Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

121
Vragen van het lid Gijs van Dijk (PvdA) aan de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over de toenemende armoede onder mensen met
schulden (ingezonden 23 augustus 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 30 september 2019).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Bewindvoerders: mensen met
schulden worden steeds armer»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat iedereen zeker moet kunnen zijn van een fatsoenlijk
bestaan? Wat vindt u ervan dat de meest kwetsbare mensen in de samenleving steeds minder geld overhouden voor boodschappen, een nieuwe jas of
een schoolreisje voor hun kinderen, terwijl de economie groeit?
Antwoord 2
Ik realiseer me dat het voor veel mensen een uitdaging is om de eindjes aan
elkaar te knopen. Wanneer mensen kampen met problematische schulden
heeft dit grote impact op iemands leven en welzijn. Het is mijn prioriteit om
alles op alles te zetten om schuldenproblematiek zoveel mogelijk te voorkomen, om mensen met financiële problemen te ontzorgen en in te zetten op
een zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso. Het kabinet heeft
zich hieraan verbonden in de Brede schuldenaanpak.
Er is de afgelopen jaren veel gedaan om de koopkracht van kwetsbare
groepen te ondersteunen. Zo is er extra geld gegaan naar de toeslagen voor
huur- en zorgkosten. Deze toeslagen stijgen bovendien mee op het moment
dat de prijzen stijgen, juist om de laagste inkomens te ondersteunen in de
vaste lasten. Daarnaast is er een aantal andere maatregelen getroffen,
bijvoorbeeld de verlaging van de inkomstenbelasting door middel van de
verhoging van de heffingskortingen. Hier profiteren lage en middeninkomens

1

ah-tk-20192020-121
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/bewindvoerders-mensen-met-schulden-wordensteeds-armer~b7c39d1c/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

van en bovendien zorgt dit voor een netto hogere AOW- en bijstandsuitkering. Dat is ook terug te zien in de berekeningen van het netwerk van
maatschappelijke bewindvoerders «Zelf». Zo is het budget na de vaste lasten
gestegen met 14,15%.
Vraag 3
Is het waar dat voor mensen met problematische schulden de kosten van
noodzakelijke uitgaven, waaronder boodschappen, de kapper en treinkaartjes,
harder zijn gestegen dan het netto inkomen? Zo nee, op welke informatie
baseert u uw conclusie?
Antwoord 3
Het voorkomen en tegengaan van schulden heeft prioriteit voor dit kabinet.
We werken hierin samen met een brede vertegenwoordiging van organisaties
binnen en buiten het Rijk die betrokken zijn bij schuldenproblematiek. Ook de
bewindvoerders zijn hierbij aangesloten als belangrijke ketenpartner in het
voorkomen en tegengaan van financiële problematiek.
De conclusie die in het krantenbericht wordt getrokken over de stijging van
noodzakelijke uitgaven ten opzichte van het netto-inkomen volgt mijns inziens
niet uit het onderzoek dat is uitgevoerd door netwerkorganisatie «Zelf». Over
de steekproef geeft «Zelf» aan dat het mensen betreft die voornamelijk op
grond van een chronische fysieke of mentale beperking onder bewind staan,
niet vanwege problematische schulden.
Dit neemt niet weg dat deze mensen financieel kwetsbaar zijn en risico lopen
op het ontstaan van financiële problemen. Wanneer sprake is van problematische schuldsituaties is het de vraag wat gezien kan worden als het nettoinkomen. Zo kan een hoger netto-inkomen (bijvoorbeeld door een verlaging
van de inkomstenbelasting of dankzij een hoger salaris) direct naar de
schuldeisers terugvloeien. De bestedingsruimte van iemand neemt dan niet
toe, maar zijn schuldenlast neemt hierdoor wel sneller af.
Een zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso moet voorkomen
dat mensen met (problematische) schulden verder in de problemen raken als
zij te maken krijgen met invordering door publieke en private schuldeisers.
Het kabinet bevordert conform de Rijksincassovisie van 20162 dat overheidsinstanties met elkaar samenwerken. Zo kan beter rekening worden gehouden
met de situatie van mensen met schulden, onnodige ophoging van schulden
worden voorkomen en het bestaansminimum beter worden beschermd.
Bij het innen van schulden spelen ook incassobureaus een belangrijke rol.
Misstanden binnen deze sector kunnen tot onnodige verscherping van de
bestaande schuldenproblematiek leiden. Het kabinet pakt daarom misstanden
in de incassomarkt aan3.
Vraag 4
Wat vindt u ervan dat gezinnen nooit met hun kinderen op vakantie kunnen?
Hoe staat het met uw toezegging om met de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) en Divosa in gesprek te treden om gemeenten te helpen
met het maken van beleid zodat alle kinderen kunnen meedoen?4
Antwoord 4
Ik vind dat elk kind zich optimaal moet kunnen ontwikkelen, ongeacht de
financiële thuissituatie. Sinds 2017 ontvangen gemeenten dan ook elk jaar
€ 85 miljoen extra voor de participatie van kinderen in armoede.
De VNG en Divosa werken voortvarend aan een ondersteuningstraject gericht
op het (kinder)armoedebeleid binnen gemeenten. Hierover zal ik u in de brief
«Stand van zaken uitwerking ambities kinderarmoede» nader informeren. Ik
zal deze brief voor het AO armoede en schulden van 10 oktober aanstaande
aan u verzenden.

2

Kamerstuk 24 515, nr. 489
Idem.
4
Kamerstuk 24 515, nr. 487, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24515-487.html
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 5
Is het waar dat voor mensen onder beschermingsbewind het percentage van
het inkomen dat wordt uitgegeven aan vaste lasten sinds 2009 is gestegen
van 72 procent naar 74 procent?
Antwoord 5
Op basis van het onderzoek dat «Zelf» heeft uitgevoerd onder de onderbewindgestelden kan een dergelijke algemene uitspraak niet gedaan worden. Bij
deze groep speelt namelijk de persoonlijke situatie een grote rol en het
gebruik van gemeentelijke regelingen als de bijzondere bijstand of de
kwijtschelding van gemeentelijke lasten.
Om juist de laagste inkomens te ondersteunen in de vaste lasten zijn er
toeslagen voor huur en zorgkosten. Deze toeslagen stijgen mee op het
moment dat de prijzen stijgen. Een hogere zorgpremie vertaalt zich dus direct
door in een hogere zorgtoeslag. Bovenop deze reguliere indexatie is er de
afgelopen jaren ook extra geld gegaan naar de toeslagen.
Vraag 6
Maakt u zich ook zorgen over de financieel kwetsbare positie van deze
mensen, zeker in het licht van de waarschuwing van het Nibud dat huishoudens die meer dan 60 procent van hun inkomen aan vaste lasten besteden
een verhoogd risico op financiële problemen lopen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Ik hecht er belang aan dat we mensen in een financieel kwetsbare positie zo
goed en tijdig mogelijk ondersteunen om te voorkomen dat zij in de
financiële problemen raken. Een belangrijke maatregel die ik in het kader van
de Brede schuldenaanpak neem, is dan ook om de Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening aan te passen zodat gegevensuitwisseling ten behoeve
van vroegsignalering wettelijk wordt mogelijk gemaakt. Gemeenten worden
hiermee in staat gesteld om signalen van betalingsachterstanden van huur,
zorgverzekering, energie en drinkwater te gebruiken om vroegtijdig mensen
te bereiken en een ondersteuningsaanbod te doen.
Ik ben het eens met het Nibud dat voor alle huishoudens geldt dat zij goed
moeten letten op de inkomsten en uitgaven. Zeker als een huishouden veel
geld kwijt is aan de vaste lasten, is het goed om de uitgaven kritisch te
bezien.
Vraag 7
Bent u bereid verder onderzoek te doen naar de invloed van problematische
schulden op de koopkracht van mensen? Zo nee, waarom acht u inzicht hierin
niet nodig?
Antwoord 7
Op dit moment voert het CBS in opdracht van het Ministerie van SZW een
onderzoek uit naar de landelijke omvang en de achtergronden van de
schuldenproblematiek in Nederland. Verwachting is dat dit onderzoek wordt
afgerond in het voorjaar van 2020.
Vraag 8
Acht u een bedrag van 386,50 euro per maand voldoende voor de kosten van
levensonderhoud? Zo nee, hoe verklaart u dat sommige mensen zo weinig
geld overhouden in een welvarend land als Nederland?
Antwoord 8
Op basis van het onderzoek dat «Zelf» heeft uitgevoerd kan naar mijn mening
een dergelijke algemene uitspraak over de inkomenspositie van betrokken
cliënten niet gedaan worden. Mensen met een inkomen op bijstandsniveau
hebben het niet breed, maar moeten met dit inkomen in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Het kan zo zijn dat dit in individuele gevallen niet zo
is, bijvoorbeeld als er sprake is van extra en bijzondere kosten. De gemeente
kan op basis van individuele omstandigheden en iemands financiële situatie
beslissen om bijzondere bijstand te verlenen voor deze kosten. Daarnaast
hebben gemeenten verschillende andere mogelijkheden om mensen met een
laag inkomen te helpen, bijvoorbeeld door kwijtschelding van gemeentelijke
belastingen en collectieve ziektekostenverzekeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Vraag 9
Wat vindt u ervan dat niet iedereen die dat nodig heeft aanspraak kan maken
op de bijzondere bijstand? Brengt u in kaart hoe groot de verschillen in
toegankelijkheid zijn tussen gemeenten? Vindt u dat de overheid een taak
heeft om een bepaalde minimale toegankelijkheid te waarborgen?
Antwoord 9
De bijzondere bijstand en de voorwaarden om hiervoor in aanmerking te
komen zijn onderdeel van de Participatiewet. Gemeenten bepalen of iemand
hier recht op heeft en kijken hierbij naar individuele omstandigheden en
iemands financiële situatie.
Vraag 10
Bent u bereid maatregelen te treffen zodat iedereen er zeker van kan zijn dat
ze de boodschappen, nieuwe kleding, of de kapper kunnen betalen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 10
Zie hiervoor het antwoord op vraag 2.
Vraag 11
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het algemeen overleg over Armoedeen schuldenbeleid van 10 oktober 2019?
Antwoord 11
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4