Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 429

G-20

Nr. 20

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 december 2021
Op 30 en 31 oktober jl. vond de G20 top in Rome plaats, waaraan het
kabinet op uitnodiging van het Italiaanse G20-voorzitterschap heeft
deelgenomen. Het kabinet werd vertegenwoordigd door de MinisterPresident en de Minister van Financiën. Hare Majesteit de Koningin was in
haar hoedanigheid van Speciaal Pleitbezorger van de VN SecretarisGeneraal voor inclusieve financiering voor ontwikkeling aanwezig. De
Nederlandse inzet met betrekking tot de G20 dit jaar kwam uw Kamer
eerder toe.1
In deze brief wordt uw Kamer, mede namens de Minister-President,
geïnformeerd over de uitkomsten van de G20-top. De focus van het
Italiaanse G20-voorzitterschap lag op People, Planet, Prosperity, wat zich
bij de top vertaalde in veel aandacht voor Global Health en de COVID-19
respons, duurzaam economisch herstel, en klimaat, mede m.h.o.o. de
aansluitende COP26 bijeenkomst in Glasgow. In de aanloop naar en
tijdens de top is gebleken dat de vertegenwoordigers van de belangrijkste
economieën ter wereld, waaronder Nederland, het streven naar
veerkrachtig, verantwoordelijk en duurzaam economisch herstel na de
COVID-19 pandemie delen. De G20 vervult als overlegforum een nuttige
rol in het bespreken van de verschillende perspectieven die de grote
mondiale spelers hierbij hebben. In dat licht is het kabinet verheugd dat
de top heeft geresulteerd in overeenstemming over een gezamenlijke
verklaring die de volledige breedte van de G20-agenda bestrijkt. Deze
(Engelstalige) verklaring, de G20 Leaders’ Declaration, is bij deze brief
gevoegd2. Naast de gezamenlijke verklaring als concrete uitkomst wordt
hieronder per thema ingegaan op de belangrijkste resultaten en het
voortraject.

1
2

kst-32429-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 32 429, nr. 17.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 429, nr. 20

1

Financiën/gezondheid
De G20 benadrukte het belang van het gezamenlijk en gecoördineerd
optreden tegen de COVID-19-crisis, waarbij voldoende aandacht moet zijn
voor het divergente herstel van landen. In de discussies heeft het kabinet
gepleit voor het geleidelijk uitfaseren van generieke steunmaatregelen in
ontwikkelende economieën indien het herstel en de epidemiologische
omstandigheden dit toelaten, ook om risico’s op oververhitting van de
economie te voorkomen. Daarnaast heeft het kabinet opgeroepen tot
leiderschap van de G20 bij pandemic preparedness and response en
mondiale toegang tot noodzakelijke vaccins, diagnostica en therapeutica.
Daarbij heeft het kabinet de oprichting van een G20 Joint Finance-Health
Task Force gesteund om te zorgen voor adequate financiering van
pandemiepreventie, paraatheid en respons.
De G20 verwelkomde het akkoord dat is bereikt over een nieuw raamwerk
voor de internationale belastingheffing, inclusief afspraken over een
wereldwijd minimumniveau van belastingheffing bij multinationals.
Daarmee is een belangrijke stap gezet richting een moderner internationaal belastingsysteem en een wereldwijde minimumbelasting.3
Daarnaast onderschreef de G20 dat koolstofbeprijzing een rol kan spelen
in het beleid van landen om broeikasgassen te mitigeren.
T.a.v. het steunen van kwetsbare landen, zoals lage-inkomenslanden en
opkomende economieën is de nieuwe algemene allocatie van bijzondere
trekkingsrechten (Special Drawing Rights, SDR’s) door het IMF besproken,
waarmee het equivalent van 650 miljard USD aan extra reserves
wereldwijd beschikbaar wordt gesteld. Om ervoor te zorgen dat SDR’s
terechtkomen bij kwetsbare opkomende economieën en
lage-inkomenslanden hebben verschillende landen een toezegging
gedaan op vrijwillige basis SDR’s door te lenen aan de loan account van
de Poverty Reduction and Growth Trust (PRGT). Middels de PRGT
verstrekt het IMF leningen aan lage-inkomenslanden op concessionele
voorwaarden. Het kabinet heeft toegezegd 300 mln SDRs (wat
overeenkomt met 365 mln EUR) te zullen doorlenen aan dit fonds4.
Aanvullend riepen de G20 op tot de oprichting van een nieuw Resilience
and Sustainability Trust (RST). Dit fonds is bedoeld voor lange termijn
financiering aan landen die hervormingen doorvoeren om risico’s van
onder meer klimaatverandering en pandemieën te mitigeren en tevens
stabiliteit van de betalingsbalans in de toekomst te borgen.
Handel en investeringen
Het kabinet is tevreden met het relatief ambitieuze statement van de
Handelsminister in aanloop naar 12de WTO Ministerial Conference
(MC12). De G20 onderstreept het belang van een wereldwijd op regels
gebaseerd handelssysteem, waarin de WTO een centrale rol speelt en
protectionisme dient te worden tegengegaan. Het kabinet heeft het accent
gelegd op de noodzaak van concrete uitkomsten voor de WTO MC-12 op
het gebied van handel en gezondheid en visserijsubsidies. Het kabinet
heeft langs de lijn van de motie Piri 17 juni jl.5 elementen bepleit waaruit
een gezamenlijke aanpak bij huidige en toekomstige gezondheidscrises
zou moeten bestaan. Ook is het belang benadrukt dat de G20 landen een
verantwoordelijkheid hebben in het verder brengen van de WTO agenda
op het gebied van handel en milieu. Het kabinet is positief over de
3

Kamerstuk 25 087, nr. 284.
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1791.
5
Motie van het lid Piri c.s. over het vrijgeven van patenten op coronavaccins, 17 juni 2021,
Kamerstuk 33 653, nr. 21.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 429, nr. 20

2

overeenkomst tussen de EU en de VS die tijdens de top tot stand kwam
om besprekingen te starten over een wereldwijde regeling inzake
duurzaam staal en aluminium en om handelsgeschillen over staal en
aluminium op te schorten.
Klimaat en energie
Met de COP26 in zicht was er veel aandacht voor klimaat en energie in de
G20 discussies. Het kabinet heeft het belang van ambitieuze afspraken op
deze onderwerpen onderstreept, in het bijzonder het doel om de
opwarming van de aarde te beperken tot 1,5°C ten opzichte van het
pre-industriële niveau, het stellen van scherpe (netto nul uitstoot) lange
termijn doelen en het indienen van ambitieuze Nationally Determined
Contributions (NDC’s) in lijn met deze netto nul doelen door alle G20
landen voorafgaand aan de COP26. Daarbij heeft het kabinet er voor
gepleit om de discussie over klimaatambities te verbinden met mondiaal
groen herstel en heeft het kabinet de belangrijke rol van de multilaterale
financiële instellingen hierin onderstreept. Het kabinet heeft er verder
voor gepleit om de energietransitie op een efficiënte en kosteneffectieve
manier in lijn te brengen met de mondiale klimaatdoelstellingen en
specifiek ingezet op het uitfaseren van steenkolen.
Klimaat bleek een splijtzwam in de onderhandelingen, met een complex
krachtenveld van landen die samen ca. 80% van de mondiale emissies en
85% van het wereldwijde BBP beslaan. De fossiele afhankelijkheid in veel
economieën van G20 landen is groot, waardoor toezeggingen van
emissiereducties in lijn met Parijs nog een stap te ver leken. Het kabinet
verwelkomt dan ook de erkenning van de G20 dat het doel om de
opwarming van de aarde te beperken tot 1,5°C ten opzichte van het
pre-industriële niveau, zinvolle en doeltreffende actie en inzet van alle
landen vereist, rekening houdend met verschillende benaderingen. Ook is
het kabinet positief over de toezegging van de G20 om voortgang te
boeken op acties op het gebied van mitigatie, adaptatie en financiering,
evenals de erkenning dat het cruciaal is om uiterlijk of rond het midden
van de eeuw wereldwijd broeikasgasneutraliteit of koolstofneutraliteit te
bereiken door netto nul uitstoot. Het kabinet betreurt dat het niet is gelukt
om afspraken te maken over het uitfaseren van bestaande kolencentrales,
maar is positief over het besluit van de G20 landen om voor het einde van
2021 te stoppen met publieke financiering van nieuwe kolencentrales in
het buitenland, en de verdere actie die de G20 landen toezeggen dit
decennium te zullen ondernemen om hun NDC’s voor 2030 te formuleren,
uit te voeren, bij te werken en, waar nodig, te verhogen.
Milieu
Het kabinet heeft het Italiaanse G20 voorzitterschap gesteund in de drie
centrale thema’s met betrekking tot milieu te weten 1) bescherming en
herstel van ecosystemen, 2) steunen van resource efficiency en implementeren van circulaire economie, 3) uitwerken van financiële instrumenten ten behoeve van SDG 14 (leven in water), SDG15 (leven op het
land). Daarbij heeft het kabinet het belang van circulaire economie
onderstreept. Het kabinet is dan ook positief over de maatregelen van de
G20 om het biodiversiteitsverlies uiterlijk in 2030 een halt toe te roepen en
om te buigen. Ook verwelkomt het kabinet het streven van de G20 om ten
minste 30% van het wereldwijde landoppervlak en ten minste 30% van de
mondiale oceanen en zeeën uiterlijk in 2030 in stand te houden of te
beschermen, alsmede de G20 inspanningen om duurzame consumptie en
productie en vermindering van emissies te bereiken mede door
toepassing van een circulaire economie aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 429, nr. 20

3

Werkgelegenheid
Het kabinet heeft in lijn met de inzet voor de G20 dit jaar steun uitgesproken voor de door Italië geagendeerde thema’s gendergelijkheid,
sociale bescherming en digitalisering op de arbeidsmarkt. De G20 stelt dat
het van belang is om de (technologische) ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in goede banen te leiden en om kennis uit te wisselen over de
verschillende uitdagingen die de arbeidsmarkt kent. Het gaat hier
bijvoorbeeld om de noodzaak van fatsoenlijke werkomstandigheden voor
platformwerkers en het stimuleren van een leven lang leren. Nederland
heeft zich ingezet voor het specifiek benoemen van deze elementen in de
slotverklaring.
Onderwijs
De G20 ziet toegang tot onderwijs als een mensenrecht en een cruciaal
instrument voor inclusief en duurzaam economisch herstel. De G20
committeert zich conform de inzet van het kabinet aan toegang tot
kwalitatief goed onderwijs voor iedereen, met bijzondere aandacht voor
vrouwen en meisjes en kwetsbare studenten en scholieren. Daarnaast zet
de G20 in op het meer inclusief, aanpasbaar en veerkrachtig maken van
onderwijssystemen. Ook moet er een betere coördinatie komen tussen
onderwijs, arbeidsmarkt en sociaal beleid om de transitie van het
onderwijs naar een goede baan te verbeteren, o.a. door leven lang
ontwikkelen. De G20 erkent dat onderwijs een belangrijke rol heeft voor
duurzame ontwikkeling om jongeren de noodzakelijke vaardigheden mee
te geven voor het aanpakken van mondiale uitdagingen.
Gendergelijkheid
De G20 herbevestigt de inzet op het gebied van gendergelijkheid en
benadrukt de cruciale rol van leiderschap en empowerment van vrouwen
en meisjes voor inclusieve en duurzame ontwikkeling. De G20 zet zich in
voor gelijke toegang tot onderwijs en kansen, inclusief STEM-sectoren
(Science, Technology, Engineering and Mathematics), de bevordering van
ondernemerschap en leiderschap van vrouwen, het uitbannen van
gendergerelateerd geweld, het uitbannen van genderstereotypen en de
ongelijke verdeling van onbetaalde zorg en huishoudelijk werk. De G20
committeert zich aan een snelle verbetering van de kwaliteit en kwantiteit
van werkgelegenheid voor vrouwen, met bijzondere aandacht voor het
terugdringen van de loonkloof. De G20-landen blijven hun voortgang in
dit kader delen en vragen de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) en de
OESO om daarover jaarlijks te rapporteren. Ook zullen zij concrete
maatregelen voor de systemische en dwarsdoorsnijdende aanpak van
gendergelijkheid in hun nationale beleid blijven verbeteren, inclusief
adequate instrumenten voor implementatie, en samen met de academische wereld, het maatschappelijk middenveld en de private sector
werken aan de empowerment van vrouwen. De G20 steunt het organiseren van een conferentie hierover onder de aankomende
G20-voorzitterschappen. Ook verwelkomt de G20 het werk van de
EMPOWER Alliance. Deze uitkomsten zijn in lijn met de inzet van het
kabinet.
Landbouw en voedselzekerheid
Het Italiaanse G20 voorzitterschap heeft actief ingezet op voedselzekerheid, met als resultaat de G20 Matera Declaration on Food Security,
Nutrition and Food Systems van 29 juni jl. De G20 draagt ook bij aan de
follow-up van de UN Food Systems Summit. Het kabinet ziet de mechanismen die voortkomen uit die follow-up (National Pathways van landen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 429, nr. 20

4

een coordination hub geleid door FAO/IFAD/WFP en diverse internationale
coalities) als belangrijkste mechanismen voor mondiale actie-coördinatie
op gebied van voedselzekerheid. Het kabinet heeft in de discussies over
de G20 landbouwministers verklaring van 16-17 september jl. zich sterk
gemaakt voor verduurzaming van het landbouwsysteem en daarbij het
belang van een voedselsysteembenadering en de versterking van de
science-policy interface benadrukt.
Ontwikkelingssamenwerking
De G20-landen herbevestigden, conform het kabinetsbeleid, de inzet om
de implementatie van de SDG’s te versnellen en om een duurzaam,
inclusief en veerkrachtig herstel over de hele wereld te ondersteunen,
waarbij het belang van nationale strategieën en eigenaarschap,
empowerment van vrouwen en jongeren, duurzame productie en
verantwoorde consumptiepatronen, en toegang tot betaalbare,
betrouwbare, duurzame en moderne energie werden benadrukt. De G20
zeiden hun inzet te versterken om het G20 Action Plan on the 2030
Agenda uit te voeren, alsook steun te geven voor de COVID-19 Response
and Recovery, met bijzondere aandacht voor de meest kwetsbare landen.
De G20 verwelkomde de geboekte vooruitgang en herhaalden hun
voortdurende steun aan Afrikaanse landen, met name via het
G20-initiatief ter ondersteuning van de industrialisatie in Afrika en in de
minst ontwikkelde landen (LDC’s), het G20 Africa Partnership, het
Compact with Africa en andere relevante initiatieven.
De G20 riepen op tot vorderingen bij de lopende onderhandelingen over
het Common Framework voor schuldenherstructurering. Voorts
benadrukte de G20 het belang van schuldentransparantie en zeiden ze uit
te kijken naar het voorstel van het IMF en de Wereldbankgroep voor een
proces om de kwaliteit en consistentie van schuldgegevens te versterken
en de openbaarmaking van schulden te verbeteren. De G20 verwelkomde
de vooruitgang die is geboekt in het kader van het G20 Debt Service
Suspension Initiative (DSSI), dat ook is goedgekeurd door de Club van
Parijs. Voorlopige schattingen wijzen op een uitstel van de totale
schuldendienst van ten minste 12,7 miljard USD in het kader van dit
initiatief tussen mei 2020 en december 2021, waarvan 50 landen
profiteren.
Anti-corruptie
In lijn met de Nederlandse inzet, verklaarde de G20 maatregelen te zullen
nemen die zorgen voor adequate, nauwkeurige en actuele informatie om
de internationale en binnenlandse transparantie over uiteindelijke
belanghebbenden te verbeteren, in overeenstemming met de Financial
Action Task Force aanbevelingen. De G20 herhaalde zijn inzet op
nultolerantie van corruptie in publieke en private sectoren en nam het
actieplan voor corruptiebestrijding 2022–2024 aan. Daarin wordt een
holistische aanpak bepleit waarbij ook andere belanghebbenden, zoals de
academische wereld, het maatschappelijk middenveld en de media
worden betrokken. De G20 sprak steun uit voor het bestrijden van nieuwe
en geavanceerde vormen van corruptie en onderschreef de «G20
High-Level Principles on Corruption related to Organized Crime, on
Tackling Corruption in Sport, and on Preventing and Combating
Corruption in Emergencies». De G20 zei tenslotte toe om aantoonbare
inzet te tonen om, in het kader van het actieplan, informatie te delen over
maatregelen om internationale omkoping strafbaar te maken, in lijn met
artikel 16 van UNCAC, met het oog op uiteindelijke toetreding van alle
G20-landen tot de OECD Anti-Bribery Convention.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 429, nr. 20

5

Digitale economie/Hoger onderwijs/Onderzoek
Het kabinet steunde de inzet van het Italiaanse G20-voorzitterschap op een
betere aansluiting van de academische wereld op de digitale transitie. De
G20 erkende het belang van beleid om een faciliterende, inclusieve, open,
eerlijke en niet-discriminerende digitale economie te creëren die de
toepassing van nieuwe technologieën bevordert, bedrijven en ondernemers in staat stelt te gedijen, het potentieel van data voor ontwikkeling
benut en consumenten beschermt en mondiger maakt, terwijl de
uitdagingen op het gebied van privacy, gegevensbescherming, (cyber)veiligheid en intellectuele eigendomsrechten worden aangepakt. De G20 is
zich bewust van de voordelen van betrouwbare en mensgerichte AI en wil
voortgang boeken bij de implementatie van de G20 principes voor
kunstmatige intelligentie, rekening houdend met de specifieke behoeften
van het MKB en start-ups om concurrentie en innovatie aan te moedigen,
evenals diversiteit en inclusie, en het belang van internationale samenwerking om onderzoek, ontwikkeling en toepassing van AI te bevorderen.
Cultuur
In lijn met de Nederlandse inzet, bracht de G20 in herinnering dat cultuur
intrinsieke waarde heeft en onderstreepte daarbij de aanjagende rol die
cultuur en creatieve professionals en bedrijven spelen bij duurzame
ontwikkeling en het bevorderen van veerkracht en herstel van economie
en samenleving. In lijn met de Nederlandse inzet, werd het belang van
internationale inspanningen bij de bescherming van cultuur benadrukt,
waarbij een sleutelrol voor UNESCO is weggelegd. De G20 benadrukte de
noodzaak om werknemers, ook in de culturele sector, te ondersteunen bij
de toegang tot werk, sociale bescherming, digitalisering en steunmaatregelen voor bedrijven. De G20 onderstreepte het belang van het
beschermen van cultureel erfgoed, ook in conflict en rampensituaties,
conform de doelen uit VNVR resolutie 2347. Relevantie instituties in
G20-landen werden opgeroepen hun samenwerking op het gebied van
cultuur voort te zetten.
Toerisme
Voortbouwend op het werk dat in 2020 is gedaan, zeiden de G20 een snel,
veerkrachtig, inclusief en duurzaam herstel van de toerismesector te
blijven ondersteunen, aangezien toerisme een van de zwaarst getroffen
sectoren is door de pandemie. De G20 onderschreven de G20
Rome-richtlijnen voor de toekomst van toerisme en verbonden zich ertoe
actie te ondernemen om de doelstellingen ervan te verwezenlijken, met
name met betrekking tot veilige mobiliteit, en seamless travel,
duurzaamheid en digitalisering. De Ministers van Toerisme werden
gevraagd om hun samenwerking met de OESO, de UNWTO en andere
relevante internationale organisaties voort te zetten.
De tekst van de slotverklaring is de uitkomst van een op consensus gericht
proces en is dientengevolge een weerslag van verschillende perspectieven en ambitieniveaus van de G20-leden. De COVID-19 pandemie heeft
meer dan ooit laten zien dat alleen gemeenschappelijke oplossingen
werken voor de uitdagingen van vandaag. Internationale samenwerking
blijft tegelijkertijd onder druk staan. Naast het stabiliseren van de
wereldeconomie en de financiële markten, waar de G20 mee begon, bevat
de agenda anno 2021 tal van andere mondiale uitdagingen. Kwesties als
global health, handel, duurzame ontwikkeling, energiezekerheid en
klimaatverandering vragen om een wereldwijde gezamenlijke aanpak. De
G20 moest daarbij het goede voorbeeld geven, in het bijzonder in de
aanloop naar de COP26 in Glasgow. Nederland heeft zich, met gelijkge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 429, nr. 20

6

stemde landen in de G20, tot het uiterste ingespannen om de ambitie van
de G20 op voor ons belangrijke onderwerpen hoog te houden. Het kabinet
verwelkomt dan ook dat de G20, bestaande uit een groep zeer uiteenlopende landen, wederom op zoveel onderwerpen tot overeenstemming is
gekomen.
In dat licht is het kabinet verheugd dat het Indonesische G20 voorzitterschap, dat op 1 december jl. het stokje van Italië heeft overgenomen,
Nederland heeft uitgenodigd om in 2022 deel te nemen aan de G20 top
van regeringsleiders evenals alle ministeriële G20 bijeenkomsten en de
voorbereidende (ambtelijke) bijeenkomsten. Deze uitnodiging past ook
binnen de goede bilaterale betrekkingen tussen Indonesië en Nederland.
Indonesië heeft bij aanvang van het voorzitterschap een inhoudelijk
programma gepresenteerd. Het kabinet zal uw Kamer spoedig een
appreciatie van dit programma doen toekomen, die tevens zal dienen als
basis voor de Nederlandse inbreng tijdens de G20 bijeenkomsten
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.P.M. Knapen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 429, nr. 20

7