-

I’I

OPENBAAR LICHAAM

BONAIRE
tJpenhi1iaI IicIiiini Sint ttpstititis

tnve rlli1i ( 1iilIll1C
Fin

(1r:i5lr.lji

iei

‘‘1?

112

3.’

CII uit) iIIIIIII

II

1

Anit tel M ii isteric valt Soc ittie 7 akett en
t.a.,

IIIIVCI

SIIiCI 1

erkgelegenlicict

t.,niul:
(‘(‘t

20 ‘)—0000t107$Çtt

t J o htie t’ van:

2 augustus 20 11)

Ons nuininer:2oIg O)fl.—)((?( Bonaire)

(St. Eustatitts).5

III

it SnI,;i,tuaI,.ii,u gil

r. van Ark

t 0 i11Iii!T1lëf brief):

h. 14.11

S !I’.t 1 :tniliiseti \iLi int
tilt tI2 33!)

Tel i59) 717 5330
pos ie na rch ie f@ bon al rcoo v en ni

Cliii)

Iicha.ini S,i

t)Itcit;Ii

Open ,lInr Lichaam Bonaire
13 es un rk al CC) r
l’lasa kema Wi Ilicirnini t Kralenilijk

1

(Saba)

i4

&

)ndero erp. Reactie op voorlgartgsrapportngc ijkptint bestaanstekerlicid (itribisch Nederland

Ilonni te / St hustatius / Saba. t 0 Scptein her 20 ji)

Geachte IttevlottO van Ark.
Op 27 mci t. lieeI u up St. Ccistatitis de voortgalig gepresenteerd rond
een ijkptinl sociaal minimum in
(aribisch Nederland. Die presentatie is goed ontvangen door dc eilanden.
Deze brief blikt kort terug op
on.e bijeenkomst en bevat een reactie op de door ii verzonden kamerbricl
A rntoedebestri di lig ( aribisclt Nederland staal nu dtiidel ijk
01) de agenchi. l let kabinet zet stappen otti de
armoede op de eilanden aan te pakken en sve zien concrete maatregelen die
hetekenisvul zijn. thc eigen
ministerie introduceerde verschillende verhogingen en daarbij is aangegeven dat
er nog meer volgen. t let
niinislerie van [17K zet veel in gang in de woningmarkt.
Deze investeringen in het aantal sociale
htiurv oningen cli in de kosten van het liwen ztit leo merkbare elÏcteii hebben
up de kosten van het
levens onde rI mud Na li t regIO au oiicleroe k sci ri
g jan t. VOlgde een kti bi iie tsst 1 lid ii int ei 11111 ligt er een
Pl
voltrtgangsrapportave U kiest daarbij
een cerkvijze clie ons aanspreekt: S:tliten met vertegenst
ocirdigers
van de eilanden en in gesprek met onze bevolking.
In Den l lang trekt u samen OP net cle coörcli neretide
staatsseci’elaris vait liet ministerie van 117K. richting de andere ministeries.
Zoal.s st e eerder hebben
na nvegec cii zij t we positie Cover dit geheel.
tijdens de presentatie op St. lustatitts hebben oe een eerste reactie gegeveli. Daarbij hebben
se
at’itesprolen nog uitgebreider te reageren in een gezamenlijke brief. W vroegen toch aandinctit voor

ecn

Figini.n l van

aantal zaken: 1) Het duurzaam borgen van de werkwijze om de armoedektoof te dichten. Een solide en
voortdurende aanpak is belangrijk. 2) Aandacht voor specifieke doelgroepen zoals ouderen en de groep
werkende armen die ondanks meerdere baantjes niet rondkomt, 3) En we hebben het gehad over
verschillende kosten die het leven duur maken waaronder connectiviteit tussen de eilanden en de water-,
elektriciteits- en telecorn rekeningen. Kostendekking en betaalbaarheid staan op gespannen voet met
elkaar in onze kleine gemeenschappen. Dit zijn onderwerpen waar andere ministeries verantwoordelijk
voor zijn.
Maar bovenal;, we spraken onze steun uit, we investeren graag in een stevige voortzetting en verdere
uitbreiding van onze samenwerking. Onze reactie op de voortgangsrapportage bevat twee kernen; een
rond het sociaal minimum zoals in de voortgangsrapportage opgenomen en de andere heeft betrekking
op
het werk dat op het bord van verschillende ministeries ligt.
Allereerst het sociaal minimum. Voor verschillende doelgroepen zijn richtbedragen als punten op
de
horizon neergezet (ook zie bijlage). Deze punten op de horizon wijken af van de bedragen zoals
opgenomen in het regioplan rapport. Hierin zijn de huidige kosten van het levensonderhoud van
verschillende doelgroepen opgenomen. Dat zijn bedragen die we herkennen uit het dagelijks leven
en dit
zijn de bedragen die, zoals u ook constateert, omlaag moeten. Dat kun alleen door maatregelen
van
verschillende ministeries.
We onderschrijven het toekomstperspectief van op termijn lagere richtbedragen voor de ijkpunten
zoals
opgenomen in et regioplan rapport. Maar om daar te komen moet nog erg veel gebeuren.
Daar zitten nog
te veel onzekerheden in; gaat het echt gebeuren, met welk tijdpad en hoe groot en
merkbaar zijn de
werkelijke effecten. Vanwege het vele werk dat nog verzet moet worden en de onzekerhede
n hierbij is het
voor ons te moeilijk om nu al de lagere ijkpunten als gegeven te beschouwen. We richten
ons nu op de
regioplan bedragen die een goed beeld geven van de actuele situatie. De eilandsraad van
Saba heeft dit als
opdracht aan het Bestuurscollege meegegeven en de eilandsraad van Bonaire heeft
hierover een motie
aangenomen (d.d. 3september2019). Beide eilandsraden gaan uit van de regioplan bedragen,
met
uitsluiting van de ondergrens. Hun boodschap is dat realisatie van de lagere ijkpunten
van het ministerie
nu nog te onzeker is en ze nu al hanteren als beleidsnorm voor bestaansminima is te veraf van
de
dagelijkse situatie van te hoge kosten van het levensonderhoud. Daarbij geven de eilandsraden
aan dat de
regioplan bedragen regelmatig herijkt zouden moeten worden afhankelijk van de resultaten
van de
gezamenlijke inzet van kabinet en eilanden. Tot slot is de oproep van onze eilandsraden
om de regioplan
bedragen regelmatig, tenminste jaarlijks, te indexeren onder andere met de inflatiecijfers
van het CBS.
Er tigt een grote opgave om de armoedekloof te dichten door enerzijds de inkomsten te
verhogen en de
kosten te verlagen. Dit brengt ons direct bij ons tweede punt; er ligt veel werk bij verschillende
ministeries. Zoals we al op St, Eustatius aangaven is het omlaag brengen van de hoge
kosten van het
levensonderhoud en de kosten van het ondernemen van groot belang. We hebben het dan onder andere
over de kosten van connectiviteit tussen de eilanden, de water-, elektriciteit-, en telecotn
kosten. Wanneer
dat gebeurt komen de inkomsten en de uitgaven van individuele huishoudens meer met elkaar
in balans.
Dit is de gewenste beweging zoals beschreven in de voortgangsrapportage. Het ministerie van
SZW heeft
al verschillende maatregelen ingevoerd die inkomstenverhogend werken waarbij is aangegeven
dat er
meer volgen. Het ministerie van BZK is bezig met de (huren en de sociale woningvoorraad.
Maar hiermee
zijn we er nog niet, er ligt nog steeds een erg grote opgave om het armoedevraagstuk goed op lossen.
te
2

Wij. de eihiiiden eaan door niet hetgeen wij kiiriiien en moeten doen. Onder andere de verdere
ont cv k wij og van land 1)00v. het voeren van prijs verge ij k i ngen en het te flèn van in na t lege Jeu
ii het
sociale domein clie aanvullend zijn 01) dc atinoedebestrijclingsinstrumeiiten van het itilsterie
in
van 57W.
Maar ook de doorontcc ikkeling van de ambtelijke organisaties en de uitvoering van verschillende
convenanten tussen hel rijk en dc openbare lichamen hoort daarbij. Er is veel in beweging. dc richting
is
goed, Nu komt het erop aan dat alle ministeries gerichte maatregelen invoeren die resulteren
in liet
dichten van de am ocdekloot Arinoedehestrijding is alleen mogelijk niet de brede inièt en integrale
aanpak van ministeries. openbare lichamen en anderen. U lieefl daarbij onie volle steun.
We zien uit naar uw reactie en hopen u binnenkort weer te spreken. hier in
het (‘aribiseh gebied of’ in Dcii
1 laag.
t-loogacli teiict
De Eiiandseeretaris van flonaire

Dc

gliebber van licjiaire

[)c cvnd. EIiandsL/taris van Sint

De til:iri

sg

van Sint Ltistaliijs

tans van Saba

De Geiaehebbei’ van Saba

Vq,
‘1’

/

Bijlage bij: reactie op voortgangsrapportage ijkpunt bcstaanszekerheid Caribi

sch Nederland

Hierna bespreken wij de brief aan de Tweede Kamer (referentie 2019-000009
7890) en de bijlage die
hierbij hoort. We doen dit langs de lijnen van de voorgangsrapportage.
Terugblik
We zijn het met uw constatering eens dat, om tot een sociaal minimum komen
te
, de kosten van het
levensonderhoud en de inkomens van onze inwoners met elkaar in balans
moeten worden gebracht.
De initiatieven van verschillende ministeries geven inderdaad belangrijke
impulsen aan onze eilanden. De
ministeries zijn actief, zowel met structurele als met incidentele bijdrag
en. De voortgangsrapportage licht
dat goed toe. Er wordt flink geïnvesteerd in fysieke-, sociale-, veiligh
eid- en openbaar bestuur
vraagstukken. Het ministerie van SZW introduceerde al structu
rele maatregelen zoals een verhoging van
het wettelijk minimumloon en de uitkeringen, een verhoging van
de toeslag voor volledig en duurzaam
ongeschikten in de onderstand, een verhoging van de kinderbijslag
en de introductie van een toeslag voor
alleenstaande AOV-gerechtigden via dc onderstand. Dit, zijn stappen in
de goede richting en we hebben
begrepen dat er meer volgen zodat de bedragen dichter bij de daadw
erkelijke kosten komen.
We vragen aan alle ministeries om verdergaande structurele verber
er maatregelen in te voeren.
Maatregelen die de hoge kosten van connectiviteit, water, elektri
citeit, telecommunicatie omlaag brengen.
Een ijkpunt voor liet sociaal iidnbnnîn
In de voortgangsrapportage is bepaald wat een minimaal
inkomensniveau is, passend bij de sociaal
economische gitt,atic en de ligging van de drie eilanden, en wat
een redelijk niveau is voor de basale
uitgaven voor de inwoners. Op basis daarvan zijn ijkpun
ten bepaald voor verschillende doelgroepen.
Tabel t. Kosten levensonderhoud per maand ($, regioptcm
vergeleken met ijkpunt minisk’ric SZW.
Alleenstaande

Bonaire
St.
Eustatius
Saba

Paar met kind

Paar

Regioplan
Kosten
levensonderhoud

SZW
IJkpanr
sociaal
minimum

Regioplan
Kosten
levensonderhoud

SZW
lJkpunt
sociaal
minimum

Regioplan
Kosten
levensonderhoud

SZW
lJkpunt
sociaal
minimum

1.350
1.430

945
1.056

2.220
2.228

1.598
1.764

1.840
1.900

1.328
1.454

1.540

1.077

2.500

1.869

2.060

1.519

Bron: Onderzoek ijkpunt bestaanszekerheid Cavibisch Nederl
and (2018), pagina 67. Voortgangsrapportage ijkpunt
bestaanszekerlieid Caribisch Nederland (2019), pagina 4 en de bijlage
bij dit rapport, pagina 12.
Regioplan heeû ook becijferd dat op Bonaire 43%, Statia 39%
en Saba 43% van de huishoudens een
inkomen heeft tot 90% van het maandelijks gemiddeld benodigd
budget (regioplan, pagina 67).

4

De ijkpunten in de voortgangstapportage van SZW wijken af van wat regioplan bereke
nd heeft omdat de
kosten voor wonen en kinderopvang tager worden geraamd dan de huidige werkelijke
kosten. Dit als
gevolg van toekomstige effecten van kabinetsmaatregelen. Er komt een (ver)huurders subsid
ie voor
wonen, de sociate woningbouw voorraad wordt uitgebreid en in het kader van BES(t)
4 kids zullen ouders
minder gaan betalen aan kinderopvang. Dit zijn mooie, betekenisvolle maatre
gelen die helpen het vetschil
te maken. Wanneer deze positieve effecten zichtbaar zijn is nog niet bekend
.

Ook wordt aangegeven in de voortgangsrapportage dat de onderstand op termijn verder
naar het ijkpunt
voor het sociaal minimum zou moeten gloeien waarbij de mogelijkheid bestaat
om te kunnen bijverdienen
tot aan het wettelijk minimum loon fWML), immers werk moet lonen. Het
WML moet boven liet lJkpunt
voor het sociaal minimum komen te liggen en het WML wordt jaarlijk gemon
s
itord en bijgesteld. We
ondersteunen dit van harte.
Er is voor ons onduidelijkheid rond sociale participatie en ontspanning. De
kosten zijn nu niet opgenomen
in het ijkpunt van SZW terwijl dat in het regioplan rapport wel het geval
is. We gaan ervan uit dat het
ministerie sociale participatie en ontspanning belangrijk vindt en we
zijn benieuwd op welke wijze men
dit wenst te stimuleren.
Kabinetsbrede resultaatverplichting
lnkomenskant

We onderschrijven het geschetste perspectief waarbij de onderstand
op termijn naar het sociaal minimum
groeit waarbij er een prikkel is om te werken omdat het wettelijk minim
um loon (WML) boven het
sociaal minimum ligt. (let is een goede stap van het kabinet om met
ingang van 1januari a.s. het WML
op de eilanden te verhogen bovenop de infiatiecorrectie. Iets dat ook
echt nodig is gezien de geringe
omvang van het WML. Het is de vraag of deze verhoging voldoe
nde is om erop vooruit te gaan gezien de
werkelijke prijsstijgingen van de vaste lasten.
Wat betreft de andere plinten ten aanzien van de inkomenskan

t het volgende:

Het kabinet gaat onderzoeken of en zoja hoeveel het minhm
imloon na 2020 be)eidsmatig meer kon
stijgen dan de consumentenprijsindex. Het gaat hierbij vooral om
het tempo en de ruimte rond een
stijging van het WML in relatie tot de draagkracht van de econom
ie. We vragen u om ons hierbij te
betrekken.
Per l januari 2020 komt er een toeslag voor alleenstaande AOV-g
erechtigden via de onderstand.
Vanwege de beperkende voorwaarden iii de onderstand komt per
1januari 2020 naar verwachting slechts
een handjevol alleenstaande bejaarden hiervoor in aanmerking.
Daarin speelt mee dat veel ouderen
gespaard hebben voor extra (onvoorziene) uitgaven. Echter, liet spaarg
eld boven een bepaald bedrag moet
eerst worden opgemaakt alvorens men voor de toeslag in aanmerking
komt, We-zijn bang dat veel
ouderen buiten de boot zullen vallen vanwege de lage spaargeld
grens Ons inziens zouden er zo min
mogelijk beperkende maatregelen moeten gelden omdat bekend is dat
de huidige AOV niet toereikend is
voor een acceptabele levensstandaard voor onze ouderen. De toeslag
voor alleenstaande AOV-ers zou
moeten overeenkomen met de werkelijke uitgaven van ouderen (een
verhoging van de AOV van allen die
verder geen aanvullende voorzieningen hebben zoals een pensioen).

)

Het is een mooie stap dat de kinderbijslag wordt verhoogd met ongeveer $ 20 per maand. We hopen dat
het perspectief is dat de uiteindelijke hoogte van dc kinderbijslag meer overeenkomt met de werkelijke
kosten van levensonderhoud voor kinderen.
Per 1januari 2020 wordt de toeslag voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten in de onderstand
verhoogd. De hoogte van de toeslag is nog niet bekend. We hopen dat de toeslag meer overeenkomt met
de werkelijke dagelijkse kosten waar zij zich mee geconfronteerd zien.
Tot slot enkele opmerkingen over het bereik van de maatregelen. RCN SZW/het ministerie van SZW en
de openbare lichamen doen al veel om zoveel als mogelijk mensen te bereiken. De ‘erop af’ werkhouding,
het outreachend’ werken is hierbij erg belangrijk en er worden al tlinke stappen gezet. Onze organisaties
kunnen nog intensiever samenwerken ten behoeve van de klanten. Hierbij is ook aandacht nodig voor
uitzonderingsgevallen die nu tussen wal- en schip vallen. Daar moeten oplossingen voor te vinden zijn
binnen de bestaande wet- en regelgeving. Het is onze gezamenlijke opgave om de ministerie- en de
eilandelijke armoede bestrijdingsinstrumenten ten volle in te zetten. We gaan graag in gesprek met RCN
SZW welke aanvullende stappen mogelijk zijn.
In de nieuwe voortgangsrapportage over het sociaal minimum zou naast beleid ook andere informatie
moeten worden opgenomen; gebeurt nu daadwerkelijk wat het streven is, gaan de mensen erop vooruit?
Hoeveel mensen profiteren van de kabinetsmaatregelen (inkomsten en uitgaven). Kortom: slagen we erin
om mensen daadwerkelijk uit de armoede t krijgen.
Kosten kan t
Dat liet kabinet al enkele gerichte maatregelen invoert die moeten leiden tot kostenverlaging is uitstekend.
We kunnen niet genoeg benadrukken hoe belangrijk het is om daar aanvullende en betekenisvolle stappen
in te zetten. Onze oproep is dat ministeries gerichte maatregelen aankondigen die leiden tot een
kostenverlaging van de connectiviteit-, water, energie- en telecommunicatie prijzen. We zien en horen de
urgentie hiervan bij onze bevolking.
Het ministerie van EZK kondigt een aantal maatregelen aan met als doel om een betrouwbare, duurzame
en betaalbare energievoorziening te realiseren. Enkele maatregelen zijn; samen met BZK mogelijkheid in
kaart brengen van leningen voor investeringen in duurzame energie, het mogelijk maken van op termijn
sturen op tarieven voor data (internet), onderzoek naar de kostenopbouw van de elektriciteitsrekening en
maatregelen voor doelmatigere dienstverlening.
We kunnen nog onvoldoende inschatten wat de impact is van deze maatregelen. De praktijk is dat de
huidige elektriciteitssubsidie wordt ingezet voor een verlaging van de tarieven. Desondanks zijnde
tarieven hoog. Zoals eerder aangegeven verhoudt kostendekking zich slecht tot betaalbaarheid op de
eilanden. We hebben er zorgen over wanneer de tarieven hoger worden voor de grootverbruikers
(supermarkten, hotels, restaurants). Zij zullen dit afwentelen op de producten en diensten waardoor
bewoners en toeristen uiteindelijk duurder uit zijn. En we vragen aandacht voor het voornemen dat
investeringen in duurzame energie alleen mogelijk zijn via leningen. De begrotingen van de openbare
lichamen zijn al beperkt en leningen Zetten de begrotingen meer onder druk. We reageren nog apart op de
consultatie van de nieuwe Wet elektriciteit en drinkwater BES.

6

Het is al langere tijd bekend dat de telecorn kosten (data, internet) hoog zijn. Een analyse van de
Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft uitgewezen dat de lokale telecombedrijven geen overdreven
winsten maken en dat er geen grote kostenbesparingen mogelijk zijn. Dat komt door de combinatie van
relatief hoge aanlegkosten en schaal nadelen (kleine populatie) waardoor de vaste lasten over een beperkt
aantal aansluitingen wordt verdeeld. Om een concreet voorbeeld te noemen; in Europees Nederland
betaalt men gemiddeld 1 euro per Mb (downloadsnelheid, Mb/s)voor een intemetabonnement, op Saba is
dat S 20.We zijn benieuwd hoe het ministerie van EZK toewerkt naar lagere kosten voor internet.
De ministeries van SZW, VWS, OCW en BZK en de drie eilanden werken samen in het programma
BES(t)4 kids. Met dit programma wordt er zowel inhoudelijk als financieel veel geTnvesteerd in
kinderopvang en voor- en naschoolse voorzieningen. Het is onze voorkeur dat de kosten van
kinderopvang en van voor- en naschoolse voorzieningen verder verlaagd worden, idealiter tot nul. Een
basisvoorziening kinderopvang, net als onderwijs, neemt een eventuele drempel naar arbeidsparticipatie
weg, is een gerichte maatregel in het kader van armoedebestrjding en draagt bij aan de vorming van
kinderen en het hebben van een soepele start op school. Erkende kinderopvang centra zouden rechtstreeks
middelen kunnen ontvangen vanuit het verantwoordelijke ministerie.
Het ministerie van BZK komt met een aantal (flnancile) maatregelen rond wonen, huren. Dit is een
forse maandelijkse kostenpost en de invoering van maatregelen heeft zeker positief effect. Allereerst voor
de sociale woningmarkt maar qp termijn, na onderzoek en besluitvorming mogelijk ook breder (bijlage Jij
voortgangsrapportage, pagina 6). We kijken uit naar de positieve resultaten en we ondersteunen deze
maatregelen zeer.
Werken aan economie en arbeidsmarkt
Econo,nie

De eilanden hebben drie verschillende economien en het stimuleren daarvan vergt dan
ook maatwerk.
Naast de inzet van atgemeen beleid zoals in de voortgangsrapportage beschreven, liggen aanpakken
per
eiland voor de hand. De openbare lichamen stellen voor om in samenwerking met het ministerie
van EZK
korte aanpakken per eiland te maken met concrete maatregelen voor het stimuleren van de
economie en
het verlagen van de ondernemingskosten. Daarbij kan het gaan om het faciliteren van
(nieuwe)
ondernemers, het reduceren/wegnemen van ABB (importheffing) op bepaalde goederen,
het
reduceren/wegnemen van de broker-fee, het op orde brengen van een basisvoorziening als het
bancaire
systeem, het ereren van een douane unie tussen eilanden en het oplossen van het connectivitei
tsvraagstuk
tussen eilanden.
Over dit laatste onderwerp, connectiviteit, kort het volgende. Dc studie ‘Connectiviteit Caribisch
deel van
het Koninkrijk; ontwikkelingen, publieke belangen en opties van borging voor connectiviteit’ is in maart
naar de Kamer gestuurd. De betrouwbaarheid en kwaliteit van de verbindingen, de frequentie en
de prijs
van het vervoer via de lucht en het water zijn belangrijk voor onze inwoners, voor onze econoinien
fo.a.
toerisme) en voor het vervoer van zakenlui en andere professionals. We stellen voor om naast de grotere
discussie rond PSO (public service obligation) in de luchtvaart, overzichtelijke pilots te starten tvaarin
ministeries en openbare lichamen samen optrekken. Bijvoorbeeld zoals de voorstellen in de brief van
t
julij.l. vanuit Saba en St. Eustatius over dit onderwerp. Hopelijk is daar steun voor bij de
verantwoordelijke ministeries. Hierbij verdient ook de verbinding tussen Bonaire en Curacao aandacht.
7

Arbeidsmarkt
Er wordt terecht geconstateerd dat slechts een beperkt aantal werkzoekenden in aanmerking komt
voor
directe arbeidsbemiddeling. Analfabetisme, het ontbreken van een startkwal ificatie, multi-problee thuis
m
situatie, het ontbreken van basis sociale en arbeidsvaardigheden maken dat er extra inspanningen
zijn
voor deze doelgroepen. De beschikbare subsidiestiomen zijn echter vaak verkokerd opgezet
met
voorwaarden die niet passen bij hetgeen deze doelgroepen nodig hebben. We hopen dat er mogelijkhede
n
ontstaan van flexibele middelen die breder inzetbaar zijn voor projecten en programma’s waarbij
verschillende zaken bij elkaar komen; het aanleren van (sociale) basisvaardigheden, dagbesteding
,
scholing, beschut werk, (deels) instromen in de reguliere arbeidsmarkt en dit in combinatie
met een
redelijke vergoeding die in verhouding staat met de hoge kosten van het levensonderhoud.
We gaan
hierover graag in gesprek met de verantwoordelijke minisleries Dat geldt ook voor een
voorziening in de
geest van de WW, dit kan ook een gerichte armoede bestrijdingsmaatregel zijn. Op
dit moment ontbreekt
zo een voorziening voor diegenen die werkeloos zijn (geworden).

8