Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

683
Vragen van de leden Werner en Inge van Dijk (beiden CDA) aan de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het bericht «Fort uit Tachtigjarige
Oorlog staat op instorten» (ingezonden 8 oktober 2021).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap), mede namens de Minister van Defensie (ontvangen
10 november 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022,
nr. 321.
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van het bericht «Fort uit Tachtigjarige Oorlog staat op
instorten»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat Fort Crèvecoeur bij ’s-Hertogenbosch een voorbeeld is
van een historische plaats die het verhaal van onze geschiedenis vertelt?
Antwoord 2
Ja, die mening deel ik en dat is ook mede de reden dat dit fort is aangewezen
als Rijksmonument.
Vraag 3
Is het waar dat het fort is voorgedragen voor de Europese lijst van zeven
meest bedreigde erfgoedlocaties?
Antwoord 3
Ik heb inderdaad vernomen dat het fort door Erfgoedvereniging Bond
Heemschut is voorgedragen bij haar zustervereniging Europa Nostra, voor de
Europese lijst van zeven meest bedreigde erfgoedlocaties.

1

ah-tk-20212022-683
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Omroep Brabant, 7 oktober 2021, https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/3969931/fort-uittachtigjarige-oorlog-staat-op-instorten-er-moet-iets-gebeuren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 4
Is het waar dat de gemeente ’s-Hertogenbosch en het Ministerie van Defensie
met elkaar overhoop liggen over het behoud van het fort?
Antwoord 4
Het Ministerie van Defensie en het Rijksvastgoedbedrijf hebben sinds een
aantal jaren contact met de gemeente ‘s-Hertogenbosch over het militaire
object Fort Crèvecoeur. Tevens hebben zij hierover contact met diverse
andere partijen. Deze contacten hebben geleid tot een aantal concrete
ontwikkelingen, die ik verder toelicht in het antwoord op vraag 6.
De gemeente ’s-Hertogenbosch heeft kenbaar gemaakt ontevreden te zijn met
het tempo van het behoud en herstel van het fort (met name de kruithuizen)
door het Rijk.
Vraag 5
Wat is de inhoud van de overeenkomst die in 2010 is gesloten om het
rijksmonument in stand te houden?
Antwoord 5
De doelstelling van de intentieovereenkomst uit 2010 is dat partijen zich
inspannen om te komen tot een duurzame samenwerking ten behoeve van
het behoud, het herstel, de ontwikkeling respectievelijk de verbetering van de
cultuurhistorische, landschappelijke, natuurwetenschappelijke en extensieve
recreatieve waarden in en rondom het fort met behoud van het militaire
gebruik van het fort.
Vraag 6
Welke stappen zijn tot dusverre gezet in de uitvoering van deze overeenkomst?
Antwoord 6
Dankzij de samenwerking tussen het Ministerie van Defensie en de gemeente
’s-Hertogenbosch zijn al diverse ontwikkelingen mogelijk gemaakt op Fort
Crèvecoeur. Voorbeelden zijn het verlenen van medewerking aan onderzoeken door de gemeente op het fort, rondleidingen over het fort, het toestaan
van medegebruik op het fort, kleinschalige waterverruiming projecten en het
beter toegankelijk maken van het binnenfort. Er bestaat ook een fietsroute
naar het binnenfort tot aan de kazemat en de kruithuizen.
Op verzoek van het Ministerie van Defensie heeft het Rijksvastgoedbedrijf in
2020 een inspectie uitgevoerd naar de bouwkundige conditie van de
kruithuizen de kazemat en de damsluizen van het Fort Crèvecoeur.
Begin juli van dit jaar heeft het Rijksvastgoedbedrijf een definitief advies
gegeven aan het Ministerie van Defensie om op korte termijn consoliderende
en beschermende maatregelen te treffen om verder verval te voorkomen in
de aanloop naar constructief herstel op basis van een restauratieplan. Met de
resultaten van dit onderzoek en het advies van het Rijksvastgoedbedrijf
bereidt het Ministerie van Defensie momenteel besluitvorming voor, rekening
houdend met overige waarden, zoals natuurwaarden. Hierover worden de
betrokken partijen uiteraard geïnformeerd.
Vraag 7
Is het waar dat de gemeente geen bevoegdheid heeft om de eigenaar van het
rijksmonument te dwingen om maatregelen te nemen, omdat het een militair
oefenterrein betreft?
Antwoord 7
Dat klopt. Het bevoegd gezag op grond van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht ligt voor Fort Crèvecoeur om redenen van nationaal
veiligheidsbelang bij de Minister van Infrastructuur en Waterstaat.
Vraag 8
Welk bedrag is naar schatting gemoeid met de noodzakelijke werkzaamheden
om instorting van het fort te voorkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 8
Zoals gemeld in het antwoord op vraag 6 heeft het Rijksvastgoedbedrijf begin
juli van dit jaar een definitief advies gegeven aan het Ministerie van Defensie
om op korte termijn consoliderende en beschermende maatregelen te treffen
om verder verval te voorkomen in de aanloop naar constructief herstel op
basis van een restauratieplan. Met het advies van het Rijksvastgoedbedrijf
bereidt het Ministerie van Defensie momenteel besluitvorming voor, rekening
houdend met overige waarden, zoals natuurwaarden. De te verwachten
kosten zijn vooralsnog commercieel vertrouwelijk.
Vraag 9
Bent u bereid om over het behoud van Fort Crèvecoeur in gesprek te gaan
met het Ministerie van Defensie en de gemeente ’s-Hertogenbosch?
Antwoord 9
Ik ben al in gesprek met deze partijen en zal dit gesprek vervolgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3