Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

389
Vragen van het lid Ephraim (Groep van Haga) aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de instroom van buitenlandse studenten en de
onderwijskwaliteit in Nederland (ingezonden 29 augustus 2022).
Antwoord van Minister Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 19 oktober 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 218.
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van het artikel «Enquête: toestroom buitenlandse
studenten zet kwaliteit onder druk»?1
Antwoord 1
Daar heb ik kennis van genomen.
Vraag 2
Bent u op de hoogte van de uitkomsten van bovengenoemde enquête en zo
ja, hoe reflecteert u daarop?
Antwoord 2
Ik ben op de hoogte van de uitkomsten van deze enquête. Hoewel de enquête
geen representatieve steekproef is, geeft het wel een aantal belangrijke
signalen. Ik was reeds van de meeste signalen op de hoogte en het beeld dat
ik heb van de uitdagingen die internationale studenten ondervinden in
Nederland wordt verder bevestigd door de uitkomsten van deze enquête,
zoals uitdagingen in de informatievoorziening rondom huisvesting en coronaen vaccinatieregels in Nederland en het signaal dat door corona de werkgelegenheid voor internationale studenten over het algemeen is afgenomen. Op
onderdelen brengt de enquête ook extra detail, zoals over de uitdagingen met
betrekking tot de Nederlandse zorgverzekering.

1

ah-tk-20222023-389
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

NOS, d.d. 25 augustus 2022, «Enquête: toestroom buitenlandse studenten zet kwaliteit onder
druk», https://nos.nl/artikel/2441965-enquete-toestroom-buitenlandse-studenten-zet-kwaliteitonder-druk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Kunt u uitleggen waarom er ieder jaar zoveel buitenlandse studenten naar
Nederland komen? Worden deze studenten actief geworven door de
onderwijsinstellingen en/of door bedrijven en/of het Rijk? Krijgen de
onderwijsinstellingen geld van de overheid voor het aantrekken van
buitenlandse studenten en zo ja, op basis van welke criteria en hoeveel geld
per student?
Antwoord 3
Nederland is een populair land voor internationale studenten en dan vooral
de universiteiten. Dit komt met name door de hoge kwaliteit en betaalbaarheid van het hoger onderwijs in Nederland en het aanbod van Engelstalige
opleidingen. In het recent gesloten bestuursakkoord (Kamerstuk 31 288,
nr. 969) tussen het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de
Vereniging van Hogescholen (VH) en Universiteiten van Nederland (UNL) is
afgesproken dat de universiteiten zeer terughoudend zijn met internationale
wervingsactiviteiten gericht op uitbreiding tenzij zij zich bevinden in
krimpregio’s en/of werven voor opleidingen die cruciaal zijn voor de
tekortsectoren. Onderwijsinstellingen krijgen geen geld van de overheid voor
het aantrekken van buitenlandse studenten. Hogeronderwijsinstellingen
worden vanuit het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
gedeeltelijk bekostigd op basis van het aantal studenten dat zij opleiden. Dit
geldt voor Nederlandse en EER-studenten. Het bedrag dat een instelling krijgt
is hetzelfde als voor een Nederlandse student en ligt tussen de € 4.300 en
€ 13.000 per student per jaar, afhankelijk van het type opleiding. Criteria zijn
dat het een eerste bachelor- of eerste masteropleiding betreft en dat de
student binnen de nominale studieduur studeert. Voor niet-EER-studenten
ontvangen hogeronderwijsinstellingen geen bekostiging van OCW. Deze
studenten betalen het hogere instellingscollegegeld.
Vraag 4
Bent u op de hoogte van het feit dat universiteiten deze zomer alarm hebben
geslagen omdat er voor veel studenten uit het buitenland geen huisvesting
beschikbaar was? Zo ja, waarom wordt er dan vanuit het Rijk geen werk
gemaakt van het inperken van de stroom studenten uit het buitenland?
Antwoord 4
Ik ben daarvan op de hoogte. In het eerder genoemde bestuursakkoord is
reeds aangegeven dat het een collectief belang is dat de internationale
studentenstromen beter beheersbaar worden en dat gestreefd wordt naar een
stelsel dat duurzaam en in balans is, waarbij de waardevolle aspecten van
internationalisering behouden blijven en er tevens voldoende ruimte is voor
behoud van de kwaliteit en toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Hier
moet fundamenteel over nagedacht worden en dit zal geadresseerd worden
in de toekomstverkenning die deze maand start. Op basis van de eerste
uitkomsten uit deze toekomstverkenning informeer ik begin 2023 de Tweede
Kamer over de vervolgstappen op dit onderwerp. Vooruitlopend hierop zijn
reeds afspraken gemaakt met de universiteiten onder andere over werving,
proactieve voorlichting richting internationale studenten over wat hen
wel/niet geboden kan worden en terughoudendheid van universiteiten met
het wijzigen van de onderwijstaal van opleidingen naar het Engels.
Vraag 5
Hoe reflecteert u op de groeiende wooncrisis in Nederland en de jaarlijkse
instroom van studenten uit het buitenland? Deelt u de mening dat het in het
licht van het nijpende woningtekort onverantwoord is om studenten naar ons
land te halen, als wij hen nergens kunnen onderbrengen en dit daarnaast de
woningmarkt nog verder verstopt?
Antwoord 5
Woningnood is op dit moment helaas een gegeven in onze samenleving,
voor studentenhuisvesting is dit niet anders. In het recent afgesloten
Landelijk Actieplan Studentenhuisvesting 2022–2030 wordt onder andere de
realisatie van een groot aantal studentenwoningen aangekondigd (Kamerstuk
33 104, nr. 30). Desalniettemin kan dit betekenen dat er op plaatsen die erg
aantrekkelijk zijn, zoals Amsterdam, uitdagingen blijven bestaan. Duidelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

communicatie hierover richting internationale studenten is dan ook essentieel. Hierover zijn daarom ook afspraken gemaakt met de universiteiten in het
bestuursakkoord: de universiteiten geven proactief voorlichting aan internationale studenten over wat hen wel/niet geboden kan worden, bijvoorbeeld als
het gaat om huisvesting.
Vraag 6
Erkent u dat de grote hoeveelheid buitenlandse studenten een te grote
zorglast voor onderwijsinstellingen met zich meebrengt, aangezien deze
studenten meer begeleiding en facilitering nodig hebben dan Nederlandse
studenten, wat vervolgens ten koste gaat van de tijd en de (financiële)
middelen die ten behoeve komen van het curriculum en de colleges? Zo ja,
deelt u de mening dat dit onwenselijk is, aangezien dat zowel een kwalitatieve, als een kwantitatieve verarming van ons onderwijs tot gevolg heeft?
Antwoord 6
Ik erken dat er voldoende ruimte en tijd moet zijn om zowel de Nederlandse
als de internationale studenten goede begeleiding te bieden, zonder dat dit
ten koste gaat van bijvoorbeeld het curriculum of de colleges. De mening dat
de hoeveelheid buitenlandse studenten een te grote zorglast voor onderwijsinstellingen met zich meebrengt, deel ik niet. Onderwijsinstellingen kiezen er
zeer bewust voor om buitenlandse studenten op te leiden en horen daarbij
ook de benodigde ondersteuning te bieden. Een opleiding volgen kent vele
aspecten. Buitenlandse studenten kunnen van grote meerwaarde zijn voor
alle studenten in een opleiding en voor het curriculum. Dit kan meespelen in
de afweging van de hogeronderwijsinstelling om internationale studenten te
verwelkomen en het beschikbaar stellen van extra begeleiding en facilitering
voor deze studenten. Investeringen aan de ene kant zijn dan ook niet
een-op-een te vergelijken met opbrengsten aan de andere kant, ik deel de
mening van kwalitatieve en kwantitatieve verarming daarom niet.
Vraag 7
Kunt u uiteenzetten wat de gevolgen zullen zijn van de devaluering van
Nederlands onderwijs, een trend die inmiddels al enige tijd aan de gang is,
voor de toekomstige samenleving en de economie? Wat gaat het gebrek aan
onderlegging betekenen voor de arbeidsmarkt en het bedrijfslevens? Hoeveel
geld en welke schade gaat het de samenleving kosten wanneer er steeds
meer te weinig adequaat geschoolde mensen op de arbeidsmarkt komen?
Antwoord 7
Het kabinet erkent dat het hoger onderwijs en onderzoek in Nederland
investeringen vergt en investeert deze kabinetsperiode dan ook fors in hoger
onderwijs en onderzoek. In mijn beleidsbrief van afgelopen juni is aangegeven hoe deze investeringen ingezet zullen worden (Kamerstuk 31 288,
nr. 964). Daarbij is het uitgangspunt dat een gezond en duurzaam stelsel voor
hoger onderwijs en wetenschap essentieel is voor de ontwikkeling van
studenten, docenten en onderzoekers, voor wetenschappelijke doorbraken en
voor het aangaan van maatschappelijke uitdagingen. Deze investeringen
hebben daarom naar verwachting positieve gevolgen voor de toekomstige
samenleving en de economie. Daarbij kan ook het opleiden van internationaal
talent een positieve bijdrage leveren aan adequaat geschoolde mensen op de
Nederlandse arbeidsmarkt.
Vraag 8
Hoe verhouden zich de kosten die Nederland maakt voor het faciliteren van
buitenlandse studenten tot de baten die het ons land op de langer termijn
oplevert? Kunt u inzichtelijk maken of de investeringen die worden gedaan in
buitenlandse studenten zich ook terugvertalen in winst voor de Nederlandse
samenleving en economie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 8
In 2019 heeft het Centraal Planbureau onderzoek gedaan naar de economische effecten van internationalisering in het hoger onderwijs en mbo2. Hieruit
blijkt dat het saldo van opbrengsten en kosten gezien over de hele levensloop
voor alle typen studenten in het hoger onderwijs positief is voor hbo- en
wo-studenten uit zowel EER- als niet-EER-landen. Het saldo voor studenten
uit niet-EER-landen is substantieel groter. De nettobijdrage over de levensloop van een wo-student uit een niet-EER-land is gemiddeld € 96.300. Voor
een student aan een hbo-opleiding is dit gemiddeld € 68.500. Studenten uit
EER-landen hebben een kleinere nettobijdrage, gemiddeld € 5.000 voor een
hbo-student en gemiddeld € 16.900 voor een wo-student. Oorzaken voor dit
verschil zijn de hogere blijfkans onder niet-EER-studenten3, het gegeven dat
de Nederlandse overheid voor hen geen rijksbijdrage betaalt en dat deze
studenten ook geen aanspraak kunnen maken op studiefinanciering (ook niet
onder bepaalde voorwaarden). Daarnaast is de nettobijdrage van studenten
met een wo-opleiding voor zowel EER- als niet-EER-landen hoger dan die van
hbo-studenten. Dit verschil wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door
de gemiddeld veel hogere inkomens van deze groep en de daarmee
samenhangende hogere belasting- en premieopbrengsten na de studie4.
Naast dat de buitenlandse studenteninstroom financieel netto positief uitpakt
voor de Nederlandse samenleving en economie, zorgen buitenlandse
studenten ook voor een stimulerend studieklimaat aan onze hogeronderwijsinstellingen en een betere aansluiting op internationale wetenschappelijke
ontwikkelingen.
Vraag 9
Deelt u de mening dat het adequaat opleiden van Nederlandse studenten de
eerste prioriteit moet zijn voor het Nederlandse onderwijssysteem? Onderschrijft u dan ook dat wij vooral moeten investeren in de educatie van onze
autochtone studentenpopulatie en bijvoorbeeld moeten proberen om in
eerste instantie al onze eigen jonge mensen te voorzien van een goede
opleiding?
Antwoord 9
Het Nederlandse onderwijssysteem leidt op voor de Nederlandse arbeidsmarkt. Toegankelijkheid voor Nederlandse studenten is een van de uitgangspunten in het Nederlandse hoger onderwijs. Het hoger onderwijs in Nederland is dan ook zeer toegankelijk voor Nederlandse studenten. Met het juiste
diploma uit het voortgezet onderwijs zijn Nederlandse studenten bij alle
opleidingen direct toelaatbaar, slechts een beperkt aantal opleidingen
hanteert een capaciteitsfixus. In dat geval zijn aspirant-studenten wel
toelaatbaar, maar kan niet iedere kandidaat wegens capaciteitsgebrek ook
worden toegelaten. De plaatsen worden op basis van selectie verdeeld. In
studiejaar 2021–2022 kon vijf procent van de studenten niet de opleiding van
hun eerste keus volgen (Kamerstuk 31 288, nr. 972) Al deze studenten konden
wel elders in het hoger onderwijs worden toegelaten, bijvoorbeeld op een
studie in een aanverwant vakgebied. Tegelijkertijd is internationalisering in
het hoger onderwijs en investeren in internationaal talent om verschillende
redenen van groot belang. Het draagt onder andere bij aan een stimulerend
studieklimaat, aan een betere aansluiting op internationale wetenschappelijke
ontwikkelingen en vormt een deel van het antwoord op de vraag van de
arbeidsmarkt naar meer hoogwaardig opgeleid talent.
Vraag 10
Deelt u daarnaast de mening dat het het welzijn en het ontwikkelings- en
toekomstperspectief van studenten uit het buitenland geen goed doet als wij
hen in Nederland niet kunnen bieden waarvoor zij naar ons land gekomen
zijn?

2

De economische effecten van internationalisering in het hoger onderwijs en mbo | CPB.nl
Stayrate en arbeidsmarktpositie van internationale afgestudeerden in Nederland (nuffic.nl)
4
Stayrate en arbeidsmarktpositie van internationale afgestudeerden in Nederland (nuffic.nl)
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 10
Ik deel de mening dat het het welzijn en het ontwikkelings- en toekomstperspectief van studenten uit het buitenland geen goed doet als we hen in
Nederland niet kunnen bieden waarvoor zij naar ons land gekomen zijn.
Essentieel daarvoor is onder andere dat de verwachtingen van de studenten
over hun komst naar Nederland realistisch zijn. Hiervoor is reeds een aantal
acties in gang gezet voor de korte termijn via het bestuursakkoord. Daarnaast
is het van belang dat er balans bewerkstelligd wordt in internationalisering in
het hoger onderwijs in Nederland, waar ik komende tijd over in gesprek ga
met de relevante partijen in het kader van de toekomstverkenning.
In mijn brief aan uw Kamer afgelopen juni over internationalisering heb ik
aangekondigd dat ik met instellingen en andere stakeholders, zoals studenten
en regionale partijen naar oplossingen wil zoeken, om een balans te
bewerkstellingen en te komen tot een toekomstbestendig bestel (Kamerstukken II, 31288–963). Het bestuursakkoord hoger onderwijs en wetenschap en
een toekomstverkenning maken hier deel van uit. Afgelopen juli is het
bestuursakkoord gesloten tussen Universiteiten van Nederland (UNL), de
Vereniging Hogescholen (VH) en het Ministerie van OCW, waarin vooruitlopend op de toekomstverkenning met de universiteiten concrete afspraken zijn
gemaakt over internationalisering voor de korte termijn (Kamerstuk 31 288,
nr. 969). Deze afspraken gaan onder andere over de terughoudendheid van
universiteiten bij internationale wervingsactiviteiten en een proactieve
houding van universiteiten richting internationale studenten over wat hen
wel/niet geboden kan worden. Internationalisering staat hoog op de agenda
van de toekomstverkenning en begin 2023 wordt uw Kamer geïnformeerd
over vervolgstappen op dit onderwerp. Daarnaast is op 7 september 2022 het
Landelijk Actieplan Studentenhuisvesting 2022–2030 door de Minister voor
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening aangeboden aan uw Kamer
(Kamerstuk 33 104, nr. 30). Dit actieplan wordt gedragen door de universiteiten, de studenten, de gemeenten, de sociale en commerciële studentenhuisvesters, Nuffic, het Ministerie van BZK en het Ministerie van OCW. Het
actieplan heeft onder andere als doel om in de periode van 2022–2030 tot een
uitbreiding van 60.000 nieuwe studentenwoningen te komen. Tevens is de
Regeling huisvesting aandachtsgroepen (RHA) van het Ministerie van BZK
ook voor de aandachtsgroep studenten opengesteld om de bouw van
studentenhuisvesting te stimuleren.
Vraag 11
Hoe gaat u ervoor zorgen dat de druk op en de kwaliteit van het Nederlands
hoger – en universitair onderwijs niet nog verder afneemt en de buitenlandse
studenten die op dit moment in Nederland zijn opgeleid worden naar
verwachting?
Antwoord 11
Zie mijn antwoord op vraag 10.
Vraag 12
Bent u bereid om het wettelijk mogelijk te maken, dat onderwijsinstellingen
eenzijdig zouden moeten kunnen besluiten om buitenlandse studenten te
weigeren, ook als zij voldoen aan de toelatingseisen voor de betreffende
opleiding, als daardoor de kwaliteit van het onderwijs wordt gewaarborgd?
Zo nee, waarom niet? Kunt u een uitgebreide verklaring geven?
Antwoord 12
In mijn brief aan uw Kamer over internationalisering afgelopen juni heb ik uw
Kamer laten weten dat ik nog niet verder ga met het wetsvoorstel Taal en
Toegankelijkheid en dat ik het wetsvoorstel voorlopig aanhoud (Kamerstuk
31 288, nr. 963). Het vraagstuk van de groeiende internationale instroom kan
namelijk niet worden losgezien van vraagstukken zoals de kwaliteit en
toegankelijkheid van het onderwijs, Nederlands als academische taal en
studentenhuisvesting, waar in de toekomstverkenning die deze maand start
op wordt ingegaan. Ook wil ik de (internationale) studenteninstroom in
samenhang bezien met de regionale en internationale arbeidsmarkt en de
krapte die in sommige sectoren heerst. Op basis van de eerste uitkomsten
van de toekomstverkenning informeer ik begin 2023 de Tweede Kamer over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

de vervolgstappen op dit onderwerp. Om die reden is het nog te vroeg om te
reageren op de specifieke optie die wordt voorgesteld in deze vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6