Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1283
Vragen van het lid Harbers (VVD) aan de Minister van Financiën over de ANFA
en het opkoopbeleid van nationale centrale banken (ingezonden op
18 december 2015).
Antwoord van Minister Dijsselbloem (Financiën) (ontvangen 26 januari 2016).
Vraag 1
In hoeverre bent u bekend met de verschillende artikelen rond «ANFA»
(Agreement on Net Financial Assets) en het opkoopbeleid van nationale
centrale banken?1 2
Antwoord 1
Ik ben met deze artikelen bekend.
Vraag 2
Is het waar dat de ECB (Europese Centrale Bank) heeft toegestaan dat
nationale centrale banken staatsobligaties hebben opgekocht om de eigen
overheid te steunen? Zo ja, wanneer zijn nationale centrale banken hiermee
begonnen? Kunt u hierbij ook ingaan op de positie van DNB (De Nederlandsche Bank)? Over hoeveel staatsobligaties beschikt zij in het kader van voor
niet-monetaire doeleinden aangehouden activa? Wat zijn deze doeleinden?
Antwoord 2
Nationale centrale banken (NCB’s) mogen staatsobligaties opkopen als
onderdeel van het eigen beleggingsbeleid. In de Statuten van het Europees
Stelsel van Centrale Banken en van de ECB is vastgelegd dat nationale
centrale banken functies mogen vervullen die niet onder monetair beleid
vallen, mits deze het monetair beleid niet doorkruisen. Nationale centrale
banken mogen een eigen beleggingsportefeuille aanhouden en beleggen in
staatsobligaties is toegestaan. Het is niet aan de ECB om zich te mengen in
transacties die NCB’s uit hoofde van nationale taken uitvoeren, tenzij deze
transacties interfereren met de Eurosysteem-taken of in strijd zijn met het
verbod op monetaire financiering. De zogenaamde ANFA-overeenkomst is
een overeenkomst tussen de ECB en de NCB’s die erop gericht is te voorko1

NRC, http://www.nrc.nl/handelsblad/van/2015/december/11/duitsers-boos-over-geheimeopkoop-van-obligaties-1565876
2
Handelsblatt, http://www.handelsblatt.com/politik/konjunktur/draghi-soll-aufklaeren-ezbgeheimabkommen-alarmiert-politik/12695690.html

ah-tk-20152016-1283
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

men dat de netto financiële activa (beleggingen van NCB’s die niet voor
monetairebeleidsdoeleinden worden aangehouden) boven het niveau
uitstijgen waarop deze met het monetaire beleid kunnen interfereren. De
Raad van Bestuur van de ECB stelt een totaalplafond vast waarboven deze
totale netto financiële activa van het Eurosysteem niet mogen uitstijgen. Dit
plafond wordt vastgesteld in overeenstemming met haar monetairebeleidsbeslissingen en ontwikkelingen in specifieke passivaposten op de balans van
het eurosysteem, zoals de vraag naar bankbiljetten. ANFA beschrijft vervolgens hoe de maximumomvang van netto financiële activa van nationale
centrale banken wordt bepaald.
DNB heeft een eigen portefeuille van 29,7 miljard euro (stand 31/12/2014),
waarvan 17,8 miljard euro uit eurobeleggingen bestaat(zie DNB Jaarverslag
2014, Tabel 5.4 «Samenstelling van de externe reserves en de eurobeleggingen»). DNB geeft in het jaarverslag aan dat de eigen middelen voornamelijk
zijn belegd in kortlopend schuldpapier van Amerikaanse en Duitse (semi)overheden. De Europortefeuille is ontstaan vanuit de omzetting van de
voormalige portefeuille in D-marken. Waardebehoud is voor DNB het
belangrijkste uitgangspunt voor deze portefeuilles, waarbij DNB in het
jaarverslag aangeeft vanwege het hoge risicoprofiel voortkomend uit de
monetaire beleidstaken bij de eigen beleggingen een laag risicoprofiel aan te
houden.
Vraag 3
Wat is uw standpunt over monetaire financiering van eigen centrale banken?
Antwoord 3
Ik steun het verbod op monetaire financiering, zoals vastgelegd in art. 123
van het EU-Werkingsverdrag.
Vraag 4
Wat is de omvang van deze activa voor andere nationale centrale banken?
Wat is de reden van het aanhouden van deze activa? Welke nationale centrale
banken binnen het eurosysteem publiceren (bijvoorbeeld in hun jaarverslag)
niet over de omvang en de reden van hun opkopen van staatsobligaties? Wat
zijn de redenen die zij hiervoor opgeven?
Antwoord 4
Alle nationale centrale banken publiceren informatie over de omvang van hun
portefeuilles in hun jaarverslagen. De mate van detail waarin NCB’s rapporteren over de samenstelling van hun portefeuilles verschilt echter. De redenen
voor het aanhouden van deze activa kunnen tussen de NCB’s verschillen. Het
kan hierbij gaan om pensioenbeleggingen van eigen werknemers, het beheer
van externe reserves, als tegenpost van kapitaal of andere specifieke passiva
of het behalen van algemene beleggingsdoelstellingen3, bijvoorbeeld met het
oog op het waarborgen van een solide vermogenspositie.
Vraag 5
In het genoemde artikel in NRC staat «Op eigen houtje hebben nationale
centrale banken van onder meer Frankrijk, Italië, Griekenland en Ierland voor
honderden miljarden euro’s aan schuldpapier opgekocht om de eigen
overheden te steunen, zo schreef de krant Die Welt vorige week. De krant
baseert zich op een promotieonderzoek van de Berlijnse econoom Daniel
Hoffmann, die keek naar de balansen van de nationale banken. De nationale
centrale banken zouden hiermee al zijn begonnen voordat de ECB dit jaar
haar grootschalige opkoopprogramma van obligaties lanceerde»; is dit waar?
Zo ja, wat is uw reactie hierop?
Antwoord 5
Nationale centrale banken kopen al sinds de start van de EMU in euro
gedenomineerde schuldpapier, waaronder staatsobligaties. Ook voordat de
ECB besloot tot opkoop van staatsobligaties hadden nationale centrale
banken al eigen portefeuilles in beheer. Voor de start van de EMU kochten
nationale centrale banken eveneens staatsobligaties. Zoals reeds genoemd in
3

https://www.ecb.europa.eu/explainers/tell-me-more/html/anfa.nl.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

antwoord op vraag 2 had DNB voor de start van de EMU een portefeuille met
daarin Duitse staatsobligaties (in D-mark).
Vraag 6
Op welke manier is het eurosysteem verantwoordelijk voor de risico’s die
genomen worden in het opkoopbeleid van nationale centrale banken? Hoe
verhoudt dit risico zich tot de motie van het lid Harbers (Kamerstuk 21 501-07,
nr. 1221) die zich uitspreekt tegen risicodeling?
Antwoord 6
De risico’s op de eigen beleggingsportefeuiles van nationale centrale banken
worden niet gedeeld via het eurosysteem.
Vraag 7, 8, 9
Welke waarborgen zijn er om te voorkomen dat nationale centrale banken zelf
tot «QE via de achterdeur» (quantitative easing) overgaan?
Welke waarborgen zijn er om te voorkomen dat nationale centrale banken
middels hun nationale beleid handelen in strijd met het verbod op monetaire
financiering uit het Werkingsverdrag?
Hoe beoordeelt de ECB of het beleid van nationale centrale banken het
monetaire beleid niet doorkruist? Welke mogelijkheden heeft de ECB tot zijn
beschikking indien een nationale bank met haar handelen het monetair beleid
doorkruist of handelt in strijd met het verbod op monetaire financiering?
Antwoord 7, 8, 9
Zoals in het antwoord op vraag 1 toegelicht stelt de Raad van Bestuur van de
ECB een plafond vast waarboven de netto financiële activa niet mogen
uitstijgen, zodat het eigen beleggingsbeleid van NCB’s niet interfereert met
het monetaire beleid. De Raad van Bestuur van de ECB heeft ook aanvullende
regels vastgesteld waar de eigen operaties van nationale centrale banken aan
moeten voldoen, bijvoorbeeld in het Richtsnoer betreffende nationale
beheertransacties inzake activa en passiva door centrale banken.4 Dit
Richtsnoer stelt bijvoorbeeld dat transacties boven een bepaalde drempelwaarde niet zonder voorafgaande goedkeuring van de ECB kunnen worden
uitgevoerd. Indien rapportagevereisten aantonen dat activa- of passivabeheertransacties van specifieke nationale centrale banken indruisen tegen de eisen
van het gemeenschappelijke monetaire beleid, kan de ECB specifieke
instructies geven aangaande het activa- en passivabeheergedrag van de
betrokken nationale centrale bank. In lijn met het verbod op monetaire
financiering worden overheidsobligaties alleen op de secundaire markt
gekocht. De ECB monitort dat NCB’s het verbod op monetaire financiering
respecteren en rapporteert hierover in haar jaarverslag. Daarnaast geldt dat –
zoals vastgelegd in het ECB-Besluit voor de uitvoering van het PSPP5 – het
belang van het eurosysteem van centrale banken in een specifieke staatsobligatie in elk geval niet groter mag zijn dan 33%, mede om een blokkerende
minderheid voor het eurosysteem bij de activering van collective action
clauses te voorkomen. Deze limiet geldt voor het totale belang van het
eurosysteem (dus zowel aankopen in het kader van monetair beleid als de
eigen beleggingsportefeuilles van NCB’s).
Vraag 10
Deelt u de mening dat het in het kader van de transparantie goed zou zijn om
de Agreement on Net Financial Assets openbaar te maken? Bent u bereid
hierover als aandeelhouder in overleg te treden met De Nederlandsche Bank?
Antwoord 10
In het kader van de transparantie zou het goed zijn om deze overeenkomst
openbaar te maken. Ik zal hierover met DNB in gesprek treden. Dit is
uiteindelijk echter aan de ECB en de nationale centrale banken.

4
5

https://www.ecb.europa.eu/ecb/legal/pdf/oj_jol_2014_159_r_0010_nl_txt.pdf
Zie: http://www.ecb.europa.eu/ecb/legal/pdf/celex_32015d0033_nl_txt.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3