Bijlage 2
Voortgang specifieke maatregelen uit het Nationaal actieprogramma tegen discriminatie
Het kabinet zet met dit actieprogramma in op bestrijding van alle vormen van discriminatie met een evenwichtige combinatie van generiek en
specifiek beleid, gericht op bepaalde groepen. Immers, aan veel vormen van discriminatie liggen vergelijkbare mechanismen ten grondslag.
Daarom wordt gekeken of maatregelen breed kunnen worden ingezet. Niet iedere aanpak leent zich voor uitbreiding op alle gronden, omdat er
tussen verschillende gediscrimineerde groepen ook grote verschillen zijn waar te nemen.
Het is voor een effectieve aanpak van discriminatie dan ook nodig om, naast het generieke beleid, op bepaalde groepen toegespitste
maatregelen te nemen.

Bevordering van inclusie van mensen met een beperking en LHBTI-personen
Voor mensen met een beperking is relevant dat Nederland op 14 juli 2016 het VN Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap
(VN Verdrag handicap) heeft geratificeerd. Onze opdracht op grond van dat verdrag is om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking
volwaardig kunnen meedoen in de samenleving. Het kabinet wil de komende jaren concrete stappen zetten om de ervoor te zorgen dat de
samenleving meer inclusief wordt voor mensen met een beperking. Dat vraagt inzet van allerlei partijen. Niet alleen de Rijksoverheid, maar ook
gemeenten, ondernemers, en verschillende andere organisaties. De minister van VWS zal daarover voor de zomer, namens het kabinet, een
programma presenteren.
De minister van OCW heeft op 29 maart 2018 de Kamer geïnformeerd over het emancipatiebeleid van het kabinet voor 2018-2021.1 De in de
Emancipatienota opgenomen maatregelen voor gelijke behandeling en sociale acceptatie van lhbti-personen, en voor een gelijkere positie van
vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt, zijn complementair aan de aanpak in het Nationaal actieprogramma tegen discriminatie. Het principe
van gelijke behandeling van vrouwen en van lhbti-personen is inmiddels breed gedeeld, en ook in wetgeving verankerd. Toch zijn deze principes
nog onvoldoende praktijk geworden. In de Emancipatienota, met de titel Principes in Praktijk, staat wat de regering hieraan de komende
kabinetsperiode wil doen. De nota legt de focus bij drie samenhangende thema’s waarop zich op het gebied van gendergelijkheid en lhbtiemancipatie nog stevige knelpunten voordoen: arbeidsmarkt, sociale veiligheid en acceptatie, en genderdiversiteit en gelijke behandeling. Voor
de Regenboogafspraken in het regeerakkoord ligt de coördinatie bij de Minister van OCW (tevens Minister van Emancipatie).

1

.Kamerstukken II 2017/18, 30420, nr. 270.

1

Aanvullend beleid specifieke groepen (afkomst, huidskleur, religie)

1

Groep

Actie

Stand van zaken

Toelichting

Discriminatie op grond van

Dialoog en ondersteuning maatschappelijk initiatief

Afgerond/in

In het kader van ondersteuning van maatschappelijk

uitvoering

initiatief zijn in 2016 en 2017 diverse activiteiten

afkomst, huidskleur, religie

georganiseerd. Naar verwachting zal ook in 2018 op
onderdelen maatschappelijk initiatief worden ondersteund.
Het digitale podium Samen.nl is gestart. Hierop zijn
inspirerende projecten uit het hele land opgenomen waarbij
mensen met verschillende culturele, religieuze en etnische
achtergronden elkaar ontmoeten.

2

Discriminatie op grond van

Inzetten van maatregelen om etnisch profileren te

afkomst, huidskleur, religie

voorkomen

In uitvoering

- De politie heeft eind 2016 de mogelijkheid gerealiseerd
om gemakkelijker een klacht over politieoptreden in te
dienen via een klachtenapp. Op deze wijze zijn in 2017 42
klachten bij de politie binnengekomen waarvan etnisch
profileren een component was. Van dat aantal is niet aan te
geven wat terecht of onterecht was. In sommige gevallen
dienen mensen bijvoorbeeld een klacht in, maar als de
politie op basis daarvan contact legt, wordt daar niet meer
op gereageerd.

2

-

Daarnaast heeft in 2016 een verdere uniformering

van de klachtbehandeling plaatsgevonden. Er is
geïnvesteerd in de opleiding van klachtencoördinatoren en
klachtbehandelaars en een landelijk registratiesysteem is in
gebruik genomen. In 2017 heeft de politie tevens een
kleinschalige pilot uitgevoerd met onafhankelijke
klachtbemiddelaars bij klachten over etnisch profileren.
Deze pilot zal in april 2018 worden geëvalueerd met de
medewerkers van de Nationale Ombudsman
-

De politie heeft een handelingskader vastgesteld

voor het bewuster en zorgvuldiger uitvoeren van proactieve
controles. Van maart tot eind oktober dit jaar loopt een
pilot waaraan tien teams meedoen. Het doel is het uittesten
van het handelingskader en de meos app proactief
controleren. De meos app is ondersteunend bij het
uitvoeren van proactieve controles doordat deze meer
gerichte informatie oplevert over de persoon of het voertuig
(over bijvoorbeeld eventuele eerdere controles of boetes).
Alle medewerkers in de pilotteams krijgen een training. De
Politieacademie monitort de pilot. Dit levert inzichten op
voor een succesvolle landelijke implementatie. Ondertussen
worden alle betreffende medewerkers in de eenheden
geïnformeerd over het handelingskader.
4

Discriminatie op grond van

Ontwikkeling van interventies om gelijke kansen op

Afgerond, krijgt een In het kader van de City Deal Aanpak Jeugdwerkloosheid is

afkomst, huidskleur, religie

de stagemarkt te bevorderen

vervolg in het

een toolbox ontwikkeld om stagediscriminatie tegen te gaan

programma VIA

(https://www.zeteenstreepdoordiscriminatie.nl/wie-doenmee/campagne-onderwijs). Om onderwijsinstellingen te
ondersteunen bij het tegengaan van stagediscriminatie is in
samenwerking met MBO Diensten op 1 juli 2017 het
programma LOB en Gelijke Kansen van start gegaan. In dit

3

programma worden vijftien mbo-scholen begeleid bij het
uitvoeren en implementeren van LOB-activiteiten in het
algemeen en ‘LOB – Gelijke Kansen’ in het bijzonder. De
nadruk ligt daarbij op gelijke kansen, het overbruggen van
negatieve beeldvorming en leren netwerken. Het project
'LOB – Gelijke kansen' heeft een looptijd van 2,5 jaar (juli
2017 t/m december 2019). Daarbij zal nauw worden
samengewerkt met het nieuwe Expertisepunt LOB VO-MBO.
Ook worden de inzichten uit de City Deal Aanpak
Jeugdwerkloosheid benut binnen de Gelijke Kansen
Alliantie, een samenwerkingsverband van leraren, ouders,
scholen, werkgevers en maatschappelijke organisaties om
te bevorderen dat kinderen met gelijke talenten ook gelijke
kansen krijgen in het onderwijs.
Het duurzaam verbeteren van de begeleiding bij
studiekeuze, het versterken van zoekgedrag en
werknemersvaardigheden van jongeren en het tegengaan
van (stage)discriminatie is evenwel een proces van lange
adem. Het inbedden van een nieuwe aanpak in het
reguliere onderwijsprogramma voor een bredere groep
jongeren, het aansluiten van nieuwe scholen en het werven
van voldoende werkgevers vraagt jaar in jaar uit om
inspanning. De ministeries van SZW en OCW zullen o.a.
binnen het programma Verdere Integratie op de
Arbeidsmarkt (VIA) en in samenwerking met partners als
SBB, JOB en de MBO raad blijven samenwerken om alle
jongeren gelijke kansen te bieden, ook jongeren met een
migrantenachtergrond die moeite hebben om de stap van
het onderwijs naar de arbeidsmarkt te maken.

4

6

Discriminatie op grond van

Versterking Europese samenwerking

Afgerond

afkomst, huidskleur, religie

Er is in het kader van de motie Bisschop2 op Europees
niveau, aandacht gevraagd voor de aanpak van
antisemitisme en moslimdiscriminatie tijdens het
Nederlandse voorzitterschap. In de bijlage bij de
voortgangsrapportage van de agenda integratie van 5

In uitvoering

december 2016 jl. is de Kamer hierover reeds
geïnformeerd.3
Nederland neemt actief deel aan Europese Groepen (“High
level groups”) op het gebied van discriminatie, gelijke
behandeling en emancipatie. Deze groepen zijn mede
gericht op het delen van goede aanpakken en trends bij de
bestrijding van deze fenomenen.

7

Anti-zwart racisme

Vergroten van de bewustwording over en aandacht
voor het slavernijverleden

In uitvoering

Dit vormt één van de belangrijke thema’s van de UN
Decade for People of African Descent. Om meer nationale
bekendheid te geven aan de jaarlijkse herdenking van de
afschaffing van de slavernij op 1 juli 18634 is een financiële
project bijdrage gegeven aan het Nationaal Instituut
Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NiNsee) vanuit het
Rijk voor 2017 en 2018.
In de maand oktober 2016 en in oktober 2017 vonden er in
verschillende steden een Black Achievement Month (BAM)
plaats, waarbij aandacht gegeven werd aan bijzondere
bijdragen van Nederlanders van Afrikaanse afkomst via

2
3
4

Kamerstukken II 2014/15, 34 166, nr. 17.
Voortgangsrapportage agenda integratie, Kamerstukken II 2016/17, 31 524, nr. 300.
Waarbij de aantekening dient te worden gemaakt dat vanaf dat moment de tot slaaf gemaakten tot 1 juli 1873 verplicht waren op de plantages te werken.

5

exposities, debatten, theater, dans en film. Voor 2018 staat
de BAM weer in de planning. NiNsee organiseert de BAM.
De rijksoverheid levert een financiële bijdrage.
8

Anti-zwart racisme

Invulling van de UN Decade for People of African
Descent

In uitvoering

Basis voor de aanpak van anti-zwart racisme vormt de
International Decade for People of African Descent. Een
hoofdlijnennotitie voor invulling van de Decade is op 28
oktober 2015 naar de Kamer verstuurd. Vanaf 2016 is SZW
bezig met de nationale invulling in samenwerking met
maatschappelijke organisaties, actieve burgers en
geïnteresseerde gemeenten. Zo zijn er verschillende
bijeenkomsten georganiseerd met onder meer gevestigde
organisaties, grassroots, de creatieve sector en jongeren.
Dit heeft geleid tot een lijst van 12 vanuit de
gemeenschappen aangereikte prioritaire
activiteiten/thema’s.
Vanaf 2016 zijn verschillende activiteiten ontplooid, zoals
aanbesteding van projecten ter vergroting van de
bewustwording en weerbaarheid ten aanzien van racisme.
Deze projecten lopen vanaf januari 2017 tot en met medio
2018. Ook is een sociale kaart ontwikkeld, was er een
publieksconferentie en een prijsvraag (decade innovation
award) uitgeschreven. Bij de prijsvraag werden mensen
opgeroepen om hét vernieuwende idee, dat bewustwording
over anti-zwart racisme vergroot en vooroordelen
tegengaat en bredere bekendheid geeft aan de doelen van
het decade, in te dienen. In april 2017 werden de juryprijs
en de publieksprijs uitgereikt aan de twee winnaars die
daarmee uitvoering geven aan het idee en daarbij begeleid
worden.

6

Eind 2017 is in gang gezet dat de gemeenschappen
ondersteund gaan worden met procesmatige en inhoudelijk
advisering voor het schrijven van een projectplan dat in
aanmerking kan komen voor subsidie. De daadwerkelijke
uitvoering van de ondersteuningsfunctie is in 2018 en 2019.
Eind 2017 zijn ook twee fondsen bereid gevonden om een
fonds op naam op te richten om projecten in het kader van
de UN Decade te steunen met financiële middelen van
SZW. De daadwerkelijke invulling van de fondsen op naam
zal plaats vinden in 2018 /2019. Hiermee wordt
ondersteuning van maatschappelijke initiatieven die
bijdragen aan de doelstellingen van de prioritaire thema’s
en die passen binnen de beleidsdoelstellingen van de
Rijksoverheid in het kader van de UN Decade for people of
African Descent mogelijk gemaakt.
10

Moslimdiscriminatie

Wijziging Regeling registratieformulier

Afgerond

Afgerond

Afgerond

Er is door de politie onderzoek gedaan naar de

antidiscriminatievoorzieningen met ingang van 1
januari 2016 door toevoeging van moslimregistratie
11

Moslimdiscriminatie

Onderzoek naar de meldingsbereidheid van
slachtoffers van moslimdiscriminatie

meldingsbereidheid van slachtoffers van
moslimdiscriminatie. De barrières die islamitische
slachtoffers van discriminatie ervan weerhouden zich bij de
politie te melden komen in grote lijnen overeen met de
resultaten van eerdere onderzoeken binnen andere
bevolkingsgroepen. Wel komen enkele barrières ten aanzien
van de politie naar voren die in eerdere onderzoeken minder
sterk benadrukt worden en zijn een aantal barrières
nauwkeuriger geduid. Deze kennis wordt door de politie en
andere betrokken partijen zoals ADV’s en gemeenten

7

gebruikt in bijeenkomsten en contacten op lokaal niveau om
de drempel tot melden te verlagen.

12

Moslimdiscriminatie

Bezien hoe de meldingsbereidheid onder moslims

Afgerond

In 2017 heeft een vijftal bijeenkomsten plaatsgevonden,

landelijk kan worden gestimuleerd en lokale

waarbij vertegenwoordigers van moslimgemeenschappen,

samenwerking kan worden versterkt

gemeenten, politie en ADV’s bij elkaar kwamen om te
spreken over de zorgen die op lokaal niveau bestaan en te
bespreken hoe de samenwerking onderling versterkt kan
worden. Deze bijeenkomsten hebben plaatsgevonden in
Hilversum, Tiel, Haarlem, Amsterdam en Eindhoven en zijn
telkens goed bezocht. De bijeenkomsten hebben
bijgedragen aan betere bekendheid onderling en heeft
reeds tot verdere samenwerking geleid tussen partijen.

Meldpuntenoverleg

Afgerond

Naast de reguliere meldpunten voordiscriminatie, zoals de
politie, ADV’s en het College voor de Rechten van de Mens,
bestaan er particuliere initiatieven. De diverse typen
organisaties hebben hun meerwaarde. Een goede
samenwerking is essentieel, opdat het belang van een
persoon die meldt zo goed mogelijk gediend wordt. Op het
specifieke terrein van moslimdiscriminatie heeft SZW een
drietal overleggen georganiseerd tussen de verschillende
meldpunten om de samenwerking onderling te versterken.
Tussen sommige organisaties was al sprake van
samenwerking, tussen andere organisaties hebben deze
overleggen eraan bijgedragen dat de eerste stappen
richting samenwerking worden gezet. De LVtD heeft het
voornemen om deze meldpunt-overleggen voort te zetten.

8

13

Moslimdiscriminatie

Vervolgonderzoek naar risico- en

Afgerond

Alle burgemeesters hebben de handreiking Veilige Moskee

beschermingsfactoren moskeeën en Handreiking

ontvangen. Uit contacten met gemeenten blijkt dat een

Veilige Moskee

groot deel van hen bekend is met de handreiking Veilige
Moskee en dat een deel van de gemeenten stappen heeft
gezet om samen met de moskee te zorgen voor een veilige
moskee. De Expertise-unit Sociale Stabiliteit (ESS) van het
ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is
beschikbaar voor gemeenten en moskeeën om mee te
denken bij het gebruik van de handreiking veilige moskee.
Daarnaast neemt de ESS het onderwerp veiligheid
moskeeën en de handreiking Veilige Moskee mee in de
advisering van en kennisdeling met gemeenten.
Om de bekendheid van de Handreiking Veilige Moskee
onder moskeebesturen te vergroten zijn bijeenkomsten
georganiseerd, ook om te stimuleren dat moskeebesturen
op lokaal niveau het gesprek aangaan met de gemeente
over de veiligheid van moskeeën

14

Moslimdiscriminatie

Onderzoek naar islamofobie

Afgerond

Het rapport is opgeleverd. De Kamer is hierover
geïnformeerd in de brief Racisme en Moslimdiscriminatie
van 29 september 2016.

Onderzoek oorzaken en triggerfactoren
moslimdiscriminatie

In juni 2017 is het rapport ‘Oorzaken en triggerfactoren
voor moslimdiscriminatie in Nederland’ aangeboden aan de
Tweede Kamer.5 Het geeft inzicht in de oorzaken en
triggerfactoren die leiden tot negatieve beeldvorming over
moslims in Nederland. Enerzijds bevestigt het onderzoek
het belang van contact tussen mensen met verschillende
culturele of religieuze achtergronden. Dit helpt om
ongegronde vooroordelen te ontkrachten. Daarnaast blijkt

5

Kamerstukken II 2016/17, 30950, nr. 118.

9

dat als dit contact er niet is, jongeren hun beeldvorming
met name op berichtgeving in de media baseren en hun
beeldvorming negatiever is dan jongeren die persoonlijke
contacten hebben met mensen met een islamitische
achtergrond. Naar aanleiding van dit rapport is door SZW
en de gemeente Den Haag in maart 2018 een brede
bijeenkomst georganiseerd, o.a. met jongeren, over de
thema’s verbinding en beeldvorming. Bezien wordt of de
hier naar voren gebrachte ideeën ondersteund kunnen
worden.
Werk biedt een goede mogelijkheid voor mensen van
verschillende afkomst om elkaar te ontmoeten en elkaar te
leren kennen. De inzet op het programma Verdere
Integratie op de Arbeidsmarkt is ook in dit opzicht van
belang.
15

Antisemitisme/

Ondersteunen lokale aanpak van sleutelfiguren uit

In uitvoering

Om de rol en bijdrage vanuit sleutelfiguren beter inzichtelijk

Moslimdiscriminatie

de Joodse en Islamitische gemeenschap door

te maken en uitwisseling van lokale projecten tussen

versterking kennis, bevordering uitwisseling best

steden te bevorderen, is er een inventarisatie uitgevoerd in

practices en professionalisering.

zes gemeenten waarin praktijkvoorbeelden van
dialoogvormen tussen de Joodse en Islamitische
gemeenschap zijn beschreven. Om de resultaten van de
publicatie “Investeren in dialoog” te delen, heeft er in april
2017 een bijeenkomst met gemeenten en in mei 2017 een
bijeenkomst met de geïnterviewde sleutelfiguren uit de
beide gemeenschappen plaats gevonden.
In 2018 worden verschillende methodieken opgeleverd. Ter
bevordering van de interreligieuze dialoog voert het OJCM
(Overleg Joden Christenen Moslims) het project Bruggen
Bouwen uit. Oplevering van deze dialoog methodiek is
voorzien in december 2018. De handleidingen voor de Said

10

en Lody methodiek worden eveneens in 2018 opgeleverd.

16

Antisemitisme/

Project van het project van het Inspraakorgaan

Afgerond

In dit project van het IOT hebben lokale Turkse organisaties

Moslimdiscriminatie

Turken (IOT) om de aanpak van antisemitisme en

samen met Joodse organisaties 27 bijeenkomsten in 2017

moslimdiscriminatie te verbinden

georganiseerd om vooroordelen en stereotype denkbeelden
te verminderen. De activiteiten waren er ook op gericht om
de banden tussen Turkse en Joodse organisaties in
Nederland te versterken.
Het project en het evaluatieonderzoek zijn afgerond. Door
het project is het besef van gedeelde verantwoordelijkheid
versterkt.

17

Antisemitisme/

Uitwisselingervaring docenten

Afgerond

Moslimdiscriminatie

In 2016 is het traject “Rechtstaat in de klas” (nu: Effectief
Nuanceren genaamd) afgerond.

Effectonderzoek methodiek Effectief Nuanceren,

In uitvoering

In het kader van het verdiepen van kennis inzake effectieve

training voor docenten die gebruikt kan worden bij

interventies wordt er een effectonderzoek uitgevoerd naar

alle vormen van discriminatie en

de methodiek Effectief Nuanceren . De oplevering van het

grensoverschrijdend gedrag

onderzoek is voorzien in juli 2018.
In het kader van een deelproject van het NWO programma
Delicate Relations: Jews and Muslims in Amsterdam and
London wordt door de Universiteit van Amsterdam
lesmateriaal ontwikkeld voor docenten
godsdienstles/levensbeschouwing over de relaties tussen
joden en moslims in heden en verleden.

11

18

Antisemitisme

Aanpak antisemitisme in het voetbal

In uitvoering

De Anne Frankstichting (AFS) voert in 2018 2 projecten uit:
Het Fancoach project richt zich op supporters die zich
schuldig hebben gemaakt aan antisemitische/racistische
scheldkoren: De kern van deze aanpak is het kennis laten
maken van groepen fanatieke supporters met de Joodse
geschiedenis van hun stad en club. Uit de evaluatie bij
Feijenoord blijken er al de eerste positieve effecten te zijn
bij de supporters.
Het Fair play project is een door de AFS ontwikkelde game
die in workshopvorm wordt gespeeld door jongeren in
samenwerking met het betaald voetbal en sportafdelingen
van gemeentes. Doel is om de jongeren bewust te maken
van de betekenis en consequenties van discriminerend
gedrag.
Door de betaald voetbalclubs en de KNVB is in 2016
afgesproken sneller op te treden tegen racistische
spreekkoren. Zodra dit voorkomt, vragen de clubs de
supporters direct met dit gedrag te stoppen. Zo niet, dan
wordt de wedstrijd stilgelegd.

12