Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 625

Waterbeleid

Nr. 630

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 mei 2023
Met deze brief wordt de Tweede Kamer voor het Commissiedebat Water
van 7 juni 2023 geïnformeerd over de stand van zaken en ontwikkelingen
die betrekking hebben op het waterdomein. Daarnaast wordt met deze
brief invulling gegeven aan een aantal moties en toezeggingen. In de brief
komen de volgende onderwerpen aan bod:
1. Water en Bodem Sturend
2. Droogte en Zoetwater
3. Waterveiligheid
4. Waterkwaliteit
5. Grondwater
6. Drinkwater
7. Ruimtelijke Adaptatie
8. Noordzee en Grote Wateren
9. Caribische delen van het Koninkrijk en Internationaal
Het veranderende klimaat heeft grote impact op ons water, en daarmee op
Nederland als geheel. De afgelopen jaren werden gekenmerkt door zowel
wateroverlast als droogte. Dit zal ook in de toekomst van invloed zijn op
veel aspecten van het dagelijks leven in ons land. In deze brief wordt een
overzicht gegeven van actuele thema’s waaraan wordt gewerkt om goed
met deze uitdagingen te kunnen blijven omgaan. Hierin ligt niet alleen een
opgave voor de overheid maar ook voor burgers en bedrijven, kortom een
opgave voor heel Nederland.
1. Water en Bodem Sturend
Stand van zaken
De Kamerbrief Water en Bodem Sturend van 25 november 2022 (Kamerstukken 27 625 en 30 015, nr. 592) is een startpunt voor de fundamentele
transitie van de ruimtelijke inrichting van ons land. Samen met decentrale
overheden worden deze maanden vervolgstappen gezet om de ambitie

kst-27625-630
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

1

van «Water en Bodem Sturend» in de praktijk te brengen. Deze uitwerking
krijgt onder meer vorm met een gezamenlijke uitvoeringsstrategie met
provincies, gemeenten en waterschappen die later dit jaar aan de Kamer
wordt gestuurd.
Op weg daar naartoe worden al de nodige stappen gezet. Zo zijn op
19 april 2023 bestuurlijke afspraken gemaakt met de VNG, het IPO en de
UvW om de opgestelde maatlat voor een groene klimaatadaptieve
gebouwde omgeving vanaf heden zoveel mogelijk toe te passen.
Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een ruimtelijk afwegingskader voor
nieuwbouwlocaties. Bij het onderwerp Ruimtelijke Adaptatie wordt hier
nader op ingegaan.
Water en bodem zijn ook sturend in de kennisontwikkeling en
-verspreiding. Het nieuwe beleid wordt actief ondersteund en versterkt
met onder andere webinars en kennisconferenties. Daarbij is er expliciet
aandacht voor de vitaliteit van de bodem en ondergrond in samenhang
met het watersysteem. Samenwerking met de Jonge Klimaatbeweging en
met jongeren in het algemeen is van belang omdat de Water en Bodem
Sturend ambities wezenlijk gericht zijn op de toekomst van ons land. In
april en mei hebben twee overleggen plaats gevonden met de Jonge
Klimaatbeweging en is contact gelegd met het team bij het Ministerie van
BZK dat de Nota Ruimte voorbereidt. Workshops met teamleden van de
Jonge Klimaatbeweging en met JongRES worden gepland om kennisoverdracht te realiseren. Ook zal de Jonge Klimaatbeweging een
kennisdag van experts op het Ministerie van IenW bijwonen.1
Naar verwachting worden er deze zomer afspraken gemaakt met de
decentrale overheden over de uitvoeringsstrategie. De Kamer wordt
daarover geïnformeerd, dit najaar volgt een overzicht met de voortgang
van de 33 structurerende keuzes met mijlpalen, evenals de aanpak van de
borging van de resultaten. Ook krijgt de Kamer een overzicht van lopende
projecten bij de provincies, gemeenten, waterschappen en het Rijk, die
bijdragen aan de doelstellingen van Water en Bodem Sturend. Daarmee
wordt de basis gelegd voor meerjarige monitoring en evaluatie en wordt
invulling gegeven aan de motie van het lid van Esch.2
2. Droogte en Zoetwater
Uitgangssituatie droogteseizoen 2023
De uitgangspositie aan de start van het droogteseizoen vanaf 1 april was
goed. Deze gunstige situatie is behouden door de relatief natte maand
april. Eind mei ligt het landelijk gemiddelde neerslagtekort lager dan
normaal voor deze tijd van het jaar. Dit is gunstig voor scheepvaart,
landbouw, natuur en de drinkwatersector. De grondwaterstanden zijn
grotendeels hersteld na de zomer van 2022 en de peilen zijn op de meeste
plekken rond of boven gemiddeld. In de afgelopen winter hebben
waterbeheerders de waterpeilen op veel plekken hoog gehouden om
zoveel mogelijk water vast te houden. De waterstanden in kanalen, sloten
en meren zijn op peil. Vanaf half april 2023 is het peil van het IJsselmeer
uit voorzorg vastgehouden op NAP -15 cm, in plaats van NAP -20 cm.
De huidige zoutconcentraties vallen binnen de afgesproken marges en er
is voldoende water beschikbaar om zoutindringing tegen te gaan. Ook in
de stroomgebieden van de rivieren heeft de aanhoudende neerslag
positief bijgedragen aan de watervoorraad. De aanvoer van de Rijn en de
1
2

Kamerstukken 27 625 en 30 015, nr. 623.
Kamerstuk 36 200 XII, nr. 73.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

2

Maas waren vanaf 1 april tot nu rond of boven de mediaanwaarde.
Daarmee is de uitgangssituatie voor de zomer goed, echter bij een
eventuele langdurige droogte kunnen de waterstanden in de rivieren
alsnog laag worden en kunnen ook de grondwaterstanden flink dalen.
Concrete aanpak verzilting
In het Notaoverleg over Water en Bodem Sturend op 27 maart 2023
(Kamerstukken 27 625 en 30 015, nr. 623) is door de leden Krul, Grinwis en
Minhas een motie ingediend waarin wordt verzocht om in overleg met de
agrarische sector een concrete aanpak uit te werken hoe meer kan worden
ingezet op het aanpakken van verzilting of de ontwikkeling van zilte teelt.3
Maatregelen om de effecten van verzilting zijn nu al onderdeel van
verschillende uitvoeringsprogramma’s, zoals het Actieprogramma
Klimaatadaptatie Landbouw, het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW)
en de Deltaprogramma’s Zoetwater en Ruimtelijke Adaptatie. Concrete
projecten van deze uitvoeringsprogramma’s zijn bijvoorbeeld de Saltfarm
in Texel, kartering van zoetwaterlenzen langs de Nederlandse kust,
vergroten reserves in «zoetwaterhouderijen» in Zeeland en COASTAR in
het westen van Nederland waar nieuwe zoete grondwaterreserves worden
gecreëerd.
Om te komen tot een krachtenbundeling op dit thema is dit voorjaar op
initiatief van de provincie Friesland het Kenniscluster voor Verziltingsvraagstukken in Delta’s opgericht. Kennisinstituten (WUR, Deltares en het
Delta Climate Center), hogescholen en de agrarische sector bundelen
hierin hun krachten om ons landbouwsysteem verziltingsbestendig te
maken. Provincies en waterschappen langs de kust, de Ministeries van
LNV en IenW, landbouworganisaties en diverse andere partijen zijn
partner in dit cluster. Het initiatief is door de combinatie van toegepaste
water-, bodem- en gewaskennis uniek in Nederland en ook internationaal
relevant. Dit kenniscluster wordt de komende jaren verder uitgebouwd en
de agrarische sector wordt hierbij nadrukkelijk betrokken.
Ook op internationaal niveau wordt er met projecten zoals SalFar (Interreg
project), Impact Cluster DE-SALT, het Saline Water and Food Systems
Partnership, het International Network of Salt-Affected Soils (INSAG) en
het Global Framework on Water Scarcity in Agriculture (WASAG), gewerkt
aan de aanpassing aan verziltende omstandigheden. Met de bovengenoemde uitvoerings- en kennisprogramma’s wordt invulling gegeven aan
de motie van het lid Krul c.s.
Onderzoek waterbeschikbaarheid
Ook is in het Notaoverleg over Water en Bodem Sturend door de leden
Minhas, Krul en Grinwis een motie ingediend waarin wordt verzocht om
samen met waterschappen, medeoverheden en bedrijven onderzoek te
doen naar experimenten die leiden tot een betere waterbeschikbaarheid in
tijden van extreme droogte.4
In fase 2 (2021–2027) van het Deltaprogramma Zoetwater worden door de
zoetwaterregio’s, waarin overheden en maatschappelijke partijen
samenwerken, veel experimenten en pilots uitgevoerd om de waterbeschikbaarheid tijdens droogte te verbeteren. Deze maatregelen worden via
de Tijdelijke regeling stimuleren maatregelen tweede fase Deltaprogramma Zoetwater gefinancierd vanuit het Deltafonds en met de
regionale bijdragen. Voorbeelden van deze experimenten zijn:
3
4

Kamerstuk 27 625, nr. 612.
Kamerstuk 27 625, nr. 604.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

3

•

•
•

•
•
•

Diverse pilots voor hergebruik effluent voor gietwater en beregening
(Harnaschpolder in Zuid-Holland, meerdere proeven in Zeeland en
Brabant) en realisatie hergebruik effluent t.b.v. de industrie in
Groningen (Garmerwolde)
Proeftuin landbouwprojecten in de Zuidwestelijke Delta, zoete
toekomst Texel, zoet op zout Lauwersmeer
COASTAR pilots in de kustduinen, Rotterdam, Westland en in polders.
Deze pilots zijn gericht op grootschalige zoetwatervoorziening door
zoetwater ondergronds te bergen en brakwater te gebruiken voor
industrie, landbouw en drinkwater
Onderzoek naar ondergrondse wateropslag in Wolphaartsdijk, Zeeland,
een gebied met grond die moeilijk water doorlaat
Pilot en uitvoering ondergrondse drinkwateropslag met PWN
Pilot temmen brakke kwel (het oppompen van brak grondwater
voordat het aan de oppervlakte komt)

Ook in het maatregelenpakket voor fase 3 van het Deltaprogramma
Zoetwater (de periode 2028–2033) zullen experimenten en pilots worden
opgenomen. Daarvoor vormen de nieuwe Klimaat- en Deltascenario’s de
basis en worden de nieuwe inzichten vanuit de Kennisprogramma’s
Zoetwater en Zeespiegelstijging meegenomen. Het volledige maatregelenpakket van Rijk en regio wordt in september 2027 aan de Kamer
voorgelegd in het kader van het Deltaprogramma 2028. Over de
voortgang van de pilots en experimenten van het lopende Deltaprogramma wordt de Kamer geïnformeerd via de jaarlijkse Voortgangsrapportage Zoetwater. Hiermee wordt invulling gegeven aan de motie van
het lid Minhas c.s.
Crisisevaluatie droogte 2022
In de brief van 21 september 2022 is de Kamer geïnformeerd over de
droogtecrisis.5 Daarbij is aangegeven dat deze crisis met betrokken
partners zou worden geëvalueerd. Het doel hiervan was om te leren van
de crisisbeheersing. De evaluatie is daarmee gericht op het proces en niet
beleidsinhoudelijk. Hierbij ontvangt de Kamer het evaluatierapport. De
evaluatie gaat over de periode van de opschaling naar niveau 1 (dreigend
watertekort) op 13 juli 2022 tot en met de overgang van niveau 2 (feitelijk
watertekort) naar niveau 1 op 21 september 2022. In de evaluatie ligt de
focus op de vraag of de genomen maatregelen tijdig en effectief waren en
in hoeverre de lessen uit de crisisevaluatie van de droogteperiode van
2018 voldoende in praktijk zijn gebracht.
Op basis van de evaluatie kan in algemene zin worden geconcludeerd dat
de crisisstructuur als «een geoliede machine» heeft gedraaid. Alle
betrokken partijen hebben eendrachtig en effectief met elkaar samengewerkt. Daarnaast is vastgesteld dat de uitvoering van de maatregelen in
het kader van het Deltaprogramma Zoetwater en de Beleidstafel Droogte
hebben bijgedragen aan het handelingsperspectief in de droogteperiode
van 2022. Hierdoor is het onder andere mogelijk gebleken om het
beschikbare zoetwater beter te verdelen en vast te houden waardoor er
minder maatregelen in het kader van de verdringingsreeks hoefden te
worden genomen. Ook de inzet van het Managementteam Watertekorten
(MTW) en de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) is
nuttig gebleken. De conclusies en aanbevelingen van de crisisevaluatie
worden waar nodig verwerkt in de betreffende handboeken.

5

Kamerstuk 27 625, nr. 587.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

4

3. Waterveiligheid
Uitvoering aanbevelingen Beleidstafel wateroverlast en hoogwater
Het eindadvies van de Beleidstafel wateroverlast en hoogwater,
«Voorkomen kan niet, voorbereiden wel», is eind vorig jaar vastgesteld en
naar de Kamer verzonden.6 De essentie van het advies is dat extreme
neerslag door klimaatverandering vaker zal optreden en dat schade en
overlast niet altijd kunnen worden voorkomen. Wel kan Nederland zich
beter voorbereiden; met het treffen van maatregelen door overheden en
het vergroten van het waterbewustzijn en het handelingsperspectief voor
burgers en bedrijven.
De verantwoordelijke partijen zijn begonnen met het uitvoeren van de
aanbevelingen uit het eindadvies. De voortgang van de uitvoering wordt
gemonitord in het Bestuurlijk Overleg (BO) Water en wordt tweemaal per
jaar met de Kamer gedeeld. Een eerste voortgangsrapportage wordt
voorafgaand aan het Wetgevingsoverleg (WGO) Water in november aan
de Kamer aangeboden. Zoals toegezegd in het Schriftelijk Overleg op
16 maart 2023, wordt hieronder een eerste beeld op de voortgang van de
uitvoering van de aanbevelingen weergegeven.7 Daartoe wordt een aantal
aanbevelingen specifiek uitgelicht.
Allereerst heeft het Ministerie van IenW een quick scan laten doen naar
ervaringen met bestaande bovenregionale stresstesten. Na de wateroverlast in Limburg is in enkele gebieden in het land doorgerekend wat
een bui in de categorie zoals die in juli 2021 in Limburg is gevallen, in
andere gebieden zou betekenen. Zo heeft de provincie Zuid-Holland in
januari 2023 een bovenregionale stresstest opgeleverd.8 Dit zijn goede en
nuttige initiatieven. De quick scan bundelt de ervaringen en doet
aanbevelingen voor de handreiking voor toekomstige bovenregionale
stresstesten. Deze handreiking wordt in afstemming met IPO, VNG, Unie
van Waterschappen en de Deltacommissaris, door het Ministerie van
IenW ontwikkeld. De handreiking heeft als doel om te komen tot uniforme
uitgangspunten voor deze bovenregionale stresstesten zodat enerzijds
een landelijk beeld van kwetsbaarheden voor wateroverlast kan worden
gemaakt en anderzijds in betreffende gebieden de dialoog over klimaatbestendigheid kan worden ondersteund.
Daarnaast is de toolbox voor gemeenten en waterschappen gereed om te
gebruiken om het waterbewustzijn te vergroten. Deze toolbox wordt door
gemeenten ondertussen ook gebruikt om inwoners te informeren over
wateroverlast en ook over de andere thema’s van klimaatadaptatie.
Zoals in de beantwoording van de vragen uit het Schriftelijk Overleg
aangegeven, worden ook grensoverschrijdend concrete stappen gezet in
de samenwerking. Op 18 april 2023 is op de Nederlandse Ambassade in
Brussel een bilaterale bijeenkomst tussen Nederland en Wallonië op het
gebied van waterveiligheid gehouden. Uitkomst daarvan was dat
wederzijds de behoefte werd benadrukt om de grensoverschrijdende
samenwerking voor regionale waterbassins, zoals de Geul, te versterken.
Met Vlaanderen is het Kabinet op 31 januari 2023 overeengekomen om
voor de grensoverschrijdende regionale watersystemen een risicogestuurde en gebiedsgerichte projectaanpak uit te werken. Nederland zal
in het komend najaar de Benelux Waterdag organiseren, waar het thema
6

Kamerstuk 32 698, nr. 74.
Kamerstuk 32 698, nr. 78.
8
https://www.zuid-holland.nl/actueel/nieuws/januari-2023/wateroverlast-limburgbui-zuidholland-valt/.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

5

wateroverlast als gevolg van extreme regenval centraal zal staan. Het
Duitse Wasserverband Eifel-Rur is bereid om in 2024 een gezamenlijke
pilot te doen voor een stresstest van de Roer.
Limburg beekdalen
Rijk en regio hebben de afspraken uit de bestuursovereenkomst «Waterveiligheid en Ruimte in Limburg» eind 2022 nader uitgewerkt. Er zijn
afspraken gemaakt over het realiseren van de eerste tranche aan
maatregelen in de periode tot en met 2025. Het Rijk draagt € 33 miljoen
bij aan deze maatregelen. De tweede tranche aan maatregelen moet nog
worden uitgewerkt door de regionale partijen.
Voor maatregelen in de beekdalen van zijrivieren van de Maas en
daarmee samenhangende klimaatadaptatie is eenmalig € 300 miljoen
gereserveerd. Het overgrote deel van de € 300 miljoen is bestemd voor
Limburg.
Om de beekdalen (regionaal watersysteem) in Limburg beter bestand te
maken tegen extreme neerslag heeft de regio, samen met het Rijk, het
programma «Waterveiligheid en Ruimte Limburg» (WRL) opgezet. In de
periode tot en met 2025 worden binnen dit programma de eerste tranche
aan maatregelen gerealiseerd, waarmee wordt ingezet op het nemen van
maatregelen die op de korte termijn een bijdrage leveren aan de
bescherming van inwoners. Voorbeelden hiervan zijn het vergroten van
waterbewustzijn en zelfredzaamheid via campagnes en brochures,
voorlichting over maatregelen die bewoners zelf kunnen nemen om de
gevolgen van een overstroming te beperken, tijdelijke keringen om
kwetsbare locaties te kunnen beschermen bij hoogwater, bijvoorbeeld bij
het gebouw van Adelante Zorggroep in Valkenburg, het verbeteren van
voorspellings- en waarschuwingssystemen voor hoogwater, maar ook het
verbreden van watergangen en het aanleggen van waterbergingen in
beekdalen.
Binnen het programma WRL worden de komende jaren de maatregelen
voor de tweede tranche aan maatregelen uitgewerkt. Het waterrobuust
maken van het Limburgse regionale watersysteem via WRL – waarbij de
inzet zich ook richt op grensoverschrijdende samenwerking – zal zeker tien
à vijftien jaar duren.
4. Waterkwaliteit
Kaderrichtlijn Water (KRW)-impulsprogramma
Zoals op 11 april 2023 aan de Kamer is gemeld, zijn Rijk en regio
gezamenlijk gestart met een KRW-impulsprogramma om met stevige,
aanvullende inzet op het uitvoeren van verbeteracties te voldoen aan de
eisen van de KRW en daarmee maximale inspanning te leveren voor de
Europese wettelijke verplichtingen in 2027.9 In een separate brief wordt de
Kamer hierover nader geïnformeerd.
Aanpak instroom PFAS door Maas- en Rijncommissies
In het Commissiedebat PFAS en gezondheidseffecten van 2 februari 2023
is aan het lid Haverkort toegezegd om in kaart te brengen wat er in de
Maas- en Rijncommissies wordt gedaan om de instroom van PFAS aan te
pakken.10 Een aantal landen houdt strikt vast aan het uitvoeren van de
9
10

Kamerstuk 27 625, nr. 625.
Kamerstuk 35 334, nr. 230.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

6

vereisten uit de KRW en hetgeen is opgenomen in de stroomgebiedbeheerplannen. Daarom vergt inspelen op extra vraagstukken of nieuwe
ontwikkelingen regelmatig langdurige afstemming. Extra inzet op de
aanpak van PFAS is daarmee een grote opgave. Alleen PFOS (stof
behorend tot PFAS) wordt sinds 2018 verplicht gemeten op basis van de
Richtlijn Prioritaire Stoffen onder de KRW. Afspraken op Europees niveau
die nu in voorbereiding zijn, zoals een verbod op niet-essentiële toepassingen via REACH en het opnemen van PFAS in de Richtlijn Prioritaire
Stoffen onder de KRW, zullen helpen om extra inzet te plegen.
Tijdens de zestiende Rijnministersconferentie in 2020 van de Internationale Commissie ter Bescherming van de Rijn (ICBR) is voor het
Rijnstroomgebied een vermindering van de emissies van microverontreinigingen met minstens 30% voor 2040 vastgelegd. Vier stoffen (PFOS,
PFOA, PFBS, PFBA), behorend tot PFAS, maken hier onderdeel van uit.
Om dit reductiedoel regelmatig te kunnen controleren, is een systeem
ontwikkeld voor de monitoring en beoordeling van microverontreinigingen. Vanaf meetjaar 2024 wordt over deze vier PFAS gerapporteerd.11
Ook wordt informatie uitgewisseld over maatregelen. Op basis van deze
inzichten wordt het overleg aangegaan om verdergaande maatregelen af
te spreken.
In de Internationale Maascommissie (IMC) is in de periode tussen eind
2021 en 2022 een inventarisatie uitgevoerd en afgerond naar de beschikbaarheid van monitoringgegevens over PFAS bij de waterbeheerders van
de hoofdstroom van de Maas. Het merendeel van de monitoringgegevens
betreft PFOS, zoals vanuit de KRW verplicht is. Er ligt nog een opgave om
de meetmethoden naar verschillende PFAS tussen landen in overeenstemming te brengen. Daarnaast is een eerste inventarisatie gedaan om
de bronnen in kaart te brengen. Begin juli bespreken de delegaties de
uitkomsten van de inventarisatie uit 2021 en 2022 en zal het vervolg
worden bepaald. Nederland zet onder andere in op het vergelijken van
methodes en het voortzetten van onderzoek naar mogelijke bronnen.12
Afspraken terugdringen PFAS en microplastics in de Westerschelde
In de brief voor het WGO Water in november 2022 (Kamerstuk 36 200 XII,
nr. 107) is de Kamer geïnformeerd over een eerste invulling van de motie
van het lid Van Esch c.s. die oproept tot het maken van afspraken met de
Vlaamse overheid over het terugdringen van de vervuiling van microplastics en PFAS in de Westerschelde.13
Samen met de Vlaamse overheid is de afgelopen maanden gekeken hoe
een gezamenlijke reductiedoelstelling voor microverontreinigingen kan
worden opgesteld met een focus op de Schelde. Tijdens de kennissessie
op 18 januari 2023 bleek dat Nederland en Vlaanderen veel overeenkomsten hebben bij handelingskaders, vergunningverlening en lozingsnormen. Informatie over de verschillen wordt gedeeld en er wordt
gekeken hoe de samenwerking kan worden verbeterd. In een bijeenkomst
op 1 juni 2023 wordt gezamenlijk bezien hoe een reductie van microverontreinigingen in de Schelde op de agenda kan worden gezet.

11

Zie https://www.iksr.org/nl/pers/persberichten/persberichten-afzonderlijk/icbr-publiceertrichtinggevend-monitorings-en-beoordelingssysteem-voor-microverontreinigingen-maaktcontrole-mogelijk-van-het-30-reductiedoel-in-het-rijnstroomgebied.
12
Het rapport zal in juli 2023 gepubliceerd worden op de website van de IMC: http://www.meusemaas.be/.
13
Kamerstuk 28 089, nr. 233.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

7

Daarnaast zijn de afgelopen maanden gesprekken gevoerd met Vlaanderen over een gezamenlijke aanpak van microplastics in de Westerschelde. Hierbij wordt ingezet op kennisontwikkeling en -deling en op
bronaanpak, waarbij het Ministerie van IenW initiatieven aanmoedigt,
zoals Schone Schelde in Nederland en Operation Clean Sweep.14 De
Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) zet hier ook op in.15
Tijdens de Vlaams-Nederlandse top op 31 januari 2023 is gesproken over
de aanpak van verontreinigingen met microplastics en plastic korrels. In
de slotverklaring is opgenomen dat Vlaanderen en Nederland samen
optrekken om de verontreiniging met microplastics aan te pakken.16 Op
9 mei 2023 heeft een eerste expertsessie tussen Vlaanderen en Nederland
plaatsgevonden. Daarin is kennis uitgewisseld naar microplastics en de
aanpak hiervan. Dit is belangrijk omdat de kennis over microplastics nog
in ontwikkeling is en Vlaanderen en Nederland elkaar hierin kunnen
aanvullen. Vlaanderen verkent bijvoorbeeld de mogelijkheid om via
wetgeving dwingende maatregelen vast te leggen om verontreiniging met
kunststofgranulaat tegen te gaan. Eind 2023 vindt een nieuwe expertsessie plaats waarbij dieper op dit onderwerp wordt ingegaan. Daarnaast
is samen met Vlaanderen is in de Internationale Scheldecommissie
voorgesteld om een gezamenlijke workshop te organiseren over microplastics en de aanpak van plastic korrels. Hiermee is door alle deelnemende landen ingestemd. Deze workshop wordt in november 2023
georganiseerd. Op deze manier is de aanpak van microplastics in de
riviercommissies geborgd. Bekeken wordt of de andere riviercommissies
hierbij kunnen aansluiten.
Zowel Vlaanderen als Nederland zijn zich bewust van de noodzaak om
gezamenlijk op te trekken om het probleem met plastic korrels aan te
kunnen pakken. Met bovengenoemde afspraken en ontwikkelingen zijn
goede stappen gezet naar een intensievere samenwerking. Hiermee wordt
voor het onderwerp plastics invulling gegeven aan de motie van het lid
Van Esch.
Maatregelen beperken microplastics in het milieu
Op 21 december 2022 heeft de Staatssecretaris van IenW een brief
gestuurd over de maatregelen die het kabinet neemt voor het beperken en
het voorkomen van microplastics in het milieu.17 Hieronder worden
projecten genoemd die bijdragen aan deze brede kabinetsaanpak.
In 2018 is het Ministerie van IenW gestart met het beleidsprogramma voor
de aanpak van microplastics. Een onderdeel hiervan was de ontwikkeling
van een meetmethode voor microplastics in rivieren door. De ontwikkeling van deze meetmethode is tussen 2020 en 2022 uitgevoerd en wordt
dit jaar gevalideerd.18 In 2024 en 2025 wordt gestart met gevalideerde
metingen in voorbereiding op definitieve besluitvorming over de wijze
waarop de monitoring van microplastics wordt voortgezet. Onderzoek
naar de vracht (hoeveelheid) microplastics in de Westerschelde wordt dit
jaar voorbereid.

14

Zie https://www.opcleansweep.eu/.
https://emis.vito.be/nl/artikel/samen-pelletverlies-de-kunststofketen-tegengaan.
16
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/diplomatieke-verklaringen/2023/01/31/slotverklaringnederlands-vlaamse-regeringstop-2023-door-grenzen-heen-verbonden.
17
Kamerstuk 30 872, nr. 287.
18
Rapport Op weg naar microplastics monitoring in rivieren.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

8

Om in beeld te brengen bij welke schakels in de keten lekkages van plastic
korrels op (kunnen) treden heeft het Ministerie van IenW onderzoek laten
uitvoeren.19 Naar aanleiding hiervan wordt verkend of het wenselijk en
mogelijk is om maatregelen in het Besluit activiteiten leefomgeving op te
nemen. In overleg met stakeholders wordt een plan van aanpak opgesteld
met maatregelen om bedrijven en bevoegde gezagen (vooraf) beter te
informeren over de manieren waarop lekkages voorkomen kunnen
worden. Hiermee wordt invulling gegeven aan de motie van het lid
Hagen.20 Daarnaast is in het kader van dit onderzoek een pilot uitgevoerd
bij een plastic producerend bedrijf. Aan de hand hiervan is een checklist
opgesteld voor bevoegde gezagen die kan worden gebruikt bij inspecties.
Ten slotte is een positieve ontwikkeling dat bedrijven uit de kunststofproducerende industrie in samenwerking met de gemeente Rotterdam, het
Havenbedrijf Rotterdam en ondernemersvereniging Deltalinqs in maart
2023 een samenwerkingsovereenkomst hebben getekend om gezamenlijk
vervuiling door plastic korrels, poeders en vlokken in de haven van
Rotterdam tegen te gaan.
Herziening EU-richtlijn stedelijk afvalwater, Ketenaanpak medicijnresten
en kosten van zuivering
Vorig jaar heeft de Europese Commissie de herziening van de Richtlijn
stedelijk afvalwater gepresenteerd.21 Een eerste beleidsdebat heeft
plaatsgevonden tijdens de Milieuraad van 16 maart 2023. Het voorstel van
de Europese Commissie bestaat uit een ambitieuze milieuagenda voor de
gehele afvalwaterketen:
• Aangescherpte zuiveringseisen voor stikstof en fosfaat
• Nieuwe zuiveringseisen (80% verwijderingsrendement) voor organische microverontreinigingen waaronder medicijnresten, de vierde trap
(extra zuiveringsstap van rioolwaterzuiveringen)
• Financiering door middel van Uitgebreide ProducentenVerantwoordelijkheid (UPV), dit betekent dat de farmaceutische en cosmeticaindustrie gaat betalen voor de vierde trap
• Energieneutrale zuiveringen
• Stimuleren hergebruik van gezuiverd afvalwater en grondstoffen
• Meer voorschriften voor regulering en monitoring
Het kabinet kan in grote lijnen dit voorstel steunen maar zet wel vraagtekens bij de strakke deadlines. Alle grote zuiveringen voorzien van een
vierde trap voor het jaar 2035 is volgens de waterschappen niet haalbaar.
De aangescherpte eisen voor fosfaat en stikstof in het voorstel van de
Europese Commissie zijn belangrijk omdat ze een bijdrage leveren aan de
doelen van de KRW. Stikstof en fosfaatconcentraties in oppervlaktewater
zijn belangrijke KRW-parameters. Door verlaging van de lozingsnormen
voor zuiveringen komt er minder stikstof en fosfaat in het oppervlaktewater. Dat helpt bij het behalen KRW-opgave. Via het verslag van de
Milieuraad is de Kamer geïnformeerd over de steun die er bij EU-lidstaten
en Nederland is voor de voorgestelde UPV.22 Dit is in lijn met de motie
van de leden Hagen en De Groot over het instellen van een UPV
medicijnen.23

19

Rapport Royal Haskoning, Herkomst kunststofgranulaat in oppervlaktewater.
Kamerstuk 28 089, nr. 228.
21
https://environment.ec.europa.eu/publications/proposal-revised-urban-wastewater-treatmentdirective_nl.
22
Kamerstuk 21 501-08, nr. 898.
23
Kamerstuk 21 501-08, nr. 894.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

9

De nieuwe zuiveringseisen voor organische microverontreinigingen
hebben in Nederland al de aandacht. Als onderdeel van de «Ketenaanpak
Medicijnresten uit Water» loopt er een versnellingsprogramma «Verwijdering Medicijnresten op rioolwaterzuiveringen». Door middel van een
bijdrageregeling «Aanvullende zuiveringen medicijnresten» wordt het
bouwen van een vierde trap extra gestimuleerd. In de bijdrageregeling
wordt 70% verwijderingsrendement geëist aan de hand van andere
gidsstoffen om dat rendement te bepalen. Dat betekent dat een enkelvoudige techniek mogelijk niet voldoende is en dat slechts met een
combinatie van technieken de zuiveringseisen te halen zijn. De kosten
voor 70% verwijderingsrendement zouden volgens de inschatting van
2018 enkele euro’s (3 tot 4 euro) per inwoner (inwonerequivalent)
bedragen. Door de hoge energie- en grondstoffenprijzen en tegenvallende
aanbestedingen blijkt in de praktijk de kosten het laatste jaar bijna te
verdubbelen ten opzichte van oorspronkelijke inschattingen. De kosten
kunnen bij dalende (energie)prijzen in de toekomst dus ook weer lager
worden.
De kosten om in de toekomst te voldoen aan de Europese zuiveringseisen
voor microverontreinigingen (80%) liggen volgens de inschatting van de
Unie van Waterschappen tussen de 10 en 15 euro per inwoner, met in
enkele gevallen mogelijk nog hogere kosten door lokale omstandigheden
(ruimtegebrek). Met een UPV zal dit overigens niet tot een stijging van de
zuiveringsheffing leiden omdat de farmaceutische en cosmetica-industrie
de vierde trap financiert, mocht het Europees Parlement en de Raad van
de EU dit voorstel in huidige vorm aannemen.
Vrijwaren drinkwaterwinningen van verontreiniging met bentazon
Het in december 2022 aan de Kamer toegezonden advies van de Studiegroep Grondwater bevat het volgende advies: «Ontwikkel een «early
warning» meetnet in het bovenste grondwater en zorg voor een snelle
terugkoppeling naar toelating en beleid».24 Zoals toegezegd in de
antwoorden op de vragen van het lid Koekkoek over het bericht «Gif in de
grond», is het Ministerie van IenW momenteel in gesprek met kennisinstituten, provincies en drinkwaterbedrijven over de wijze waarop concreet
invulling kan worden gegeven aan dit early warning meetnet.25 Hierbij
wordt aangesloten op het rapport «Signaleringsmeetnet bestrijdingsmiddelen in grondwater. Inventarisatie van de bruikbaarheid van bestaande
meetnetten», dat in het kader van de Kennisimpuls Waterkwaliteit is
opgesteld.26 Voor het WGO water van dit najaar zal de Kamer nader over
de uitkomsten van deze gesprekken worden geïnformeerd.
5. Grondwater
Opvolging advies Studiegroep Grondwater
Een groot deel van het advies van de Studiegroep Grondwater wordt
meegenomen in de uitwerking van de keuzes en maatregelen op het
gebied van grondwater die in de Water en Bodem Sturend brief zijn
opgenomen. Bijvoorbeeld waar het gaat over het beter vasthouden van
grondwater op de hoge zandgronden en tegengaan van verdere
verdroging van natuurgebieden. Onderdelen van het advies worden zo
meegenomen in de uitwerking van de regionale gebiedsprogramma’s
voor het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Voor Water en Bodem
24

Kamerstuk 27 625, nr. 594.
Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 2022.
26
https://www.stowa.nl/publicaties/signaleringsmeetnet-bestrijdingsmiddelen-grondwaterinventarisatie-van-de-bruikbaarheid.
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

10

Sturend wordt een uitvoeringsstrategie en uitvoeringsagenda opgesteld,
welke voor de zomer aan het Bestuurlijk Overleg Water wordt aangeboden. Grondwater maakt hier ook onderdeel van uit.
Financiële impact bodemdaling in verdeling Gemeentefonds
In het Notaoverleg Water en Bodem Sturend is toegezegd aan het lid Krul
om de Kamer te informeren over de wijze waarop de financiële impact
van bodemdaling is verwerkt in de verdeling van het Gemeentefonds.27
Bij de uitkering uit het Gemeentefonds wordt er rekening mee gehouden
dat een slechte bodemgesteldheid kostenverhogende effecten kan
hebben. Dit gebeurt via maatstaven die worden gewogen met een
bodemfactor, waarbij onderscheid wordt gemaakt naar type ondergrond
(klei, kleiveen en veen) en de ligging (binnen of buiten de bebouwde
kom). Daarnaast zijn de maatstaven gerelateerd aan oeverlengte, bedoeld
om de kostenverhogende effecten van een slechte bodemgesteldheid te
honoreren.
6. Drinkwater
Zoals aangegeven in de Beleidsnota Drinkwater 2021–2026 (Kamerstuk
27 625, nr. 530) is de hoofddoelstelling van het drinkwaterbeleid
voldoende drinkwater van goede kwaliteit, voor iedereen in Europees en
Caribisch Nederland, voor nu en in de toekomst. Samen met de partners
wordt aan dat doel gewerkt via de Implementatie- en Uitvoeringsagenda
Drinkwater 2021–2026.
Drinkwaterbeschikbaarheid en zuinig en bewust drinkwatergebruik
Op 3 april 2023 heeft de Kamer het rapport van het RIVM «Waterbeschikbaarheid voor de bereiding van drinkwater tot 2030 – knelpunten en
oplossingsrichtingen» ontvangen.28 Daarbij is aangegeven dat de VEWIN
en het IPO, in samenwerking met het Ministerie van IenW, werken aan het
Actieprogramma beschikbaarheid Drinkwaterbronnen om de waterbeschikbaarheid voor de bereiding van drinkwater voor periode tot en met
2030 te waarborgen. Naar aanleiding hiervan heeft de Kamer via een
schriftelijk overleg vragen gesteld. Deze antwoorden ontvangt de Kamer
separaat. Ook heeft de Kamer bij het Notaoverleg Water en Bodem
Sturend per motie van het lid Krul c.s. gevraagd om een strategie en
uitvoeringsprogramma uit te werken over het tijdig en voldoende
aanwijzen van en het bescherming en ruimte bieden aan nieuwe
drinkwaterbronnen.29
Deze motie wordt voor de korte termijn uitgevoerd met het bovengenoemde Actieprogramma. Conform de toezegging aan het lid Grinwis is
daarbij de inzet om vergunningverlening waar mogelijk te versnellen,
maar daarbij kan niet worden getreden in de bevoegdheden van
medeoverheden.30 De voortgang daarvan wordt bewaakt door de
betrokken stakeholders in het Bestuurlijk Overleg Water. De verwachting is
dat in het BO Water van 13 december 2023 het Actieprogramma samen
met de betrokken stakeholders kan worden vastgesteld. Voor de langere
termijn wordt bepaald wat in de periode na 2030 nodig is om ook dan de
waterbeschikbaarheid voor de bereiding van drinkwater te waarborgen.
Daarbij is onder andere vergunningverlening voor het aanwijzen en het
27

Kamerstukken 27 625 en 30 015, nr. 623.
Kamerstuk 27 625, nr. 622.
29
Kamerstuk 27 625, nr. 613.
30
Kamerstuk 36 200 XII, nr. 107.
28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

11

beschermen van bestaande en nieuwe drinkwaterbronnen aan de orde,
mede in relatie tot de Aanvullende Strategische Voorraden, de Nationale
Grondwater Reserves en vergrijzing van het grondwater. De Kamer wordt
hierover medio volgend jaar nader geïnformeerd.
Daarnaast wordt ook gekeken naar mogelijke alternatieve bronnen zoals
onder andere brak grondwater, zeewater of RWZI-effluent. Samen met de
drinkwaterbedrijven en de andere overheden wordt onderzocht wat hierbij
de kansen en belemmeringen zijn.
Het vergroten van de waterbeschikbaarheid voor de drinkwatervoorziening gaat hand in hand met het werken aan waterbesparing, zoals ook
aangegeven in de brief Water en Bodem Sturend. Daartoe wordt
gezamenlijk gewerkt aan een Landelijk Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing, dat eind van dit jaar moet worden besproken in het Bestuurlijk
Overleg Water.
Ook vindt overleg plaats met onder andere de VNG en de VEWIN over de
mogelijkheden en randvoorwaarden voor het opleggen van drinkwaterrestricties aan gebruikers van drinkwater om in crisissituaties, zoals
langdurige droogte, de continuïteit van de drinkwatervoorziening in stand
te kunnen houden. Uit een eerste verkenning blijkt dat er op dit moment
geen duidelijke wettelijke bevoegdheid is om van overheidswege
dergelijke gebruiksrestricties aan drinkwatergebruikers op te leggen,
bijvoorbeeld in de vorm van een verbod voor niet essentiële gebruikstoepassingen van drinkwater, zoals het sproeien van tuinen en het vullen van
zwembaden. Dit vergt een aanpassing van (Drinkwater)wet- of regelgeving. Uit de verkenning blijkt ook dat de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van eventuele wetgeving nog nadere aandacht vragen. Daarover
vindt overleg plaats met in eerste instantie de VNG en vervolgens met de
Minister van JenV, aangezien handhaving van dergelijke gebruiksbeperkingen alleen reëel is indien dat op regionaal niveau plaatsvindt.
Legionellapreventie
Begin dit jaar is gestart met de wijziging van diverse onderdelen van de
Regeling legionellapreventie in drinkwater en warm tapwater en van de
Drinkwaterregeling (met name tabel IIId van bijlage 3). Dit naar aanleiding
van de in 2021 uitgevoerde evaluatie.31 Naar verwachting zal eind dit jaar
een concept van de wijzigingsregeling gereed zijn voor de internetconsultatie.
In vervolg op de evaluatie heeft het RIVM inmiddels onderzoek uitgevoerd
naar analysemethoden die specifiek gericht zijn op Legionella pneumophila. Dit in verband met het voornemen om de normstelling bij het
overgrote deel van de prioritaire locaties, zoals hotels, jachthavens en
campings, te richten op deze veruit meest gevaarlijke soort. Uit het
onderzoek is gebleken dat er meerdere geschikte analysemethoden voor
die specifieke meting op de markt zijn.32 Op basis hiervan zal de Regeling
legionellapreventie worden aangepast.
Momenteel voert het RIVM een onderzoek uit naar zowel de effectiviteit
als neveneffecten van diverse beheerstechnieken voor legionellapreventie, zoals koper-zilverionisatie, anodische oxidatie, ultrafiltratie en
UV-licht. Naar verwachting is het onderzoek eind dit jaar gereed.
Daarnaast zal het Ministerie van IenW medio dit jaar opdracht geven voor
een onderzoek naar de effectiviteit van thermische desinfectie, ofwel
31
32

Kamerstuk 26 442, nr. 60.
Zie https://www.rivm.nl/publicaties/literatuurstudie-naar-detectie-van-legionella-in-drinkwater.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

12

hitteschokken, bij prioritaire locaties waar de warmwatertemperatuur
minimaal 60 °C is. Het betreft een onderzoek naar de ervaringen die
hiermee in de praktijk zijn opgedaan. De verwachting is dat dit onderzoek
in de eerste helft van 2024 is afgerond. Bij de wijziging van de wetgeving
en uitvoering van de onderzoeken is ook de breed samengestelde
klankbordgroep betrokken, die eerder ook een rol speelde bij de evaluatie.
Onder andere nemen daarin deel Techniek Nederland, ISSO, Water
Alliance, Stichting Veteranenziekte, Rijksvastgoedbedrijf, RIVM, VEWIN en
de ILT.
Ook afvalwaterzuiveringsinstallaties kunnen leiden tot legionellose ofwel
veteranenziekte, zo is enkele jaren geleden gebleken.33 Om een preventieve aanpak handen en voeten te geven is vorig jaar een Handreiking
uitgebracht, gericht op zowel de exploitanten (bedrijven en waterschappen) als de toezichthouders (omgevingsdiensten).34 Dit jaar is
gestart met een wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving, om de
preventieve voorschriften wettelijk te verankeren. Naar verwachting zal
eind dit jaar een concept-wijzigingsbesluit gereed zijn voor de
internetconsultatie.
7. Ruimtelijke Adaptatie
Ruimtelijk afwegingskader en maatlat
Water en bodem moeten sturend worden in ruimtelijke keuzes. Het
ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving (hierna
ruimtelijk afwegingskader) is aangekondigd in de Water en Bodem
Sturend brief.35 Het ruimtelijk afwegingskader moet bij keuzes over
locaties voor nieuwe gebouwde omgeving, zoals woningbouw en
bedrijventerreinen, het water- en bodemsysteem sturend laten zijn.
Het conceptkader wordt door de provincies gebruikt bij de verdere
ontwikkeling van de ruimtelijke opgaven naar de definitieve ruimtelijke
arrangementen. De afstemming met de andere overheden en stakeholders om te komen tot het definitief ruimtelijk afwegingskader loopt.
Het definitief kader zal worden gebruikt om in de ruimtelijke arrangementen te toetsen of water en bodem sturend is geweest bij de gemaakte
ruimtelijke keuzes. Daarnaast wordt vanuit de Ministeries van IenW en
BZK de juridische borging van het definitief ruimtelijk afwegingskader
verkend. Ook wordt de uitwerking verduidelijkt van het kader voor de
periode tot aan het ijkmoment van 1 januari 2025 voor gebiedsontwikkeling waarvoor nog geen bestemmingsplan is vastgesteld. Met dit
ruimtelijk afwegingskader wordt invulling gegeven aan twee moties van
de heer Grinwis.36.
Op 23 maart 2023 is de landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving (hierna maatlat) gelanceerd. Hiermee is
invulling gegeven aan de adviezen van de Deltacommissaris.37 De maatlat
definieert eenduidig wat onder klimaatadaptief ontwikkelen wordt
verstaan. Hoe beter de locatiekeuze gegeven het onderliggende water- en
bodemsysteem hoe makkelijker het zal zijn om aan de maatlat te voldoen.

33

Zie https://www.rivm.nl/nieuws/maatregelen-nodig-tegen-verspreiding-van-legionella-vanuitsommige.
34
Zie https://iplo.nl/thema/water/afvalwater-activiteiten/biologisch-afbreekbaar-afvalwater/
behandeling-stedelijk-afvalwater/legionellapreventie-awzi/.
35
Kamerstukken 27 625 en 30 015, nr. 592.
36
Kamerstukken 27 625, nrs. 574 en 575.
37
Adviezen Deltacommissaris met kenmerken: DC-2021/535 en DC-2021/918.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

13

Gezamenlijk met het Ministerie van BZK wordt de wijze van juridische
borging in kaart gebracht. In de tussentijd is er een bestuurlijke overeenkomst van de verschillende overheden om de maatlat al zoveel mogelijk
toe te passen bij nieuwe ontwikkelingen in de gebouwde omgeving (zowel
nieuwbouw als bestaande bouw).
Impulsregeling klimaatadaptatie
Met de Impulsregeling Klimaatadaptatie wordt gewerkt aan het doel om in
2050 een klimaatrobuuste leefomgeving te hebben. Alle 45 werkregio’s
hebben aanvragen voor de driejarige impulsregeling ingediend. Vier
werkregio’s hebben het voor hen gereserveerde budget al volledig benut.
In 2021 zijn 27 aanvragen ingediend voor een Rijksbijdrage van
€ 48 miljoen. In 2022 zijn 41 aanvragen ingediend voor een Rijksbijdrage
€ 80 miljoen. Er resteert hiermee nog € 72 miljoen van het totale
beschikbare Rijksbudget (€ 200 miljoen) voor het huidige, laatste jaar van
de regeling. Het Rijk draagt maximaal één derde van de kosten bij, de
decentrale overheden de overige twee derde. Dat betekent dat er in de
afgelopen twee jaar naast de Rijksbijdrage van € 128 miljoen door
decentrale overheden € 256 miljoen beschikbaar is gesteld en er in totaal
dus al € 384 miljoen beschikbaar is gekomen om Nederland klimaatrobuuster te maken. Aanvragen kunnen tot eind dit jaar worden ingediend.
De meeste maatregelen betreffen projecten op object-, straat-, of
wijkniveau, die bijdragen aan het «ontstenen» en vergroenen van een
gebied. Veel voorkomende maatregelen zijn waterdoorlatende bestrating
bij parkeerplaatsen, rioolaanpassingen en het aanleggen van wadi’s
(groene greppels in stedelijk gebied). Maatregelen richten zich vooral op
wateroverlast, vaak in combinatie met aanpak van droogteproblemen.
Daarbij wordt aangehaakt bij projecten die al in voorbereiding waren.
Maatregelen op regionale schaal kwamen de afgelopen twee jaar weinig
in de aanvragen voor. Een verklaring kan zijn dat deze een langere
voorbereidingstijd kennen en lastiger te realiseren zijn.
Met het totaal aan klimaatadaptatiemaatregelen wordt een duidelijke stap
vooruit gemaakt om beter bestand te zijn tegen extreem weer. Ook wordt
Nederland daarmee groener en leefbaarder.
Publiekscampagne om waterbewustzijn en draagvlak voor maatregelen
voldoende schoon water te vergroten
Ten aanzien van de motie van het lid Tjeerd de Groot voor een publiekscampagne over waterbewustzijn is inmiddels in beeld gebracht over
welke waterthema’s en handelingsperspectieven een mogelijke campagne
zou kunnen gaan.38 Samen met experts van binnen en buiten het
Ministerie van IenW worden nu prioriteiten bepaald en za worden bekeken
welke aanpak het meest effectief kan zijn. Daar waar mogelijk en logisch
wordt aangesloten bij bestaande campagnes. Daarnaast word bekeken
voor welk thema’s een eigenstandige campagne van meerwaarde kan zijn.
Kwaliteit en effectiviteit staan hierbij voorop, wat betekent dat er tijd
nodig is om dit goed voor te bereiden.
«Een groener Nederland begint in je eigen tuin»
Het Ministerie van IenW continueert in 2023 de opgebouwde samenwerking met 18 groene organisaties om inwoners te stimuleren om hun
leefomgeving te vergroenen en daarmee klimaatbestendiger te maken.
Mensen kunnen zelf bijdragen aan het verminderen van wateroverlast,
38

Kamerstuk 27 625, nr. 606.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

14

tegengaan van hittestress, het vasthouden van water in de bodem voor
droge tijden en het vergroten van de biodiversiteit door bijvoorbeeld
tegels te vervangen door inheemse planten.
Op 21 maart 2023 is het derde NK Tegelwippen gestart. Dit jaar doet een
recordaantal van 168 gemeenten mee. De tegelstand staat momenteel op
644.949 tegels, waarbij de gemeente Etten-Leur aan kop staat. Van 4 tot en
met 10 april heeft de week van de Groene Tuin plaatsgevonden. Tijdens
deze week zijn overal in het land activiteiten en winacties gehouden om
mensen te helpen en te inspireren om hun tuin te vergroenen.
Zowel het NK Tegelwippen als de week van de Groene Tuin zijn activiteiten van de coalitie «Een groener Nederland begint in je eigen tuin».
Organisaties uit dit samenwerkingsverband organiseren ook eigen
activiteiten op dit thema. Dit doen ze steeds vaker samen, doordat ze
elkaar nu beter kennen.
Van 3 tot en met 14 mei 2023 heeft de Week van Ons Water plaatsgevonden. In dit kader zijn 197 activiteiten door heel Nederland georganiseerd, met een grote diversiteit. Zo zijn er bijvoorbeeld excursies in
natuurgebieden, activiteiten in de Nederlandse watermusea, en open
dagen van rioolwaterzuiveringen, molens en gemalen georganiseerd.
Deze activiteiten helpen om het waterbewustzijn in Nederland te
vergroten.
8. Noordzee en Grote Wateren
Noordzee
Voor de ontwikkelingen op de Noordzee wordt verwezen naar een aantal
separate brieven die mede namens, en in afstemming met, de betrokken
bewindspersonen van andere departementen al aan de Kamer zijn
toegestuurd.39
Projectbeslissing Versterken Friese IJsselmeerkust
Bij de Friese IJsselmeerkust voert de provincie Friesland de komende
jaren maatregelen uit bij Workum, Mokkebank, Hindeloopen, Gaasterland
en Lemmer-Tacozijl om de waterveiligheid te vergroten, de kans op
wateroverlast te verkleinen en de ecologische waterkwaliteit te verbeteren. Hiertoe is de projectbeslissing Versterken Friese IJsselmeerkust
genomen, op basis waarvan uit het Deltafonds € 13,3 miljoen aan de
Provincie Friesland ter beschikking kan worden gesteld voor de uitvoering
van de maatregelen. De provincie Friesland is risicodragend. De regio
draagt zelf € 4,9 miljoen bij.
Getij Grevelingen
Op 8 mei 2023 heeft de Taskforce Getij Grevelingen haar eindrapport
opgeleverd van het onderzoek naar varianten om de waterkwaliteit en de
boven- en onderwaternatuur structureel te verbeteren in het Grevelingenmeer. Het rapport is als bijlage toegevoegd aan deze brief. Het
onderzoek was noodzakelijk omdat in 2020 de kosten van de oorspronkelijke voorkeursvariant boven het taakstellend budget bleken te liggen en
het ontwerp met getijdencentrale technisch niet haalbaar bleek.40 Het
blijkt dat het ecologisch systeem van de Grevelingen alleen structureel
39

Kamerstuk 35 325, nr. 8, Kamerstuk 34 682, nr. 161 en de Kamerbrief van 30 mei 2023 met
Kamerstuk 33 450, nr. 120.
40
Kamerstuk 27 625, nr. 541.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

15

kan worden verbeterd door de herintroductie van getijdenwerking van bij
voorkeur 40 cm. Dat kan alleen worden gerealiseerd door de aanleg van
een doorlaatmiddel.
Uit het onderzoek blijkt dat de aanlegkosten van een doorlaatmiddel met
een getijslag van 40 cm qua aanleg circa € 838 miljoen zijn. Voor deze
variant bedragen de kosten voor beheer en onderhoud € 7,1 miljoen per
jaar. Het Rijk is in overleg met de projectpartners over de opties voor het
vervolg. De inzet is om dit najaar een besluit te nemen over een eventueel
vervolg van het project en de Kamer daarover voor het WGO Water te
informeren.
9. Caribische delen van het Koninkrijk en Internationaal
Ondersteuning Aruba, Curaçao en Sint-Maarten bij onderzoek en beleid
rondom het thema klimaat
Small Island Developing States (SIDS) hebben steeds vaker te maken met
de consequenties van het veranderende klimaat. De gevolgen zijn het
frequenter voorkomen van orkanen, meer droogte, hoosbuien, overstromingen, erosie en een stijgende zeespiegel. Deze gevolgen zijn ook
merkbaar in de Caribische delen van het Koninkrijk. Nederland heeft
daarom tijdens de VN2023 Water Conferentie een nieuw initiatief
gelanceerd: het International Panel for Deltas and Coastal Zones (IPDC).
Landen en eilanden kunnen zich aansluiten bij het IPDC om gezamenlijk
kennis te delen, kennis te ontwikkelen en maatwerkadvies te ontvangen
bij het ontwikkelen van een eigen klimaatadaptatiestrategie. Vraag
gestuurd en actiegericht, waarbij de (ei)landen zelf aan het stuur zitten. De
landen die zich aansluiten zijn «Champion landen» omdat zij zich
committeren aan het ontwikkelen van een eigen klimaatadaptatiestrategie,
maar ook omdat zij als een voorbeeldland willen dienen om andere
landen en eilanden te inspireren hun voorbeeld te volgen.
In antwoord op de toezegging aan het lid Wuite, kan worden meegedeeld
dat de BES-eilanden (Caribisch Nederland) én de landen Curaçao, Sint
Maarten en Aruba zich hebben aangesloten bij het IPDC.41 De zes eilanden
hebben de ambitie uitgesproken de handen ineen te slaan om samen te
werken aan klimaatadaptatie. Het doel is dat zij ook een voorbeeld zijn
voor de Small Island Developing States (SIDS) en dat hun aanpak ook de
andere eilanden in de regio stimuleert.
De eerste regionale IPDC-conferentie vond plaats op Curaçao op 12 en
13 december 2022. De lancering van het IPDC vond plaats op 23 maart
2023 in New York. Het IPDC is een belangrijk instrument en platform om
Caribisch Nederland en SIDS te steunen. Deltares, het Global Center on
Adaptation, Delta Alliance en het Ministerie van IenW voeren het
secretariaat van het IPDC.42
Klimaattafel en klimaatrechtzaak
Het thema klimaatadaptatie Caribisch Nederland heeft al langer de
aandacht. Het KNMI heeft opdracht gekregen voor de ontwikkeling van
aparte klimaatscenario’s voor Caribisch Nederland. Ook ondersteunt het
Ministerie van IenW met het opstellen van een klimaateffect-atlas
Caribisch Nederland. Dit geeft een indruk van hoe kwetsbaar verschillende
gebieden zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. De Openbare
Lichamen kunnen hier vervolgens mee aan de slag met stresstesten,
41
42

Handelingen II 2022/23, nr. 15, item 2.
Zie www.deltasandcoasts.net.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

16

risicodialogen en het opstellen van strategieën. Het Openbaar Lichaam
Bonaire heeft ondersteuning gevraagd voor het opzetten van een
klimaattafel die zich zal richten op klimaatadaptatie en -mitigatie. Hiervoor
heeft het Ministerie van IenW samen met het Ministerie van EZK de heer
Nijpels als kwartiermaker aangesteld. Het advies van de heer Nijpels is op
8 mei aan de Minister voor Klimaat en Energie (KenE) aangeboden. In een
eerste reactie is aangegeven dat het Rijk het initiatief van een klimaattafel
ondersteunt en bij wil dragen aan de uitwerking hiervan. Samen met het
bovengenoemde IPDC-initiatief biedt dit de ondersteuning waarom
verzocht is in de moties van het lid Sylvana Simons en van de leden Ceder
en Wuite.43
Daarnaast heeft Greenpeace op 11 mei 2023 samen met zeven bewoners
van Bonaire een sommatiebrief gestuurd aan de Staat der Nederlanden
met betrekking tot de gevolgen van klimaatverandering op Bonaire. In
deze sommatie wordt de Staat gevraagd adaptatiemaatregelen te nemen
om Bonaire te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering,
zoals wateroverlast, droogte, hitte en overstroming. Ook wordt gevraagd
om te werken aan de reductie van de uitstoot van broeikasgassen.
Na de zomer zal er gezamenlijk met de Minister voor KenE en de
Staatssecretaris van BZK een uitgebreide kabinetsreactie worden
geformuleerd op het rapport van de heer Nijpels. De Minister voor KenE
zal, in samenwerking met de betrokken ministeries, waaronder het
Ministerie van IenW, reageren op de sommatiebrief van Greenpeace c.s.
Drinkwater Caribisch Nederland
De evaluatie van de Wet Elektriciteit en Drinkwater BES heeft in 2022/2023
plaatsgevonden en is voltooid. De openbare lichamen en nutsbedrijven
van de BES eilanden zullen eind mei een reflectie op het rapport en op de
belangrijkste aanbevelingen geven. Nadat deze zijn verwerkt en meegenomen in de appreciatie van het rapport, zal het Ministerie van EZK mede
namens het Ministerie van IenW het rapport naar verwachting voor het
zomerreces met de Tweede Kamer delen.
Op 1 januari 2023 is de gewijzigde Wet elektriciteit en drinkwater BES in
werking getreden.44 De aanpassingen sluiten beter aan bij de uitvoeringspraktijk op de eilanden in Caribisch Nederland. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de verplichte noodvoorraad, waarbij de nieuwe bepaling beter
rekening houdt met de hogere temperaturen en de risico’s daaromtrent.
Een ander voorbeeld betreft de verduidelijking van het verschil tussen
reverse osmosis water en drinkwater; hetgeen relevant is voor het
dagelijkse toezicht op de drinkwaterkwaliteit.
Op Sin tEustatius loopt het meerjarige investeringstraject (€ 4,5 miljoen)
over het verbeteren en uitbreiden van het drinkwaternet op schema. Het
probleem van lekverliezen behoef echter nog extra investeringen.
Hierover wordt de komende maanden met het nutsbedrijf STUCO,
ondersteund door Vitens en Evides International, overleg gevoerd.
Afvalwater Caribisch Nederland
De afvalwatervisie voor Bonaire wordt naar verwachting eind juni
opgeleverd aan het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB). Deze identificeert
afvalwatermanagementprojecten voor de verbetering van de (mariene)
waterkwaliteit. Het is dan aan het Bestuurscollege Bonaire om de
genoemde projecten te prioriteren en tot uitvoering te brengen. Vanuit het
43
44

Kamerstuk 36 200 IV, nrs. 26 en 18.
Stb. 2022, nr. 512.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

17

Natuur- en Milieubeleidsplan (NMBP) is er budget beschikbaar voor een
deel van de projecten. Hierover zal het OLB, in overleg met het Ministerie
van IenW, een voorstel indienen in de Stuurgroep Land en Water, waarin
alle betrokken ministeries en het Bestuurscollege vertegenwoordigd zijn.
Ondertussen is er eind 2022 budget toegekend voor een zestal afvalwaterprojecten, waarover de Kamer destijds is geïnformeerd.45
Op Sint Eustatius is de opdracht voor het opstellen van een afvalwatervisie verleend en worden de resultaten eind 2023 verwacht. Voor Saba ligt
het traject stil. Wel is er al budget overgemaakt aan het Openbaar Lichaam
Saba, maar vanwege de beperkte uitvoeringskracht is deze nog niet in
opdrachtverlening gebracht. Het is wel onderdeel van het Bestuursakkoord met Saba en daarmee is er het vertrouwen dat dit traject vorm
wordt gegeven, zij het vertraagd. In het najaar wordt de Kamer hierover
verder geïnformeerd.
Tot slot is op 1 januari 2023 een wijziging van de Wet Vrom BES en Wet fin
BES in werking getreden, waarmee de weg vrij is gemaakt voor een
afvalwaterheffing die nodig is voor de exploitatie van de RWZI op Bonaire.
Het Bestuurscollege van Bonaire heeft deze ingevoerd, maar heeft in
afwachting van een gerechtelijke procedure van de restaurant- en
hotelbranche besloten deze tot oktober niet te innen. Het Ministerie van
IenW volgt dit traject nauwlettend omdat de RWZI van groot belang is
voor het beschermen van het (mariene) milieu.
Monitoring zeewaterkwaliteit Caribisch Nederland
In het kader van het Natuur en Milieubeleidsplan Caribisch Nederland
2020–2030 (NMBP) ontwikkelt het Ministerie van IenW in samenwerking
met lokale partijen monitoringsprogramma’s voor de zeewaterkwaliteit
rondom de BES-eilanden. Via deze programma’s wordt informatie
verzameld over de menselijke invloeden (bijvoorbeeld vervuild grondwater) en natuurlijke invloeden (bijvoorbeeld stormen) op de zeeën. Met
deze informatie kan op termijn ook worden aangetoond welke effecten de
NMBP-projecten, milieu- en overige maatregelen en bijzondere klimaatgebeurtenissen (bijv. zware regenval) hebben op het mariene milieu. Met de
opgedane kennis kan verder richting worden gegeven aan verder beleid
dat bijdraagt aan de bescherming van het mariene milieu en het terugdringen van drukfactoren daarop. Uiterlijk in 2024 moeten de monitoringsprogramma’s volledig geïmplementeerd zijn. De uitvoering is al gestart.
Verenigde Naties 2023 Water Conferentie
Tussen 22 en 24 maart 2023 vonden de VN2023 Water Conferentie en de
New York Water Week plaats. Over de uitkomsten van de VN2023 Water
Conferentie, de New York Water Week en de bijdrage aan de Water Actie
Agenda is de Kamer separaat geïnformeerd.46

45
46

Kamerstuk 27 625, nr. 590.
Kamerstuk 31 793, nr. 243.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

18

Ter afsluiting
De diversiteit aan thema’s binnen het onderwerp water laat zien dat er op
veel vlakken wordt gewerkt aan uitbreiding en verbetering van ons water(en bodem) systeem. Dit gebeurt doordat samen met decentrale
overheden en andere partners stappen worden gezet om nu en in de
toekomst gesteld te staan voor de opgaven op het gebied van water.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 630

19