Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 993

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 januari 2023
Het woningtekort in Nederland is groot, te groot. Met het programma
Woningbouw wordt daarom ingezet op de realisatie van
900.000 woningen tot en met 2030. De ontwikkelingen in de Oekraïne en
de stijging van het migratiesaldo hebben de noodzaak voor meer
woningbouw alleen maar urgenter gemaakt. Tegelijkertijd zijn de
omstandigheden lastiger geworden. We hebben te maken met
aanhoudend hoge bouwprijzen, met beperkte beschikbaarheid van
materiaal, met onzekerheid over onder ander het stikstofvraagstuk, de
rentestijging en de krapte op de arbeidsmarkt.
Samen met alle partners in de woningbouw doen we alles wat in ons
vermogen ligt om de woningbouw te versnellen. Daarvoor is het cruciaal
dat we gezamenlijk aan de slag gaan met het sneller, slimmer en
efficiënter inrichten van de processen en procedures bij woningbouwontwikkeling. Op dit moment duurt de ontwikkeling van een woningbouwproject gemiddeld tien jaar. Dat is te lang voor mensen die met smart
zitten te wachten op een woning. Het moet en kan korter. We zien in de
praktijk ook woningbouwprojecten die binnen drie jaar ontwikkeld
worden. Met het «Plan van aanpak versnellen processen en procedures
woningbouw» willen we daar een voorbeeld aan nemen. We streven
daarbij naar het fors verkorten van de ontwikkeltijd van een woningbouwproject.
Uit onderzoek blijkt dat momenteel vooral veel vertraging ontstaat bij de
planvorming, maar ook in de fase van bezwaar en beroep is versnelling
mogelijk. Met een andere, meer op samenwerking gerichte werkwijze
tussen betrokken partijen is hierin veel tijdswinst te behalen. Daarom
moeten werkwijzen worden veranderd, moet meer prioriteit komen voor
snelheid in projecten en moet meer rekening worden gehouden met het
belang van woningzoekenden. Het Rijk neemt hiervoor de regie door het
maken van versnellingsafspraken in de woondeals en met pilotprojecten
versnelling te realiseren. Om knelpunten snel en adequaat te kunnen

kst-32847-993
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 993

1

beslechten, wordt een escalatiestructuur opgezet met versnellingstafels.
Met dit plan van aanpak zet het Rijk in op een structureel snellere
ontwikkeling van woningbouwprojecten, zonder in te boeten op kwaliteit.
Hierdoor kan sneller worden ingespeeld op de vraag van woningzoekenden. Dit moet er op termijn toe leiden dat woningzoekenden makkelijker een woning kunnen vinden dan nu het geval is.
Het versnellen van processen en procedures kan het Rijk niet alleen. Dit
vraagt om een structurele verandering in de werkwijze van alle partijen
die betrokken zijn bij het ontwikkelproces: de decentrale overheden,
woningcorporaties, marktpartijen, het Rijk en rechtelijke instanties. Dit
plan van aanpak is daarom in nauwe afstemming met deze stakeholders
opgesteld. Voor de uitvoering van de acties uit dit plan doen we nadrukkelijk een beroep op de inzet van alle partijen. Overheden, woningcorporaties en marktpartijen hebben gezamenlijk de sleutel in handen om de
woningbouw ook echt te versnellen.
Met het plan van aanpak en de daarin voorgestelde aanpassingen in weten regelgeving geven we tevens invulling aan de motie van de leden
Minhas en Boulakjar1, die verzoekt om samen met medeoverheden,
corporaties en marktpartijen te onderzoeken hoe het verkorten van de
doorlooptijd bij woningbouw in te passen is in het beleid om de besluitvorming en procedures binnen ruimtelijke ordening te versnellen en te
versimpelen. Ook geven we hiermee invulling aan de motie van het lid
Geurts2, waarin de regering wordt verzocht proactief met gemeenten aan
de slag te gaan om het huidige juridische instrumentarium, zoals de
Crisis- en herstelwet, te benutten en nieuw juridisch instrumentarium te
verkennen ter versnelling van procedures om tijdelijke woningen te
plaatsen. Verder geven we met dit plan van aanpak invulling aan de motie
van het lid Kops, die verzoekt de vergunningverlening voor nieuwbouw te
versnellen3.
Inhoud plan van aanpak
Het plan van aanpak betreft een verdere uitwerking van actielijn 2 uit het
programma Woningbouw «Sneller van initiatief naar realisatie». Hierbij
richten we ons op vier thema’s, die we samen met medeoverheden,
corporaties en marktpartijen willen oppakken:
1. Efficiëntere werkwijze en versterking capaciteit
2. Meer regie, samenwerking en YIMBY
3. Stimuleren innovatie en industrieel bouwen
4. Aanpassen van wet- en regelgeving
De belangrijkste acties binnen deze thema’s betreffen de volgende:
1. Stappen tegelijkertijd zetten in plaats van na elkaar. Door in snelkookpansessies rekenen, tekenen, onderzoeken, participatietrajecten en het
juridisch vastleggen van afspraken meer gelijktijdig en in samenhang
uit te voeren, kan de ontwikkeltijd jaren korter duren. Dit vraagt een
andere werkwijze. We gaan dit bij 5 woningbouwprojecten toepassen
en evalueren.
2. Versterken van capaciteit. Gebrek aan capaciteit is een van de oorzaken
voor de lange tijd die nodig is voor woningbouwontwikkeling. Daarom
maken we extra geld beschikbaar voor gemeenten en provincies om
extra personeel in te huren en regionale samenwerkingen op te zetten.
3. Participatie waarbij we woningzoekenden een stem en gezicht geven.
In besluitvorming over projecten worden vooral de tegenstanders
1

Kamerstuk 29 383, nr. 379.
Kamerstuk 35 914, nr. 11.
3
Kamerstuk 36 200 VII, nr. 81.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 993

2

gehoord. Door ook woningzoekenden hier een rol in te geven komt er
meer focus op het snel realiseren van woningen.
4. Bouweisen zoveel mogelijk standaardiseren. Voor elk project gelden
andere eisen en verplichtingen. Dit kost tijd en geld. De standaardisatie
gaan we vastleggen in landelijke regelgeving. Ten aanzien van
duurzaamheidseisen worden de mogelijkheden voor maatwerkegels
geschrapt. Dit scheelt tijd en draagt bij aan het opschroeven van de
(industriële) bouwproductie.
5. Aanpassen van wet- en regelgeving. Om een snelle realisatie mogelijk
te maken, zetten we ook in op versnelling in de fase van bezwaar en
beroep. Zo zullen we in het wetsvoorstel regie op de volkshuisvesting
opnemen om voor woningbouw toe te gaan naar beroep in één
instantie voor omgevingsvergunningen, in plaats van beroep en hoger
beroep. Ook continueren we de termijn van zes maanden om uitspraak
te doen in beroepsprocedures.
Naast deze belangrijkste acties zijn er in het plan van aanpak meer acties
uitgewerkt die bijdragen aan het versnellen van de ontwikkeling van
woningen. Ook vanuit het programma Woningbouw wordt gewerkt aan
acties die bijdragen aan versnelling. Zo streven we ernaar om in samenspraak met medeoverheden knelpunten om te kunnen voldoen aan
randvoorwaarden voor woningbouw zoveel mogelijk weg te nemen, zoals
op het gebied van stikstof. Ontwikkelingen op deze terreinen worden
buiten dit plan van aanpak om nauwlettend gevolgd. Daarnaast komen we
in de eerste helft van 2023 met voorstellen voor een verbetering van het
grondbeleid om daarmee bij te dragen aan onder andere de realisatie van
twee derde betaalbare woningbouw.
Achterliggende onderzoeken
Dit plan van aanpak volgt op de uitvoering van een aantal onderzoeken
naar vertragingsfactoren en versnellingsmogelijkheden bij woningbouwontwikkeling. Daarbij is onderzoek gedaan naar zowel de planvormingsfase als de besluitvormingsfase en de fase van bezwaar en beroep.
Het betreft de volgende onderzoeken die ik u hierbij ook aanbied:
− Rode dradenrapport «Versnellen proces woningbouwontwikkeling»,
opgesteld door Rebel. Dit betreft een rapport met aanbevelingen voor
het versnellen van de planvormingsfase van woningbouw. Voor de
samenstelling van dit rapport is gebruik gemaakt van de volgende
onderzoeken:
− SITE: Versnellen voorfase gebiedsontwikkeling;
− Stec: Onderzoek naar versnellen juridische bestemmingsplanprocedures;
− Taskforce Nieuwbouw Woningcorporaties: Voorjaarsrapportage
2022.
− Parallelle planning Woningbouwversnelling – Prototype voor een
nieuwe manier van werken, opgesteld door Fakton en Annius
Hoornstra. Dit betreft een onderzoek naar een andere manier van
werken, waarbij processen gelijktijdig en integraal worden uitgevoerd,
in plaats van volgordelijk zoals momenteel veelal gebeurt.
− Versnelling van rechtsbescherming in het omgevingsrecht: de
procedures in bezwaar en beroep, opgesteld door de Rijksuniversiteit
van Groningen. Dit betreffen onderzoeken naar versnellingsmogelijkheden in de fase van bezwaar en beroep. Deze rapporten zijn u reeds
eerder toegezonden.4

4

Kamerstuk 33 118, nr. 237.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 993

3

Daarnaast heeft de NEPROM een onderzoek uitgevoerd naar versnellingsmogelijkheden voor juridische procedures bij woningbouw.5 Ik wil de
NEPROM hierbij nogmaals bedanken voor haar bijdrage die ze hiermee
heeft geleverd. Ook dit rapport is betrokken bij de totstandkoming van
bijgevoegd plan van aanpak. Een afschrift van de volledige reactie van
mijzelf en van de Minister voor Rechtsbescherming op dit rapport, is
tevens bijgevoegd.
Tot slot
Met het voorliggende plan van aanpak geef ik richting aan een versnelling
in het proces van woningbouwontwikkeling. Graag wil ik met de medeoverheden, woningcorporaties, marktpartijen en rechtelijke instanties
hiermee aan de slag gaan en gezamenlijk de versnellingsopties uitwerken.
Alleen samen kunnen we zorgen dat we de grote maatschappelijke
woningbouwopgave kunnen realiseren.
De Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening,
H.M. de Jonge

5

NEPROM, Terugdringen onnodige vertraging woningbouw door bezwaar- en beroepsprocedures.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 993

4