Hotspots van het
ministerie van Algemene Zaken
2014-

Versie
Datum
Status

1.0
28-07-2021
Vastgesteld

Vastgesteld in het strategisch informatieoverleg (SIO) op 28-9-2021

Toelichting
Inleiding
Op grond van artikel 5, lid 1, sub e, van het Archiefbesluit 1995 kunnen in bijzondere gevallen
archiefstukken die in een selectielijst zijn gewaardeerd als te vernietigen alsnog worden gewaardeerd
als te bewaren. Eén mogelijk instrument is de periodieke hotspotmonitor, zoals deze door de
handreiking Belangen in Balans (versie 1.0) (BiB) van het Nationaal Archief wordt omschreven.
Hotspots: definitie en criteria
Een hotspot is een gebeurtenis of kwestie die zorgt voor een opvallende of intensieve interactie
tussen overheid en burgers en/of burgers onderling. Het gaat dus om zaken die veel
maatschappelijke beroering veroorzaken. Een hotspot voldoet aan één of meer van de volgende
criteria:
•
Er is sprake van een (schokkende) gebeurtenis of reeks van gebeurtenissen die voor veel
maatschappelijke beroering zorgt en waarvoor uitzonderlijk veel aandacht bestaat in de
media. Bijvoorbeeld: de schietpartij in een winkelcentrum in Alphen aan den Rijn (2011); de
vuurwerkramp in Enschede (2000); het neerstorten van vlucht MH17 (2014); het uitbreken
van de vogelgriep (2014).
•
Er is sprake van een gebeurtenis of kwestie die belangrijke principiële tegenstellingen tussen
burgers aan het licht brengt, het debat over de kwestie maakt veel emoties los. Bijvoorbeeld:
de discussie over Zwarte Piet (2013 e.v.).
•
Er is sprake van een gebeurtenis of kwestie die aanleiding is voor een intensief publiek debat
over het functioneren van de Nederlandse overheid. Bijvoorbeeld: het delen van de
metadata van telefoonverkeer met de NSA door de AIVD (2014); de Schipholbrand (2005).
•
Er is sprake van een politieke kwestie waardoor de positie van de minister of het Kabinet
ernstig is bedreigd. Bijvoorbeeld: de fraude met toeslagen door Bulgaren (2013); de
nationalisatie van ABN AMRO (2008).
Hotspotmonitor: instrument voor identificatie van hotspots
De hotspotmonitor is gericht is op het identificeren van gebeurtenissen en kwesties in de
samenleving die grote invloed hebben uitgeoefend op de activiteiten van de organisatie. Het doel
van de periodieke hotspotmonitor is om ervoor te zorgen dat de archiefbescheiden die betrekking
hebben op deze hotspots worden aangewezen voor blijvende bewaring. De gehanteerde criteria en
procedure zijn beschreven en vastgelegd in onderdeel 3.3.1 van de Selectielijst van het Ministerie
van Algemene Zaken en daaronder ressorterende diensten, agentschappen, commissies en raden
vanaf 2007.
Verhouding tot de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)
De AVG gaat uit van het principe van doelbinding: persoonsgegevens mogen enkel verwerkt worden
voor uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden en niet zomaar voor andere
doeleinden. De AVG maakt daarbij een onderscheid tussen gewone persoonsgegevens, bijzondere
persoonsgegevens en strafrechtelijke gegevens. Meer informatie hierover is te vinden op de website
van de Autoriteit Persoonsgegevens: https://autoriteitpersoonsgegevens.nl.

2

Voor blijvend te bewaren gegevens geldt ook de ‘archivering in het algemeen belang’. Archivering in
het algemeen belang is in de AVG beperkt tot overheidsinstanties of openbare of particuliere
organen die wettelijk verplicht zijn om archiefbescheiden te beheren. Het uitgangspunt is dat
archiefvormers ‘archivering in het algemeen belang’ al toepassen tijdens het verzamelen van
persoonsgegevens en dus niet alleen ná overbrenging naar een archiefbewaarplaats. In het
kader van ‘archivering in het algemeen belang’ is het permanent bewaren van persoonsgegevens
verenigbaar met de oorspronkelijke rechtmatige doeleinden waarvoor ze zijn verzameld. De
belangenafweging en motivatie tot het permanent bewaren moet zijn neerslag vinden in de
selectielijst, waarover, desgevraagd, verantwoording moet kunnen worden afgelegd. De huidige
selectielijst, die in 2020 is vastgesteld, houdt nog geen rekening met alle aspecten van de in mei 2018
in werking getreden AVG. Het Ministerie van Algemene Zaken heeft evenwel het voornemen om bij
een herziening van deze selectielijst ook de AVG mee te nemen. De hotspotlijst bouwt voort op de
selectielijst en dient dus enkel de (eventuele) gewijzigde waardering te verantwoorden, zonder alle
(in de toekomst toegevoegde) informatie uit de selectielijst te hernemen.
Disclaimer
Na vaststelling van de hotspotlijst zal bepaald worden welke archiefbescheiden uitgezonderd worden
van vernietiging. Mogelijk zijn archiefbescheiden al vóór vaststelling van een hotspotlijst vernietigd
volgens de geldende selectielijst. Het is ook mogelijk dat archiefbescheiden met betrekking tot een
hotspot niet uitgezonderd worden van vernietiging omdat deze niet van belang zijn voor de
reconstructie van de hotspot. De hotspotlijst is tot slot een momentopname: de gegevens met
betrekking tot nog lopende hotspots worden in de toekomst naargelang de verdere ontwikkelingen
periodiek aangepast en/of aangevuld.

3

Hotspots Ministerie van Algemene Zaken (AZ)
Uniek nummer
Hotspot
Datering
Criteria

Nadere
omschrijving

Rol organisatie

1
Vliegtuigramp MH17
17 juli 2014 - heden
Maatschappelijke beroering / media-aandacht

☒

Tegenstellingen tussen burgers / emotie

☒

Debat functioneren overheid

☒

Positie minister/kabinet
☐
Op 17 juli 2014 stortte een Boeing 777 van Malaysia Airlines met
vluchtnummer MH17 neer in Oost-Oekraïne nadat het toestel geraakt
was door een luchtdoelraket. In de buurt van Donetsk woedde op dat
moment een pro-Russische opstand. Aan boord waren 298 mensen:
283 passagiers en 15 bemanningsleden. 193 inzittenden bezaten de
Nederlandse nationaliteit. Niemand overleefde de ramp. De vliegramp
zorgde voor maatschappelijke beroering en media-aandacht. Emoties
zijn vooral te zien bij de nabestaanden, maar ook binnen de ruimere
Nederlandse samenleving.
In 2016 heeft de Tweede Kamer de regering gevraagd om met
betrekking tot de MH17 vliegramp een archief op te laten zetten. Het
doel daarvan is om al het beschikbare MH17-materiaal zorgvuldig te
bewaren, te beheren en toegankelijk te maken en te houden. Dit
verzoek is vastgelegd in de motie-Omtzigt (Kamerstuk 33 997, nr. 73).
Hieraan ligt de overweging ten grondslag dat het enerzijds voor
nabestaanden, pers, politiek en samenleving en anderzijds voor de
betrokken organisaties, waaronder Algemene Zaken, belangrijk is dat
alle informatie over de ramp en de nasleep daarvan goed en zorgvuldig
wordt bewaard en beheerd. Deze hotspot is niet specifiek voor
Algemene Zaken, alle betrokken organisaties benoemen deze
gebeurtenis als hotspot.
De minister-president is verantwoordelijk voor de coördinatie van het
algemeen regeringsbeleid: de minister-president is voorzitter van de
ministerraad, de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing en de
Ministeriele Commissie Vliegramp Oekraïne.
Internationaal vertegenwoordigt de minister-president Nederland bij
bijvoorbeeld overleggen in de Europese Raad en met regeringen van
andere betrokken landen.

Mogelijke andere
betrokken
(rijks)organisaties

Nationaal vertegenwoordigt hij mede de regering bij contacten met en
de zorg voor nabestaanden en bij de nationale herdenking van de ramp
Onder andere Ministerie van Defensie, Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ministerie van Justitie en
Veiligheid, Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Ministerie van
Financiën, Ministerie van Buitenlandse Zaken, Nationale Politie,
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid,
Onderzoeksraad voor Veiligheid en de Eerste en Tweede Kamer der
Staten-Generaal. Zie verder het Informatieoverzicht neerhalen vlucht
MH17 op de website van het Nationaal Archief.

4

Uniek nummer
Hotspot
Datering
Criteria

Nadere
omschrijving

2
Corona / COVID-19 / SARS-CoV-2
1 januari 2020 - heden
Maatschappelijke beroering / media-aandacht

☒

Tegenstellingen tussen burgers / emotie

☒

Debat functioneren overheid

☒

Positie minister/kabinet
☐
Op 11 maart 2020 heeft de directeur-generaal van de
Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van het nieuwe coronavirus
(ook wel COVID-19 of SARS-CoV-2 genoemd) officieel uitgeroepen tot
een pandemie. Ook in Nederland zien we veel maatschappelijke
beroering en uitzonderlijk veel aandacht voor dit onderwerp in de
media. De Nederlandse Rijksoverheid voert een regierol en werkt
samen met allerlei organisaties om besmettingen te voorkomen en de
gevolgen van het nieuwe virus te beperken.
Ten gevolge van de uitbraak van het coronavirus in Nederland zijn door
het kabinet diep ingrijpende maatregelen genomen voor de
volksgezondheid. Deze maatregelen hebben geleid tot:
•
•

•

Rol organisatie

Veel media-aandacht: de persconferenties van Rutte en de
Jonge waren de best bekeken programma’s ooit;
Veel discussie en protest over de 1,5-meter-samenleving, de
effecten op de economie, de effecten voor kwetsbare
personen, privacyregels bij de ontwikkeling van de corona-app,
het dringend advies voor het gebruik van mondkapjes,
enzovoort;
Een langzaam intensiverend debat over het functioneren van
het kabinet en de overheid in deze crisis.

Voor AZ omvat de hotspot:
• De aanloop naar en rond de coronacrisis;
• De op- en afschaling van crisismaatregelen, die erop gericht zijn
de gevolgen van de crisis zoveel mogelijk in te perken,
waaronder:
o de lockdowns in Nederland met een grote impact op
het maatschappelijk leven;
o de verschillende golven van de pandemie (1e, 2e en 3e
golf) en de hierin genomen maatregelen;
• De afstemming met de betrokken ministers;
• Het voorbereiden van de persconferenties;
• Het verzorgen van de informatievoorziening richting burgers en
professionals, naast en samen met het RIVM;
• De nasleep van de coronacrisis. Bij de nasleep zijn de volgende
aspecten inbegrepen: de langetermijneffecten en -maatregelen
(1,5-meter-samenleving, mondkapjesplicht) wanneer dit leidt
tot maatschappelijk ingrijpende effecten.
De rol van AZ in deze crisis was en is veelomvattend: de minister-

5

president is verantwoordelijk voor de coördinatie van het algemeen
regeringsbeleid, de minister-president is voorzitter van de
ministerraad, de ministeriële Commissie COVID-19 (MCC-19) en overige
onderraden waar COVID-19 ter sprake kan komen. De ministerpresident overlegt ook met leden van het Outbreak Management Team
(OMT) in het Catshuis over de maatregelen in het kader van COVID-19.

Mogelijke andere
betrokken
(rijks)organisaties

Internationaal vertegenwoordigt de minister-president Nederland bij
overleggen met de Europese Raad.
AZ heeft te maken met:
• De andere ministeries;
• Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal;
• Andere betrokken partijen zoals OMT en veiligheidsregio’s.

6