Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

160
Vragen van het lid Van Gerven (SP) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het lager vaststellen van de
maximumprijzen voor ggz-zorg door de Nederlandse Zorgautoriteit
(ingezonden 12 augustus 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 25 september 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2018–2019, nr. 3783.
Vraag 1
Wat is uw oordeel over de lagere maximumtarieven die voor 2020 zijn
vastgesteld door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), zijnde 0,7% voor
specialistische ggz, 3,4% voor verblijf en 1% voor basis-ggz-zorg?1
Antwoord 1
Ik ben van mening dat de vastgestelde maximumtarieven voor 2020 zijn
gebaseerd op een zorgvuldig uitgevoerd kostenonderzoek. Als zelfstandig
bestuursorgaan is de NZa wettelijk belast met het vaststellen van tarieven en
prestaties op het terrein van de Nederlandse gezondheidszorg. Wanneer deze
zorg onder tariefregulering op grond van de Wet marktordening gezondheidszorg valt, moet de NZa tarieven vaststellen die redelijkerwijs kostendekkend
zijn en waarmee zorgaanbieders in staat zijn om goede zorg te verlenen. Voor
de gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg (ggz) en voor de generalistische basis-ggz stelt de NZa maximumtarieven vast. De NZa heeft de
maximumtarieven voor 2020 vastgesteld naar aanleiding van een zeer
uitgebreid kostenonderzoek. Bij dit kostenonderzoek heeft de NZa uitvoerig
zorgaanbieders en zorgverzekeraars geconsulteerd.
Vraag 2
Gaat dit ertoe leiden dat zorgverzekeraars gemiddeld lagere tarieven zullen
afspreken dan de huidige geldende tarieven? Zo ja, om hoeveel geld zou het
dan landelijk gaan voor de afzonderlijke drie sectoren als wel voor de gehele
sector?

1

ah-tk-20192020-160
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.nza.nl/actueel/nieuws/2019/08/01/nza-stelt-nieuwe-tarieven-ggz-vast-na-uitgebreidkostprijsonderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Een verlaging van de maximumtarieven leidt niet automatisch tot een
verlaging van de vergoeding die zorgverzekeraars en zorgaanbieders
afspreken. Navraag bij de NZa leert dat de nieuwe maximumtarieven
gemiddeld boven het vergoedingsniveau uit de praktijk liggen.
De NZa laat weten dat het bij 100% van de zorgaanbieders in de gespecialiseerde ggz en bij 99% van de zorgaanbieders in de generalistische basis-ggz
binnen de ruimte van de nieuwe maximumtarieven mogelijk is om – bij een
gelijk zorgvolume en gelijke casemix – dezelfde of een hogere omzet te
behalen als in 2018.
Daarnaast blijft in de ggz de mogelijkheid bestaan om – als daarover een
afspraak met de zorgverzekeraar bestaat – tot 10% hogere tarieven in
rekening te brengen dan het maximumtarief. Het maximumtarief plus deze
bandbreedte van 10% wordt het «max-maxtarief» genoemd.
Vraag 3
Bent u niet bang dat door de lagere tarieven de kwaliteit en continuïteit van
de ggz-zorg onder druk komt te staan en meer ggz-instellingen in de
financiële problemen zullen komen in ogenschouw nemende het onderzoeksrapport van KPMG waarin geconstateerd wordt dat met name grotere
ggz-instellingen die integrale ggz-zorg leveren de uitgaven sneller zien stijgen
dan de inkomsten?2
Antwoord 3
Gelet op mijn antwoord op de vorige twee vragen ben ik daar niet bang voor.
Vraag 4 en 5
Bent u het eens met de mening van de heer Stephan Valk, bestuursvoorzitter
van de Parnassia Groep en bestuurslid van GGZ Nederland, die stelt dat de
NZa wel goed onderzoek heeft gedaan maar uitgaat van de feitelijke uitgaven
en niet van gewenste bezettingsnormen? Moet bij de berekeningen niet de
gewenste bezettingsnorm het uitgangspunt zijn net zoals bij de verpleeghuizen is gedaan?3
Leiden de nieuwe tarieven niet tot een minimale bezettingsnorm hetgeen
ongewenst is voor zowel de kwaliteit als de veiligheid van patiënt en
personeel in de wetenschap dat er in 2017 een onderschrijding op het
ggz-budget was van € 300 miljoen?4
Antwoord 4 en 5
Ik ben het met de heer Valk eens dat de NZa goed onderzoek heeft gedaan
(zie mijn antwoord op vraag 1).
De NZa heeft in het kostprijsonderzoek onderzocht wat de feitelijke kosten zijn
van het personeel dat instellingen inzetten bij de verschillende categorieën
verblijfsdagen die zij kunnen declareren. De vergelijking met de verpleeghuiszorg gaat niet op. Er is in de ggz geen kwaliteitsnorm die bij verblijf in een
ggz-instelling aangeeft hoeveel personeel bij een bepaalde zorgvraag moet
worden ingezet. Aan de stappen die de NZa zet in de verpleeghuiszorg ligt
een kwaliteitskader ten grondslag. Voor de ggz zijn de afgelopen jaren – in
lijn met bestuurlijke afspraken hierover – wel diverse kwaliteitsstandaarden
ontwikkeld en gedeponeerd in het Register van het Zorginstituut. Deze
bevatten echter geen kwantitatieve norm voor de inzet van personeel bij een
bepaalde zorgvraag bij verblijf in een ggz-instelling.
Welke categorie verblijfsdag (en dus ook welk tarief) ggz-instellingen kunnen
declareren, wordt volgens de NZa-regels overigens voor een belangrijk deel
bepaald door de feitelijke personeelsinzet die nodig is. Als vanwege de
zorgvraag van de cliënt een hogere personeelsinzet nodig is die in een
hogere bandbreedte valt (in termen van fte), kan in principe een hoger tarief
gedeclareerd worden. Daarnaast biedt het eerder genoemde max-maxtarief
de ruimte om op lokaal niveau afspraken te maken over een hogere
vergoeding voor een hogere inzet van personeel.

2

https://www.skipr.nl/actueel/id39357-ggz-onder-druk-door-stijgende-personeelskosten.html
Zorgvisie, 12 augustus 2019, «GGZ NL tekent bezwaar aan tegen lagere NZa tarieven»
4
Bestuurlijk hoofdlijnenakkoord GGZ 2019–2022. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/
rapporten/2018/07/11/bestuurlijk-akkoord-geestelijke-gezondheidszorg-ggz-2019-t-m-2022
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

De tarief- en prestatieregulering van de NZa blokkeert dus niet dat er een
passende vergoeding voor de inzet van ggz-personeel wordt afgesproken.
Vraag 6 en 7
Heeft de heer Valk een punt als hij stelt dat sinds 2017 er weer het nodige is
veranderd waarbij het opvallend is dat de kosten voor beveiliging van de
klinieken juist fors zijn gestegen, mogelijk doordat de gemiddelde zorgzwaarte voor ggz-patiënten is toegenomen door de versnelde afbouw van de
intramurale capaciteit met 30%?
Is het niet reëel deze kosten te verdisconteren in de tarieven alsmede ook de
extra inhuur van flexibel personeel door de personeelstekorten in de ggz,
kosten van flexibel personeel die niet duidelijk zijn verankerd in het hoofdlijnenakkoord waarbij alleen harde afspraken zijn gemaakt over personeel in
loondienst?5
Antwoord 6 en 7
Het klopt dat de gemiddelde zorgzwaarte van ggz-cliënten die in een
instelling verblijven door de jaren heen is toegenomen als gevolg van de
ambulantisering. De Landelijke Monitor Ambulantisering en Hervorming
Langdurige GGZ 2018 van het Trimbos-instituut (Kamerstuk 25 424, nr. 433)
laat zien dat tussen 2013 en 2017 het aandeel van plaatsen met een intensievere verzorgingsgraad in het totaal aantal plaatsen elk jaar toenam (van 48
procent naar 63 procent over de hele periode). Het is mogelijk dat die
toename zich tussen 2017 en nu heeft voortgezet. Eind 2019 zal ik de Monitor
Ambulantisering ontvangen die de gegevens over 2018 laat zien.
Als voor verblijfscliënten gemiddeld een zwaardere verzorging en/of
beveiliging nodig is, kunnen instellingen voor die cliënten een gemiddeld
zwaarder zorgproduct met een hoger tarief declareren. Met de nieuwe
maximumtarieven blijft dat mogelijk.
De NZa heeft ook de kosten van personeel dat niet in loondienst is (PNIL)
meegenomen in de kostprijzen waarop de tarieven zijn gebaseerd. Zorgaanbieders hebben aangeleverd hoeveel uren per week elke betreffende persoon
werkte voor de zorgaanbieder en wat de kosten hiervan waren. Voor externe
inhuur zijn dit de gefactureerde kosten voor de werkzaamheden uitgevoerd in
2017.
Naast dat deze kosten zijn meegenomen in de opbouw van de tarieven, blijkt
uit onderzoek dat Sira Consulting in samenwerking met Capgemini Invent in
opdracht van de NZa heeft uitgevoerd, dat de gemiddelde kostprijzen van
aanbieders met meer dan 10% PNIL nagenoeg gelijk zijn aan de kostprijzen
van aanbieders met minder dan 10% PNIL (zie: «Kostprijsonderzoek geestelijke gezondheidszorg en forensische zorg 2020», https://puc.overheid.nl/nza/
doc/PUC_285678_22/1/). Hoewel de kosten van PNIL volgens Sira Consulting
regelmatig als hoog worden ervaren, zijn er geen significante verschillen
gevonden tussen de kostprijzen. Een verklaring die Sira Consulting hiervoor
noemt is dat de ggz-aanbieder voor PNIL geen rekening hoeft te houden met
zaken als vakanties, opleidingen en ziekte. Een andere verklaring is gelegen in
de verschillende manieren waarop organisaties omgaan met de inhuur van
PNIL. Zeker wanneer door uitval van vast personeel op korte termijn
vervanging moet worden geregeld, zijn de kosten van PNIL duidelijk hoger
dan de kosten van het personeel dat in loondienst is. Er zijn echter ook
organisaties die werken met een vaste groep van zelfstandigen waarmee
prijsafspraken worden gemaakt. De kosten van deze wijze van inhuur zijn
volgens Sira Consulting niet hoger dan van het personeel in loondienst.
Vraag 8
Wat vindt u van de oproep van de NZa aan de zorgverzekeraars om niet tot
sectorbrede generieke kortingen op de ggz-tarieven over te gaan? Is dit niet
een aanwijzing dat de maximumtarieven op het scherpst van de snede zijn
vastgesteld?6

5

Bestuurlijk hoofdlijnenakkoord GGZ 2019–2022. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/
rapporten/2018/07/11/bestuurlijk-akkoord-geestelijke-gezondheidszorg-ggz-2019-t-m-2022
6
https://www.nza.nl/actueel/nieuws/2019/08/01/nza-stelt-nieuwe-tarieven-ggz-vast-na-uitgebreidkostprijsonderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Ik zie in de oproep van de NZa geen aanwijzing dat de tarieven op het
scherpst van de snede zijn vastgesteld. De NZa laat weten met het toepassen
van sectorbrede of generieke afslagen door zorgverzekeraars te bedoelen dat
het in het verleden gebruikelijk was om standaard lager dan de maximumtarieven te contracteren voor de hele sector. Daarbij werd dan niet of te weinig
gekeken naar de context van een zorgaanbieder of een groep van zorgaanbieders. De NZa roept op om deze context weldegelijk mee te nemen in de
onderhandelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4