Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 012

Wijziging van de Kieswet en de Tijdelijke
experimentenwet stembiljetten en centrale
stemopneming ter vereenvoudiging van
stemmen vanuit het buitenland en verlenging
van de mogelijkheid tot experimenteren

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 30 oktober 2018
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.

Inleiding
Voorgestelde wijzigingen van de Kieswet
Voorgestelde verlenging van de Experimentenwet
Advies en consultatie

1
2
7
8

1. Inleiding
Met veel belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de
vaste commissie voor Binnenlandse Zaken. Ik dank de leden voor hun
vragen en opmerkingen. Het verheugt mij dat de leden van de VVD-fractie
het een goede zaak achten dat enkele belemmeringen bij het stemmen
voor Nederlandse kiezers die in het buitenland wonen worden weggenomen. Met hen spreekt ook de regering de hoop uit dat de voorgestelde
maatregelen reeds ten behoeve van de verkiezing van de leden van het
Europees parlement in mei 2019 van kracht kunnen zijn. Het doet mij
daarnaast deugd dat de leden van de D66-fractie van mening zijn dat het
wetsvoorstel stappen in de juiste richting zet ten aanzien van het
wegnemen van barrières voor kiezers die in het buitenland wonen.
De leden van de D66-fractie geven aan gelezen te hebben dat het
wetsvoorstel geen gevolgen heeft voor burgers. Zij vragen of de regering
kan beamen dat het wetsvoorstel wel degelijk positieve gevolgen zal
hebben voor kiezers in het buitenland en of zij deze voordelen uiteen kan
zetten. Dit beaamt de regering uiteraard van harte. Het wetsvoorstel
voorziet in diverse maatregelen om het aantal ongeldige stemmen te
verminderen en het makkelijker te maken voor kiezers in het buitenland
om hun stem uit te brengen. Zo regelt het voorstel onder andere dat een
stem niet langer niet meetelt indien niet de meegestuurde retourenveloppe wordt gebruikt of de enveloppe onvoldoende is gefrankeerd. Ook
wordt met het voorstel vastgelegd dat het briefstembewijs uiterlijk twaalf
weken voor de dag van stemming wordt verzonden aan de personen die

kst-35012-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 012, nr. 6

1

zijn geregistreerd in de permanente registratie. De passage waar de leden
naar verwijzen betreft de paragraaf uit de memorie van toelichting die ziet
op de administratieve en financiële lasten die voortvloeien uit het
wetsvoorstel. In dat kader heeft het voorstel inderdaad geen gevolgen
voor burgers.
In antwoord op de vraag van de CDA-fractie waarom in het voorstel
melding wordt gemaakt van personen die kiesrecht hebben voor
raadgevende referenda kan ik melden dat deze verwijzing gelet op de
recente intrekking van de Wet raadgevend referendum inmiddels
overbodig is. In de betreffende passage uit de memorie van toelichting
wordt hier abusievelijk nog naar verwezen.
Op de specifieke vragen en opmerkingen in het verslag zal ik hierna
ingaan, waarbij ik zoveel mogelijk de volgorde van het verslag aanhoud.
Uit praktisch oogpunt wijk ik op een aantal plaatsen van die volgorde af
om vragen van vergelijkbare strekking in samenhang te kunnen
beantwoorden.
2. Voorgestelde wijzigingen van de Kieswet
Maatregelen om het aantal ongeldige stemmen te verminderen
De leden van de D66-fractie geven aan de maatregelen om briefstemmen
minder snel ongeldig te verklaren van harte te steunen. Zij vragen of
stemmen niet overal ter wereld gratis zou moeten zijn en hoe de regering
aankijkt tegen het meesturen van een al voldoende gefrankeerde
enveloppe bij het stembiljet. In reactie hierop kan ik melden dat nagegaan
is of het mogelijk is om de enveloppe waarmee de stemmen worden
geretourneerd vooraf te frankeren. Dat blijkt niet uitvoerbaar. De
gemeente Den Haag zou in dat geval voor iedere kiezer afzonderlijk de
retourenveloppe moeten voorzien van de juiste hoeveelheid postzegels
van het land waar de kiezer de briefstem gaat posten. Als alternatief zou
gekozen kunnen worden voor het opnemen van een antwoordnummer als
adressering op de retourenveloppe. Dergelijke post wordt echter zowel in
het buitenland als bij ontvangst in Nederland anders, en langzamer,
verwerkt dan (priority) post. Dit is niet in het belang van de kiezer.
De leden van de DENK-fractie vragen of de voorgestelde maatregel dat
kiezers voortaan ook een gewone enveloppe kunnen gebruiken om hun
stem te retourneren geen integriteitsproblemen met zich meebrengt. Ik
heb geen reden om aan te nemen dat dit het geval is. Het voorstel om het
gebruik van een andere enveloppe mogelijk te maken is gelegen in de
signalering van diverse kiezers dat het gebruik van de oranje retourenveloppe tot problemen leidt in het land waar zij wonen. Met de voorgestelde
wijziging wordt voor deze groep kiezers een alternatief geboden waarmee
die problemen kunnen worden voorkomen. Het gebruik van de oranje
enveloppe blijft mogelijk voor de kiezers die daar de voorkeur aan geven.
Briefstembureaus in grensgemeenten
De leden van de VVD-fractie vragen naar de precieze taken van briefstembureaus in grensgemeenten. Deze taken zijn gelijk aan de taken van
briefstembureaus bij ambassades of bij de Vertegenwoordiging van
Nederland in Aruba, Curaçao en Sint Maarten. De werkzaamheden van
briefstembureaus vloeien voort uit de Kieswet en houden op hoofdlijnen
in dat zij tot taak hebben om te controleren of de briefstem afkomstig is
van een kiesgerechtigde kiezer, om de geldigheid van de stemmen te
beoordelen, om de stemmen te tellen en om proces-verbaal op te maken
van hun werkzaamheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 012, nr. 6

2

Gelet op de «kan-bepaling» in het voorgestelde artikel M 13, vijfde lid,
vragen de leden van de VVD-fractie daarnaast in hoeverre de regering
verwacht daadwerkelijk gebruik te maken van de mogelijkheid om
briefstembureaus in te stellen in grensgemeenten en hoe de spreiding
langs de grens eruit zal zien. De voorgestelde bepaling betreft een
«kan-bepaling» zodat per verkiezing afgewogen kan worden of de
instelling van briefstembureaus bij grensgemeenten nodig is. De behoefte
aan het instellen van briefstembureaus in grensgemeenten alsmede de
spreiding daarvan kan immers verschillen per verkiezing. Bij de verkiezing
van de leden van het Europees parlement kunnen Nederlanders die
woonachtig zijn in België en Duitsland er bijvoorbeeld ook voor kiezen om
in die lidstaten hun stem uit te brengen. Gelet hierop voorzie ik dat de
instelling van briefstembureaus bij grensgemeenten aan de orde zal zijn
bij de eerstvolgende verkiezing van de leden van de Tweede Kamer.
De leden van de D66-fractie vragen naar de belasting die het opzetten van
een briefstembureau vergt van een gemeente. Als de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties overgaat tot het instellen van
een briefstembureau, wat alleen kan als de gemeente daarmee instemt,
dan is de belasting vergelijkbaar met de belasting van het instellen van
briefstembureaus bij ambassades of bij de Vertegenwoordiging van
Nederland in Aruba, Curaçao en Sint Maarten. De gemeente zal een
voorziening moeten treffen voor het ontvangen van de briefstemmen. Er
moeten daarnaast (minimaal) drie briefstembureauleden worden
benoemd die belast zijn met het uitvoeren van de taken van het briefstembureau.
Gelet op het feit dat kiezers die in grensgemeenten wonen ook met een
kiezerspas hun stem kunnen uitbrengen in een Nederlandse gemeente of
hun briefstembescheiden naar de gemeente Den Haag kunnen versturen,
vragen de leden van de D66-fractie verder naar de toegevoegde waarde
van het instellen van briefstembureaus in grensgemeenten. Een
kiezerspas kan alleen worden aangevraagd voordat de briefstembescheiden aan de kiezer zijn toegezonden. Om met een kiezerspas te
kunnen stemmen moet de kiezer hier dus vroegtijdig op bedacht zijn.
Bovendien komt het voor dat kiezers de bescheiden wegens vertraging in
de postbezorging pas laat ontvangen, waardoor het retourneren van de
briefstem via de post niet meer haalbaar is. Als een kiezer in de buurt van
de grens met Nederland woont kan een briefstembureau in een grensgemeente uitkomst bieden.
Dezelfde leden vragen voorts, onder verwijzing naar het advies van de
gemeente Den Haag, naar de mogelijkheid om grensgemeenten te laten
optreden als inleverpunt voor briefstemmen, zonder daadwerkelijk
briefstembureaus te zijn. De briefstemmen zouden dan op de dag van de
verkiezing per koerier naar Den Haag kunnen worden gestuurd en op het
briefstembureau geteld kunnen worden, aldus de leden. Gekozen is voor
de mogelijkheid om briefstembureaus in te stellen omdat dan een
duidelijke deadline kan worden gecommuniceerd aan de kiezers. Op tijd
bij het briefstembureau ontvangen betekent immers dat de stem meetelt.
Dat is anders bij een inleverpunt, omdat de stemmen dan nog moeten
worden overgebracht naar het briefstembureau en daar op tijd moeten
aankomen. Dat is, zelfs met de inzet van een koerier, nooit te garanderen.
De leden van de DENK-fractie vragen of ook in gemeenten van andere
landen briefstembureaus ingesteld kunnen worden. In reactie hierop kan
ik aangeven dat briefstembureaus voor de verkiezingen van de leden van
de Tweede Kamer en de leden van het Europees parlement alleen worden
ingesteld bij Nederlandse overheidsinstanties zoals de Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 012, nr. 6

3

ambassades, de Nederlandse Vertegenwoordiging in Aruba, Curaçao en
Sint Maarten en in Nederlandse grensgemeenten.
Dezelfde leden verwijzen naar een conclusie van het CBS waaruit volgt dat
mensen die naar het buitenland gaan het vaakst in Frankrijk, België,
Denemarken, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Duitsland gaan
wonen. De leden vragen of in die landen stembureaus ingesteld kunnen
worden. De leden van de DENK-fractie geven daarnaast aan dat mensen
met een dubbel paspoort vaak naar het land van hun tweede identiteit
reizen, en vragen in dat verband of in Turkije en Marokko stembureaus
ingesteld kunnen worden. Ten aanzien van briefstembureaus willen de
leden van de D66-fractie weten hoeveel briefstembureaus er bij de
aankomende verkiezingen van het Europees parlement zullen zijn, onder
welke voorwaarden een briefstembureau wordt opgezet en hoeveel
Nederlanders hier gebruik van maken (paragraaf 2.3. van het verslag). Ook
vragen deze leden of de regering heeft overwogen om in plaats van
briefstembureaus daadwerkelijke stembureaus in het buitenland mogelijk
te maken, zoals in grote Europese steden.
De hoeveelheid briefstembureaus dat ingesteld gaat worden voor de
komende verkiezing van het Europees parlement is nog niet bekend.
Binnenkort zal de Minister van Buitenlandse Zaken in overeenstemming
met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de locaties
aanwijzen waar een briefstembureau wordt ingesteld. Van deze
aanwijzing wordt mededeling gedaan in de Staatscourant. Bij de Tweede
Kamerverkiezing van 2017 hebben ruim 12.000 kiezers hun stem uitgebracht bij een briefstembureau1 in het buitenland. De overige briefstemmen zijn uitgebracht bij het briefstembureau van de gemeente Den
Haag. In totaal hebben bij die verkiezing ruim 61.000 kiezers per brief
gestemd.
Bij de totstandkoming van het voorliggende wetsvoorstel is niet
overwogen om het stemmen op ambassades en consulaten mogelijk te
maken. In het Algemeen Overleg van 17 oktober jl. over het Postennet en
consulaire dienstverlening heeft de Minister van Buitenlandse Zaken aan
de Tweede Kamer toegezegd dat nu wel te overwegen. Binnenkort stuurt
de Minister van Buitenlandse Zaken een brief over dit onderwerp aan de
Tweede Kamer.
Bij de Tweede Kamerverkiezing in 2017 heeft de Minister van Buitenlandse
Zaken een briefstembureau ingesteld bij de Nederlandse ambassade in
Ankara.
Vooropening
De leden van de VVD-fractie verwijzen naar het onderdeel uit het
wetsvoorstel dat ertoe strekt dat de termijn voor de vooropening weer
vastgesteld wordt op zeven dagen. Zij vragen waarom er ooit gekozen is
voor een termijn van zeven en later voor veertien dagen. Ook vragen zij
om een reactie op de stelling van de gemeente Den Haag dat er nog geen
verkiezing is geweest sinds de inwerkingtreding van de permanente
registratie en dat de aanname dat de termijn krapper kan worden daarom
onterecht is. De leden van de D66-fractie vragen in dit verband of de
termijn van veertien dagen voor de vooropening niet op zijn plaats is om
zo de briefstemmen nauwkeurig te verwerken.

1

Bij de verkiezing van de Tweede Kamer in 2017 zijn briefstembureaus ingesteld in Abu Dhabi,
Afghanistan, Ankara, Aruba, Bangkok, Cairo, Canada, Canberra, Curaçao, New Delhi, Doha,
Irak, Israël, Jakarta, Mali, Moskou, Muscat, Nairobi, Paramaribo, Peking, Sint Maarten, Pretoria,
Singapore, Tokio, Washington en Wellington.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 012, nr. 6

4

De introductie van de zogenaamde vooropening in de Kieswet had tot
doel om de gemeente Den Haag meer tijd te geven voor de administratieve verwerking van de briefstemmen. Gekozen werd toen voor een
termijn van een week.2 Met de invoering van de permanente registratie op
1 april 2017 is de termijn verlengd naar veertien dagen om voldoende tijd
te creëren voor het verwerken van de stemmen bij een mogelijke grote
toename van het aantal stemmers.3 De permanente registratie telt op dit
moment rond de 70.000 kiesgerechtigden. Dat is minder dan het aantal
kiezers dat zich bij de Tweede Kamerverkiezing van 2017 had geregistreerd om te kunnen stemmen vanuit het buitenland. Gelet daarop is de
regering van mening dat een periode van zeven dagen voor de
vooropening toereikend is. In mijn brief van 15 juni 2018 heb ik een
wetsvoorstel tot wijziging van de Kieswet aangekondigd waarin het
proces van de uitslagvaststelling opnieuw vormgegeven zal worden.4 De
verwachting is dat in dat wetsvoorstel ook meer tijd zal kunnen worden
ingeruimd om de stemmen uit het buitenland bij de briefstembureaus te
krijgen zodat die stemmen nog kunnen worden meegeteld. In dat kader
zal ik opnieuw kijken naar de termijnen voor de vooropening. Het
betreffende wetsvoorstel zal de Kamer volgend jaar ontvangen.
De leden van de D66-fractie vragen voorts om een nadere toelichting op
het argument dat indien de termijn voor de vooropening op veertien
dagen gesteld blijft, de termijn voor het aanvragen van een vervangend
briefstembewijs moet worden aangepast. Zij vragen hoe deze termijnen
dan precies zouden moeten worden aangepast en hoe lang deze termijn
nu is. De termijnen voor het aanvragen van een vervangend briefstembewijs zijn niet opgenomen in de Kieswet maar in het Tijdelijk experimentenbesluit stembiljetten en centrale stemopneming. Artikel 10, derde en
vierde lid, van dit besluit regelt dat een schriftelijk verzoek uiterlijk de
twaalfde dag voor de stemming dient te zijn ontvangen en dat een
mondeling verzoek uiterlijk de negende dag voor de stemming om twaalf
uur dient te zijn gedaan bij de gemeente Den Haag. De vooropening dient
niet aan te vangen zolang het mogelijk is om een vervangend briefstembewijs aan te vragen. Zou dat anders zijn dan is niet uit te sluiten dat de
stem van een kiezer reeds door het briefstembureau is voorgeopend
terwijl diezelfde kiezer nog een vervangend briefstembewijs heeft
aangevraagd en ook krijgt. Dan zou de kiezer nog een tweede stem
kunnen uitbrengen.
In het kader van de permanente registratie vragen de leden van de
D66-fractie tot slot naar het potentieel aantal toekomstig geregistreerde
personen. Ook vragen zij hoeveel Nederlanders er (naar schatting) in het
buitenland wonen. Bij de inwerkingtreding in 2017 van de wetswijziging
die permanente registratie mogelijk maakte is nagegaan hoeveel
Nederlanders in de basisregistratie personen voorkwamen met een adres
in het buitenland. Dat bleken er meer dan 500.000 te zijn. Die hebben
allemaal een brief van de gemeente Den Haag ontvangen waarin gewezen
is op de mogelijkheid om vanuit het buitenland te stemmen. Daarnaast
waren er circa 250.000 Nederlanders die volgens de basisregistratie
personen naar het buitenland zijn gegaan maar waarvan geen adres in de
basisregistratie personen is geregistreerd. Sinds de invoering van de
permanente registratie schrijft de gemeente Den Haag ook iedere
Nederlander aan die naar het buitenland vertrekt en waarvan een adres in
het buitenland in de basisregistratie personen is geregistreerd. Overigens
worden door de gemeente Den Haag ook diverse voorlichtingsactiviteiten
uitgevoerd (zie ook verderop in deze paragraaf).
2

Kamerstukken II 1996/97, 25 306, nr. 3, p. 11.
Kamerstukken II 2015/16, 34 384, nr. 3, p. 25.
4
Kamerstukken II 2017/18, 31 142, nr. 83.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 012, nr. 6

5

Vervangend briefstembewijs
De leden van de VVD-fractie stellen een aantal vragen over het onderzoek
naar de vraag of een vervangend briefstembewijs of een duplicaat van het
briefstembewijs digitaal aan de kiezer beschikbaar kan worden gesteld.
Ook de leden van de D66-fractie stellen hier een aantal vragen over (in
paragraaf 4 van het verslag). In reactie hierop kan ik melden dat het
onderzoek, dat inmiddels in gang is gezet, zich richt op het per e-mail
versturen van zowel het oorspronkelijke als het vervangende briefstembewijs. Verzending van het briefstembewijs per e-mail vergt in ieder geval
dat het Kiesbesluit wordt gewijzigd (artikel M 6). Van belang is dat om
verzending per e-mail mogelijk te maken, maatregelen getroffen moeten
worden om te voorkomen dat een kiezer het briefstembewijs meerdere
malen print en langs die weg meerdere malen zijn stem probeert uit te
brengen. De gemeente Den Haag zal controles moeten inbouwen om dat
te voorkomen. Het onderzoek dat thans wordt uitgevoerd is mede bedoeld
om die aspecten in kaart te brengen en om te bezien welke (wettelijke)
maatregelen in dat geval nodig zijn. In de brief die op 15 oktober jl. aan de
Tweede Kamer is gezonden heb ik aangegeven in het komend voorjaar de
Tweede Kamer te zullen informeren over de uitkomsten van dit
onderzoek.5
De leden van de D66-fractie verwijzen naar de passage uit de memorie
van toelichting waarin is aangegeven dat het stembiljet ongeveer vijf
weken voor de dag van stemming wordt vastgesteld. De leden vragen
waarom hier geen termijn voor is gesteld en of een dergelijke termijn niet
in de wet opgenomen zou moeten worden. De dag van de kandidaatstelling is zes weken voor de dag van stemming. Het stembiljet kan pas
worden vastgesteld nadat de kandidatenlijsten onherroepelijk zijn
vastgesteld. Het centraal stembureau, in geval van Tweede Kamerverkiezingen en Europees Parlementsverkiezingen is dit de Kiesraad, beslist
hierover in een openbare zitting op de derde dag na de kandidaatstelling.
Tegen het besluit van de Kiesraad kan binnen vier dagen beroep worden
ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. In de
praktijk wordt vaak gebruik gemaakt van de mogelijkheid om beroep in te
stellen. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State doet
vervolgens uiterlijk op de zesde dag nadat het beroepschrift is ontvangen
uitspraak. Pas na het verstrijken van deze termijn staat de kandidatenlijst
vast en kunnen de op basis daarvan opgemaakte stembiljetten worden
verzonden aan de kiezers in het buitenland. Gelet op deze termijnen kan
derhalve niet op voorhand het exacte moment worden vastgesteld
waarop de stembiljetten kunnen worden verzonden.
De leden van de D66-fractie vragen daarnaast hoe de experimenten met
het verzenden van het stembiljet per e-mail tot nu toe bevallen zijn en
stellen hier een aantal gerichte vragen over. In reactie hierop kan ik
melden dat zowel bij de verkiezing van de leden van het Europees
parlement in 2014 als bij de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer
in 2017 is geëxperimenteerd met een nieuw stembiljet dat per e-mail aan
de kiezers in het buitenland is verzonden. De kiezer kan zelf bepalen of hij
het stembiljet per e-mail of per post wil ontvangen. Beide experimenten
zijn geëvalueerd. In die evaluaties zijn ook de aantallen kiezers genoemd
die het stembiljet per e-mail hebben ontvangen.6 Het per e-mail versturen
van het stembiljet is bij beide verkiezingen goed verlopen en uit de
evaluaties is tevens gebleken dat de kiezers in het buitenland goed
overweg konden met het nieuwe stembiljet.
5
6

Kamerstukken II 2018/19, 31 142, nr. 87, p. 4.
Kamerstukken II 2014/15, 31 142, nr. 46, p. 6–7 en bijlage 10 en Kamerstukken II 2016/17, 31 142,
nr. 62 en bijlage blg-811016 (Kiezers buiten Nederland).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 012, nr. 6

6

De leden van de D66-fractie vragen voorts waarom de regering, indien de
experimenten goed bevallen zijn, er niet voor gekozen heeft om dit in de
wet te verankeren en dit in deze wetswijziging mee te nemen. Dezelfde
leden constateren dat in een eerdere versie van het conceptwetsvoorstel
bepalingen uit de Experimentenwet ten aanzien van vervangende
briefstembewijzen en een nieuw model stembiljet in de Kieswet zouden
worden opgenomen. Zij vragen waarom dit uit het wetsvoorstel is
gehaald en waarom gekozen is voor een verlenging van de Experimentenwet in plaats van een verankering in de Kieswet. De Experimentenwet
loopt af per 1 januari 2021. Dat betekent dat alleen nog bij de verkiezing
van de leden van het Europees parlement in 2019 geëxperimenteerd kan
worden. De wens leeft om ook bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2021
te experimenteren. Kiezers in het buitenland kunnen sinds 1 april 2017 een
verzoek indienen voor een permanente registratie. De regering houdt er
rekening mee dat dit er toe leidt dat Nederlanders zich zullen registreren
die niet aan de eerdere experimenten met het nieuwe stembiljet hebben
deelgenomen. Gelet daarop vindt de regering het verstandig om niet
alleen bij de verkiezingen voor de leden van het Europees parlement in
mei 2019 nog een keer te kunnen experimenteren, maar ook bij de Tweede
Kamerverkiezingen in 2021. Om deze redenen is ervoor gekozen om de
betreffende bepalingen ten aanzien van briefstembewijzen en een nieuw
model stembiljet op dit moment nog niet in de Kieswet te verankeren,
maar in plaats daarvan een verlenging van de Experimentenwet voor te
stellen.
De leden van de DENK-fractie verwijzen naar de voorlichtingsactiviteiten
van de gemeente Den Haag en de rijksoverheid ten aanzien van de
permanente registratie en vragen wat die activiteiten precies inhouden.
De gemeente Den Haag voert jaarlijks een voorlichtingscampagne uit, met
als doel de mogelijkheden van de permanente registratie onder de
aandacht te brengen van Nederlanders die in het buitenland wonen en
Nederlanders die van plan zijn te emigreren. Concreet gaat het om de
volgende voorlichtingsactiviteiten:
– Een jaarlijkse online campagne met behulp van informatieve advertenties op diverse nieuwssites en sociale media.
– Geven van informatie op de jaarlijkse emigratiebeurs.
– Uitzenden van informatie over het stemmen vanuit het buitenland via
de TV-zender «Het beste van Nederland».
De gemeente Den Haag geeft ten slotte ook informatie via de website
www.stemmenvanuithetbuitenland.nl. Het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties laat voor de komende verkiezing van de leden
van het Europees parlement een voorlichtingscampagne uitvoeren op
Aruba, Curaçao en Sint Maarten.
3. Voorgestelde verlenging van de Experimentenwet
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de evaluatie van de Experimentenwet eruit zal zien en of de evaluatie breder zal zijn dan de standaardevaluatie die na verkiezingen wordt gehouden. Ook de leden van de
CDA-fractie vragen op welke wijze de evaluatie van de experimenten zal
plaatsvinden en welke criteria voor succes of falen zullen worden
gehanteerd. De evaluatie zal op eenzelfde wijze plaatsvinden als bij de
experimenten die in 2014 en 2017 hebben plaatsgevonden, dat wil zeggen
als een bijlage bij de overall evaluatie van de verkiezing die aan de
Tweede Kamer wordt gezonden. De evaluatie richt zich vooral op twee
aspecten te weten:
1. Draagt het per e-mail kunnen versturen van het stembiljet bij aan de
toegankelijkheid van de verkiezing doordat de kiezers het stembiljet
sneller ontvangen dan per post en zo meer tijd hebben om hun stem
op tijd bij het briefstembureau te krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 012, nr. 6

7

2.

Begrijpen de kiezers hoe ze het stembiljet moeten invullen om de
gewenste keuze te maken en geldig te stemmen?

Ik sluit me aan bij het standpunt van de CDA-fractie dat experimenten met
verkiezingen niet langer moeten voortduren dan strikt noodzakelijk is.
Zoals ook hiervoor vermeld in paragraaf 2 vindt de regering het vanwege
de invoering van de permanente registratie in 2017 van belang om nog
een keer te kunnen experimenteren bij een verkiezing van de leden van de
Tweede Kamer.
4. Advies en consultatie
De leden van de D66-fractie vragen de regering waarom er niet gekozen is
voor verzending van stembescheiden per koerier met track & trace in
moeilijk bereikbare gebieden. Ook vragen zij welke kosten hieraan
verbonden zouden zijn. Verzending per koerier is mogelijk, echter zijn de
kosten hiervan een veelvoud van de kosten van verzending via (priority)post. Dit is eerder besproken in het debat van 14 september 2017 over
de evaluatie van de Tweede Kamerverkiezing.7 Opgemerkt wordt verder
dat het stembiljet al per e-mail aan de kiezer kan worden gezonden. Dat is
veel sneller (en ook goedkoper) dan verzending per koerier. Op dit
moment wordt ook onderzocht of het (vervangende) briefstembewijs in de
toekomst digitaal naar de kiezer kan worden gezonden (voor meer
informatie over dit onderzoek wordt verwezen naar paragraaf 2). Zou dat
mogelijk blijken te zijn dan is ook dat een goedkopere oplossing dan
verzending per koerier.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

7

Handelingen II 2016/17, nr. 103, item 5, p. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 012, nr. 6

8