Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 183 (R1975)

Goedkeuring van het op 9 december 2011 te
Brussel tot stand gekomen Verdrag tussen het
Koninkrijk België, de Republiek Bulgarije, de
Tsjechische Republiek, het Koninkrijk
Denemarken, de Bondsrepubliek Duitsland, de
Republiek Estland, de Helleense Republiek, het
Koninkrijk Spanje, de Franse Republiek, Ierland,
de Italiaanse Republiek, de Republiek Cyprus, de
Republiek Letland, de Republiek Litouwen, het
Groothertogdom Luxemburg, de Republiek
Hongarije, de Republiek Malta, het Koninkrijk
der Nederlanden, de Republiek Oostenrijk, de
Republiek Polen, de Portugese Republiek,
Roemenië, de Republiek Slovenië, de Slowaakse
Republiek, de Republiek Finland, het Koninkrijk
Zweden, het Verenigd Koninkrijk van
Groot-Brittannië en Noord-Ierland (lidstaten van
de Europese Unie), en de Republiek Kroatië
betreffende de toetreding van de Republiek
Kroatië tot de Europese Unie (met Akte,
Protocol en Bijlagen); Trb. 2012, 24

Nr. 10

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 april 2013
Hierbij bied ik u de kabinetsappreciatie aan van de op 26 maart 2013
verschenen derde en laatste voortgangsrapportage van de Europese
Commissie onder het monitoringsmechanisme voor Kroatië.
In deze kabinetsappreciatie gaat het kabinet tevens in op de motie van het
Kamerlid Omtzigt (Kamerstuk 33 183 (R1975), nr. 7).
Daarnaast wordt in deze brief ingegaan op de vraag van het lid Verheijen
(VVD), die werd gesteld tijdens de plenaire behandeling door de Tweede
Kamer (Handelingen II, 2012/13, nr. 45, item 8, blz. 35–56) over het

kst-33183-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 183 (R1975), nr. 10

1

Toetredingsverdrag voor Kroatië op 29 januari 2013, over de mogelijkheid
om een welvaartscriterium in te stellen in het kader van het uitbreidingsbeleid.
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 183 (R1975), nr. 10

2

Derde Monitoringrapport Kroatië
Op 26 maart jl. publiceerde de Europese Commissie het derde en laatste
monitoringrapport over Kroatië («Monitoring Report on Croatia’s
Accession Negotiations», COM (2013) 71 final). Dit rapport is onderdeel
van het versterkte toezicht (monitoring) op de hervormingen in Kroatië, in
het bijzonder op het gebied van de rechtsstaat. Het versterkte toezicht
werd ingesteld door de Europese Raad van 23–24 juni 2011, na afronding
van de toetredingsonderhandelingen (zie Memorie van Toelichting
Toetredingsverdrag, Kamerstuk 33 183 (R1975), nr. 1). Op 24 april en
10 oktober 2012 publiceerde de Commissie de eerste twee monitoringrapporten onder dit toezicht (kabinetsappreciatie d.d. 7 mei 2012, Kamerstuk
23 987, nr. 123 en kabinetsappreciatie d.d. 26 oktober 2012, Kamerstuk
23 987, nr. 126).
De Commissie stelt in het rapport dat de aanstaande toetreding van
Kroatië het resultaat is van een tien jaar lang rigoureus hervormingsproces dat van start is gegaan met de Kroatische EU-lidmaatschapsaanvraag in 2003. De Commissie concludeert dat mede dankzij dit proces
Kroatië aan alle vereisten voldoet en klaar is om de verplichtingen van het
EU-lidmaatschap op zich te nemen.
De Commissie geeft aan dat Kroatië sinds oktober 2012 de hervormingen
stevig ter hand heeft genomen en een flinke eindspurt heeft ingezet. De
Commissie concludeert in het rapport dat de in de voorgaande monitoringsrapportage geïdentificeerde 10 actiepunten vervuld zijn, of, in een
enkel geval, zo goed als vervuld zijn.
In dit verband geeft de Commissie aan dat de privatisering van de
scheepswerven nagenoeg is afgerond (actiepunt 1). Voor één scheepswerf
(Brodosplit) is het privatiseringscontract getekend; voor een andere werf
(Brodotrogir) keurde de Commissie het concept privatiseringscontract
goed. Ook voor de laatste scheepswerf (3. Maj) lijkt een oplossing te zijn
gevonden. Dit wordt nu nader uitgewerkt.
Ook op wetgevend en uitvoerend terrein heeft Kroatië de benodigde
resultaten geboekt. Zo zijn er maatregelen geïmplementeerd om de
rechterlijke macht efficiënter te laten functioneren (actiepunt 2); wordt de
nieuwe wetgeving die de tenuitvoerlegging van gerechtelijke uitspraken
ondersteunt nu ook daadwerkelijk geïmplementeerd (actiepunt 3); is
nieuwe wetgeving aangenomen over de openbaarheid van bestuur
(actiepunt 5); is op 1 januari 2013 het wetgevend kader voor de implementatie van de nieuwe politiewet in werking getreden (actiepunt 6) en nam
het parlement de nieuwe migratiestrategie aan, gericht op de meest
kwetsbare groepen immigranten (actiepunt 9).
Daarnaast is in februari 2013 de nieuwe Commissie van Toezicht op
belangenverstrengeling aangesteld en direct aan het werk gegaan
(actiepunt 4); is de aanleg van de essentiële grensovergangen op de grens
met Bosnië-Herzegovina (Neum-corridor) nagenoeg afgerond
(actiepunt 7); heeft Kroatië de werving van de grenspolitie conform de
doelstelling van 2012 afgerond (aanwerving van 467 grensbewakers;
actiepunt 8) en heeft Kroatië zijn capaciteit om het acquis naar het
Kroatisch te vertalen vergroot en beter georganiseerd (actiepunt 10).
Ook ten aanzien van de overige aandachtspunten die de Commissie in
oktober 2012 identificeerde heeft Kroatië verdere vooruitgang geboekt,
waaronder de lokale berechting van oorlogsmisdaadzaken, de
bescherming van minderheden en kwetsbare groepen en de aanpak van
corruptie. Maar de Commissie stelt tegelijkertijd dat, gelet op de aard van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 183 (R1975), nr. 10

3

de problematiek, Kroatië hierop structureel werk moet blijven verzetten,
waaronder de opbouw van een verder track record in de strijd tegen
corruptie. EU-lidmaatschap biedt hiervoor een extra stimulans. De
Commissie is in dit verband positief over het feit dat Kroatië op deze
gebieden duidelijke werkplannen heeft geproduceerd, waaronder ten
aanzien van de bestrijding van corruptie.
De Commissie vermeldt in het rapport eveneens dat Kroatië en Slovenië
op 11 maart 2013 een akkoord (Memorandum of Understanding) tekenden
over de oplossing van het geschil inzake de «Ljubljanska Banka». Het
Sloveense parlement stemde op 2 april jl. in met het Toetredingsverdrag.
Het kabinet deelt de bevindingen van het rapport en is met de Commissie
van oordeel dat Kroatië klaar is om de verplichtingen die horen bij het
EU-lidmaatschap op zich te nemen. Het 3e monitoringrapport laat
wederom goede vooruitgang zien en bevestigt het positieve oordeel van
de regering. Kroatië heeft een geslaagde eindspurt ingezet en vrijwel alle
nog openstaande actiepunten vervuld. Het kabinet onderstreept dat
Kroatië hiermee aan alle door de EU gestelde eisen in het toetredingstraject heeft voldaan. In lijn met het Nederlandse «strikt en fair» beleid
acht het kabinet het nu ook aangewezen Kroatië te verwelkomen als
aanstaand en volwaardig 28ste lidstaat van de EU. Kroatië zal op 1 juli 2013
kunnen toetreden, afhankelijk van de nationale ratificaties van het
Toetredingsverdrag. Het kabinet is evenzeer tevreden dat met de voor
Kroatië gehanteerde toetredingssystematiek een nieuwe stap is gezet naar
een kwalitatief hoogwaardig uitbreidingsbeleid.
Monitoring van rechtsstatelijke ontwikkelingen
Het kabinet tekent aan dat Kroatië – evenals andere EU-lidstaten – ook na
toetreding tot de EU hervormingen door moet zetten om blijvend te
voldoen aan de verplichtingen die het EU-lidmaatschap met zich
meebrengt. Rechtsstaat en democratie vergen onderhoud. Die toets moet
niet alleen voorafgaand aan toetreding worden afgenomen.
Het kabinet zet zich in EU-verband in voor het bevorderen van respect
voor de rechtsstaat in alle EU-lidstaten. In dit kader stuurde Nederland
samen met Duitsland, Denemarken en Finland recent een brief aan
Commissievoorzitter Barroso waarin de Commissie wordt aangespoord
om een nieuw instrument te ontwikkelen dat op alle lidstaten van
toepassing is om de waarden van de Unie te waarborgen en problemen
effectief te kunnen aanpakken. Een kopie van de brief ging uw Kamer toe.
Het kabinet benadrukt dat de waarden van de Unie, waaronder de
rechtsstaat, democratie en respect voor mensenrechten, in gelijke mate
voor alle EU-lidstaten gelden. In dit licht acht het kabinet nieuwe
landenspecifieke instrumenten onwenselijk.
Voor Kroatië is in het Toetredingsverdrag geen specifiek monitoring
mechanisme vastgelegd, maar heeft de EU juist via het versterkte toezicht
(monitoring) strenge eisen gesteld op het gebied van de rechtsstaat
gedurende de periode tussen afronding van de onderhandelingen tot
daadwerkelijke toetreding. Vanaf de dag van toetreding zal Kroatië
onderworpen zijn aan EU-brede exercities en instrumenten die relevant
zijn in het kader van het monitoren van de rechtstaat. Mede naar
aanleiding van gesprekken met de Commissie over de mogelijkheden
rechtsstatelijke ontwikkelingen in lidstaten – waaronder Kroatië na
toetreding – op regelmatige en structurele basis tegen het licht te houden
en daarover aan de Raad te rapporteren, kan ik u als volgt informeren.
Hierbij zal ook worden ingegaan op toekomstige Schengen-toetreding van
Kroatië en de wijze waarop rechtsstatelijke aspecten daarin worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 183 (R1975), nr. 10

4

meegewogen. Hiermee komt de regering tegemoet aan de motie van het
Kamerlid Omtzigt (Kamerstuk 33 183 (R1975) nr. 7).
Allereerst zal Kroatië deel gaan uitmaken van het «EU anti-corruptierapport», dat nog vóór deze zomer voor de eerste maal zal worden
aangenomen als onderdeel van het brede EU anti-corruptiebeleid. Hierin
wordt ook een «landenfiche» voor Kroatië opgenomen. Doelstelling van
het rapport is de ontwikkelingen op het gebied van corruptiebestrijding in
kaart te brengen, trends, geleerde lessen en knelpunten te identificeren en
zowel algemene en landenspecifieke aanbevelingen te doen. Het rapport
zal vanaf 2013 tweejaarlijks verschijnen.
Daarnaast zal Kroatië na toetreding worden opgenomen in het «Justice
Scoreboard», een nieuw instrument van de Commissie over het functioneren van de rechterlijke macht in lidstaten dat in het kader van het
Europees Semester is uitgewerkt. Een onafhankelijk en effectief functionerend rechtsbestel wordt in de Annual Growth Survey – de aftrap van het
Europees Semester – aangemerkt als belangrijke voorwaarde voor het
goed functioneren van de interne markt («Justice for Growth» Agenda).
Met het «Justice Scoreboard» beoogt de Commissie in kaart te brengen
waar knelpunten liggen bij het functioneren van de rechterlijke macht en
identificeert het geleerde lessen en goede voorbeelden. Ook is het
mogelijk dat de Commissie in het kader van het Europees Semester
landenspecifieke aanbevelingen op dit terrein aan lidstaten doet. Het
eerste «Justice Scoreboard» is op 27 maart verschenen; hiervan maakt
Kroatië vanzelfsprekend nog geen deel uit, omdat het nog geen lidstaat is.
Uw Kamer zal middels een BNC-fiche over de betreffende Commissiemededeling nader over het «Justice Scoreboard» worden geïnformeerd.
Tot slot worden rechtsstatelijke aspecten meegewogen bij de discussie
over eventuele toetreding van Kroatië tot de Schengenzone (zie ook
Memorie van Toelichting Toetredingsverdrag, Kamerstuk 33 183 (R 1975)).
Toetreding tot de Schengenzone vergt een unaniem Raadsbesluit. Om te
beoordelen of Kroatië hiervoor gereed is wordt het aan een grondige
evaluatie onderworpen waarin wordt bezien of aan alle voorwaarden voor
opheffing van de personencontroles aan de binnengrenzen is voldaan.
Deze evaluatie richt zich op de technische voorwaarden voor een
effectieve buitengrenscontrole en het functioneren van het SchengenInformatiesysteem II. In het specifieke geval van Kroatië is daarnaast in
het Toetredingsverdrag vastgelegd dat ook op de verplichtingen die
Kroatië is aangegaan in de toetredingsonderhandelingen op onderwerpen
die relevant zijn voor het Schengenacquis bij dit besluit worden meegenomen, inclusief de effectieve toepassing van alle Schengen-regels in
overeenstemming met «gezamenlijke standaarden en fundamentele
normen». Op basis van deze afspraak zullen dus ook rechtsstatelijke
ontwikkelingen worden meegewogen bij het besluit over Schengentoetreding van Kroatië.
Welvaartscriterium voor kandidaat-lidstaten
Naar aanleiding van de vraag van het lid Verheijen (VVD) tijdens de
plenaire behandeling van het Toetredingsverdrag op 29 januari jl. over de
mogelijkheid om een welvaartscriterium in te stellen als toetredingseis
kan ik u, mede op basis van gesprekken met de Commissie, als volgt
informeren.
De Kopenhagencriteria zijn systeemcriteria, waarbij de EU van kandidaatlidstaten vraagt hun politieke en economische systeem naar Europees
model in te richten. De economische component van de Kopenhagencriteria vraagt een functionerende markteconomie die bestand is tegen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 183 (R1975), nr. 10

5

concurrentiedruk en marktkrachten van de interne markt. Ook eisen de
Kopenhagen-criteria dat kandidaten in staat zijn om de verplichtingen van
het lidmaatschap op zich te nemen, wat mede inhoudt dat zij de doelstellingen van een politieke, economische en monetaire unie onderschrijven.
In de systematiek van de toetredingsonderhandelingen zijn de economische criteria in verschillende onderhandelingshoofdstukken uitgewerkt.
Het gaat hierbij onder andere om het Vrij Verkeer van Kapitaal
(hoofdstuk 4), Aanbestedingen (hoofdstuk 5), Intellectueel Eigendomsrecht (hoofdstuk 7), Mededinging (hoofdstuk 8), Economisch en Monetair
Beleid (hoofdstuk 17), Statistiek (hoofdstuk 18), Ondernemings- en
industriebeleid (hoofdstuk 20) en Onderwijs en Cultuur (hoofdstuk 26).
De grondgedachte achter deze criteria is dat economische groei volgt als
een land solide en evenwichtig economisch beleid voert, de concurrentie
binnen de Unie aankan en toegang heeft tot de interne markt van de EU
(met meer dan 500 miljoen consumenten). Door een bepaalde mate van
welvaart als eis voorafgaand aan lidmaatschap te stellen – dus ook
voorafgaand aan volledige deelname aan de interne markt – worden
landen wel gevraagd hun economie naar Europees model in te richten
(met alle bijkomende kosten van dien, zoals privatiseringen van staatsbedrijven), maar zonder dat zij van de deelname aan de interne markt
kunnen profiteren zolang ze niet aan een bepaald welvaarts- of inkomensniveau voldoen.
Eén van de lessen van eerdere uitbreidingsrondes is dat landen juist ná
– en ten gevolge van – toetreding een duurzame hogere economische
groei kennen, mede door de volle deelname aan de interne markt. Ook
laat het consumptieniveau in nieuw toegetreden landen – evenals de
ontwikkeling van het bruto binnenlands product – gemiddeld een stijging
zien. Polen, Estland, Slowakije en Litouwen bevestigen dit beeld1.
Nederland heeft als belangrijk exportland en grote investeerder baat bij
vergroting van de interne markt en een gelijk speelveld voor het bedrijfsleven, zeker in landen met een zich nog ontwikkelende middenklasse. Het
vooraf stellen van een welvaartscriterium zal de aantrekkingskracht van de
EU en de transformatieve kracht die van het uitbreidingsproces uitgaat
daarmee doen verminderen en de ratio van het uitbreidingsbeleid
ondermijnen.
Daarnaast kan het stellen van een welvaartscriterium leiden tot nieuwe
spanningen tussen landen op de Westelijke Balkan. Relatief welvarende
landen als Servië en Montenegro zouden wellicht wél boven een bepaalde
welvaartsgrens kunnen vallen, terwijl het armere Kosovo een veel lager
welvaartsniveau heeft en daarmee zijn lidmaatschapsaspiraties tot een
louter theoretisch perspectief ziet vervallen. Het kabinet steunt juist het
lidmaatschapsperspectief van alle (potentiële)kandidaat-lidstaten en
moedigt deze landen aan de nodige politieke en economische hervormingen door te voeren met het oog op toekomstig EU-lidmaatschap en de
daaraan verbonden integratie in de interne markt.
De Kopenhagen-criteria geven als systeemcriteria geen aanknopingspunt
voor het stellen van een welvaarts- of inkomensondergrens voorafgaand
aan toetreding. Aanpassing van deze criteria zal met unanimiteit moeten
gebeuren. Het kabinet tekent hierbij aan dat ook de «convergentiecriteria»
voor toetreding tot de Euro geen aanknopingspunten bieden voor het
stellen van een welvaartscriterium. Deze zijn eveneens te kenmerken als
«systeemcriteria» en richten zich op prijs- en fiscale stabiliteit, stabiele
wisselkoers en lange-termijn rentevoet.
1

Zie overzicht van ontwikkeling BBP van EU (kandidaat)-lidstaten van de afgelopen jaren:
http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/web/_download/
Eurostat_Table_tec00114HTMLDesc_e88c711b-1281–4899-a334–7e3bb4d80f2f.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 183 (R1975), nr. 10

6

Het kabinet is wel van mening dat (potentiele) kandidaat-lidstaten in een
zo vroeg mogelijk stadium van hun toenaderingsproces tot de EU zich
bewust moeten zijn van de zich snel ontwikkelende afspraken over het
economische en monetaire bestuur van de Unie. Dit heeft de Raad ook
vastgelegd in de uitbreidingsconclusies van 11 december 2012. Dit om te
voorkomen dat door de verdieping van de Unie op dat vlak de kloof
tussen de huidige lidstaten en de uitbreidingslanden verder groeit. De
Commissie zal de (potentiële) kandidaat-lidstaten blijvend informeren
over de ontwikkelingen op dit terrein en betrekken bij ontwikkelingen op
het terrein van financieel toezicht. Ook zal de Commissie deze landen
steunen om zich nauwer aan te sluiten bij de Europese afspraken over
groei, werkgelegenheid en innovatie (Europa 2020-strategie). De
Commissie gaat meer dan in het verleden in dialoog met deze landen en
legt daarbij nadruk op fiscaal solide en duurzaam economisch beleid en
op het wegnemen van obstakels voor economische groei, onder andere
tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de Ecofin-ministers met de
kandidaat-lidstaten. Daarnaast worden kandidaat-lidstaten via onder meer
de «pre-accession fiscal surveillance procedure» voorbereid op hun
toekomstige deelname in de economische en fiscale beleidscoördinatie
procedures die in de EMU van kracht zijn. Het kabinet steunt deze inzet
van de Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 183 (R1975), nr. 10

7