Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2182

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 juni 2020
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de Raad Buitenlandse
Zaken van 13 juli 2020.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-02-2182
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2182

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN
13 JULI 2020
Introductie
Op 13 juli vindt in Brussel de eerste fysieke Raad Buitenlandse Zaken
sinds de COVID-19 crisis plaats. De Minister van Buitenlandse Zaken is
voornemens deel te nemen aan deze Raad. Naar verwachting zal de Raad
onder het agendapunt Current Affairs stilstaan bij de recente ontwikkelingen in India, Venezuela, en Libië en de impact van COVID-19 op Afrika.
Tijdens vorige vergaderingen (resp. 22 april en 15 mei jl.) richtte de Raad
zijn blik op het Oostelijk Partnerschap, het Midden-Oosten en NoordAfrika om de gevolgen van de COVID-19 pandemie in kaart te brengen.
Ditmaal is er onder een breed agendapunt aandacht de impact van
COVID-19 op Latijns-Amerika. Tevens zal de Raad spreken over Turkije,
waarbij de focus naar verwachting zal liggen op de Turkse proefboringen
in de Oostelijke Middellandse Zee.
Current affairs
India
In het licht van de EU-India Top, die naar verwachting half juli zal
plaatsvinden per videoconferentie, zal de Raad spreken over de EU-India
relatie. Eind 2018 kwamen Commissie en Raad de EU India-strategie
overeen, met aandacht voor belangrijke onderwerpen zoals de bevordering van effectief multilateralisme, vrede en veiligheid, economische
groei en welvaart en het aanpakken van mondiale uitdagingen zoals
duurzame ontwikkeling en klimaatverandering. Deze strategie heeft in de
context van COVID-19 niets aan relevantie ingeboet. India is een belangrijke partner op tal van mondiale dossiers. Het kabinet verwelkomt dan
ook de toenemende rol en verantwoordelijkheid van India op het
wereldtoneel en pleit voor verdere uitbreiding van de samenwerking
tussen de EU en India. Tegelijkertijd moet er ruimte zijn enkele zorgelijke
ontwikkelingen op het gebied van mensenrechten (inclusief godsdienstvrijheid) in India te bespreken.
Venezuela
De Raad zal stilstaan bij de laatste ontwikkelingen in Venezuela. Het
Maduro-regiem heeft de hervorming van de kiescommissie door het
parlement tegengehouden en heeft via het hooggerechtshof een nieuwe
kiescommissie met vertrouwelingen aangewezen. Onder deze omstandigheden zijn eerlijke en vrije parlementsverkiezingen in december niet
mogelijk. Het kabinet zal oproepen tot het verder verhogen van de
diplomatieke druk op het Maduro-regiem en het spoedig organiseren van
een ministeriële bijeenkomst van de International Contact Group (ICG).
Libië
Ook zal de Raad spreken over recente ontwikkelingen in Libië. De
internationaal erkende regering van premier Serraj, de Government of
National Accord (GNA), heeft met steun van Turkije recentelijk veel gebied
heroverd op de Libyan National Army (LNA) van generaal Haftar. Het
kabinet is van mening dat er geen militaire oplossing is voor het conflict
in Libië en spreekt daarom in internationaal verband steeds steun uit voor
het door de VN-geleide politieke proces. De recente hervatting van de
veiligheidsgesprekken met de GNA en LNA, met als doel de totstandkoming van een staakt-het-vuren, ziet het kabinet als een belangrijke stap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2182

2

De situatie in Libië blijft onverminderd zorgelijk. De recente ontdekking
van massagraven rond Tarhuna, ten zuidoosten van de hoofdstad Tripoli,
tonen eens te meer dat grove schendingen van internationaal humanitair
recht en mensenrechten op grote schaal blijven plaatsvinden in Libië. Het
kabinet steunt de oproepen van de Hoge Vertegenwoordiger en van de VN
voor een onafhankelijk onderzoek naar de gebeurtenissen. In dit kader
verwelkomt het kabinet de aanname van een resolutie over Libië tijdens
de Mensenrechtenraad waarin de oprichting van een fact finding missie
die onderzoek zal doen naar schendingen van internationaal humanitair
recht en mensenrechten in Libië sinds 2016 is vastgelegd. Nederland
co-sponsorde de resolutie.
Op 23 juni vond de eerste formele bijeenkomst van de International
Humanitarian Law and Human Rights werkgroep van de International
Follow-up Committee for Libya plaats, waar Nederland sinds eind april
samen met Zwitserland en de VN co-voorzitter van is. De werkgroep zal
zich richten op praktische en haalbare interventies om de naleving van
internationaal humanitair recht te verbeteren en de mensenrechten in
Libië te beschermen en verbeteren.
Impact COVID-19 in Afrika
De Raad zal onder Current Affairs tevens spreken over de impact van
COVID-19 in Afrika. In aanloop naar de EU-AU top is na de zomer een
uitgebreidere discussie over Afrika voorzien.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) verwacht de piek van het aantal
besmettingen in Afrika in juli/augustus. Het virus lijkt zich in Afrika
langzamer te verspreiden. De snelle maatregelen die veel Afrikaanse
landen in maart namen spelen mogelijk een rol. Daarnaast zijn de relatief
jonge bevolking en een mogelijk grotere immuniteit vanwege de
aanwezigheid van veel ziektes op het continent mogelijke verklaringen.
Vanwege de lage besmettingsgraad worden de maatregelen in veel
landen nog voor de te verwachten piek versoepeld.
De sociaaleconomische impact in Afrika als gevolg van COVID-19 zal naar
verwachting echter fors zijn. Werkgelegenheid in de formele en vooral
informele sector neemt snel af terwijl mensen over weinig financiële
reserves beschikken. De overheidsuitgaven lopen in veel Afrikaanse
landen snel op, terwijl veel landen hun inkomsten aanzienlijk zien
afnemen, o.a. vanwege het stilvallen van het toerisme, de lage olieprijs en
het inzakken van de uitvoer van andere consumptiegoederen (bijvoorbeeld bloemen). Ook de schuldpositie van veel landen verslechtert snel.
Voor het eerst in 25 jaar zal daarom in 2020 het gezamenlijke BNP van
Afrika dalen.
De Europese Commissie en de Europese Investeringsbank hebben door
middel van herschikking van bestaande middelen EUR 20,6 miljard
gevonden om de COVID-19 pandemie wereldwijd aan te pakken. Ook
lidstaten en de EBRD maakten fondsen vrij. Tezamen stellen zij EUR 4,8
miljard voor Sub-Sahara Afrika beschikbaar. Voor het Nabuurschap is EUR
7,8 miljard beschikbaar. Een deel hiervan komt ten goede aan NoordAfrika. De Commissie treedt samen met de lidstaten op onder de noemer
«Team Europe». Zo hoopt de EU ook haar geopolitieke rol nadere
invulling te geven. Nederland steunt deze politieke inzet.
Nederland zal in de discussie het geopolitieke belang van een evenwichtig
partnerschap met Afrika benadrukken. De COVID-19 crisis is een belangrijk
moment om als EU richting Afrikaanse landen solidariteit te tonen.
Nederland zal ook benadrukken dat tijdige outreach en consultaties met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2182

3

Afrikaanse landen van belang zijn om de EU-AU top van dit najaar voor te
bereiden en toe te werken naar een gezamenlijke EU-Afrika strategie,
gebaseerd op de wederzijdse belangen van beide continenten. Tevens
zullen Raadsconclusies worden aangenomen over de relatie van de EU
met Afrika, voortbouwend op de mededeling van de Europese Commissie
van 9 maart «Naar een hernieuwd partnerschap met Afrika»1. Nederland
heeft in de besprekingen over de conclusies onderstreept dat in de
Mededeling vervatte uitgangspunten en doelstellingen voor de EU-Afrika
relatie onverminderd relevant blijven, en zal dit ook in de Raad doen.
Conform het verzoek van de Kamercommissie Buitenlandse Zaken zal het
Kabinet uw Kamer op geëigende momenten via de geannoteerde
agenda’s en verslagen van de Raden Buitenlandse Zaken blijven informeren over de totstandkoming van de EU-Afrika strategie.
Impact COVID-19 in Latijns-Amerika en het Caribisch Gebied
De Raad zal tevens stilstaan bij de impact van COVID-19 op de landen in
Latijns-Amerika en het Caribisch Gebied. Het Westelijk Halfrond wordt
momenteel het zwaarst getroffen en is door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bestempeld tot het nieuwe mondiale epicentrum van de
pandemie. De piek wordt pas in augustus verwacht. De impact op de
economie is groot, met een door de Wereldbank voorspelde economische
krimp van 7.2% in Latijns-Amerika. De WHO waarschuwt voor de
gevaarlijke fase waarin de pandemie terecht is gekomen, want terwijl deze
nog aan het versnellen is, zijn lock-down maatregelen vaak niet over een
langere periode te handhaven. In de gehele regio is het gezien de
sociaaleconomische situatie (met een grote informele straateconomie)
voor velen moeilijk zich aan de regels en voorschriften te houden.
Thuisblijven betekent dan immers geen inkomen. Ook de gebrekkige
gezondheidszorg speelt de regio parten.
De impact en genomen maatregelen verschillen per land in de regio.
Brazilië is het zwaarst getroffen, met inmiddels officieel meer dan een
miljoen corona-besmettingen, en meer dan 50.000 doden. In beide
opzichten staat het daarmee wereldwijd op de 2e plaats, na de VS. In
Venezuela zorgt de crisis ervoor dat het reeds ingestorte gezondheidssysteem verder afbrokkelt.
Momenteel heeft Suriname te kampen met een COVID-uitbraak waar de
gezondheidszorg niet op is berekend. In reactie op diverse hulpverzoeken,
waaronder een verzoek van de Surinaamse regering, is op 19 juni jl. een
Nederlandse zending met persoonlijke beschermingsmiddelen in
Suriname gearriveerd. Later volgen nog mobiele beademingsapparatuur
en aanvullende medische goederen. Mogelijk wordt er ook Nederlands
medisch personeel ingezet om Suriname te helpen. Nederland doneert
tevens dertig mobiele beademingsapparaten aan Colombia, een
belangrijk buurland van het Koninkrijk.
Terwijl de regio nog volop bezig is het hoofd te bieden aan de COVIDcrisis leidt deze nu al tot een diepe economische en sociale crisis, die ook
op de langere termijn zal doorwerken. Dit zorgt vervolgens voor toenemende ongelijkheid en instabiliteit en druk op het democratische bestel in
deze landen. Middels de Team Europe benadering draagt de EU bij aan de
COVID-19 respons van landen in Latijns Amerika en het Caribisch gebied.
De Europese Commissie en de Europese Investeringsbank hebben ruim
EUR 1,2 miljard voor de regio beschikbaar gesteld. Ook wordt door de EU
ingezet op gezamenlijke communicatie en de bestrijding van desinfor1

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2148

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2182

4

matie. De EU voorziet daarbij een «green recovery» benadering, waarbij
ook de handelsrelaties van belang zullen zijn. Nederland zal in deze
discussie inbrengen dat het van groot belang is dat de EU engagement
met de regio blijft tonen, en op een duurzame en inclusieve manier zal
bijdragen aan het herstel. Tevens zal Nederland benadrukken dat het
versterken van mensenrechten en democratische processen in de regio,
die door COVID-19 verder onder druk staan, een belangrijke prioriteit
moet blijven. Tot slot mag niet uit het oog verloren worden dat de regio
een belangrijke partner blijft om gezamenlijk in multilateraal kader op te
trekken.
Turkije
De Raad zal tevens spreken over de relatie van de EU met Turkije en de
Turkse rol in de regio. Het kabinet zal hierbij benadrukken dat effectieve
samenwerking tussen de EU en Turkije, o.a. op het gebied van veiligheid,
terrorismebestrijding, handel en migratie van evident belang is, maar dat
de EU Turkije tegelijkertijd ook moet aanspreken op punten van zorg
(waaronder de vrijheid van meningsuiting).
Een specifiek punt van zorg is het Turkse optreden in het oostelijk deel van
de Middellandse Zee. De Raad zal zich hier waarschijnlijk opnieuw over
buigen. Turkije heeft in maart een tender uitgeschreven voor exploratierechten in delen van de Middellandse Zee die volgens Griekenland tot het
Grieks continentaal plat behoren. Turkije legt een claim op deze gebieden
in het kader van een bilateraal akkoord dat in januari dit jaar tussen Turkije
en Libië werd gesloten over maritieme afbakening tussen beide landen.
Griekenland geeft daarnaast aan dat Turkije met regelmaat het luchtruim
van Griekenland schendt met militaire overvluchten. Tevens heeft Turkije
duidelijk gemaakt de proefboringen in het gebied dat tot de Exclusieve
Economische Zone van Cyprus behoort, voort te zullen zetten. Nederland
steunt de eerdere verklaringen van de Raad waarin Turkije opgeroepen
wordt de boringen te staken en de soevereiniteit van Griekenland en
Cyprus te respecteren. In geval van voortdurende Turkse activiteiten sluit
het kabinet aanvullende maatregelen niet uit, waarbij ook de effectiviteit
van eventuele maatregelen moet worden meegewogen. Zoals bekend
heeft de EU in februari dit jaar reeds twee personen geplaatst op de lijst
van personen en instanties op wie beperkende maatregelen van
toepassing zijn als reactie op de ongeoorloofde booractiviteiten van
Turkije.
Migratiesamenwerking is een belangrijk onderdeel van de relatie met
Turkije. Het is de verwachting dat met het versoepelen van de maatregelen die zijn getroffen om COVID-19 tegen te gaan de migratiedruk
vanuit Turkije richting de EU de komende periode toeneemt. De Raad zal
naar verwachting dan ook spreken over migratiesamenwerking met
Turkije. Hoge Vertegenwoordiger Borrell voert gesprekken met de Turkse
Minister van Buitenlandse Zaken Çavuşoğlu m.b.t. de implementatie van
de EU-Turkije verklaring. De Nederlandse inzet is gericht op effectieve
uitvoering van de EU-Turkije Verklaring. Nadruk ligt daarbij op de
gezamenlijke verantwoordelijkheid van Turkije, Griekenland en de EU ten
aanzien van de EU-Turkije Verklaring. Ook wordt er op dit moment in
Brussel gesproken over EUR 485 mln. overbruggingsfinanciering voor
humanitaire hulpprogramma’s onder de Facility for Refugees in Turkey
(FRIT). Nederland is voornemens met deze overbruggingsfinanciering in
te stemmen, waarover uw Kamer is geïnformeerd.2 Aanvullende steun
hiervoor moet volgens het kabinet uit de EU-begroting worden betaald en
2

Zie Kamerstuk 21 501-03, nr. 142 (Vijfde en zesde aanvullende EU-begroting 2020) en
Kamerstuk 21 501-03, nr. 144 (Vijfde aanvullende EU-begroting)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2182

5

dient conditioneel te zijn aan de effectieve implementatie van de
EU-Turkije Verklaring, waaronder een rustige grenssituatie aan de
Grieks-Turkse grens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2182

6