INSPECTIE MILITAIRE GEZONDHEIDSZORG

JAARVERSLAG 2008

INSPICIO INTEGER MENTIS

Inspectie Militaire Gezondheidszorg
De Zwaluwenberg MPC 51R
Utrechtseweg 219
1213 TR Hilversum
Telefoon: 035-5776699
Fax:
035-5776690
E-mail: IMG@mindef.nl
Website: www.img.mindef.nl

TEN GELEIDE

Voor u ligt het jaarverslag over het jaar 2008 van de Inspectie Militaire
Gezondheidszorg (IMG). Binnen Defensie heeft het jaar zich vooral gekenmerkt
door grote operationele inzet met bijbehorende militair geneeskundige inbreng. Uit
de nationale en internationale waardering valt op te maken dat de Nederlandse
militaire gezondheidszorg daarbij in de voorste rijen opereert. Dat dwingt groot
respect af voor allen die daaraan bijdragen. Maar grote inzet bij uitzendingen
betekent ook dat de gezondheidscentra en ziekenboegen in Nederland onder druk
komen te staan bij hun taakuitoefening. Ook daar moet kwaliteit worden geleverd
en ook dat verdient veel waardering.
De rol van de IMG houdt echter in dat primair kritisch wordt gekeken naar de
kwaliteit van de geleverde zorg, vooral vanuit de optiek dat waar mogelijk
verbetering moet worden nagestreefd. Dat is ook in lijn met de uitgangspunten van
de (civiele) Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ). Er verandert veel binnen het
toezichthoudersveld waarbij nieuwe inspectie-inzichten en optimale samenwerking
tussen inspecties de boventoon voeren. In de diverse hoofdstukken van dit verslag
wordt hier nader op ingegaan. De IMG wil zoveel mogelijk bij deze ontwikkelingen
aansluiten met behoud van de specifieke optiek van de militaire gezondheidszorg.
Vanuit deze gedachten is dit jaarverslag opgesteld.

Hilversum, 2 april 2009

Dr. A.P.C.C. Hopperus Buma, Commandeur-arts
Inspecteur Militaire Gezondheidszorg

2

INHOUDSOPGAVE

Hoofdstuk 1

Belangrijkste constateringen

blz. 4

Hoofdstuk 2

Toezicht in context

blz. 8

Hoofdstuk 3

Algemeen toezicht

blz.14

Hoofdstuk 4

Thematisch toezicht

blz.19

Hoofdstuk 5

Onderzoek klachten

blz.23

Hoofdstuk 6

Onderzoek meldingen

blz.25

Hoofdstuk 7

Ambtshalve

blz.27

3

1

BELANGRIJKSTE CONSTATERINGEN

Tandheelkunde baart nog altijd zorgen
In dit jaarverslag komt de tandheelkunde op diverse plaatsen aan bod. Samengevat
kampt de militaire tandheelkunde vooral bij het CLAS nog altijd met infrastructurele en
personele (vullings)problemen. Ook zijn de taakopvatting en het hygiënebewustzijn niet
overal optimaal. Dit leidt samen met de toegenomen mondproblematiek, die vooral is
ontstaan door de afschaffing van de reguliere tandheelkundige screening bij aanname,
tot zorgen over de kwaliteit van de zorg en dental fitness situatie.
Actie
De IMG zal overgaan tot het geven van richtlijnen ter verbetering.

Problemen vulling, opleiding en bekwaamheidsonderhoud steeds groter
Zowel bij de staven als bij de werkers in het veld van de militaire gezondheidszorg zijn
zorgen geuit over de vulling van medische en medisch ondersteunende functies en van
de door uitzenddruk beperkte mogelijkheden tot reguliere (na- en bij-)scholing.
Actie
De IMG zal de personeelsproblematiek gericht gaan inventariseren en
rapporteren.

Voorlichtings-, signalerings- en regierol infectieziekten vereist meer invulling
Het actualiseren van de voorlichting over infectieziektepreventie laat te wensen over.
Daarnaast is de regierol voor het surveillancesysteem onvoldoende ingevuld waardoor
gezondheidsrisico’s niet altijd tijdig kunnen worden gesignaleerd. Dit heeft nadelige
gevolgen voor het tijdig starten van preventiemaatregelen.
Actie
De IMG heeft dit aan de verantwoordelijke instanties gerapporteerd en
aangedrongen op maatregelen ter verbetering.

4

Telefonische bereikbaarheid eerstelijns instellingen goed
De telefonische bereikbaarheid van gezondheidscentra, ziekenboegen en Arbo-centra
is, na eerdere negatieve signalen en bevindingen, op meerdere momenten over een
langere periode getoetst. Er bleek sprake van een stijgende lijn in de bereikbaarheid,
zowel binnen als buiten kantooruren. Bij onvoldoende scores werd meestal gewezen
op de onderbezetting.
Actie
De IMG zal de controles ook in het komende jaar voortzetten.

Operationele gezondheidszorg op speerpunten getoetst
De geneeskundige voorzieningen voor het personeel van de LOT-huizen in BosniëHerzegovina (BiH) zijn ter plaatse geïnventariseerd. Gezien het niveau van de locale
gezondheidszorg wordt extra aandacht gevraagd voor de screening voor uitzending.
Verder is bijzondere aandacht nodig voor de geneeskundige afvoermogelijkheden.
Door de werkbezoeken aan de OPCO-staven, gesprekken met uitgezonden personeel
en een bezoek aan een opwerkoefening van 420 Gnkcie zijn voorbereidende
activiteiten ontplooid voor een volgend jaar gepland inspectiebezoek aan de
geneeskundige voorzieningen in Afghanistan.
Actie
De IMG zal zich meer gaan richten op de geneeskundige voorzieningen in de
uitzendgebieden.

Evaluatie MGGZ van start
In lijn met de toezegging van de Staatssecretaris is begonnen met een gezamenlijke
evaluatie van de MGGZ door de IMG en de IGZ, waarbij ook de ketenzorg binnen het
landelijk zorgsysteem voor veteranen in beschouwing zal worden genomen.
Actie
De IMG zal de gezamenlijke evaluatie in april 2009 afronden met een rapportage
over de bevindingen.

5

Verslaglegging, communicatie en overdracht vragen nog steeds aandacht
Zowel bij klachten en meldingen als bij eigen onderzoek is herhaaldelijk gebleken dat
vooral de bedrijfsgeneeskundige verslaglegging, communicatie en overdracht naar de
curatieve sector tekortschiet. In dit kader wordt gewezen op de verbeteringskansen
door de invoering van Arbo-GIDS en het geïntegreerde zorgmodel.
Actie
De IMG heeft bij de verantwoordelijke instanties aangedrongen op verbetering
en zal de invoering van Arbo-GIDS en het geïntegreerde zorgmodel op dit
gebied monitoren.

Procedures orthopedisch schoeisel verbeterd
Naar aanleiding van een door de IMG belegde expertmeeting zijn de procedures m.b.t.
behandeling en voorzieningen bij voetproblemen aangescherpt en vastgelegd.
Actie
De IMG zal de toepassing en uitvoering bewaken.

Voedselveiligheid in kazernekeukens verbeterd; operationeel nog onvoldoende
geborgd
Bij vervolgonderzoek naar de voedselveiligheid in kazernekeukens op basis van
opgevraagde auditrapportages bleek sprake van een positieve ontwikkeling. Wel bleef
een aantal locaties structureel slecht scoren, vaak door infrastructurele problemen.
Operationeel is de voedselveiligheid nog niet overal voldoende geborgd. De IMG dringt
aan op de implementatie van het integrale beleid en de invulling van de regierol voor
de keten.
Actie
De IMG zal blijven toezien op een goede borging van de voedselveiligheid
zowel op nationaal niveau als bij operationele inzet.

6

Uitrol Automatische Externe Defibrillatoren wordt nader getoetst
Bij een verkennend onderzoek na een melding over niet goed functionerende
Automatische Externe Defibrillatoren (AED’s) bleek dat de uitrol ervan niet overal op
grond van een eenduidig beleid had plaatsgevonden, dat de voorlichting niet overal
voldoende was en dat het onderhoud niet overal was geborgd. Op basis hiervan is een
grootschaliger onderzoek gepland naar gebruiksgereedheid, onderhoudsstatus en
kennis van bedienend personeel.
Actie
De IMG zal in het volgende verslagjaar verder onderzoek doen en ter zake
rapporteren.

Meer samenwerking en taakverdeling toezicht
Mede in het licht van het rijksbrede programma “vernieuwing van toezicht” is de
samenwerking met andere toezichthouders in- en extern Defensie meer gestalte
gegeven. In het bijzonder op het gebied van het geneesmiddelentoezicht en het
stralingstoezicht wordt gekeken naar de verdeling van taken tussen betrokken
instanties.
Actie
De IMG zal de samenwerking actief blijven zoeken en convenanten sluiten
voor een goede afstemming en verdeling van toezichttaken.

7

2

TOEZICHT IN CONTEXT

2.1

Historie
Het toezicht op de gezondheidszorg is voor Nederland in de Gezondheidswet
opgedragen aan het Staatstoezicht op de Volksgezondheid. In een aantal
specifieke wetten zijn handhavingstaken toebedeeld aan inspecties die deel
uitmaken van het Staatstoezicht, waaronder aan de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (IGZ). De militaire gezondheidszorg is in het verleden
grotendeels onttrokken geweest aan het directe toezicht door – de
voorloper(s) van – de IGZ. Dit kwam vooral door uitzonderingen in de
regelgeving of eigen bijzondere regelgeving van Defensie. Verder was er
sprake van een afwijkende structuur en uitvoering van de militaire
gezondheidszorg waarop de civiele toezichthouder weinig grip had. Vanaf de
midden tachtiger jaren van de vorige eeuw heeft deze dan ook aangedrongen
op de instelling van een interne toezichthouder voor de militaire
gezondheidszorg, die het toezicht op de verschillende terreinen van het
Staatstoezicht daar gestalte zou kunnen geven. In1989 is dit verzoek door de
Minister van Defensie gehonoreerd in de vorm van de instelling van de
Inspectie Militaire Gezondheidszorg (IMG), die de toezichtstaken van de IGZ
en van de andere betrokken Staatstoezicht-inspecties gedelegeerd kreeg. De
Inspecteur Militaire Gezondheidszorg verantwoordt zich jaarlijks en waar
nodig tussentijds tegenover de Minister van Defensie en de Inspecteurgeneraal voor de Gezondheidszorg.

2.2

Taken
Op grond van de instellingsbeschikking heeft de IMG als hoofdtaak:
• Het binnen de richtlijnen van de Minister van Defensie en de aanbevelingen
van de Inspecteur-generaal voor de Gezondheidszorg van het
Staatstoezicht op de Volksgezondheid zorgdragen voor toezicht op de
militair geneeskundige verzorging en de staat van de gezondheid van het
militaire personeel.
Uit de hoofdtaak voortvloeiende deeltaken:
• Het houden van toezicht op de kwaliteit van de militair geneeskundige
verzorging.
• Het houden van toezicht op de staat van gezondheid van het militair
personeel.
• Het houden van toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften op het
gebied van de gezondheidszorg en de militair geneeskundige verzorging.

8

2.3

Doelstelling
De IMG heeft tot doel de handhaving van een verantwoorde kwaliteit van
militaire gezondheidszorg. Als subdoelen heeft de inspectie gesteld:
• Het toezien op verantwoorde, goed gestructureerde en gewaarborgde zorg
en goed functionerende zorgverleners.
• Het opsporen en zichtbaar maken van – potentiële – risico’s voor een
goede zorg.
• Het inzicht geven in de staat van gezondheid en potentiële
gezondheidsrisico’s met implicaties voor de benodigde zorg.

2.4

Wettelijk kader
Het toezicht op de militaire gezondheidszorg wordt uitgeoefend namens de
Minister van Defensie op basis van een daartoe strekkende ministeriële
beschikking. Er is dus sprake van een gemandateerde bevoegdheid. Hiermee
kan het militaire toezicht de lacunes opvullen die bestaan door de wettelijke
uitsluiting van de toepasselijkheid van civiele regelingen (bijv. in de Wet
Ambulancevervoer) en op de beperkende territoriale werking van de meeste
(gezondheidszorg)wetten. De bevoegdheid van de Inspecteur-generaal voor
de Gezondheidszorg geldt slechts voor het Nederlandse grondgebied (art 36
Gezondheidswet).
Verder geldt voor een aantal zaken nog een geattribueerde bevoegdheid met
een eigen wettelijke basis. Dit betreft dan het militaire toezicht op de
geneesmiddelenvoorziening (art 100-3 Geneesmiddelenwet) en het militaire
toezicht op de stralingshygiëne (art 75 Kernenergiewet). Op basis van de
aangegeven gemandateerde, gedelegeerde en geattribueerde bevoegdheden
handhaaft de IMG een 22-tal wetten (met bijbehorende uitvoeringsregelingen).

2.5

Toetsingskader
De IMG toetst vooral of de kwaliteit van de zorg onder de specifieke militaire
(vaak operationele) omstandigheden verantwoord kan worden geacht. De
Kwaliteitswet Zorginstellingen definieert dit als zorg die van goed niveau is,
doeltreffend, doelmatig, patiëntgericht en afgestemd op diens reële behoefte.
De IMG houdt rekening met de specifieke militaire setting waarin de zorg moet
worden verleend en ziet ook toe op de hiermee samenhangende bijzondere
zorgplicht voor de militaire patiënt.
Bij de toetsing van de structuur en waarborging van de zorg wordt bezien of
de organisatie, personele en materiële middelen, kwaliteitsbewaking en
verantwoordelijkheidstoedeling een verantwoorde zorgverlening redelijkerwijs
garanderen.
Bij de toetsing van het handelen wordt beoordeeld of dit voldoet aan de zorg
die men (als redelijk handelend beroepsbeoefenaar) behoort te bieden en of
deze strookt met het belang van een goede uitoefening van individuele
gezondheidszorg (tuchtnorm Wet BIG).

9

2.6

Instrumenten
De IMG heeft een aantal instrumenten voor het uitvoeren van de opgedragen
taken:
1. Algemeen Toezicht
Algemeen Toezicht betreft het handhaven van wettelijke en overige
normen door formele inspecties en informele werkbezoeken.
2. Thematisch Toezicht
Thematisch Toezicht is het onderzoek naar meer specifieke zorgaspecten
op de gebieden genoemd onder toezichtsperspectieven.
3. Klacht en incidentmeldingen
Onderzoek naar aanleiding van signalen van patiënten (klachten) en van
professionals en leidinggevenden (meldingen).
4. Ambtshalve onderzoek
Onderzoek op basis van eigen waarnemingen of op basis van gegevens
uit de literatuur en overige publicaties.
5. Handhaving
Handhaving geschiedt met de “toezichtescalatieladder”. Dit betekent dat
op grond van de ernst van de bevindingen en de grootte van het risico na
een vastgestelde termijn, een op maat gesneden interventie wordt
gekozen middels een directe horizontale of getrapte verticale benadering.
De IMG onderscheidt:
•

Advies
Een informele terugkoppeling naar een zorgverlener dan wel instelling.
Dit kan mondeling, maar ook per brief gebeuren.

•

Aanbevelingen
Een formele terugkoppeling naar de zorgverlener, waarin naast een
oordeel ook aanbevelingen worden vermeld. Een aanbeveling wordt na
een vastgestelde termijn gevolgd door een verificatie om na te gaan
wat er met de aanbeveling is gedaan.

•

Aanbevelingen en informeren van het hogere niveau
In ernstige of risicovolle gevallen gaat een dergelijk bericht ook naar
het naasthogere niveau in de organisatie om nakoming van de
aanbevelingen te borgen.

•

Bericht met verzoek om interventie door het hogere niveau met
verificatie
Een dergelijk bericht wordt gezonden naar het naasthogere niveau als
de IMG geen vertrouwen heeft in een goede aanpak op het niveau van
de geconstateerde tekortkoming.

10

• Verscherpt toezicht met richtlijnen voor te nemen verbeteractie
Ingeval er richtlijnen worden gegeven wordt er ook een termijn gesteld.
Van verscherpt toezicht wordt melding gedaan op het niveau van de
Operationele Commandanten.
• Bericht aan de ambtelijke/politieke leiding en zo nodig het Staatstoezicht
plus het eventueel initiëren van tuchtrechtelijke toetsing
Dit ingeval van zeer ernstige tekortkomingen dan wel hardnekkig negeren
van aanbevelingen en richtlijnen van de IMG.

2.7

Inzetperspectief
De inzet van de IMG wordt vooral bepaald door de specifieke
verantwoordelijkheid van de Minister van Defensie. Dit geldt niet alleen in
politieke zin, maar vooral ook in diens rol van formele zorgaanbieder en van
werkgever met het daaraan gekoppelde belang van een actueel inzicht in de
kwaliteit van de militaire gezondheidszorg. Verder gelden de eisen en wensen
die de IGZ als externe toezichthouder heeft voor de invulling van het interne
Defensietoezicht.
Via periodieke bezoeken en gesprekken met verschillende zorgverlenende
disciplines tracht de IMG een goed overzicht te houden van de
zorginstellingen, zorgverleners en andere zaken die een risico kunnen vormen
voor verantwoorde zorg. Verder kunnen zorgverleners en ontvangers van zorg
meldingen doen over het mogelijk tekortschieten van de zorg. Deze worden
dan geregistreerd en onderzocht. Tenslotte worden de politieke en
beleidsontwikkelingen op relevantie bezien.
Als interne toezichthouder heeft de IMG directe toegang tot de militaire
zorginstellingen. Zij is ook direct toegankelijk voor militaire zorgverleners en
ontvangers van zorg. Verder is de IMG in staat om relevante bevindingen
rechtstreeks te bespreken op het juiste niveau en om daarbij een inschatting
te maken van potentiële politieke en ambtelijke (afbreuk)risico’s. Zo nodig kan
de IMG in een vroeg stadium intern informeren en interveniëren om eventuele
schade te voorkomen en te beperken. Tenslotte kan de IMG, complementair
aan de externe toezichthouder IGZ, wiens toezichttaak zich beperkt tot het
Nederlandse grondgebied, ook bij extraterritoriaal optreden, de kwaliteit blijven
handhaven in de geest van de in beginsel territoriaal georiënteerde wet- en
regelgeving.
De doelstelling van toezicht is om de (zorg)verantwoordelijken te stimuleren
en om zorg te (blijven) dragen voor een verantwoorde kwaliteit van zorg. De
IMG doet dit primair met steun en advies en door rapportage van de
problemen. Pas daarna betreedt de IMG de wegen van drang en dwang,
zonodig met het initiëren van (tuchtrechtelijke) sancties.

11

2.8

Professionaliteit
De IMG streeft, conform de aan het toezichtveld gestelde eisen, naar een
professionele invulling van haar taak. Daartoe beschikt zij over een aantal
interne kwaliteitsborginginstrumenten, waaronder:
Intern:
• Interne werkprotocollen voor inspecties
Vooral de formele inspecties zijn gestandaardiseerd en geprotocolleerd.
Deze regels zijn vastgelegd in een inspectieprotocol.
• Intercollegiaal overleg
De oordeelsvorming, de prioritering en de risicoanalyse geschiedt in
intercollegiaal overleg.
• Intercollegiale toetsing
Rapporten met oordelen en aanbevelingen worden door alle inspecteurs
getoetst.
• Gecertificeerd opgeleide inspecteurs
Alle inspecteurs hebben de opleiding tot Inspecteur voor de
Gezondheidszorg op de IGZ-academie. Bij plaatsing van een nieuwe
inspecteur wordt een dergelijk opleidingstraject gestart.
Extern:
• Consultering van externe deskundigen
Adviezen worden zonodig bij externe deskundigen ingewonnen: IGZacademie, IGZ en bij diverse academische ziekenhuizen.
•

Intervisie met externe toezichtinstanties
De Inspecteurs zijn lid van een intervisiegroep met inspecteurs van andere
Inspecties (IGZ en Inspectie Openbare Orde en Veiligheid).

Periodiek toezichthoudersoverleg
• Dit is een ingesteld overlegforum van toezichthouders binnen Defensie
onder leiding van de plv. Secretaris-generaal.
•

Extern inspectieoverleg over relevante casuïstiek
Overleg met vaste contactpersonen binnen de IGZ.

•

Extern handhavingsoverleg
Periodieke afstemming met externe toezichthouders op specifieke
toezichtsterreinen (operationeel voor de kernenergiewet).

Periodieke verantwoording in- en extern
• Schriftelijk middels een jaarverslag en een werkplan. Mondeling middels
rapportage aan de IGZ en de SG.
•

Onderzoek en onderwijs
Onderwijs op individuele basis dan wel thematisch met alle toezichthouders
van de Inspectie.

12

2.9

Vernieuwd toezicht
In het kader van het streven naar een effectiever toezicht met meer
samenwerking tussen de verscheidene toezichthouders binnen en buiten
Defensie neemt de IMG deel aan verschillende overlegfora, waaronder het
toezichthoudersoverleg Defensie. Vanuit de in dit overleg gemaakte afspraken
worden de onderzoeksactiviteiten in onderlinge afstemming planmatig
aangepakt.

2.10

Organisatie
Plaats in de organisatie
De IMG valt wat betreft haar functioneren rechtstreeks onder de Minister van
Defensie. Organisatorisch ressorteert de IMG onder de Hoofddirectie
Personeel. De IMG is gehuisvest op het landgoed “De Zwaluwenberg”,
Utrechtseweg 219, 1213 TR Hilversum, MPC 51R.
Zij is bereikbaar onder:
Telefoonnummer
Fax
E-mail

035-5776699 (*06-558-76699)
035-5776690 (*06-558-76690)
IMG@mindef.nl

Personeel
Bij de IMG waren gedurende het verslagjaar werkzaam:
-

-

Commandeur-arts mr. H.J. Hofkamp
tot 25-06-2008
(Inspecteur Militaire Gezondheidszorg)
Commandeur-arts dr. A.P.C.C. Hopperus Buma
vanaf 25-08-2008
(Inspecteur Militaire Gezondheidszorg)
Mr. E. Kloos
(Inspecteur, tevens plaatsvervangend Inspecteur Militaire
Gezondheidszorg)
Dhr. H.A.J. Smink, arts
(Inspecteur)
Lkol H.G.J. Steenbergen, MPH
(Inspecteur Gezondheidsbescherming)
Dhr. W.J. van Gaalen
tot 15-06-2008
(Adjunct Inspecteur Stralingshygiëne)
Mw. E.A.M.G.C. van den Berg- de Bruijn
(Toezichthoudend Kwaliteitsdeskundige)
Dhr. J.J. van Wezel
(Hoofd Inwendige Dienst, secretaris)
Mw. mr. F.J.C. Scheeren
vanaf 15-10-2008
(Trainee)

13

3

ALGEMEEN TOEZICHT

3.1

Inleiding
Bij de vervulling van de toezichthoudende taak verricht de IMG onderzoek
naar de verschillende facetten van de militaire gezondheidszorg. Deze hebben
zowel betrekking op de structuur en de organisatie van de zorg als op het
feitelijk handelen. De aldus verkregen onderzoeksgegevens worden
vervolgens getoetst. Het toetsingskader wordt bepaald door wetten,
regelingen en jurisprudentie als mede richtlijnen en protocollen binnen de
gezondheidszorg. Daarnaast gelden de normen en waarden zoals die binnen
de betreffende beroepsgroepen bestaan. Verder hanteert de IMG algemeen
geldende opvattingen over bejegening en communicatie. Aan de hand van dit
toetsingskader wordt met een werk- of inspectiebezoek een oordeel gevormd
over (een aspect van) de militaire gezondheidszorg. Dit oordeel wordt
neergelegd in een rapport. Afhankelijk van de inhoud kan de IMG verdere
actie nemen door middel van aanbevelingen, aanwijzingen, her-inspectie en,
indien er geen verbetering optreedt, door uitoefening van drang en dwang
door rapportage aan de militaire, ambtelijke en politieke leiding van het
Ministerie, respectievelijk de Inspecteur-generaal van de IGZ.

3.2

Uitvoering
Het verslagjaar is gekenmerkt door een discontinuïteit van de opvolging van
de IMG waardoor een aangepast programma voor het toezicht is gevolgd.
Voor de functiewisseling heeft een aantal speerpuntinspecties
plaatsgevonden. De nieuwe IMG is gestart met een aantal werkbezoeken aan
de staven van de OPCO’s, een opwerkende eenheid voor uitzending en een
aantal gezondheidscentra.

3.3

Inspectie geneeskundige voorzieningen Marinedagen 2008
De militair / civiele geneeskundige voorzieningen bij de Marinedagen in Den
Helder zijn in het kader van samenwerkende toezichthouders gezamenlijk
door IMG en IGZ bezocht. De rolverdeling tussen de inspecties was hierbij als
volgt: de IMG beschouwde primair de medisch inhoudelijke aspecten van de
marinedagen de IGZ zag toe op het terrein van calamiteitenplannen en
geneeskundige ondersteuning bij rampen (beoordeling civiel militaire
samenwerking).
De geneeskundige hulpverlening was goed georganiseerd en het betrokken
personeel bleek enthousiast en goed geïnstrueerd. De verbeterpunten liggen
vooral op het gebied van de (geneeskundige) uitrusting. De IMG moest echter
ook constateren dat een aantal verbeterpunten uit voorgaande inspecties niet
was geïmplementeerd (o.a. geen alarmnummer in de publieksfolder en geen
voorzieningen om de temperatuur in de eerste hulp tenten te verlagen).

14

3.4

Inspectie geneeskundige voorzieningen 4-daagse 2008
De 4-daagse is een grote publiekstrekker met veel festiviteiten. Hierdoor is er
een risico voor ongevallen, waarbij mogelijk meerdere slachtoffers kunnen
vallen. Uiteraard wordt er door de organisatoren van alles aan gedaan om de
risico’s zo klein mogelijk te houden, maar bij de planning van de
geneeskundige zorg dient hier nadrukkelijk rekening mee te worden
gehouden. In 2008 is wederom in samenwerking met de IGZ een inspectie
uitgevoerd. Het doel van deze gezamenlijke inspectie was om vast te stellen
welke kwaliteit van zorg er geleverd kon worden door het beschikbare
geneeskundig systeem en om de calamiteitenplannen te beoordelen.
De inspectie is van mening dat de curatieve zorg goed was georganiseerd met
een paar kleine aandachtspunten ter verbetering. Op het gebied van de
preventieve gezondheidszorg / public health was er een groter aantal punten
ter verbetering aan te dragen. Zo moet de uitvoering van het
waterleidingbesluit beter worden gevolgd. Punt van zorg was dat de doucheen drinkwaterinstallaties al waren vrijgegeven voor gebruik zonder dat de
laboratoriumuitslagen van de watermonsters bekend waren.

3.5

Werkbezoeken geneeskundige staven OPCO’s
CLAS
Op 29 oktober bracht de IMG een werkbezoek aan de (geneeskundige) Staf
CLAS, waarbij ook de directeur operationele ondersteuning aanwezig was.
Vanuit het bureau van de stafarts werd een exposé gegeven van de zaken die
spelen op geneeskundig gebied bij het CLAS. Ingegaan werd o.a. op de
bestaande spanning tussen de gespreide beleids- en middelenverantwoordelijkheid. Ook werd gesproken over de zorgverantwoordelijkheid
op brigadeniveau en het zorgaanbiederschap op OPCO-niveau en dan vooral
over de inzet van de aanwijzingsbevoegdheden van de stafarts.
Verder kwamen de inzet van het MOGOS en de verzoeken om steunverlening
bij civiele calamiteiten in de tweede lijn aan bod. Vervolgens is nader ingegaan
op de in de operationele zorg in uitzendgebieden (m.n. bij ISAF) ervaren
problemen. Ook de voor de verschillende zorgniveaus gewenste opleidingen
werden besproken. De nieuwe zorgstructuur in de vorm van geïntegreerd
werkende medische zorgteams en een centrale Arbodienst werden uitvoerig
besproken. Tenslotte is er nog specifiek gesproken over de zorgen rond de
farmaceutische en de tandheelkundige zorg binnen het CLAS. Vooral op het
laatste gebied worden er de nodige kwaliteitsproblemen en risico’s onderkend.
CZSK
Op 6 november heeft de IMG een werkbezoek afgelegd bij de
(geneeskundige) Staf CZSK. Door middel van diverse presentaties is de IMG
op de hoogte gesteld van de huidige stand van zaken binnen het CZSK. Het
nieuwe kwaliteitsmanagementsysteem werd gepresenteerd: men heeft
gekozen voor een integrale procesbenadering met een decentrale uitvoering
van de werkprocessen.

15

Knelpunten blijken er vooral te bestaan op het terrein van de AMVopleidingen: men is van mening dat de huidige AMV-opleiding te veel is
gestoeld op het grondgebonden optreden waarin een complete
geneeskundige keten operationeel is. Dit in tegenstelling tot maritiem optreden
waarin de AMV'er veelal solitair functioneert. Om deze tekortkoming op te
lossen ontwikkelt het CZSK hiervoor specifieke protocollen.
CLSK
Op 19 november werd er een werkbezoek gebracht aan (geneeskundige) Staf
CLSK op de nieuwe locatie in Breda. Specifiek werd ingegaan op taak en
organisatie van de Geneeskundige Dienst CLSK en de ervaren knelpunten,
onder andere voor het bekwaamheidsonderhoud, vooral bij verpleegkundigen
in een tijd van hoge uitzenddruk. Ook de personele vullingsproblematiek
vormde een aandachtspunt, evenals de daarmee samenhangende
taakverschuivingen. Gesproken is verder over de onderdeelsgeneeskundige
zorg, keuringen, arbozorg en over logistieke problematiek. Tenslotte is de
medische zorg tijdens uitzendingen aan de orde geweest en is ook aandacht
geschonken aan problemen in de tandheelkundige taakuitvoering.

3.6

Werkbezoek opwerkoefening 420 Gnkcie
Op 6 oktober is een werkbezoek gebracht aan de opwerkoefening van 420
Gnkcie voor inzet in Afghanistan. Hier volgde een uitgebreide briefing over de
opleidingscyclus voor de uit te zenden geneeskundige eenheden en
personeelscategorieën, gevolgd door een rondleiding in de opgestelde Role 2configuratie. In tegenstelling tot de Uruzgan-setting bestond deze configuratie
geheel uit tenten, echter qua indeling bleek het geheel overeenkomstig de
Role 2 te Tarin Kowt, met een 2 beds high care en een 14 beds
verpleegafdeling.
Initieel werd er in de oefening getraind op niveau 1 en 2; in de laatste week
van de oefening was niveau 3 het einddoel. Vanuit het IDR waren
verschillende vertegenwoordigers vanuit de specialistenteams aanwezig.
Verder oefenden ook Australische en Singaporese medische functionarissen
mee om de integratie met het Nederlandse deel te bespoedigen.
De IMG, die zijn waardering uitspreekt over de inzet en betrokkenheid en het
zelfvertrouwen met aandacht voor kwaliteit, neemt zich voor om 420 hospcie
de komende periode te “volgen” gedurende de pre-deployment, deployment
en re-deploymentfase.

3.7

Nederlands personeel in Bosnië-Herzegovina
Nederlands personeel in BiH is voor de geneeskundige zorg afhankelijk van
Host Nation Support (HNS), omdat in het operatiegebied geen Nederlandse
geneeskundige zorg meer aanwezig is. De HNS voldoet maar gedeeltelijk aan
de West-Europese normen. Ook de tweedelijns geneeskundige inrichtingen
binnen het operatiegebied van RCC1 voldoen maar in beperkte mate. Het is
dan ook essentieel dat de arts bij de uitzendscreening goed naar de medische
voorgeschiedenis van uit te zenden personeel kijkt.

16

Vanuit de Liaison and Observing Teams(LOT)-organisatie is de wens geuit
voor het plaatsen van AED’s (Automatische Externe Defibrillators). De IMG is
van oordeel dat dit slechts van beperkte waarde is indien er geen adequate
opvolgende hulp beschikbaar is. Het personeel is zeer tevreden over de
telefonische 24/7 achterwacht van de Speciale Staf Officier Geneeskundige
Dienst (SSOGD). Een ander punt van zorg vormt de medische afvoerketen.
De door JMED HQ EUFOR gepresenteerde afvoertijden gaan uit van de
meest gunstige omstandigheden, waarbij het “golden hour” door inzet van een
helikopter maar net gerealiseerd kan worden. Bij geneeskundige afvoer over
de weg nemen de risico’s navenant toe. De IMG verzoekt de medische
planners hier kritisch naar te kijken.

3.8

Werkbezoeken gezondheidscentra, ziekenboegen en instellingen
Gezinspoli CLAS Neustad Duitsland
Op 4 april is een bezoek gebracht aan de gezinspoli in Duitsland-Zuid, waarbij
naast individuele zaken ook de algemene locale omstandigheden zijn
besproken. Naast de organisatorische, personele en facilitaire zaken zijn o.a.
de bereikbaarheid, verwijzingsmogelijkheden en geneesmiddelenvoorziening
ter plaatse aan de orde gesteld. Er werden weinig problemen gemeld.
Gezondheidscentrum CLAS Apeldoorn
Op 29 oktober is het gezondheidscentrum te Apeldoorn bezocht, waarbij is
gekeken naar de locale problematiek, o.a. met betrekking tot de beperkte
personele capaciteit door uitzendingen, opleidingen en inzet elders.
De nazorg na uitzending krijgt inmiddels, zoals ook elders is geconstateerd, de
benodigde extra aandacht maar dit resulteert wel in extra inspanningen aan de
kant van de zorgverleners. Tenslotte is gesproken over en gekeken naar de
interne kwaliteitszorg, de tandheelkundige praktijkvoering en infrastructurele
zaken. Op tandheelkundig gebied zijn hygiënemaatregelen opgedragen.
Ziekenboeg / gezondheidscentrum Den Haag
Op 30 oktober is een bezoek gebracht aan de “paarse” ziekenboeg annex het
gezondheidscentrum op de Frederik kazerne in Den Haag. Voor het bezoek
waren signalen ontvangen over problemen rond dit centrum. Zo bleek de
effectieve artsenvulling slechts 35%. Dit werd vooral veroorzaakt door
uitzendingen en zwangerschapsverlof. Verder bleek er geen huisarts
aanwezig. Ook bij het overige ondersteunend personeel waren er tekorten.
Door de personele situatie kon er slechts één dag per week op de
Binckhorsthof spreekuur worden gehouden.
De reorganisatie is ook nog niet volledig afgerond, er heeft namelijk nog geen
evaluatie plaatsgevonden. Verder bestaat er onduidelijkheid over de nieuw in
te richten zorgteams; men uitte de zorgen over hoe de invlechting van de
diverse categorieën gestalte moet gaan krijgen. De tandarts tenslotte ervaart
al geruime tijd een onvoldoende ondersteuning. De geplaatste
tandartsassistente is regelmatig weg voor cursus en oefeningen, waardoor de
dagelijkse praktijk wordt verstoord. De IMG heeft aandacht gevraagd voor
deze situaties en aangedrongen op voortvarende aanpak van het personele
vullingsprobleem. Hij zal deze situatie blijven volgen.

17

DMC (thans onderdeel MMEC)
De IMG heeft op 6 november een werkbezoek gebracht aan het Duikmedisch
Centrum (DMC) / Marine Maritiem Expertise Centrum (MMEC). Door de
Commandant werd een rondgang verzorgd met daarbij uitleg over de
taakstelling en het functioneren van het DMC / MMEC.
Het DMC heeft een aantal verschillende taken, variërend van het verrichten
van duikmedische keuringen tot het verrichten van wetenschappelijk
onderzoek. Het is plezierig te kunnen constateren dat er thans sprake is van
een geheel adequate infrastructuur.
Gezondheidscentrum CLSK Gilze-Rijen
Op 19 november is het gezondheidscentrum Gilze-Rijen bezocht. Gesproken
is over de personele vulling, opleidingen en stages, materieel en
kwaliteitszorg. Ook de verdubbeling van de patiëntenpopulatie door de recente
reorganisaties bij het CLSK is aan de orde geweest, evenals de
tandheelkundige problematiek als gevolg van een mindere saneringsgraad,
een groot patiëntenaanbod en beperkte bezetting.
Ter afsluiting is er nog een bezoek gebracht aan de in aanbouw zijnde
nieuwbouw voor een groot en modern gezondheidscentrum. De IMG heeft zijn
waardering uitgesproken voor de enthousiaste uitstraling van het personeel
binnen de oude en beperkende infrastructuur van het huidige
gezondheidscentrum. Hij kan zich goed voorstellen dat er reikhalzend naar de
nieuwbouw wordt uitgekeken.
Gezondheidscentrum CLAS Assen
Op 10 december is het gezondheidscentrum te Assen bezocht. Hier is
gekeken naar de algemene werkomstandigheden en naar de faciliteiten ter
plaatse. Er werden vullingsproblemen gemeld i.v.m. ziekte en vacatures. Er
zijn zorgen over het tijdig uitvoeren van de vaccinatieschema’s. Ook
tandheelkundig werden er problemen gemeld, samenhangend met de slechte
saneringsstatus van het schoolbataljon, het ontbreken van een
mondhygiëniste en de beperkte tandheelkundige capaciteit, gekoppeld aan de
uitzendingen. Er bleek een nadrukkelijke wens de tandheelkundige infra uit te
kunnen breiden.

18

4

THEMATISCH TOEZICHT

4.1

Inleiding
Bevindingen gedaan bij algemeen toezicht, klachtenbehandeling, meldings- of
ambtshalve onderzoek kunnen aanleiding vormen voor uitgebreidere
beschouwing van de mogelijk meer structurele problematiek. Het betreffende
thema wordt dan in een breder kader geplaatst en onderzocht door een
inventarisatie van de geldende regels en procedures, alsmede de registratie
van de uitwerking en toepassing in de praktijk. Veelal worden daartoe
gesprekken gevoerd met personen en instanties die betrokken zijn bij
regelgeving of uitvoering. Waar mogelijk wordt ook door eigen waarneming
vastgesteld in hoeverre de praktijk in overeenstemming is met het geschapen
beeld. De bevindingen en de visie van de IMG worden gerapporteerd aan de
voor verantwoordelijke functionarissen; waar nodig voorzien van
aanbevelingen ter verbetering.

4.2

Uitvoering
In het verslagjaar is een aantal thema’s aan een nader onderzoek
onderworpen, respectievelijk is een onderzoek opgestart. Mede in verband
met de noodzakelijke of wenselijke betrokkenheid en / of deelname van
andere toezichts-, beleids- of uitvoeringsinstanties is het niet altijd mogelijk om
binnen de termijn van het jaarverslag een onderzoek af te ronden en te
rapporteren. In het onderstaande worden dan ook veelal voorlopige
bevindingen weergegeven of wordt volstaan met het aangeven van de stand
van zaken.

4.3

Telefonische bereikbaarheid gezondheidscentra, ziekenboegen en Arbocentra
De IMG heeft regelmatig klachten ontvangen over de slechte telefonische
bereikbaarheid van een aantal centra; reden waarom hiervoor een thematisch
onderzoek werd ingesteld. Het onderzoek bestond uit een drietal over het jaar
verdeelde telefonische bereikbaarheidscontroles. Uitgangspunt vormde daarbij
de normen zoals de IGZ deze ook hanteerde in haar onderzoek naar de
bereikbaarheid van artsen infectieziekten van GGD’en.
De IMG oordeelt dat er duidelijk een stijgende lijn te ontdekken is in de
algemene bereikbaarheid van de centra en ook dat de bereikbaarheid buiten
kantooruren beter is geregeld (veelal automatische verwijzing naar de Hagroarts of centrale huisartsenpost). Bij de Arbo-centra die onvoldoende scoorden
werd als voornaamste oorzaak de onderbezetting ten gevolge van de op
handen zijnde reorganisatie aangevoerd. De IMG zal deze
bereikbaarheidscontroles het komend jaar voortzetten.

19

4.4

Evaluatieonderzoek Militaire Geestelijke Gezondheidszorg (MGGZ)
Naar aanleiding van kritische opmerkingen van de IMG over de MGGZ voor
veteranen en de daarop door IGZ positief beoordeelde ontwikkelingen van
integratie van de zorg in één landelijk opererend instituut met militaire en
civiele partners, heeft de staatssecretaris in het vorige verslagjaar een
evaluatie van de MGGZ toegezegd. De evaluatie zou gezamenlijk door de
militaire en de civiele inspectie moeten worden uitgevoerd. De beide
inspecties hebben hiertoe een evaluatieplan opgesteld en opgestart. De
evaluatie zal worden afgerond met een rapportage die in april 2009 zal worden
aangeboden.

4.5

Uitrol Automatische Externe Defibrillators (AED)
Na melding van een inspecteur van de IGZ over mogelijk niet goed
functionerende AED’s in het KTOMM Bronbeek is lokaal een onderzoek
ingesteld. Hieruit bleek dat het gebruik van de AED’s onvoldoende bekend
was, dat een helder beleid ontbrak en dat het onderhoud onvoldoende was
geborgd. Hierop heeft de IMG besloten tot een verkennend onderzoek naar de
stand van zaken rond de uitrol van AED’s bij Defensie.
Er bleken verschillende typen AED’s te zijn geplaatst en eenduidigheid in de
plaatsings- en gebruiksinstructies liet zeker te wensen over. Daarom is
besloten tot uitgebreider onderzoek bij al geplaatste AED’s op
gebruiksgereedheid, onderhoudsstatus en deskundigheid van bedienend
personeel. Vanwege ongepland vertrek van de onderzoekende functionaris is
het vervolgonderzoek opgeschort; naar verwachting zal het in het volgende
verslagjaar worden afgerond.

4.6

Preventieve gezondheidszorg / Infectieziektenbestrijding
Binnen de militaire gezondheidszorg neemt preventie traditioneel een
prominente plaats in. Preventie en hygiëne blijven van groot operationeel
belang omdat tekortkomingen kunnen leiden tot verminderde inzetbaarheid.
Toch blijkt in de praktijk dat het belang van preventie voortdurend benadrukt
moet blijven worden op zowel individueel als commandanten niveau. Verder
constateert de IMG dat de tijdige aanpassing van de infectieziektenpreventie
voorlichting te wensen over laat. Geborgd dient te worden dat personeel in
binnen en buitenland tijdig wordt voorzien van actuele informatie over zich
manifesterende gezondheidsrisico’s.
Brucellose
Informatie over een locale outbreak van Brucellose in BiH werd niet of maar
aan een beperkte groep kenbaar gemaakt. Voorts werd in Nederland de
nieuwe rotatie niet tijdig voorgelicht over deze outbreak. De IMG heeft de
afdeling gezondheidszorg CLAS op de hoogte gesteld van de situatie. Op
grond hiervan is voor BiH een factsheet Brucellose i.s.m. CEMG ontwikkeld en
alsnog verspreid onder de uitgezonden militairen.

20

Hantavirus
Het RIVM heeft huisartsen in de regio Eindhoven door tussenkomst van de
GGD op de hoogte gesteld van besmetting met het Hantavirus van een aantal
burgerpatiënten woonachtig in de directe omgeving van de Oirschotse Heide.
Geneeskundig personeel van de Legerplaats Oirschot was niet in kennis
gesteld van deze dreiging. Op aandringen van de IMG, mede gezien de daar
geplande Open Dagen CLAS, is door het CEMG een risico-inventarisatie
uitgevoerd en hebben RIVM en GGD voorlichting aan het geneeskundige
personeel gegeven.
Ziekte van Lyme
De IMG heeft in haar verslagjaar 2007 melding gemaakt van de toenemende
dreiging van besmetting met de Borrelia-bacterie door tekenbeten bij
militairen. Qua preventievoorlichting is er alleen sprake van regionale
initiatieven; van een beleidsmatige krijgsmachtbrede preventieaanpak is
echter nog geen sprake. De IMG is bekend met de ontwikkeling van het
tekenbeetprotocol (HMA aanwijzing / Instructiekaart) voor Defensie maar
dringt aan op snelle invoering.
Disease surveillance-systeem
Door diverse factoren zoals klimatologische veranderingen, resistentievorming
en toegenomen mobiliteit van personen kunnen uitheemse infectieziekten een
dreiging gaan vormen. In Nederland wordt de surveillance door instituten zoals
LCI, RIVM en GGD’n geborgd. Deze instituten ontbreken echter onder
operationele omstandigheden waardoor Defensie in samenwerking met o.a.
WHO en coalitiepartners een medisch surveillancesysteem moet
implementeren om zo gezondheidsrisico’s te signaleren en preventieve
maatregelen te kunnen nemen. Binnen de militair geneeskundige organisatie
worden hiervoor in HPG-rapportages, EPINATO, MMI / MEDINT en GIDS veel
gegevens gegenereerd over factoren die in een rol spelen bij de kans op
infectieziekten.
De IMG constateert dat deze informatie slechts versnipperd beschikbaar is.
Gegevens worden onvoldoende centraal geanalyseerd, opgeslagen en
beschikbaar gesteld voor krijgsmachtbrede beleidsontwikkeling. Van een
geformaliseerd surveillance / informatienetwerk is dan ook onvoldoende
sprake. Verder ontbreekt binnen Defensie een duidelijke regierol op dit gebied.
De IMG heeft bij DMG en CEMG zijn zorgen geuit over deze bevinding en zal
in het inspectiejaar 2009 de ontwikkelingen nauwlettend volgen.

21

4.7

Voedselveiligheid
In 2007 is de Inspectie gestart met een grootschalig onderzoek naar de
voedselveiligheid. De nationale Paresto keukens werden beoordeeld en de
operationele voedingsketen werd nauwgezet onder de loep genomen. De
conclusie is dat de voedselveiligheid in kazernekeukens beter op orde blijkt te
zijn, maar de IMG zal om onderstaande redenen toezicht op de
voedselveiligheid blijven uitoefenen.
Nationaal
Bij de nationale voorzieningen constateerde de IMG dat de stijgende lijn van
kwaliteitsverbetering in 2008 werd doorgezet, maar er blijft een aantal Paresto
keukenlocaties die structureel onvoldoende scoren. De voornaamste redenen
die werden aangevoerd waren infrastructurele tekortkomingen en
managementdeficiënties op de werkvloer. Gebruikers gaven aan dat
voorstellen tot infrastructurele verbetering van de keuken(s) niet (meer)
werden gehonoreerd vanwege afstoting of nieuwbouw van de desbetreffende
locatie.
Operationeel
Op het gebied van de operationele voedselveiligheid is binnen Defensie
integraal beleid ontwikkeld dat echter nog wel geoperationaliseerd moet
worden. De IMG constateert daarbij dat de al eerder gesignaleerde
ontbrekende regierol nog onvoldoende is ingevuld. In het inspectiejaar 2009
zal de IMG hierop nader toezien.
Mobiele Satelliet Keuken
De invoering van mobiele satellietkeuken (MSK) is een verbetering op het
gebied van de voedselveiligheid in het veld; kritische processen worden beter
beheerst. Opstartproblemen bestaan er op het gebied van diepvriescapaciteit
(schietserie) en temperatuurshandhaving van bereide maaltijden. In het
volgende verslagjaar zal de IMG opnieuw een schietserie bezoeken om de
ontwikkelingen op het gebied van de MSK-implementatie te kunnen volgen.
Zelfstandige voedselbereiding
Bij zelfstandige voedselbereiding in het missiegebied bestaan extra risico’s op
voedselinfecties met navenante gevolgen voor de operationele inzetbaarheid.
Goede voorlichting voorafgaande aan de uitzending is daarom essentieel. De
rol van de commandant en de verantwoordelijkheid van de individuele militair
dient hierbij nog meer te worden benadrukt.

22

5

ONDERZOEK KLACHTEN

5.1

Inleiding
De IMG heeft een taak in de behandeling van klachten van patiënten /
gebruikers van de militaire gezondheidszorg. Anders dan bij de
(krijgsmachtdeel-) klachtencommissies het geval is, ligt daaraan niet de Wet
Klachtrecht ten grondslag, maar de algemene toezichthoudende taak.
Klachten hebben dan ook primair de functie van signaal voor mogelijk
tekortschietende zorg, vormen zo aanleiding om het functioneren daarvan te
onderzoeken en eventueel maatregelen te doen ter verbetering. Het rechtdoen
aan klagers is van secundair belang; wel wordt getracht om nog lopende
zaken zo nodig met interventie recht te trekken en aldus het vertrouwen in de
zorg te herstellen. Waar dit mogelijk is, wordt de klachtenbehandeling zoveel
mogelijk overgelaten en/of overgedragen aan een klachtencommissie. Bij de
betrokkenheid van meerdere zorgressorts is dit echter vaak geen optie en
wordt de klacht zelf beoordeeld door de IMG. Dit wordt uitgevoerd volgens het
reglement klachtbehandeling van de inspectie.

5.2

Behandelde klachten
In het verslagjaar zijn 28 klachten in behandeling genomen. Daarnaast werden
16 openstaande klachten uit het vorige verslagjaar afgehandeld.

5.3

Belangrijkste bevindingen
Onvoldoende toegankelijkheid van (geestelijke) gezondheidszorg
Meerdere malen heeft de IMG problemen geconstateerd bij de prompte
toegankelijkheid van de zorg, dan wel de voortzetting daarvan na wijziging van
omstandigheden, met name in de geestelijke gezondheidszorg. Dit aspect zal
in de geplande evaluatie van de MGGZ worden meegenomen.
Tekortschieten verslaglegging
In een aantal onderzochte casus werd geconstateerd, dat er essentiële
gegevens in het medische dossier ontbraken. Het ging daarbij o.a. om
verwijzingen en de terugkoppeling daarvan die aantoonbaar wel hadden
plaatsgevonden. In één casus werd de subjectieve wijze van verslagleggen
door een begeleider / casemanager als onprofessioneel aangemerkt. De IMG
vraagt aanhoudende aandacht voor dit punt.
Tekortschieten communicatie
Herhaaldelijk moest worden geconstateerd, dat er weliswaar niet in medischinhoudelijke zin was tekortgeschoten, maar dat de communicatie en
voorlichting gebrekkig waren verlopen. Ook dit punt vraagt om blijvende
aandacht.

23

Geen adequate overdracht en bewaking
Op het gebied van overdracht van behandeling en/of begeleiding waren er in
een vijftal zaken problemen. Dit betrof zowel in- als externe overdrachten in de
eerste en de tweede lijn en de bewaking daarvan.
Tekortschieten medisch / tandheelkundig technisch handelen
In slechts enkele gevallen werd vastgesteld dat het medisch, respectievelijk
tandheelkundig handelen aanwijsbaar tekort had geschoten.
Niet opvolgen dienstmutaties
In meerdere zaken werd geklaagd over het niet opvolgen door kaderleden van
afgegeven dienstmutaties. In een geval was zelfs sprake van het verbieden
van toegang tot de militaire gezondheidszorg. De IMG heeft dit
teruggekoppeld naar de verantwoordelijke autoriteiten en verzocht om
maatregelen om herhaling te voorkomen.
Tekortschieten bedrijfsgeneeskundige begeleiding
Bij langdurig arbeidsverzuim is de bedrijfsgeneeskundige begeleiding niet
altijd adequaat gebleken in de zin van het bewaken van de voortgang van
(keurings-) procedures en van het reïntegratietraject. Aandacht op dit punt is
gewenst.
Onzorgvuldige administratie keuringsgegevens
Naar aanleiding van één van de klachten bleek dat er een groot aantal
aannamekeuringsdossiers van geschikt bevonden militairen is vernietigd,
omdat de plaats van opkomst niet bekend zou zijn. Bij de behandeling van een
andere klacht bleek dat ook bij overplaatsingen problemen ontstonden als de
keuringsenveloppen niet in een over te dragen bedrijfsgeneeskundige status
waren gevoegd. De IMG heeft de verantwoordelijke instanties hierop
aangesproken en opgedragen om waar mogelijk deze situatie te herstellen.
Ten onrechte niet vergoeden van medische kunst- en hulpmiddelen
In enkele gevallen behelsde de klacht dat geen vergoeding werd gegeven
voor kunst- en hulpmiddelen terwijl klager daar wel recht op meende te
hebben. Bij navraag bij de betreffende instanties door de IMG bleken
vergissingen of onzorgvuldigheden in het geding. Door de bemiddeling van de
IMG kon alsnog een oplossing worden gevonden.

24

6

ONDERZOEK MELDINGEN

6.1

Inleiding
Regelmatig ontvangt de IMG signalen over het (mogelijk) tekortschieten van
verleende zorg. Deze signalen zijn doorgaans afkomstig van zorgverleners,
dan wel andere bij de militaire gezondheidszorg betrokken functionarissen.
Anders dan bij klachten is de melder over het algemeen geen direct
belanghebbende en wordt geen oordeel gevraagd over het handelen. Vaak
wordt verzocht om aandacht voor een probleem en waar nodig voor actie ter
verbetering. Bij de behandeling van meldingen wordt grotendeels dezelfde
werkwijze gehanteerd als bij de behandeling van klachten.

6.2

Behandelde meldingen
In het verslagjaar zijn 11 meldingen in behandeling genomen. Daarnaast
werden er 7 openstaande meldingen uit het vorige verslagjaar afgehandeld.

6.3

Belangrijkste bevindingen
Zorginhoudelijk
Er zijn twee meldingen ontvangen over het overlijden van een patiënt na
militair medische zorg: eenmaal na cardiale problematiek en eenmaal door
een infectieziekte. In beide gevallen bleek bij onderzoek geen sprake te zijn
van evident tekortschieten van het medisch-technisch handelen maar wel van
tekortschieten van de in- en externe communicatie en van de aan de patiënt
gegeven voorlichting.
Informatiebeheer en overdracht
Bedrijfsgeneeskundig gegevensbeheer verdient aandacht. Regelmatig bleken
Arbo-dossiers bij opvraag niet (direct) vindbaar of incompleet. Curatieve –
bedrijfsgeneeskundige overdracht en samenwerking verdiende aandacht.
Meermaals bleek ook dat de informatie-uitwisseling van relevante gegevens
tussen betrokken medische eerstelijns instanties te wensen overliet. De IMG is
op de hoogte van de invoering van Arbo-GIDS en het geïntegreerde
zorgmodel en hoopt dat met de invoering hiervan een belangrijk deel van de
meldingen kan worden voorkomen. Dit zal in het nieuwe verslagjaar verder
worden gevolgd.

25

Tandheelkunde algemeen
In het verslagjaar zijn de zorgen om de tandheelkunde niet afgenomen en
werden er diverse meldingen vanuit de beroepsgroep ontvangen. Vooral bij
het CLAS en CLSK zijn de problemen in de infrastructuur niet opgelost. Er is
een tekort aan tandartsen en mondhygiënisten. Hoogwaardige diagnostische
apparatuur kan, wegens het ontbreken van de nodige software, niet worden
benut. Bovendien wordt bij de werving nogal wat mondproblematiek
binnengehaald omdat de tandheelkundige screening (en dus ook afwijzing)
nagenoeg is verdwenen. Op meerdere plaatsen bestaan problemen m.b.t. de
kwaliteit van de tandheelkundige zorg. Deels houdt dit verband met
capaciteitsproblemen; deels ook met de taakopvatting van de tandartsen en
met een gebrek aan aandacht voor de praktijkhygiëne. Zo betrof een melding
het werken met een wegens legionella besmetting afgekeurde unit.
Deze problemen hebben ook gevolgen voor de dental fitness situatie en het
rapporteren daarover. Het valt de IMG daarbij op dat zowel de commandanten
als de individuele militairen soms weinig aandacht schenken aan deze dental
fitness met alle risico’s van dien voor de operationele inzetbaarheid.
Vaccinaties
Het hanteren van een “vragenlijst vaccinaties” maakt deel uit van de nationaal
als standaard geldende LCI/LCR protocollen. Doel is om tijdens de anamnese
contra-indicaties voor vaccinatie te kunnen uitsluiten. Geconstateerd moet
worden dat de genoemde vragenlijst in de bezochte en/of bevraagde
gezondheidscentra/ziekenboegen niet of niet consistent wordt gehanteerd. Uit
het oogpunt van patiëntveiligheid dient men het gebruik van deze vragenlijst te
borgen in de werkinstructies/protocollen van de gezondheidscentra en
ziekenboegen. Hierop zal verscherpt worden toegezien.
Verder is uit onderzoek en ontvangen meldingen gebleken dat militairen soms
onvoldoende gevaccineerd op uitzending vertrekken. Het bewaken van de
vaccinatiestatus is een verantwoordelijkheid van zowel de individuele militair
als de commandant en dient beter te worden geborgd.
Straling
De inspectie heeft in het inspectiejaar tweemaal handelingen geconstateerd
met een röntgentoestel die in strijd waren met de afgegeven autorisatie cq
vergunning. Over oneigenlijk gebruik is gerapporteerd bij de verantwoordelijke
autoriteiten.
In samenwerking met de civiele toezichthouder (VROM) heeft de IMG de
afgegeven autorisatie voor het Militair Luchtvaart Museum (MLM) voor de
historische verzameling vliegtuigen ter discussie gesteld, dit gezien de
publieke functie van het MLM. Inmiddels is bij SenterNovem de vereiste
vergunning aangevraagd. Met ingang van de datum van vergunningverlening
wordt op deze locatie het toezicht op de Kernenergiewet in samenwerking met
VROM en de Arbeidsinspectie uitgevoerd.

26

7

AMBTSHALVE

7.1

Ambtshalve onderzoek / interventie
Door de uitgevoerde inspecties, de werkbezoeken die de IMG aflegt, de
meldingen en klachten en het gevoerde overleg met de civiele toezichthouders
wordt aandacht gevraagd voor een scala van onderwerpen en kwesties. In
sommige gevallen is het aangewezen om daar vanuit het toezichtperspectief
nader onderzoek naar te doen respectievelijk te interveniëren. Dit wordt
gekwalificeerd als ambtshalve en is als zodanig opgenomen in de interne
procedures van de Inspectie.

7.2

Belangrijkste activiteiten
Contracten samenwerking specialisten CMH – UMCU getoetst
In het kader van een klacht over een behandeling in het CMH werden
gesprekken gevoerd met de commandant en medewerkers van het CMH.
Hierbij kwam een aantal zaken aan de orde die betrekking hadden op de
samenwerkingsrelatie met het UMCU. De IMG zag redenen om een
oriënterend onderzoek te doen naar de wederzijdse verplichtingen en de
uitvoering en de borging daarvan. De IMG heeft de contracten bestudeerd. Er
bleek een grote discongruentie te bestaan tussen contracten van de (14)
verschillende disciplines. Bovendien bestond er niet altijd een goede borging
van zorg, samenwerking en verantwoordelijkheidsverdeling. De IMG heeft de
commandant CMH verzocht hier nader aandacht aan te schenken en daar
waar nodig de regelingen en afspraken te verhelderen en te verbeteren.
Inmiddels is voor een aantal vakgebieden een nieuwe overeenkomst gemaakt;
andere zullen gefaseerd volgen.
Kwaliteitsbewaking tandheelkundige zorg KL getoetst
Naar aanleiding van meerdere klachten en meldingen, als mede eigen
bevindingen bij werk- en inspectiebezoeken met betrekking tot tekortschieten
van de tandheelkundige hygiëne en kwaliteitszorg, zijn gesprekken gevoerd
met de staftandarts CLAS. Op verzoek van de IMG heeft de staftandarts de
zorgverantwoordelijken gewezen op de geldende regelgeving op het gebied
van infectiepreventie in de tandheelkundige praktijk. Aan Staf CLAS is
verzocht om te komen tot een adequate regeling van de tandheelkundige
kwaliteitsbewaking.
Procedures orthopedisch schoeisel vastgelegd
Evenals in het voorafgaande jaar had de problematiek rond orthopedische
schoenen en steunzolen de aandacht. Zoals was aangekondigd werd op 22
april een expertmeeting georganiseerd. Hierin participeerden de betrokken
specialisten en vertegenwoordigers van de toeleveraars. De veldpartijen
hebben afspraken gemaakt over de te volgen procedures bij militairen met
voetproblemen. Eén en ander is vastgelegd in een behandelstroomschema,
dat bekend is gesteld bij alle betrokkenen. De IMG zal waakzaam blijven bij dit
onderwerp en volgen of een en ander tot verbeteringen heeft geleid.

27

Mantoux-screening schiet tekort
De DMG aanwijzing Gezondheidsrisico’s in uitzendgebieden geeft aan dat
personeel dat langer dan 30 dagen in een tuberculose risicogebied heeft
verbleven, 6 tot 8 weken na terugkeer een tbc-screening moet ondergaan. Dit
beleid wordt niet altijd uitgevoerd en daar lijken meerdere verklaringen voor te
zijn. Uit een melding en eigen onderzoek is gebleken dat er kwantitatieve en
kwalitatieve tekorten zijn bij gespecialiseerd medisch personeel om de
mantoux te kunnen zetten en af te lezen. Daardoor is men vaak genoodzaakt
tweemaal naar Utrecht (CMH) te reizen om de mantoux te laten zetten en af te
lezen. Lange wachttijden of andere operationele verplichtingen leiden er dan
toe dat men niet aan de screening begint of deze niet afmaakt. Verder
ontbreekt een vangnetconstructie, die moet voorkomen dat personeel
ongescreend de werkzaamheden op de vredeslocatie weer hervat. Hierdoor
kan een persoonlijk en een gezondheidsrisico voor de directe omgeving
ontstaan. Ook hier geldt een individuele en commandanten
verantwoordelijkheid om tot een optimale screening te kunnen komen.
Infrastructuur Gezondheidscentrum Oirschot blijft onvoldoende.
Het gezondheidscentrum Oirschot kent al meer dan tien jaar een kwalitatief
onvoldoende infrastructuur. Enerzijds is sprake van achterstallig onderhoud
van het gebouw; anderzijds ook van onvoldoende hygiënemaatregelen. IGK,
IMG en Arbodienst KL hebben door de jaren heen diverse inspecties en
werkplekonderzoeken uitgevoerd, steeds met een onvoldoende resultaat op
bovengenoemde aspecten. De IMG concludeert dat er sprake is van een
zorgelijke situatie met een repeterende overschrijding van de normen. Voor
zover bekend staat de nieuwbouw van het gezondheidscentrum nu gepland
voor eind 2010. De IMG zal interveniëren om te komen tot een acceptabele
interim-oplossing. Wel moet worden opgemerkt dat de verbeterde
schoonmaakcontracten een zichtbaar positief effect sorteren op de
hygiënestaat van de zorginstellingen.
Bijzondere uitreiking Matak Fontein penning
De IMG heeft de mogelijkheid de Matak Fontein penning uit reiken aan militair
geneeskundig personeel dat zich onderscheiden heeft op operationeel
geneeskundig gebied. Adequaat medisch optreden en adviesvaardigheid zijn
belangrijke parameters bij de toekenning. In het inspectiejaar is de Matak
Fontein penning op locatie bij het Korps Commandotroepen in Roosendaal
uitgereikt aan een algemeen militair verpleegkundige, die bij de collectieve
uitreiking eind 2007 op uitzending was.
Invulling toezichttaak geneesmiddelenwet ter hand genomen
Er is een inventarisatie gemaakt van de noodzakelijke en gewenste
toezichttaken van de IMG in het kader van de handhaving van de
geneesmiddelenwetgeving, evenals een plan voor de invulling ervan. Begin
volgend jaar zal dit nader worden afgestemd met de IGZ, die deze formele
taken onder de oude wetgeving uitvoerde.

28

Uitbesteding toezicht vervoer radioactieve stoffen voorbereid
Door besprekingen met de betrokken in- en externe instanties en een formeel
verzoek aan de Commandant KMAR, is de uitvoeringsoverdracht voorbereid
van de IMG naar het Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen (KMCGS)
voor het toezicht op het vervoer van radioactieve stoffen bij de krijgsmacht
over land. In het volgende jaar zal deze geformaliseerd en uitgewerkt worden
in de vorm van een daarvoor te maken mandaatbeschikking.
Uitvoering klachtenbehandeling nader beschouwd
In gesprekken met de voorzitters en secretarissen van de voor de militaire
gezondheidszorg ingestelde klachtencommissies is de wijze waarop de
klachtenbehandeling momenteel plaatsvindt nader beschouwd. Ook wordt de
wenselijkheid van een centrale klachtencommissie onderzocht. Er is een
overzicht gemaakt van de relevante civiele ontwikkelingen. Met de DMG is
gesproken over de aanpassing van de interne Defensieregelgeving, die nodig
is voor overdracht van (een deel van) de primaire klachtenbehandelingstaak
van de IMG met zekerstelling van de signaalfunctie voor het toezicht. De IMG
hoopt dat dit in het volgende verslagjaar kan uitmonden in concrete
voorstellen en aanbevelingen voor de (her)belegging van de
klachtenbehandelingstaak binnen Defensie.
Samenwerking in- en externe toezichthouders geïntensiveerd
In het verslagjaar is de samenwerking met andere interne en externe
toezichthouders in plannen en uitvoering vergroot. Dit past zowel binnen het
rijksbrede programma “vernieuwing van toezicht” en de opdracht van de SG in
dit kader als in ons streven om de eigen kwaliteit en beschikbare expertise te
vergroten. Over de verslagperiode ziet de (geplande) samenwerking er als
volgt uit:
Intern met:
• de andere toezichthouders binnen Defensie:
deelname toezichthoudersoverleg
• de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht:
gezamenlijke behandeling / overdracht van individuele klachten en
meldingen
onderlinge informatie-uitwisseling over relevante bevindingen
• het Korps Militaire Controleurs vervoer Gevaarlijke Stoffen:
mandatering van het toezicht op vervoer van radioactieve stoffen bij
Defensie
• de Functionaris Gegevensbeheer:
convenant m.b.t. toezicht op medisch gegevensbeheer en
toezichtsprojecten
• de Beveiligingsautoriteit:
overleg over rubriceringsaangelegenheden betreffende stralingshygiëne
(autorisaties en vergunningen)
• de Militaire Luchtvaartautoriteit:
afstemming over het toezicht op medisch luchttransport en medisch materieel

29

Extern met:
• de Inspectie voor de Gezondheidszorg:
gezamenlijk toezicht op de civiel-militaire geneeskundige ondersteuning
van evenementen
inrichting van het geneesmiddelentoezicht
deelname aan de inspecteursopleiding van de IGZ-academie
deelname aan intervisiegroepen van inspecteurs
nascholing voor toezicht door de IGZ-academie
gepland bezoek aan de operationele militair geneeskundige voorzieningen
in Afghanistan in 2009
gezamenlijk evaluatieonderzoek van de MGGZ.
• de Voedsel en Warenautoriteit:
gezamenlijk toezicht op de catering van militaire kazernekeukens en
operationele voorzieningen in Nederland.
• de VROM-Inspectie, Arbeidsinspectie, Inspectie Verkeer en Waterstaat:
periodiek toezichthoudersoverleg handhaving Kernenergiewet.
• diverse inspecties vanuit de Inspectieraad:
deelname aan De Verbinding (implementatie van vernieuwd toezicht)
Na- en bijscholing en heroriëntatie toezicht gecontinueerd
In het verslagjaar zijn er door zorg van de IGZ-academie meerdere
scholingsbijeenkomsten georganiseerd, waarin wetenschappelijk werkzame
deskundigen nadere inzichten hebben verschaft in de mogelijkheden tot
effectiviteitsvergroting van het toezicht. Ook is deelgenomen aan het door de
Inspectieraad georganiseerde interdepartementale leeratelier De Verbinding.
De opgedane kennis zal worden ingezet om te komen tot een herbeschouwing
van de plaats, organisatie, taak en werkwijze van de IMG.
Borging actueel overzicht toezichtsobjecten en -subjecten
De IMG streeft naar een zo actueel mogelijk overzicht van instellingen en
zorgverlenend en ondersteunend personeel. Gezocht wordt naar
mogelijkheden om veranderingen in dit bestand snel administratief te kunnen
verwerken. Wellicht kan het nieuw op te zetten registratiesysteem voor AMAen AMV-personeel hiervoor worden gebruikt. De ontwikkelingen op dit gebied
zullen worden gevolgd.

30