Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

30 573

Migratiebeleid

Nr. 113

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 29 januari 2013
De algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie hebben op
12 december 2012 overleg gevoerd met minister Ploumen voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en staatssecretaris Teeven
van Veiligheid en Justitie over:
− de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
4 juli 2012 houdende de beleidsevaluatie migratie en ontwikkeling (30 573, nr. 107);
− de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
28 september 2012 over de terugkeer van vreemdelingen naar
Ghana (29 344, nr. 90).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking,
De Roon
De voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
Jadnanansing
De griffier van de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking,
Van Toor

kst-30573-113
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

1

Voorzitter: De Caluwé
Griffier: Wiskerke
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: De Caluwé, Gesthuizen,
Van Klaveren, Maij, Agnes Mulder, Van Ojik en Sjoerdsma,
en minister Ploumen voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en minister Teeven, staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.
Aanvang 10.00 uur
De voorzitter: Ik open het AO Migratie en ontwikkeling. Welkom aan de
staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, de minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de ondersteuning. Zeven
partijen willen hun woordje doen. Ik stel voor dat ieder vijf minuten krijgt
in eerste termijn.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Het kabinet wil 10 miljoen euro
korten op ontwikkelingshulp aan de Ghanese regering, omdat deze niet
meewerkt aan gedwongen terugkeer van vreemdelingen. Ik ken het
probleem, maar vraag mij af hoe groot het probleem precies is in relatie
tot Ghana. Om hoeveel mensen gaat het concreet? Kan de minister of
staatssecretaris aangeven waarom Ghana niet wil meewerken en wat er
moet gebeuren om dit te verbeteren? Niet zelden is het immers zo dat een
land niet meewerkt aan gedwongen terugkeer, omdat het niet de
middelen heeft om de vele terugkerende vreemdelingen op te nemen en
te begeleiden naar onder andere opvang. Datzelfde geldt bijvoorbeeld
voor Irak, een land waarvan de minister van Migratie afgelopen voorjaar
nog in de Kamer is geweest en ook met de commissie voor Immigratie en
Asiel heeft gesproken. Hij gaf toen aan dat Irak het op dat moment
simpelweg niet redde. Het is maar zeer de vraag of korten op ontwikkelingssamenwerking zal leiden tot betere begeleiding en opvang van
asielzoekers en dus tot betere medewerking van Ghana aan terugkeer.
Door de korting heeft het land immers nog minder geld beschikbaar voor
verbetering. Van de regen in de drup, lijkt mij.
Geldovermakingen door migranten worden vaak gezien als een goed
alternatief voor ontwikkelingshulp maar zijn het helaas niet. Weliswaar
zijn de zogenaamde remittances naar ontwikkelingslanden volgens de
laatste cijfers van de Wereldbank dit jaar gestegen naar 6,5%, maar de
geldovermakingen naar Sub-Sahara Afrika stagneren juist. Het aandeel
geldovermakingen naar de minst ontwikkelde landen is sowieso erg klein:
7% van het totaal. Daar komt nog bij dat wegens inflatie en appreciatie
van veel nationale munten migranten meer geld moeten sturen om netto
op hetzelfde bedrag uit te komen. De kosten van geldovermakingen naar
Sub-Sahara Afrika, de regio die het in feite het hardst nodig heeft, zijn erg
hoog: gemiddeld 12,4%, het hoogste percentage van alle ontwikkelingslanden. Ook Nederland kent hoge percentages voor overmakingen naar
bijvoorbeeld Ghana en Nigeria: 11,82% en 11,37%. Er zit overigens ook
nog een gigantisch verschil tussen wat money transfer organizations en
de bank aan kosten berekenen. Wat doet de Nederlandse regering om
deze kosten omlaag te krijgen? Werkt Nederland bijvoorbeeld mee aan de
doelstelling die in 2009 tijdens de G8-top is afgesproken, om de kosten
van geldovermakingen te laten dalen? De SP heeft eind 2005 al een motie
ingediend over het verlagen van de kosten. Die is aangenomen, maar
feitelijk is er in de afgelopen zeven jaar, toch een heel lange periode, erg
weinig gebeurd. De regering schrijft in haar brief over het pimpen van de
website www.geldnaarhuis.nl. Betekent dit dat de website aan alle
minimumvoorwaarden zal voldoen om in aanmerking te komen voor het
Wereldbankcertificaat voor geldovermakingen databases. Zo nee, waarom
niet? Zo ja, wanneer wordt dit certificaat verwacht? Overigens valt er uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

2

de gegevens van de Wereldbank over de kosten van geldovermakingen in
Nederland op te maken dat juist de grote banken als ING, ABN-AMRO en
Rabobank niet transparant zijn en niet alle relevante informatie
verschaffen. Graag een reactie hierop.
In het regeerakkoord staat dat de bijdrage voor opvang aan vluchtelingen
in de regio omhooggaat. De begrotingsvoorstellen van het ministerie van
BZ lijken echter uit te gaan van een korting van de kernbijdrage aan
United Nations High Commission for Refugees (UNHCR) met 5 miljoen
euro. Kan de minister deze ogenschijnlijke tegenstrijdigheid nader
toelichten? Gaat er bijvoorbeeld meer geld naar noodsituaties, zoals nu in
Syrië, of gaat er meer naar opvangcentra waar afgewezen minderjarige
asielzoekers zitten? Graag een toelichting hierop. De SP hoopt dat het
regeerakkoord moet worden uitgelegd als een aansporing om meer aan
UNHCR te doneren, niet voor specifieke situaties maar als ongeoormerkte
bijdrage, niet in de laatste plaats omdat de Hoge Commissaris voor de
Vluchtelingen de afgelopen tijd bij herhaling de noodklok heeft geluid.
Mijn laatste punt is een algemene opmerking over de wenselijkheid van
de financiële bijdrage en het beleid voor migratie- en ontwikkelingsbeleid.
De auteurs merken op pag. 13 van de evaluatie terecht op dat de
Nederlandse partnerlanden niet altijd die landen zijn die vanuit migratieoogpunt prioritair zijn voor Nederland. Wat dat betreft kunnen de
verwachtingen maar beter laaggespannen zijn. Gezien het feit dat het
direct vaststellen van ontwikkelingseffecten van de uitgevoerde activiteiten in het kader van evaluatie om verschillende redenen niet mogelijk
was, zet de SP sowieso vraagtekens bij het huidige beleid inzake migratie
en ontwikkeling. Aan de ene kant waardeer ik de pogingen van de
voorgaande regering om handen en voeten aan deze moeilijke materie te
geven, aan de andere kant proberen we dit al jaren en weten we allemaal
dat het dweilen met de kraan open is. Zolang de welvaartsverschillen
mondiaal zo groot zijn en er niets aan wordt gedaan, door middel van
bijvoorbeeld eerlijke in plaats van vrijhandel, zullen grote groepen
economische en politieke vluchtelingen in bootjes blijven komen. Dat
kunnen we ze dan tot op zekere hoogte niet kwalijk nemen.
De heer Van Klaveren (PVV): Voorzitter. Er gaan in het kader van dit
project miljoenen euro’s naar abjecte landen als Afghanistan, Jemen en
Burundi, maar ook naar Ghana. Uit de evaluatie van het project migratie
en ontwikkeling blijkt uiteraard, want dat is in praktisch alle gevallen zo,
dat men niet weet of de activiteiten überhaupt effect hebben. De PVV is
helder: stop met dit soort onzinnige projecten. Geen overheidsgeld
uitgeven aan ontwikkelingshulp, behoudens noodhulp. Wat de zes
beleidsprioriteiten betreft moet de inzet een zo spoedig mogelijke afbouw
van ontwikkelingshulp zijn. Het is geen taak van de Nederlandse staat om
overheids- en ngo-personeel van andere landen op te leiden of vreemdelingen hier te helpen met het overmaken van geld naar familie in de derde
wereld. De massa-immigratie in Nederland levert een jaarlijkse kostenpost
van meer dan 7 miljard euro op. Daar is wat ons betreft weinig positiefs
aan. Gesprekjes met migrantenorganisaties zijn zonde van de tijd en het
geld. Het enige positieve is de bevordering van de terugkeer van
vreemdelingen. Uitzetting dient het enige punt te zijn waar we ons mee
bemoeien. Zolang er helaas nog geld naar ontwikkelingshulp gaat, is de
PVV van mening dat alle landen die ook maar een klein beetje tegenwerken bij het terugnemen van hun eigen onderdanen, keihard aangepakt
dienen te worden. Dat er eindelijk wordt gekort, is een stapje in de goede
richting, maar dit moet wat ons betreft veel forser gebeuren en eigenlijk
altijd. Dit soort landen moet niet alleen bilateraal aangepakt worden, maar
ook via de Wereldbank, de Verenigde Naties (VN) en de Europese Unie
(EU). Subsidiesponzen als ICCO, Oxfam Novib en Cordaid zou geen cent
Nederlands hulpgeld meer moeten worden verstrekt. De PVV hoort graag
welke landen nog meer tegenwerken en wat daartegen gedaan wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

3

Verder wil de PVV weten hoe het kabinet landen die gelukkig geen
Nederlandse ontwikkelingshulp ontvangen, maar ook niet meewerken aan
de terugkeer van hun eigen onderdanen, onder druk gaat zetten. En ten
slotte, wat zijn de vervolgstappen als Ghana moeilijk blijft doen?
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik ben nooit woordvoerder ontwikkelingssamenwerking geweest en heb nooit debat mogen voeren met de PVV op
dit terrein, maar ik schrik er enorm van. Ik vraag de heer Van Klaveren wat
zijn mensbeeld is. Ik ken de PVV als een partij die met name op het terrein
van de zorg erg opkomt voor de zwakkeren in onze samenleving. Wat is
precies het verschil tussen mensen die hulp en zorg nodig hebben in een
land als Ghana en mensen die hier in Nederland onze hulp en zorg nodig
hebben?
De heer Van Klaveren (PVV): Dat mevrouw Gesthuizen schrikt, kan
natuurlijk. Wij gaan uiteraard in eerste instantie uit van Nederland. Wij zijn
gekozen door het Nederlandse volk en daar ligt onze prioriteit. Het is
inderdaad zo dat het in andere landen slecht gaat, maar wij geloven in
andere oplossingen, zoals het bevorderen van de vrijhandel.
Mevrouw Gesthuizen (SP): De heer Van Klaveren spreekt over abjecte
landen. Ik kan me voorstellen dat je de manier waarop sommige regimes
met de mensenrechten omgaan abject vindt. Dat doet niets af aan de kern
van mijn vraag, wat precies het verschil is tussen een mens die bijvoorbeeld in Ghana of Afghanistan is geboren en een mens die in Nederland is
geboren en voor wie de PVV altijd, in ieder geval bij monde, zo sterk
opkomt.
De heer Van Klaveren (PVV): Met abjecte landen worden uiteraard
regimes bedoeld. Ik geloof best dat er heel lieve mensen wonen in
Burundi en Ghana.
Mevrouw Maij (PvdA): Begrijp ik goed dat de heer Van Klaveren als
alternatief voor OS vrijhandel ziet en dat hij voorstander is van afbouwen
van tariefmuren rondom de EU?
De heer Van Klaveren (PVV): De bevordering van vrijhandel is iets waar
de PVV altijd voor heeft gestaan.
Mevrouw Maij (PvdA): Kan de heer Van Klaveren specifiek antwoord
geven op de vraag of hij voorstander is van het verlagen van de tariefmuren rondom de EU voor producten uit ontwikkelingslanden?
De heer Van Klaveren (PVV): Daar kan ik geen specifiek antwoord op
geven. Mevrouw Maij moet hier bij mijn collega, de heer De Roon, naar
informeren. In het algemeen zijn wij voor vrijhandel, maar naar de wijze
waarop dat precies vorm moet krijgen, kan zij bij mijn collega De Roon
informeren.
De heer Van Ojik (GroenLinks): Anders dan mevrouw Gesthuizen schrik ik
wat minder van de bijdrage van de heer Van Klaveren. Ik ben er misschien
wat meer aan gewend, maar één ding verraste mij toch wel en vandaar
mijn vraag. Wat is er eigenlijk abject aan Ghana?
De heer Van Klaveren (PVV): Ik noemde gewoon het rijtje abjecte landen:
Afghanistan, Jemen, Burundi en ook Ghana.
De heer Van Ojik (GroenLinks): Vandaar mijn vraag: wat is er abject aan
Ghana?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

4

De heer Van Klaveren (PVV): De Nederlandse taal kan blijkbaar vrij pittig
zijn. Afghanistan, Jemen en Burundi worden hier geduid als abject, maar
daarnaast ook Ghana, niet als zijnde abject, maar als land waar miljoenen
euro’s naartoe gaan. Daarnaast zijn er gerust punten in Ghana te vinden
die abject zijn als het gaat om de behandeling van de onderdanen. Dat is
niet altijd even mooi in vergelijking met bijvoorbeeld Nederland.
De voorzitter: De heer Van Klaveren vervolgt zijn betoog.
De heer Van Klaveren (PVV): De heer Van Klaveren is klaar met zijn
betoog.
De heer Van Ojik (GroenLinks): Voorzitter. GroenLinks is er voor een heel
ander geluid. Om daar maar meteen mee te beginnen: mijn fractie vindt
het geen goed idee om middelen die bedoeld zijn voor OS, te gebruiken
als een pressiemiddel om landen te laten meewerken aan het opnemen
van uitgeprocedeerde asielzoekers. OS-middelen moeten gebruikt worden
voor ontwikkeling en niet om het Nederlandse migratiebeleid uit te
voeren. Dit gebeurde onlangs in Ghana, althans, in de brief van eind
september van de voorgangers van deze bewindslieden werd aangekondigd dat dit gaat gebeuren. Ik wil weten of dat ook het beleid is van de
nieuwe ploeg. Dat gebruiken van OS-middelen als pressiemiddel strookt
naar mijn opvatting ook helemaal niet met de gedachte en doelstelling
van het migratie- en ontwikkelingsbeleid. Die luidt namelijk in de woorden
van het kabinet: het leveren van een, weliswaar, bescheiden bijdrage aan
het versterken van de positieve effecten van migratie en ontwikkeling en
het verzachten van de negatieve effecten daarvan. Ik vraag de bewindslieden wat het inzetten van die ontwikkelingsgelden als pressiemiddel
bijdraagt aan het doel van het migratie- en ontwikkelingsbeleid. Ik citeer
wat staatssecretaris Knapen in het vorige AO hierover op 28 september
2011 heeft gezegd: «Asiel en immigratie mogen natuurlijk geen aanleiding
geven tot «chantage».» Ik zou dat woord zelf niet onmiddellijk gebruiken,
maar nu de vorige staatssecretaris dat heeft gebruikt, vraag ik hoe ik dat
moet zien in het licht van het aangekondigde beleid op dit punt.
De heer Van Klaveren (PVV): Enige tijd geleden is er een stuk verschenen
van Jelle van der Meer, wetenschappelijke medewerker bij bureau van
GroenLinks. Het stuk heette «Kom, maar op eigen kosten». Ik hoorde de
heer Van Ojik net een verhaal houden over de positieve en negatieve kant
van migratie en vraag hem hoe hij dit stuk duidt, waarin heel helder wordt
gesteld dat mensen die hiernaartoe komen niet altijd een positieve
bijdrage leveren. Zou het kunnen zijn dat het positieve van het hele
verhaal is dat die mensen hier niet naartoe komen?
De heer Van Ojik (GroenLinks): Mijn opmerking richt zich tegen de
gedachte dat je ontwikkelingsgeld inzet als pressiemiddel om landen te
dwingen om uitgeprocedeerde asielzoekers terug te nemen. Dat vind ik
een slecht idee. Ik vind dat ontwikkelingsgeld daar niet voor bedoeld is. Ik
ben blij dat de heer Van Klaveren de GroenLinks-klassieken zo goed
bestudeert. Ik ken dit artikel niet, maar dat laat onverlet dat er uiteraard
een hele discussie te voeren is over de voor- en nadelen van migratie.
Maar het gaat mij hier om de specifieke inzet van OS-middelen als
pressiemiddel om uitgeprocedeerde asielzoekers terug te nemen.
De heer Van Klaveren (PVV): In het betreffende stuk wordt gesproken
over migratie in het algemeen, maar ook over reguliere migratie en
reguliere migranten. Er wordt aangegeven dat niet iedereen die hier komt
een positieve bijdrage levert aan onze samenleving. Daar valt deze groep
dus ook onder: die mensen horen hier niet te zijn, want ze zijn niet voor
niets uitgeprocedeerd. Vanuit het wetenschappelijk bureau van Groen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

5

Links hoorden we in het verleden het geluid dat deze mensen geen
positieve bijdrage leveren, maar kan het ook in de visie van GroenLinks zo
zijn dat het terugsturen van deze mensen juist positief is voor de
Nederlandse samenleving?
De heer Van Ojik (GroenLinks): Het onderwerp hier is niet of het
terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers wel of niet goed voor
Nederland, dan wel het land van herkomst is. De vraag hier is of het
inzetten van OS-middelen als drukmiddel om landen ertoe te pressen om
uitgeprocedeerde asielzoekers terug te nemen een goed idee is. Mijn
fractie vindt van niet, want daar zijn OS-gelden niet voor bedoeld. De heer
Van Klaveren wil überhaupt niet over ontwikkelingsgeld spreken, want hij
wil de begroting indien mogelijk tot nul reduceren. Daar zullen we het niet
snel over eens worden.
Ik wil de arbeidsmigratie in meer algemene zin aanstippen. Volgens het
beleid van het kabinet is die nu beperkt tot hooggeschoolden. Mensen die,
omdat ze hooggeschoold zijn, hier op de arbeidsmarkt een bepaalde
specifieke bijdrage kunnen leveren. De vraag is of dat vanuit het ontwikkelingsperspectief de juiste keuze is en hoe je dat zou moeten motiveren.
Ook in de evaluatie worden daar vraagtekens bij gezet. Uiteraard zijn
hooggeschoolden voor de Nederlandse economie nuttig, maar vanuit het
perspectief van de ontwikkeling, waar het in dit debat over gaat, is niet zo
makkelijk te begrijpen waarom laaggeschoolden, weliswaar in de vorm
van circulaire migratie, hiervan zo uitdrukkelijk moeten worden uitgesloten. Ik sluit aan bij de evaluatie. Het is jammer dat het project voor
tijdelijke arbeidsmigratie is gestopt. De evaluatoren vinden het een beetje
snel geconcludeerd dat het niet effectief was. Daarmee bestaat het enige
instrument dat er was om die circulaire migratie te bevorderen niet meer.
Ik vraag de bewindslieden of zij, de conclusies van de evaluatoren
volgend, nog eens willen kijken of een dusdanig project de moeite waard
is om in een andere vorm, wellicht in Europees verband, te continueren.
Een punt dat al heel vaak, ook door mijn collega’s, in debatten met de
bewindslieden van het vorige kabinet is gewisseld, is de opvang in de
regio versus de mogelijkheden om mensen hier op te nemen als de
opvang in de regio op zijn grenzen stuit. Dat is bijvoorbeeld op dit
moment het geval voor vluchtelingen uit Syrië en de buurlanden van
Syrië. Ik vraag de bewindslieden of het wenselijk is om als Nederland of in
EU-verband zelf een deel van die vluchtelingen op te nemen.
Mijn laatste opmerking gaat over de migratie vanuit Noord-Afrika naar
met name Italië, Lampedusa. Uit een onderzoek van mijn collega in de
Eerste Kamer, Tineke Strik, voor de Raad van Europa, is komen vast te
staan dat er in een aantal gevallen geen hulp wordt verleend aan
bootvluchtelingen vanuit Noord-Afrika naar, in dit geval, Zuid-Italië. Haar
conclusie is dat hierdoor nodeloos mensen sterven. Deze situatie is
Europa onwaardig. Ik vraag de bewindslieden of zij mogelijkheden zien
om steun te verlenen aan Italië om aan die praktijk een einde te maken.
Mevrouw Maij (PvdA): Voorzitter. Het beleid voor migratie en ontwikkeling is de laatste jaren te weinig ingezet voor migratie en ontwikkeling
en te veel voor terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers en illegalen,
waarbij ik me afvraag of het voor dat element daadwerkelijk succesvol is
geweest. De PvdA wil meer verband zien tussen de strategische landenbenadering en de positieve elementen van migratie en ontwikkeling. Deze
twee elementen lijken uit elkaar te zijn gegroeid met een grote nadruk op
het terugkeerbeleid. Van de beleidsevaluatie vraag ik me af of die niet te
laat of misschien juist te vroeg is gekomen. De evaluatoren geven
duidelijk aan dat het effect van het migratie- en ontwikkelingsbeleid op
migratie, dan wel op ontwikkeling, moeilijk te meten is. Een van de
collega’s heeft daar ook al over gesproken. Er is geen sprake van een
heldere nulmeting, noch van vooraf vastgestelde effectindicatoren en ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

6

zijn de doelstellingen vaak ruim geformuleerd. Echter, de beleidsprioriteiten blijven actueel. Dit thema is, ook internationaal, in ontwikkeling.
Kan de minister aangeven wat de Nederlandse inzet is geweest bij het
laatste Global Forum on Migration and Development (GFMD), dat van 19
tot 22 november jl. in Mauritius plaatsvond? Gastland Mauritius had daar
de thema’s remittances en circulaire migratie op de agenda gezet. Twee
thema’s die juist uit de beleidsevaluatie als minder sterk naar voren
komen. In de brief van 4 juli jl. geven de ambtsvoorgangers van deze
bewindspersonen aan dat er prioriteit zal worden gegeven aan het
aangaan van strategische en duurzame relaties met een aantal landen op
het terrein van migratie en ontwikkeling. Dit is belangrijk in het kader van
terugkeer. Ik denk dat we het er allemaal over eens zijn dat de middelen
zeer beperkt zijn en een beetje versnipperd worden. Daarom vraagt de
PvdA hoe een dergelijke duurzame relatie kan worden aangegaan met een
klein budget en veel landen.
Dan kom ik op de diaspora. Welke activiteiten voorzien de bewindspersonen in de toekomst met diaspora-organisaties? Het is juist dat in het
buitenland, zoals ook in de evaluatie wordt gezegd, de Nederlandse steun
voor capaciteitsopbouw voor diaspora-organisaties als een voorbeeld
wordt gezien en positief wordt genoemd. Tegelijkertijd worden de
diaspora-organisaties nauwelijks ingezet ter bevordering van de ontwikkeling in de landen van herkomst. De activiteiten zijn vooral gericht op
capaciteitsopbouw in Nederland. Hoe wordt er vervolg gegeven aan dit
onderdeel van het migratie- en ontwikkelingsbeleid?
Een ander onderdeel van het migratie- en ontwikkelingsbeleid is mobiliteitspartnerschappen van de EU met landen van herkomst. Deze lopen
nog niet storm. Vanuit deze landen wordt, net als bij het GFMD, door het
gastland Mauritius immers vooral gevraagd om circulaire migratie. Hier
wees mijn collega van GroenLinks ook al op. Een thema waar de vorige
regering niet echt warm voor liep, als ik het zo mag formuleren. Kan de
minister aangeven hoe zij daar nu naar kijkt en ziet zij kans om eventuele
mobiliteitspartnerschappen nieuw leven in te blazen en daarbij bijvoorbeeld ook te kijken naar het thema circulaire migratie. Een van de meest
succesvolle onderdelen van het migratie- en ontwikkelingsbeleid is het
project Temporary Return of Qualified Nationals (TRQN). De PvdA is groot
voorstander van het behouden van dit project, ook omdat het de diaspora
de mogelijkheid geeft om in het land van herkomst mee te werken aan
ontwikkelingsprojecten. We vragen of daarbij speciale aandacht kan
worden gegeven aan die temporary return of qualified nationals naar
fragiele staten. Er zijn tenslotte grote groepen hoogopgeleide mensen uit
Afghanistan, Somalië en Irak in Nederland. Tot slot wil de PvdA weten hoe
Nederland overlegt met en leert van andere landen, zoals Spanje,
Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk (VK), die een geïntegreerde aanpak
van migratie en ontwikkeling hebben en ook het element terugkeer daarin
opnemen.
Concluderend, ik vraag de minister en de staatssecretaris om te kijken
naar een migratie- en ontwikkelingsbeleid 2.0. Positieve elementen uit de
evaluatie moeten worden meegenomen, maar beter worden afgestemd
met de terechte wens van Justitie om het terugkeerbeleid te verbreden
naar een daadwerkelijke migratiedialoog en de wens van herkomstlanden
om niet alleen over de negatieve aspecten van migratie te spreken, maar
ook over de positieve aspecten, zowel voor landen van herkomst als voor
landen van bestemming. Om hierin succesvol te zijn en om de schaarse
middelen van M&O optimaal te gebruiken kunnen de minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie bekijken hoe ze het migratie- en ontwikkelingsbeleid beter kunnen focussen.
De heer Van Klaveren (PVV): Ik hoor mevrouw Maij spreken over
positieve effecten van migratie, onder andere over hoogopgeleide

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

7

Somaliërs in Nederland. Kan zij aangeven hoeveel hoogopgeleide
Somaliërs we in Nederland hebben?
Mevrouw Maij (PvdA): Het is mooi dat de heer Van Klaveren twee zinnen
uit mijn betoog, die geen relatie met elkaar hebben, oppakt. Ik gaf aan dat
het project TRQN goed gebruik kan maken van mensen uit fragiele staten
die hoogopgeleid zijn. Tegelijkertijd gaf ik aan dat migratie wel degelijk
ook een positief effect heeft op landen van herkomst en op landen van
bestemming. Ik weet dat we hierover van mening verschillen en denk niet
dat de PVV en de PvdA elkaar op dit element zullen vinden.
De heer Van Klaveren (PVV): Kan ik gewoon antwoord krijgen op mijn
vraag hoeveel hoogopgeleide Somaliërs wij in Nederland hebben?
Mevrouw Maij (PvdA): Dat lijkt mij een mooie vraag voor de staatssecretaris. Ik heb er tientallen ontmoet en zelfs met hoogopgeleide Somaliërs
gestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam, dus dat ze er zijn, is zeker.
De PvdA is het met de vorige en de huidige regering eens dat vreemdelingen die geen recht op verblijf in Nederland hebben, moeten terugkeren
naar hun land van herkomst. De stap om Ghana te korten op het
OS-budget lijkt echter een beslissing voor de bühne te zijn. De beslissing
om Ghana te korten op het OS-budget is een beslissing die in de ogen van
de PvdA geen goed zal doen aan de relatie tussen Nederland en Ghana en
terugkeer waarschijnlijk niet zal bevorderen. De SP heeft hier al een paar
goede vragen over gesteld en daar sluit ik me bij aan, net als bij de
opmerkingen van de collega van GroenLinks. Het is beter om een
koppeling te hebben tussen de positieve elementen van migratiebeleid en
terugkeer. Je vangt meer vliegen met stroop dan met azijn.
De heer Van Klaveren (PVV): Mevrouw Maij is het eens met het kabinet
dat mensen die geen recht op verblijf hebben, moeten terugkeren. Hoe
verhoudt dit zich tot het vrij bijzondere kinderpardon? De vader, moeder,
broer en zus van dat kind kunnen ook blijven, terwijl dat uitgeprocedeerde
mensen zijn die geen recht hebben om hier te blijven. Vindt mevrouw
Maij dat het kinderpardon verkeerd is?
Mevrouw Maij (PvdA): We hebben het over het migratie- en ontwikkelingsbeleid en niet over de specifieke elementen van het justitiebeleid. De
PvdA is het ermee eens – dat is na te lezen in verschillende stukken van de
PvdA – dat mensen die niet in Nederland mogen blijven, het land moeten
verlaten. Tegelijkertijd zijn er kinderen die in een bijzondere situatie zitten
en daarvoor hebben we een uitzondering gemaakt via het pardon voor
kinderen.
De heer Van Klaveren (PVV): De PvdA roept een hoop, maar in de
praktijk komt het erop neer dat je, als je de regels overtreedt, gewoon in
Nederland kunt blijven.
Mevrouw Maij (PvdA): Die woorden wil ik graag aan de heer Van Klaveren
laten. Zo heb ik het niet gezegd.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Voorzitter. Het is goed dat we vandaag
spreken over migratie en ontwikkeling. Een belangrijk onderwerp, zeker
voor een minister die graag benadrukt dat zij onderwerpen in hun
samenhang wil gaan zien. Dat lijkt ons uitstekend en dit onderwerp leent
zich daar goed voor. Goed ook dat er een uitgebreide evaluatie ligt van dit
relatief nieuwe beleidsterrein, waarop Nederland internationaal een
prominente rol speelt. Mits bezien vanuit de coherente visie, ziet de
CDA-fractie veel mogelijkheden om de verschillende beleidsterreinen aan
elkaar te koppelen en te versterken. Ontwikkelingen in minder ontwikkelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

8

delen van de wereld gaan migratie tegen. Daarnaast speelt het onderwerp
een belangrijke rol bij asiel en terugkeer van vreemdelingen. Juist door
deze onderwerpen in samenhang te bezien, ontstaat beleid waarin
verschillende pijlers elkaar kunnen versterken. Kan de minister ingaan op
de samenhang die zij ziet tussen de componenten ontwikkeling, terugkeer
en asielbeleid?
Het vorige kabinet heeft een aantal belangrijke stappen gezet op het
terrein van migratie en ontwikkeling. Ook internationaal heeft het een
voortrekkersrol gespeeld om meer samenhang te krijgen tussen de
verschillende beleidsterreinen. Ik roep deze regering op deze internationale rol te blijven spelen. Kan de minister ingaan op de manier waarop
zij dit beleid de komende jaren zal voortzetten en welk bedrag zij hieraan
wil koppelen? Ziet zij mogelijkheden om versterkt samen te werken met
die landen die daar uitdrukkelijk om vragen, zoals wordt aanbevolen in de
evaluatie?
Dan kom ik op de conditionaliteit. De CDA-fractie vindt dat de ontwikkelingssamenwerkingsrelatie daadwerkelijk een relatie is op basis van
samenwerking. We gaan steeds meer toe naar een wereld waarin
bilaterale hulp wordt afgebouwd en we groeien naar relaties op basis van
wederkerigheid. In die gevallen zijn groei en banen belangrijke uitgangspunten, ook voor het CDA. Binnen een relatie op basis van gelijkwaardigheid past ook samenwerking op het punt van terugkeer. De CDA-fractie
kan zich goed vinden in het beleid ten aanzien van Ghana, zoals is
weergegeven in de brief van eind september. Dat sluit aan bij het debat
van gisteravond over Rwanda, waarbij wij met elkaar zeiden: op het
moment dat Rwanda dingen doet die wij in Nederland niet goed vinden,
schorten wij de hulp op. Dat is helemaal in lijn met elkaar. Staatssecretaris
Teeven gaf daarbij aan dat hij een gesprek met de minister heeft gehad
over de koppelingsmogelijkheden op het punt van de conditionaliteit.
Daarvoor zou een actieplan voor vijftien landen worden opgesteld, dat
ook op korte termijn naar de Kamer wordt gestuurd. Wij vragen ons af
hoever het met dat plan is.
Een concreet voorbeeld is Irak. Eerder hebben we in de Kamer met Irak
gesproken over samenwerking op het punt van terugkeer. Verschillende
landen ondervinden op dit moment hinder van de samenwerking met dat
land. Kan de staatssecretaris aangeven welke stappen zijn gezet? Is er
vooruitgang op dit dossier? Zo nee, welke consequenties verbindt de
staatssecretaris aan deze houding van Irak?
Remittances is een moeilijk woord, maar komt erop neer dat er geld naar
huis wordt gestuurd. De SP en andere partijen gaven daar al het een en
ander over aan. In het evaluatierapport wordt geconcludeerd dat de
website www.geldnaarhuis.nl onvoldoende werkt. Ik kan me voorstellen
dat ontheemde mensen die hiernaartoe komen het lastig vinden om puur
via een website hulp te vinden. Ik heb op lokaal niveau gemerkt dat als
mensen in de bijstand of iets dergelijks terechtkomen, de communicatie
heel erg moeilijk is. Op welke manier wil de minister de informatie op die
plekken krijgen waar mensen er wat mee kunnen? Dus niet alleen via de
website, hoewel daar toch wel een redelijk aantal bezoekers op is.
De heer Van Klaveren (PVV): We kennen het CDA als een partij die, in
ieder geval van oudsher, altijd streeft naar een compacte en kleine
overheid met kerntaken. Is de CDA-fractie van mening dat het helpen met
het overmaken van geld naar derdewereldlanden een taak is van de
Nederlandse Staat?
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Primair is dat de verantwoordelijkheid
van de mensen zelf. Je kunt faciliterend wel het een en ander doen, maar
we gaan het als Staat niet overnemen.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) kwam onlangs met een rapport
waarin de waarde van kleinschalig maatschappelijk initiatief werd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

9

benadrukt. Ook in migrantengemeenschappen worden veel particuliere
initiatieven gestart die ontwikkelingen in het thuisland stimuleren. De
evaluatie is positief over de betrokkenheid van die migrantenorganisaties.
Kan de minister ingaan op de rol die deze organisaties spelen bij de
ontwikkeling van het thuisland en ziet de minister mogelijkheden om de
capaciteit van deze organisaties te versterken?
De heer Sjoerdsma (D66): Voorzitter. Dit is mijn eerste debat met
staatssecretaris Teeven en ik verheug mij op een goede samenwerking.
Migratie moet bijdragen aan ontwikkeling in herkomstlanden, niet omdat
wij hier onze rechtse uitzetquota willen halen, maar omdat wij daar het
verschil willen maken. Jaarlijks is er 9 miljoen euro beschikbaar voor
migratie en ontwikkeling. Dat bleek de afgelopen jaren voldoende, maar ik
vraag de bewindspersonen of dat ook voldoende is voor de komende
jaren. Zeker nu diverse landen hebben aangegeven dat zij behoefte
hebben aan additionele ondersteuning, bijvoorbeeld op het terrein van de
bestrijding van documentfraude.
Duurzame terugkeer en herintegratie staan centraal in het beleid van dit
kabinet, maar uit de beleidsevaluatie blijkt dat de herintegratieondersteuning vooral op microniveau betekenis heeft. Ik chargeer: individuele
vreemdelingen krijgen een zak geld of een naaimachine mee die betaald is
uit het potje Official Development Assistance (ODA) en dat is het dan.
Mooi dat we individuen humanitair willen uitzetten, maar ik vraag beide
bewindspersonen hoe duurzaam en ontwikkelingsgericht deze wijze van
terugkeer is. Zeker nu dat ODA-potje aanzienlijk kleiner wordt, is het
moeilijk te verteren als het geld gebruikt wordt voor nationale migratiepolitiek zonder duidelijke relevantie voor herkomstlanden. Hoe zet het
kabinet voor 2013 de ontwikkelingsdimensie van migratie steviger neer?
In de relatie tussen geldovermakingen en ontwikkeling zit ontwikkelingspotentieel, zeker nu het belang van de traditionele ontwikkelingsfinanciering afneemt. Het kabinet kwam met een wat knullige website, die niet
echt heeft bijgedragen aan de relatie tussen geldovermakingen en
ontwikkeling. Natuurlijk, de overheid kan in dit opzicht niet sturend zijn, de
heer Van Klaveren wees daar al op, maar de overheid kan wel meer doen
om die zogenaamde remittances meer te laten bijdragen aan de ontwikkeling in het land van herkomst. Komt de minister met een nieuwe visie
hierop?
Ghana werkt niet mee aan de terugkeer van haar onderdanen en wordt
dus gekort op ontwikkelingshulp. In de rapportage Vreemdelingenketen
staat Ghana echter niet genoemd, dus over hoeveel terugkerende
ex-asielzoekers hebben we het? In de brief staat dat specifiek zal worden
gekozen voor programma’s – dan gaat het over de korting – waarbij de
overheid als instituut getroffen zal worden. De korting zou dus de
overheid moeten raken en niet de burgers. Ik vraag daarom hoe dat
instrument precies wordt toegepast, waarop Ghana precies wordt gekort
en welke sanctieladder wij hierbij hanteren. Ghana is nu gewaarschuwd
maar krijgt duidelijk liever een hulpkorting dan haar onderdanen retour,
dus zo’n sanctie maakt kennelijk geen sterke indruk. Heeft de korting dan
wel effect gesorteerd en is er na de sanctie nog een dialoog met Ghana
geweest? Zijn er nog andere landen waarvoor het kabinet het stoplicht op
oranje wil zetten en langzaam richting bevriezing en korting wil gaan?
De voorzitter: De heer Van Klaveren is aan zijn vijfde interruptie toe,
maar wij hebben daar geen afspraken over gemaakt, dus ik sta het toe.
De heer Van Klaveren (PVV): Ik vraag de D66-fractie of zij voorstander is
van voortzetting van het beleid migratie en ontwikkeling.
De heer Sjoerdsma (D66): Ik ben voorstander van voortzetting van de
focus die het vorige kabinet heeft gelegd. Ik hoop dat er nu een versterkte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

10

focus gaat komen op het bijdragen aan ontwikkeling in herkomstlanden
door migratie.
De heer Van Klaveren (PVV): Hoe verhoudt zich dat tot de evaluatie,
waaruit blijkt dat we niet weten of het überhaupt effect heeft? Waarom
zou je voorstander zijn van een beleid waarvan we niet eens weten of het
werkt?
De heer Sjoerdsma (D66): Die vraag heb ik net aan de minister en
staatssecretaris gesteld.
Het kabinet pleit voor coherentie op ontwikkelingssamenwerking. Dat is
mooi, want die coherentie tussen terugkeer en ontwikkeling is broodnodig. De beleidsevaluatie stelt ex-asielzoekers maximaal in staat om bij
terugkeer bij te dragen aan de ontwikkeling van hun herkomstland. D66
heeft het al vaak gezegd: onderwijs en werkervaring zijn de basis voor
ontplooiing. Maar juist op dat punt hield het kabinet-Rutte I de asielzoekers buiten, uit angst dat ze integreerden en dat terugkeer werd
bemoeilijkt. Blijft dit een gemiste kans voor duurzame terugkeer en
ontwikkeling of komt dit kabinet met een hernieuwde en meer coherente
visie op dit punt?
Voorzitter: Gesthuizen
Mevrouw De Caluwé (VVD): Voorzitter. De VVD hecht veel waarde aan de
koppeling tussen migratie en ontwikkelingssamenwerking. Doel is om
terugkeer te bevorderen en te faciliteren dat immigranten deelnemen aan
de opbouw van hun land van herkomst. Mijn verwachtingen over de
evaluatie waren niet hooggespannen, maar wat de evaluatie voortbracht
was bijzonder teleurstellend. Vier jaar na het opstellen van de kaders en
de beleidsprioriteiten blijkt het vaststellen van de ontwikkelingseffecten
niet mogelijk. Dat baart de VVD zorgen. De beleidsprioriteiten blijken
onverminderd relevant, maar de doelen blijken niet meetbaar. Ook leidt de
keuze voor zes belangrijke beleidsprioriteiten volgens het rapport
onvermijdelijk tot versnippering van de middelen. Ik vraag de regering of
zij kan aangeven op welke wijze zij de versnippering wil tegengaan en
doelen meetbaar wil maken. Hoe denkt de regering deze te behalen en op
welke termijn kunnen wij mogelijkerwijs een evaluatie tegemoet zien?
Over het terugkeerbeleid heb ik vragen die voortkomen uit mijn
ervaringen met de diaspora in Nederland. Ik heb veel contact met de
Zuid-Sudanese diaspora en deze migranten willen heel graag terugkeren
naar hun land van herkomst, maar vinden dit nu nog een beetje eng. Zij
willen wel tijdelijk terugkeren, projecten doen, iets betekenen voor hun
land, maar hebben geen idee waar ze moeten aankloppen. Ikzelf heb ook
moeten zoeken voordat ik bij BZ de juiste instanties vond. Ik vind het
belangrijk dat deze informatie makkelijker toegankelijk is. Sommige
groepen diaspora weten de weg heel goed te vinden, anderen zijn
simpelweg niet betrokken, maar zouden wel heel graag betrokken willen
worden. Mijn vraag aan de minister is of zij ditzelfde belang ziet en, zo ja,
hoe zij denkt bij te dragen aan meer bekendheid van de beschikbare
instrumenten. Ik hoorde bijvoorbeeld de heer Sjoerdsma zeggen dat
mensen een naaimachine krijgen en dan terug kunnen naar hun land. Ik
heb mensen gehoord die zeiden: geef mij een tractor, want ik weet precies
hoe ik het land in Zuid-Sudan kan bewerken; hier kan ik geen baan krijgen
en daar kan ik wel aan de slag. Maar men weet simpelweg niet hoe men
daaraan kan komen.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Ik hoor: geef mij maar een naaimachine,
geef mij maar een tractor. Geef mij maar ook maar van alles. Hoe ziet
mevrouw De Caluwé die verhouding, hoever gaat de VVD daarin?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

11

Mevrouw De Caluwé (VVD): Terecht punt, we zijn Sinterklaas niet. Dat
moet natuurlijk wel aan voorwaarden gebonden zijn: wat wil men daar
gaan doen, welke contacten heeft men en wat gaat het opleveren? Ik heb
net gepleit voor heldere doelen voor het terugkeerbeleid. Er moeten ook
heel heldere doelen zijn voor het afgeven van een tractor dan wel een
naaimachine, dat ben ik met mevrouw Mulder eens.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): We hebben het hier al vaker gehad over
leningen. Ik kan me voorstellen dat dat ook voor deze mensen geldt, dus
niet automatisch geven.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Daar ben ik het mee eens. Zolang het met
leningen kan, liever leningen dan giften. Dat werkt over het algemeen
beter.
De heer Van Klaveren (PVV): We hoorden de VVD inderdaad spreken
over het weggeven van tractoren. Vindt de VVD principieel dat men
spullen of geld kan weggeven? Mevrouw De Caluwé geeft aan: liever
leningen, maar als het niet anders kan, gooien we er geld tegenaan.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik heb het hier zeker niet over weggeven. Als
iemand in Nederland verblijft, maar wil bijdragen aan de opbouw van zijn
land en daar graag naar terug wil gaan, ben ik er niet principieel tegen om
een subsidie, tractor, naaimachine of wat dan ook te verstrekken, mits dat
helpt om het land op te bouwen en het de terugkeer bevordert.
De heer Van Klaveren (PVV): Waarom is de VVD van mening dat de
Nederlandse belastingbetaler moet meebetalen aan het opbouwen van
landen in den vreemde?
Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik heb duidelijk gemaakt dat sommige
mensen hier geen baan kunnen krijgen en dus een uitkering hebben. Als
je gaat uitrekenen wat dat kost zowel aan chagrijn voor mensen die op de
bank zitten terwijl ze heel graag willen werken, als ook financieel en voor
de ontwikkeling van landen, denk ik dat het alleen maar gunstig is om op
deze manier te werk te gaan.
Op welke wijze wordt de vermelde ondersteuning en begeleiding vanuit
BZ ingevuld? Gaat het hierbij om mensen die hun hoofdverblijf in
Nederland behouden of wordt er ook aangestuurd op permanente
terugkeer? Zo nee, hoe gaat de minister dit in de toekomst doen, al dan
niet in nauw overleg met Veiligheid en Justitie?
Bij gedwongen terugkeer is de medewerking van landen van herkomst
cruciaal. Als het landen zijn waar wij een ontwikkelingsrelatie mee
hebben, vindt de VVD het onbestaanbaar als een land niet meewerkt,
terwijl wij miljoenen aan ontwikkelingsgelden bijdragen. Ghana bijvoorbeeld werkt al jaren onvoldoende mee aan de terugkeer van de eigen
onderdanen. De VVD heeft een positieve opstelling ten opzichte van de
opschorting van de OS-hulp aan Ghana. Ik vraag mij wel af wat het effect
van deze opschorting van 10 miljoen euro is op een totaalbedrag van
170 miljoen over de periode 2012–2015. Kan de staatssecretaris aangeven
of de situatie noemenswaardig verbeterd is en wat de consequenties zijn
als Ghana herhaaldelijk tegenwerkt? Kan de minister aangeven of andere
EU-landen met ditzelfde probleem kampen? Zo ja, welke consequenties
stellen andere landen aan het onvoldoende meewerken? Kan de regering
ook aangeven of er nog meer landen zijn die onvoldoende meewerken
aan de terugkeer van de eigen onderdanen? Welke consequenties worden
daaraan verbonden?
De heer Van Ojik (GroenLinks): Ik heb een korte vraag ter verheldering. Ik
hoor dat mevrouw De Caluwé zich afvraagt wat het effect is van die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

12

10 miljoen euro korting. Als de effecten van die korting op de armoedebestrijding in Ghana relatief klein zijn, wil mevrouw De Caluwé er dan voor
pleiten een grotere korting aan te brengen?
Mevrouw De Caluwé (VVD): In eerste instantie is 10 miljoen euro een
mooie waarschuwing. Als een land herhaaldelijk niet meewerkt aan
terugkeer, ook niet nadat er overleg is gepleegd en er nog meer eisen zijn
gesteld door het land dat immigranten wil terugsturen, kan wat de VVD
betreft dat bedrag best omhoog.
De heer Van Ojik (GroenLinks): Ik vraag mevrouw De Caluwé of je dan
niet de verkeerde mensen straft. Zijn de mensen die de dupe worden van
de kortingen op de ontwikkelingsprogramma’s, zoals de kinderen die naar
school gaan of de vrouwen die naar medische voorzieningen moeten,
degenen die verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor het feit dat
de regering van Ghana in de ogen van de Nederlandse regering onvoldoende meewerkt aan het opnemen van uitgeprocedeerde asielzoekers?
Ik wil daar iets meer over horen.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik zie dat probleem niet zo. Er zijn meerdere
geldstromen naar een land. Voor Suriname hebben we kortgeleden ook
de hulp opgeschort, met name de hulp die niet direct de individuele
Surinamer raakte. Je kunt wel degelijk een onderscheid maken tussen die
gelden.
Voorzitter: De Caluwé
De voorzitter: Ik schors de vergadering voor enkele minuten om de
bewindspersonen in de gelegenheid te stellen om te overleggen.
De vergadering wordt van 10.50 uur tot 10.57 uur geschorst.
De voorzitter: Wij hervatten het AO en ik geef het woord eerst aan de
minister. Wij spreken af maximaal twee interrupties per persoon in totaal
en er komt nog een tweede termijn.
Minister Ploumen: Voorzitter. Hartelijk dank aan de Kamerleden voor de
gestelde vragen en de interesse in het onderwerp. Voor een aantal
Kamerleden en voor mij is het de eerste keer dat wij elkaar hier treffen. Dit
is een goed moment om te zeggen dat ik uitzie naar de samenwerking,
ook al zijn we het niet altijd eens, maar dat is alleen maar goed voor het
debat.
Internationale migratie is niet alleen een uitdaging voor Nederland.
Wereldwijd bemoeilijken de verschillende belangen tussen herkomstlanden, bestemmingslanden en transitlanden soms de samenwerking. Op
basis van goede afspraken kan migratie echter in het belang zijn van
ontwikkeling in zowel herkomst- als bestemmingslanden, en ook in het
belang van individuele mensen die om allerlei redenen hun huis en haard
verlaten. De inzet binnen OS is om die positieve bijdrage van migratie en
ontwikkeling te vergroten en de negatieve gevolgen tegen te gaan. Binnen
het kader van migratie en ontwikkeling bieden wij daaraan een
bescheiden bijdrage, die ons overigens niet van de plicht ontslaat om die
bijdrage heel doelgericht en doelmatig in te zetten. Ik wil dat graag 2.0
noemen en zal dadelijk aangeven wat daar de achtergrond van is en
waarom dat legitiem is.
De zes beleidsprioriteiten die in 2011 uiteengezet zijn, blijven onverminderd geldig. De evaluatie, die buitengewoon uitgebreid is, zegt
daarover dat het goede, relevante prioriteiten zijn en dat het goed is om
daarbinnen nieuwe accenten te leggen. Wij leggen nieuwe accenten op
het formuleren van scherpere doelstellingen. De Kamerleden noemden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

13

dat ook al. Wij hebben ons voorgenomen om bij de programma’s die wij
ofwel doorzetten, ofwel opnieuw gaan inzetten, ofwel in een verbeterde
versie gaan doorzetten, de doelstellingen scherper te formuleren, zodat
we op een later moment beter kunnen bekijken of die doelstellingen
gehaald zijn. Ik vind het te vroeg om alweer een nieuwe evaluatie aan te
kondigen. Wij zijn amper bekomen van de 239 pagina’s van deze. Ik wil
wel zeggen dat we nadrukkelijker dan voorheen learning by doing moeten
inzetten, dus scherpere monitoring in plaats van te vroege evaluatie.
Binnen die prioriteiten wil ik inzoomen op een paar punten, zoals de
opvang van vluchtelingen in de regio van herkomst, waarnaar mevrouw
Gesthuizen vroeg. In 2013 zal, net als in 2012, uitdrukkelijk niet bezuinigd
worden op de bijdrage aan de UNHCR. We verhogen de bijdrage van
33 miljoen naar 38 miljoen euro en houden daarnaast ruimte om in te
spelen op crises, zoals die zich ongetwijfeld ook in 2013 zullen voordoen.
Ook zullen we extra aandacht hebben voor de geldovermakingen, de
zogenaamde remittances. Onderdeel van het beleid was een website.
Daar moet nog wat aan verbeterd worden en dat gaan we zeker doen.
Inmiddels is de website www.geldnaarhuis.nl sterk verbeterd en zijn er
meer bezoekers. De mogelijkheid om een certificering van de Wereldbank
te krijgen is onder de aandacht gebracht van de uitvoerende organisatie
IntEnt. Wij zullen daar nogmaals op aandringen. De verbetermogelijkheden hebben absoluut onze aandacht, met name door preciezer in te
gaan op de wisselkoersen, een belangrijk onderdeel. Ook is de samenwerking met banken sterk verbeterd, vooral door inzet op de samenwerking met de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB). Er zijn goede
contacten opgebouwd met de Rabobank en ABN-AMRO.
Daarnaast hebben de evaluatoren gezegd dat het belangrijk is om beter te
definiëren wat de ontwikkelingsdimensie is van geboden hulp bij
vrijwillige terugkeer en herintegratie. Er wordt inderdaad ervaring
opgedaan met de combinatie van financiële hulp en hulp in natura. In
2013 vindt een eerste evaluatie daarvan plaats. Ongetwijfeld zullen daarin
de naaimachines figureren maar niet de tractoren, omdat de ontwikkelingsrelevantie van het sturen van een tractor naar Zuid-Sudan relatief
beperkt is. Daar kom ik nog op terug.
Nederland speelt een voortrekkersrol in het GFMD. Er is onlangs
inderdaad een bijeenkomst geweest in Mauritius. Nederland heeft daar op
een aantal punten specifiek ingezet, zeg ik in antwoord op vragen van
mevrouw Maij: een meerjarige agenda om de effectiviteit van het forum te
vergroten en het versterken van de ontwikkelingsdimensie. Die
«Development»- dimensie uit het GFMD dient niet onderbelicht te raken,
daarvoor is hier bredere steun aanwezig. De potentie van migratie als
motor voor ontwikkeling in herkomstlanden mag verder versterkt worden.
Ook heeft Nederland ingezet op vergroting van de rol van de private
sector. Het bedrijfsleven kan een grotere rol spelen en dat is een positie
die de UN Special Representative for International Migration en
Development, de heer Sutherland, ook voorstaat. Nederland wil met name
ook de kracht van het mkb versterken, de motor van de economie, niet
alleen in Nederland maar ook in verscheidene landen van herkomst.
Een ander punt waar Nederland op heeft aangedrongen is de betrokkenheid van de diaspora. Verschillende Kamerleden hebben het hier over
gehad. De diaspora is belangrijk, maar we moeten de betekenis wel in het
goede kader zien. Mensen die deel zijn van de diaspora in Nederland
kunnen op verschillende manieren bijdragen aan de ontwikkeling, zoals
met remittances en expertiseoverdracht, maar de relatie tussen de
diaspora en de landen van herkomst is niet alleen maar probleemloos. Het
is goed om dat onder ogen te zien. Natuurlijk zijn tijdens die bijeenkomst
in Mauritius de remittances aan de orde geweest en de financiële
sectorontwikkeling in de landen van herkomst.
Voor de circulaire migratie zijn twee instrumenten ingezet. Het ene is het
TRQN-project, waarbij mensen die woonachtig zijn in Nederland op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

14

tijdelijke basis terugkeren naar het land van herkomst om bij te dragen
aan de ontwikkeling. Dat project zetten wij door. Dit gaat inmiddels de
derde fase in. In de eerste twee fasen hebben uitzendingen plaatsgevonden naar Afghanistan, Sierra Leone, Sudan, Bosnië en Herzegovina,
Servië, Montenegro, Georgië, Ethiopië en Kosovo. Er is geen speciale
aandacht voor fragiele staten, maar ze komen in het lijstje wel voor,
omdat bij uitstek mensen uit die landen een veilige vluchthaven in
Nederland willen vinden. Natuurlijk hangt het ervan af of hier een
substantieel aanbod van mensen is dat daar iets bij te dragen heeft.
De pilot circulaire migratie is voortijdig beëindigd. Het blijft een doel van
het beleid, maar die pilot is niet gelukt. Dat gebeurt nou eenmaal met
pilots, soms lukken ze en soms niet. We hebben er drie dingen van
geleerd:
1. De begrenzing van de verblijfsduur van maximaal twee jaar die de
pilot kent, leidde er in de praktijk toe dat mensen niet beschikbaar
waren omdat ze dat ofwel te kort, ofwel te lang vonden.
2. Het financiële risico voor de betrokken bedrijven, met name het mkb,
was relatief groot als het om een langere periode ging. Dat bleek in
tijden van economische crisis moeilijker te dragen.
3. Er waren problemen bij de afgifte van tewerkstellingsvergunningen.
Daar hebben we van geleerd en ik zeg de Kamer graag toe dat ik zal kijken
naar de mogelijkheden om een pilot 2.0 te doen, waarbij we lessen
trekken uit de eerste keer en de circulaire migratie een impuls kunnen
geven.
Er is gevraagd of er voor de migrantenorganisaties in Nederland een apart
loket kan komen. Ik ben er niet voor. Door migrantenorganisaties zelf, met
terechte hulp van BZ, is geïnvesteerd in het vergroten van de professionalisering van ontwikkelingsrelevante projecten in de landen van herkomst.
Nederland heeft daar een generiek loket voor. Organisaties die daar
aanspraak op willen maken, moeten voldoen aan een aantal criteria. Dat
geldt in gelijke mate voor migrantenorganisaties en dat willen we graag
zo houden. Overigens spreekt het ministerie van BZ twee keer per jaar
met migranten, diasporaorganisaties en medefinancieringsorganisaties
over dit onderwerp. Dat zetten we ook gewoon door.
De heer Sjoerdsma vroeg hoe we de coherentie en samenhang moeten
zien. Mevrouw Mulder vroeg daar ook naar en wees ook vandaag weer
terecht op de mogelijkheden die de portefeuille, die nu vorm heeft
gekregen, biedt. Mijn inzet is om gunstige randvoorwaarden te scheppen,
zodat migratie een positieve ontwikkelingsimpact kan hebben. Dat
betekent dat we niet alleen bilateraal maar ook op EU-vlak moeten
bijdragen aan coherentie. Ik wijs er wel op dat we een beetje bescheiden
moeten zijn over de bijdragen. We willen het inderdaad zichtbaar maken
waar dat mogelijk is, binnen het kader van het regeerakkoord waarbij
arbeidsmarktbeleid en nationale competenties natuurlijk een rol spelen en
waarbij een restrictief immigratiebeleid een rol speelt. Ik wil zeker inzetten
op het bevorderen van die circulaire migratie en op een institutionele
versterking van de overheden van ontwikkelingslanden. De Kamer heeft er
niet specifiek naar gevraagd, maar ik wijs erop dat we dat in de afgelopen
periode hebben gedaan en ook zullen doen binnen het budget van
9 miljoen euro, waarvan ik geen uitbreiding voorzie.
Hoe begeleidt BZ de terugkeer? Er zijn verschillende programma’s, zoals
mevrouw De Caluwé aangaf. Ik zeg haar graag toe dat we scherp zullen
kijken of de informatie wel voldoende helder en beschikbaar is. Overigens
is dat een lijn die ik volg voor alle programma’s, of ze nou over terugkeer
gaan of over andere interventiemiddelen. Door onderlinge afstemming en
harmonisatie kunnen we het aantal programma’s terugbrengen, niet in
omvang maar wel in aantallen, en de effectiviteit en uitvoeringscapaciteit
verbeteren. Ik ga daarnaar kijken.
Over de betrokkenheid van migrantenorganisaties bij het beleid heb ik al
iets gezegd. Die consultaties gaan onverminderd door en we zullen ook in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

15

internationaal verband onze inzet op het GFMD doorzetten. In 2013 wordt
door de Special Representative van de UN in een high level panel
voorzien en daar zullen we graag aan blijven bijdragen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Kan de minister aangeven of zij of de
staatssecretaris ingaat op het punt van de budgetkorting voor Ghana?
Minister Ploumen: Het punt rondom Ghana zal in eerste instantie door de
staatssecretaris beantwoord worden en ik heb er alle vertrouwen in dat
dat tot tevredenheid gebeurt. Is dat niet zo, dan kijken we in tweede
termijn verder.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Dan wil ik toch graag een interruptie plegen.
Het kabinet spreekt met één mond en de VVD en PvdA hebben elkaar
overduidelijk gevonden in dit regeerakkoord, waarin fors bezuinigd wordt
op het budget. Maar dit is geld waar de minister de meeste verbondenheid mee heeft en zij zegt dat ze erop wil toezien dat wat wij doen op
het terrein van OS zinvol is en het doel dat wij willen bereiken dichterbij
brengt. Ik wil toch graag weten wat haar visie is en hoeveel zij van deze
maatregelen verwacht.
Minister Ploumen: Het is duidelijk dat in de afspraken met Ghana niet
over één nacht ijs is gegaan. De afspraak is dat er een zekere conditionaliteit is in de overigens verder prettige en zakelijke relatie. Er is
afgesproken, gezien het feit dat Ghana niet meewerkt aan terugkeer, dat
op het totale budget 10 miljoen euro gekort zal worden. Ik zie erop toe dat
die korting niet terechtkomt bij de burgers van Ghana, dus dat er niet
gekort wordt op de bijdrage aan ngo’s en programma’s op basisvoorzieningen, maar wel op bijdragen via de overheid. Dat lijkt mij de aangewezen route.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik vind het een beetje lastig, want laten we
ervan uitgaan dat Ghana die 10 miljoen euro, als het die zou krijgen, zou
inzetten voor de bevolking. Ik wil dat het niet over de rug gaat van de
mensen om wie het ons te doen is bij OS. Ik wil het wat scherper stellen,
want het is nog niet zo lang geleden dat de voormalig minister van I en A
tegen Irak zei: u krijgt van mij 5 miljoen euro omdat ik graag wil dat u gaat
meewerken aan het terugnemen van mensen die niet vrijwillig willen
terugkeren naar Irak. Toen hadden we duidelijk voor ogen dat dat
belangrijk was en begrepen we dat Irak in een opbouwsituatie zat. Hoe
valt dat te rijmen met deze korting van 10 miljoen euro op het budget voor
Ghana, als we aan de andere kant erkennen dat er juist geld nodig is om
mensen te kunnen terugnemen?
Minister Ploumen: Wat betreft het nemen van deze maatregel tegen
Ghana zei ik al dat we niet over één nacht ijs zijn gegaan. In concreto
betekent dit dat Nederland ook in samenspraak met Ghana gekeken heeft
hoe dit land haar eigen dienstverlening op peil kan brengen. We hebben
echt ons best gedaan. Voorts benadruk ik dat de situatie in Ghana een
andere situatie is dan in Irak. Mevrouw Gesthuizen is zich daar zelf ook
zeker van bewust. Natuurlijk is Ghana ook een land in opbouw, maar het
is wel een van de landen waar de economische ontwikkeling en die van
democratische instituties echt van een andere en veel betere orde is dan
in Irak. Nadat we een traject hebben doorlopen met de Ghanese overheid
voor het verbeteren van hun eigen inzet, hebben we kunnen besluiten tot
deze maatregel.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Ik had de indruk dat de minister klaar
was met haar antwoorden betreffende de migrantenorganisaties. Ik heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

16

daar nog een paar specifieke vragen over, maar kan me voorstellen dat er
eerst op Ghana wordt doorgegaan.
Minister Ploumen: Ik heb gezegd wat ik er op dit moment over te zeggen
heb, dus we kunnen of de staatssecretaris het woord geven over Ghana of
doorgaan over de migrantenorganisaties, maar dat is uiteraard aan de
voorzitter.
De heer Sjoerdsma (D66): Ik heb nog een vraag aan de minister over
Ghana, voordat we naar de staatssecretaris gaan.
Minister Ploumen: Wij staan geheel tot de beschikking van de Kamer.
De voorzitter: Laten we eerst de vragen stellen die niet specifiek over
Ghana gaan. Daarna gaan we naar de staatssecretaris voor de vragen
over Ghana.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): De minister gaf aan dat zij consultaties
doet met de migrantenorganisaties. Wij hadden gevraagd of zij specifiek
zou kunnen ingaan op de rol van deze organisaties bij de ontwikkeling in
het thuisland. Is dat iets wat bij die consultaties naar voren komt? Ziet de
minister ook mogelijkheden om de capaciteit van deze organisaties te
versterken, en zo ja, hoe dan?
Minister Ploumen: Excuses aan mevrouw Mulder als ik niet scherp
genoeg ben geweest in de beantwoording van haar vragen. Ik ga dat
gelijk goedmaken. In de dialoog met migrantenorganisaties gaat het ook
zeker over de rol van de diaspora vis-à-vis de landen van herkomst. Ik heb
net aangegeven dat die relatie niet per se probleemloos is. Dat is het
kader waarbinnen we die gesprekken moeten voeren. De afgelopen jaren
is er vanuit migrantenorganisaties zelf, vanuit medefinancieringsorganisaties ontwikkelingssectorbreed en vanuit BZ geïnvesteerd in professionalisering van die migrantenorganisaties. Het lijkt me dat we dat met
overtuiging hebben gedaan, maar dat nu wel het moment is gekomen dat
de migrantenorganisaties, net als andere organisaties die willen
meedingen naar de gelden die beschikbaar zijn binnen het generieke
budget, gewoon moeten voldoen aan de criteria. Ik zie vooralsnog geen
reden om de professionaliseringsinitiatieven op te schalen. Dat loket is
voor hen beschikbaar en de dialoog is ervoor bedoeld om problemen
daarmee te detecteren.
De voorzitter: ik stel voor dat de staatssecretaris eerst de vragen
beantwoordt over Ghana. Daarna gaan we weer terug naar de minister.
Staatssecretaris Teeven: Voorzitter. Dank voor de inbreng van de leden in
eerste termijn. Ik verheug me op de samenwerking met de commissieleden, van wie ik de meesten niet ken en ook niet vaak tref, met uitzondering van mevrouw Gesthuizen. Wij kennen elkaar goed.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Dat kan ik bevestigen.
Staatssecretaris Teeven: Wij hebben vaak interessante debatten en daar
verheug ik mij ook in deze commissie op. Ik heb er vandaag een woord
bijgeleerd dankzij de genuanceerde inbreng van de PVV-fractie: abject.
Over Ghana zijn door diverse leden vragen gesteld en opmerkingen
gemaakt. De medewerking van Ghana aan terugkeer is eigenlijk al
jarenlang onvoldoende. Dat is niet iets van het laatste jaar, maar was ook
onder het kabinet-Balkenende IV al het geval. Die terugkeerproblematiek
met betrekking tot Ghana is op alle niveaus besproken. Het is ook door
minister Leers en staatssecretaris Knapen besproken bij hun bezoek aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

17

Ghana. Toen heeft dit CDA-koppel dit intensief besproken met de regering
van Ghana. Desondanks moeten we vaststellen dat de Ghanese autoriteiten niet in staat zijn gebleken verbetering aan te brengen in de
medewerking bij gedwongen terugkeer. Ook als er duidelijke bewijzen
waren van de Ghanese nationaliteit, zoals een paspoort, was de
medewerking van de Ghanese autoriteiten nog onvoldoende. OS was
onder het vorige kabinet, en ook onder dit kabinet, geen eenrichtingsverkeer. De Nederlandse regering en de Nederlandse overheid mogen als
internationale verplichting van Ghana verwachten dat ze hun eigen
onderdanen terugnemen. Vaak gaat buitenlandse handel of OS voor en
komt conditionaliteit een beetje in de verdrukking. Ik heb daar met de
minister heel goed over gesproken. Het signaal dat door onze
voorgangers aan Ghana gegeven is, is duidelijk.
Het totale aantal illegale Ghanezen in Nederland is onbekend, maar wordt
op basis van cijfers van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) geschat op 100.000 personen. In totaal stroomden er
in 2011 zo’n 150 Ghanezen in de caseload van DT&V in, maar het
werkelijke aantal illegale Ghaneze vreemdelingen is groter.
Mevrouw Maij (PvdA): Bedoelt de heer Teeven dat er 100.000 illegalen zijn
of dat er 100.000 illegale Ghanezen zijn?
Staatssecretaris Teeven: De schatting van het totale aantal illegalen is
100.000 en het totale aantal illegale Ghanezen daarbinnen is onbekend.
Ook het totale aantal illegalen is overigens onbekend. Van januari tot en
met augustus 2012 zijn er 72 verzoeken ingediend voor afgifte van een
vervangend reisdocument. In die periode, onder het vorige kabinet, is
slechts in 10% van de gevallen daadwerkelijk een reisdocument verstrekt.
In de periode van 13 juni tot 13 september 2012, de periode die Ghana
had gekregen om verbeteringen aan te brengen, heeft er geen enkele
verbetering plaatsgevonden in het handelen door de ambassade of
overheid. Naar ons oordeel, en naar het oordeel van het vorige kabinet, is
dat een situatie van bestendig onvoldoende meewerken aan gedwongen
terugkeer. Mevrouw De Caluwé vroeg of Nederland het enige land is dat
problemen heeft met Ghana over de terugkeer. Dat is niet zo, ook de
lidstaten Duitsland en Oostenrijk hebben daar problemen mee, maar die
cijfers dateren van maart 2011. Zij hebben tot op dit moment nog geen
voorwaarden aan de inzet van OS verbonden. Ik heb er vorige week ook
over van gedachten gewisseld met mijn Engelse collega. Terugkeer vanuit
het VK naar Ghana lijkt goed te verlopen. Ik heb hierover dus contact met
de collega’s in Europees verband. Meer landen hebben problemen, maar
slechts enkele hebben besloten om dat te koppelen aan de inzet van OS of
om consequenties aan de buitenlandse handel te verbinden.
De heer Van Ojik (GroenLinks): Welke landen verbinden er wel sancties
of consequenties aan, behalve Nederland?
Staatssecretaris Teeven: Ik heb gehoord dat door Slovenië en een aantal
andere Oost-Europese lidstaten maatregelen zijn of worden ingezet.
De sanctie op Ghana en andere landen die niet meewerken aan terugkeer
is aan de lage kant. Het is net gebeurd, dus het is moeilijk te zeggen wat
Ghana daadwerkelijk gaat verbeteren. Dat wordt gemeten.
Mevrouw Maij vroeg of je niet meer vliegen vangt met stroop dan met
azijn. Ik denk niet dat we de azijnfles gehanteerd hebben. Op de
ambassade in Ghana zijn door de liaison officer diverse keren activiteiten
ondernomen. Van diverse zijden hebben we met stroop geprobeerd om
medewerking te krijgen. Dat is echt niet over één nacht gegaan, zoals de
minister al opmerkte. Dan komt er een moment dat je een stap moet
zetten en die heeft het vorige kabinet een aantal maanden geleden gezet.
Je kunt niet zeggen dat er niks is geprobeerd. Er is wel degelijk wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

18

geprobeerd. Van de zijde van de Nederlandse ambassade in Ghana en van
de zijde van de liaison officer zijn er behoorlijke investeringen gepleegd.
Dit is de beantwoording over Ghana.
Mevrouw Maij (PvdA): De staatssecretaris heeft al een hoop vragen
beantwoord, maar ik zit nog met het interessante punt dat het VK geen
probleem heeft en Slovenië wel. Misschien heeft het in Slovenië een
andere dimensie dan in het VK. De staatssecretaris zegt dat men niet over
één nacht ijs is gegaan en dat geloof ik, maar hoe komt het dat het VK
geen probleem heeft en wij wel? Verder was onduidelijk dat als er een
paspoort is, er ook geen medewerking is. Dan is er toch geen vervangend
reisdocument nodig?
Staatssecretaris Teeven: Ik heb vorige week aan mijn collega in het VK
gevraagd hoe men dat doet in de feitelijke samenwerking met Ghana. Wij
krijgen nog teruggekoppeld waarom dat daar wel goed loopt. Het is
overigens niet zo dat alleen Slovenië problemen heeft. Duitsland en
Oostenrijk maakten in 2011 al melding van dezelfde problemen die wij
ondervinden met Ghana. Tegelijkertijd constateren we dat het VK het wel
kan, dus daar moeten we naar kijken.
Als er een kopie van het paspoort wordt overgelegd, zou je zeggen dat dat
voldoende is om medewerking te verlenen aan terugkeer. Als het dan niet
gebeurt, is dat wel bijzonder. Je mag van landen verwachten dat ze hun
eigen onderdanen terugnemen. Ik roep bij mevrouw Maij in herinnering
dat de PvdA het principe ondersteunt dat als mensen terug kunnen gaan,
dat moet gebeuren. Als mensen vrijwillig terug willen, moeten we daar
ook medewerking aan verlenen. Daar hoort bij dat dat daadwerkelijk
gebeurt en dat dit niet alleen met de mond beleden wordt.
Mevrouw Maij (PvdA): Als het om een kopie van het paspoort gaat in
plaats van een paspoort, is het helder. Het feit dat het VK geen problemen
heeft, is al lang bekend en ik ben heel tevreden dat de staatssecretaris
daarover contact met het VK opneemt en daarvan gaat leren.
Staatssecretaris Teeven: Wij leren van de best practices van liaison
officers en ambtenaren van andere lidstaten voor snellere procedures. Dat
is de beste manier om te zorgen dat die terugkeer gestalte krijgt.
De heer Van Ojik (GroenLinks): Ik heb nog vragen naar aanleiding van
het antwoord van de minister op de vragen van mevrouw Gesthuizen over
die korting van 10 miljoen euro. Ik begrijp het verhaal van de staatssecretaris heel goed: hij is verantwoordelijk voor het feit dat uitgeprocedeerde
mensen terugkeren. Als het niet goedschiks kan, dan moet het op een
gegeven moment kwaadschiks en daar zet je dan bepaalde instrumenten
voor in die in feite uit een andere begroting of categorie komen, namelijk
die van minister Ploumen. Zij zegt dat men ervoor zal zorgen dat die
10 miljoen niet ten laste komt van burgers. Dat begrijp ik niet. Je geeft
hulp aan Ghana in de veronderstelling dat al die hulp op wat voor manier
dan ook ten gunste van de burgers komt. Het is een budget voor
armoedebestrijding, dus ik begrijp dat niet.
De voorzitter: Wilt u zich beperken tot een vraag?
De heer Van Ojik (GroenLinks): Ik wil dat de minister verheldert hoe zij
kan garanderen dat die 10 miljoen niet ten koste gaat van de armoedebestrijding in Ghana.
Minister Ploumen: In antwoord daarop benadruk ik twee punten. In de
eerste plaats loopt de relatie van de Nederlandse overheid vis-à-vis de
Ghanese overheid natuurlijk niet, en gelukkig niet, alleen maar via het pad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

19

van OS of de dialoog over het terugkeerbeleid. Er is ook een politieke
dialoog. In het kader daarvan komen de verschillende onderwerpen
steeds aan de orde, zoals ook de staatssecretaris heeft benadrukt. Ik
voorzie dat de intensiteit zal toenemen. We hebben een handelsrelatie met
Ghana en gezien de economische ontwikkeling van Ghana zal die relatie
wellicht in de toekomst meer op de voorgrond komen te staan. Ook in die
relatie zullen we natuurlijk eventuele problemen aankaarten.
In de tweede plaats wordt voor die 10 miljoen euro korting specifiek
gekozen voor programma’s waar de overheid als instituut getroffen zal
worden. De heer Van Ojik weet als geen ander dat er in de ontwikkelingsrelatie, die materieel en niet-materieel is, ingezet wordt op directe
armoedebestrijding, maar ook op institutionele ontwikkeling van zowel
middenveld als overheid. De overheid van Ghana heeft zelf verantwoordelijkheid. Wij hebben er alles aan gedaan en vervolgens moet de overheid
van Ghana de gevolgen voor haar burgers, hoewel we niet verwachten
dat die er zijn, zelf mitigeren.
In antwoord op een vraag van de heer Sjoerdsma en als vervolg op de
inbreng van de staatssecretaris zeg ik dat we deze maatregel heel recent
hebben ingezet. De staatssecretaris heeft er al verstandige dingen over
gezegd. Ik ken hem ook als een man die alleen maar verstandige dingen
zegt. We zullen richting de zomer in samenspraak kijken hoe het gaat, wat
het resultaat van die inzet is en of er ervaringen in andere landen zijn die
we op korte termijn kunnen inzetten. Wij komen dan graag bij de Kamer
terug om daarover nogmaals van gedachten te wisselen en te bekijken
wat de volgende stap kan of moet zijn, of misschien zelfs niet hoeft te zijn.
De heer Sjoerdsma (D66): Het is goed om dat meetmoment concreet te
maken. De minister zegt dat er zal worden gezocht naar programma’s die
de overheid als instituut raken. Dat klinkt alsof die korting nog niet
geëffectueerd is en alsof nog moet worden bekeken welke programma’s
dat zijn. Bij dat meetmoment in de zomer horen wij graag over welke
programma’s het gaat, welke criteria de minister hanteert om te meten of
Ghana meewerkt en hoe de dialoog met Ghana loopt.
In dat kader heb ik nog een vraag aan de staatssecretaris. Goed dat de
staatssecretaris bij het VK zijn oor te luisteren legt om erachter te komen
waarom het daar goed gaat, maar kan hij verklaren waarom het met ons
en Ghana niet goed gaat? Wat zijn precies de beweegredenen van Ghana
om over deze 150 asielzoekers per jaar zo te difficulteren?
Staatssecretaris Teeven: Ik heb zelf nog geen contacten met Ghana gehad
in de korte tijdspanne dat het kabinet er is. Mijn voorganger heeft daar
wel contact over gehad. Het is mooi dat we kunnen leren van de best
practices van het VK, maar de daadwerkelijke oplossing van dit probleem
zit in Accra en niet Londen. Dit is allemaal zeer recent tot stand gekomen
en loopt nog niet lang. Wij zullen zeker contact opnemen met de Ghanese
autoriteiten als wij zien dat er geen verbetering optreedt. Als er na korting
nog steeds niks gebeurt, zullen we opnieuw contact moeten hebben.
De heer Sjoerdsma (D66): Ik heb er natuurlijk alle begrip voor dat de
staatssecretaris net is aangetreden. Mijn vraag ging niet over het effect
van deze korting, maar daarvoor was de relatie met Ghana al moeilijk.
Wellicht kan de minister verhelderen waarom de relatie voor de
terugname van ex-asielzoekers al zo moeilijk was?
Staatssecretaris Teeven: Daar kan ik wel wat over zeggen. De Ghanese
autoriteiten stellen al heel lang het Nederlandse toelatings- en terugkeerbeleid ter discussie als vreemdelingen uit Ghana geen recht meer hebben
op verblijf. Dat is niet nieuw. Ze willen ook dat wij Ghanese onderdanen in
staat stellen om openstaande verblijfsprocedures af te wachten, terwijl die
procedures soms niet in Nederland mogen worden afgewacht. Als vanuit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

20

de Ghanese autoriteiten de Nederlandse toelatingsprocedures en
beslissingen niet worden gerespecteerd, dan rest op een bepaald moment
niets anders dan wat het vorige kabinet heeft besloten. De minister en ik
moeten dit nu gaan evalueren en bekijken of er op enigerlei wijze met
Accra zaken valt te doen, zodat dat verbeterd wordt. Daarin kunnen we
misschien leren van de ervaringen die het VK met Accra heeft. Dat is mijn
hoop.
De voorzitter: De minister wil nog iets aanvullends zeggen op hetgeen ze
hiervoor al heeft gezegd.
Minister Ploumen: Ik wil nog specifiek ingaan op het eerste deel van de
interventie van de heer Sjoerdsma over de evaluatie, welke elementen en
of we dat kunnen toezeggen. Zeker kunnen we dat toezeggen, graag zelfs.
Ik denk dat het belangrijk is om in deze fase op dit onderwerp met de
Kamer goede afspraken te maken over de informatievoorziening en
evaluatie. Voor de zomer komen wij graag bij de Kamer terug met
informatie over:
1. het resultaat hiervan;
2. op welke programma’s die korting gaat vallen, zodat de overheid als
instituut nadeel zal ondervinden;
3. wat dit betekent voor de komende stappen, met inachtneming van de
ervaringen in andere landen.
De heer Van Klaveren (PVV): Ik vraag de staatssecretaris waarom is
gekozen voor een minimale korting van 10 miljoen op een totaal budget
van 170 miljoen euro.
Staatssecretaris Teeven: Ik weet niet of dit bedrag minimaal is; dat is een
kwestie van waardering. We hebben moeten vaststellen dat de
medewerking van de Ghanese autoriteiten niet optimaal, dan wel slecht
is. We proberen wijziging in dit optreden aan te brengen en daarbij is door
onze voorgangers voor dit bedrag van 10 miljoen gekozen, in een kabinet
waar overigens ook de PVV verantwoordelijkheid droeg.
De heer Van Klaveren (PVV): Ook in dat kabinet verschilden we van
mening op het punt van ontwikkelingshulp. Wij delen de mening niet dat
10 miljoen euro heel wat is. Wat gaat de staatssecretaris doen als Ghana
moeilijk blijft doen? Gaat hij dan halveren of het totale budget stopzetten?
Dat zet zoden aan de dijk.
Staatssecretaris Teeven: Als de Ghanezen geen medewerking verlenen,
ga ik opnieuw in gesprek met de minister om als regering één standpunt
naar buiten te brengen over de volgende stap. Dat hoort de Kamer zo snel
mogelijk van ons.
De voorzitter: De minister is klaar met haar beantwoording. De staatssecretaris beantwoordt de rest van de vragen die er nog voor hem liggen.
Staatssecretaris Teeven: Het onderwerp communicatie is door een aantal
leden van de commissie aan de orde gesteld. Hoe communiceren wij naar
mensen die terug kunnen of willen keren? Deze week is de website
www.infoterugkeer.nl online gegaan, een initiatief van de Dienst
Terugkeer en Vertrek (DT&V) in goede samenwerking met een aantal
maatschappelijke organisaties. Mensen die willen terugkeren kunnen op
de website zien wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn voor
terugkeer. Er worden soms vragen gesteld over financiële tegemoetkoming of tegemoetkoming in natura, waaraan niet kan worden voldaan.
Dat in natura ondersteunen van bepaalde trajecten is nog niet zo lang
geleden in gang gezet. Sinds eind 2011 is er een mogelijkheid om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

21

ex-asielzoekers ondersteuning in natura aan te bieden. Daarmee worden
naar het oordeel van het kabinet de kansen vergroot voor vreemdelingen
om na terugkomst in het eigen land met succes een bestaan te kunnen
opbouwen. Het is nog te vroeg om iets over de resultaten te zeggen. De
beslissing is eind 2011 genomen en in de loop van 2012 zijn die projecten
gestart. Wij zullen de Kamer zo snel mogelijk informeren over het
eventuele succes van de lopende in-naturaprojecten.
Mevrouw Mulder heeft nog gevraagd, naar aanleiding van wat ik bij de
behandeling van de begroting van Veiligheid en Justitie heb gezegd, wat
men kan verwachten met betrekking tot terugkeer en hoe de aanpak
wordt. Eind januari 2013 zal ik de Kamer informeren over de strategische
landenaanpak en met betrekking tot welke landen we iets diplomatieks of
anderszins iets gaan doen. Ik zal dat in samenwerking doen met andere
West-Europese landen. Er is gevraagd wat we gaan doen met het niet
meewerken aan de terugkeer naar Irak. Mijn voorganger minister Leers
heeft gesproken met de minister van Immigratie van Irak, maar er was
geen bereidheid tot medewerking aan gedwongen terugkeer. Ook niet
nadat er geld was aangeboden, zoals de heer Van Ojik noemde. Op de
afgelopen Immigratieraad heb ik gesproken met collega’s van
Denemarken, België, het VK, Duitsland en Zweden. Die hebben soortgelijke ervaringen. Met Zweden en het VK wordt er met betrekking tot Irak
op ambassadeniveau samengewerkt. Men gaat ook een werkgroep
samenstellen met een aantal medewerkers van de Diensten Terugkeer en
Vertrek uit die landen. Nederland gaat deze werkgroep, die specifiek gaat
kijken hoe gedwongen terugkeer naar Irak op de rit gezet kan worden,
trekken. Voor 1 maart zal er meer duidelijkheid zijn of we dit met een
aantal landen binnen de EU gezamenlijk kunnen oppakken. Ik verwacht
dat we met deze gezamenlijke aanpak een stapje verder kunnen komen.
Bij terugkeer naar Irak moeten we overigens wel onderscheid maken
tussen Centraal- en Zuid-Irak, waar gedwongen terugkeer op sommige
momenten lastig zal zijn, ook door gebrek aan medewerking van de
centrale regering. Ik heb met betrekking tot de situatie in Noord-Irak ook
gesproken met de minister van Immigratie van de Koerdische autonome
regering in Erbil. Ik verwacht in de nabije toekomst meer mogelijkheden
voor gedwongen terugkeer naar Noord-Irak, want de feitelijke situatie in
Koerdistan, Noord-Irak, is anders dan in de rest van dat land.
De heer Van Klaveren vroeg welke landen problematisch voor terugkeer
zijn. Eigenlijk geven alle landen, niet anders dan in vorige kabinetsperioden, aan dat ze wel willen meewerken aan vrijwillige terugkeer van
mensen. Ook geven veel landen aan geen bezwaar te hebben tegen
gedwongen terugkeer. Maar er zijn ook landen waar dat niet zo is. We
zullen een strategische landenaanpak gaan opzetten, want ik zie op het
terrein van terugkeer wel mogelijkheden om de inspanningen van het
kabinet te vergroten ten opzichte van de vorige kabinetsperiode. We
kunnen meer realiseren, niet bilateraal door Nederland alleen, maar met
een aantal landen in Noordwest-Europa met dezelfde problemen. In de
brief van januari zal ik de landen noemen die aanmerking komen voor de
strategische landenaanpak. In een aantal landen moeten we onze
inspanningen voor terugkeer vergroten en dat zal ik in nauw overleg met
deze minister en de minister van BZ doen.
De heer Sjoerdsma (D66): Ik had een aanpalende vraag gesteld over
partnerlanden waarmee wij een ingewikkelde terugkeerrelatie hebben.
Vandaag hebben we het over Ghana. Zijn er soortgelijke landen waar het
de afgelopen tijd zo moeilijk gaat, dat we ook daar wellicht conditionaliteit
overwegen?
Staatssecretaris Teeven: Ik heb er geen behoefte aan om die landen nu in
de openbaarheid en volledige omvang met de Kamer te delen. Wij zijn
nog in overleg met die landen, hetzij via de minister van BZ, hetzij via de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

22

minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en
mijzelf. Er zijn wel landen waar het moeizaam gaat en het veel beter kan.
Er zijn ook landen waar het goed liep, maar waar het het laatste jaar
minder is gegaan. Ik zal er eind januari uitgebreid op ingaan hoe het
kabinet denkt dat aan te pakken. Dat is ook onderwerp van overleg met de
collegae van BZ en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
De heer Sjoerdsma (D66): Neemt de staatssecretaris daarbij ook de
coherentie mee om het breder te trekken? We korten Ghana omdat dat
land niet meewerkt aan de opname van ex-asielzoekers en in Rwanda
bevriezen we geld vanwege de steun aan rebellen. Daar sta ik helemaal
achter, maar het gevolg van het bevriezen van dat geld is dat het
justitieapparaat niet verder wordt ontwikkeld en dat terugzending van
Rwandese genocidairs, die wij hier hebben, wordt bemoeilijkt. Hoe ziet de
staatssecretaris die coherentie en kan hij de beantwoording meenemen in
de brief?
Staatssecretaris Teeven: Dat vind ik ingewikkeld, want dat raakt bijvoorbeeld het onderwerp van de tegenwerping van artikel 1F van het
Vluchtelingenverdrag en de vraag in hoeverre mensen die worden
verdacht van oorlogsmisdrijven kunnen worden teruggestuurd naar
Rwanda om daar te worden berecht. Ik ontken niet dat we in Rwanda met
projecten bezig waren, zoals het opleiden van de rechterlijke macht, het
bouwen van gevangenissen en met de voorbereidingen voor een verdrag
met Rwanda om een aantal mensen die hier verblijven in Rwanda te laten
berechten. Door het vorige kabinet is, gezien de ontwikkelingen in Congo,
besloten om ook de justitiële contacten met Rwanda op te schorten. Daar
is dit onderdeel van en dat gaat dan ook in de vertraging. Hopelijk is het
alleen uitstel en geen afstel. We moeten onderscheid maken in landen
waar we te maken hebben met terugkeerproblematiek, de strategische
landenaanpak, en landen met een specifieke situatie zoals Rwanda. Daar
gaat het ook om de opbouw van een Afrikaans land, maar wel met een
aparte relatie met betrekking tot de justitiële hulp. Ik vond het spijtig dat
dat moest worden stopgezet, want daardoor zijn zaken in de vertraging
gekomen die heel goede kanten hadden.
De heer Van Klaveren (PVV): Kan de staatssecretaris aangeven om
hoeveel landen het gaat? Krijgen we in de brief over de strategische
landenaanpak expliciet te horen welke landen dwarsliggen?
Staatssecretaris Teeven: We spreken over dertien tot vijftien landen, waar
de terugkeersituatie daadwerkelijk verbeterd moet worden. Ik moet nog
bezien of het noemen van namen en rugnummers in die brief bijdraagt
aan de oplossing. Ik kijk de woordvoerder van de PVV nu recht in de ogen
en vraag hem of hij nu echt een oplossing wil of alleen maar namen en
rugnummers. Het is in het belang van de commissie dat hij deze minister,
de minister van BZ en mijzelf in staat stelt om aan dit probleem te werken.
Het is de bedoeling dat mensen terugkeren naar die landen van herkomst
en dat is niet altijd gebaat bij het noemen van namen en rugnummers.
De heer Van Klaveren (PVV): Het lijkt mij dat ik als volksvertegenwoordiger gewoon recht heb op informatie over problemen. De vraag is
simpel: welke landen doen lastig? Uiteraard zoekt de PVV ook naar een
oplossing, maar om met z’n allen een oplossing te kunnen genereren,
moet duidelijk zijn waar we het over hebben. Als de staatssecretaris niet
wil zeggen wat het probleem is en bij welke landen dat speelt, wordt het
extra moeilijk.
Staatssecretaris Teeven: Ik zeg tegen de heer Van Klaveren dat we met
dertien tot vijftien landen terugkeerproblemen hebben, dat ik in januari in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

23

antwoord op de vragen van mevrouw Mulder met die brief kom, waarin
staat hoe we er na overleg met de beide collegae op BZ mee om denken
te gaan en dat het noemen van namen en rugnummers niet altijd
bijdraagt aan een snelle oplossing. Onderdeel van die brief kan zijn dat ik
de Kamer vertrouwelijk informeer over de landen waar het om gaat. Het
gaat me er niet om dat ik voldoe aan de informatieplicht, maar dat we met
dit kabinet op dit onderdeel wat bereiken. Dat moet de heer Van Klaveren
toch als muziek in de oren klinken?
Over Irak heb ik al gesproken. Er lopen op dit moment twee initiatieven
met betrekking tot Irak. We nemen deel aan het internationale initiatief dat
er al was met het VK en Australië om te komen tot een gemeenschappelijke benadering van Irak. Daar doen ook Canada, Noorwegen,
Denemarken, België, Frankrijk en Ierland aan mee. Los daarvan willen we
met een aantal Noordwest-Europese landen voor 1 maart aanstaande
concrete acties bedenken met betrekking tot gedwongen terugkeer naar
Irak. Het is belangrijk om te zorgen dat uitgeprocedeerde mensen niet in
tentenkampen blijven zitten, maar dat mensen die hier geen verblijfsrecht
meer hebben medewerking aan terugkeer naar Irak krijgen. Dat is een
belangrijke oplossing voor de problemen die we hier hebben.
De heer Van Ojik stelde over de situatie in Lampedusa in Italië de vraag
hoe we kunnen voorkomen dat migranten onnodig overlijden op zee.
Binnen Frontexverband worden op dit moment twee operaties bij Italië op
zee gecoördineerd om de instroom uit Afrika te beperken en migratie via
de oostelijke Middellandse Zeelanden tegen te gaan. Primair zijn de
lidstaten zelf verantwoordelijk voor de bewaking van hun buitengrenzen,
maar de noordelijke lidstaten dragen daar binnen Frontexverband wel aan
bij. Ik wijs ook op de inspanningen die op dit moment door Nederlandse
ambtenaren worden gepleegd voor het tegengaan van illegale migratie in
het Turks-Griekse grensgebied.
De heer Van Ojik (GroenLinks): Dank aan de staatssecretaris voor dit
antwoord, maar het ging mij niet zozeer om het beperken van instroom of
tegengaan van migratie. Ik verwees naar een rapport dat mijn collega
Tineke Strik heeft gemaakt voor de Raad van Europa. Dat ging vooral om
mensen die al aan het migreren zijn en komen te overlijden omdat er geen
adequate opvang is. Dat is schokkend.
Staatssecretaris Teeven: Binnen Frontexverband wordt daar aandacht aan
besteed. Dat is al diverse malen met de Kamer gedeeld en ik heb daar
brieven over gezien van mijn voorganger. Hij zou ook binnen de JBZ-raad
aandacht vragen voor dit probleem. Ik zal daar ook scherp op zijn en er
steeds aandacht voor vragen.
De voorzitter: Ik bedank de minister en de staatssecretaris voor de
beantwoording van de vragen in eerste termijn. Er is een mogelijkheid
voor een korte tweede termijn met twee minuten per fractie en maximaal
één interruptie.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Als ik de minister goed heb
beluisterd op het punt van de korting die Ghana krijgt op het ontwikkelbudget, maak ik me zorgen. Ik zie dat de minister onvoldoende plausibel
kan maken dat we die 10 miljoen euro niet ten laste laten komen van de
mensen om wie het eigenlijk gaat. Ook maak ik me zorgen dat dit een
voorbeeld gaat worden voor de aanpak van andere landen. We zijn
volgens mij geen geld over de balk aan het smijten met OS, ook al zijn
hier collega’s die dat wel menen. Dat geld komt in principe altijd terecht
bij de mensen die het het hardst nodig hebben.
Mijn laatste opmerking wil ik wijden aan de geldovermakingen. Ik spoor
de minister aan om daar een extra stap in te zetten. De remittance prices
van de Wereldbank laten zien dat de fee, die de Rabobank, ABN-AMRO en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

24

ING vragen, heel veel beter kan. Ik ontvang graag een toezegging van de
minister, ook omdat het al een aantal jaren sleept en er afspraken liggen
die in 2009 in L’Aquila in Italië zijn gemaakt, dat zij de Kamer op korte
termijn laat weten welke stappen er zijn gezet en wanneer we verbetering
mogen verwachten.
De heer Van Klaveren (PVV): Voorzitter. De PVV is voor een snelle
afbouw van alle ontwikkelingshulp. Het is in onze visie geen taak van de
Nederlandse staat en het werkt niet. Men heeft geen flauw idee of de
activiteiten voor migratie en ontwikkeling überhaupt effect hebben. Mijn
collega van de PvdA stelde een vraag met betrekking tot het slechten van
tariefmuren. Daar zijn wij ook voorstander van, onder de kanttekening dat
wij dat niet zien in EU-handelsakkoorden maar via bilaterale handelsakkoorden. Wij horen alle partijen van links tot rechts, inclusief de VVD,
spreken over hulp aan exotische landen op kosten van de Nederlandse
belastingbetaler. De VVD stelde zelfs dat we moeten voorkomen dat we
chagrijnige asielzoekers in Nederland op de bank hebben zitten en
daarom best wat geld over de balk kunnen smijten. De PVV is helder: er
gaat geen cent heen. Als je uitgeprocedeerd bent, dien je ons land te
verlaten. Lukt dat niet, dan kan je wat ons betreft vastgezet worden. Ten
slotte horen we dat dit linkse kabinet weinig gaat doen, behalve een
minimale korting van 10 miljoen euro op het budget van Ghana, dat al
jaren de boel dwarsboomt. Mocht dit land moeilijk blijven doen, dan
beginnen de gesprekjes opnieuw in plaats van een forse extra korting. De
staatssecretaris geeft aan dat hij, net als de vorige minister, geen namen
en rugnummers wil noemen van de maar liefst vijftien landen die moeilijk
doen. Om de problemen op te lossen, moeten we wel weten waar we het
over hebben. Wat ons betreft maakt het niet uit hoe de staatssecretaris
ons informeert, als hij het maar doet. De PVV wil die informatie graag zien
en we gaan ervan uit dat die ons zal bereiken.
De heer Van Ojik (GroenLinks): Voorzitter. Dank aan de bewindslieden. Ik
ben blij met de toezegging van de minister dat zij gaat bekijken hoe ze een
nieuwe impuls aan circulaire migratie kan geven en daarbij de uitkomsten
van de evaluatie zal gebruiken. Ik ga ervan uit, hoewel ze dat niet expliciet
heeft gezegd, dat het niet alleen gaat om circulaire migratie van mensen
die tijdelijk van hier naar daar gaan, maar ook de andere kant op,
circulaire migratie van mensen die tijdelijk hier naartoe komen. Dat kan ze
misschien nog verhelderen.
Ik ben ook blij dat de staatssecretaris nauwkeurig zal volgen wat er op zee
gebeurt. Je moet natuurlijk kijken hoe je die migratie kunt beperken, maar
de situatie op zee van mensen die al aan het migreren zijn, is niet zelden
levensbedreigend. Het is goed om, samen met de landen in die regio, iets
aan de veiligheid te doen. We komen daar ongetwijfeld nog over te
spreken.
In Ghana zijn vorige week verkiezingen geweest, de president is herkozen,
er komt een nieuwe regering en we hebben in Nederland een nieuwe
regering. Laten we met een schone lei beginnen. Ik haal graag de
woorden van mijn collega over stroop en azijn aan. Misschien is het een
goed moment om deze korting, die we volgens mij allemaal een beetje
pijnlijk vinden, op een andere manier te gaan regelen.
Mevrouw Maij (PvdA): Voorzitter. Dank aan de minister en de staatssecretaris voor de beantwoording van de vragen. Ik heb van de minister
gehoord dat er nieuwe accenten en scherpere doelstellingen, learning by
doing, in het migratie- en ontwikkelingsbeleid komen. Betreffende de pilot
op circulaire migratie heeft een collega al gevraagd welke kant de cirkel
op draait. Ik zag de minister knikken, dat is heel prettig. Zij gaf ook
institutionele versterking van overheden van landen van herkomst aan.
Dat zijn verschillende elementen van het migratie- en ontwikkelingsbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

25

die in de huidige brief en het huidige beleid nog niet zo goed uitgewerkt
en scherp zijn. Ik vraag de minister of zij in het voorjaar haar licht
daarover wil doen schijnen.
Mijn specifieke vraag over mobiliteitspartnerschappen in EU-verband is
nog niet beantwoord. Die wil ik koppelen aan de opmerking van de
staatssecretaris over de strategische landenaanpak die hij in EU-verband
wil oppakken. Hij gaf aan, samen met een aantal collega’s uit de EU,
hiermee in een aantal landen voortgang te willen maken. Ik vraag hem of
dat in relatie tot die mobiliteitspartnerschappen is en hoe hij dit ziet.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Voorzitter. In de eerste termijn hebben
wij aan de minister gevraagd of zij wilde ingaan op de samenhang tussen
de componenten ontwikkeling, terugkeer en asielbeleid. De minister
bevestigde dat er gunstige randvoorwaarden nodig zijn en dat niet alleen
bilateraal maar ook op EU-niveau een en ander gedaan kan worden, zij het
bescheiden. Deze beantwoording vond ik ook bescheiden, dus misschien
kan de minister daar nog iets uitgebreider op ingaan.
Ook over het faciliteren van die remittances, zoals de SP ook aangaf,
willen we graag iets meer horen.
Ik ga nog kort in op de opmerking van GroenLinks met betrekking tot
Ghana. Natuurlijk is het pijnlijk, maar wel goed, dat er maatregelen
worden genomen om een signaal aan een land als Ghana te geven dat het
niet werkt op deze manier en dat het geen eenrichtingsverkeer is. Ik ben
het op dit punt van harte eens met staatssecretaris Teeven. Dank aan de
staatssecretaris voor de uitgebreide beantwoording rondom de kwestie
Irak en de conditionaliteit. Daar zijn we heel tevreden mee.
De heer Sjoerdsma (D66): Voorzitter. Dank voor de beantwoording in
eerste termijn. Ik had nog een niet-beantwoorde vraag over remittances.
Die ging erover dat in de financiële stroom richting ontwikkelingslanden
het ontwikkelingscomponent steeds meer afneemt en remittances steeds
meer toenemen. Ziet de minister naast deze website over de transparantie
nog andere mogelijkheden om die remittances ontwikkelingsrelevanter te
maken? Daarnaast is het belangrijk dat migratie bijdraagt aan ontwikkeling in herkomstlanden. Niet zodat wij hier onze uitzetquota halen, maar
zodat we bijdragen aan de ontwikkeling daar. Ik doe een oproep aan het
kabinet om nauwkeurig te bekijken hoe we de terugkeerrelatie met Ghana
kunnen verbeteren zonder de burgers daar te raken. Ik hoop dat er in de
brief van staatssecretaris Teeven voldoende aandacht is voor die
bescherming van burgers in onze partnerlanden.
Voorzitter: Gesthuizen
Mevrouw De Caluwé (VVD): Voorzitter. Ik wil allereerst de minister
bedanken voor de toezegging dat zij de doelen voor migratie en ontwikkeling scherper zal neerzetten en dat zij wil inzetten op monitoring in
plaats van weer een grote evaluatie te houden. Dat ben ik met haar eens.
De VVD is voor een efficiënte aanpak en tegen geld over de balk smijten,
zeg ik tegen de heer Van Klaveren. Ook dank aan de minister voor de
toezegging om scherp te kijken of de informatie voor de diaspora wel
voldoende duidelijk en beschikbaar is en of het aantal programma’s
teruggebracht kan worden. Ik hoorde de staatssecretaris zeggen dat hij
een website, www.infoterugkeer.nl, heeft. Ik vraag de minister waar dit
aanhaakt bij die website en de informatie van de staatssecretaris.
Mijn laatste vraag gaat over Ghana. Ik begrijp dat voor de zomer de
resultaten worden gepresenteerd, wordt aangegeven op welke
programma’s korting te verwachten valt en wat de vervolgstappen zijn.
Als dit gaat over die korting van 10 miljoen euro die een paar maanden
geleden is aangekondigd, vraag ik me af wat die korting op dit moment is
en of we niet nu al zouden moeten inzetten op die korting. Als het een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

26

paar maanden geleden is aangekondigd, moeten we nu met concrete
stappen komen.
Voorzitter: De Caluwé
Minister Ploumen: Voorzitter. Ik bedank de commissie voor de vragen en
het herinneren aan de vergeten antwoorden, waarvoor excuses.
Ik zeg nogmaals dat de programma’s voor Ghana over steun aan de
overheid als instituut gaan. De doelstelling van de ontwikkelingssamenwerking kent een aantal componenten, zoals directe armoedebestrijding
en inzet op basisgezondheidszorg. Zoals al is opgemerkt, steunen we ook
de overheid in haar capaciteitsopbouw als instituut en kijken we naar
programma’s die daar specifiek over gaan. Dit naar aanleiding van vragen
van mevrouw Gesthuizen. Graag zeg ik haar in aanvulling op de eerste
termijn toe dat ik de remittances specifiek in de dialoog met de banken
aan de orde zal stellen. Ik zal de Kamer op de hoogte stellen van wat wij
vanuit het kabinet zullen ondernemen om de banken aan te zetten tot
verbetering van hun kant.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Wanneer kunnen we die informatie tegemoet
zien? Kan dat in het voorjaar van 2013?
Minister Ploumen: Dat lijkt mij wel. Het onderwerp is niet nieuw op onze
agenda of die van de banken. Soms is haastige spoed heel erg goed, zoals
in dit geval.
Het is goed om te horen, want ik ben een minister van samenhang, dat de
PVV het eens is met het slechten van tariefmuren, omdat ook importbevordering vanuit ontwikkelingslanden voor dit kabinet van belang is. Het
gaat om economische ontwikkeling op een globale schaal. Daar worden
we allemaal beter van: buitenlandse handel betekent binnenlandse banen.
Dat geldt niet alleen voor ons land, maar ook voor landen die in ontwikkeling zijn.
De heer Van Klaveren (PVV): Kunnen we afspreken dat elke tariefmuur
die neergehaald wordt 1 miljard euro minder ontwikkelingshulp betekent?
Minister Ploumen: Nee, dat kunnen we niet.
Juist in de samenhang tussen hulp en handel gaan we enorm opschieten
de komende jaren. Het zal soms ongetwijfeld een taai onderhandelingsproces zijn, maar het komt zowel de burgers in Nederland als de burgers
in andere delen van de wereld ten goede.
De projecten die een paar jaar geleden zijn gestart met betrekking tot
circulaire migratie gingen verschillende kanten uit. Ik heb toegezegd dat
we op basis van de ervaringen uit de pilot gaan bekijken hoe circulaire
migratie van hier naar daar binnen dat kader vorm zal krijgen. Overigens
moet dat wel binnen de budgettaire kaders en binnen de kaders van het
regeerakkoord. Ik wil geen valse verwachtingen wekken, maar ga daar
graag aan werken. Mevrouw Maij vroeg om de prioriteiten en de
hernieuwde verscherpte accenten in een brief te zetten en dat doe ik heel
graag.
Wat betreft de vraag van mevrouw Mulder over de samenhang tussen
ontwikkeling, terugkeer en asielbeleid moet ik nog een paar puntjes op de
i zetten. Dat kan aan de orde komen in de brief die ik toegezegd heb aan
de commissie. De samenhang moeten we onder andere zoeken in het
inzetten op capaciteitsopbouw van ontwikkelingslanden om een eigen
migratiebeleid te formuleren, betere bescherming van vluchtelingen en
het mitigeren van negatieve aspecten van migratie. Mensenhandel,
mensensmokkel en uitbuiting van mensen is daar allemaal onderdeel van.
Die bijdrage is op individueel niveau meer dan bescheiden, want het kan
het leven van mensen echt veranderen. De inzet op circulaire migratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

27

draagt daar ook aan bij, net als de inzet van de diaspora hier. Het is
gebruikelijk om op dit onderwerp de Kamer een jaarlijkse voortgangsrapportage te doen toekomen en dat wil het kabinet graag voortzetten.
Excuses aan de heer Sjoerdsma; hij vroeg wat we aan die remittances
gaan doen. Uitgangspunt is dat die remittances privégelden zijn, dus we
sturen daar in principe niet op. Tegelijkertijd horen bij de modernisering
van het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid al die verschillende
geldstromen onderdeel van het beleid te zijn of in ieder geval aan de orde
te komen in onze visie. Ik zeg graag toe dat het in de brief, die ik in een
eerder overleg met deze commissie toezegde, aan de orde zal komen.
Mevrouw De Caluwé vroeg hoe we de informatievoorziening zien in
relatie tot de website van Veiligheid en Justitie. Het eenvoudige antwoord
is dat we gaan zorgen voor doorklikmogelijkheden.
Staatssecretaris Teeven: Voorzitter. Dank aan de leden voor hun inbreng
in tweede termijn.
Ik wil ingaan op de opmerking van de heer Van Ojik over de situatie op
zee. Tijdens het GFMD is ook over dit onderwerp gesproken en Nederland
heeft aangegeven dat de bescherming in het land van herkomst begint. Je
moet migranten en mensen die op niet-reguliere wijze migreren, wijzen
op de gevaren die ontstaan tijdens de reis naar een ander werelddeel en
wat hen kan overkomen als ze in dat werelddeel zijn. De minister sprak al
over het tegengaan van mensenhandel en mensensmokkel. Het is
belangrijk dat die voorlichting in de landen van herkomst begint.
Excuses aan mevrouw Maij dat ik haar vraag over de mobiliteitspartnerschappen in de EU met landen van herkomst nog niet had beantwoord.
Het loopt nog niet storm. Er zijn op dit moment vier mobiliteitspartnerschappen afgesloten, met Moldavië, Kaapverdië, Georgië en Armenië. De
partnerschappen met Moldavië en Kaapverdië verlopen goed, die met
Georgië en vooral Armenië moeten nog volledig tot ontwikkeling komen.
Er wordt op dit moment onderhandeld met Tunesië en Marokko. Dat zijn
heel belangrijke partnerschappen en we gaan met die partijen niet over
één nacht ijs. Er zijn waarschijnlijk meer onderhandelingsrondes nodig
om er met Tunesië en Marokko uit te komen. Sinds het verschijnen van de
mededeling Totaalaanpak van Migratie en Mobiliteit in 2011 heeft het
faciliteren van mobiliteit een veel prominenter plaats gekregen in die
partnerschappen en zullen die mobiliteitspartnerschappen steeds zijn
gekoppeld aan de visumfacilitatieovereenkomst en een terug- en
overnameovereenkomst. Ook kunnen lidstaten op individuele basis een
programma aanbieden voor circulaire migratie. Dat moeten we doen in
overleg met de minister van SZW, om te bezien of het opportuun is om te
komen tot nieuwe overeenkomsten.
Mevrouw Maij (PvdA): Dank aan de staatssecretaris voor zijn uitleg over
de mobiliteitspartnerschappen. Ik vroeg in tweede termijn naar de relatie
tussen de strategische landenbenadering en de mobiliteitspartnerschappen. De staatssecretaris gaf aan dat hij met een aantal Europese
partners aan de slag gaat met die strategische landenbenadering. Is dat in
relatie tot de mobiliteitspartnerschappen of worden dat twee verschillende instrumenten?
Staatssecretaris Teeven: Soms zal er een overlap zijn met sommige
landen waarmee nu ook over mobiliteitspartnerschappen wordt
gesproken, maar soms ook niet. Dat komt te staan in mijn brief van eind
januari.
Ik dank mevrouw Mulder voor haar positieve woorden aan mijn adres.
Een realistische benadering van haar fractie, waarvoor dank.
De voorzitter: Is de korting op het programma voor Ghana, die een paar
maanden geleden is aangekondigd, al bekend?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

28

Minister Ploumen: Excuses dat er een paar vragen zijn blijven liggen.
Mijn voorstel is om de beantwoording mee te nemen in de toegezegde
brief, omdat ik goed wil bekijken of we er de juiste programma’s
uitlichten.
De voorzitter: Ik bedank de bewindspersonen voor de beantwoording.
Er zijn verschillende toezeggingen gedaan:
− De Kamer wordt voor de zomer geïnformeerd over de evaluatie van
het terugkeerbeleid ten aanzien van Ghana, waarbij tevens wordt
ingegaan op de programma’s waarop wordt gekort en de vervolgstappen die worden ondernomen.
− In de strategische landenaanpak die eind januari naar de Kamer wordt
gestuurd, zal de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie ook ingaan
op de maatregelen die worden genomen om de situatie te verbeteren
ten aanzien van landen waar zich problemen voordoen met het
terugkeerbeleid.
− De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
zal een nieuwe pilot circulaire migratie starten en wel in de versie 2.0,
daarin de lessen uit de evaluatie meenemen en de Kamer per brief
hierover informeren.
− De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
zegt toe de hoge kosten van remittances specifiek in de dialoog met de
banken aan de orde te stellen en de Kamer in het voorjaar van 2013 te
informeren over de stappen die worden genomen om dit te verbeteren.
Ik bedank de bewindspersonen voor hun aanwezigheid en beantwoording, de Kamer voor haar inbreng, de bodedienst voor de goede
ondersteuning en het publiek voor het luisteren en sluit hierbij de
vergadering.
Sluiting 12.23 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 573, nr. 113

29