Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 228

Wijziging van de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme in
verband met het verbod op contante betalingen
voor goederen vanaf 3.000 euro en het
uitbreiden van de mogelijkheden voor
informatie-uitwisseling ten behoeve van de
poortwachtersfunctie (Wet plan van aanpak
witwassen)

Nr. 10

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 februari 2023
Op 27 januari 2023 heeft de vaste commissie voor Financiën verzocht om
een reactie op de aanbevelingen uit de wetenschapstoets die de
commissie op het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen (Kamerstuk
36 228) heeft laten uitvoeren, voorafgaand aan de inbrengdatum ten
behoeve van het verslag. Mede namens de Minister van Justitie en
Veiligheid, stuur ik u bijgaand onze reactie op de aanbevelingen.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

kst-36228-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 228, nr. 10

1

Reactie aanbevelingen wetenschapstoets wetsvoorstel plan van aanpak witwassen
Aanbeveling

Reactie

1. Expliciteer de maatschappelijke
opgave en maak de doelen
meetbaar.

We onderschrijven deze aanbeveling en zullen deze meenemen in de
vormgeving van de verschillende evaluaties naar aanleiding van dit
wetsvoorstel. De aanpak van witwassen en terrorismefinanciering is een
onmisbare schakel in en een essentieel aanknopingspunt voor het
voorkomen en bestrijden van criminaliteit. Criminelen mogen niet
profiteren van hun activiteiten. Om dit te bereiken dient het financieeleconomische stelsel beschermd te worden tegen witwassen en terrorismefinanciering. Dit om misbruik van het systeem voor criminele doeleinden te voorkomen. Daartoe is het van groot belang dat witwassen en
terrorismefinanciering op een gezamenlijke en effectieve wijze wordt
tegengegaan. Een van de middelen hiertoe is het versterken van de
poortwachtersfunctie. Versterken van de poortwachtersfunctie wordt
beoogd met de maatregelen voor gezamenlijke transactiemonitoring en
het uitwisselen van informatie bij verhoogde risico’s. Een ander middel is
het verhogen van de barrières voor criminelen om geld wit te wassen. Dit
wordt beoogd met het verbod op contante betalingen voor goederen
vanaf € 3.000.
In zijn algemeenheid onderschrijven wij de aanbeveling om de maatschappelijke opgave om witwassen te voorkomen en bestrijden te
expliciteren en de doelen meetbaar te maken. Daartoe hebben wij in onze
beleidsagenda witwassen1 als één van de drie prioriteiten aangemerkt
«meten om te weten». Onderdeel van deze prioriteit zijn het vaststellen
van meetbare doelen en het bijhouden van statistieken, beter gebruik en
verdieping van het National Risk Assessment en het verbeteren van
inzicht in het gebruik van verdachte transacties en de feedback-loop naar
private instellingen.

2. Breid het verbod uit met
diensten.

Bij de vormgeving van het verbod is gekeken naar effectiviteit, uitvoerbaarheid en naar het belang en de toegankelijkheid van het betalingsverkeer. Om die reden is in de huidige vormgeving van het verbod ervoor
gekozen om diensten buiten de reikwijdte te laten. Beroeps- en bedrijfsmatige handelaren in goederen vallen op dit moment al onder de
reikwijdte van de Wwft. Dit is niet het geval voor dienstverleners. Het
opnemen van dienstverleners zou een forse uitbreiding van het aantal
Wwft-instellingen inhouden en betekenen dat de taakstelling van
bestaande toezichthouders moet worden uitgebreid, met de daarmee
gepaard gaande kosten. Om die reden is ervoor gekozen diensten nu niet
op te nemen in de reikwijdte van het verbod en na de evaluatie van het
verbod te bepalen of het opnemen van diensten in de reikwijdte alsnog
gewenst is.
Een extra reden om diensten buiten de reikwijdte van het verbod te
houden, zijn de onderhandelingen die momenteel binnen de Europese
Unie plaatsvinden over een Europees verbod op contante betalingen
vanaf € 10.000 (de bepaling laat lidstaten de ruimte om nationaal een
lagere limiet te hanteren). Halverwege 2021 heeft de Europese Commissie
een voorstel gepubliceerd, waar dit verbod een onderdeel van uitmaakt.2
Het voorgestelde Europese verbod ziet zowel op handelaren in goederen
als op diensten. Omdat «diensten» een nieuwe groep is in deze regelgeving, is nog niet helemaal duidelijk hoe deze groep afgebakend dient te
worden. Het is daarom niet opportuun om vooruit te lopen op dit
Europese verbod door middel van nationale wetgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 228, nr. 10

2

Aanbeveling

Reactie

3. Overweeg de transactiemonitoring te beleggen bij een entiteit
zonder winstdoelstelling.

Deze aanbeveling verhoudt zich lastig tot de poortwachtersfunctie, die
centraal staat bij deze maatregel. De poortwachtersfunctie is een
internationaal erkende pijler van de aanpak van witwassen. Het is inherent
aan de poortwachtersfunctie dat deze is belegd bij instellingen die een
winstoogmerk hebben, waaronder banken. Het centrale idee is immers
dat financiële dienstverleners het dichtst bij hun cliënten staan, de
transacties uitvoeren en daarmee het beste in de positie zijn om te
beoordelen of een transactie voor een specifieke cliënt ongebruikelijk is of
niet.
Met het gezamenlijk monitoren van transacties wordt beoogd de
poortwachtersfunctie van banken te versterken om de aanpak van
witwassen effectiever te maken. Aangezien de poortwachtersfunctie bij
entiteiten ligt met een winstoogmerk, lijkt het niet evident om voor dit
specifieke deel van de poortwachtersfunctie een winstoogmerk uit te
sluiten. O.i. zijn waarborgen die zijn opgenomen in het wetsvoorstel op
het gebied van privacy, governance en toegang van de toezichthouder
effectievere instrumenten om te waarborgen dat de uitvoering van de
wettelijke taak niet ten koste gaat van andere belangen.

4. Stimuleer ook internationale
samenwerking op dit terrein, om te
beginnen in EU-verband.

Wij onderschrijven deze aanbeveling van harte. Nederland zet zich in voor
internationale samenwerking in de bredere opgave om witwassen en het
financieren van terrorisme te voorkomen. Zo wordt in EU-verband, mede
onder aansporing van Nederland, gewerkt aan de oprichting van een
Europese anti-witwasautoriteit (AMLA). Eén van de doelen van AMLA is
om kennis over grensoverschrijdende risico’s beter in kaart te brengen en
de gezamenlijke aanpak daarvan te coördineren. Daarnaast is voorzien dat
AMLA toezicht zal houden op de meest risicovolle instellingen in de EU.
Aangezien zowel de Wwft (voortkomend uit de Europese antiwitwasrichtlijn) en de AVG Europese kaders zijn is het zaak verduidelijking
van de verhouding van deze twee kaders ook zo veel mogelijk in
EU-verband vast te leggen. Daartoe heeft Nederland, samen met enkele
andere lidstaten, tijdens de onderhandelingen voor de nieuwe antiwitwasverordening en richtlijn zich ingezet voor een verduidelijking van
het kader voor gegevensverwerking bij het uitvoeren van de poortwachtersfunctie. Hierbij zijn de toegestane vormen van gegevensverwerking en
uitwisseling tussen poortwachters geëxpliciteerd en zijn de daarbij
vereiste waarborgen en voorwaarden opgenomen.

5. Om inzicht te krijgen in de
effectiviteit en efficiëntie van de
beleidsinstrumenten moeten
concrete indicatoren worden
benoemd – zie hieronder sub 8
(evaluatie).

Wij onderschrijven deze aanbeveling. In het wetsvoorstel is voorgeschreven dat vier jaar na inwerkingtreding van de wet een evaluatie wordt
uitgevoerd naar de effectiviteit van gezamenlijke transactiemonitoring en
de naleving van de regels ten aanzien van de gegevensbescherming. De
AP, DNB en de FIU-Nederland zullen nauw worden betrokken bij deze
evaluatie in een adviserende rol. Bij het vormgeven van de evaluatie zal
deze aanbeveling worden meegenomen. De evaluatie zal met de Kamer
worden gedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 228, nr. 10

3

Aanbeveling

Reactie

6. Stel geen grens voor gezamenlijke (geanonimiseerde) monitoring
van transacties tussen particulieren,
en indien nodig, stel deze niet te
hoog.

Wij begrijpen deze aanbeveling. Wij erkennen dat het instellen van een
grens van € 100 voor transacties tussen particulieren deels ten koste gaat
van de effectiviteit van de gezamenlijke transactiemonitoring.
Zoals ook de in wetenschapstoets wordt toegelicht ligt het voor de hand
dat criminelen hun gedrag aanpassen aan deze grens, kan deze grens
worden misbruikt om grote transacties op te knippen in kleine transacties
(smurfing) en is bekend dat terrorismefinanciering middels kleine
transacties kan geschieden.
In eerdere versies van het wetsvoorstel werd geen grens gehanteerd.
Naar aanleiding van kritiek van de Autoriteit Persoonsgegevens en de
Raad van State op de ongedifferentieerde verzameling van persoonsgegevens is onderzocht op welke manier de verwerking van persoonsgegevens
van particulieren zo veel mogelijk kan worden beperkt, om de verwerking
meer proportioneel en evenrediger in te richten. Naast het bestrijden van
witwassen en tegengaan van terrorismefinanciering vinden wij de
bescherming van privacy ook van groot belang. Daarom hebben we
gezocht naar een evenwicht tussen beide belangen, zonder al te veel
afbreuk te doen aan de effectiviteit van de gezamenlijke transactiemonitoring.
Daarom is in het kader van de hierboven genoemde afwegingen van
evenredigheid en proportionaliteit, ervoor gekozen om transacties tot het
bedrag van € 100 tussen particulieren buiten de reikwijdte van de
grondslag voor het gezamenlijk monitoren van transacties te laten vallen.

7. Vraag banken een indicatie te
geven van het aantal transacties
waarvoor gegevensdeling verplicht
wordt, wat een kostenraming
mogelijk maakt.

We gaan ervan uit dat deze aanbeveling ziet op de navraagplicht uit
artikel 3b van het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen, aangezien de
wetenschappers hier spreken van een verplichte gegevensdeling. Bij het
gezamenlijk monitoren van transacties is geen sprake van een verplichting. We hebben een aantal kanttekeningen bij deze aanbeveling. Om te
beginnen geldt deze bepaling niet alleen voor banken, maar voor alle
poortwachters. Daarnaast is van belang dat de navraagplicht niet
gekoppeld is aan transacties, maar aan het cliëntenonderzoek van
specifieke cliënten. Zoals aangegeven in de memorie van toelichting, is
het op voorhand onduidelijk in hoeveel gevallen poortwachters vast zullen
stellen dat er sprake is van indicaties van een hoger risico op witwassen
bij hun cliënten. Dit zal per poortwachter in hoge mate verschillen, met
het oog op het soort dienstverlening, de mate waarin deze blootstaan aan
witwasrisico’s en de beoordeling van deze risico’s door de poortwachter.
Daarom is de kostenraming in de memorie van toelichting beperkt tot een
schatting van de totale structurele nalevingskosten per cliëntonderzoek
met een hoger risico op witwassen of financieren van terrorisme.

8. Monitor en evalueer het effect
van het beleid op het totale aantal
gemelde ongebruikelijke transacties
en het werk van de FIU (kosten
versus effectiviteit).

We onderschrijven deze aanbeveling. Het voorstel bevat een evaluatiebepaling voor het verbod voor handelaren om contante transacties te
verrichten vanaf € 3.000. Bij deze evaluatie wordt de effectiviteit van de
maatregel en de gevolgen in de praktijk bezien. Bij de evaluatie van de
maatregel zal ook aandacht worden besteed aan de effectiviteit van de
maatregel op het totale aantal gemelde ongebruikelijke transacties en het
werk van de FIU-Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 228, nr. 10

4

Aanbeveling

Reactie

9. Maak met behulp van inschattingen van TMNL of banken een
betere raming van de lasten.

Financiële gevolgen worden alleen in kaart gebracht bij de introductie van
nieuwe verplichtingen. Het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen bevat
twee verplichtingen: het verbod op contante betalingen boven € 3.000 en
de navraagplicht uit artikel 3b. Aangezien de wetenschappers in hun
reactie uitsluitend de navraagplicht noemen, gaan we ervan uit dat deze
aanbeveling ziet op de navraagplicht. Net als bij aanbeveling 7, willen we
hier de kanttekening maken dat de navraagplicht ziet op alle poortwachters, niet alleen banken.
Desgevraagd heeft de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB)
aangegeven te verwachten dat onder andere kosten gemaakt zullen
worden voor: het doen van de navraag, het verwerken van de ontvangen
informatie en het leveren van de informatie bij navraag. De kosten zullen
afhankelijk zijn van de te bepalen werkwijze en inrichting daarvan. De NVB
geeft daarnaast ook aan dat deze bepaling ook kostenverlagende effecten
met zich mee zal brengen. Door effectief gebruik te maken van de
informatie uit de navraag bij het cliëntonderzoek, kan ongewenste
onboarding van cliënten worden voorkomen. Dit kan een noodzakelijke en
kostbare offboarding in een later stadium voorkomen.

10. Koppel de identificatiecodes die
nu al gebruikt worden voor de
feedbackloop tussen meldinstellingen en de FIU standaard aan
strafdossiers bij het gebruik van
informatie uit witwasmeldingen. Zo
kan de effectiviteit van het
meldsysteem inzichtelijker worden.

We onderschrijven deze aanbeveling en zullen deze betrekken bij de
uitwerking van een van de prioriteiten uit de beleidsagenda aanpak
witwassen1 die hieraan raakt. Op 23 september jl. hebben wij deze
beleidsagenda gedeeld met uw Kamer. Daarin staat dat in meerdere
(inter)nationale onderzoeken is geconstateerd dat de aanpak van
witwassen in Nederland een positieve ontwikkeling heeft doorgemaakt en
de basis goed op orde is. Wel ziet het kabinet op een aantal terreinen
mogelijkheden voor verdere verbeteringen. Zo komt het aandachtspunt
naar voren om de aanlevering van verdacht verklaarde transacties te
verbeteren en om structureel meer inzicht te krijgen in het gebruik van
verdacht verklaarde transacties in de opsporings- en vervolgingsfase. Als
onderdeel van de beleidsagenda aanpak witwassen wordt daarom ingezet
op een gerichtere informatie-overdracht van FIU-Nederland en de
verbetering van de registratie van het gebruik van verdacht verklaarde
transacties door de opsporingsdiensten. Hierdoor kan een betere selectie
op relevantie en gebruik van verdachte transacties door de (bijzondere)
opsporingsdiensten plaatsvinden. Dit moet ook leiden tot het vergroten
van de feedbackloop tussen publieke partijen en private instellingen.

11. Richt de beloofde
effectiviteitsevaluatie niet alleen op
compliance, maar juist op de mate
van realisatie van de gestelde
doelen.

We onderschrijven deze aanbeveling. Artikel IV uit het wetsvoorstel plan
van aanpak witwassen schrijft voor dat het verbod op contante betalingen
boven € 3.000 geëvalueerd wordt op doeltreffendheid en de effecten in de
praktijk (lid 1). Daarnaast wordt in dit artikel voorgeschreven dat de
evaluatie van het gezamenlijk monitoren van transacties dient te zien op
de werking van de bepaling in de praktijk (lid 2) en dat hierbij in ieder
geval de effectiviteit van het gezamenlijk monitoren van transacties en de
bescherming van persoonsgegevens wordt betrokken (lid 3). De evaluaties zullen dus uitdrukkelijk zien op doeltreffendheid en niet uitsluitend op
compliance met de geldende regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 228, nr. 10

5

Aanbeveling

Reactie

12. Meet doeltreffendheid aan de
hand van een aantal indicatoren en
maak dit onderdeel van toezicht.
Indicatoren:
– Hoe vaak (%) informatieuitwisseling leidt tot een andere
beslissing.
– Bij hoeveel gemelde transacties
gezamenlijke monitoring heeft
bijgedragen.
– Hoeveel van de meldingen
uiteindelijk leiden tot een aanklacht
van het OM.
– Hoeveel cashtransacties van
boven de € 3.000 er ontdekt
worden en hoeveel daarvan leiden
tot een onderzoek naar criminele
banden.
– Hoe goed de risicoselectiemodellen zijn (onderzoek door banken en
de FIU via steekproeven).
– Hoeveel niet gemelde transacties
wel gemeld hadden moeten
worden.
– Hoeveel gemelde transacties ten
onrechte zijn gemeld.

We onderschrijven deze aanbeveling. We zullen, in overleg met publieke
partijen zoals De Nederlandsche Bank, BTWwft en de FIU-Nederland, de
genoemde indicatoren meenemen in de vormgeving van de verschillende
evaluaties uit dit wetsvoorstel. Ook zullen we de indicatoren die de
wetenschappers aanbevelen doorgeleiden aan de relevante toezichthouders. Het is aan hen om te bepalen welke indicatoren zij hanteren in hun
toezicht.

1
2

Kamerstuk 31 477, nr. 80.
https://finance.ec.europa.eu/publications/anti-money-laundering-and-countering-financing-terrorism-legislative-package_en#regulation.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 228, nr. 10

6