Kinderporno aangepakt

Opdrachtgevers
De heer F.J. Heeres MPSM,
portefeuillehouder Zeden in de RKC
De heer drs. P.J.M. Reijnders, programmamanager,
Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno

Tilburg, 9 juni 2011

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

Inhoudsopgave
Samenvatting .......................................................................................................................3
1.

2.

3.

4.

5.

Inleiding.......................................................................................................................6
1.1.

Aanleiding ..........................................................................................................6

1.2.

Inrichtingsplan organisatie aanpak KP ..........................................................6

1.3.

Beleidsdoelen .....................................................................................................7

Achtergrond en context .............................................................................................9
2.1.

Inleiding..............................................................................................................9

2.2.

Achtergrond bij de aanpak van KP .................................................................9

2.3.

Huidige aanpak van KP..................................................................................12

2.4.

Conclusies huidige inrichting aanpak KP ....................................................15

Karakteristieken van de bestrijding van KP .........................................................16
3.1.

Inleiding............................................................................................................16

3.2.

Organisatorische uitgangspunten .................................................................16

3.3.

Personeel...........................................................................................................18

3.4.

Techniek............................................................................................................19

3.5.

Conclusies karakteristieken bestrijding KP .................................................19

De toekomstige inrichting van de aanpak van KP ..............................................20
4.1.

Inleiding............................................................................................................20

4.2.

De toekomstige inrichting ..............................................................................20

4.3.

Randvoorwaarden...........................................................................................23

4.4.

Conclusies toekomstige inrichting aanpak KP ............................................25

Uitvoering en implementatie..................................................................................26
5.1.

Inleiding............................................................................................................26

5.2.

Actielijnen.........................................................................................................26

Definitieve versie

2

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

Samenvatting
Aanleiding
De minister van Veiligheid & Justitie (V&J) heeft de Korpsmonitor Kinderporno
2009-2010, die is uitgevoerd door het Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
(PVAKP), bij brief van 16 mei 2011 aangeboden aan de Tweede Kamer. De
uitkomsten van de korpsmonitor zijn voor de minister van V&J mede aanleiding
geweest voor het onderzoeken hoe Kinderporno effectiever kan worden bestreden.
De structurele inrichting van de bestrijding van kinderporno (KP) en
kindersekstoerisme (KST) is daarin cruciaal. De nieuw in te richten organisatie
moet focusverlegging naar de pleger, producent en (commercieel) verspreider van
KP en het achterhalen van slachtoffers beter bewerkstelligen. Herschikking van de
bestaande politiesterkte moet de benodigde capaciteit beschikbaar maken.
De korpsmonitor wees uit dat de werkvoorraad zich op een onacceptabel hoog
niveau bevindt. Verder wees de korpsmonitor uit dat de gewenste focusverlegging
van downloaders naar pleger, producent en verspreider en naar achterhalen van
slachtoffers onvoldoende van de grond komt. Bovendien is duidelijk geworden dat
de beschikbare capaciteit vooral wordt ingezet op het wegwerken van de
werkvoorraad, dat de aanpak divers is georganiseerd per regio en dat voor enkele
regio’s de prestaties voor verbetering vatbaar zijn.
Deze rapportage bevat een voorstel voor de landelijke inrichting van de organisatie
van de aanpak van KP en KST, en maakt als zodanig onderdeel uit van de
documentatie die de minister van V&J aanbiedt aan de Tweede Kamer. Daarbij is
dankbaar gebruik gemaakt van de input vanuit onder andere het KLPD, diverse
politieregio's en recent opgedane ervaringen vanuit het Amsterdamse onderzoek
(brainstormsessie interventiestrategieën).
Kinderporno
De toenemende mogelijkheden van ICT hebben de vervaardiging, verspreiding en
bezit van KP vereenvoudigd, als een negatief maatschappelijk effect van
digitalisering. Verder lijkt een negatieve spiraal op te treden waarbij ernstiger
misbruik van kinderen gecombineerd gaat met een telkens groter wordend aanbod
van kinderpornografisch materiaal. Grotendeels is dit aanbod niet van
Nederlandse origine.
Het aanbod van KP-materiaal komt onder de aandacht van de Nederlandse politie
op zes manieren en vertaalt zich zo in werkvoorraad. Ten eerste kan het als
bijvangst uit onderzoek naar seksueel misbruik gevonden worden. Ten tweede
wordt het rechtstreeks aangeboden bij aangifte of melding. Ten derde kan het naar
voren komen als gevolg van onderzoek naar aanleiding van regionale signalen.
Ten vierde wordt het als uitkomst van buitenlands politieonderzoek aangeboden.
Ten vijfde komt het uit een melding van een van de twee KP-meldpunten. Ten
zesde komt het als een uitkomst van door de politie zelf op internet uitgevoerd
onderzoek. Ieder van deze modaliteiten geeft een eigen opvolging binnen de
politie.

Definitieve versie

3

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

De kern van het fenomeen KP wordt gevormd door twee elementen: het feitelijke
misbruik en de vastgelegde weerslag daarvan. Beide elementen geven twee
verschillende stromen van werk voor de politie, die weliswaar verband houden,
maar gescheiden van elkaar moeten worden geoptimaliseerd voor maximale
effectiviteit.
Huidige inrichting
Ten aanzien van de huidige inrichting wordt geconcludeerd dat de huidige
structuur effectieve bestrijding in de weg staat en dat de vorming van een
landelijke eenheid voor de bestrijding van KP en KST hierin uitkomst kan bieden.
Verder wordt geconcludeerd dat de prioritering, weging en sturing, tot op heden
niet goed is ingevuld.
Toekomstige inrichting
Er komt een KP-organisatie in de vorm van een landelijke eenheid die zich zowel
in tactische als in technisch ondersteunende (expertise) zin volledig toelegt op de
bestrijding van KP en KST. Het betreft een centraal gestuurde organisatie die
bestaat uit 1 nationale unit en 10 gedeconcentreerde units bij de regio’s.
Op het nationale niveau is er de landelijke eenheid. Ook zal daar een
opsporingsonderdeel van de KP-organisatie worden ondergebracht (voor de
ernstige en ingewikkelde landelijke zaken). Verder zal op het centrale, nationale
niveau van de KP-organisatie een op zichzelf staand onderdeel in het leven
worden geroepen, dat zich toelegt op management en uitvoering van de vier
expertisefuncties (innovatie, communicatie, coördinatie, informatie), het algeheel
leiding geven aan het geheel van de KP organisatie, het faciliteren van landelijke
prioritering, weging en sturing en het toezien en naleven van alle
kwaliteitsbevorderende maatregelen en monitoring.
De KP-organisatie voert een proces dat bestaat uit twee hoofdstromen, te weten
één gericht op de bestrijding van het feitelijke misbruik en één gericht op de
bestrijding van de vastlegging van misbruik: het kinderpornografische materiaal.
Onderdeel van het werkproces is de consequente toepassing van een
barrièremodel KP dat thans in ontwikkeling is.
De onderdelen van de KP-organisatie die gedeconcentreerd werkzaam zijn
concentreren zich op het bestrijden van misbruik van kinderen en identificeren van
slachtoffers
in
Nederland.
Daarnaast
op
het
bestrijden
van
productie(vervaardigen), verspreiding en downloaden van kinderpornografisch
beeldmateriaal,
alsmede
het
doorrechercheren
naar
verdachten.
In
gezamenlijkheid met de Zedenrecherche en de DE van de toekomstige regionale
eenheden worden de onderzoeken naar seksueel kindermisbruik (en KP) verricht.
Zoveel mogelijk wordt op het centrale nationale niveau verwerking van materiaal
georganiseerd, maar dit vermogen dient er ook op het regionale niveau te zijn, in
samenwerking met en met gebruikmaking van de faciliteiten die in het kader van
de verbandhoudende versterking van DE worden gerealiseerd.

Definitieve versie

4

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

Het landelijke onderdeel focust op KP-zaken die een nationale uitstraling hebben
en of een internationale component hebben. Verder concentreert het landelijke
onderdeel zich op de (tactische) verwerking van het KP-materiaal alsmede het
ondersteunen van de regionale eenheden bij de afhandeling van downloadzaken.
De KP-organisatie maakt gebruik van een landelijk functionerend model voor
prioritering, weging en sturing van KP-zaken, op zowel nationaal als regionaal
niveau. Het model fungeert op basis van het beleid dat wordt vastgesteld door de
portefeuillehouder Zeden in de RKC en het College van PG’s, die beiden deel
uitmaken van de landelijke stuur- en weegploeg. Het beleid wordt geformuleerd
en bijgesteld door een centrale staf die als onderdeel van het nationale niveau van
de KP-organisatie het stuur- en weegproces ondersteunt. Daarbij wordt ook
gekeken naar andere manieren van afdoening.
Zoveel mogelijk wordt op het centrale, nationale niveau verwerking van
kinderpornografisch materiaal georganiseerd. Dit vermogen dient er ook op het
regionale niveau te zijn; in samenwerking met en door gebruikmaking van de
faciliteiten die in het kader van de verbandhoudende versterking van Digitale
Expertise worden gerealiseerd.
De KP-organisatie bestaat in totaal uit 150 FTE, waarvan 75 FTE nu reeds
werkzaam zijn in de verschillende politieregio's en het KLPD. De 75 FTE die
middels herallocatie extra worden toegewezen aan de landelijke KP eenheid
worden in principe BVS-matig toegewezen met daaraan gekoppeld een toets of
deze verdeling matched met de aanpak van KP in de verschillende politieregio's en
KLPD. Ervaring tot heden, van het KLPD en de bovenregionale
samenwerkingsverbanden, wijst uit dat een verdeling van 40:110 tussen nationaal
en regionaal zal moeten worden aangehouden. De precieze kwalitatieve en
kwantitatieve samenstelling dient voor 1 augustus 2011 bepaald te worden.
Duidelijk is dat er voor het werken in multidisciplinaire teams bij de bestrijding
van KP en KST tactische capaciteit nodig is, naast gespecialiseerde medewerkers
op het gebied van Zeden en Digitale Expertise, en algemeen management en
administratieve krachten.
De nu beschikbaar gestelde BR-capaciteit dient behouden te blijven voor de
nationale aanpak van KP, aangezien dit personeel waar noodzakelijk opgeleid zijn
en ervaring hebben opgedaan met het KP-werkproces.
Uitvoering en implementatie
De portefeuillehouder en het PVAKP wordt vooralsnog belast met de nadere
uitwerking van de onderdelen van dit inrichtingsplan en de realisatie van de
landelijke eenheid.

Definitieve versie

5

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

1. Inleiding
1.1. Aanleiding
In het Regeerakkoord wordt een integrale aanpak van cybercrime en van kinderporno
en kindersekstoerisme (KP resp. KST) voorgestaan. Hiermee wordt gedoeld op een
daadkrachtige, effectieve en efficiënte reactie op de maatschappelijke ontwikkeling
van digitalisering en het effect daarvan op alle vormen van criminaliteit. Daarbij
springt KP – als uitwas op internet – sterk in het oog. Het downloaden van KP (van
internet) is echter niet de enige strafbare vorm; juist bij het vervaardigen (waarbij
misbruik daadwerkelijk plaatsvindt) en verspreiden van KP ligt de bron van het
kwaad.
De door het Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno (PVAKP) in 2010
uitgevoerde Korpsmonitor heeft duidelijk gemaakt dat een andere belegging van de
benodigde expertise(s) voor de bestrijding van KP een dringende noodzaak is. Het
gaat daarbij vooral om eenduidige focus van de aanpak, naast de effectieve en
efficiënte inzet van de schaarse politiecapaciteit op dit gebied.
De minister van Veiligheid & Justitie (V&J) heeft de Korpsmonitor bij brief van 16
mei 2011 aangeboden aan de Tweede Kamer. In die brief heeft de minister
aangegeven dat de monitor hem bevestigt in zijn opvatting dat voor een effectieve
aanpak van KP de benodigde capaciteit beschikbaar moet komen door een
herschikking binnen de bestaande politiesterkte. Verder heeft de minister
geschreven dat er een organisatie moet worden ingericht die de doelstelling –
focusverlegging naar het vervaardigen van KP en het achterhalen van slachtoffers
– kan bewerkstelligen.
In een Algemeen Overleg op 17 mei 2011 heeft de vaste commissie voor V&J van
de Tweede Kamer steun uitgesproken voor deze opstelling. Daarbij heeft de
commissie de minister gevraagd om zo spoedig mogelijk, maar in ieder geval
begin juni 2011, zijn voorstellen concreet uit te werken in een plan en dit plan
uiterlijk 10 juni 2011 aan de Tweede Kamer aan te bieden.
1.2. Inrichtingsplan organisatie aanpak KP
Plan
Dit rapport heeft tot doel de landelijke inrichting van de organisatie van de aanpak
van KP vorm te geven middels een inrichtingsplan. De inrichting van die
organisatie wordt beschreven langs drie lijnen: 1) organisatie (in de zin van vorm
of entiteit); 2) personeel; en 3) techniek. Deze drie “gezichtspunten” bieden een
goed houvast en maken het mogelijk om het onderwerp te concretiseren en het
beslag op de middelen te beschrijven. De opsporings- en opsporingondersteunende
activiteiten in het kader van KP zijn daarbij als uitgangspunt genomen.
Voor het opstellen van dit rapport is samengewerkt tussen de Directie
Rechtshandhaving en Criminaliteitsbestrijding en de Directie Politie van het
ministerie van V&J, het PVAKP en Acestes Public Sector Strategy.

Definitieve versie

6

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

1.3. Beleidsdoelen
De te realiseren KP-organisatie zal aan de volgende beleidsdoelen moeten voldoen.
De impact en het effect van de aanpak op de slachtoffers van seksueel misbruik
moeten centraal komen te staan en niet de omvang van de output van de
verwerking van de werkvoorraad door de politie. Daarvoor is het bewerkstelligen
van een dalende trend van het aantal KP misdrijven en het realiseren van een
blijvend resultaat nodig.
Een structureel dalende trend van het aantal KP-misdrijven bewerkstelligen
De minister van V&J zet in op 25 procent meer verdachten in het kader van de
bestrijding van KP. Daartoe dient een structureel dalende trend van het aantal
misdrijven op dat gebied te worden georganiseerd en wel langs drie lijnen:
1. Door zicht-op-zaken, via een landelijke stuur- en weegploeg (met een
monitorfunctie);
2. Door te differentiëren in de aanpak , via het onderscheiden van bulkzaken en
maatwerk;
3. Door meer verdachten in beeld te krijgen, door een zaak reeds bij voldoende
bewijs af te doen.
De eerste lijn houdt het volgende in. Het opzetten van een eenduidige
meldingsstructuur (een duidelijke loketfunctie op nationaal en regionaal niveau),
zodat het potentiële werkaanbod inzichtelijk is en vervolgens het verduidelijken
van de instroom van zaken, zodat het feitelijke werkaanbod gewogen kan worden
en bestuurbaar wordt. Een gestandaardiseerd werkproces, inclusief
prioriteringsmodel, is daarvoor vereist. Risicofactoren die wijzen op actueel
seksueel misbruik van kinderen worden ingeschat. De landelijke stuur- en
weegploeg ten slotte is dé regisserende instantie.
De tweede lijn zorgt ervoor dat maatwerk wordt geleverd daar waar dat strikt
noodzakelijk is (als er signalen van misbruik zijn) en dat voor het overige – het
grootste deel van de KP-zaken – een uniforme en snelle afhandeling wordt
georganiseerd (als het enkel om gedownloade ‘plaatjes’ gaat). Zo kan de
focusverschuiving worden ingeleid, omdat de capaciteit verdeeld kan worden over
maatwerkzaken enerzijds en bulkwerkzaken anderzijds. Maatwerkzaken vragen
meer specialistische capaciteit in de vorm van tactische, zeden- en digitale
rechercheurs; bulkwerkzaken vragen meer om een geautomatiseerd proces.
De derde lijn zorgt ervoor dat verdachten zo snel mogelijk door het hele proces
gaan, tot aan de afdoening aan toe. Als er voldoende bewijs is, dan volgt
veroordeling; schaarse capaciteit kan dan weer op een nieuwe zaak worden
ingezet. Dit bewerkstelligt de opname van de gegevens van verdachten en
veroordeelden in de systemen van politie en justitie, opdat die informatie
beschikbaar komt voor eventueel vervolgonderzoek (bij een vermoeden van
recidive) en netwerkonderzoek, dan wel ten behoeve van doorrechercheren.

Definitieve versie

7

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

Blijvend resultaat nastreven
Voor blijvend resultaat is echter verbreding van de aanpak nodig; één die zich
focust op betekenisvolle interventies, opdat het resultaat telt (de betekenisvolle
interventie; anders dan de enkele focus op opsporing of vervolging). Het gaat erom
dat elke melding de behandeling krijgt die gepast en geboden is, gegeven de feiten
en omstandigheden.
Dit is mogelijk door:
1. De instroom te reguleren;
2. De benodigde capaciteit te organiseren, ten behoeve van
a. Classificeren;
b. Wegen;
c. Sturen;
d. Prioriteren; en
3. De afdoeningen (interventies) te bepalen; met een barrièremodel (waarin
diverse interventiestrategieën tot de mogelijkheden behoren, bij de
bestrijding van KP),
om zo op regionaal (lokaal) niveau het downloaden tegen te gaan, potentiële
vervaardigers af te houden van zulke daden en op nationaal niveau de
verspreiding tegen te gaan.
De eerste stap veronderstelt dat de instroom op nationaal niveau (veelal uit het
buitenland) niet alle beschikbare capaciteit op dat niveau verbruikt. Op nationaal
niveau wordt een inschatting gemaakt van de opsporingsen
vervolgingsmogelijkheden. Dit voorkomt dat relatief kleine internationale zaken
worden doorgezet naar het regionale niveau. Andersom dient op nationaal niveau
van elke zaak op regionaal niveau de voortgang bewaakt te worden, zodat ook
hier geen kostbare capaciteit verloren gaat aan zaken die niet passen binnen de
landelijke prioriteit.
De tweede stap veronderstelt het periodiek vaststellen van de prioriteiten ten
aanzien van de hele politieorganisatie en het aandeel van de aanpak van KP
daarin, naast het opzetten van een permanente weeg- en stuurorganisatie op
nationaal en regionaal niveau. Verbinding en afstemming tussen politie en andere
ketenpartners is daarbij onmisbaar.
De derde stap rond de focusverschuiving af, in die zin, dat bij elke zaak de ernst en
complexiteit ervan bepalen welk vormen van onderzoek en afdoening het meest
geëigend zijn.

Definitieve versie

8

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

2. Achtergrond en context
2.1. Inleiding
Het eerste deel van dit hoofdstuk bevat een overzicht van de ontwikkelingen
rondom de inrichting van de organisatie van de aanpak van KP. In paragraaf 2.2
wordt ingegaan op de achtergrond en ontwikkelingen van KP en de aanpak ervan.
In paragraaf 2.3 wordt de huidige aanpak van KP beschreven.
De effectiviteit van de bestrijding van KP en van het seksueel misbruik van
kinderen dat aan KP ten grondslag van ligt, is onvermijdelijk een emotioneel en
beladen onderwerp voor alle betrokkenen. Deze emotie klinkt vrijwel altijd door in
de studies en beleidsdocumenten die zijn geraadpleegd voor het opstellen van dit
rapport. Ondanks die emotie is geprobeerd om tot een zo objectief mogelijke
oriëntatie te komen, met het oog op het maximaliseren van de effectiviteit van het
overheidsoptreden.
2.2. Achtergrond bij de aanpak van KP
Historie
Bij de evaluatie van de aangescherpte zedelijksheidswetgeving in 2006 is
geconstateerd dat het wettelijk kader goed op orde was en genoeg handvaten bood
voor de handhavingspraktijk, maar dat de uitvoeringspraktijk van vooral de
politie achterbleef bij die mogelijkheden.
De politie heeft vervolgens, in overleg met het Openbaar Ministerie (OM), een
nadere probleemanalyse gemaakt en in 2008 een programma opgezet ter
verbetering van de aanpak van KP (PVAKP1). In de probleemanalyse concludeert
de politie dat er sprake is van een weinig voortvarende aanpak door het
onvoldoende prioriteren van KP en een te weinig gecoördineerde, samenwerkende
aanpak door recherche-eenheden. De politie signaleert ook een capaciteitstekort
ten opzichte van het aantal zaken dat moet worden opgepakt. In het
verbeterprogramma worden deze knelpunten benoemd en aanbevelingen
geformuleerd voor de aanpak van die knelpunten. In het kort gaat het in 2008 om:
capaciteitstekort, te hoge werkvoorraad (en feitelijke werkachterstand), eenzijdige
focus op downloaders, onvoldoende prioriteit, onvoldoende samenwerking tussen
rechercheonderdelen en onvoldoende effectief en efficiënt onderzoeksproces.
Met het oog op het aflopen van PVAKP1 heeft het programmateam een
visiedocument en een voorstel voor een doorstart van het programma – als
PVAKP2 – gemaakt. De positieve besluitvorming heeft in maart 2011
plaatsgevonden en de doorstart van het programma is momenteel in uitvoering.
Ontwikkeling van KP (verschijningsvormen)
De toenemende mogelijkheden van ICT hebben de vervaardiging en verspreiding
van KP vereenvoudigd. Dit negatieve effect van de digitalisering van de

Definitieve versie

9

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

maatschappij lijkt tegelijkertijd een ontwikkeling naar ernstiger seksueel misbruik
van kinderen tot gevolg te hebben. Uit nationale en internationale bronnen komt
naar voren dat misbruik zich vaker op steeds jongere kinderen richt en bovendien
steeds gewelddadiger wordt.
Hier toont zich een belangrijk onderscheid in strafbare feiten, namelijk het (op zichzelf
staande) seksueel misbruik van kinderen enerzijds en de daarvan te vervaardigen en
verspreiden c.q. te downloaden en te bezitten beeldmateriaal (zijnde pornografisch
beeldmateriaal van kinderen; de KP) anderzijds. In totaal gaat het om vijf
verschijningsvormen, die tevens de basis voor de bestrijding zijn:
Seksueel kindermisbruik (in de meeste ruime zin);
Vastlegging/productie van dat misbruik op foto en/of film;
Verspreiding van het vastgelegde misbruik via internet en/of andere wijze;
Het downloaden of toegang verschaffen tot het vastgelegde misbruik via
internet en/of op andere wijze;
5. Bezit van het vastgelegde misbruik via internet en/of op andere wijze.
1.
2.
3.
4.

Deze vijf verschijningsvormen komen zowel voor als (commerciële) handelingen
van individuen, als van netwerken in binnen- en buitenland.
KP in Nederland (verspreidingsvormen)
Er zijn drie dominante verspreidingsvormen van KP. Ten eerste is er de commerciële
markt, waarbij via websites KP kan worden gekocht. Voor zover bekend wordt
dergelijke commerciële KP nagenoeg niet in Nederland vervaardigd. Het misbruik
met commercieel oogmerk lijkt derhalve in Nederland geen belangrijke rol te
spelen. Er zijn wel Nederlanders die dergelijk materiaal kopen en na het
downloaden in bezit hebben en mogelijk verder verspreiden.
De tweede dominante verspreidingsvorm is de ruilhandel van KP via (besloten)
internetgemeenschappen. Om in deze netwerken mee te doen is het zelf aanbieden
van nieuw onbekend KP-materiaal veelal vereist. Deze verspreidingsvorm is
gerelateerd aan misbruik in Nederland. De omvang van dit misbruik is onbekend,
maar recente incidenten doen vermoeden dat de omvang aanzienlijk is. Om deze
slachtoffers te ontzetten en misbruikers aan te pakken is veel opsporingsinzet
nodig. Dat wordt beoogd met de focuswijziging in de aanpak van KP.
Een derde bron van KP in Nederland is afkomstig van het zogenoemde
kindersekstoerisme. Dit zijn door internationaal reizende Nederlanders of semipermanent in het buitenland gevestigde Nederlanders vervaardigde KP-beelden.
Uit de Korpsmonitor 2009-2010 is gebleken dat aan deze bron te weinig aandacht
wordt besteed.
Bestrijding van KP
Hoewel het bij KP goedbeschouwd alleen om het materiaal gaat, is de aanpak van
KP momenteel ook gericht op bestrijding van het misbruik. Niettemin geven beide
elementen onvermijdelijk twee verschillende stromen van werk voor de politie, die

Definitieve versie

10

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

weliswaar verband houden, maar gescheiden van elkaar moeten worden
geoptimaliseerd voor maximale effectiviteit.
De eerste werkstroom betreft seksueel misbruik van kinderen die onder de aandacht
komt van de politie:
1. via aangifte of melding;
2. door eigen onderzoek van de politie op basis van signalen, of;
3. doordat de politie op materiaal vastgelegd misbruik constateert op internet
of andere wijze.
Misbruik dat via aangifte, melding, door eigen onderzoek op basis van signalen of
vanuit KP bij de politie bekend wordt, behoort momenteel tot het taakgebied van
regionale Zedenafdelingen. Misbruik dat via internet wordt geconstateerd, wordt
opgevolgd door het KLPD. Afdelingen DE kunnen Zedenafdelingen en het KLPD
ondersteunen.
De tweede werkstroom betreft KP die onder de aandacht komt van de politie:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

als uitkomst van buitenlands politieonderzoek;
als melding van één van de twee KP-meldpunten;
als uitkomst van door de politie zelf op internet uitgevoerd onderzoek;
als bijvangst bij onderzoek naar seksueel misbruik;
door aangifte of melding, of;
door eigen onderzoek op basis van (regionale) signalen.

KP dat momenteel onder de aandacht komt van de politie door buitenlands
politieonderzoek wordt door het KLPD aangepakt. Meldingen van KP via
meldpunten of die door internetsurveillance bekend worden, worden zowel door
het KLPD als door politieregio’s opgepakt. Als bijvangst bij onderzoek naar
seksueel misbruik is KP een taak van regionale KP-afdelingen. Bekend worden
door aangifte of melding vormt een taak van regionale KP- en Zedenafdelingen.
Ten slotte behoort KP uit eigen onderzoek op basis van (regionale) signalen tot het
taakgebied van regionale KP-afdelingen. Afdelingen DE kunnen Zedenafdelingen
en het KLPD tevens bij KP ondersteunen.
Instroom van zaken
De instroom van nieuwe onderzoeken is tweeledig en omvat in totaal gemiddeld
900 zaken op jaarbasis. De eerste instroom betreft onderzoeken die afkomstig zijn
van buitenlandse politiediensten en de kinderpornomeldpunten. Het KLPD
veredelt deze onderzoeken en meldingen, bepaalt de woonplaats van de
verdachte, waarna het onderzoek ter afhandeling naar de regio wordt verzonden.
Hieruit ontstaan op jaarbasis circa 400 onderzoeken.
De tweede instroom betreft meldingen en aangiftes die vanuit de burgerij van de
verschillende regio’s onder de aandacht van de politie worden gebracht. Het gaat
daarbij vooral om onderzoeken naar seksueel kindermisbruik en meldingen van
computerreparatiebedrijven waarbij kinderpornografie wordt aangetroffen. Op
jaarbasis ontstaan zo ongeveer 500 zaken.

Definitieve versie

11

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

Het OM heeft geconstateerd dat in de afgelopen twee jaar 10 procent meer
onderzoeken van de politie bij het OM zijn binnengekomen en verwerkt.
Daarnaast blijkt uit recente cijfers 2011 van de politie dat de werkvoorraad vooral
door de toestroom van informatie uit internationale onderzoeken is toegenomen.
Het KP-materiaal dat door Nederlandse inspanningen op internet proactief kan
worden opgespoord lijkt tegelijkertijd oneindig. De focus hierop richten zou de
werkvoorraad
kunnen
verveelvoudigen,
terwijl
er
weinig
opsporingsmogelijkheden zijn om de betrokken – overigens vrijwel uitsluitend –
buitenlandse slachtoffers en daders op te sporen.
Beleidscontext in relatie tot aanpak KP
Bij de aanpak van KP speelt het raakvlak met het Programma Aanpak Cybercrime
(PAC), dat onder andere werkt aan de rol en inhoud van het werkveld DE binnen
de politieorganisatie, een belangrijke rol. Het uitvoeringsprogramma en het PAC
vormen zo een bepalende achtergrond bij dit plan.
De Strategie voor de Opsporing, dat is opgesteld door het OM, de politie en andere
partners in de veiligheidsketen, speelt eveneens een bepalende rol, omdat dit
document het veiligheidsprobleem centraal stelt en veranderingen van cultuur en
leiderschap beoogt. Dat moet leiden tot netwerkend werken en co-creatie; met als
doel om samen te komen tot betekenisvolle interventies. Met betrekking tot de
aanpak van KP betekent dit dat er moet worden gekeken naar de inrichting van
een landelijk uniform werkproces kinderporno, waaronder verschillende vormen
van afdoening. Met name de ervaringen in de Amsterdamse zedenzaak zullen
hierbij betrokken worden. In overleg met de korpsleiding Amsterdam wordt
gekeken naar verdergaande en meer vooruitstrevende manieren van aanpak van
kinderporno.
2.3. Huidige aanpak van KP
In deze paragraaf wordt een beeld geschetst van de huidige stand van zaken op
het gebied van KP, aan de hand van de gezichtspunten organisatie, personeel en
techniek.
Sinds de oprichting van het Programma Aanpak Cybercrime (PAC) en het PVAKP
zijn er veel initiatieven ontplooid om KP in Nederland te bestrijden. Naast
visieontwikkeling, het aanpakken van de werkvoorraad en capaciteitsvergroting
bij de Bovenregionale Recherche (BR), zijn er grote technische innovaties
bewerkstelligd, waaronder de het project Video Finger Printing en de Landelijke
Database KP. Bovendien is er veel ervaring opgedaan met de ontwikkeling en het
gebruik van nieuwe methoden en technieken in de proeftuin Zambezi.
Korpsmonitor KP 2010
De Stand van Zaken Korpsen 2010, Korpsmonitor Kinderporno van de RKC volgt op de
nulmeting gehouden in 2008 en de Korpsmonitor Kinderporno met cijfers uit het
jaar 2009. De meest recente Korpsmonitor geeft de stand van zaken van de

Definitieve versie

12

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

landelijke aanpak van KP per ultimo 2010 weer. In de Korpsmonitor wordt ten
aanzien van de aanpak van KP het volgende geconcludeerd:
•
•

•
•
•
•

de werkvoorraad bevindt zich op een onacceptabel hoog niveau;
de gewenste focusverlegging van downloaders naar plegers van misbruik
van kinderen en naar vervaardigers van KP materiaal en naar het
achterhalen van slachtoffers komt onvoldoende van de grond;
kinderpornozaken moeten sterk concurreren met overige zedenzaken;
de beschikbare capaciteit voor de bestrijding van KP wordt vooral ingezet
op het wegwerken van de werkvoorraad;
de aanpak van KP in de verschillende politieregio’s is divers
georganiseerd;
in een beperkt aantal politieregio’s zijn de prestaties voldoende.

Organisatie
Politiekorpsen en regionale samenwerkingsverbanden (BR-en) hanteren
verschillende (en soms zelfs geen) kwantitatieve of kwalitatieve doelstellingen in
de aanpak van KP. De interne sturing in korpsen is mede daardoor onder de maat.
De landelijke doelstellingen worden bovendien onvoldoende als leidraad
toegepast voor de inrichting van de aanpak; de landelijke sturing komt niet
voldoende uit de verf.
De organisatiestructuur van de regiokorpsen is volgens de Korpsmonitor erg
divers. Deze structuur lijkt gevolgen te hebben voor de manier waarop KP in een
korps wordt bestreden. De mate van specialisatie op het KP-onderwerp,
capaciteitsinzet voor KP, de procedures en werkprocessen (waaronder de
classificatie en weging) zijn onderling verschillend. De diverse organisatiestructuren
compliceren de samenwerking tussen regio’s.
Prioritering is eveneens een punt van zorg. Aan de aanpak van KP-zaken lijkt in de
korpsen en regio’s weinig prioriteit te worden gegeven. Deze zaken worden zelden
behandeld in weeg- en stuurploegen; in de praktijk wordt meer prioriteit gegeven
aan overige zedenzaken, zoals incest en verkrachting. Aangegeven wordt dat dit
het gevolg is van een gebrek aan capaciteit. Ook het doorrechercheren op
slachtoffers en daders in zogenaamde downloadzaken lijkt door capaciteitsgebrek
te worden bemoeilijkt. Zedenrechercheurs blijken daarnaast te worden ingezet
voor andere onderzoeken of evenementen.
Het Team Beeld en Internet (TBI) van de dienst IPOL van het KLPD lijkt net als de
politiekorpsen en BR-en en de Kmar over onvoldoende capaciteit te beschikken. De
gerichtheid op internationale meldingen (de core business van het TBI) belemmert
de gewenste focusverlegging richting doorrechercheren. Het TBI wil graag
investeren in diverse taken (waaronder innovatie), maar dit is niet afdoende
mogelijk door onvoldoende capaciteit. Politiekorpsen en BR’en blijken ook niet
voldoende zicht te hebben op de werkwijze en mogelijkheden van het TBI.
Ten slotte blijkt uit de Korpsmonitor tevens dat meer ingezet zou moeten worden
op landelijke standaard werkwijzen en andere uniformiteit, waarbij tegelijkertijd

Definitieve versie

13

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

veel aandacht en ruimte is voor investeringen in innovatieve methoden en
technieken.
De aanpak van seksueel misbruik van kinderen en van kinderporno in de
politieorganisatie is veelal belegd bij het werkveld Zeden. Tactische opsporing en
technische ondersteuning daarvan zijn in de aanpak van KP vaak vermengd.
Personeel
De Korpsmonitor geeft aan dat de politie (inclusief het KLPD en de KMar) in 2011
beschikt over in totaal 644 FTE aan Zedenrechercheurs. Voor KP is landelijk in
totaal binnen 79,5 FTE aan Zedenrechercheurs beschikbaar. Dit is opgebouwd uit
ongeveer 45 personen die voltijds werken aan de aanpak van KP en 35 FTE die
gedeeltelijk beschikbaar zijn voor KP. Het blijkt niet mogelijk het beschikbare en
ingezette aantal FTE DE in te schatten. Uit de Korpsmonitor en uit ambtsberichten
van het OM van november 2010 aan de Minister van Veiligheid en Justitie blijkt
dat de totale capaciteit van de politie min of meer gelijk is gebleven in de afgelopen
jaren.
Als extra middel om de werkvoorraad terug te dringen is in 2008 besloten om op
tijdelijke basis rechercheurs van de BR in te zetten om de werkvoorraden KP aan te
pakken. In totaal is vanaf 2009 door de BR 36,5 FTE op de werkvoorraad KP
ingezet. Dat is ongeveer 13 procent van de totale BR-sterkte voor de aanpak van
middencriminaliteit.
De ingezette Zeden- en KP-rechercheurs ervaren een zware psychische belasting in
hun werk. De personeelszorg binnen veel korpsen is volgens de Korpsmonitor
onvoldoende passend bij deze werkbelasting. In verschillende regio’s is de aanpak
van KP bovendien niet gecentraliseerd waardoor rechercheurs onafhankelijk van
elkaar werken. Dit belemmert het uitwisselen van kennis en ervaring, en de
onderlinge controle. Naar deze roulatie zal opnieuw gekeken moeten worden
omdat daarmee ook de flexibiliteit en onderlinge uitwisselbaarheid kan toenemen.
Techniek
Digitalisering van de politiële werkprocessen door technische innovaties lijkt bij de
bestrijding van KP veel te kunnen betekenen. De landelijke uitrol van deze veelal
regionaal ontwikkelde technische middelen kan daarbij een belangrijk positief
effect hebben op de werkvoorraad en de standaardisering van werkwijzen. De
beschikbaarheid van de Landelijke Database Kinderporno in alle korpsen is daarbij
essentieel. Ook een koppeling met de database van Interpol kan de opsporing
vereenvoudigen. De verbinding van de database van het KLPD met die van
Interpol is al gerealiseerd. Een obstakel bij de optimale werking van die koppeling
is echter het feit dat de opzet en inhoud van de databases van het KLPD en
Interpol ongelijksoortig zijn. De database van Interpol bevat alleen informatie met
betrekking tot bekende slachtoffers van KP.
Technologische innovaties als Video Finger Printing verminderen tevens de
psychische belasting voor rechercheurs, doordat het ‘uitkijken’ deels in een digitaal
proces plaatsvindt in plaats van door de rechercheur zelf. In de proeftuin Zambezi

Definitieve versie

14

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

zijn daarnaast verschillende best practices ontwikkeld, bijvoorbeeld in de
verbinding tussen Zeden en tactische expertise, met software die intelligente dataanalyste mogelijk maakt.. Andere belangrijke ontwikkelingen zijn de zogeheten
wasstraat, waarin – met behulp van software – grafisch materiaal van
gegevensdragers kan worden gefilterd en gekopieerd en waardoor rechercheurs
vanaf hun eigen werkplek kunnen doorrechercheren in grote hoeveelheden data
van een verdachte.
2.4. Conclusies huidige inrichting aanpak KP
De afgelopen jaren zijn binnen de politie resultaten behaald in het kader van de
bestrijding van KP door bovenregionale samenwerking, door de samenwerking
tussen rechercheonderdelen (Zeden en DE) en door het efficiënter inrichten van het
onderzoeksproces. De verschillende technische innovaties springen daarbij het
meest in het oog.
Toch heeft de Korpsmonitor belangrijke tekortkomingen in de organisatie van de
aanpak van KP aan het licht gebracht. De minister van V&J heeft daarom bepaald
dat de huidige aanpak van KP sterk dient te verbeteren. Een aantal van de
lopende, vooral technische, initiatieven en ontwikkelingen kunnen de basis
vormen van de toekomstige inrichting.
Concluderend kan worden gesteld dat:
•
•

•

•

de structuur van de huidige organisatie van de KP-bestrijding effectieve
bestrijding in de weg staat;
de besturing van de bestrijding van KP, deels door de complexiteit van de
werkstromen, tot heden niet goed is ingevuld. De werkstromen dienen
nader geduid te worden en van daaruit dient het werkaanbod te worden
verdeeld naar het betreffende niveau, nationaal dan wel regionaal;
het onderscheid tussen tactische werkzaamheden en technisch
ondersteunende (expertise) werkzaamheden dient scherper te worden
aangebracht.
een structurele capacitaire impuls noodzakelijk is: er moeten meer mensen
bij, zowel aan de tactische zijde (op het vlak van de bestrijding van
misbruik en op het vlak van de bestrijding van KP), als aan de expertise
zijde op het gebied van Zeden en DE.

Definitieve versie

15

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

3. Karakteristieken van de bestrijding van KP
3.1. Inleiding
In dit hoofdstuk worden de toekomstige karakteristieken van de bestrijding van KP
aangegeven: vorm en inhoud van de gezichtspunten die de gewenste inrichting
van de organisatie van de aanpak van KP bij de Politie zullen bepalen. Hiermee
worden de contouren van de bestrijding van KP zichtbaar.
KP vormt, net als alle andere vormen van cybercrime, een grensoverschrijdende,
internationale dreiging. Hoewel deze aanzet voor de organisatie van de aanpak
van KP primair focust op de landelijke inrichting, dient hierbij rekening te worden
gehouden met het internationale aspect van KP. Dit geldt zowel voor wat betreft
het uitvoering geven aan en vertalen van internationale wet- en regelgeving op
nationaal niveau, als voor wat betreft de internationale samenwerking.
3.2. Organisatorische uitgangspunten
Gezamenlijk optreden
Voor zowel het werkveld Zeden als voor het werkveld DE is een hoofdrol
weggelegd bij de bestrijding van KP. Dit is als volgt ontstaan. Een onderzoek naar
kinderporno is in beginsel een zedenonderzoek, gelet op de positie van artikel 240b
van het Wetboek van Strafrecht; in de zedenparagraaf. Binnen het onderzoek
dienen bepaalde stappen te worden uitgevoerd door een gecertificeerde
Zedenrechercheur. Het classificeren van het aangetroffen beeldmateriaal en het
verhoren van de verdachte en slachtoffers vragen om gespecialiseerde kennis en
ervaring.
Het verzamelen en verspreiden alsook het produceren van KP vinden plaats met
gebruikmaking van digitale techniek. Het diepgaand rechercheren binnen een
computer, of breder: in een digitale omgeving, vereist specialistische digitale
kennis. Daardoor is DE – net als Zeden – noodzakelijk bij de opsporing van KP.
Uit ervaringen van de BR’en komt naar voren dat projectvoorbereiding,
dossiervorming en een betere aansluiting bij het tactisch rechercheproces nodig is.
Inrichtingsprincipes
In de Kamerbrief van de minister van V&J (d.d. 16 mei 2011) wijst de minister erop
dat er meer aandacht nodig is voor:
•
•
•

een bredere inzet van opsporingsactiviteiten;
een juiste weging, sturing en prioritering van zaken;
het formuleren van duidelijke en vooral ook eenduidige focus.

Realisatie van het voorgaande kan volgens de minister in zijn brief aan de Tweede
Kamer door het toepassen van de volgende principes:

Definitieve versie

16

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

1. scheiding van tactische opsporende werkzaamheden en technisch
ondersteunende werkzaamheden;
2. centralisatie en deconcentratie van de inzet van technische middelen door
inzet van DE;
3. uitvoering van een centraal geregisseerd proces in een centraal aan te
sturen eenheidsorganisatie (één beheersentiteit) met uniforme werkwijze;
4. scheiding van seksueel misbruik van kinderen, dat lokaal wordt
aangepakt, en KP(-materiaal), dat nationaal wordt aangepakt;
5. hanteren van één gestandaardiseerd werkproces van KP en een breed palet
aan actuele bestrijdingsstrategieën, inclusief alternatieve afdoeningen.
Dit is te realiseren met schaalvergroting en procesautomatisering. De koppeling tussen
die twee ontwikkelingen wordt gevormd door de borging van een viertal functies, die
de kwaliteit van de politieorganisatie bepalen (en die de optimale werking van de
inrichtingsprincipes mogelijk maken). Deze functies hebben betrekking op de
inrichting van een expertise-organisatie, en zijn ook voor de bestrijding van
kinderporno van toepassing.
Ten eerste is er de informatiefunctie. Borging daarvan zorgt voor de
toegankelijkheid van alle informatie die binnen en buiten de politieorganisatie
aanwezig is. Te denken valt daarbij aan de Informatie Gestuurde Politie (IGP).
Ten tweede is dat de communicatiefunctie. De borging van deze functie zorgt dat
informatie niet alleen volledig en correct beschikbaar komt, maar ook tijdig en bij
alle partijen. Deze is bijvoorbeeld terug te vinden in het Nationaal Intelligence
Model (NIM) van de Nederlandse politie.
Ten derde draait het om de innovatiefunctie. Deze borging zorgt allereerst voor het
bijblijven met techniek en met technologie. Daarnaast zorgt het voor de
ontwikkeling van nieuwe methoden, zoals andere modaliteiten van afdoening
(interventiestrategieën). Deze verankering is nu gelegen in de innovatieparagrafen
van de diverse politieprogramma’s.
Ten vierde is dat de coördinatiefunctie. Borging daarvan moet de optimale
toewijzing van de schaarse capaciteit garanderen en bovendien de kwaliteit van de
KP-bestrijding door optimale werking van de drie voorgaande functie te
monitoren. Dit wordt vooral bereikt met projectmatig werken.
Besturingsmodel en prioritering
Het besturingsmodel gaat uit van een robuuste eenheid kinderporno die adequaat
ingericht is voor het behandelen van een werkvoorraad zoals die op dit moment
bekend is en kent daarnaast de flexibiliteit om op en af te schalen afhankelijk van
de vraag c.q. de zwaarte van het onderzoek.
Voor de aanpak van KP en KST betekent dit onder meer het werken naar een
eenduidige en duidelijke meldingsstructuur, het vroegtijdig inschatten van de
benodigde expertises bij een nieuwe zaak (die resulteert uit een melding) en het
breder beschikbaar stellen en toegankelijk maken van specifieke KP-expertise ten
behoeve van de hele politieorganisatie.

Definitieve versie

17

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

Een gecentraliseerde en gedeconcentreerde (ofwel: regionaal geconcentreerde)
organisatie maakt het beter mogelijk dat prioritering, weging en sturing onderdeel
gaan uitmaken van een centraal geleid en gestandaardiseerd proces. Een landelijk
prioriteringsmodel is daarvoor een vereiste.
Naar een andere focus en meer capaciteit
De inrichting van dit nieuwe besturingsmodel moet er toe leiden dat er landelijk
zicht is op het werkaanbod, dat Zeden en DE met KP verbonden zijn (indien dat
uit tactisch oogpunt nodig is) en dat andere vormen van afdoening mogelijk zijn.
Bovendien kunnen in voorkomend geval andere expertises gemakkelijk
aansluiting vinden en kan eenvoudig worden opgeschaald. Zo kan de
focusverschuiving worden ingeleid en meer tactische capaciteit worden
gemobiliseerd.
3.3. Personeel
Werkzaamheden
Buiten de Korpsmonitor om blijkt dat de meeste werkzaamheden in het kader van
de bestrijding van KP enkel worden uitgevoerd door specialisten. Dit legt grote
druk op hen, als gecertificeerd Zedenrechercheur. Een andere kijk op de huidige
vorm van certificering met eventueel een mogelijke aanpassing van de Aanwijzing
KP wordt door enkelen aanbevolen. Onderdelen van het werkproces zijn net zo
weinig specifiek als in andere werkvelden. Het gaat dan om bijvoorbeeld de
tactische leiding van een onderzoeksteam en dossiervorming. Daarnaast zijn er
werkzaamheden die enige gerichte kennis en ervaring vragen, doch anders dan
uitgebreide en langdurige certificering. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de
werkzaamheden van selecteurs van kinderpornografisch materiaal; nietspecialistisch personeel dat met een relatief korte opleiding toch een belangrijke
specialistische taak kan uitvoeren.
Door te diversifiëren in werkzaamheden en de specialist alleen in te zetten waar dat
noodzakelijk is, kan de werkdruk verminderen en de capaciteit voor de bestrijding
van KP verder toenemen.
Ontwikkeling
Voorwaarde voor het diversifiëren van werkzaamheden is het werken in een
multidisciplinair team. Dit is al geoperationaliseerd binnen enkele politie
onderdelen, naar aanleiding van de ervaringen in de bovenregionale
samenwerkingsverbanden (BR’en) en de proeftuin Zambezi. Een dergelijk team
bestaat naast de genoemde expertises op het gebied van Zeden en DE uit tactische
rechercheurs, rechercheassistenten, één of meer informatierechercheurs, analisten
en dossiervormers, naast een coördinator. Voor elk van deze specialismen dient
afzonderlijk (ten aanzien van de specialistische competenties) én gezamenlijk
(gericht op de bestrijding van KP) ontwikkeling plaats te vinden.

Definitieve versie

18

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

Personeelszorg
Gelet op de grote druk die het betrokken (specialistisch) personeel ervaart bij de
werkzaamheden is het raadzaam om voor afwisseling te zorgen. Het is onnodig
om te zeggen dat voltijds ‘uitkijken’ van beeldmateriaal een te grote psychische
belasting vormt. Hetzelfde geldt voor het verhoren van slachtoffers en verdachten.
Er zijn in organisatorisch opzicht mogelijkheden om de psychische belasting te
verminderen, bijvoorbeeld door co-locatie met de Zedenafdelingen in de regio’s of
door bijzondere opsporingsambtenaren (o.a. rechercheassistenten) in te zetten voor
onderdelen van het werkproces. Daarnaast spelen technische vernieuwingen een
belangrijke rol bij het verlichten van de belasting door gebruik te maken van de
Landelijke Database Kinderporno of Video Finger Printing. Of, meer in het
algemeen, door gebruikmaking van wasstraten (een geautomatiseerd werkproces
dat een deel van de handelingen overneemt).
3.4. Techniek
De techniek vormt een belangrijk onderdeel van de organisatie bij de bestrijding
van KP. Voor de inrichting van de DE in de komende jaren is momenteel een
beleidsplan in consultatie binnen de politie. Gelet op de voorliggende
inrichtingsvoorstellen voor DE kan worden gesteld dat die de voornaamste
technische voorwaarde vormen voor een daadkrachtige aanpak van KP. Het
koppelen van alle betrokken entiteiten in de KP-organisatie door middel van een
operationele ICT-infrastructuur met bijbehorende rekenkracht en opslagcapaciteit
brengt de technische component van deze bestrijding up-to-date. De
(door)ontwikkeling van diverse applicaties zorgt vervolgens voor een effectieve en
efficiënte aanpak van KP.
3.5. Conclusies karakteristieken bestrijding KP
Het nieuwe besturingsmodel vormt de basis voor de bredere inzet van
opsporingsactiviteiten én de juiste weging, sturing en prioritering. Dit zorgt
bovendien voor het mobiliseren van bestaande tactische capaciteit. Dat laatste
wordt tevens bereikt met het diversifiëren van werkzaamheden in de aanpak van
KP. Op die manier ontstaat een landelijke inrichting voor de bestrijding van KP die
zorg kan dragen voor de gewenste focusverlegging.
Ingezette initiatieven en ontwikkelingen betreffende personeel en techniek moeten
dit verder inkleuren; de nadruk ligt echter bij organisatieverandering.

Definitieve versie

19

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

4. De toekomstige inrichting van de aanpak van KP
4.1. Inleiding
In dit hoofdstuk worden de karakteristieken van de organisatie van de aanpak van
KP gekoppeld aan de doelstellingen van de minister van V&J op dit punt. Daarmee
wordt duidelijk hoe de aanpak van KP eruit gaat zien. Er dient een landelijke
eenheid te worden gevormd die op termijn opgenomen kan worden in het nieuwe
bestel, gezien het belang van een voortvarende aanpak.
4.2. De toekomstige inrichting
Uitgangspunten voor de landelijke inrichting
De Kamerbrief van de minister van V&J (d.d. 16 mei 2011) geeft de taken van de
landelijke organisatie van de aanpak van KP weer, te weten:
•
•
•
•
•
•
•
•

het ontwikkelen van een uniforme aanpak;
zaakscoördinatie en -analyse betreffende KP en kindersekstoerisme;
innovatie en specialistische taken (techniek, internetsurveillance, werkenonder-dekmantel enz.);
het
uitsorteren
van
nieuwe
KP-beeldmateriaal,
waaronder
slachtofferidentificatie die op internet worden veiliggesteld;
opsporing op internet van KP-zaken (o.a. bijdrage aan internationale
zaken);
relatie met derden, zoals buitenland (intake in/uit en samenwerking met
Europol en Interpol) en private partijen;
het leveren van een bijdrage aan internationale onderzoeken; en
internationale samenwerking in het kader van kindersekstoerisme.

Structuur
Er komt een landelijke eenheid die zich zowel in technisch ondersteunende
(expertise) zin als in tactische zin volledig toelegt op de bestrijding van KP. Het
betreft een gecentraliseerde organisatie die via gedeconcentreerde inzet aansluit op
de regionale eenheden van de Politie. Daarnaast wordt de eenheid dicht op Zeden
en op Digitale Expertise georganiseerd.
Het op centraal, landelijke niveau georganiseerde deel van de KP is
verantwoordelijk voor de uitvoering van de vier expertisefuncties (innovatie,
communicatie, coördinatie, informatie), het faciliteren van landelijke prioritering,
weging en sturing en het toezien, naleven van alle kwaliteitsbevorderende
maatregelen en monitoring, alsmede de op landelijk niveau noodzakelijke
opsporing. Bij dergelijk grootschalig politieonderzoek wordt aansluiting gezocht
bij de Team Grootschalig Optreden (TGO) werkwijze waarbij onder andere
gebruik wordt gemaakt van het Protocol Zeden en maatschappelijke onrust.

Definitieve versie

20

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

Figuur 1
In figuur 1 staat weergegeven hoe de inrichting eruit zal zien. De landelijke
eenheid KP bestaat uit 1 eenheid op het nationale niveau en 10 eenheden op het
regionale niveau. De 11 tactische KP-eenheden worden dicht tegen de benodigde
expertise van Zeden en DE aan georganiseerd. Waar nodig kunnen de 11 eenheden
ook beschikken over andere expertise, zoals bijvoorbeeld financieel-economische
expertise (FINEC) of gedragsdeskundigen.
Expertise knooppunt Kinderporno en Kindersekstoerisme
Samen met het Openbaar Ministerie wordt een centrum ingericht ten behoeve van
het opbouwen en versterken van de hele keten die werkt aan de bestrijding van KP
en KST. Daaruit moet een effectief en efficiënt netwerk ontstaan van politie, justitie
en andere ketenpartners. Het centrum richt zich op beleids- en operationele
advisering, het bijdragen aan de innovatie van methoden en technieken,
kennisontwikkeling en voorlichting.
Regionaal – nationaal
De onderdelen van de KP-organisatie die gedeconcentreerd werkzaam zijn
concentreren zich op het bestrijden van misbruik van kinderen en identificeren van
slachtoffers
in
Nederland.
Daarnaast
op
het
bestrijden
van
productie(vervaardigen), verspreiding en downloaden van kinderpornografisch
beeldmateriaal alsmede het doorrechercheren naar verdachten. In gezamenlijkheid
met de Zedenrecherche en DE van de toekomstige regionale eenheden worden de
onderzoeken naar seksueel kindermisbruik (en KP) verricht.
Zoveel mogelijk wordt op het centrale nationale niveau verwerking van materiaal
georganiseerd, maar dit vermogen dient er ook op het regionale niveau te zijn.Het
landelijke onderdeel focust op KP-zaken die een nationale uitstraling hebben en of
een internationale component hebben. Verder concentreert het landelijke

Definitieve versie

21

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

onderdeel zich op de (tactische) verwerking van het KP-materiaal alsmede het
ondersteunen van de regionale eenheden bij de afhandeling van downloadzaken
Landelijke prioritering, weging en sturing
De KP-organisatie zal gebruik gaan maken van één landelijk functionerend model
voor prioritering, weging en sturing van KP-zaken. Het model fungeert op basis
van beleid dat wordt vastgesteld door de portefeuillehouder Zeden in de RKC en
het College van PG’s, waarbij aansluiting wordt gezocht bij het Nationaal
Intelligence Model. Het beleid wordt geformuleerd en bijgesteld door de staf die
als onderdeel van het nationale niveau van de KP-organisatie het stuur- en
weegproces ondersteunt. Belangrijk in deze is het onderscheid tussen de instroom
op regionaal niveau en die op nationaal niveau. Regionale zaken worden eerst
regionaal opgepakt (met het oog op de focusverschuiving naar het ontzetten van
slachtoffers), waarbij tegelijkertijd op nationaal niveau wel monitoring plaatsvindt
met betrekking tot de effectiviteit en efficiency van de inzet van de schaarse
capaciteiten. Zo nodig wordt vanaf nationaal niveau bijgestuurd.
Besturingsmodel
Effectieve bestrijding van KP is een gecoördineerde samenwerking tussen de
landelijke eenheid en de gedeconcentreerde eenheden, tussen tactiek en expertise,
tussen Zeden, Intelligence en DE. De bestrijding van KP vindt derhalve steeds in
multidisciplinaire teams plaats. Iedere zaak wordt in deze samenwerkingsvorm
aangepakt. De lijnorganisatie blijft verantwoordelijk voor de resultaten van de
uitvoering in de zaak. De technische expertise organisatie blijft verantwoordelijk
voor de kwaliteit van de te leveren expertise aan de (tactische) lijnorganisatie.
Het optreden in multidisciplinaire teams is mogelijk, doordat alleen de onderdelen
Classificatie en Verhoor van het hoofdproces door een bevoegd Zedenrechercheur
uitgevoerd dienen te worden. (In figuur 2 in rood aangegeven.) Andere
onderdelen van het proces vragen andere competenties en kwalificaties.
Werkproces
De KP-organisatie voert een proces dat bestaat uit twee hoofdstromen, te weten
een gericht op de bestrijding van het feitelijke misbruik en een gericht op de
bestrijding van de vastgelegde weerslag van het misbruik: het KP- materiaal.
De hoofdstroom van het werkproces van de KP-organisatie is gericht op misbruik
wordt zoveel mogelijk regionaal uitgevoerd. KP is een ‘bijvangst’ in
misbruikzaken: het gepleegde misbruik is door iemand vastgelegd. De regionale
KP-teams gaan hier daadwerkelijk op zoek naar en sluiten aan bij lopende
misbruikonderzoeken.
Waar de verwerking van nieuw KP-materiaal in
zogenaamde “wasstraten” leidt tot identificatie van slachtoffers of daders, wordt
onmiddellijk samenwerking met Zeden gezocht op het regionale niveau. De
verwerking van kinderpornografisch materiaal, ongeacht hoe deze in bezit komt
van de politie, vindt zoveel mogelijk centraal en geautomatiseerd plaats. Een

Definitieve versie

22

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

subproces waarin wordt vastgesteld of lokaal misbruik is gepleegd, dient te
worden ontwikkeld.

Figuur 2
Escalatie
De KP-organisatie wordt zo ingericht dat zij in staat is bestendig en eigenstandig
het werkaanbod het hoofd te bieden. Een goed overzicht van de hoeveelheid
onderhanden werk is daarvoor essentieel, net als landelijke sturing vanaf het
nationale niveau. De gedeconcentreerde onderdelen die zijn toegevoegd aan de
toekomstige regionale eenheden van de Politie kunnen gecoördineerd elkaars
hulp inroepen, vanuit het nationale niveau ondersteuning laten organiseren en ten
slotte ondersteuning mobiliseren vanuit de tactische en andere primaire processen
van de territoriale eenheden. Ervaringen uit huidige grote lopende onderzoeken
zoals de “Amsterdamse zedenzaak” worden daarbij meegenomen.
4.3. Randvoorwaarden
De uitvoering en implementatie van dit inrichtingsplan zijn afhankelijk van een
aantal randvoorwaarden. Deze voorwaarden worden onderstaand nader
uiteengezet.
Snelle besluitvorming
De besluitvorming over de onderdelen van dit inrichtingsplan dient snel te
gebeuren. De organisatorisch veranderingen, de werving van nieuw personeel en
de herallocatie van bestaand personeel, en de landelijke uitrol van ontwikkelde
technische producten kan dan zonder noemenswaardige vertraging worden
uitgevoerd.

Definitieve versie

23

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

Barrièremodel
Een barrièremodel KP is thans in ontwikkeling. Verwacht wordt dat dit model zal
bijdragen aan het aan de “voorkant” van het probleem samen met partner
organisaties ingrijpen en zo mogelijk voorkomen van kinderpornodelicten.
Daarnaast heeft dit model invloed op het werkproces en vooral ook op de
afdoeningsmodaliteiten. Een compleet palet aan bestrijdingsstrategieën zal de
algehele effectiviteit sterk vergroten. De ervaringen opgedaan in het Amsterdamse
zedenonderzoek (Robert M) én de ontwikkeling van interventiestrategieën leveren
een waardevolle bijdrage aan de verdere verbetering van de aanpak van KP en het
bijbehorende barrièremodel.
Operationaliseren landelijke weging en sturing (het prioriteringsmodel)
Momenteel wordt er onder leiding van het PVAKP gewerkt aan de
totstandkoming van één landelijk prioriteringsmodel voor KP-zaken, met als
uitgangspunt dat die nog in 2011 zal worden toegepast als onderdeel van het
gestandaardiseerde werkproces. Het prioriteringsmodel is een instrument dat
ondersteunt bij het nemen van beslissingen op nationaal en regionaal niveau.
Capaciteit
De KP-organisatie bestaat in totaal aanvankelijk uit 150 FTE, die voor wat betreft
de gedecentraliseerde eenheden BVS-matig kunnen worden toegewezen. Een
inschatting mede op basis van interviews en documenten leidt ertoe dat een
verdeling tussen nationaal en regionaal van 40:110 FTE in aanvang zal moeten
worden aangehouden. De precieze samenstelling van benodigde competenties
dient nog te worden bepaald. Duidelijk is dat er naast tactische capaciteit ook dat
administratieve medewerkers, Zedengespecialiseerde, analisten en Digitaal
Expertise medewerkers zullen moeten worden aangesteld. Op dit moment zijn er
reeds 75 FTE beschikbaar. Met het oog op de voorliggende veranderingen op
personeelsgebied (waaronder de vaststelling van het Landelijk Functiegebouw
Nationale Politie) en de wijziging van het bestel (inclusief het opheffen van de
bovenregionale samenwerkingsverbanden) moet op korte termijn een
inventarisatie plaatsvinden van de beschikbaarheid en geschiktheid van zittend
personeel.
De nu beschikbaar gestelde BR-capaciteit dient behouden te blijven voor de
nationale aanpak van KP, aangezien dit personeel waar noodzakelijk opgeleid zijn
en ervaring hebben opgedaan met het KP-werkproces.
Techniek en expertise
De technische ondersteuning van het tactische opsporingswerk op het gebied van
KP maakt gebruik van de faciliteiten die in het kader van versterking van DE
worden gerealiseerd. Zoveel mogelijk wordt ingezet op gebruikmaking van
technische middelen voor de uitvoering van werkzaamheden op het vlak van
duiden en classificeren van KP- materiaal. De KP-organisatie maakt gebruik van

Definitieve versie

24

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

een eigen informatievoorziening
ondersteunen.

om

het

KP-proces

geautomatiseerd

te

Recente steunverlening door het NFI bij de opsporing en vervolging in het kader
van (grote) zedenzaken toont het belang van verregaande samenwerking op dit
gebied. Dit dient gecontinueerd te worden, en uitgebreid richting een brede
publiek-private samenwerking.
4.4. Conclusies toekomstige inrichting aanpak KP
De beschouwing van de toekomstige inrichting is een beschrijving op hoofdlijnen.
Uitwerking van deze hoofdlijnen en nadere invulling is noodzakelijk. Niettemin
kan deze beschouwing dienen als een grondslag voor de te realiseren landelijke
eenheid die zich toelegt op de bestrijding van KP.
Voortzetting van het PVAKP2 zal integraal onderdeel moeten worden van de
implementatie van de landelijke inrichting en zal haar activiteiten programma
daarop moeten afstemmen.

Definitieve versie

25

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

5. Uitvoering en implementatie
5.1. Inleiding
In dit hoofdstuk wordt een handreiking geboden voor een stapsgewijze inrichting
van de aanpak van KP binnen de Politie. langs de actielijnen Organisatie, Personeel
en Techniek. Daarmee wordt duidelijk hoe en wanneer de gestelde doelen bereikt
kunnen worden.
5.2. Actielijnen
De actielijnen veronderstellen dat de uitvoering van dit inrichtingsplan nog in het
3e kwartaal van 2011 begint en dat de start van de beschreven gecentraliseerde en
gedeconcentreerde aanpak van KP zal plaatsvinden vanaf het 3e kwartaal van 2012.
Activiteit

Periode
Q3 2011

Q4 2011

Q1-Q2
2012

Q3-Q4
2012

Organisatie
1

Inrichten landelijke eenheid KP

x

x

2

Inrichten 10 gedeconcentreerde eenheden KP

x

x

3

Opstellen beleid(scyclus) mbt prioritering, weging
en sturing
Ontwikkelen alternatieve afdoeningen ism OM,
incl. barrièremodel
Beschrijven werkproces KP, incl. ontwikkeling
prioriteringsmodel
Inrichten expertisecentrum KP

4
5
6
7
8
9

x
x
x
x

Bredere inzet van opsporingsactiviteiten
(multiprojectbesturing)
Samenwerken tv inrichtingsstrategie Kmar

10

Formuleren inrichting tbv aanpak
Kindersekstoerisme
Opstellen begroting tbv inrichting

11

PVAKP2 naar landelijke inrichting

x
x
x
x
x

Personeel
12
13

Benoemen kwartiermakers van 10
gedeconcentreerde eenheden KP
Werven van medewerkers

14

x
x

x

x

Herallocatie van medewerkers

x

x

15

Opleiden van (nieuwe) medewerkers

x

x

16

Inrichten landelijke psychologische ondersteuning

x

x = gereed

Definitieve versie

26

Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno
De organisatie van de aanpak van kinderporno bij de Politie

Activiteit

Periode
Q3 2011

Q4 2011

x

x

x

x

Q1-Q2
2012

Q3-Q4
2012

Techniek
17
18
19
20
21
22

Ontwikkelen standaard KP-uitrusting
tbv.eenheden
Ontwikkelen beheerfunctie van technische KPproducten
Landelijke implementatie technische producten
Landelijke standaardisering best practicewerkprocessen
Doorontwikkeling huidige technische producten
Innovatie van huidige werkprocessen en technische
producten.

Definitieve versie

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

27