Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3509
Vragen van het lid Dekker-Abdulaziz (D66) aan de Staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht dat Nederlanders
de overheid steeds minder vertrouwen met persoonsgegevens (ingezonden
31 mei 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van Huffelen (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties) mede namens de Minister van Economische Zaken en
Klimaat en de Minister voor Rechtsbescherming (ontvangen 1 september
2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 3017.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht dat Nederlanders de overheid steeds minder
vertrouwen met persoonsgegevens? Wat is daarop uw reactie?1
Antwoord 1
Ja.
Het kabinet betreurt het zeer dat het vertrouwen gedaald is in de overheid
met betrekking tot persoonsgegevens. De overheid moet de normen van de
Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in acht nemen. In de
afgelopen jaren is gebleken dat dit niet altijd het geval is. Dit was voor het
vorige kabinet reden om onderzoek te laten doen naar de naleving van de
AVG door overheden. Dat onderzoek heeft de Minister voor Rechtsbescherming, mede namens de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, op 9 februari jl. aan uw Kamer aangeboden.2 In het
onderzoek is nagegaan welke onduidelijkheden en problemen zich voordoen
bij naleving van de AVG door overheden en welke oorzaken dit heeft. Een
inhoudelijke reactie namens beide bewindspersonen op dit onderzoek volgt
na het zomerreces.
Vraag 2 en 3
Meer dan de helft van de ondervraagden maakt zich zorgen over de
ontwikkelingen rondom Artificiele Intelligentie (AI). Waarom hebben de
instrumenten om te voorkomen dat AI binnen de overheid verkeerd gebruikt
1

«Nederlanders vertrouwen de overheid steeds minder met persoonsgegevens», AG Connect
d.d. 25 mei 2023.
2
Onderzoeksrapport «Verkennende analyse: Naleving van de AVG door overheden», in opdracht
van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) is uitgevoerd door Pro
Facto en Hooghiemstra & Partners.

ah-tk-20222023-3509
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

wordt, zoals het algoritmeregister en het Impact Assessment voor Mensenrechten bij de inzet van Algoritmes (IAMA), nu geen verplicht karakter?
Is er een termijn waarbinnen u de bovengenoemde instrumenten wel een
verplicht karakter wil geven als er geen voortgang wordt geboekt? Zo ja
wanneer is dat?
Antwoord 2 en 3
Met de Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren3 zet het kabinet zich
onder de noemer «algoritmes reguleren» in om tot een verantwoorde inzet
van algoritmes te komen.
Momenteel onderzoekt het kabinet hoe een verplichte mensenrechtentoets
(zoals een IAMA4), waar uw Kamer om heeft gevraagd, kan worden ingevoerd. Dit moet bekeken worden in samenhang met verplichtingen die er al
zijn, zoals een Data Protection Impact Assessment (DPIA), en nieuwe
verplichtingen die zullen volgen uit de AI-verordening. In de positie van de
Raad van de Europese Unie (hierna: Raadstekst) en de positie van het
Europees Parlement (EP) van de AI-verordening staat onder andere dat de
aanbieder bij de ontwikkeling van een AI-systeem expliciet moet kijken naar
de risico’s voor fundamentele rechten. Hoe deze Europese verplichtingen
precies eruit komen te zien, is nog niet zeker. Recentelijk heeft uw Kamer
gevraagd om, vooruitlopend op de AI-verordening, alle nieuw te starten
algoritmes met een hoog risico (op basis van meeste recente tekst in de
AI-verordening) een IAMA te laten ondergaan en het algoritme te publiceren
in het algoritmeregister.
Daarnaast heeft uw Kamer mij gevraagd u te informeren over een mogelijkheid van een verplicht algoritmeregister, vooruitlopend op de AI-verordening.
Hierover heb ik een brief gestuurd naar uw Kamer.5 Ook hier is de samenhang met de AI-verordening van belang. Volgens de AI-verordening zijn
aanbieders van hoog-risico AI-systemen verplicht om hun systemen in de
EU-databank te registreren. Aanvullend stelt de Raadstekst alsook het EP voor
dat overheden als gebruikers van hoog-risico AI-systemen hun gebruik van
die systemen ook in de EU-databank moeten registreren. Het is nog niet
bekend hoe de definitieve tekst van de verordening eruit gaat zien. Daarop
vooruitlopend een wetsvoorstel in procedure brengen, leidt niet tot tijdswinst
ten opzichte van de inwerkingtreding van de AI-verordening, maar mogelijk
wel tot regels die daar niet op aansluiten. Uiteraard wil het kabinet ongewenste effecten van algoritmes in overheidstoepassingen zoveel mogelijk
voorkomen. Of daar extra registratieverplichtingen voor nodig zijn, kan pas
na vaststelling van de AI-verordening worden bepaald. Ministeries zijn aan
het werk om, vooruitlopend op de komst van het verplichte algoritmeregister,
eind 2025 hoog risico algoritmes te publiceren in het algoritmeregister,
conform de werkafspraken in de Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren.
Vraag 4
In hoeverre denkt u dat het bijdraagt aan de transparantie als de overheid
kenbaar maakt wanneer een beslissing of handeling met behulp van AI tot
stand is gekomen?
Antwoord 4
Het kabinet verwacht dat dit bijdraagt aan de transparantie en onderzoekt hoe
dit gerealiseerd kan worden. De Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en de Minister voor Rechtsbescherming bestuderen dit
momenteel in het kader van het wetsvoorstel Wet versterking waarborgfunctie Algemene wet bestuursrecht (Awb), dat in het voorjaar in preconsultatie is
geweest. In dit traject wordt de uitvoering van de motie van het lid Van
Baarle meegenomen.6 Het kabinet hecht er daarnaast aan te benoemen dat er
tijdens de onderhandelingen over de Europese AI-verordening actief op wordt
ingezet dat in de AI-verordening wordt opgenomen dat kenbaar gemaakt
wordt als een besluit gemaakt wordt met behulp van AI. Nederland bestudeert daarom het voorstel van het EP voor een notificatieplicht.
3

Kamerstuk 26 643, nr. 940.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/02/25/impact-assessmentmensenrechten-en-algoritmes.
5
Kamerstuk 26 643, nr. 1056.
6
Kamerstukken II 2022/23, 29 279, nr. 760.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 5
Wat zijn andere maatregelen met betrekking tot AI die het vertrouwen in de
overheid kunnen terugwinnen?
Antwoord 5
Het is van belang dat we, wanneer AI en/of algoritmes impact hebben op
mensen, bij de inzet van AI en/of algoritmes laten zien wat onze motieven zijn
en dat we zorgen dat voor mensen duidelijk is op welke manier de inzet van
algoritmes invloed heeft op onze beslissingen als overheid. Het is van belang
dat mensen weten dat procedures eerlijk zijn, beslissingen zorgvuldig worden
genomen en dat die beslissingen onbevooroordeeld zijn en worden geleid
door consistente, transparante en logische redeneringen. Ook bij de inzet van
algoritmes.
Naast de oplossingen die genoemd zijn en die kunnen bijdragen aan
vertrouwen, heb ik een implementatiekader «inzet van algoritmes»7 naar uw
Kamer gestuurd dat ervoor moet zorgen dat er een logisch en consistent
kader is met daarin belangrijke normen en ethische eisen. Op die manier
zorgen we ervoor dat controle en toetsing van allerlei ontwerp en – implementatiekeuzes in AI en/of algoritmes tijdig plaatsvinden. Hiermee wordt de
kans op negatieve effecten bij voorbaat verkleind.
Datzelfde geldt ook voor het toezicht op algoritmes. Het kabinet versterkt het
toezicht via de nieuwe Directie Coördinatie Algoritmes (DCA) bij de Autoriteit
Persoonsgegevens die in samenwerking met andere toezichthouders
vroegtijdig risico’s signaleert.
Vraag 6
Hoe reflecteert u op het gegeven dat de ondervraagden de huidige praktijk
rondom het toestemming geven voor cookies als onprettig ervaart?
Antwoord 6
Het kabinet herkent dat de huidige praktijk onprettig is. Er is wetgeving die
bepaalt dat gegevens van (internet)gebruikers niet zonder toestemming
gebruikt mogen worden. Echter zien we dat door consentmoeheid en dark
patterns8 consumenten vaak akkoord gaan zonder dat ze dat echt willen. Het
zou mogelijk moeten zijn voor internetgebruikers om in één keer aan te
geven waarmee zij akkoord gaan en waarmee niet, zodat zij niet langer per
website hoeven te klikken. Het kabinet wil dat eenmaal gegeven of geweigerde toestemming voor een bepaalde website onthouden wordt, zodat de
vraag om toestemming niet telkens opnieuw gesteld hoeft te worden. Dit zou
mogelijk kunnen worden geregeld door instellingen in de browser, als
toestemmingsverzoeken van websites daar dan ook op worden aangepast.
Het is van belang dat we dit op Europees niveau regelen om het zo effectief
mogelijk te maken. Hetzelfde geldt voor de mogelijkheid om een eenmaal
verleende toestemming weer in te trekken. Het kabinet wil deze praktijk
verbeteren. Hier ontvangt uw Kamer binnenkort een brief over.
Vraag 7
Kunt u toelichten waarom andere EU lidstaten, zoals Frankrijk, wél hun
nationale cookie-toezicht aanscherpen, en we hier wachten op nieuwe
regelgeving vanuit Brussel?9
Antwoord 7
Het is belangrijk om twee zaken van elkaar te onderscheiden. Het klopt dat
Nederland zich actief inzet om te komen tot nieuwe Europese wetgeving over
cookies. In de bij antwoord 6 genoemde brief, zullen we dieper ingaan op
onze inzet. Dit staat los van het toezicht op en de handhaving van de huidige
wetgeving rondom cookies, de ePrivacy-richtlijn en de AVG. Het is aan de
nationale toezichthouders om de wetgeving te interpreteren en te handhaven.
Het kan dus zijn dat de Franse toezichthouder andere keuzes maakt over de
inzet van hun capaciteit dan de Nederlandse. In Nederland zijn dat zowel de
7

Zie bijlage bij Kamerstuk 26 643, nr. 1056.
Van een dark pattern is sprake wanneer websites het moeilijker maken om cookies te weigeren
dan te accepteren.
9
Cookie fines in France in January 2022: is it the beginning of a «Cookie Gate»?, Technology Law
Dispatch d.d. 17 februari 2022.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Autoriteit Consument en Markt (ACM) voor de cookiebepaling uit de
Telecommunicatiewet als de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) voor de AVG,
die naast de Telecommunicatiewet regels geeft over de verwerking van met
cookies verkregen persoonsgegevens. De AP en de ACM hebben hierover een
samenwerkingsprotocol.10
Vraag 8
In hoeverre bent u bereid om onderzoek te laten verrichten welke mogelijkheden er zijn om in afwachting op de ePrivacy verordening, de huidige praktijk
rondom het toestemming geven voor cookies te verbeteren via wetgeving?
Antwoord 8
Artikel 11.7a van de Telecommunicatiewet (Tw), waarin de ePrivacyrichtlijn is
geïmplementeerd, schrijft duidelijk voor dat toestemming vereist is voor het
plaatsen en lezen van cookies. Deze toestemming moet gebaseerd zijn op
voldoende informatie over het plaatsen van de cookies en wat er vervolgens
met de via de cookies verzamelde informatie gebeurt. De beoordeling
daarvan is aan de toezichthouder en de rechter, maar de huidige praktijk lijkt
daar in veel gevallen niet aan te voldoen. Bijvoorbeeld wanneer cookiebanners (de pop up op een website waarin gemeld wordt dat er cookies worden
geplaatst als je er mee instemt) alleen een duidelijke mogelijkheid om cookies
te accepteren aanbieden, en het weigeren van cookies vrijwel onmogelijk
wordt gemaakt. Dan levert een weg geklikte cookiebanner zeer waarschijnlijk
geen «vrije» wilsuiting op, zoals de Tw en AVG vereisen. Volgens de wet
zouden dan geen cookies mogen worden geplaatst. Ook wordt niet altijd aan
het vereiste voldaan dat de gebruiker voldoende «geïnformeerd» is over waar
de cookies precies voor worden gebruikt. Daar kan op basis van de huidige
wetgeving al op worden gehandhaafd en dat is in het verleden ook
gebeurd.11
In het verleden is hier goed toezicht op gehouden en het is belangrijk dat dit
goede toezicht blijft. Het kabinet heeft al geïnvesteerd in extra middelen voor
de AP. Het kabinet wil in gesprek gaan met de toezichthouders over hoe we
het toezicht, maar ook de informatievoorziening aan internetgebruikers,
verder kunnen versterken.
Daarnaast kan door de toezichthouders worden aangehaakt op de bevindingen van onder meer de werkgroep onder het Europees Comité voor
gegevensbescherming (EDPB), een onafhankelijk orgaan waarin de toezichthouders uit de verschillende lidstaten samenwerken met het oog op een
consistente toepassing van de AVG en andere Europese privacyregelgeving.
De Cookie Banner Taskforce van de EDPB buigt zich momenteel bijvoorbeeld
over cookie banners en dark patterns aan de hand van bestaande wetgeving.12
Het kabinet ziet geen (effectieve) mogelijkheden om binnen de AVG en de
ePrivacyrichtlijn middels nationale wetgeving de huidige praktijk rondom het
toestemming geven voor cookies te verbeteren. Het kabinet is hier nader op
ingegaan in de toegezegde Kamerbrief over het onderwerp cookies.
Vraag 9
Welke concrete stappen gaat u zetten om ervoor te zorgen dat de ePrivacy
verordening onder Spaans voorzitterschap benoemd wordt tot prioriteit?
Antwoord 9
Het kabinet vindt het van belang dat er spoedig betere ePrivacyregels komen.
De onderhandelingen over de ePrivacyverordening zitten zoals bekend al
jaren vast. Om die reden kijkt het kabinet naar alternatieve oplossingen. Uw
Kamer heeft ook een motie13 aangenomen om daarvoor te pleiten. Ik heb op
1 juni 2023 gesproken met Eurocommissaris voor Justitie Reynders, die bezig
is met een vrijwillig initiatief op dit onderwerp. Het doel is om op vrijwillige
basis mogelijkheden te vinden om het simpeler maken voor internetgebrui10

Te vinden op: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2020–36741.html.
https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/13169/Last-onder-dwangsom-NPO-voorovertreden-cookieregels.
12
https://edpb.europa.eu/system/files/2023-01/
edpb_20230118_report_cookie_banner_taskforce_en.pdf.
13
Kamerstuk 32 761, nr. 266.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

kers om cookies te weigeren als ze dat willen en om alternatieven te vinden
voor op tracking gebaseerde reclame. Daarbij wordt ook gekeken naar de
mogelijkheid om cookies te weigeren of accepteren via de browser, zonder
elke keer opnieuw met een cookiebanner te worden geconfronteerd. Het
kabinet steunt dit initiatief van harte. Als dit initiatief onverhoopt niet slaagt,
moet gewerkt worden aan verbeterde Europese regelgeving met betrekking
tot het toestemmingsvereiste.
Op 2 juni 2023 heb ik in de Telecomraad eveneens gepleit voor een Europese
oplossing voor het cookievraagstuk, desnoods los van de ePrivacyverordening. Indachtig de motie van uw Kamer zal het kabinet de komende tijd
hiervoor blijven pleiten in Europa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5