Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

Nr. 491

BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN
SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juli 2019
Het Sociaal en Cultureel Planbureau publiceerde op 3 oktober het rapport
«Als werk weinig opbrengt» over armoede onder werkenden. Op
8 november 2018 ontving uw Kamer, als tegemoetkoming op het verzoek
van het lid Smeulders van 3 oktober jl.1, de kabinetsreactie op het
rapport».2 In deze kabinetsreactie is onder andere toegezegd dat het
kabinet met de VNG en gemeenten over het rapport in gesprek gaat om te
bezien hoe gemeenten werkenden met een laag inkomen beter kunnen
bereiken en ondersteunen. In het debat van woensdag 23 januari 2019
over het rapport van het SCP «De sociale staat van Nederland 2017»
(Handelingen II 2018/19, nr. 44, item 3) heeft de Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid toegezegd uw Kamer voor het zomerreces te
informeren over de resultaten van dit gesprek. Door middel van deze brief
informeren de Staatssecretaris en Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid u graag over de uitkomsten van het contact met de VNG
en Divosa over het beter bereiken en ondersteunen van de doelgroep.
Werkende armen
Het SCP rapporteert dat 4,6 procent van de werkenden (320.000) in
2014 in Nederland arm was. Hiervan had 55 procent een baan in
loondienst en de overige 45 procent was werkzaam als zelfstandige.
Het SCP ziet een persoon als werkende arme wanneer iemand actief
is als werknemer of zelfstandige en een huishoudinkomen heeft
onder de armoedegrens. Armoede is hierbij afgemeten aan het

1
2

kst-24515-491
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Handelingen II 2018/19, nr. 8, item 5.
Kamerstuk 24 515, nr. 452.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 515, nr. 491

1

besteedbaar jaarinkomen van het huishouden dat wordt afgezet
tegen een uitgavenlijst die het SCP als essentieel ziet.3
De voornaamste reden van onvoldoende inkomen onder
werknemers is dat er te weinig uren per week gewerkt wordt om
boven de armoedegrens uit te komen. Bij ZZP’ers wordt er door lage
uurtarieven te weinig winst gemaakt. De voornaamste risicogroepen
zijn zelfstandigen, oproepkrachten en werknemers met een kleine
deeltijdbaan.
Gezamenlijke verantwoordelijkheid
Dit kabinet vindt armoede schrijnend. Werk is in principe de beste weg uit
armoede, zo laat ook het SCP rapport zien. Het is om die reden erg
belangrijk dat werk voldoende perspectief kan bieden. Armoede en meer
specifiek armoede onder werkenden is een complex probleem. Rijk,
gemeenten, werkgevers en werknemers hebben allen een rol in het
tegengaan van armoede onder werkenden. In de kabinetsreactie op het
rapport «Als werk weinig opbrengt», de brief ambities kinderarmoede en
de reactie op de Kamervragen van het lid Jasper van Dijk over de
toereikendheid van het minimumloon wordt ingegaan op de maatregelen
die er vanuit het rijk worden genomen.4
De verantwoordelijkheid voor het bieden van bestaanszekerheid ligt bij
het Rijk, gemeenten, werkgevers en samenleving. Het Rijk is primair
verantwoordelijk voor het bieden van bestaanszekerheid. Gemeenten
bieden op lokaal niveau aanvullende inkomensondersteuning gericht op
sociale participatie, hulp bij schulden, re-integratie van bijstand naar werk
en ondersteuning aan kwetsbare inwoners. In bijna alle gemeenten
hebben ook werkende armen toegang tot lokale inkomensondersteuning.
In de praktijk zien we dat werkende armen echter nauwelijks naar
gemeenten gaan voor deze hulp en dat gemeenten deze mensen weinig in
beeld hebben. Net als bij schulden lijkt ook hier sprake van een taboe.
Acties om het gemeentelijke beleid gericht op werkende armen te
versterken
De 20 gemeenten die het SCP voor zijn onderzoek gesproken heeft, geven
aan dat zij generiek beleid hebben en een inkomensnorm boven de
bijstand als toegang hanteren. Ongeacht of dit inkomen uit werk is of niet.
De worsteling van gemeenten wordt door hen als volgt omschreven: wij
kennen werkende armen niet en zij kennen onze regelingen niet.
De Staatssecretaris heeft met de VNG en Divosa gesproken over bovenstaande constatering van het SCP. Gezamenlijk is er tot meerdere
actielijnen gekomen om de groep werkende armen beter in beeld te
krijgen en te bereiken en om het taboe te doorbreken. Hieronder worden
deze acties toegelicht.
Ambities kinderarmoede
Met de gezamenlijke ambities kinderarmoede zetten Rijk en gemeenten
zich in om te bereiken dat binnen enkele jaren ieder kind dat in armoede
opgroeit mee kan doen.5 Er wordt ingezet op kinderen met ouders in de
3

Bij het bepalen of een huishouden arm is wordt geen rekening gehouden met vermogen of
inkomsten uit zwart werk. Tevens worden scholieren en studenten buiten beschouwing gelaten.
Kamerstuk 24 515, nr. 452; Kamerstuk 24 515, nr. 484; Aanhangsel van de Handelingen II,
2018/19, nr. 575.
5
Kamerstuk 24 515, nr. 484.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 515, nr. 491

2

bijstand, maar ook kinderen van werkenden met een laag inkomen. De
inzet is dat in 2021 70 procent van alle kinderen van werkenden met een
laag inkomen moet worden bereikt en 100 procent van de kinderen van
ouders in de bijstand.
De Staatssecretaris is in gesprek met de VNG en Divosa over de invulling
van een landelijk ondersteuningsproject voor gemeenten en over de vraag
of het ontsluiten van gegevens – en zo ja welke gegevens – van het CBS
en/of andere partijen zoals het SCP, CPB en de Belastingdienst voor
gemeenten behulpzaam kan zijn om beter zicht te krijgen op hun
potentiële doelgroep. De ambitie is gemeenten periodiek te voeden met
kwantitatieve en kwalitatieve informatie over de doelgroep, zodat zij
weten hoe groot de potentiële doelgroep in de gemeente is, welke
kenmerken deze mensen hebben en waar ze wonen. Deze informatie zal
gemeenten kunnen ondersteunen bij het vinden, bereiken en effectief
ondersteunen van de doelgroep. In september wordt u geïnformeerd over
de stand van zaken uitwerking ambities kinderarmoede.
Zo’n 55 procent van de werkende armen heeft kinderen. Dat betekent dat
met bovenstaande inzet gemeenten ondersteund worden in het bereiken
van een groot deel van de werkende armen. VNG en Divosa zullen
daarnaast binnen dit ondersteuningsproject ook aandacht genereren voor
de bredere groep werkende armen. Mochten hier knelpunten en
dilemma’s in de praktijk uit voortkomen, dan gaat de Staatssecretaris
hierover met de VNG en Divosa in gesprek.
Vakkundig aan het werk
Het kennisprogramma Vakkundig aan het werk stimuleert onderzoek en
samenwerking tussen kennisinstellingen, gemeenten en andere partners.
Een van de thema’s dit jaar is verborgen armoede. In deze lijn wordt een
consortium gevormd rondom het signaleren en benaderen van
doelgroepen die leven in armoede met passende dienstverlening ter
verlichting van de problematiek. In dit consortium zal ook expliciete
aandacht zijn voor werkende armen. In februari 2020 zal er duidelijkheid
zijn welk consortium aan de slag gaat vanaf maart 2020.
Motie van het lid Segers c.s.
Met de motie van het lid Segers c.s. zijn er eenmalig extra middelen
beschikbaar gesteld voor de ondersteuning van kwetsbare mensen,
waarvan € 4 miljoen voor bestrijding van armoede onder kinderen.6 Er is
aan de 4 landelijke armoedepartijen (Stichting Leergeld, Jeugdfonds Sport
& Cultuur, Nationaal Fonds Kinderhulp en Stichting Jarige Job), die zich
onder de naam SAM& gezamenlijk inspannen om kinderarmoede aan te
pakken, gevraagd of zij vanuit hun praktijkervaringen een voorstel kunnen
schrijven hoe zij de bestrijding van armoede onder kinderen een impuls
kunnen geven met deze middelen. Binnen de projectvoorstellen zal er
aandacht zijn voor werkende armen. Het projectvoorstel werkende armen
is erop gericht om het bestaande ondersteuningsaanbod (onder andere
vanuit gemeentelijke voorzieningen en vanuit de bij SAM& aangesloten
partners) beter toegankelijk te maken voor kinderen en jongeren die
opgroeien in een huishouden met werkende ouders(s)/ verzorger(s) en
onder de armoedegrens leven. De Staatssecretaris is met Leergeld in
gesprek over de uitwerking van dit plan. De verwachting is dat de plannen
deze zomer gereed zullen zijn en dat dan kan worden gestart met de
uitvoering.

6

Kamerstuk 35 000, nr. 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 515, nr. 491

3

Onderzoeksvraag SER
De Minister heeft de Sociaal-Economische Raad gevraagd om een
verkenning naar werkende armen.7Daarbij wordt specifiek gevraagd naar
de achterliggende (institutionele) redenen van het in deeltijd werken van
werknemers in armoede en het lage tarief van zelfstandigen in armoede.
Aan de sociale partners wordt gevraagd naar oplossingen en hun visie op
de verantwoordelijkheidsverdeling op dit terrein. Omdat het onderwerp
vele betrokkenen kent met verschillende verantwoordelijkheden heeft de
Minister verzocht om ook VNG en gemeenten bij de verkenning te
betrekken. In december 2019 worden de uitkomsten van deze verkenning
verwacht.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

7

Kamerstuk 24 515, nr. 485.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 515, nr. 491

4