Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 529

Gaswinning

Nr. 990

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 maart 2022
Met deze brief bied ik uw Kamer graag een aantal recent verschenen
rapportages aan over verschillende aspecten van de (gevolgen van de)
gaswinning in Groningen.
Jaarrapportage en eindrapportage Onafhankelijke Raadsman
Onlangs heeft de Onafhankelijke Raadsman (OR) voor de laatste keer zijn
jaarrapportage uitgebracht. Ook heeft hij een eindrapportage opgeleverd.
Per 1 januari jl. heeft de Raadsman zijn taken overgedragen aan de
Nationale ombudsman (NO). Ik ben de Raadsman zeer erkentelijk voor zijn
werk en voor het feit dat hij een stem heeft gegeven aan Groningers die
zich door de overheid onvoldoende gehoord voelden. Ik ben blij dat de
taken van de Raadsman nu bij de Nationale ombudsman in goede handen
zijn. U vindt beide rapportages van de Raadsman als bijlagen bij deze
brief1. Hiermee geef ik uitvoering aan de toezeggingen die zijn gedaan aan
het lid Nijboer tijdens het AO van 6 februari 2020 (Kamerstuk 33 529, nr.
741) over de toekomst van de OR en de toezegging die mijn ambtsvoorganger heeft gedaan in de brief bij het voorstel tot de wijziging van de
Tijdelijke wet Groningen over de werkwijze van de OR en de NO.2
De jaarrapportage van de OR beslaat de periode juli 2020 tot en met
oktober 2021. In deze periode ontving de Raadsman 250 meldingen van
bewoners uit het aardbevingsgebied. Hiervan gingen 96 meldingen over
de afhandeling van fysieke schade, 79 over de versterkingsoperatie en 68
over de waardedalingsregeling van het Instituut Mijnbouwschade
Groningen (IMG). De meeste klachten over de afhandeling van meldingen
van fysieke schade hadden betrekking op de lange afhandelingsduur en
het aangepaste beoordelingskader omtrent de causaliteit tussen schade
en aardbevingen. Bij de klachten over de waardedalingsregeling lag het
1
2

kst-33529-990
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 35 603, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 990

1

zwaartepunt bij het verschil in uitkomsten tussen de regeling van het IMG
en de eerdere regeling voor waardedaling van de NAM. De 79 klachten
over de versterkingsoperatie gingen vooral over de communicatie door de
Nationaal Coördinator Groningen (NCG) en de (beperkte) uitvoeringscapaciteit.
Elke klacht is er één te veel en ik neem signalen van mensen dat regels
voor hen niet werken, uitkomsten niet begrijpelijk zijn of dat zij vastlopen
in de uitvoering heel serieus. Zoals ik in mijn beleidsbrief van 7 februari jl.
heb geschreven, is het verbeteren van de uitvoering en de communicatie
met bewoners één van mijn prioriteiten voor de komende periode.3 Ik heb
ook aangegeven dat ik signalen van mensen over onbegrijpelijke
verschillen zorgvuldig bekijk en de Kamer voor de zomer zal informeren
welke mogelijkheden het kabinet ziet om onuitlegbare verschillen zoveel
mogelijk te beperken. Ook wordt inmiddels gewerkt aan een regeling om
verschillen in de toekenning van waardedalingsvergoedingen tussen de
NAM en het IMG te compenseren. Het vorige kabinet heeft hier € 25
miljoen voor vrijgemaakt.4 Ik blijf in gesprek met de Nationale
ombudsman over zijn aanbevelingen om bewoners centraal te stellen in
alle fasen van de schade- en hersteloperatie, en hen zo snel mogelijk
perspectief te bieden.
Onderzoek Gronings Perspectief
De maatregelen die het kabinet neemt om het vertrouwen van mensen in
het aardbevingsgebied te herstellen, moeten er ook aan bijdragen dat
mensen minder stress, onzekerheid en onmacht ervaren. Uit het
meerjarige onderzoek «Gronings Perspectief» van de Rijksuniversiteit
Groningen (RUG) naar de psychosociale effecten van de bevingen blijkt
dat niet zozeer de omvang van de schade of de versterkingswerkzaamheden, maar de afhandeling en doorlooptijd van invloed zijn op de fysieke
en mentale gezondheid van mensen. Op 25 januari jl. is de meest recente
rapportage verschenen, die u als bijlage bij deze brief vindt5.
De uitkomsten van het meest recente rapport vind ik verontrustend. Uit de
rapportage blijkt dat het welbevinden van inwoners van het aardbevingsgebied in het afgelopen jaar flink is gedaald. Ook het vertrouwen in de
overheid is sterk gedaald ten opzichte van eerdere metingen. Het rapport
bevestigt bovendien bevindingen uit eerdere rapporten dat de bewoners
vooral last hebben van de indirecte gevolgen van de aardbevingen: de
wijze waarop de schadeafhandeling en versterkingsoperatie georganiseerd zijn en worden uitgevoerd. De duur van afhandeling van schade is
bijvoorbeeld een betere voorspeller van de ervaren geestelijke
gezondheid van mensen dan de omvang van de schade.
Dit komt overeen met signalen van bewoners en vertegenwoordigers van
maatschappelijke organisaties die ik de afgelopen weken sprak. Ik neem
deze signalen heel serieus en zal de komende tijd minstens twee dagen
per maand mijn werk vanuit Groningen doen om van direct betrokkenen
terug te blijven horen waar zij tegenaan lopen en welke kansen voor
verbetering zij zien. Zoals ik in mijn beleidsbrief schreef, is het mijn
overtuiging dat mensen geen behoefte hebben aan nieuwe regels of
systemen, maar vooral aan een overheid die resultaten levert. Daarvoor is
het goed om met een frisse blik, met meer oog voor de menselijke maat,
te kijken naar de regels en de uitvoering hiervan. Ook de rapportage en
aanbevelingen van de Onafhankelijke Raadsman en de Nationale
3

Kamerstuk 33 529, nr. 948
2021Z20994
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 990

2

ombudsman in zijn rapport «Verscheurd Vertrouwen» bieden waardevolle
aanknopingspunten om bewoners in de uitvoering centraal te stellen.6
Jaarverslag Commissie Bijzondere Situaties
Naast de Onafhankelijke Raadsman heeft ook de Commissie Bijzondere
Situaties (CBS) een jaarverslag gepubliceerd. U vindt het jaarverslag als
bijlage bij deze brief7. De CBS is ingericht als vangnet voor mensen die
niet alleen met de gevolgen van de gaswinning hebben te maken, maar
ook met andere – vaak complexe, meervoudige – problematiek kampen,
zoals schulden of gezondheidsproblemen. Binnen de bestaande regels is
voor hen niet altijd een passende oplossing beschikbaar. Voor deze groep
voert de CBS de regeling Bijzondere Situaties uit. De hulp kan variëren
van het inschakelen van praktische ondersteuning tot het toekennen van
een financiële vergoeding.
In 2021 heeft de CBS zeven casussen in behandeling genomen. Dit is
wederom een daling ten opzichte van het voorgaande jaar. De CBS geeft
in het jaarverslag aan dat niet duidelijk is waardoor deze daling komt. Wel
geeft de CBS in het verslag aan dat de aanvragen die in 2021 zijn
binnengekomen grotendeels gesitueerd zijn aan de randen van het
aardbevingsgebied. Daaruit zou volgens de CBS de voorzichtige conclusie
kunnen worden getrokken dat in het episch centrum inmiddels het nodige
aan problematiek is opgepakt. Mogelijk heeft ook de komst van het
Interventieteam Vastgelopen Dossiers (IVD) een rol gespeeld bij het
teruggelopen aantal aanvragen. Mensen komen bij het IVD in beeld
voordat hun situatie zo schrijnend wordt dat de ondersteuning van de
CBS nodig is. De inzet van de CBS wordt dit voorjaar geëvalueerd. Daarbij
zal ook het dalende aantal aanvragen meegenomen worden. De resultaten
van deze evaluatie zal ik na de zomer met uw Kamer delen.
Voortgangsrapportage Interventieteam Vastgelopen Dossiers
Het Interventieteam Vastgelopen Dossiers is in juni 2021 aan de slag
gegaan om bewoners te helpen die vastlopen in de uitvoering van
verschillende instanties. Het Interventieteam staat onder onafhankelijk
voorzitterschap van Geert-Jan ten Brink. Hij is dijkgraaf in Aa en Hunze en
voormalig burgemeester van Slochteren. In het Interventieteam werken
het IMG en de NCG samen met gemeenten om bewoners te helpen die al
te lang wachten op een oplossing voor veelal complexe problematiek.
Gemeenten, de NCG en het IMG kunnen casussen aandragen die het
Interventieteam oppakt. Het team heeft een ruim mandaat en werkt met
een budget van € 50 miljoen vanuit de bestuurlijke afspraken die in
november 2020 tussen het Rijk en de regio zijn gesloten.
Recent heb ik de eerste tussentijds rapportage van het Interventieteam
ontvangen. Deze rapportage is als bijlage te vinden bij deze brief8.
Hiermee geef ik uitvoering aan de toezegging die de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uw Kamer op 25 juni jl. heeft
gedaan.9 De eerste rapportage van het interventieteam beslaat de periode
van 1 juni 2021 tot 1 december 2021. In deze relatief korte periode heeft
het Interventieteam vijf casussen tot een oplossing gebracht en 20
casussen in behandeling genomen. Daarnaast volgt het team nog eens 80
dossiers, waar een interventie wellicht nog nodig is. De komende periode
blijft het team werken om bewoners die vaak al lang wachten op een
6

Voor het rapport van de Nationale ombudsman, en de kabinetsreactie hierop, zie 2021Z20994.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
8
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
9
Kamerstuk 33 529, nr. 872
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 990

3

oplossing zo goed mogelijk te helpen. Ik zal de werkzaamheden van het
Interventieteam nauw blijven volgen en uw Kamer de volgende tussenrapportage toezenden. Deze rapportage verwacht ik in juni 2022 te
ontvangen.
Bewonersbeleving en communicatie
Het doel van het kabinet is dat uiteindelijk zo min mogelijk mensen de
inzet van het interventieteam nodig hebben. Immers, mensen hebben niet
gevraagd om schade of versterking en moeten zo min mogelijk te maken
hebben met instanties, loketten of procedures. Daarvoor zijn twee
elementen belangrijk: samenwerking tussen instanties en begrijpelijke,
tijdige en transparante communicatie. Zoals ik in mijn beleidsbrief
schreef, moet het uitgangspunt zijn:
1 huishouden, 1 plan, 1 aanspreekpunt. Daar voeg ik graag aan toe: 1
boodschap.
Om de bewonerscommunicatie te verbeteren, heeft adviesbureau KAW in
opdracht van de NCG onderzocht hoe bewoners in het versterkingstraject
meer duidelijkheid en regie kunnen ervaren. Goede communicatie is
hierbij het sleutelbegrip. Het rapport van KAW is vorige maand
verschenen. Mijn ambtsvoorgangers hebben uw Kamer toegezegd om dit
rapport toe te sturen.10
U vindt dit rapport daarom als bijlage bij deze brief11.
Het is evident dat de communicatie met bewoners over hun versterkingstraject moet verbeteren. Bewoners moeten nog te vaak te lang wachten
voordat zij duidelijkheid hebben of begrijpen de keuzes waarvoor ze
gesteld worden niet. Dat ligt niet aan deze mensen, maar heeft vooral te
maken met de hoeveelheid informatie die zij ontvangen en de manier
waarop deze wordt gepresenteerd. Ook vertelden medewerkers van Stut
en Steun aan mij dat mensen niet altijd de gevolgen van bepaalde keuzes
kunnen overzien. Stut en Steun helpt veel mensen om grip te krijgen op
procedures, maar kan het niet alleen. De communicatie moet dus beter,
toegankelijker en begrijpelijker. Daarbij is specifiek aandacht nodig voor
laaggeletterden en mensen die minder digitaal vaardig zijn. In mijn
gesprekken met alle betrokken partijen zal ik hier op blijven wijzen.
De onderzoekers van KAW stellen dat rust en stabiliteit in het overheidsbeleid belangrijke randvoorwaarden zijn voor betere, meer begrijpelijke
communicatie. Het rapport stelt een aantal concrete verbeteracties voor,
waaronder het aanbieden van een volledige startdocumentatie voor
bewoners, uitbreiding van het handelingsrepertoire van de bewonersbegeleiders en een vaste doorlooptijd met terugmeldingsplicht indien
termijnen niet gehaald worden. Ook wordt geadviseerd om een
bewonersadviesraad in te stellen om permanent te kunnen reflecteren op
de wijze waarop de NCG de versterkingsoperatie invult. Ik ben blij dat de
NCG de verdere uitwerking van deze aanbevelingen met prioriteit heeft
opgepakt. Ik zal uw Kamer over de voortgang daarvan in een later stadium
informeren.
Perspectief van bewoners in de versterking
Als bijlage bij deze brief ontvangt uw Kamer tevens een rapport van het
Kennisplatform Leefbaar en Kansrijk Groningen12. Dit platform is
gevraagd om advies uit te brengen naar aanleiding van de afspraak met
10

2021Z20994 en Kamerstuk 33 529, nr. 911.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
12
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 990

4

de regio om bewoners een rol te geven bij de evaluatie van de resultaten
van de bestuurlijke afspraken uit november 2020. Het Kennisplatform
heeft, als eerste stap, in kaart gebracht hoe de participatie van bewoners
in de versterkingsopgave verbeterd kan worden. Dat vind ik belangrijk,
want betrokkenheid van bewoners is een belangrijke voorwaarde voor het
herstel van vertrouwen.
Het rapport «Perspectief van bewoners in de versterking» onderscheidt
drie niveaus waarop bewonersparticipatie vorm kan krijgen, te weten het
individuele niveau, het straat/wijk/dorps niveau en het beleidsniveau
(zoals de bestuurlijke afspraken).13Deze niveaus zijn nauw met elkaar
verbonden: wanneer op het ene niveau participatie achterblijft, is de kans
groot dat participatie ook op een ander niveau stokt. Het Kennisplatform
signaleert dat de bewonersparticipatie in de loop der tijd is verslechterd
op het individuele niveau en het beleidsniveau. Op het beleidsniveau is de
bewonersparticipatie nu onvoldoende. Dit is een harde conclusie, die in
lijn is met de conclusies van het onderzoek Gronings Perspectief van de
RUG dat ik hierboven beschreef.14
Het Kennisplatform benoemt een aantal concrete stappen die meer ruimte
zouden kunnen creëren voor bewonersparticipatie op zowel gebieds- als
beleidsniveau: meer aandacht voor toekomstbestendige wijken, minder
voor veiligheid(skaders), vereenvoudigde procedures en de wijk of het
dorp als uitgangspunt nemen van beleid. Ook adviseert het Kennisplatform, in lijn met de aanbeveling van de Nationale ombudsman, om
één ministerie verantwoordelijk te maken voor de uitvoering van zowel de
schadeafhandeling als de versterkingsoperatie. Deze aanbeveling heeft
het kabinet overgenomen.
Ik zal de constateringen en aanbevelingen van het Kennisplatform op
korte termijn verder bespreken met maatschappelijke organisaties en de
regio. Zo wil ik komen tot een breed gedragen visie op gebiedsgericht
werken, een grotere betrokkenheid van bewoners bij de beleidsvorming
en een concreet plan van aanpak voor de betrokkenheid van bewoners bij
de evaluatie van de bestuurlijke afspraken. Hierover zal ik uw Kamer voor
de zomer nader informeren.
Evaluatierapport over Experiment Krewerd
Als bijlage bij deze brief ontvangt uw Kamer ook het toegezegde
evaluatierapport van de Hanze Hogeschool over het versterkingsexperiment in Krewerd15,16. Dit experiment loopt sinds 2018 en beoogde een
versnelling van de uitvoering van de versterking door experts de
woningen te laten beoordelen, in plaats van de reguliere beoordeling op
basis van de typologie-aanpak of computerdoorrekeningen. In het
experiment hebben drie ingenieursbureaus versterkingsadviezen
opgesteld waarmee architecten samen met de bewoners een versterkingsontwerp maken. De versterking en dorpsvernieuwing worden dit jaar
uitgevoerd.
De Hanze Hogeschool begeleidde het traject en heeft tevens het effect van
de versnelde procedure onderzocht op de fysieke en mentale gezondheid

13

Voor het individuele niveau verwijst het rapport ook naar het hierboven besproken rapport
«Bewonersbeleving, een onderzoek naar de beleving in de versterkingsaanpak».
14
Voor het opstellen van dit rapport heeft het Kennisplatform samengewerkt met een aantal
lokale experts op het terrein van participatie in een zogenaamd expertiselab. Het verslag
hiervan zit als bijlage bij het rapport.
15
Kamerstukken 35 925, XIII en 35 925 VII, nr. 84.
16
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 990

5

van de bewoners en op de sociale dorpsrelaties. De onderzoekers
concluderen in het evaluatierapport dat het versneld ontvangen van een
versterkingsadvies een stap in de goede richting is, maar het onderzoek
laat geen aantoonbaar effect zien op de mentale of fysieke gezondheid
van bewoners of de sociale cohesie in het dorp. Door bewoners werd
slechts een beperkte versnelling ervaren omdat het proces na het
opstellen van het versterkingsadvies nog altijd meer dan een jaar heeft
geduurd. Ik zal de resultaten van dit experiment bespreken met
gemeenten en het maatschappelijk beraad, om te bezien welke elementen
en lessen meegenomen kunnen worden naar de toekomst.
Woningmarktontwikkelingen rondom het Groningenveld
Tot slot wil ik u als bijlage bij deze brief de meest recente publicatie
aanbieden van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in de reeks
«Woningmarktontwikkelingen rondom het Groningenveld»17. In het
vorige rapport, waarin de periode tussen het derde kwartaal van 2012 en
het tweede kwartaal van 2020 werd onderzocht, werd geconcludeerd dat
er sprake was van een aangetrokken woningmarkt, maar dat bepaalde
gebieden in de kern van het aardbevingsgebied op verschillende
indicatoren hierbij nog achterliepen. De nieuwe rapportage (die betrekking
heeft op de periode tot en met het tweede kwartaal van 2021) laat zien dat
deze verschillen zijn verdwenen, behalve voor de periode dat een woning
te koop staat. Voor alle gebieden geldt dat de krapte op woningmarkt,
waarvan in het vorige rapport de eerste tekenen al zichtbaar waren, is
toegenomen. Door een negatief migratiesaldo neemt het aantal inwoners
van het aardbevingsgebied nog steeds geleidelijk af. Of deze trend – gelet
op de krapte op de woningmarkt – doorzet, zal in opvolgende publicaties
duidelijk moeten worden. Het volgende rapport wordt in december 2022
verwacht.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
J.A. Vijlbrief

17

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 990

6