stapje, hoe
klein ook, zijn in de richting van een breder politiek proces en dus
gesteund moesten worden. Het starten van onderhandelingen en de
beëindiging van de vijandelijkheden waren de enige manier om ISIS
effectief te bestrijden en migratiecrisis een halt toe te roepen. Volgens
sommige ministers betekende dit dat met alle partijen samengewerkt
moest worden. Mede om druk te houden op de partijen, pleitte Nederland
ervoor, met steun van een andere lidstaat, dat de Europese Raad van 18
en 19 februari 2016 in zou gaan op de situatie in Syrië en zich hierover uit
zou spreken. Deze Europese Raad volgt precies een week na het akkoord
gesloten in München en markeert daarmee het moment waarop de
modaliteiten voor een beëindiging van de vijandelijkheden zouden
moeten zijn uitgewerkt. Nederland stelde ook de gevolgen van militaire
acties van de Koerdische YPG ten noorden van Aleppo en van de Turkse
militaire acties tegen de YPG aan de orde. Tot slot benadrukte Nederland
het belang van intensivering van steun aan de gematigde oppositie in
Syrië. De HV onderstreepte als laatste dat in het verdere proces de rol van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1589

2

de EU met name zou liggen in de ondersteuning van het diplomatieke en
politieke proces en op het gebied van humanitaire hulp.
Libanon
Tijdens de lunch sprak de Raad met de Libanese Minister van Buitenlandse zaken, Gebran Bassil, over de situatie in Libanon en de regio met
speciale aandacht voor de vluchtelingen- en migratieproblematiek.
Minister Bassil stelde dat de aanwezigheid van grote aantallen Syrische
vluchtelingen zwaar op Libanon drukt. Libanon vangt al lange tijd grote
aantallen Palestijnse vluchtelingen op. De Syrische vluchtelingen komen
daar bovenop, wat het voor Libanon nog moeilijker maakt adequate
opvang te bieden. De precaire sociale balans in Libanon maakt het voor
het land moeilijk al deze vluchtelingen permanent in het land te laten
verblijven. Libanon heeft behoefte aan verlichting van de druk die
immigranten op het land leggen, ook al was het duidelijk dat de EU op dit
gebied in een moeilijk pakket zit. Desondanks is actie volgens Minister
Basil geboden, ook omdat de vluchtelingenkampen een rekruteringsbron
kunnen vormen voor radicale organisaties. Deze organisaties spelen
onder meer in op gevoelens van frustratie over het gebrek aan voortgang
in het Midden-Oosten vredesproces. Het belang van het tegengaan van
radicalisering werd door veel EU-ministers benadrukt en sommige
ministers riepen op tot nadere samenwerking met Libanon op dit gebied.
Van de zijde van de EU-ministers klonk verder grote waardering voor de
inspanningen van Libanon in reactie op de Syrische humanitaire crisis.
Daarbij verwezen meerdere ministers naar de pledges van hun land die
onder meer tijdens de recente Syrië-conferentie in Londen gedaan waren.
Doel van deze bijdrages is om zowel Libanon op korte termijn te ondersteunen als op de langere termijn terugkeer naar Syrië mogelijk te maken.
De oorlog heeft grote impact gehad op het menselijk kapitaal van Syrië en
zonder terugkeer van de vluchtelingen zal de wederopbouw van Syrië
bijzonder moeilijk worden. De Europese Commissie benadrukte het
belang van nakomen van de gemaakte afspraken jegens Libanon tijdens
de Syrië-conferentie, waaronder de totstandkoming van een «compact
voor Libanon». Minister Bassil verwelkomde het idee van een compact, en
benadrukte daarbinnen het belang van grotere markttoegang van Libanon
tot de EU, met name op het gebied van voedselproducten.
Minister Bassil ging tot slot in op de politieke situatie in Libanon. Het
bestuur van Libanon weerspiegelt volgens de Minister de sociale
samenstelling van het land. Dit dient niet van buitenaf opgelegd te
worden. Enkele EU-ministers onderstreepten dat behoud van pluriformiteit binnen de Libanese samenleving van belang is voor stabiliteit.
Klimaatdiplomatie
De Raad Buitenlandse Zaken sprak, in aanwezigheid van Commissaris
Cañete voor klimaatactie en energie, over de klimaatdiplomatie van de
EU. In zijn inleiding ging Commissaris Cañete in op het goede resultaat
van de klimaattop in Parijs in december 2015 en het door COP21 ontstane
momentum waar de EU gebruik van moet maken. Gezien de rol die het
klimaat speelt als «threat multiplier», en daarmee een bron vormt voor
migratie, is het van belang om het huidige momentum vast te houden en
de in Parijs overeengekomen klimaatafspraken volledig en voortvarend te
implementeren, aldus Cañete.
Meerdere ministers benadrukten het belang van voortzetting van de
vereende krachten binnen de EU waarmee COP21 is voorbereid. Instellingen en lidstaten hadden op pragmatische wijze samengewerkt wat had

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1589

3

bijgedragen aan een goed resultaat. Gepleit werd dan ook voor voortzetting van actieve en gezamenlijke EU-betrokkenheid bij uitvoering van
het klimaatakkoord. De EU heeft een belangrijke rol te spelen in het laten
slagen van het klimaatakkoord van Parijs. Ondertekening en ratificatie van
het akkoord, alsmede outreach naar andere partners, werd hiervoor van
belang geacht door enkele ministers. In dit kader zal ingezet worden op
het behouden van klimaat als belangrijk onderwerp in diplomatieke
dialogen met partners, ondersteuning van de in Parijs overeengekomen
intended nationally determined contributions (INDCs), en het adresseren
van de samenhang tussen klimaatverandering en instabiliteit.
De Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger zullen te zijner
tijd de Raad informeren over de genomen stappen, de stand van zaken
betreffende implementatie en de mogelijke obstakels.
Moldavië
De Raad besprak ook de huidige politieke en economische situatie in
Moldavië. De Raad riep Moldavië op hervormingen door te voeren in het
belang van de eigen bevolking. Dit zou ook bijdragen aan het herstel van
vertrouwen van de Moldavische bevolking in de overheid. De Raad riep de
Moldavische autoriteiten daarom op tot voortvarende uitvoering van het
associatieakkoord, waaronder de Deep and Comprehensive Free Trade
Area (DCFTA). Dit betekent onder andere dat de regering van Moldavië
prioriteit zou moeten geven aan het bestrijden van corruptie en hervormingen van staatsinstellingen. Meerdere ministers pleitten voor het
versterken van toezicht op de financiële sector in Moldavië en het
vergroten van de onafhankelijkheid van de Centrale Bank en de Nationale
Commissie voor Financiële Markten.
De ministers riepen de regering van Moldavië tevens op een grondig en
onafhankelijk onderzoek in te stellen naar de fraudekwesties in de
bancaire sector in 2014 en noodzakelijke wettelijke maatregelen door te
voeren om verdere bancaire fraudekwesties te voorkomen. Ook het
gebrek aan onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en instanties die
belast zijn met wetshandhaving was grond voor zorg bij een groot aantal
ministers. De hervorming van het openbaar ministerie en de bestrijding
van corruptie binnen de rechterlijke macht zouden daarom prioriteit
dienen te krijgen.
Op economisch vlak riep de Raad Moldavië op stappen te zetten die een
gelijk speelveld voor bedrijven creëren, een stabiel en aantrekkelijk
investeringsklimaat bevorderen en de investeringsvoorwaarden in de
energiesector verbeteren. Moldavië dient tevens een aantal wettelijke
maatregelen nog aan te nemen en uit te voeren in het kader van zijn
verplichtingen ten aanzien van het associatieakkoord en het Energiegemeenschapsverdrag.
De Raad herbevestigde de technische en financiële steun van de EU aan
Moldavië, maar verbond hier ook een aantal politieke, financiële en
macro-economische voorwaarden aan, inclusief de noodzaak van
adequaat begrotingstoezicht en de toelating van een IMF-missie gericht
op stabilisering en structurele hervormingen. Directe en effectieve
communicatie richting de bevolking over de mate waarin hervormingen
worden doorgevoerd werd door meerdere ministers van belang geacht.
De Raad verwelkomde het debat in Moldavië over grondwettelijke
hervormingen om toekomstige politieke crises te voorkomen en riep de
regering op OVSE/ODIHR-aanbevelingen ten aanzien van o.a. partijfinan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1589

4

ciering door te voeren. De Raad riep Moldavië daarnaast op nationale
wetgeving te verbeteren ter bevordering van vrije en onafhankelijke
media.
Binnen de Raad bestond brede overeenstemming over een actieve rol
voor de EU in Moldavië, waarbij de steun van de EU duidelijk voorwaardelijk moest zijn aan concrete resultaten op de door de EU aangegeven
gebieden van hervormingen. De EU steun zou directer gericht moeten zijn
op de bevolking, waarbij betrokkenheid van het maatschappelijk
middenveld en lokale en regionale autoriteiten essentieel is.
Wit-Rusland
De Raad sprak voorts over de toekomstige relaties tussen de EU en
Wit-Rusland. De ministers gingen in op de voorzichtig positieve ontwikkelingen in de onderlinge betrekkingen tussen de EU en Wit-Rusland, maar
bleven tegelijkertijd zeer kritisch ten aanzien van de zorgelijke mensenrechtensituatie in Wit-Rusland. De Raad erkende dat Wit-Rusland de
afgelopen twee jaar een aantal stappen heeft genomen die bij hebben
gedragen aan de toenadering tussen de EU en Wit-Rusland, waaronder de
hervatting van de mensenrechtendialoog tussen de EU en Wit-Rusland,
facilitatie van de Minsk-akkoorden en actieve deelname van Wit-Rusland
binnen het Oostelijk Partnerschap. In augustus 2015 liet Wit-Rusland de
laatste politieke gevangenen vrij. In reactie hierop besloot de Raad op
29 oktober 2015 de sancties tegen 170 van de 174 personen en 3 entiteiten
op te schorten tot en met 29 februari 2016. Het wapenembargo bleef van
kracht evenals de individuele sancties tegen 4 personen die verantwoordelijk worden geacht voor verdwijning van personen in de periode
1999–2001.
Een aantal landen legde tijdens de Raad nadruk op de positieve stappen
van Wit-Rusland en bepleitte versnelde toenadering tussen de EU en
Wit-Rusland. Een aantal andere ministers, waaronder de Nederlandse,
gaven aan Wit-Rusland in de opbouw van de relatie kritisch te zullen
blijven beoordelen op de daadwerkelijke concrete verbeteringen van de
mensenrechtensituatie. Deze ministers pleitten voor behoedzaamheid
zonder goedgelovigheid en het belang van concrete resultaten. Overeenstemming werd gevonden over een benadering waarbij via kritische
dialoog verdere verbetering in de relatie tussen de EU en Wit-Rusland
mogelijk is. In dit licht heeft de Raad besloten de reeds opgeschorte
maatregelen tegen de 170 personen en 3 entiteiten niet te verlengen. De
maatregelen tegen de overige 4 personen en het wapenembargo zullen
met twaalf maanden worden verlengd. Dit zal spoedig worden geformaliseerd.
In de discussie werd het belang van groter respect voor mensenrechten,
democratie en de rechtsstaat in Wit-Rusland door een grote meerderheid
van ministers onderkend. De ministers veroordeelden de uitvoering van
de doodstraf in Wit-Rusland en betreurden in het bijzonder de uitspraak
van de doodstraf in twee recente zaken. De Raad riep de Wit-Russische
autoriteiten op tot het instellen van een moratorium op de doodstraf, als
eerste stap naar afschaffing ervan. De Raad riep opnieuw op tot rehabilitatie van voormalige politieke gevangenen en benadrukte het belang van
vrijheid van vergadering (onder meer door het toelaten van registratie van
politieke en maatschappelijke organisaties). De Raad onderstreepte het
belang van een krachtig maatschappelijk middenveld voor sociaaleconomische ontwikkeling, en riep de Wit-Russische autoriteiten op het
maatschappelijk middenveld meer te betrekken bij discussies over
kabinetsbeleid. De Raad spoorde de Wit-Russische autoriteiten verder aan
alle belemmeringen ten aanzien van de uitoefening van vrije en onafhan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1589

5

kelijke media op te heffen en de rechten van nationale minderheden te
respecteren. De Raad zal de ontwikkelingen ter zake nauwgezet blijven
volgen. De parlementaire verkiezingen in Wit-Rusland dit jaar werd door
meerdere ministers, waaronder de Nederlandse, genoemd als een
belangrijk ijkpunt voor de ontwikkeling in het land. De Raad moedigde
daartoe de Wit-Russische autoriteiten aan de aanbevelingen van de
OVSE/ODIHR over het verloop van de presidentiële verkiezingen van
oktober 2015 spoedig ter hand te nemen.
Tot slot herbevestigden de ministers de inzet om het engagement van de
EU met de bevolking en het maatschappelijk middenveld in Wit-Rusland
te versterken. De EU hecht groot belang aan versterkte «people-topeople» contacten met Wit-Rusland via programma’s zoals Erasmus+.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1589

6