Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

31 311

Zelfstandig ondernemerschap

Nr. 109

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 mei 2014
In de kabinetsbrief (Kamerstuk 31 311, nr. 107) van 23 april 2014 is
aangegeven dat ik met Zorgverzekeraars Nederland (ZN) de mogelijkheden onderzoek over het zo snel mogelijk (medio mei) openstellen van
de pilot voor het rechtstreeks contracteren van zzp-ers in de AWBZ door
zorgkantoren. Hiermee krijgen de circa 1.200 mensen, waarvan de
VAR-Wuo is ingetrokken of niet is verstrekt de mogelijkheid als
zelfstandige zorg te gaan verlenen.
Met deze brief informeer ik u over de ontwikkelingen op dit vlak en over
de stand van zaken van het in genoemde brief aangekondigde onderzoek
naar het verduurzamen van de arbeidsrelatie. In de bijlage1 zijn de
benodigde stappen uitgewerkt, die nodig zijn voor het openstellen van de
pilot.
Aanleiding voor de pilot
In de discussie met uw Kamer over de aanscherping van het pgb-beleid
kwam (in 2012) naar voren dat de reguliere thuiszorgorganisaties niet
altijd voldoende flexibel kunnen inspelen op de zorgvraag van de cliënt.
Het persoonsgebonden budget (pgb) bood hierin een alternatief, ook in
situaties waarin cliënten het pgb niet als eerste keuze hadden. Om te
bezien of binnen het regime van zorg-in-natura meer aan de flexibele
zorgvraag voldaan kan worden, is in de periode eind 2011- 2012 in twee
VGZ regio’s een pilot uitgevoerd. In de pilot contracteert het zorgkantoor
rechtstreeks zzp-ers. Deze pilot is met ingang van 2013 uitgebreid naar
andere zorgkantoorregio’s, kent nu 750 gecontracteerde zzp-ers en loopt
tot en met 2014. In de pilot wordt uitsluitend extramurale zorg geleverd,
bestaande uit verpleging en verzorging, al dan niet in combinatie met
begeleiding. De pilot wordt uitgevoerd binnen de vigerende fiscale
zorggerelateerde wet- en regelgeving.
1

kst-31311-109
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 109

1

Een belangrijke pijler binnen het stelsel van zorg-in-natura is de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de zorginkoper (het zorgkantoor) en de
zorgaanbieder. Op grond van de AWBZ en de Kwaliteitswet zorginstellingen zijn de zorgaanbieders eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van
de geleverde zorg. Ook in die situaties dat de zorgaanbieder zorg levert en
daar feitelijk zelfstandig zorgverleners of «onderaannemers» voor
contracteert. De zorgkantoren leggen deze verantwoordelijkheid vast in de
contracten met de zorgaanbieders. Op grond van deze verantwoordelijkheid komen de Belastingdienst en het UWV tot het oordeel dat de
relatie tussen zorgaanbieder en zorgverlener in principe tot een dienstbetrekking leidt, aangezien er sprake is van een gezagsverhouding. Daarvan
is ook sprake als de zorgverlener zodanig is gekwalificeerd voor de te
verrichten werkzaamheden dat de zorgaanbieder slechts minimaal gebruik
zal hoeven te maken van deze gezagsverhouding (Rechtbank Haarlem,
24/12/2010).
Openstellen van de pilot: impact en criteria
Zoals gemeld, ben ik afgelopen weken in gesprek getreden met Zorgverzekeraars Nederland om te bezien of de pilot voor circa 1.200 mensen, van
wie de VAR onlangs door de Belastingdienst is ingetrokken of in 2014
geen VAR is afgegeven, kan worden opengesteld.
Ik wil er echter wel op wijzen dat loondienst ook een reële optie moet
kunnen zijn. Vaak wordt gezegd dat een dienstbetrekking niet haalbaar is,
omdat werknemers te duur zijn. Los van het feit dat dit nooit een
argument kan zijn om schijnconstructies toe te staan, gaat dit ook voorbij
aan het feit dat ook binnen de arbeidsovereenkomst veel flexibiliteit
mogelijk is. Een andere belangrijke afweging daarbij is de continuïteit van
zorgverlening en zorgverleners voor de cliënt. De betreffende zorgaanbieders dienen vanuit dat oogpunt het (tijdelijk) in loondienst nemen van
zorgverleners zorgvuldig te overwegen. De zorgkantoren zullen bij de
contractbesprekingen de optie van in loondienst aan de orde stellen.
De gesprekken met Zorgverzekeraars Nederland en de zorgkantoren
hebben ertoe geleid dat de circa 1.200 betrokkenen de mogelijkheid
krijgen om deel te nemen aan de pilot. Dit is een omvangrijke uitbreiding,
zeker gezien het huidig aantal deelnemers in de pilot en de geringe
ervaring die zorgkantoren hiermee hebben kunnen opdoen. In totaal zijn
er gedurende 2011, 2012 en 2013 geleidelijk 750 zzp-ers ingestroomd. Alle
operationele processen zijn ingericht op bescheiden aantallen.
Openstellen betekent dus dat alle betrokken organisaties in korte tijd forse
inspanningen moeten leveren om dit mogelijk te maken.
De pilot is toegankelijk voor zzp-ers die zich kwalificeren en een ondernemersprofiel hebben. Zorgkantoren hanteren een «gelijk speelveld» voor
de zzp-ers die thans aan de pilot deelnemen en de zzp-ers die binnenkort
zullen instromen. De geschiktheidscriteria gelden voor alle zzp-ers in de
pilot.
Deelname aan de pilot betekent onder meer dat de zzp-er een BIGregistratie heeft, of een geldig keurmerk voor de thuiszorg (Kiwa). Van de
zzp-er wordt verwacht dat hij zelf de werving van cliënten op zich neemt
en zelf aanspreekbaar is op de geleverde kwaliteit van de zorg. Om de
continuïteit van zorg te garanderen dient de zzp-er te zorgen voor
achtervang, mocht hij om wat voor reden dan ook niet in staat zijn zelf
zorg te leveren. Tevens dient de zzp-er zijn administratieve verplichtingen
na te komen in het proces van «indicatie tot facturatie». Deze, en nog
andere zaken zoals de eigen verantwoordelijkheid voor (bij)scholing,
horen bij het ondernemersprofiel dat kenmerkend is voor de zzp-ers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 109

2

Pilot per direct open
Na zorgvuldige afstemming met ZN, de zorgkantoren, diverse andere
organisaties en de Belastingdienst is besloten de pilot per direct open te
stellen. Zodra deze brief is verstuurd, zal de Belastingdienst de betrokken
zzp-ers individueel aanschrijven en wijzen op de mogelijkheid van de
pilot. De betreffende zzp-er kan zich dan aanmelden bij het juiste
zorgkantoor. Vervolgens moet een aantal stappen worden doorlopen,
voordat daadwerkelijk gestart kan worden met het leveren van zorg. Het
betreft dan onder andere het aanvragen van een VAR, het aanvragen van
het kwaliteitskeurmerk, het aanvragen en verstrekken van een contract
tussen het zorgkantoor en zzp-er en het inregelen van de administratie
van de zzp-er. Ik heb vernomen van mijn collega van Financiën dat als bij
de aanvraag van de VAR wordt vermeld dat beoogd wordt deel te nemen
aan de pilot de Belastingdienst in beginsel binnen vijf werkdagen een
VAR-wuo zal afgeven. Het is sterk afhankelijk van de zzp-er zelf en het
aantal zzp-ers dat zich aanmeldt, hoe snel zorg daadwerkelijk geleverd kan
worden. Ik heb daarbij alle medewerking toegezegd gekregen van Kiwa,
de zorgkantoren, Vektis, Vecozo, de NZa, het CAK en DINZ om het proces
zo veel als mogelijk te faciliteren. Deze partijen geven mij aan dat als alle
circa 1.200 zzp-ers zich melden de eerste zzp-er rond 1 juli een contract
heeft en de laatste zzp-er uiterlijk op 1 september. De bijlage geeft
uitgebreid aan welke stappen worden doorlopen bij het openstellen van
de pilot.
Ik ben nog met ZN in overleg om bovengenoemd proces, waar mogelijk,
op onderdelen te versnellen en de doorstroming zo veel als mogelijk te
faciliteren.
Benodigd budget
Ik stel voor het openstellen van de pilot € 30 miljoen aan budget
beschikbaar, zodat het budget voor de contractering geen belemmering is.
De mogelijke inzet van deze middelen zal worden bezien bij de reactie van
het kabinet op het mei-advies van de NZa. Deze middelen kunnen worden
vrijgemaakt via een verschuiving van de contracteerruimte naar de
geoormerkte middelen voor zzp-ers.
Communicatie naar cliënten
Het leeuwendeel van de zzp-ers die een brief ontvangt van de Belastingdienst, zal voorheen actief zijn geweest via een bemiddelingsbureau.
Aannemelijk is dat de cliënt zich niet realiseert dat hij zorg ontvangt van
een zzp-er. Indien de zzp-er, waar de klant zorg van ontvangt, wordt
gecontracteerd in de pilot, kan de cliënt gevraagd worden om van
zorgaanbieder te veranderen. De cliënt wordt dan gevraagd van het
bemiddelingsbureau over te stappen naar de zzp-er.
Onderzoek duurzame arbeidsrelatie
Het kabinet vindt het van belang dat er wordt toegewerkt naar een
duurzaam systeem van arbeidsrelaties in de zorg dat in lijn is met wet- en
regelgeving en dat bijdraagt aan goede, betaalbare en toegankelijke zorg.
Daarom wordt nader onderzoek gedaan naar de gevolgen van het
contracteren van zzp-ers voor medewerkers, de (continuïteit en kwaliteit
van) zorgverlening aan cliënten, zorginstellingen en de financiële effecten.
Dit mede in het perspectief van de hervorming van de langdurige zorg en
de decentralisatie c.q. overheveling van delen van de huidige AWBZ naar
gemeenten respectievelijk zorgverzekeraars.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 109

3

Het onderzoek zal gebruik maken van de evaluerende quick scan van de
pilot, die onlangs is opgeleverd. Bij dit onderzoek zullen ook de brancheen cliëntorganisaties worden betrokken. Inmiddels zijn offertes
opgevraagd bij een aantal bureaus. Naar verwachting komt het resultaat
van het onderzoek rond de zomer beschikbaar.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 109

4