Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 066

Belastingdienst

Nr. 774

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 november 2020
Tijdens het VAO Hersteloperatie kinderopvangtoeslagen van 5 november
jl. (Handelingen II 2020/21, nr. 21, VAO Hersteloperatie Kinderopvangtoeslagen) is er een aantal vragen gesteld waarbij ik heb toegezegd deze op
korte termijn schriftelijk te beantwoorden. Bijgaand treft u deze.
Mevrouw Leijten heeft vragen gesteld rondom de werkinstructie die
genoemd werd in de vragen en antwoorden over de hersteloperatie
kinderopvangtoeslag1 . Op basis van de documenten die mevrouw Leijten
heeft ingebracht in het AO Herstel kinderopvangtoeslag van 15 oktober jl.
(Kamerstuk 31 066, nr. 718) gaat dit om een toezichtsactie eind 2013 van
de Belastingdienst/Toeslagen over de kinderopvangtoeslag van 2008 en
2009. Voor zover te achterhalen was treft u bijgaand de antwoorden op de
vragen aan. Mevrouw Leijten vroeg of dit een massaal proces betrof. De
betreffende toezichtsactie was geen massaal (geautomatiseerd) proces
maar juist een speciale toezichtsactie waar ook andere werkinstructies
voor werden gehanteerd die wij niet hebben kunnen terugvinden. De
doelgroep van deze actie bestond uit ouders die aangesloten waren bij
een van fraude verdacht gastouderbureau. Deze ouders kregen dan een
uitgebreidere, individuele behandeling. Ik zal proberen deze ouders te
identificeren en ze dan ook benaderen. Indien ouders van mening zijn dat
ze naar aanleiding van deze toezichtsactie zijn gedupeerd roep ik hen op
zich te melden. Mevrouw Leijten vroeg verder of kinderen op een
signaallijst stonden. Bij de aanvraag en toekenning van kinderopvangtoeslag zijn de gegevens van kinderen zoals naam, geboortedatum en
BSN noodzakelijk. Dit kon meespelen bij (geautomatiseerd) toezicht,
bijvoorbeeld bij kinderen in de middelbare schoolleeftijd waarvoor geen
recht op kinderopvangtoeslag bestaat. Als de aanvraag van de ouder niet
in zijn geheel afgekeurd werd, maar alleen voor één van de kinderen, dan
werd niet de hele aanvraag afgekeurd, maar alleen het deel dat betrekking
had op de aanvraag voor dat betreffende kind of kinderen. De signaallijst
werd gebruikt om aanvragen op te plaatsen, waarbij bleek dat er geen
1

kst-31066-774
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 677

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 774

1

recht is op KOT (bijvoorbeeld omdat de aanvrager niet de ouder is van het
kind), om te voorkomen dat een nieuwe aanvraag of wijziging na de
stopzetting direct zou leiden tot een nieuw voorschotbedrag. Door de
aanvrager op de signaallijst te plaatsen, werd een aanvraag of wijziging
altijd eerst beoordeeld voordat deze werd geëffectueerd. Om te
voorkomen dat een ouder wederom een aanvraag of wijziging indient
voor een kind dat niet bij de aanvrager hoort, en daardoor op een later
moment geconfronteerd kon worden met een terugvordering, werd het
kind, waarvoor dus geen recht op kinderopvangtoeslag meer was, op de
signaallijst gezet. Dit is niet meer de huidige praktijk. Er zijn inmiddels
waarborgen ingebouwd waardoor het niet meer nodig is. Zo kunnen
ouders in het toeslagenportaal enkel wijzigingen doorgeven voor de
kinderen die aan hun huishouden zijn gekoppeld. Wanneer kinderopvangtoeslag wordt aangevraagd voor een kind dat bijvoorbeeld te oud is voor
het type opvang (dagopvang of BSO), maakt het systeem automatisch
uitval aan.
Mevrouw Leijten heeft verder gevraagd of het klopt dat bij de integrale
beoordeling van ouders, nadat zij een eerste betaling hebben ontvangen,
dubbel werk plaatsvindt. Dit klopt niet. Voor deze ouders geldt dat zij
hebben aangegeven in acute financiële nood te verkeren. Voor deze
ouders heeft UHT een zeer lichte toets gedaan om tot uitkering van de
noodvoorziening of een eerste betaling te kunnen overgaan. Met deze
ouders heeft een gesprek plaatsgevonden en is op basis van de
beschikbare gegevens snel gescand of de kans bestaat dat de ouder in
aanmerking komt voor één van de herstelregelingen. Als dat het geval is,
heeft UHT ingeschat welk bedrag op dit moment in ieder geval kan
worden uitgekeerd. Voor de integrale beoordeling is meer informatie
nodig. Dan moet worden bepaald op welk bedrag de ouder in totaal recht
heeft en voor welke regelingen de ouder specifiek in aanmerking komt.
Daarvoor is een breder gesprek nodig, dat voortborduurt op het eerste
gesprek. Vervolgens wordt de benodigde informatie verzameld en
samengevat in een formulier, waarmee het beoordelingsteam het recht op
herstel kan vaststellen. Aanvullend op het verhaal van de ouder en de bij
UHT beschikbare gegevens, zijn soms stukken van de ouder nodig. Soms
geeft de ouder ook zelf aan nog relevante stukken te willen inbrengen.
Deze stukken zullen alleen in geval van twijfel worden opgevraagd. Het
uitgangspunt is dat ruimhartig met de aanwezige informatie wordt
omgegaan en het verhaal van de ouder het uitgangspunt is. In sommige
gevallen is sprake van een wisseling van persoonlijk zaakbehandelaar. De
nieuwe behandelaar beschikt over dezelfde gegevens als de eerste
behandelaar, zodat deze niet opnieuw hoeft te starten. Het is ook in het
belang van UHT om geen onnodig werk te verrichten, omdat we zoveel
mogelijk ouders in korte tijd willen helpen.
In het verlengde hiervan heb ik aangegeven dat ik graag verduidelijking
geef over het proces rondom de besluitvorming van de beoordeling en de
rol daarin van de persoonlijk zaakbehandelaar, zodat meer duidelijkheid
kan worden gegeven aan de motie van de leden Leijten en Nijboer over
het verstrekken van documenten en beoordeling aan ouders2 . De
persoonlijke zaakbehandelaar is het eerste aanspreekpunt voor de ouder.
Hij gaat met de ouder in gesprek en verzamelt en stemt in samenspraak
met de ouder alle relevantie informatie af waarop het oordeel over de
regeling(en) waarop de ouder aanspraak heeft kan worden gebaseerd. Dit
leidt er ook toe dat naast op de zaak betrekking hebbende stukken en
cijfers ook het verhaal van de ouder de aandacht krijgt die het verdient en
goed wordt meegenomen bij de verdere afwegingen. Hiermee wordt de
basis gelegd om tot een integrale beoordeling van het dossier te komen.
2

Kamerstuk 31 066, nr. 722.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 774

2

Deze beoordeling wordt door het beoordelingsteam gedaan. Zij gebruiken
de informatie die door de ouder en de persoonlijke zaakbehandelaar is
samengesteld om tot een oordeel te komen. Deze informatie wordt ook
gedeeld met de ouder. Dit zal actief bij de ouder gecheckt worden. Als de
ouder dit wenst al tussentijds, in de andere gevallen ten tijde van de
afronding van de beoordeling. Als het beoordelingsteam in incidentele
gevallen nog aanvullende stukken nodig heeft, vragen ze deze bij de
persoonlijk zaakbehandelaar op, die waar nodig vervolgens contact
opneemt met de ouder. In de behandelkaders die ik met uw Kamer heb
gedeeld wordt gesproken over een pre-advies en vorige week heb ik dit
als «eerste indruk» van de persoonlijk zaakbehandelaar omschreven. Dit
vind ik bij nader inzien een ongelukkige formulering omdat dit kan
suggereren dat de persoonlijk zaakbehandelaar onderdeel is van de
beoordeling. Ik zal de behandelkaders hierop laten aanpassen. De
beoordeling wordt vastgesteld door meerdere medewerkers en in overleg
met de vaktechnische lijn, om eenheid in de behandeling van de ouders te
waarborgen. Als de ouder inzicht wil hebben in de informatie die naar het
beoordelingsteam gaat, dan is dat natuurlijk mogelijk. De ouder krijgt dan
de op dat moment samengestelde op de zaak betrekking hebbende
stukken en de samenvatting die in het formulier is opgenomen. Omdat
deze informatie met de ouder is samengesteld, kan ik me ook voorstellen
dat de ouder op dit moment geen nadere informatiebehoefte heeft. Bij het
delen van de informatie vind ik het niet wenselijk om de interpretatie van
de persoonlijk zaakbehandelaar (pre-advies) te delen met de ouder, omdat
dit mogelijk onjuiste verwachtingen kan wekken bij de ouder en omdat de
beoordeling op dat moment nog niet is afgerond. Na de beoordeling zal
de persoonlijk zaakbehandelaar ook uitleg geven over de beoordeling, hoe
deze tot stand is gekomen en hoe de berekening en het uiteindelijke
bedrag tot stand zijn gekomen. Op verzoek van de ouder kan de
persoonlijk zaakbehandelaar een afspraak inplannen om samen met de
ouder het dossier door te nemen. Daarbij kan de ouder indien gewenst
ook de op de zaak betrekking hebbende stukken in zien, zoals bijvoorbeeld
een overzicht van toekenningen en vorderingen en of schuldenoverzicht,
dan worden deze aangeleverd aan de ouder. Mocht de ouder het volledige
dossier met alle informatie die bekend is bij Toeslagen willen ontvangen,
dan is dat ook mogelijk. Zoals eerder gemeld neemt dit laatste dan wel
enige tijd in beslag.
De heer Omtzigt heeft vragen gesteld over het interne memo uit maart
2017 die ik op 20 oktober jl. met uw Kamer gedeeld heb (Kamerstuk
31 066, nr. 717). Meer concreet is mij gevraagd waarom de heer Biemond
en de Adviescommissie Uitvoering Toeslagen (AUT) dit memo niet
hebben ontvangen en of dit van invloed zou zijn geweest op hun
conclusies. De heer Biemond is gevraagd of, op basis van de documenten
die als bijlagen zijn gevoegd bij de brieven over CAF die in 2019 aan de
Kamer zijn gestuurd, alsmede de CAF-documenten die in 2019 op grond
van de Wet openbaarheid van bestuur openbaar zijn gemaakt, en
eventuele door hem opgevraagde aanvullende documenten, een
verplichting bestaat tot het doen van aangifte van ambtsmisdrijven,
waarvoor op grond van artikel 162 van het Wetboek van Strafvordering
een aangifteplicht geldt. Het betreffende memo valt buiten de reikwijdte
van deze set documenten. De Minister van Financiën heeft in januari jl.
toegezegd om een second-opinion uit te laten voeren op de informatie die
op dat moment beschikbaar was. Voor het betreffende memo gold dit op
dat dat moment niet. Op basis van deze documenten heeft de heer
Biemond geoordeeld dat er een verplichting was om aangifte te doen ter
zake van de misdrijven knevelarij (artikel 366 Sr) en beroepsmatige
discriminatie (artikel 137g Sr). Op 19 mei jl. heeft het Ministerie van
Financiën aangifte gedaan van het vermoeden van onder meer beroepsmatige discriminatie. Daarbij heeft het ministerie de documenten waarop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 774

3

de heer Biemond zijn advies heeft gebaseerd aan het Openbaar Ministerie
overgedragen. Het is nu aan het Openbaar Ministerie om de aangifte te
bestuderen en te besluiten over een eventueel strafrechtelijk onderzoek.
Hierbij kan het Openbaar Ministerie ook kennisnemen van het betreffende
memo. Hiervoor is het niet noodzakelijk dat het Openbaar Ministerie actief
wordt gewezen op het interne memo uit maart 2017. Ik hecht er grote
waarde aan dat het Openbaar Ministerie zijn werk onafhankelijk kan doen.
Het is niet gepast dat de Minister van Financiën of ik ons mengen in het
onderzoek, omdat dit mogelijk de schijn kan wekken van beïnvloeding van
het (onderzoek van het) Openbaar Ministerie. Dit geldt ook voor het
ongevraagd toezenden van documenten. Aan verzoeken van het
Openbaar Ministerie wordt vanzelfsprekend voldaan.
Ook ten aanzien van de AUT, acht ik het niet aannemelijk dat dit memo
zou hebben geleid tot een ander advies. In mijn brief van 20 oktober jl.
geef ik aan dat de adviezen van de betreffende ambtenaar een zeer
treffende analyse van de problematiek in de CAF-11 zaak vormden, die
later ook door de ADR en de AUT is beschreven. Daarbij wil ik opmerken
dat de AUT een adviescommissie was en geen onderzoekscommissie.
Hun opdracht was om te adviseren over een passende oplossing voor alle
betrokkenen. Mijn ambtsvoorganger had op dat moment, mede dankzij
uw inzet, reeds erkend dat er bij de aanpak in de CAF-11 zaak fouten
waren gemaakt. Het feit dat het betreffende memo al in 2017 hierover
rapporteerde, maakt die conclusie niet anders. De AUT was bovendien
reeds op de hoogte van het feit dat er in 2014 al twijfels zijn gerezen over
de juistheid van de gang van zaken en dat hierover signalen waren binnen
de Belastingdienst/Toeslagen, zo blijkt uit het interim-rapport van de AUT.
De Staatssecretaris van Financiën,
A.C. van Huffelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 774

4