Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 963

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN DEFENSIE EN VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2023
Conform de toezegging van de Minister van Defensie tijdens het commissiedebat over de veiligheidsinzet in Irak van 26 oktober jl. (Kamerstuk
27 925, nr. 959), met in achtneming van de Kamerbrief van de Minister van
Defensie over de veiligheidssituatie in Irak van 21 november jl.
(Kamerstuk 27 925, nr. 960) en tevens in antwoord op de vragen gesteld
door de BBB-fractie van de Commissie Buitenlandse Zaken, Defensie en
Ontwikkelingssamenwerking van de Eerste Kamer, informeren wij u mede
namens de Minister van Justitie en Veiligheid over de gevolgen van het
conflict tussen Israël en Hamas voor de huidige en de geplande Nederlandse veiligheidsinzet in Irak.
Veiligheidssituatie in Irak
Op 13 november jl. is het dreigingsniveau voor drones en indirect vuur op
Iraakse locaties met aanwezigheid van coalitietroepen verhoogd van
significant naar hoog (Kamerstuk 27 925, nr. 960). Dit volgde op een reeks
aanvallen van aan Iran gelieerde milities1 op verschillende coalitiebases
(onder andere Ain Al Asad, al-Harir en Erbil air bases), waarbij in een
aantal gevallen sprake was van beperkte materiële schade en lichte
verwondingen.2 De dreiging tegen Westerse presentie in Irak door aan
Iran gelieerde milities is toegenomen sinds het gewapend conflict tussen
Israël en Hamas. Deze dreiging is primair gericht tegen de VS, omdat de
aan Iran gelieerde milities de ontwikkelingen sinds 7 oktober aangrijpen
om hun agenda tegen de aanwezigheid van de VS in Irak te bevorderen.

1

De aanvallen worden in vrijwel alle gevallen geclaimd door «al-Muqawama al-Islamiyah fil
Iraq» (het Islamitische Verzet in Irak). Dit is geen daadwerkelijke militie, maar wordt gebruikt als
een overkoepelende term voor verscheidene pro-Iraanse milities in Irak, waaronder
Kata’ib Hezbollah, Ansar Allah al-Awfiya, Harakat Hezbollah al-Nujaba en Kata’ib Sayyid
al-Shuhada.
2
In totaal hebben er in de periode 18 oktober tot 12 december jl. ca. 117 aanvallen plaatsgevonden in Irak en Syrië. Circa 58 van deze aanvallen vonden plaats in Irak.

kst-27925-963
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 925, nr. 963

1

Als gevolg van deze ontwikkelingen richt de dreiging zich ook op de
coalitietroepen die de VS ondersteunen of nauw met hen samenwerken.
De Iraakse regering heeft bij monde van premier Sudani de drone- en
raketaanvallen op coalitiebases meermaals veroordeeld. Ook Nederland
veroordeelt deze aanvallen en kaart dit aan in gesprekken met de Iraakse
autoriteiten. In bilaterale gesprekken met Nederlandse kabinetsleden heeft
de Iraakse regering verzekerd dat zij haar verantwoordelijkheid neemt in
het beschermen van buitenlandse troepen en diplomatieke posten. Irak en
Nederland delen het belang van het voorkomen van regionale escalatie.
Deze inzet heeft Irak ook besproken met de VS, Iran en andere regionale
actoren.
De drone- en (ballistische) raketaanvallen op coalitiebases zijn voor de VS
aanleiding geweest om luchtaanvallen uit te voeren tegen doelwitten van
aan Iran gelieerde milities in Syrië en Irak. Zo voerde de VS op
22 november jl. luchtaanvallen uit op wapendepots van Kata’ib Hezbollah
(KH) in Jurf al-Nasr ten zuidoosten van Bagdad, Irak, waarbij meerdere
leden van deze militie omkwamen. De Iraakse regering heeft deze
Amerikaanse tegenaanval veroordeeld op grond van een schending van
de territoriale integriteit. Tegelijkertijd bevestigt zij de steun voor de
aanwezigheid van buitenlandse troepen ter versterking van de Iraakse
veiligheidssector. Het Nederlandse kabinet begrijpt de noodzaak van de
VS tot bescherming van eigen personeel, en wijst tegelijkertijd op het
belang van voorkomen van regionale escalatie.
Tijdens de op 23 november jl. aangekondigde tijdelijke humanitaire
gevechtspauze tussen Israël en Hamas hebben geen aanvallen plaatsgevonden op Amerikaanse en coalitiebases in Irak door aan Iran gelieerde
milities. Deze milities benadrukten dat een complete staking van de
aanvallen onmogelijk is zolang Irak niet «bevrijd» is van de «bezettingstroepen». Intussen hebben de milities hun aanvallen op de Amerikaanse
en coalitiebases hervat. De meest recente aanval vond plaats op
8 december jl. toen meerdere mortieren werden afgevuurd op de
Amerikaanse ambassade in Bagdad. Premier Sudani veroordeelde de
aanval op de ambassade en noemde het een terroristische daad die de
stabiliteit, interne veiligheid en politieke reputatie ondermijnt. Ook gaf hij
de opdracht dit incident te onderzoeken en de daders te berechten.
De ontwikkelingen in Israël en de Palestijnse gebieden dragen in aanloop
naar de provinciale verkiezingen in Irak op 18 december bij aan de
bestaande politieke spanningen binnen de Iraakse regering over de
aanwezigheid van Amerikaanse- en coalitietroepen. De Iraakse regering
steunt deze aanwezigheid nog steeds openlijk, maar enkele politici en
verschillende militiegroepen zijn uitgesproken tegenstander. Daarnaast
lijkt tussen verschillende aan Iran gelieerde milities onenigheid te bestaan
over de te volgen strategie. Enkele militiegroepen willen de aanvallen
intensiveren, terwijl andere een voorzichtigere houding aannemen om
verdere escalatie op Iraaks grondgebied te voorkomen.
Gevolgen huidige en geplande Nederlandse missie-inzet in Irak
Een aantal leden van de Eerste Kamer heeft op 28 november jl. verzocht
om een nieuwe, grondige en uitgebreide risicoanalyse. Voor alle militaire
missies geldt dat het Ministerie van Defensie de veiligheidssituatie in het
missiegebied continu monitort en de impact van de veiligheidssituatie op
de taakstelling doorlopend weegt. Ook de missies zelf wegen de veiligheidssituatie voortdurend. Nederland staat in nauw contact met de
missies, de bondgenoten en het NAVO-hoofdkwartier over veiligheidsontwikkelingen en de implicaties daarvan voor het werk van de missies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 925, nr. 963

2

Vooralsnog noopt de veranderende veiligheidscontext niet tot aanpassing
van de huidige en voorziene Nederlandse civiele en militaire inzet in Irak.
Tevens heeft dit nog geen invloed op de presentie en de werkzaamheden
van de ambassade in Bagdad en het consulaat-generaal in Erbil in de
Koerdisch Autonome Regio.
NMI en OIR
De toegenomen weerstand, voornamelijk van aan Iran gelieerde milities,
tegen aanwezigheid van Amerikaanse- en coalitie troepen en de daarmee
gepaard gaande verslechterde veiligheidscontext heeft enkele gevolgen
voor zowel de NAVO missie Irak (NMI) als Operation Inherent Resolve
(OIR). NMI en OIR zijn op dezelfde bases gestationeerd, waarbij OIR zorg
draagt voor de bescherming van de bases. Door de missies zijn aanvullende maatregelen getroffen voor de bescherming van het missiepersoneel. Er zijn onder andere aanvullende luchtafweersystemen ontplooid
op de bases en militairen worden opgedragen persoonlijke beschermingsmiddelen (zoals een scherfwerende vest en een helm) te dragen. Deze
maatregelen bieden vooralsnog afdoende bescherming voor het
personeel en het materieel.
In de brief van 21 november jl. werd de Tweede Kamer geïnformeerd dat
de VS niet-essentieel personeel heeft teruggetrokken uit de regio.
Inmiddels heeft de VS besloten niet-essentieel personeel te laten
terugkeren naar Irak en de werkzaamheden te hervatten.
Enkele leden van de Eerste Kamer vroegen naar de impact van de
veiligheidsontwikkelingen op de doelstellingen van Nederland in de
missies in Irak. Zoals bekend zal het zwaartepunt van de Nederlandse
inzet vanaf januari 2024 verschuiven van OIR naar NMI (Tweede
Kamerstuk 27 925, nr. 943 en 946). Op dit moment worden de oorspronkelijke doelstellingen van Nederland in NMI en OIR nog altijd haalbaar
geacht. De veranderde omstandigheden hebben vooralsnog geen
negatieve weerslag op het advieswerk van NMI. De missies zullen, indien
daartoe aanleiding is, de activiteiten kunnen aanpassen en/of afschalen.
Nederland en andere bondgenoten die actief zijn in de missies zien
daartoe vooralsnog geen aanleiding.
EUAM Irak
Ook de Europese adviesmissie (EUAM) in Irak ondervindt vooralsnog
beperkt gevolgen van de regionale ontwikkelingen en zet haar advieswerkzaamheden onverminderd voort. Ook voor EUAM geldt dat de
dreiging niet direct tegen de missie is gericht en dat de Iraakse autoriteiten de aanwezigheid van de missie verwelkomen. De missie en de EU
monitoren de situatie nauwgezet. Nederland houdt nauw contact met de
EU, andere EU-lidstaten en de Nederlanders binnen de missie. Het kabinet
ziet dan ook, net zoals andere EU-lidstaten, vooralsnog geen reden om de
Nederlandse bijdrage aan EUAM aan te passen.
Zoals reeds benoemd wordt de veiligheidssituatie en de gevolgen voor de
Nederlandse presentie nauwlettend in de gaten gehouden. Indien de
veiligheidssituatie daartoe aanleiding geeft zullen gepaste maatregelen
worden genomen en wordt uw Kamer daarover geïnformeerd.
Combined Maritime Forces (CMF)
De Verenigde Staten starten een maritieme operatie, genaamd Prosperity
Guardian, in de Rode Zee en de westelijke Golf van Aden onder leiding
van de Combined Maritime Forces (CMF). CMF is een internationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 925, nr. 963

3

hoofdkwartier in Bahrein waar de marines uit 39 verschillende landen
samenwerken. Vanuit dit hoofdkwartier worden vier operaties aangestuurd in respectievelijk de Perzische Golf, de Golf van Oman, de
Arabische Zee, de Golf van Aden, de Rode Zee en de West-Indische
Oceaan. Momenteel draagt Nederland drie stafofficieren bij aan het
hoofdkwartier van CMF. De VS heeft Nederland verzocht een bijdrage te
leveren aan Prosperity Guardian, die zich richt op het waarborgen van de
vrije en veilige doorvaart in de Rode Zee en de westelijke Golf van Aden.
Op 19 december jl. vond internationaal overleg plaats over de situatie in
de Rode Zee en deze nieuwe maritieme operatie. De Minister van Defensie
sloot hierbij aan. Verschillende landen, waaronder Nederland, oriënteren
zich momenteel op een bijdrage met maritieme capaciteiten. Zoals
gemeld in het schriftelijke overleg over de geannoteerde agenda van de
Raad Buitenlandse Zaken van 11 december 2023 (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2790) (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2793), blijft het kabinet zich inzetten
voor maritieme veiligheid in de Golfregio. Recente ontwikkelingen in de
Rode Zee tonen onverminderd de kwetsbaarheid van maritieme veiligheid
en transport en de relevantie van internationale militaire maritieme
presentie aan.
Het kabinet maakt van de gelegenheid gebruik om uw Kamer te informeren over het besluit met maximaal twee stafofficieren extra bij te
dragen aan de CMF ten behoeve van operatie Prosperity Guardian.
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 925, nr. 963

4