Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

908
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Ministers van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media over
de aanhoudende kindermarketing en onderwijsbeïnvloeding door de fossiele
industrie (ingezonden 17 september 2021).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media), mede
namens de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (ontvangen
30 november 2021).
Vraag 1
Kent u de recente pogingen van Shell om kinderen te ronselen voor hun
«kinderraad» in Moerdijk en Pernis?1 2
Antwoord 1
Ik heb kennis genomen van de in de vraag aangehaalde tweets waarin Shell
leerlingen van basisscholen in de buurt van Shell Pernis en Shell Moerdijk
uitnodigt deel te nemen aan een zogeheten Kinderraad.
Vraag 2
Klopt het dat ExxonMobil op scholen cadeautjes uitdeelt die kinderen een
positief beeld moeten geven van dit bedrijf?3
Antwoord 2
In de in deze vraag aangehaalde tweet waarin hieraan gerefereerd wordt,
wordt aangegeven dat (letterlijk citaat) «een mevrouw vandaag bij mijn
jongste in de klas over haar werk kwam vertellen. En ook nog kadotjes mee
had genomen.» De context waarbinnen dit heeft plaatsgevonden is ons niet
bekend.
Vraag 3
Op hoeveel scholen is deze fossiele kindermarketing verspreid?

1

https://twitter.com/Shell_Pernis/status/1430424708298809346?s=20
https://twitter.com/Shell_Moerdijk/status/1430424708072288256?s=20
3
https://twitter.com/drk75/status/1437452830701498373?s=20
2

ah-tk-20212022-908
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Blijkens online beschikbare informatie van Shell is informatie over de
zogeheten «Kinderraden» gericht op leerlingen van basisscholen in de buurt
van Shell Pernis (Vlaardingen, Schiedam, Pernis, Hoogvliet, Spijkenisse,
Poortugaal en Rhoon) en Shell Moerdijk (Moerdijk, Zevenbergen, Fijnaart en
Klundert)4 Dat zijn enkele tientallen scholen. Het is mij niet bekend hoeveel
van die scholen gebruik maken van deze informatie. Over het in vraag 2
genoemde voorbeeld van ExxonMobil heb ik geen nadere informatie.
Vraag 4
Erkent u dat zowel Shell als ExxonMobil al in de jaren ’70 van de vorige eeuw
op de hoogte waren van de catastrofale gevolgen van hun fossiele verdienmodel en dat ook in de jaren daarvoor al veel wetenschappelijke kennis is
ontwikkeld over het schadelijke effect van broeikasgassen?4 5 6
Antwoord 4
De genoemde bronnen suggereren dat de Exxon Mobil en Shell al eerder op
de hoogte waren van de mogelijke consequenties van het voortgaand gebruik
van fossiele brandstoffen op het klimaat.
Vraag 5
Bent u er van op de hoogte dat zowel Shell als ExxonMobil in de daaropvolgende decennia het klimaatbeleid actief hebben gesaboteerd?7
Antwoord 5
De vragensteller verwijst naar het oprichten van de zogenaamde Global
Climate Coalition in 1989 door een aantal Amerikaanse oliebedrijven. Shell is
ook lid geworden van deze organisatie. Het is bekend dat de Global Climate
Coalition lange tijd steun heeft gegeven aan sceptische wetenschappers.
Vraag 6
Erkent u dat zowel Shell als ExxonMobil zo toekomstige generaties bewust
hebben opgezadeld met de klimaatcrisis? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Er is al enige tijd een breed gedeelde consensus – ook binnen het bedrijfsleven – over klimaatverandering, de rol van de mens hierin en dat wij er iets
aan moeten doen. De historische uitstoot van CO2 is niet alleen de verantwoordelijkheid van de oliemaatschappijen, maar komt door de inzet van
fossiele grondstoffen sinds 1900 wereldwijd als energiebron en grondstof,
waarbij niet alleen olie en gas, maar ook de inzet van kolen een belangrijke
rol speelt, recentelijk met name in landen als China en India. Daarnaast heeft
ook de mondiale ontbossing en de landbouw aan de toename van de uitstoot
van CO2 en methaan bijgedragen. Het is daarom goed dat er in Parijs in 2015
en nu in Glasgow wereldwijd afspraken worden gemaakt om de uitstoot van
CO2 en methaan door het gebruik van fossiele brandstoffen en ontbossing te
verminderen. Hieraan zullen ook bedrijven als Exxon en Shell moeten
bijdragen. De uitstoot die Shell met haar installaties in Nederland veroorzaakt
moet Shell reduceren in lijn met het ETS-systeem en de doelstellingen van
het Nederlandse klimaatbeleid. Ook wereldwijd heeft het bedrijf investeringen
aangekondigd in hernieuwbare energie en alternatieve energiebronnen zoals
waterstof.

4

https://www.kinderraad.shell/
https://www.climatefiles.com/exxonmobil/1981-exxon-memo-on-possible-emissionconsequences-of-fossil-fuel-consumption/
5
https://insideclimatenews.org/news/13042016/climate-change-global-warming-oil-industryradar-1960s-exxon-api-co2-fossil-fuels/
6
https://insideclimatenews.org/news/22122015/exxon-mobil-oil-industry-peers-knew-aboutclimate-change-dangers-1970s-american-petroleum-institute-api-shell-chevron-texaco/
7
De Correspondent, 28 februari 2017. https://decorrespondent.nl/6262/reconstructie-zo-kwamshell-erachter-dat-klimaatverandering-levensgevaarlijk-is-en-ondermijnde-het-alle-serieuzeoplossingen/690128758-e657cfa2
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 7
Deelt u de mening dat het moreel verwerpelijk is dat bedrijven zoals Shell en
ExxonMobil, die bewust gekozen hebben voor het aantasten van de
leefbaarheid op aarde voor kinderen en toekomstige generaties, diezelfde
kinderen proberen wijs te maken dat er niets mis zou zijn met deze bedrijven?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Wat betreft de keuze van scholen voor leermiddelen hecht het Kabinet aan
een zuivere verantwoordelijkheidsverdeling. Vrijheid van onderwijs, autonomie van scholen en professionele ruimte van leraren zijn fundamenten van
het Nederlandse onderwijs(-beleid). De rijksoverheid is daarom zeer
terughoudend in het stimuleren of juist ontmoedigen van het gebruik van
bepaalde materialen in het onderwijs. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt
op het niveau van de school. Het is dus belangrijk dat dáár het gesprek
hierover gevoerd wordt.
Vraag 8
Herinnert u zich dat Shell meermaals op de vingers is getikt vanwege het
verspreiden van misleidende reclame en kindermarketing?8 9
Antwoord 8
Dat is ons bekend.
Vraag 9
Deelt u de mening dat fossiele bedrijven niets te zoeken hebben in het
onderwijs? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Voorop staat dat bedrijven en andere (al dan niet commerciële) organisaties
hooguit een bijdrage kunnen leveren aan het onderwijs, als dat op initiatief,
onder regie en onder verantwoordelijkheid van de school en leraren die daar
werken plaatsvindt. Als een school of leraar meerwaarde ziet in het uitnodigen van partijen van buiten de school, is dat mogelijk. De school is hier dan
op aanspreekbaar.
Vraag 10
Erkent u dat het vrijblijvende convenant over sponsoring in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs voor de jaren 2020–2022 niet heeft kunnen
voorkomen dat bedrijven als Shell en ExxonMobil hun fossiele kindermarketing nog steeds weten te verspreiden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Het Sponsorconvenant onderwijs bevat, aanvullend op de wetgeving over
sponsoring, spelregels voor scholen op het moment dat een school in ruil
voor een materiële of geldelijke bijdrage een tegenprestatie aan een derde
(commerciële) partij levert. Dit lijkt in deze casus niet aan de orde. Niettemin
geldt ook bij het gebruiken van informatie van bedrijven als Shell en
ExxonMobil dat het belangrijk is dat een school hierover de regie heeft. Het is
aan de school om te beoordelen of het lesmateriaal past binnen de kaders
van de wet en het programma van de school, en of het doel en de betrokkenheid van derde partij transparant is voor alle betrokkenen. Als bijvoorbeeld de
beschikbaar gestelde informatie aantoonbaar onjuist is, kan degene die dit
verspreidt hierop worden aangesproken, zoals bijvoorbeeld het geval was bij
de in vraag 8 aangehaalde uitspraak van de Reclame Code Commissie. De
wetgeving en het convenant zijn er dan ook niet op gericht om op voorhand
bepaalde lesmaterialen of informatie categorisch te verbieden, maar om
ervoor te zorgen dat scholen zorgvuldige en transparante besluiten nemen,
bijvoorbeeld in overleg met de medezeggenschapsraad.

8

Nos Nieuws, 27 augustus 2021. https://nos.nl/artikel/2395344-shell-op-vingers-getikt-reclamevoor-co2-neutraal-rijden-is-misleidend
9
Fossielvrij onderwijs, 30 oktober 2019. https://fossielvrijonderwijs.nl/2019/10/30/shellteruggefloten-om-misleidende-reclame-generation-discover/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 11
Waarom heeft u, ondanks herhaalde waarschuwingen over de werkwijze van
o.a. de fossiele industrie, gedurende uw ambtstermijn niets wezenlijks
gedaan om kinderen beter te beschermen tegen kindermarketing door
bedrijven met een ontwrichtend verdienmodel?
Antwoord 11
In mijn ambtstermijn is het Sponsorconvenant onderwijs aangescherpt. Het is
aan scholen en leraren om al dan niet gebruik te maken van het beschikbare
aanbod van (les-)materialen. Hieruit volgt dat de rijksoverheid zeer terughoudend is in het stimuleren of juist ontmoedigen van het gebruik van bepaalde
leermiddelen.
Vraag 12
Deelt u de mening dat er scherp toezicht nodig is op de lespakketten,
gastlessen, kinderraden, techniekfestivals, excursies en andere educatieve
vormen die worden aangeboden door de fossiele industrie en andere
bedrijven met een destructief verdienmodel? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe
gaat u dit organiseren?
Antwoord 12
Nee, zie het antwoord op vraag 11.
Vraag 13
Welke aanvullende maatregelen gaat u nemen om scholen en ouders beter te
ondersteunen in het weren van verkapte kindermarketing door bedrijven met
een destructief verdienmodel?
Antwoord 13
Wij blijven onder de aandacht brengen dat scholen en leraren altijd zelf
mogen en moeten kiezen of en zo ja hoe zij bij hun onderwijs gebruik maken
van materialen die door (al dan niet commerciële) derden worden aangeboden, en dat zij daarop ook aanspreekbaar zijn. Ook via bijvoorbeeld de
PO-raad en de VO-raad en (vakinhoudelijke) verenigingen voor leraren wordt
die boodschap voor het voetlicht gebracht.
Vraag 14
Welke stappen gaat u zetten om kinderen eindelijk beter te beschermen tegen
kindermarketing van bedrijven met een destructief verdienmodel?
Antwoord 14
Een belangrijke taak van het funderend onderwijs is ervoor te zorgen dat
kinderen en tieners zich ontwikkelen tot geïnformeerde en kritische burgers.
In het curriculum van het funderend onderwijs is dan ook aandacht voor
kritisch denken; deze aandacht blijft gewaarborgd bij (toekomstige) ontwikkelingen ten aanzien van het curriculum in het funderend onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4