Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

742
Vragen van het lid Dibi (GroenLinks) aan de minister voor Jeugd en Gezin
over medicatie voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD)
(ingezonden 7 oktober 2010).
Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede namens de ministers van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(ontvangen 9 december 2010).
Vraag 1
Bent u bekend met de TV-uitzending waaruit blijkt dat niet alleen jongens,
maar ook steeds meer meisjes en volwassenen te horen krijgen dat ze ADHD
hebben en dat het gebruik van medicatie in vijf jaar tijd is verdubbeld?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het merkwaardig is dat steeds meer jeugdigen
aangewezen zijn op professionele jeugdhulpverlening en medicijnen, terwijl
epidemiologische gegevens laten zien dat het aantal kinderen met ernstige
gedrags- en emotionele problemen niet toeneemt – zoals reeds ook is
onderschreven in de toekomstverkenning Jeugdzorg Dichterbij van de
parlementaire werkgroep? Zo ja, bent u bereid onderzoek te doen naar het
hoe, wat en waarom van deze tegenstrijdige ontwikkelingen? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 2
De kennis over ADHD is de laatste jaren toegenomen. Er is een multidisciplinaire richtlijn en een basisprogramma ontwikkeld en er zijn signalering en
behandelprotocollen beschikbaar gekomen. Het wordt steeds beter en eerder
herkend, waardoor kinderen sneller in zorg komen.
Tevens spelen ontwikkelingen als het verminderen van het taboe op
psychiatrische stoornissen en het steeds ingewikkelder worden van de
maatschappij waardoor kinderen eerder tegen problemen aanlopen een rol
bij het toegenomen aantal jeugdigen dat in behandeling komt bij de
jeugd-ggz.
1

ah-tk-20102011-742
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

Zembla, «de ADHD-hype», 18 september 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Dit speelt breder in de jeugdsector. Onderzoek door TNO2 wijst op belangrijke
maatschappelijke ontwikkelingen die het groeiend beroep op specialistische
hulp verklaren. Zo worden kinderen en jongeren tegenwoordig blootgesteld
aan een grote hoeveelheid prikkels. Jeugdigen met milde problemen die
vroeger nog konden meekomen, vallen nu vaker buiten de boot. Hoge
verwachtingen van opvoeders kunnen druk leggen op kinderen en leiden tot
hogere zorgvraag. De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling en de Raad
voor de Volksgezondheid & Zorg wijzen er op dat ouders minder vaak een
beroep doen op sociale netwerken en eerder op professionals als ze zich
zorgen maken over de opvoeding.3 De betrokkenheid van de naaste
omgeving bij de opvoeding van kinderen is minder vanzelfsprekend
geworden. Het aanbod van vroeghulp of lichte vormen van opvoed- en
gezinsondersteuning is volop in ontwikkeling, maar nog niet toereikend.
Voorstellen om deze ontwikkelingen te keren zijn gedaan in «Perspectief voor
Jeugd en Gezin, Kabinetsvisie op toekomst van zorg en ondersteuning voor
jeugdigen en gezinnen», wat op dit moment nog ter besluitvorming in de
Tweede Kamer ligt.
Ik zie op dit moment dan ook geen reden om nader onderzoek te doen naar
de toegenomen vraag naar professionele hulpverlening.
Vraag 3
Komt het vaker voor dat ouders het idee hebben door school onder druk te
worden gezet opdat hun kind(eren) onterecht «een diagnose aangepraat
krijgen» of dat hun kind(eren) medicijnen moeten slikken, en bij weigering
gedreigd wordt met het speciaal onderwijs? Zo ja, hoe vaak gebeurt dat? Zo
nee, bent u bereid dit te onderzoeken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Over de vraag of ouders het idee hebben onder druk te worden gezet, zijn
landelijk geen gegevens beschikbaar. Het beeld is wel dat de huidige
systematiek om in aanmerking te komen voor een indicatie voor (voortgezet)
speciaal onderwijs / leerlinggebondenfinanciering, het stellen van diagnoses
en het etiketteren van kinderen stimuleert. Het hebben van een diagnose is
immers één van de onderdelen van de indicatiestelling. Voorts is het zo dat in
het huidige systeem zowel scholen als ouders en leerlingen belang hebben
bij het aanvragen van een indicatie. Op basis daarvan worden immers extra
middelen toegewezen. Al met al heeft dit in de afgelopen jaren geleid tot een
sterke groei van het aantal indicaties. Dat is een onwenselijke situatie en een
belangrijke reden om door te gaan met passend onderwijs. De bedoeling is
om in dat kader de huidige wijze van indicatiestelling af te schaffen. In plaats
daarvan wordt het uitgangspunt wat leerlingen wel kunnen in plaats van wat
zij niet kunnen en welke extra ondersteuning nodig is om de leerling een
passend onderwijsaanbod te bieden.
Vraag 4
Kunt u uiteenzetten wat uw oordeel is over de stelling wat betreft de
krachtige lobby van de farmaceutische industrie, waarvan gezegd wordt dat
nieuwe, duurdere merkgeneesmiddelen aan terrein hebben gewonnen? Bent
u voorts bereid te onderzoeken in hoeverre deze stelling gegrond is?
Antwoord 4
De farmaceutische industrie ontwikkelt geneesmiddelen en brengt deze naar
de markt. De registratie autoriteiten (European Medicines Agency / College ter
Beoordeling van Geneesmiddelen) wegen de werkzaamheid en veiligheid af
en laten het middel al dan niet toe op de markt.
Het is aan de professional om af te wegen of hij dit middel voorschrijft aan
een patiënt, rekening houdend met professionele richtlijnen hieromtrent.
Het staat alle partijen vrij een klacht in te dienen bij de stichting Code
Geneesmiddelen Reclame over ongeoorloofde (publicitaire) druk van de
farmaceutische industrie. De Inspectie voor de Gezondheidszorg houdt
toezicht.
Er bereiken mij geen signalen dat dit stelsel van checks and balances
onvoldoende zou functioneren ten aanzien van het ADHD medicatiegebruik.
2
3

TNO (2007), Toename gebruik ondersteuning jongeren met een gezondheidsbeperking.
RMO / RVZ (2009), Investeren rondom kinderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

Gezien bovenstaande en ook gezien de eerder genoemde oorzaken voor de
stijging van het aantal diagnosen en behandeling voor ADHD zie ik geen
noodzaak om de rol van de farmaceutische industrie in de toename van het
medicatiegebruik voor ADHD te onderzoeken.
Vraag 5
Bent u net als de Amerikaanse psychiater Frances van mening dat diagnosecriteria voor ADHD te ruim zijn gesteld? Zo ja, waarom? Ziet u voor uzelf een
taak weggelegd hier iets aan te doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Voor het stellen van een diagnose wordt in de GGZ in Nederland gewerkt met
DSM-classificaties4. De DSM is een internationaal classificatiesysteem voor
psychiatrische aandoeningen, uitgegeven en opgesteld door de American
Psychiatric Association. De werkgroep die zich hier mee bezig houdt bestaat
uit internationaal vooraanstaande psychiaters.
Dit classificatiesysteem is onderhavig aan een onderhoudscyclus en wordt
daardoor steeds aangepast aan de laatste wetenschappelijke inzichten. Op dit
moment wordt gewerkt aan de DSM-V, waarin gekeken wordt of naast de
diagnose ook de ernst van de problematiek meegenomen kan worden.
Ik ga er van uit dat de criteria voor de diagnose ADHD zorgvuldig zijn
opgesteld. Daarbij is het aan de beroepsgroep om te bepalen met welke
criteria en instrumentarium zij werken voor het stellen van de diagnose
ADHD. De afgelopen jaren zijn in Nederland protocollen en richtlijnen
opgesteld voor het stellen van de diagnose ADHD. Ik zie dan ook geen
aanleiding om mij hier in te mengen.
Vraag 6
Bent u bereid in gesprek te gaan met betrokken actoren uit het onderwijs, het
speciaal onderwijs, de jeugd-GGZ, met kinderartsen, wetenschappers, ouders
en jeugdigen over noodzaak en wenselijkheid van toenemend medicijngebruik bij jeugdigen met opvoed- en opgroeiproblemen? Zo ja, kunt u de
Kamer hierover voor de begrotingsbehandeling Jeugd en Gezin informeren?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
In het antwoord op vraag twee heb ik aangegeven dat het toenemend beroep
op de jeugdzorg, en daarmee de stijging in medicijngebruik, in diverse
onderzoeken aan de orde is gekomen. In «Perspectief voor Jeugd en Gezin,
Kabinetsvisie op toekomst van zorg en ondersteuning voor jeugdigen en
gezinnen», wat op dit moment nog ter besluitvorming in de Tweede Kamer
ligt, worden voorstellen gedaan over hoe hier mee om te gaan.
Ik vind het wel van belang om ook over het toenemend medicijngebruik bij
jeugdigen met opvoed- en opgroeiproblemen in gesprek te blijven met de
verschillende actoren. Het lijkt mij goed om dit ook in de context van een
groeiend beroep op professionele hulpverlening te doen. Hier gaan de
genoemde voorstellen op in. Ik zal daarom zorgen dat in de gesprekken die in
het kader daarvan gevoerd gaan worden met het veld, ook het punt van het
toenemend medicijngebruik op de agenda blijft staan.

4

Diagnostic and Statistic Manual of Mental Disorders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3