Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3127
Vragen van het lid Michon-Derkzen aan de Minister van Justitie en Veiligheid
over het bericht «Ene na het andere geldwisselkantoor gesloten na explosies:
wat is er gaande bij Suri-Change?» (ingezonden 1 juni 2023).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
30 juni 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen vergaderjaar 2022–2023, nr.
2989.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Ene na het andere geldwisselkantoor
gesloten na explosies: wat is er gaande bij Suri-Change?»1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat verschillende gemeentebesturen zijn overgegaan tot sluiting van
panden van Suri-Change? Klopt het voorts dat deze organisatie in verband
wordt gebracht met criminele activiteiten? In hoeverre ziet u soortgelijke
signalen bij andere organisaties in de branche?
Antwoord 2
Het klopt dat de negen locaties van B.V. Suri-Change op dit moment
bestuurlijk gesloten zijn. Op de vraag of deze organisatie in verband wordt
gebracht met criminele activiteiten kan ik geen uitspraken doen.
Over individuele casussen of lopende onderzoeken kan ik geen uitspraken
doen. Wel merk ik op dat de rol van criminele geldstromen bij drugshandel
de aandacht geniet, in het bijzonder van het Landelijk Parket. Dit is ook
toegelicht door de plaatsvervangend Hoofdofficier van Justitie van het
Landelijk Parket tijdens de technische briefing bij de vaste commissie voor
Justitie en Veiligheid op 11 oktober 2022 over de aanpak van criminele
geldstromen.
De Nederlandsche Bank kan in verband met toezichtsvertrouwelijkheid niets
zeggen over concrete signalen. Wel ziet De Nederlandsche Bank in algemene
zin een trend waarbij de uitdaging om te kunnen voldoen aan de financiële

1

ah-tk-20222023-3127
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Ene na het andere geldwisselkantoor gesloten na explosies: wat is er gaande bij Suri-Change?
(parool.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

wet- en regelgeving steeds groter wordt voor Money Transfer Organisations.
Dergelijke wet- en regelgeving betreft de Wet op het financieel toezicht (Wft),
de Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme (Wwft)
en de Sanctiewet (Sw). Deze trend is enerzijds gelegen in het inherent hoge
integriteitsrisico dat verbonden is met dit type dienstverlening (zie onder
vraag 3 voor nadere toelichting) en anderzijds in de beperkte omvang van de
organisaties en de daarmee gepaarde uitdaging om kwalitatief goed beleid en
goede procedures op te tuigen en uit te voeren. Daarnaast neemt de
aandacht voor integriteitsrisico’s in zijn algemeenheid toe wat ervoor zorgt
dat overige financiële instellingen de druk op de beheersing van de risico’s in
de betaalketen opvoeren. Op te merken valt dat deze combinatie voor
zichtbare knelpunten zorgt in de sector.
Vraag 3
Kunt u uiteenzetten wat de inzet van De Nederlandsche Bank (DNB) is op
deze specifieke branche (money transfer organisations)?
Antwoord 3
In Nederland zijn momenteel 14 Money Transfer Organisations actief. Hiervan
hebben acht een vergunning in Nederland. De overige zes beschikken over
een vergunning in een andere lidstaat van de Europese Economische Ruimte
en moeten aan dezelfde Europese richtlijnen voldoen. Deze Money Transfer
Organisations zijn dus in Nederland actief door middel van een netwerk van
agenten en/of bijkantoren. De Nederlandsche Bank is toezichthouder op deze
partijen. Het toezicht bestaat uit twee pilaren: prudentieel toezicht en
integriteitstoezicht. Het prudentieel toezicht is gericht op de soliditeit en
stabiliteit van financiële ondernemingen. Het integriteitstoezicht is gericht op
het waarborgen van een integere bedrijfsvoering van financiële instellingen
en het voorkomen van betrokkenheid van financiële instellingen bij financieeleconomische criminaliteit.
Verder heeft De Nederlandsche Bank laten weten dat het toezicht risicogebaseerd is ingericht. Dit houdt in dat op basis van een risicoafweging, de
meeste aandacht uitgaat naar de grootste en meest risicovolle financiële
instellingen. In het geval van de Money Transfer Organisations zijn de
prudentiële risico’s laag, gezien de beperkte omvang van de instellingen en
het effect van eventuele misstanden op de Nederlandse economie. De
integriteitsrisico’s zijn daarentegen hoog, omdat het een cash-intensieve en
internationale sector is.
Het toezicht van De Nederlandsche Bank kan gepland (proactief) of ongepland
(reageren op meldingen) zijn. Dit betekent dat Money Transfer Organisations
periodiek rapportages dienen aan te leveren ten aanzien van hun financiële
positie, maar ook ten aanzien van hun cliëntenportefeuille, transacties en hun
risicobeheersing hierop. Indien in de analyses van deze rapportages
ongebruikelijkheden worden geconstateerd, kan De Nederlandsche Bank
hierop acteren. Daarnaast voert De Nederlandsche Bank proactief onderzoeken ter plaatse uit bij financiële instellingen, indien sprake is van verhoogde
risico’s en/of onvoldoende risicobeheersing. Wanneer sprake is van wettelijke
overtredingen kan vervolgens een breed toezicht- en handhavingsinstrumentarium worden aangewend. Voorbeelden hiervan zijn het versturen van
waarschuwingsbrieven, het voeren van norm overdragende gesprekken en
het opleggen van aanwijzingen, boetes en dwangsommen. Als een financiële
instelling geen zicht heeft op herstel kan de vergunning worden ingetrokken.
Volgens De Nederlandsche Bank eist het beheersen van de risico’s op
witwassen en terrorismefinanciering in algemene zin veel van Money
Transfer Organisations. De afgelopen jaren is dan ook een trend te zien
waarin, zeker voor de kleinere organisaties, de uitdaging steeds groter wordt
om aan alle (toenemende) wet- en regelgeving te voldoen. De laatste jaren
heeft De Nederlandsche Bank dan ook het toezicht op deze kleinere instellingen geïntensiveerd door doorlopend in contact te staan om alle risico’s tijdig
te signaleren en, waar nodig, te acteren.
Vraag 4
Klopt het dat deze branche op basis van de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) een van de poortwachters is?
Hoeveel meldingen zijn er door deze branche in de afgelopen vijf jaar
gemaakt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Het klopt dat Money Transfer Organisations op grond van de Wwft een
poortwachtersfunctie vervullen. De FIU-Nederland hanteert dit niet als
specifieke branche. Deze vorm van financiële dienstverlening behoort
conform de Wwft tot de meldergroep «betaaldienstverlener». Door deze
meldergroep zijn in de afgelopen vijf jaar 1.228.606 ongebruikelijke transacties gemeld.
Vraag 5
Hoe is het toezicht op deze taak bij DNB vormgegeven? Hoeveel fte wordt
hiervoor ingezet?
Antwoord 5
Hoe het toezicht door De Nederlandsche Bank is vormgegeven is uiteengezet
bij vraag 3. Hiervoor zet De Nederlandsche Bank momenteel 2,3 FTE in.
Vraag 6
In hoeverre kan gemeentelijke informatie over een explosie bij een onderneming, bijvoorbeeld een geldwisselkantoor, worden gedeeld met een andere
gemeente met het oog op het voorkomen van nieuwe ernstige verstoringen
van de openbare orde? Kunnen gemeenten hier alle relevante informatie met
elkaar over delen die zij noodzakelijk achten en zo nee, welke maatregelen
worden getroffen om dit beter mogelijk te maken?
Antwoord 6
De burgemeester werkt in de handhaving van de openbare orde nauw samen
met de onder zijn gezag staande politie. De politie zal in het geval van een
openbare-ordeverstoring, zoals een explosie bij een geldwisselkantoor,
informatie vastleggen. Die informatie kan de politie aan de burgemeester
verstrekken op grond van artikel 16, eerde lid, onderdeel b, van de Wet
politiegegevens (Wpg). Dergelijke informatie kan verstrekt worden voor zover
burgemeesters deze behoeven in verband met hun gezag en zeggenschap
over de politie, en in het kader van de handhaving van de openbare orde.
Onder «handhaving» wordt niet alleen het optreden tegen een verstoring
verstaan. Hieronder wordt ook verstaan het ervoor zorgen dat een verstoring
niet plaatsvindt. Daarnaast kan in afstemming met het gezag (dat wil zeggen
de burgemeester en/of de officier van justitie) relevante informatie over een
incident of dreiging in een bepaalde gemeente worden gedeeld met de
burgemeester van een andere gemeente. Hierbij is het vereiste dat het
verstrekken van de informatie dienstig is aan het voorkomen van iets
soortgelijks in de andere gemeente. Het verstrekken van dergelijke informatie
loopt ook in dat geval via de politie. Kortom, in algemene zin kan worden
geconcludeerd dat er voor burgemeesters geen belemmeringen zijn om ter
voorkoming van ernstige verstoringen van de openbare orde alle relevante
informatie verstrekt te krijgen.
Daarnaast biedt de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het
openbaar bestuur (Wet Bibob) beperkt mogelijkheden tot gemeentelijke
informatiedeling. In dat kader is het van belang dat een gemeente de Wet
Bibob toepast als zij vermoedt dat een onderneming waarmee het een
rechtshandeling wil aangaan of is aangegaan, zoals het verlenen van een
vergunning, wordt misbruikt voor het plegen van strafbare feiten. Een
explosie bij een onderneming kan daarom aanleiding zijn om een Bibobonderzoek te starten bij een nieuwe vergunningaanvraag of te herhalen bij
een al verleende vergunning.
Wanneer een gemeente weet dat de betreffende onderneming ook met een
andere gemeente een rechtshandeling aan is gegaan of wil gaan, is het
mogelijk de andere gemeente een tip te geven en vervolgens onderling
informatie uit te wisselen. Een tip is niets meer dan een signaal afgeven dat
een Bibob-onderzoek in de rede kan liggen. Het onderling uitwisselen van
informatie is alleen toegestaan als de ontvangende gemeente onderzoek doet
naar dezelfde persoon. Daarnaast moet de gegevensverstrekking worden
beperkt tot gegevens uit bronnen waaruit de ontvangende gemeente de
gegevens zelf ook op zou mogen vragen.
Wel merk ik op dat deze informatiedeling tot doel heeft de integriteit van de
overheid te beschermen door te voorkomen dat zij met bepaalde rechtshandelingen criminele activiteiten faciliteert. Het richt zich niet zozeer op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

voorkomen van openbare ordeverstoringen. Het Bibob-onderzoek zegt
bovendien niets over degenen die achter de explosie zitten, maar slechts iets
over degenen die onderwerp van het Bibob-onderzoek zijn.
Vraag 7
Deelt u de mening dat het artikel laat zien dat ondermijning steeds zichtbaarder wordt in onze straten en wijken en een directe bedreiging vormt voor de
openbare orde en veiligheid?
Antwoord 7
Ja, die mening deel ik. Georganiseerde, ondermijnende criminaliteit trekt
verwoestende sporen door onze samenleving. Het artikel laat duidelijk zien
hoe de onderwereld de maatschappelijke orde bedreigt. In dit geval letterlijk,
door explosies die de openbare orde en veiligheid in gevaar brengen.
Georganiseerde, ondermijnende criminaliteit is dan ook één van de meest
urgente problemen in onze samenleving en raakt heel Nederland op
verschillende manieren. Daarom blijf ik met een breed netwerk aan partners
inzetten op het tegengaan van deze vorm van criminaliteit en de effecten
daarvan.
Vraag 8
Onder welke omstandigheden kan een toezichthouder zoals de DNB, naast de
Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) en de Belastingdienst, ook
aansluiten bij een Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC), als
onderdeel van een integrale aanpak op de aanpak van verstoring criminele
geldstromen? Hoe kan worden bevorderd dat informatie die bekend is bij
toezichthouders kan worden betrokken in onderzoeken die worden uitgevoerd
in opdracht van RIEC’s? Kunt u dat bevorderen in de vorm van pilots?
Antwoord 8
De Nederlandsche Bank is momenteel niet aangesloten bij een van de
Regionale Informatie en- Expertise Centra. Om hierbij aan te kunnen sluiten,
dient te worden toegetreden tot het zogenaamde RIEC/LIEC-convenant.
Daarbij moeten voor beide partijen toereikende (wettelijke) grondslagen
bestaan om onderling informatie uit te wisselen. Ook moeten alle partners
van het Regionaal Informatie en- Expertise Centrum met de toetreding
akkoord gaan.
De Nederlandsche Bank neemt wel deel aan het Financieel Expertise
Centrum. Dit is een samenwerkingsverband tussen autoriteiten met een
toezicht-, controle-, vervolgings- of opsporingstaak in de financiële sector en
is opgericht om de integriteit van deze sector te versterken. De partners
binnen het Financieel Expertise Centrum voeren gezamenlijk projecten uit op
uiteenlopende thema’s en fenomenen met als doel het opleveren van
concrete, operationeel bruikbare resultaten. De Nederlandsche Bank neemt
deel aan het Financieel Expertise Centrum vanuit zijn toezichthoudende rol op
de banken, en levert zo belangrijke informatie voor het succesvol opereren
van het samenwerkingsverband.
Informatie van toezichthouders kan op verschillende manieren worden
betrokken in onderzoeken die worden uitgevoerd in opdracht van de
Regionale Informatie en- Expertise Centra. De eerste mogelijkheid is de reeds
beschreven toetreding tot het RIEC/LIEC-convenant. Daarnaast kan worden
bekeken of er juridische mogelijkheden bestaan om, via één van de bij het
Regionaal Informatie en- Expertise Centrum aangesloten partners, buiten het
convenant om gegevens te verstrekken (een zogenaamde derde verstrekking).
Hiervoor is het onder meer noodzakelijk dat de desbetreffende partner een
wettelijke grondslag heeft voor het verstrekken van de gegevens. Ook moet
de partner die de gegevens aan het Regionaal Informatie en- Expertise
Centrumheeft verstrekt toestemming geven voor het doorverstrekken.
In 2020–2021 heeft De Nederlandsche Bank bij wijze van pilot deelgenomen
aan overleggen met het Regionaal Informatie en- Expertise Centrum
Amsterdam-Amstelland. Daarna heeft De Nederlandsche Bank een verzoek
gedaan om toe te treden. Deze toetreding ziet op de thematische focus op
criminele geldstromen van het Regionaal Informatie en- Expertise Centrum
Amsterdam-Amstelland, waar onder andere de aanpak op ondergronds
bankieren en Money Transfer Organisations vallen. Het verzoek tot toetreding
is nog in behandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 9
Welke rol hebben burgemeesters op dit moment bij de aanpak verstoring van
criminele geldstromen en hoe kan deze rol worden versterkt?
Antwoord 9
De bestrijding en het voorkomen van criminele geldstromen is belegd bij
instanties als de politie, de FIOD, het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst
en Wwft-toezichthouders zoals De Nederlandsche Bank. De burgemeester is
ingevolge de Gemeentewet belast met de handhaving van de openbare orde
in zijn gemeente. Daaronder wordt de aanpak en verstoring van criminele
geldstromen niet gerekend.
Wel geeft de Wet Bibob de bevoegdheid aan bestuursorganen – dus ook
burgemeesters en colleges van B&W – om nader onderzoek te doen (en te
laten doen door het Landelijk Bureau Bibob) naar de indiener van een
aanvraag van subsidie of vergunning of naar een partij die een overheidsopdracht wil uitvoeren. Vervolgens kan de vergunning, de subsidie of de
overheidsopdracht in worden getrokken of geweigerd als er ernstig gevaar
bestaat dat deze zal worden gebruikt om strafbare feiten te plegen of om
crimineel geld wit te wassen. Ook spelen de Regionale Informatie enExpertise Centra een rol in de aanpak van criminele geldstromen. Binnen een
Regionaal Informatie en- Expertise Centrum kunnen gemeenten en burgemeesters eventuele opgemerkte signalen melden, zodat deze betrokken
kunnen worden bij een eventueel onderzoek van bijvoorbeeld de Belastingdienst of de FIOD.
Interventies die gemeenten doen, bijvoorbeeld vanuit de handhaving van de
openbare orde, kunnen wel als neveneffect een verstorende werking hebben
op criminele activiteiten, waaronder criminele geldstromen. Zo zal de sluiting
van een pand als doel hebben de openbare orde te herstellen, maar kan het
neveneffect zijn dat illegale activiteiten die vanuit dat pand plaatsvonden niet
langer door kunnen gaan.
Het lokaal bestuur heeft overigens een belangrijke rol in de brede aanpak van
georganiseerde criminaliteit. Zo zetten gemeenten zich bijvoorbeeld in om te
voorkomen dat jongeren geronseld worden door criminele netwerken
(preventie met gezag) en verhogen gemeenten de eigen weerbaarheid tegen
criminele activiteiten. Het lokaal bestuur is daarmee een onmisbare partner in
de strijd tegen georganiseerde, ondermijnende criminaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5