Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

26 488

Behoeftestelling vervanging F-16

Nr. 249

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 december 2010
De Kamer is enkele malen informatie toegezegd over de actualisering van
de kostenramingen voor het project Vervanging F-16. In de brief van
23 september jl. (Kamerstuk 26 488, nr. 246) is uiteengezet dat Defensie
nog in afwachting was van door de Amerikaanse overheid goedgekeurde
kosteninformatie voor de Conventional Take-Off and Landing (CTOL-)
versie van de F-35, waarvoor Nederland belangstelling heeft. Wel is toen
al de verwachting kenbaar gemaakt dat de gevolgen van de ontwikkelingen in de Verenigde Staten voor het project Vervanging F-16 aanzienlijk
zouden zijn. Defensie heeft de formele informatie eind september
ontvangen en op grond daarvan de actualisering van de kostenraming
voltooid. Er is een grondige analyse nodig geweest om vast te stellen
welke kostenstijgingen in de Verenigde Staten gevolgen hebben voor het
Nederlandse project. Met deze brief informeer ik u over de uitkomsten van
de actualisering.
De geactualiseerde raming van de Nederlandse investeringskosten komt
uit op een stijging van € 1,4 miljard ten opzichte van het huidige
projectbudget van € 6,2 miljard (stand begroting 2011). Dit is een stijging
van meer dan 20 procent. De uitgangspunten van het project, zoals het
planningsaantal van 85 toestellen, zijn bij deze actualisering niet
gewijzigd. In de jaarrapportage 2009 is gemeld dat dit voorjaar, in plaats
van een verlaging van het projectbudget, een tijdelijke projectreserve van
€ 100 miljoen is ingesteld. Daarvan is € 52,4 miljoen gebruikt om een deel
van de prijsstijging op te vangen. Het andere deel (€ 47,6 miljoen) was
reeds benut als defensiebijdrage aan de business case die in mindering is
gebracht op het projectbudget.
Kosteninformatie F-35 programma
De jaarrapportage van 13 april jl. (Kamerstuk 26 488, nr. 232) van het
project Vervanging F-16 over het jaar 2009 vermeldde de verwachting van
de Director of Cost Assessment and Program Evaluation (D-CAPE) van het
Amerikaanse ministerie van Defensie dat de Average Procurement Unit

kst-26488-249
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 488, nr. 249

1

Cost (APUC) van de F-35 zou stijgen met 14 tot 37 procent. Deze
APUC-raming bevat de gemiddelde prijs van de drie versies van de F-35
over de gehele productieperiode die ook de geraamde Amerikaanse
investeringen in onder meer gronduitrusting, simulators en initiële
reservedelen omvat.In de jaarrapportage is ook uiteengezet dat Defensie
haar kostenramingen normaliter baseert op informatie van Selected
Acquisition Reports (SAR) van het Amerikaanse ministerie van Defensie.
De SAR-informatie over 2009 was echter niet op tijd beschikbaar voor
verwerking in de jaarrapportage. In de jaarrapportage is tevens aangekondigd dat Defensie de financiële ramingen voor het project zou herijken
nadat de D-CAPE actuele kosteninformatie over het F-35 programma aan
het Congres zou hebben verstrekt.
In de loop van het jaar is het F-35 programma in overeenstemming met de
Nunn-McCurdy-wet in de Verenigde Staten opnieuw gecertificeerd en
heeft de D-CAPE de ramingen van de totale Amerikaanse investeringskosten gevalideerd. Dit is door mijn ambtsvoorganger in de brief van 9 juli
jl. (Kamerstuk 26 488, nr. 244) toegelicht. Daarin is ook uiteengezet dat
zonder aanvullende informatie de gevolgen van de gestegen ramingen in
de Verenigde Staten niet konden worden bepaald voor de ramingen van
het Nederlandse project.
In de brief van 9 juli jl. is ook gemeld dat het Pentagon de doorlichtingen
van het F-35 programma zou voortzetten met het oog op de voortgang
van de productie van toestellen en van de testfase om de dit voorjaar
herijkte planning van de SDD-fase te monitoren en zo nodig aanvullende
maatregelen te nemen. Deze onderzoeken zijn voor een deel gereed maar
nog niet vastgesteld. Het Pentagon werkt nog aan een nieuwe kostenanalyse. Deze betreft enerzijds een geactualiseerde raming van de D-CAPE
en anderzijds een «should cost analysis» met streefgetallen. Logischerwijs
heeft de actualisering van de Nederlandse cijfers daarop nog geen
betrekking.
Geactualiseerde kostenraming project Vervanging F-16
De geactualiseerde raming van de kosten van het Nederlandse project
berust op de SAR-2009 en op de relevante onderdelen van de CAPEramingen. In afwachting van de CAPE-ramingen voor de exploitatiekosten
van de F-35 zijn de exploitatiekosten nog niet geactualiseerd.
In de SAR-2009 nemen vrijwel alle kostenposten toe vanwege gestegen
grondstoffenprijzen en loonkosten in de Verenigde Staten. Ook zijn op
grond van de benodigde productietijd van de eerste toestellen de kosten
van vliegtuigen en motoren hoger geraamd. Zoals gemeld in Kamerstuk
26 488 nr. 217 hebben de Verenigde Staten de aanschaf van 122 vliegtuigen vertraagd. Ook andere partnerlanden hebben eind vorig jaar hun
geplande bestelreeks voor F-35 toestellen gewijzigd. Dit is gemeld op
20 november 2009 (Kamerstuk 26 488, nr. 205). Hierdoor zijn in totaal
72 vliegtuigen in de productieplanning naar achteren verschoven. Deze
aanpassingen hebben een negatief effect op de «productieleercurve» en
hebben tot gevolg dat vooral vliegtuigen in de eerdere productiejaren
duurder zijn geworden. Ten slotte is een nieuwe schatting gemaakt van de
behoefte aan en de prijzen van gereedschappen, testapparatuur en andere
vliegtuiggebonden apparatuur. Ook deze kostenposten zijn groter
geworden.
De hogere ramingen van de D-CAPE ten opzichte van de SAR-2009, voor
zover die voor Nederland van toepassing zijn, betreffen de volgende
aspecten. De D-CAPE hanteert een conservatievere schatting van de
voordelen van meerjarige contracten met een groot aantal vliegtuigen dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 488, nr. 249

2

in de SAR-2009 en houdt het op 1 procent in plaats van 5 procent.
Overigens is het Amerikaanse Congres van mening dat bij meerjarige
contracten moet worden gestreefd naar een besparing van 10 procent.
Ten opzichte van de SAR-2009 houdt de D-CAPE voorzichtigheidshalve
rekening met een winstmarge voor hoofdleveranciers die 2 procent
ruimer is. D-CAPE hanteert anders dan de SAR-2009 reeds de uurtarieven
van 2010. Als gevolg van de afwijkende aannames komen ook de
ramingen van D-CAPE voor reservedelen van de F-35 hoger uit dan in de
SAR-2009.
Tot slot
Zoals in september jl. al werd verondersteld, valt de aangepaste raming
van de investeringen ten behoeve van het project Vervanging F-16
aanzienlijk hoger uit dan het huidige projectbudget. Het regeerakkoord
voorziet in een verlaging van het defensiebudget. In het vroege voorjaar
van 2011 zal ik in een beleidsbrief uiteenzetten wat daarvan in meerjarig
perspectief de gevolgen zijn voor de omvang en de samenstelling van de
krijgsmacht. Een herijking van het project Vervanging F-16 zal daarvan
deel uitmaken.
De Minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 488, nr. 249

3