Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

783
Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de Minister van Financiën over de
stevige kritiek van de ESMA op kredietbeoordelaars (ingezonden 4 december
2013).
Antwoord van Minister Dijsselbloem (Financiën) (ontvangen 17 december
2013).
Vraag 1
Bent u bekend met het rapport van de European Securities and Markets
Authority (ESMA) over tekortkomingen in de werkwijze van kredietbeoordelaars?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
In hoeverre onderschrijft u de kritiek van de ESMA op kredietbeoordelaars ten
aanzien van de beperkte onafhankelijkheid, het te weinig vermijden van
tegenstrijdige belangen, het lekken van informatie over de rating van
staatsleningen, de vertraging in de publicatie van ratings en de soms
tekortschietende middelen die voor (staats)ratings worden ingezet?
Antwoord 2
Gezien de mogelijke effecten die wijzigingen in landenratings kunnen hebben
op de financiële markten, maar ook op de landen zelf en entiteiten binnen
deze landen, vind ik het zorgwekkend dat ESMA moet constateren dat er
tekortkomingen zijn in het proces van landenratings bij de drie grote
kredietbeoordelaars (Fitch, Moody’s, S&P). ESMA geeft ook aan dat dit
gevolgen kan hebben voor de kwaliteit, onafhankelijkheid en integriteit van
de ratings en de ratingprocessen. Dit zijn ernstige constateringen, mede
gezien het feit dat het fundamentele interne processen raakt die het hart
vormen van de werkzaamheden van deze bedrijven. De rapportage van ESMA
maakt ook duidelijk dat het goed is geweest dat in Europa in relatief korte tijd
de regels voor kredietbeoordelaars zijn verscherpt en versterkt. Deze regels

1

ah-tk-20132014-783
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

ESMA, 2013. Credit Rating Agencies (sovereign ratings investigation); ESMA’s assessment of
governance, conflicts of interest, resourcing adequacy and confidentiality controls.
ESMA/2013/1775

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

zien over de gehele linie op de onderwerpen waar ESMA tekortkomingen
heeft geconstateerd. Het is daarom van belang dat ESMA de voortgang blijft
volgen om er zeker van te zijn dat kredietbeoordelaars de gesignaleerde
punten oppakken. Soms blijkt dit al te zijn gedaan, maar in andere gevallen is
dit een proces dat nog loopt. Mocht blijken dat de problematiek niet
structureel verholpen wordt of kan worden door interventies van ESMA, dan
zal op termijn gekeken moeten worden in hoeverre de Europese Commissie
de regels verder dient aan te scherpen.
Vraag 3
Wat zijn volgens u de gevolgen van deze tekortkomingen voor de kwaliteit en
onafhankelijkheid van ratings door kredietbeoordelaars? Deelt u de mening
dat de waarde van ratings door deze tekortkomingen aan kracht inboet? Zo
ja, hoe beziet u de grote rol die ratings nog altijd vervullen bijvoorbeeld bij
de onderpandvereisten van centrale banken, waaronder de ECB?
Antwoord 3
ESMA doet geen uitspraak over de directe gevolgen voor de kwaliteit en
onafhankelijkheid van de ratings. Omdat er drie kredietbeoordelaars zijn
onderzocht (Fitch, Moody’s en S&P) waarbij tekortkomingen niet publiekelijk
aan specifieke partijen worden toegeschreven, is het moeilijk om hier een
oordeel over te vormen. Daarnaast geeft ESMA aan dat deze bevindingen niet
alleen relevant zijn voor de onderzochte partijen, maar ook voor de overige
22 geregistreerde kredietbeoordelaars en andere ratingprocessen die niet zijn
meegenomen in dit onderzoek. Bij andere ratingprocessen kan bijvoorbeeld
worden gedacht aan processen rondom het beoordelen van (gestructureerde)
financiële producten. Dit onderstreept eens temeer het belang van stevige
Europese regelgeving in combinatie met een sterke toezichthouder. Overigens
ben ik van mening dat beleggers hun beleggingsbeslissingen niet alleen op
ratings moeten baseren, maar ook op andere informatiebronnen. Daarnaast
benadrukt dit rapport voor mij het belang van het wereldwijde streven om de
afhankelijkheid van ratings in regelgeving te verminderen. Op Europees
niveau is dit streven vastgelegd in de CRA3 Verordening waarbij de streefdatum het jaar 2020 is.
Vraag 4
Hoe rijmt u voornoemd rapport met zowel de letter als geest van de in
augustus van dit jaar gepubliceerde CRA3-regulation van de ESMA, die onder
andere beoogt de timing van ratings te synchroniseren en aanbevelingen
doet op het gebied van bedrijfsmodellen, concurrentie en het voorkomen van
belangenverstrengeling?
Antwoord 4
Het is aan ESMA om te beoordelen in hoeverre er in strijd is gehandeld met
de Verordening inzake kredietbeoordelaars. Hierbij dient wel te worden
vermeld dat de tekortkomingen die ESMA constateert (mogelijk) in de periode
liggen voorafgaand aan de inwerkingtreding van het nieuwe pakket aan
maatregelen.
Vraag 5
Ratings spelen een grote rol in het risicobeleid en de kapitaalvereisten bij
banken; in hoeverre hebben geconstateerde gebreken in de werkwijze van
kredietbeoordelaars een effect op de toepassing van de gewogen kapitaalstandaarden door banken?
Antwoord 5
De directe rol van externe ratings bij het berekenen van de kapitaaleisen is, in
elk geval voor Nederlandse banken, op dit moment relatief beperkt en zal in
de toekomst waarschijnlijk nog verder worden teruggebracht.2 Voor minder
dan 10% van de bankactiva wordt de kapitaaleis direct bepaald door externe
ratings. Dit komt omdat de grootste Nederlandse banken voor het grootste
deel van hun balans gebruik maken van interne modellen voor het berekenen

2

Zie pagina’s 4–5 van de nota «risicogewogen kapitaaleisen en de rol van externe ratings.»
Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 83.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

van de risicogewogen kapitaaleisen en externe ratings spelen geen formele
rol bij het gebruik van deze interne modellen. Wel kunnen banken externe
ratings vergelijken met de uitkomsten van de eigen berekeningen, en kunnen
externe ratings een belangrijke indirecte rol spelen in het handelsboek van
banken. Inschattingen van risico’s in het handelsboek zijn namelijk doorgaans
gebaseerd op zichtbare prijzen voor financiële producten. Deze prijzen zijn op
hun beurt weer (deels) gebaseerd op externe ratings.
De door ESMA geconstateerde tekortkomingen kunnen de kwaliteit en de
onafhankelijkheid van (overheids)ratings afgegeven door kredietbeoordelaars
beïnvloeden. Ondanks de relatief beperkte rol van externe ratings bij het
berekenen van de kapitaaleisen bij banken, zou dit een goede risicoinschatting door banken van de blootstelling aan overheden kunnen beïnvloeden.
Het is daarom van groot belang dat de betreffende kredietbeoordelaars, daar
waar dat nog niet is gebeurd, aan de slag gaan met de aanwijzingen die ze
van ESMA hebben gekregen om de geconstateerde tekortkomingen te
verbeteren.
Vraag 6
Wat is ten aanzien van CRA3 de inzet van de Nederlandse vertegenwoordiger
geweest en wat zal bij toekomstige richtlijnen de inzet van de Nederlandse
vertegenwoordiger zijn in het zogenoemde «CRA technical committee» van
de ESMA?
Antwoord 6
De inzet bij de onderhandelingen over CRA3 is door mijn ambtsvoorganger
met uw Kamer gedeeld in het BNC-fiche over de Verordening Kredietbeoordelaars (Kamerstukken II, Vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1298) en is
besproken tijdens een algemeen overleg op 16 februari 2012.
Nederland is via de AFM vertegenwoordigd in het CRA technisch comité van
ESMA. Het technisch comité houdt zich op dit moment onder meer bezig met
het schrijven van de technische reguleringsnormen uit CRA3 en met het
advies voor equivalentieverklaringen van derde landen. Het CRA technisch
comité is voor de uitwerking van de technische reguleringsnormen gebonden
aan de in Europees verband gemaakte afspraken hierover binnen de CRA
Verordeningen. Daarnaast worden er in het technisch comité ervaringen
tussen toezichthouders gedeeld en krijgen de leden updates van de verschillende Europese gremia die zich met kredietbeoordelingen en -beoordelaars
bezighouden.
Vraag 7
Hoe beoordeelt u het gebrek aan concurrentie op de markt voor kredietbeoordelingen? Deelt u de zorgen over de kredietbeoordelaars, die een belangrijke
publieke functie vervullen zonder dat daar een navenante borging van
publieke belangen (bijvoorbeeld via regelgeving, toezicht en handhaving)
tegenover staat? Welke stappen wilt u nemen om dit te verbeteren?
Antwoord 7
Ik constateer dat deze markt wordt gedomineerd door een beperkt aantal
marktpartijen. De afspraken die ik in Europa heb gemaakt via het nieuwe
CRA3-pakket hebben onder andere tot doel om concurrentie op de markt van
kredietbeoordelingen te vergroten. CRA3 zou de toetreding van nieuwe
spelers tot de markt moeten vergemakkelijken en faciliteren. Gezien het
belang hiervan heeft de Europese Commissie zich via CRA3 eraan verbonden
om deze maand een rapportage op te leveren waarin de haalbaarheid van
een netwerk van kleine kredietbeoordelaars wordt besproken. Als de
komende jaren blijkt dat de huidige maatregelen om de concurrentie te
bevorderen onvoldoende effect hebben gehad, dan kan de Europese
Commissie met nieuwe regelgeving komen om dit proces verder te bevorderen.
Ik kan me overigens niet vinden in de stelling dat het publieke belang van
kredietbeoordelaars momenteel onvoldoende geborgd wordt. Dit rapport
toont juist aan dat er sprake is van daadkrachtig toezicht op deze partijen.
Kredietbeoordelaars die actief zijn in de EU staan sinds 2011 onder toezicht
van ESMA. Zij moeten een vergunning bij ESMA aanvragen, worden
daarvoor getoetst en staan vervolgens onder permanent toezicht. Ook voor
de handhaving zijn in de CRA2 Verordening effectieve maatregelen getroffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

Om hier uitvoering aan te geven heeft ESMA een aparte CRA-toezichtafdeling
opgezet. Bovendien heeft CRA3 het aantal vergrijpen waarvoor boetes
uitgedeeld kunnen worden uitgebreid. Overigens kon al in het uiterste geval
de vergunning worden ingetrokken. Het voorgaande laat zien dat er belangrijke stappen gezet zijn om de regels verder te versterken en het publieke
belang te borgen.
Tot slot zijn kredietbeoordelaars gehouden aan de IOSCO Code of Conduct
voor kredietbeoordelaars. Dit is een wereldwijde gedragscode voor kredietbeoordelaars op basis waarvan per jurisdictie regels zijn opgesteld. De Code of
Conduct wordt op dit moment herzien. Vanuit Nederland draagt de AFM bij
aan dit proces.
Vraag 8
Welke instantie treedt Europees dan wel (inter)nationaal op tegen het lekken
van informatie, belangenverstrengeling, het niet tijdig openbaar maken van
oordelen en tekortschietende kwaliteit? Op welke wijze kan de ESMA
optreden tegen kredietbeoordelaars die op genoemde punten tekortschieten?
Wie heeft de bevoegdheid om misstanden te verhelpen, boetes uit te delen
en indien nodig strafrechtelijk op te treden? Hoe wordt geborgd dat bij
eventuele misstanden tijdig wordt opgetreden? Wordt dit internationaal
gecoördineerd?
Antwoord 8
Reeds in de CRA1-Verordening zijn operationele vereisten en regels opgenomen voor rating analisten en andere personen die werkzaam zijn bij een
kredietbeoordelaar. Het is hun verboden informatie over ratings of mogelijke
toekomstige ratings van het ratingbureau openbaar te maken, behalve aan de
beoordeelde entiteit of de aan haar gelieerde derde. Ook mag een analist niet
meewerken aan een rating wanneer er sprake is van tegenstrijdige belangen.
De tijdigheid en juistheid van het proces om tot de rating te komen zijn
eveneens gereguleerd in de CRA-Verordening. ESMA houdt hier toezicht op
en kan waar nodig handhaven. Zij heeft daarvoor de benodigde instrumenten, waaronder boetes, tot haar beschikking gekregen in CRA2. Tot slot is het
verbod op marktmisbruik en het verspreiden van koersgevoelige informatie
onverkort op kredietbeoordelaars van toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4