Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2008–2009

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3577
Vragen van het lid Peters
(GroenLinks) aan de ministers van
Buitenlandse Zaken en voor
Ontwikkelingssamenwerking over de
vernietiging van Nederlandse en
Europese ontwikkelingsprojecten in
Gaza. (Ingezonden 24 maart 2009)
1
Hebt u kennisgenomen van de
Zembla documentaire «Geen geld
voor Gaza»?1 Wat is uw mening over
de berichten van de vernietiging door
Israël van ontwikkelingshulpprojecten
(gefinancierd door de Europese
Commissie en EU-lidstaten) in Gaza?
2
Kunt u een inventarisatie geven van
de door de Europese Commissie (EC)
en EU-lidstaten gefinancierde
projecten die zijn vernietigd door
Israël tijdens de Gaza-oorlog? Zo nee,
waarom niet?
3
Wat zijn de juridische mogelijkheden
die de EU heeft om Israël
aansprakelijk te stellen voor het
vernietigen van projecten die door de
EC en EU-lidstaten zijn gefinancierd?
4
Heeft de Nederlandse regering en/of
de EU garanties gevraagd van Israël
bij het doneren van hulpgelden
tijdens de «Conference in support of
the Palestinian Economy for the
Reconstruction of Gaza», op 2 maart

KVR37307
2009Z05428
0809tkkvr3577
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

jl., opdat wederopgebouwde
infrastructuur en andere projecten
niet worden belemmerd en/of
vernietigd door Israel? Zo ja, welke?
Zo nee, waarom niet?
5
Bent u bereid een onderzoek uit te
voeren naar de redenen dat slechts
95.000 van de anjers die met
Nederlands geld in Gaza worden
gekweekt konden worden uitgevoerd
naar Nederland en naar de
effectiviteit van het bestede OS-geld
aan dit project? Zo nee, waarom niet?
6
Kunt u een inventarisatie geven van
de humanitaire en commerciële
goederen die sinds het
staakt-het-vuren Gaza zijn
binnengekomen? Hoe verhouden
deze zich tot de noden die in Gaza
zijn?
7
Deelt u de analyse van John Ging,
hoofd van UN Relief and Works
Agency in Gaza, dat het beleid van de
internationale gemeenschap, inclusief
Nederland, ten aanzien van de
blokkade van Gaza niet constructief is
in het tegengaan van radicalisering
onder de Palestijnse bevolking?1 Kunt
u uw antwoord toelichten?
8
Bent u ermee bekend dat volgens een
VN-rapport minstens 45% van de
hulp voor Palestijnen naar de
Israëlische economie vloeit via

verschillende kanalen?2 Wat is
hierover uw oordeel?
9
Hoe gaat u ervoor zorgen dat de
ontwikkelings- en humanitaire hulp
bestemd voor Palestijnen ook
daadwerkelijk deze beoogde
doelgroep bereikt en niet wegvloeit
naar de Israëlische economie door
Israëlische bureaucratische
maatregelen, belemmeringen en/of
beperkingen op de
bewegingsvrijheid?
10
Deelt u de vrees van de Israëlische
econoom Shir Hever dat de huidige
blokkade van Gaza een model is voor
de toekomst van de Westelijke
Jordaanoever?2 Zo nee, waarom
niet?
11
Deelt u de opvatting dat hierdoor de
kans op een levensvatbare Palestijnse
staat, die voorwaarde is voor een
tweestatenoplossing, sterk wordt
verkleind? Zo nee, waarom niet?
1

Zembla, 8 maart 2009.
Zembla, 8 maart 2009, uitspraak van de
Israëlische econoom Shir Hever.

2

Antwoord
Antwoord van ministers Koenders
(Ontwikkelingssamenwerking) en
Verhagen (Buitenlandse Zaken)
(ontvangen 14 mei 2009)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

7535

1
Ik heb kennisgenomen van de
documentaire. Ik betreur de schade
die is toegebracht aan civiele
infrastructuur tijdens de Israëlische
militaire operatie in Gaza. Uiteraard
heeft Nederland bijzondere aandacht
voor de gevolgen van de Gaza-crisis
voor hulpprojecten die door
Nederland worden gefinancierd.
2
Nederland beschikt niet over de
informatie die nodig is om een
accuraat overzicht te geven van de
schade die is veroorzaakt aan
projecten die zijn gefinancierd door
de Europese Commissie en door de
afzonderlijke lidstaten.
Over de gevolgen van de militaire
operatie voor door Nederland
gefinancierde projecten in de
Gazastrook zal uw Kamer in een
separate brief nader worden
geïnformeerd.
3
Of er recht is op vergoeding van door
Israel veroorzaakte schade hangt
allereerst af van de vraag of die
schade het gevolg is van schending
van het oorlogsrecht. Als hiervan
sprake blijkt te zijn, kan slechts
degene wiens rechten zijn
geschonden schadevergoeding
vorderen. In beginsel zou dat de
Palestijnse Autoriteit kunnen zijn, en
niet Nederland of een andere EU
lidstaat die het betreffende project
heeft gefinancierd. Wat met
ontwikkelingssteun is gebouwd of
geproduceerd is doorgaans
eigendom van de Palestijnse
Autoriteit of van private Palestijnse
instellingen.
4
Tijdens de conferentie in Sharm Al
Sheikh heeft Nederland slechts
duidelijk gemaakt dat voor de
komende drie jaar €135 mln in de
planning is opgenomen voor steun
aan de Palestijnse Gebieden.
Nederland heeft geen extra hulp
toegezegd omdat eerst meer
garanties dienen te bestaan.
Voor Gaza ligt de nadruk nu op het
verschaffen van humanitaire hulp.
Daarnaast beziet de regering of
activiteiten opgestart kunnen worden
die tussen humanitaire hulp en
wederopbouw in liggen, zoals
projecten op het gebied van
werkgelegenheid, stimuleren van de
interne economie en urgent herstel
van publieke voorzieningen.

Zoals ook in antwoord op eerdere
vragen van de leden Wilders en de
Roon (nr. 080902040) is aangegeven,
is Nederland bereid de wederopbouw
van Gaza te ondersteunen zodra
afdoende garanties verkregen zijn
voor de duurzaamheid daarvan. Dat
betekent dat sprake moet zijn van een
permanent staakt-het-vuren tussen
Israël en Hamas, intra-Palestijnse
verzoening en gegarandeerde
toegang tot Gaza. Zolang op deze
punten geen vooruitgang wordt
geboekt, is het risico groot dat de
gedane investeringen inderdaad
tevergeefs zullen zijn.
Uiteraard zijn, naast Israel, ook
Hamas en de Palestijnse Autoriteit
verantwoordelijk voor het vervullen
van bovengenoemde
randvoorwaarden.
5
Sinds de vijandigheden in Gaza zijn
beëindigd zijn in totaal circa 700.000
bloemen geëxporteerd naar
Aalsmeer. Israel heeft, na Nederlands
aandringen, toegezegd de export van
alle bloemen die nog kunnen worden
geteeld te zullen toestaan, naar
verwachting zal de totale hoeveelheid
export voor dit seizoen daarmee op
rond de 800.000 bloemen uitkomen.
Dat is nog onvoldoende om winst te
genereren voor de Gazaanse boeren
maar de bloemen zijn van goede
kwaliteit en worden daarom tegen
hoge prijzen verkocht. Dit is van groot
belang voor het behoud van de
marktpositie van de boeren.
Daarnaast blijven
productievaardigheden en
marktkennis op peil.
De reden waarom niet nog meer
anjers konden worden geëxporteerd
is dat de Gazaanse grenzen tot voor
kort gesloten waren voor alle
commerciële uitvoer, waaronder de
producten van de door Nederland
gesteunde boeren. Daarom heeft
Nederland al voor aanvang van het
exportseizoen, dat van december tot
mei loopt, de Israëlische autoriteiten
benaderd ten einde de export van de
anjers te bevorderen.
De effectiviteit van de Nederlandse
steun aan de landbouwsector in Gaza
is door de aanvankelijke volledige
sluiting van de grenzen voor export
en door de Gaza-crisis verminderd.
Tegelijkertijd is de effectiviteit niet
enkel af te meten aan de hoeveelheid
bloemen die kan worden uitgevoerd
of de winst die door de betrokken

boeren wordt gemaakt. De
Nederlandse steun heeft bijgedragen
aan capaciteitsopbouw voor
coöperaties en individuele boeren
waardoor deze snel weer op eigen
benen zullen kunnen staan, als de
omstandigheden verbeteren.
Daarnaast hebben boeren hun bedrijf
kunnen voortzetten, ondanks de vele
tegenslagen waarmee ze werden
geconfronteerd. Hierdoor is
werkgelegenheid en inkomen voor
duizenden families gecreëerd. De
effectiviteit van de Nederlandse steun
wordt voortdurend nauwlettend
bewaakt waardoor ook op dit punt
aanvullend onderzoek niet bij zal
dragen aan de informatie die nu al
beschikbaar is.
6
Volgens het Office for the
Coordination of Humanitarian Affairs
van de VN (OCHA) zijn tussen 18
januari en 30 maart 3.824 trucks met
humanitaire goederen en 7.998 met
commerciële goederen toegelaten.
Dit is onvoldoende om tegemoet te
komen aan de basisbehoeften van de
bevolking. Volgens de VN zijn
dagelijks 500 vrachtwagens nodig om
de bevolking van adequate hulp te
voorzien.
7
Verdere verslechtering van de
levensomstandigheden in Gaza leidt
tot uitzichtloosheid en vergroot de
aantrekkingskracht van radicale
alternatieven als Hamas. Heropening
van grenzen voor zowel humanitaire
als economische goederen, met
inachtneming van Israëlische
veiligheidsbelangen, biedt de
bevolking van Gaza het noodzakelijke
perspectief. Nederland heeft daarom,
sinds het Israëlische besluit om Gaza
tot hostile territory te verklaren,
bilateraal en in EU-verband
voortdurend bij Israel aangedrongen
op opening van de grenzen. De
bloemen die door Nederlandse
bemiddeling uit Gaza worden
geëxporteerd zijn hiervan een
concreet resultaat.
8 t/m 11
Het percentage van 45 procent dat in
de Zembla uitzending over hulp aan
Gaza is genoemd, betrof een
schatting van de United Nations
Conference on Trade and
Development (UNCTAD) van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

7536

handelstekort van de Palestijnse
Gebieden met Israël, uitgedrukt als
percentage van het BNP van de
Palestijnse Gebieden. Volgens het
laatste rapport van de UNCTAD
schommelde dit in de jaren 1995 tot
2007 tussen de 36 en 43 procent. Dit
percentage zegt niet veel meer dan
wat een ieder bekend was: namelijk
dat de Palestijnen hun importen
grotendeels uit – of via – Israël
betrekken. De Israëlische economie
zal daardoor ook profiteren van hulp
aan de Palestijnse Gebieden.
Daartegen is op zich geen bezwaar.
Het is wel bezwaarlijk wanneer
goederen voor de Palestijnse
Gebieden zonder goede redenen
worden opgehouden in Israël en als
Israël daarvoor opslagkosten in
rekening brengt. Dit gebeurt nog te
vaak. Mede daarom dringt Nederland
voortdurend aan op opening van de
grenzen van Gaza en opheffing van
de transportbeperkingen op de
Westelijke Jordaanoever. Er moeten
zo min mogelijk barrières
opgeworpen worden voor de invoer
van hulpgoederen en voor de
ontwikkeling van de Palestijnse
economie.
Tegelijkertijd moeten donoren
doorgaan met projecten die erop
gericht zijn om de Palestijnse
economie te ontwikkelen. De
Palestijnen moeten meer kunnen
produceren en meer kunnen
exporteren, naar Israël en naar derde
markten, om op die manier hun
afhankelijkheid kleiner te maken, niet
alleen van donorfinanciering maar
ook van de Israëlische markt. Van
Israel mag worden verwacht dat het
de uitvoer van in de Palestijnse
Gebieden geproduceerde goederen
niet belemmert.
Dat is ook een belangrijk element van
het ontwikkelingsprogramma van de
Palestijnse Autoriteit – het Palestinian
Reform and Development Plan –
waaraan de donorgemeenschap en
dus ook Nederland zich hebben
gecommitteerd tijdens de Conferentie
van Parijs in 2007.
Het uiteindelijke doel is en blijft een
tweestatenoplossing die het een
levensvatbare Palestijnse staat en
Israël mogelijk maakt in veiligheid
naast elkaar te leven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

7537