Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

940
Vragen van het lid Alkaya (SP) aan de Minister van Financiën over de
beleggingen van banken in regenwoud vernietigende palmoliebedrijven
zonder dat hun klanten hiervan op de hoogte zijn (ingezonden 30 oktober
2018).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 13 december 2018)
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 760.
Vraag 1
Wat vindt u ervan dat banken het geld van consumenten zonder hun
medeweten hebben geïnvesteerd in palmoliebedrijven die het regenwoud
vernietigen?1
Vraag 2
Wat vindt u ervan dat de drie banken, die hier het predicaat duurzaam
onoprecht gebruiken, al langer slecht scoren op transparantie?2 Wat gaat u
doen om de banken te dwingen opener en eerlijker te zijn tegen de mensen
van wie zij geld beheren?
Vraag 3
Deelt u de mening dat er strengere regels nodig zijn zodat helder is in welke
bedrijven en producten banken beleggen?
Antwoord 1, 2 en 3
Volgens het rapport waar in het artikel aan wordt gerefereerd zouden klanten
die beleggen in beleggingsfondsen die worden aangeboden door drie
Nederlandse banken niet op de hoogte zijn dat via deze fondsen wordt
geïnvesteerd in palmoliebedrijven. In het algemeen verwacht ik van banken
die klanten adviseren over beleggingsfondsen of vermogens van klanten
beheren, dat zij in kaart brengen wat de wensen van de klant zijn ten aanzien
van duurzaamheid. Daarnaast dienen banken transparant en helder richting
hun klanten te communiceren over het investeringsbeleid van de desbetreffende fondsen. Op deze manier kunnen beleggers beoordelen of hun wensen
overeenkomen met het investeringsbeleid van het desbetreffende beleggings-

1

https://milieudefensie.nl/actueel/nederlandse-banken-laten-consumenten-onbewust-beleggenin-foute-palmoliebedrijven
2
https://eerlijkegeldwijzer.nl/bankwijzer/praktijkscores/transparantie/

ah-tk-20182019-940
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

fonds. Het is daarbij aan financiële instellingen zelf om hun investeringsbeleid
vast te stellen, en aan klanten om op basis daarvan keuzes te maken.
Om de informatievoorziening ten aanzien van duurzaamheidsfactoren vanuit
financiële instellingen te verbeteren heeft de Europese Commissie recent een
aantal voorstellen gedaan. Nederland staat positief tegenover de voorstellen
van de Europese Commissie om duurzame financiering te bevorderen. Gelet
op de grensoverschrijdende activiteiten van financiële instellingen is een
gemeenschappelijk beleid van de EU op dat vlak wenselijk. Een van de
voorstellen van de Commissie vereist dat onder meer banken, die hun
klanten adviseren over financiële instrumenten of vermogens beheren, hun
klanten informeren over in hoeverre duurzaamheidsrisico’s worden meegenomen in hun investeringsbeslissingen en het adviesproces. Dit kan de klant
helpen in het nemen van een afgewogen beleggingsbeslissing.3 Gezien het
belang van transparantie bij het versterken van de positie van de klant,
alsmede voor het verder aanpakken van duurzaamheidsrisico’s, heeft
Nederland er bij het Oostenrijks voorzitterschap van de Raad op aangedrongen dat de Raadsbehandeling van dit onderdeel van het actieplan van de
Commissie om duurzame groei te financieren prioriteit krijgt.
Ook nu al ben ik van mening dat financiële instellingen duurzaamheidsaspecten dienen mee te wegen in hun investeringsbeleid. Daarbij vind ik het vooral
van belang dat financiële instellingen de OESO-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen en de UN Guiding Principles on Business and Human Rights
(UNGP’s) naleven. Hierin zijn voor bedrijven en banken afspraken vastgelegd
over due dilligence processen. Zo dienen bedrijven onder andere een
procedure te hebben om daadwerkelijke en mogelijke negatieve gevolgen
voor mens en milieu van hun activiteiten in kaart te brengen, te voorkomen
en te beperken. Ook moeten zij communiceren over de wijze waarop ze
hiermee zijn omgegaan. Conform OESO-richtlijnen en UNGPs behoren
banken hun invloed aan te wenden om bedrijven waarin zij investeren te
bewegen tot aanpakken en voorkomen van negatieve impact, zoals ontbossing. Als een bank geen invloed kan uitoefenen moet de bank overwegen de
financieringsrelatie te beëindigen, dit is echter een laatste middel. Hierbij
moet onderzocht zijn wat de negatieve gevolgen voor mensenrechten of het
milieu van een dergelijke stap zouden kunnen zijn.
Vraag 4
Erkent u dat investeringsfondsen van ING, ABN AMRO en Rabobank, die het
label «duurzaam» gebruiken, maar toch investeren in palmoliebedrijven, de
kap van het regenwoud indirect mogelijk maken?
Antwoord 4
Niet alle palmoliebedrijven dragen per definitie bij aan de kap van het
regenwoud. Ontbossing is een groot probleem en palmolie vormt hierin wel
een relevante factor. Van 1990 tot 2015 verdween 150 miljoen hectare
tropisch bos. In deze periode werd ongeveer 17 miljoen hectare palmolie
geplant, deels ten koste van bos.4 Het kabinet is overtuigd van het belang van
het tegengaan van ontbossing en landroof, zowel voor het beheersbaar
houden van klimaatverandering als voor ecosysteemdiensten voor mens en
natuur. Nederland zet daarom in op verduurzaming van internationale
handelsketens en op het tegengaan van ontbossing vanuit deze handelsketens door samen te werken met het bedrijfsleven, producenten(landen),
andere overheden en maatschappelijke organisaties en kennisinstituties. Ik
deel de mening dat ook banken ontbossing waar mogelijk dienen tegen te
gaan. Ook in het – in december 2016 afgesloten – Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO) convenant voor de bancaire sector in
Nederland is er daarom aandacht voor palmolie. ABN AMRO, ING en
Rabobank hebben destijds het convenant ondertekend. De aangesloten
banken en convenantpartijen werken aan een analyse van de palmoliewaardeketen, hierbij wordt in kaart gebracht hoe de waardeketen in elkaar zit, of
3
4

Kamerstuk 22 112, nr. 2655.
Onderzoek van het Koninklijk Tropenbos Instituut toont aan dat tussen 1990 en 2010 het
palmolieareaal in Indonesië, Maleisië en Papoea Nieuw Guinea toenam met 9,6 miljoen
hectare, waarvan 3,5 miljoen hectare (36%) ten koste van bos; 397.000 hectare hiervan betrof
«onaangetast bos». Zie ook: Gunarso, P, et al (2013) Oil palm and land use change in Indonesia,
Malaysia and Papua New Guinea.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

er sprake is van ernstige mensenrechtenschendingen (onder andere
gerelateerd aan landrechten), en welke rol banken en de convenantpartijen
kunnen spelen om deze misstanden aan te pakken en te voorkomen. In het
IMVO-convenant zijn daarnaast afspraken gemaakt over transparantie en
rapportage. De banken zullen onder andere gaan rapporteren in lijn met het
UNGP Reporting Framework, meer informatie publiceren over de economische sectoren waarin geïnvesteerd wordt en transparant zijn over de gepaste
zorgvuldigheid conform OESO-richtlijnen en UNGPs. Tevens zegde de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in het
algemeen overleg IMVO van 14 november de Tweede Kamer toe in het kader
van het IMVO-convenant te zullen uitdragen dat de bancaire sector een
belangrijke rol kan spelen in de verduurzaming van palmolie.5
Vraag 5
Erkent u dat, wanneer deze banken geen leningen geven aan de palmoliebedrijven omwille van duurzaamheid, maar wel het geld van hun cliënten hier
investeren, er wordt gespeeld met definities en er een inconsistente
toepassing is van duurzaamheidscriteria?6 Wat gaat u eraan doen om dit
recht te trekken?
Antwoord 5
Ik ben van mening dat meer eenduidigheid noodzakelijk is bij de toepassing
van het begrip duurzaamheid. Het is van belang dat consumenten en
investeerders allebei hetzelfde verstaan onder een duurzame investering.
Momenteel bestaat onduidelijkheid over de mate waarin financiële producten
die als duurzaam worden aangeboden daadwerkelijk duurzaam zijn op basis
van de economische activiteiten die ze financieren. Onduidelijkheid kan
duurzame investeringen remmen. Op dit moment wordt in de Raad onderhandeld over een voorstel van de Commissie om een raamwerk op te zetten
waarmee bepaald kan worden wat beschouwd kan worden als een duurzame
economische activiteit. Conform het voorstel van de Commissie zullen
financiële instellingen die bijvoorbeeld fondsen als duurzaam uitgeven
moeten uitleggen hoe hun investeringsbeleid zich verhoudt tot het raamwerk.
Ik ben van mening dat dit voorstel kan bijdragen aan het beter inzichtelijk
maken van de mate waarin investeringen daadwerkelijk duurzaam zijn.
Nederland is van mening dat dit raamwerk zorgvuldig dient te worden
opgezet. Tijdens de behandeling van dit voorstel in de Raad zet Nederland
zich in om een breed duurzaamheidsbegrip goed te bewaken, zodat naast de
klimaatimpact, ook onder meer natuur, biodiversiteit en ecosysteemdiensten
worden meegenomen. Een duurzame investering in palmolie zou zodoende
beoordeeld moeten worden op meerdere aspecten. Daarnaast spant
Nederland zich in voor opname van de OESO-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen en de UNGP’s als minimale standaarden in het voorstel van
de Commissie.
Vraag 6
Erkent u, na het zoveelste schandaal in de financiële sector, dat binnen het
huidige economische systeem de winst altijd centraal zal staan en de banken
geen wet of morele grens schuwen om die winst te maximaliseren? Kunt u
uw antwoord toelichten?
Vraag 7
Acht u het, na de vele fouten en misstanden, niet hoog tijd voor een visie op
de banken?7 8
Antwoord 6 en 7
Zoals ook in de Miljoennota aangekondigd, kom ik op korte termijn met een
agenda voor de financiële sector met verdere maatregelen ten behoeve van
een stabiele, integere en innovatieve sector.

5

Kamerstuk 26 485, nr.300
https://milieudefensie.nl/actueel/palmolie-in-beleggingsfondsen-nederlandse-banken.pdf
7
Kamerstuk, 32 013, nr. 163
8
Kamerstuk, 32 013, nr. 167
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3