Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

53
Vragen van de leden Hijink en Marijnissen (beiden SP) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht «Lucratief beleggen in
ouderen met dementie» (ingezonden 30 juli 2020).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 21 september 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2019–2020, nr. 3739.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het artikel «Lucratief beleggen in ouderen met dementie»?1
Antwoord 1
In onderstaande antwoorden geef ik u mijn reactie op het artikel.
Vraag 2
Wat vindt u ervan dat veel beleggers profijt zien in de zorg voor senioren met
dementie? Wat is uw oordeel over het feit dat er rendementen van 7% of
meer beloofd worden bij investeringen in vastgoedobjecten voor opvang,
verzorging en verpleging van (vermogende) senioren? Kan volgens u een
rendement van 7% gerealiseerd worden zonder te besparen op bijvoorbeeld
de kwaliteit van zorg of de ouderen extra te laten betalen voor aanvullende
pakketten?
Antwoord 2
De aangehaalde beloofde rendementen van 7% betreffen investeringen in
vastgoedobjecten voor opvang, verzorging en verpleging. Op grond van de
Wet langdurige zorg (Wlz) is het mogelijk wonen en zorg te scheiden. Ik kan
niet beoordelen in hoeverre dergelijke rendementen voor beleggingen in
vastgoed reëel zijn. Zorgbestuurders zijn er verantwoordelijk voor om
diensten, goederen en vastgoed, die nodig zijn voor de zorgverlening, in te
kopen tegen een marktconforme prijs.
De zorg die onder deze constructie verleend wordt, valt niet onder het
huidige winstverbod, omdat deze zorg kort gezegd niet als intramurale, maar
als extramurale zorg wordt aangemerkt. Ik werk echter aan het wetsvoorstel

1

ah-tk-20202021-53
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Follow the Money, 29 juli 2020, «Lucratief beleggen in ouderen met dementie»,
https://www.ftm.nl/artikelen/lucratief-beleggen-ouderen-met-dementie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

integere bedrijfsvoering zorgaanbieders (Wibz) waarin ik de mogelijkheid wil
introduceren aanvullende voorwaarden te stellen aan winstuitkering voor
sectoren waar nu geen verbod op winstuitkering geldt. De aard van de
voorwaarden en het tijdstip van inwerking treden kan variëren per deelsector
en wordt gekoppeld aan het zich voordoen van excessen en de noodzaak die
tegen te gaan, respectievelijk te voorkomen. Daarnaast wordt bezien of er een
norm geïntroduceerd kan worden voor een maatschappelijk maximaal
aanvaardbare dividenduitkering.
Ongeacht de regels omtrent winstuitkering, moet de kwaliteit van zorg altijd
op orde zijn. De IGJ ziet daarop toe. Tot slot rust er op cliënten (en/of hun
vertegenwoordigers) die aanvullende pakketten afnemen ook een eigen plicht
kritisch te kijken naar hetgeen deze zorgvilla’s leveren binnen deze aanvullende pakketten. Ook moeten bewoners zelf bepalen of zij bereid zijn een
bepaalde huurprijs te betalen op basis van de infrastructuur, ligging en luxe
van het vastgoed. Zij kunnen zich daarop voorbereiden door vooraf locaties
te bezoeken en/of te zoeken naar ervaringen van anderen en alternatieven af
te wegen. Daarbij kunnen zij het totaalpakket van wonen, zorg en dienstverlening (en de kosten daarvan) afwegen tegen hetgeen anderen aanbieden. Ook
kunnen zij zich een oordeel vellen over de geboden transparantie in de
opbouw van de kosten en de diensten die daarvoor geleverd worden. Tijdens
het wonen is het van belang dat cliënten en/of hun vertegenwoordigers
kritisch blijven in het aanbod en de kosten die daar tegenover staan.
Vraag 3
Wat is uw oordeel over de verdubbeling van het aantal particuliere aanbieders van verpleeghuizen? Vindt u dit een positieve of negatieve ontwikkeling?
Wat zegt deze ontwikkeling over het aanbod van verpleeghuisplekken voor
ouderen met een minder grote portemonnee?
Antwoord 3
Een diversiteit aan aanbieders van verpleeghuizen vind ik op zichzelf geen
slechte ontwikkeling. Dit stelt mensen in staat om woon- en zorgvormen te
kiezen die aansluiten bij hun wensen en behoeften. Bovendien zal door de
vergrijzing een steeds grotere behoefte zijn aan deze zorg. De diversiteit heeft
vooral betrekking op de woning en de servicekosten. Voor de zorg geldt dat
deze onder het toezicht valt van de IGJ en moet voldoen aan de eisen uit het
kwaliteitskader.
Vraag 4
Wat is uw reactie op de stelling «eigenlijk beleg je via het IMMO Zorgwoningfonds dus indirect in zieke ouderen»? Wat is uw mening over indirect
beleggen in zieke ouderen? Is dit volgens u een effect van de marktwerking in
de zorg en de hervorming van de langdurige zorg? Zo ja, vindt u dit een
wenselijk effect van deze ontwikkelingen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Zoals ik al vaker heb gezegd, is in de zorg geen plek voor mensen die de zorg
enkel en alleen als verdienmodel zien. Ik vind de redenering dat men in zieke
ouderen kan beleggen echter te kort door de bocht. In het IMMO Zorgwoningfonds wordt hoofdzakelijk belegd in vastgoed. Van zorgbestuurders mag
verlangd worden dat zij kritisch zijn op de huurovereenkomsten of vastgoedinvesteringen die zij aangaan en daar marktconforme tarieven voor betalen.
Vraag 5
Wat is uw reactie op de opmerking «zorgvastgoed levert een langjarige,
stabiele cashflow»?
Antwoord 5
Ik leg de opmerking dat zorgvastgoed een langjarige, stabiele cashflow
oplevert als volgt uit. Door de demografische ontwikkelingen, met name
vergrijzing, is de vraag naar verpleeghuiszorg met relatief grote zekerheid te
voorspellen voor de komende jaren. Zoals in het artikel wordt toegelicht, is
daarmee het risico op leegstand bij zorgcomplexen (mits de cliënten niet
massaal wegblijven door onvoldoende kwaliteit van zorg) aanzienlijk minder
dan bij bijvoorbeeld winkelpanden. Langjarige huurcontracten op vastgoed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

waarop men investeert, genereren dan ook een relatief zekere inkomstenbron
met weinig risico’s.
Vraag 6
Welke risico’s ziet u als gevolg van het feit dat zorgvastgoed steeds meer in
handen van beleggers komt? Ziet u extra of andere risico’s als het buitenlandse partijen betreft?
Antwoord 6
Beleggers en investeerders verwachten een rendement voor het beschikbaar
stellen van kapitaal. Dit geldt in principe voor iedere kapitaalverschaffer,
bijvoorbeeld ook voor banken of woningcorporaties, en het behalen van een
redelijk rendement op vastgoed is op zichzelf geen kwalijke zaak. Er schuilt
wel een mogelijk risico in het najagen van hoge rendementen, als daardoor
de kosten voor vastgoed te zwaar op de organisatie drukken. Zorgbestuurders
dragen echter de verantwoordelijkheid om hiervoor te waken bij het aangaan
van langjarige huurcontracten. Zij moeten het belang van de zorginstelling
behartigen en hebben in principe geen baat bij het aangaan van huurcontracten die niet marktconform zijn.
Vraag 7
Wat zijn de gevolgen als een particuliere aanbieder failliet gaat voor de
bewoners van die initiatieven? Vindt u dit risico acceptabel? Worden de
bewoners voldoende op de hoogte gesteld van deze risico’s?
Antwoord 7
Als een zorgaanbieder failliet gaat, is het van belang dat de continuïteit van
zorg gewaarborgd blijft. Dit betekent dat betrokken partijen als de zorgaanbieder en het zorgkantoor moeten zorgen voor een verantwoorde afbouw van de
zorgverlening en goede overdracht van bewoners naar andere zorgaanbieders. Daarbij bestaat het risico dat bewoners moeten verhuizen, maar in de
praktijk wordt de locatie meestal overgenomen door een andere aanbieder en
kunnen bewoners op de locatie blijven wonen. De waarborgen voor
verantwoorde afbouw en overdracht van zorg zijn uiteengezet in de Kamerbrief van 11 oktober 20192 over de doorontwikkeling van het beleid rond
zorgaanbieders in financiële problemen.
Vraag 8
Wat is uw oordeel over de zogenaamde «sale and lease back-constructies»
die erg in trek zijn? Wat is het gevolg van een dergelijke constructie op de
kwaliteit van wonen en zorg?
Antwoord 8
De «sale and lease back-constructie» is een manier om kapitaal dat in
vastgoed zit te gelde te maken. De verkregen liquiditeit kan worden aangewend voor het aflossen van schulden, innovatie, uitbreiding of investeringen
in de kwaliteit van zorg. Ook kan de zorgonderneming zich volledig richten op
de zorg door het onderhoud en andere risico’s die gepaard gaan met
vastgoed, zoals veroudering, over te dragen aan een andere partij. Mogelijke
nadelen van een «sale and lease back-constructie» zijn hogere lasten en
minder wendbaarheid, omdat men zich vaak voor langere tijd aan een
huurcontract moet committeren. Indien weloverwogen en juist ingezet, kan
dit een bruikbare constructie zijn.
Vraag 9
Staat u nog steeds achter uw uitspraak dat overnames door buitenlandse
ondernemingen incidenteel zijn? Vindt u 12,2% van het totaal «incidenteel»?
Zo ja, waar ligt voor u de grens?
Antwoord 9
In de beantwoording van Kamervragen van het Kamerlid Hijink (SP) over het
bericht dat de Franse investeerder Orpea een Nederlands zorgbedrijf met
omstreden managementteam koopt (2018Z07850), heb ik destijds aangegeven
2

Kamerstuk 32 620, nr. 235.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

dat het incidenteel voorkomt dat dat buitenlandse investeerders Nederlandse
zorgbedrijven opkopen. Het percentage van 12,2% dat in het artikel van
Follow The Money wordt aangehaald, refereert echter naar het aantal
particuliere verpleeghuizen3 ten opzichte van het totaal aantal verpleeghuizen
in 2019.
Met betrekking tot overnames waarbij een buitenlandse partij betrokken is,
heeft de NZa eerder dit jaar de Informatiekaart Concentraties in de zorg 2019
gepubliceerd. Hierin zijn de concentratiemeldingen bij de NZa tussen januari
2018 tot juli 2019 geanalyseerd, ook met het oog op buitenlandse partijen. Bij
118 aanvragen is er sprake van betrokkenheid van een buitenlandse partij.4
Op een totaal van 285 is naar mijn mening geen sprake van «incidentele»
betrokkenheid. Overigens blijkt uit de analyse van de NZa dat het overgrote
deel (86 van 118) van de overnames waarbij een buitenlandse partij
betrokken was, betrekking had op de mondzorg5. Zeven overnames met een
buitenlandse partij hadden betrekking op de langdurige zorg.
Vraag 10
Eerder gaf u aan dat doorgeschoten marktwerking een ongezonde cocktail in
de zorg oplevert, vindt u dit ook een voorbeeld van doorgeschoten marktwerking? Zo ja, zou er volgens u een einde moeten komen aan de enorme
toename van het aantal particuliere aanbieders en mensen die rijk worden
door beleggingen in zorgvastgoed?6
Antwoord 10
Ik zie nu geen aanleiding om de toename van dit soort aanbieders van
verpleegzorg aan banden te leggen. Zoals ik hiervoor heb beschreven,
voorzien zij deels in een behoefte om zorg te combineren met een woonvorm
die bij de cliënt past. Dit neemt niet weg dat we excessen hard aan moeten
pakken. Als de kwaliteit ondermaats is, moet en kan de IGJ direct ingrijpen.
Vraag 11
Eerder gaf u aan dat er geen specifieke regels gelden ten aanzien van
overnames door buitenlandse partijen, bent u inmiddels van mening dat deze
regels er (nu) wel zouden moeten komen?
Antwoord 11
Alle zorgaanbieders die in Nederland zorg leveren moeten voldoen aan de
Nederlandse wet- en regelgeving. Dat geldt onder andere voor de eisen rond
kwaliteit van zorg en de besturing van zorginstellingen zoals wettelijk
vastgelegd in de Wet kwaliteit klachten en geschillen zorg (Wkkgz), de Wet
toelating zorginstellingen (WTZi) en straks ook de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza). De IGJ ziet hierop toe. Ik zie geen meerwaarde in het maken van
onderscheid op grond van de nationaliteit van de entiteit die het eigenaarschap van een zorginstelling heeft. Dit zou zich bovendien slecht verhouden
met het Europees Unie-recht, dat onderscheid op basis van nationaliteit
verbiedt.
Vraag 12
Is het correct dat inspectierapporten slechts drie jaar online staan, waarna
rapporten niet meer openbaar toegankelijk zijn? Zou het niet wenselijk zijn als
inspectierapporten langer openbaar toegankelijk zijn?

3

In principe zijn alle verpleeghuizen in Nederland private instellingen. In het onderzoek waar het
genoemde percentage aan ontleend is, wordt «particulier verpleeghuis» als volgt gedefinieerd:
«Dutch for-profit nursing homes are defined as facilities that have the legal status of a private
for-profit company (private limited company, general partnership, or sole proprietorship».
4
In de analyse heeft de NZa «buitenlandse partij» als volgt gedefinieerd: «Een organisatie waar
één of meer naar buitenlands recht opgerichte rechtspersonen zeggenschap uitoefenen over
het concern». Bij veel van de geanalyseerde fusieaanvragen zijn partijen betrokken die al langer
op de Nederlandse markt actief zijn.
5
Dat er in de mondzorgsector het vaakst sprake is van betrokkenheid van een buitenlandse partij
is te verklaren door het feit dat vrijwel alle mondzorgketens een zetel hebben in het buitenland.
6
Algemeen Dagblad, 1 maart 2019, «We moeten bij de zorg terug naar het gezond verstand»,
https://www.ad.nl/politiek/we-moeten-bij-de-zorg-terug-naar-het-gezond-verstand~acfc99d2/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Antwoord 12
Inspectierapporten die via de website van de IGJ (www.igj.nl) openbaar zijn
gemaakt, blijven gedurende vijf jaar na het tijdstip van openbaarmaking
beschikbaar op die website. Dat is bepaald in het Besluit openbaarmaking
toezicht- en uitvoeringsgegevens Gezondheidswet en Jeugdwet en de daarbij
behorende bijlage. Met de termijn van vijf jaar is aangesloten bij geldende
termijnen van beschikbaarheid van informatie in de sector, bijvoorbeeld bij de
termijn voor aantekeningen in het BIG-register. De termijn van vijf jaar is
redelijk geacht, omdat de betrokken beroepsbeoefenaar of instelling niet
onevenredig lang wordt benadeeld, terwijl het publiek toch gedurende een
relevante periode wordt geïnformeerd.
Dit Besluit is in 2019 in werking getreden. Voor rapporten die vóór die tijd
openbaar zijn gemaakt via de website van de IGJ geldt dat deze drie jaar
beschikbaar zijn op deze website.
De openbaar gemaakte rapporten blijven nadat zij van de website zijn
verwijderd in principe beschikbaar voor iedereen die daarom verzoekt, totdat
ze op grond van de Archiefwet moeten worden vernietigd.
Vraag 13
Bent u van mening dat de Nederlandse Zorgautoriteit meer bevoegdheden
moet hebben om te kunnen toetsen of overnames gevolgen hebben voor de
kwaliteit en de betaalbaarheid van de zorg zelf? Zo ja, wat gaat u ondernemen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 13
In de Kamerbrief van 18 februari 2020 heb ik u geïnformeerd over de
mogelijkheden die ik zie om het fusietoezicht in de zorg aan te scherpen.7
Idealiter zou een fusie worden getoetst op de gevolgen voor kwaliteit en
betaalbaarheid van zorg, waarbij een fusie alleen is toegestaan als deze leidt
tot betere kwaliteit of dezelfde kwaliteit voor een lagere prijs. Er zijn echter
geen voldoende concrete en objectieve criteria om de gevolgen voor de
kwaliteit en betaalbaarheid voorafgaand aan een fusie te voorspellen. Het op
orde hebben van kwaliteit, in de vorm van afwezigheid van een IGJmaatregel, kan wel als vereiste gesteld worden voor het kunnen laten
doorgaan van een fusie.
Vraag 14
Zou geld voor de zorg volgens u ook naar de zorg moeten gaan? Gaat in de
gevallen zoals beschreven in het artikel volgens u geld dat bedoeld is voor
zorg ook daadwerkelijk naar zorg?
Antwoord 14
Ik ben van mening dat geld dat bestemd is voor de zorg, ook naar de zorg
moet gaan. Daarvoor is het belangrijk dat binnen de met de zorgkantoren
afgesproken contracten en tarieven, de juiste kwaliteit zorg wordt geleverd.
De IGJ toetst of de zorg voldoet aan de kwaliteitskaders.
Vraag 15
Vindt u dat door de toename van het aantal particuliere aanbieders de
tweedeling tussen rijk en arm toeneemt? Zo ja, wat gaat u doen om deze
trend te keren?
Antwoord 15
Voor de kwaliteit van zorg geldt dat deze in alle instellingen moet voldoen
aan de kwaliteitskaders. De IGJ toetst daarop. Op het gebied van de
zorgverlening is er daarbij naar mijn idee geen sprake van een tweedeling.
Wel kan het zo zijn (maar dat is ook in de rest van de samenleving het geval)
dat cliënten met een beter gevulde portemonnee meer kunnen besteden aan
woon- en servicekosten.

7

Kamerstuk 34 445, nr. 18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5