Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

33 118

Omgevingsrecht

Nr. 275

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 oktober 2023
Tijdens het commissiedebat Externe Veiligheid van 11 oktober jl. heb ik
naar aanleiding van vragen van het lid Haverkort (VVD) toegezegd uw
Kamer voorafgaand aan het commissiedebat Leefomgeving van
26 oktober a.s. te informeren over hoe de zorgen van het Interprovinciaal
Overleg (IPO) zullen worden weggenomen over de vraag (1) of er
voldoende financiële ondersteuning zal zijn voor de omgevingsdiensten,
en (2) of het milieubeleid voldoende wordt geüniformeerd, zodat
provincies voldoende ontzorgd worden.
Daarnaast reageer ik, zoals toegezegd tijdens het commissiedebat, op de
motie van het lid Van Esch c.s. die op 10 oktober is aangenomen
(Handelingen II 2023/24, nr. 10, Stemmingen), waarmee wordt verzocht
om bevoegde gezagen meer instrumenten te geven om maatregelen te
nemen tegen bedrijven en bedrijfsprocessen om de gezondheid van
omwonenden en werknemers beter te beschermen1.
Financiering omgevingsdiensten
Tijdens het commissiedebat Externe Veiligheid van 11 oktober jl. heb ik
toegezegd uw Kamer te informeren over hoe de zorgen worden weggenomen over de vraag of er voldoende financiële ondersteuning zal zijn
voor de omgevingsdiensten. Tijdens de technische briefing van
28 september jl. zijn zorgen geuit over het gebrek aan financieel
commitment voor het budget van de omgevingsdiensten.
Op dit moment worden de omgevingsdiensten hoofdzakelijk gefinancierd
door de provincies en gemeenten die opdrachtgever en eigenaar zijn van
de omgevingsdiensten. De rijksoverheid keert via een algemene uitkering
in het gemeente- en provinciefonds middelen uit voor dekking van de

1

kst-33118-275
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 33 118, nr. 262.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 118, nr. 275

1

kosten van de bevoegde gezagen. Het is aan de provincies en gemeenten
hiervan voldoende middelen vrij te maken voor de omgevingsdiensten.
Daarnaast zet ik de beschikbare coalitieakkoordgelden in voor overkoepelende zaken in het VTH-stelsel die voor alle omgevingsdiensten bedoeld
zijn.
De commissie van Aartsen heeft geconstateerd dat in de praktijk
verschillend wordt omgegaan met de financiering van de omgevingsdiensten. De hoofdconclusie van de commissie is dat het VTH-stelsel
wordt gekenmerkt door fragmentatie en vrijblijvendheid en dat daardoor
vermijdbare schade ontstaat. Omgevingsdiensten zijn «onvoldoende
robuust om vanuit professionele distantie hun rol te kunnen spelen»,
waarbij de negatieve effecten van outputfinanciering op handhaving,
kennisontwikkeling en deskundigheidsbevordering een belangrijke rol
spelen.
In opvolging van de aanbevelingen van de commissie van Aartsen wordt
binnen het Interbestuurlijk Programma versterking Vergunningverlening,
Toezicht en Handhaving (IBP VTH) gewerkt aan een financieringssystematiek, die moet gaan bijdragen aan de robuuste taakuitvoering van de
omgevingsdiensten. De bestuurlijk vastgestelde robuustheidscriteria en
bijbehorende kritieke prestatieindicatoren (kpi’s) waarover ik uw Kamer op
4 juli heb geïnformeerd in de voortgangsrapportage, dienen hiervoor als
input.2 In deze robuustheidscriteria en kpi’s zijn o.a. minimale financiële
vereisten vastgesteld zoals een minimale omvang van € 16,5 miljoen, een
minimaal budget voor innovatie en een minimaal budget voor opleidingen. Daarnaast wordt gekeken naar de mogelijkheden voor verankering van deze systematiek.
Het Interbestuurlijk Programma Versterking VTH heeft een eerste
contourennota financieringssystematiek omgevingsdiensten opgesteld.
Deze financieringssystematiek gaat het geheel van methoden, regels en
afspraken omvatten die worden gebruikt om de financiële middelen toe te
wijzen, te beheren en te verdelen. In de eerste contourennota worden
verschillende voorstellen gedaan voor een stabiele financiering voor de
robuuste taakuitvoering van de omgevingsdiensten. De contourennota ligt
momenteel voor bij alle betrokken partijen voor een ambtelijke consultatie. In het eerste kwartaal 2024 wordt de financieringssystematiek voor
een bestuurlijke consultatie voorgelegd aan het Bestuurlijk Overleg IBP
VTH. Zodra het bestuurlijk overleg hiermee instemt, zal iedere partij zijn
verantwoordelijkheid moeten nemen en gaan werken conform de
vastgestelde financieringssystematiek.
Voor de robuustheidscriteria en de bijbehorende kritieke prestatieindicatoren die als basis dienen voor de financieringssystematiek ben ik
momenteel de mogelijkheden aan het bekijken voor vastlegging in weten regelgeving.
Uniformiteit in milieubeleid
Door het lid Haverkort (VVD) is gevraagd op welke wijze voor meer
uniformiteit in het milieubeleid wordt gezorgd. Als stelselverantwoordelijke ben ik verantwoordelijk voor het stelsel Vergunningverlening,
Toezicht en Handhaving (VTH) milieu. De (lokale) uitvoering van het
milieubeleid vindt plaats binnen het kader van het nationale milieubeleid
en -regelgeving. Binnen het stelsel zijn de provincies en gemeenten
bevoegd gezag voor de aangewezen milieutaken. Een deel van deze taken,
2

Kamerstuk 22 343 en 28 663, nr. 360.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 118, nr. 275

2

de zogenaamde basistaken, moet verplicht worden uitgevoerd door
omgevingsdiensten namens het bevoegd gezag. De wijze waarop het
stelsel (gedecentraliseerde uitvoering) is ingericht, heeft als gevolg dat er
lokaal verschillen ontstaan. Het bevoegd gezag is verantwoordelijk voor
de uitvoering van deze taken en stelt zelf eisen aan de kwaliteit van de
uitvoering van deze taken. In het Interbestuurlijk Programma Versterking
VTH (pijler 1) wordt gewerkt aan het opstellen van een herziene set
landelijke uniforme kwaliteitscriteria, waarmee uniformering wordt
versterkt. Binnen dezelfde pijler zijn ook robuustheidscriteria opgesteld
met een bredere werking, die eveneens gaan bijdragen aan meer
uniformiteit binnen het stelsel. Kwaliteitscriteria maken hier onderdeel
van uit, maar o.a. ook eisen aan de omvang van een omgevingsdienst. In
het Interbestuurlijk Programma Versterking VTH wordt ook gewerkt aan
onderwerpen met als doel meer uniformiteit in de uitvoering. Zo wordt
gewerkt aan het versterken van de informatievoorziening en de datakwaliteit (pijler 3). Ook wordt gewerkt aan een landelijk modelmandaat dat kan
worden gehanteerd door bevoegde gezagen, en er wordt gewerkt aan een
format voor regionale plannen dat landelijk toegepast zal gaan worden
(pijler 5). Dit betreft onder andere het format voor de probleem- en
risicoanalyse en het meerjarenprogramma.
Motie van het lid Van Esch c.s. inzake verzoek om meer instrumenten voor
bevoegde gezagen
In de motie van het lid Van Esch c.s. (Kamerstuk 33 118, nr. 262) wordt
verzocht om bevoegde gezagen meer instrumenten te geven zodat zij
maatregelen kunnen nemen tegen bedrijven en bedrijfsprocessen, om de
gezondheid van omwonenden en werknemers beter te beschermen.
Het huidig instrumentarium en het toekomstig instrumentarium onder de
Omgevingswet bieden mogelijkheden om gezondheidseffecten expliciet
mee te wegen in de besluitvorming. In het kader van de Kabinetsreactie
op het Ovv rapport «Industrie en omwonenden», die op 10 oktober jl. naar
Uw Kamer is gestuurd3, is een actieagenda aangekondigd die ik u voor
het eind van het jaar zal toezenden. Hiermee zal onder andere de
verankering van gezondheid in de bestaande praktijk verder worden
uitgewerkt samen met de bevoegde gezagen en de omgevingsdiensten.
Ook zullen problemen waar zij in de uitvoering tegenaan lopen, worden
geïnventariseerd en daarvoor oplossingen worden gezocht. Ik verwijs hier
ook naar het Interbestuurlijk Programma Vergunningverlening, Toezicht
en Handhaving (IBP VTH). De bescherming van werknemers wordt
geregeld in de Arbeidsomstandighedenregelgeving. Wel is het zo dat het
expliciet meewegen van gezondheidseffecten een positief effect kan
hebben voor de bescherming van werknemers.
Gezondheid moet volwaardig worden meegewogen in vergunningverlening, toezicht en handhaving. Ik ga hierover in gesprek met bevoegde
gezagen en omgevingsdiensten om in kaart te brengen welke eventuele
aanvullende, concrete maatregelen genomen moeten worden om
gezondheid een volwaardige plek te kunnen geven. Dit betreft onder
andere:
• Het onderzoeken van de mogelijkheden voor tijdelijke of voorwaardelijke vergunningen met eisen voor verbetering.
• De ruimte verkennen die bevoegde gezagen hebben om scherper te
vergunnen waarmee in voorkomende gevallen strenger maatwerk aan
bedrijven kan worden opgelegd.
• Een effectieve toepassing van de Best Beschikbare Technieken (BBT)
en het onderzoeken van de mogelijkheid om vooruitlopend op de
3

Kamerstuk 28 089, nr. 267.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 118, nr. 275

3

•
•
•
•

implementatie van de Richtlijn industriële emissies vast te leggen dat
voor bevoegde gezagen het uitgangspunt wordt: aan de onderkant van
de BBT-range vergunnen.
Onderzoeken of adviezen van de GGD een grotere rol kunnen krijgen
bij besluiten waarbij gezondheidsrisico’s een rol spelen.
De monitoringsverplichtingen rond gezondheid.
Onderzoek naar VTH of aanvullende juridische mogelijkheden rondom
verouderde installaties.
Het verbeteren van het luchtmeetnet voor emissies en immissies.

Ik ben in overleg met bevoegde gezagen en omgevingsdiensten over
knelpunten waar zij tegen aanlopen in de uitvoering bij vergunningverlening, toezicht en handhaving. Gezamenlijk wordt gezocht naar oplossingen. Een voorbeeld hiervan betreft de aanpak van tijdelijk verhoogde
emissies bij bedrijven.
Tot slot wijs ik nog op de regeling voor milieuschade die is neergelegd in
titel 17.2 van de Wet milieubeheer. Deze regeling is de implementatie van
de Europese richtlijn milieuaansprakelijkheid. Deze regeling verplicht een
bedrijf om elke haalbare maatregel te nemen om het ontstaan van
milieuschade (of de dreiging daarvan) te voorkomen, te beheersen of te
verhelpen. Op grond van deze bepalingen uit de Wet milieubeheer kan het
bevoegd gezag een bedrijf ambtshalve verplichten preventieve of
herstelmaatregelen te nemen. Belanghebbenden kunnen het bevoegd
gezag vragen een bedrijf te verplichten deze maatregelen te nemen. De
regeling kan nadrukkelijk ook worden toegepast in gevallen van
(dreigende) milieuschade veroorzaakt door vergunde activiteiten en
gevallen waar geen sprake is van een overtreding van wettelijke
voorschriften (risicoaansprakelijkheid). Mij zijn geen gevallen bekend
waarin van deze regeling gebruik is gemaakt. Er bestaat ook geen
jurisprudentie over de toepassing van deze regeling. Om die reden valt
niet met zekerheid te stellen in hoeverre deze regeling het bevoegd gezag
(voldoende) handvatten geeft om in aanvulling op het vergunningenspoor
op te treden tegen lozingen en emissies van schadelijke stoffen, maar ik
zie dit wel als een mogelijkheid.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 118, nr. 275

4