Per e-mail:
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Postbus 20401
2500 EK DEN HAAG

onze ref.

/11018023
advocaat

uw ref.
inzake

uw vragen inzake afzien van handhaving en
legalisatiemogelijkheden PAS-melders

@pelsrijcken.nl

16 december 2022

Geachte
In uw e-mail van 8 december jl. heeft u mij vier vragen gesteld met betrekking tot de
mogelijkheden om af te zien van handhaving jegens PAS-melders en om de
bedrijfsvoering van PAS-melders te legaliseren. Graag beantwoord ik uw vragen, in
samenspraak met mijn kantoorgenoten

.

Wij geven steeds cursief uw vraag weer, gevolgd door ons antwoord.
1. Op welke gronden kunnen bevoegde gezagen afzien van handhaving jegens PASmelders die in overtreding zijn, rekening houdend met de algemene beginselen
van behoorlijk bestuur?
De ruimte om van handhaving af te zien wordt in sterke mate begrensd door de in de
rechtspraak ontwikkelde beginselplicht tot handhaving. Op grond daarvan móét het
bevoegd gezag bij overtreding van een wettelijk voorschrift in beginsel tot handhaving
overgaan. De standaardoverweging van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State (hierna: de Afdeling) luidt als volgt:
“Gelet op het algemeen belang dat gediend is met handhaving, zal bij een
overtreding van een wettelijk voorschrift het bestuursorgaan dat bevoegd is
om met een last onder bestuursdwang of een last onder dwangsom op te

datum
onze ref.

16 december 2022
/11018023

2/9

treden, in de regel van deze bevoegdheid gebruik moeten maken. Alleen onder
bijzondere omstandigheden mag van het bestuursorgaan worden gevraagd dit
niet te doen.”1
Van bijzondere omstandigheden is op grond van vaste rechtspraak slechts onder twee
omstandigheden sprake: bij concreet zicht op legalisatie of als handhavend optreden
onevenredig is in verhouding tot de daarmee te dienen doelen.2
Voor concreet zicht op legalisatie is minst genomen vereist dat een ontvankelijke
vergunningaanvraag is ingediend en dat het aannemelijk is dat de vergunning kan
worden verleend.3 Het legalisatietraject van artikel 1.13a van de Wet
natuurbescherming (hierna: Wnb) is zo ingestoken dat een PAS-melder wordt
uitgenodigd om een vergunningaanvraag in te dienen wanneer er stikstofruimte
beschikbaar is voor de legalisatie van zijn project.4 Voor de meeste PAS-melders is
momenteel nog geen stikstofruimte beschikbaar, en is dit dus nog niet aan de orde.
De vraag kan rijzen of het feit dat er een wettelijk legalisatietraject van kracht is
maakt dat op een ander, eerder moment van een concreet zicht op legalisatie kan
worden gesproken. Dat kan wat ons betreft pas aan de orde zijn als kan worden
aangetoond en onderbouwd dat voor een concreet project op korte termijn
stikstofruimte beschikbaar komt, op de daarvoor benodigde hexagonen. Ook dat zal bij
de meeste PAS-melders thans niet het geval zijn. In ieder geval verschillende
rechtbanken hebben al geoordeeld dat van een concreet zicht op legalisatie nog geen
sprake is.5
De vervolgvraag is of kan worden afgezien van handhaving met een beroep op het
evenredigheidsbeginsel. Wij stellen voorop dat de bestuursrechter een beroep hierop
niet snel honoreert. Feit is wel dat de Afdeling sinds enige tijd nadrukkelijker aandacht
besteedt aan evenredigheid in het bestuursrecht. In dit verband heeft de Afdeling een
nieuwe evenredigheidstoets geïntroduceerd.6 Het is, gelet daarop, voorstelbaar dat de
lijn in toekomstige rechtspraak iets versoepeld zal worden. Dit laat echter onverlet dat
afzien van handhaving alleen in uitzonderlijke situaties aan de orde kan zijn. 7

1
2
3
4

5
6
7

Landsadvocaat

Zie bijvoorbeeld AbRvS 19 oktober 2022, ECLI:NL:RVS:2022:3010, r.o. 8.1.
Zie bijvoorbeeld AbRvS 28 september 2022, ECLI:NL:RVS:2022:2813, r.o. 4.1.
AbRvS 16 maart 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BP7819, r.o. 2.9.2.
Zie paragraaf 2.1.2 van de Regeling natuurbescherming. Zie ook het Legalisatieprogramma PAS-meldingen,
blz. 11.
Zie bijvoorbeeld Rb. Overijssel 25 januari 2022, ECLI:NL:RBOVE:2022:196 en Rb. Oost-Brabant 16 februari
2022, ECLI:NL:RBOBR:2022:460.
AbRvS 2 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:285.
In de rechtspraak van de Afdeling na 2 februari jl. wijst zij in ieder geval nog onverkort op de
beginselplicht. Zie AbRvS 10 augustus 2022, ECLI:NL:RVS:2022:2328, AbRvS 24 augustus 2022,
ECLI:NL:RVS:2022:2457 en AbRvS 14 december 2022, ECLI:NL:RVS:2022:3757.

datum
onze ref.

16 december 2022
/11018023

3/9

Voor de vraag of handhavend optreden in een concreet geval onevenredig is, zijn twee
af te wegen belangen relevant: i) de belangen van PAS-melders die pleiten tegen
handhaving en ii) de met de handhaving te dienen doelen.
In algemene zin zijn er bij PAS-melders meerdere belangen denkbaar die pleiten tegen
handhaving.
Ten eerste het feit dat een PAS-melder onder vigeur van het PAS te goeder trouw
heeft gehandeld. Een PAS-melder heeft de wet gevolgd, zoals die destijds luidde, en
kan in zoverre geen verwijt worden gemaakt dat hij in overtreding is.
Ook kan in de evenredigheidsafweging meespelen dat er een wettelijk legalisatietraject
is opgetuigd. Dat is wettelijk verankerd in artikel 1.13a van de Wnb. Hierdoor is er in
ieder geval enig zicht op legalisatie, en is de verwachting dat de overtreding die de
PAS-melder begaat tijdelijk is.8
Verder kan bij een groot deel van de PAS-melders worden vastgesteld dat de
deposities relatief beperkt zijn, waardoor ook de natuurwinst als gevolg van
handhaving in die zin beperkt is.
Tot slot zijn de gevolgen die handhaving heeft voor de bedrijfsvoering van de PASmelder van belang. Die zijn minder eenduidig vast te stellen, en kunnen per geval
verschillen, van een beperkte vermindering van de bedrijfsvoering tot een
faillissement. Voor de evenredigheidstoets geldt dat hoe groter de gevolgen zijn, hoe
zwaarwegender het belang is dat pleit tegen handhaving. Daarbij merken wij wel op
dat de huidige tendens in de rechtspraak van de Afdeling is dat financiële belangen –
zelfs een faillissement – niet dusdanig zwaarwegend zijn dat zij in de weg staan aan
handhaving. De Afdeling ziet dit als een risico dat voor eigen rekening van de
overtreder moet komen; die is immers zonder de vereiste vergunning tot de handeling
in kwestie overgegaan, zo is de gedachte.9 Wij achten het echter verdedigbaar dat hier
bij PAS-melders anders naar gekeken moet worden, vanwege de eerder genoemde
goede trouw van de PAS-melder.
Of de belangen ook dusdanig zwaarwegend zijn dat in een concreet geval van
handhavend optreden kan worden afgezien, hangt af van het tweede af te wegen
belang: de met handhaving te dienen doelen. Dat is het natuurbelang, meer specifiek
de bescherming van de aangewezen stikstofgevoelige natuurwaarden in Natura 2000gebieden. Voor het afzien van handhaving moet aannemelijk worden gemaakt dat aan
het natuurbelang in het concrete geval geen zwaar gewicht hoeft te worden toegekend
– althans, dat het gaat om een belang dat duidelijk veel minder zwaar weegt dan het
belang dat zich tegen handhaving verzet. In algemene zin is het lastig om hieraan te
voldoen. Niet alleen omdat de natuurwaarden op grond van de Europese
Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn zijn beschermd, en handhaving van het Unierecht
8

9

Landsadvocaat

Uit de rechtspraak volgt dat het feit dat er zicht is op legalisatie – ook al is dat nog niet concreet – een
factor kan zijn in de evenredigheidsafweging. Zie bijvoorbeeld AbRvS 10 januari 2018,
ECLI:NL:RVS:2018:34 en AbRvS 29 oktober 2014, ECLI:NL:RVS:2014:3885.
Zie bijvoorbeeld AbRvS 14 juli 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1546.

datum
onze ref.

16 december 2022
/11018023

4/9

onder meer doeltreffend en afschrikwekkend moet zijn, maar ook in het licht van de
(zeer) overbelaste staat waarin veel aangewezen natuurwaarden zich bevinden. Uit
rechtbankuitspraken die tot op heden zijn gedaan volgt dat dit het grootste
struikelblok is voor het oordeel dat van handhaving mocht worden afgezien.10 Hoewel
de depositie van een PAS-melder over het algemeen beperkt is, biedt dit enkele feit bij
de verschillende rechtbanken tot nu toe weinig soelaas.
Dit betekent onzes inziens niet dat in geen enkel geval met succes zou kunnen worden
afgezien van handhaving, maar wel dat dit alleen kan als het natuurbelang op een
bepaalde manier verder is geadresseerd. Daarvoor zien wij twee manieren:
1. Er wordt een ecologische onderbouwing opgesteld die inzicht geeft in de mate
waarin het natuurbelang door de stikstofdepositie van de PAS-melder in
kwestie wordt geraakt. In de situatie waarin stikstofdepositie niet de
bepalende drukfactor is voor de staat van instandhouding van een
natuurwaarde, of in een situatie waarin het om een dusdanig geringe depositie
gaat dat met een grote mate aan waarschijnlijkheid kan worden geconcludeerd
dat de betrokken natuurwaarden erdoor niet zullen worden aangetast, is
voorstelbaar dat in die specifieke situatie geoordeeld kan worden dat het
natuurbelang niet aan handhaving in de weg staat. Dit kan vooral individueel
gezien een mogelijke optie zijn. Voor een bredere mogelijkheid voor het afzien
van handhaving geldt het onderstaande.
2. Er wordt inzichtelijk gemaakt dat er andere maatregelen zijn en worden
getroffen ten behoeve van de betrokken stikstofgevoelige natuurwaarden, die
een behoorlijke stikstofreductie en verbetering van de kwaliteit van de
natuurwaarden bewerkstelligen, waardoor aangetoond kan worden dat de
bedrijfsvoering van de PAS-melder nog enige tijd zonder natuurvergunning kan
worden voortgezet. Daarbij geldt dat hoe meer maatregelen voor de betrokken
natuurwaarden daadwerkelijk zijn getroffen en in de nabije toekomst met
zekerheid getroffen worden, hoe groter de kans is dat met succes van
handhaving kan worden afgezien.
Daarbij zou op de korte termijn ook een maatregel kunnen zijn om de
stikstofdepositie van de PAS-melder in feitelijke zin (tijdelijk) te mitigeren door
stikstofdepositie elders te beëindigen, bijvoorbeeld door stikstofruimte op te
kopen. Wanneer legalisatie door middel van het verlenen van een vergunning
(nog) niet mogelijk is, zou dan gesteld kunnen worden dat weliswaar sprake is
van een overtreding, maar dat het natuurbelang niet aan het afzien van
handhaving in de weg staat.
Dit is de insteek waarvoor de provincie Overijssel recentelijk heeft gekozen
door op eigen landbouwgronden een bemestingsverbod in te stellen voor het
jaar 2023, om zo stikstofruimte te creëren voor PAS-melders.
10

Landsadvocaat

Zie bijvoorbeeld Rb. Overijssel 25 januari 2022, ECLI:NL:RBOVE:2022:196, Rb. Den Haag 17 februari
2022, ECLI:NL:RBDHA:2022:1143 of Rb. Midden-Nederland 10 mei 2022, ECLI:NL:RBMNE:2022:1789.

datum
onze ref.

16 december 2022
/11018023

5/9

Al met al geldt dat de beoordeling of handhaving dusdanig onevenredige gevolgen
heeft in verhouding met de daarmee te dienen doelen dat van handhaving moet
worden afgezien, altijd een afweging vereist. De kern is uiteindelijk dat hoe meer
concrete maatregelen ten behoeve van de natuur worden doorgevoerd, hoe groter de
kans is dat een besluit om af te zien van handhavend optreden in rechte stand houdt.
2. Is een landelijk of provinciaal handhavingsmoratorium ten aanzien van PASmelders mogelijk, en zo ja, onder welke voorwaarden?
Een handhavingsmoratorium houdt naar wij aannemen in dat er bij PAS-melders in
categorale zin, algeheel, wordt afgezien van handhavend optreden. Dat staat op
gespannen voet met de beginselplicht tot handhaving, zoals hiervoor besproken. Uit
rechtspraak van de Afdeling volgt dan ook dat handhavingsbeleid nimmer mag
inhouden dat er nooit tegen een bepaalde overtreding wordt opgetreden. Wij wijzen
bijvoorbeeld op de uitspraak van de Afdeling van 4 juni 2014:
“Beleid dat inhoudt dat tegen overtredingen die in het handhavingsbeleid een
lage prioriteit hebben in het geheel niet handhavend zal worden opgetreden, is
rechtens niet aanvaardbaar, omdat daarmee het te handhaven wettelijk
voorschrift wordt ondergraven. Dat het beleid van het college niet uitsluit dat
tegen dergelijke overtredingen in de toekomst alsnog handhavend zal worden
opgetreden, doet er niet aan af dat het beleid inhoudt dat tegen die
overtredingen niet handhavend wordt opgetreden.
(…) Handhavingsbeleid mag er niet toe strekken dat tegen overtredingen met
een lage prioriteit nimmer wordt opgetreden.”11
Deze rechtspraak staat in de weg aan een handhavingsmoratorium. Dat is niet zomaar
op te lossen met wetgeving waarin handhaving wordt uitgesloten. Dat zou in conflict
komen met de eisen van artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn. Dat doet er
overigens vanzelfsprekend niet aan af dat in een specifiek geval naar aanleiding van
een handhavingsverzoek zou kunnen worden afgezien van handhavend optreden. Dat
hangt af van de concrete omstandigheden van het geval, waarbij enerzijds de
gevolgen van handhaving voor de bedrijfsvoering van de PAS-melder van belang zijn
en anderzijds de gevolgen voor de natuur (zie vraag 1).
3. Is er een mogelijkheid voor bevoegde gezagen om zelf stikstofruimte te verwerven
teneinde PAS-melders te legaliseren, en zo ja, onder welke voorwaarden?
Het verwerven van stikstofruimte om een PAS-melder middels verlening van een
natuurvergunning te legaliseren, komt neer op externe saldering. Dat is onder
bepaalde voorwaarden toegestaan. In dit verband wijzen wij met name op de
11

Landsadvocaat

ABRvS 4 juni 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1982.

datum
onze ref.

16 december 2022
/11018023

6/9

beleidsregels over externe saldering die in de provincies gelden. Waar in ieder geval
ook aan getoetst moet worden bij een initiatief tot extern salderen vanuit de overheid,
is het additionaliteitsvereiste. Dat ziet op de vraag of – kort gezegd – het beëindigen
van depositie vanwege het saldogevende bedrijf niet al moet worden ingezet als
instandhoudingsmaatregel of passende maatregel ten behoeve van de natuur. 12
Daarnaast moet worden bezien of het verwerven van de stikstofruimte in
overeenstemming is met de staatssteunregels.
Van staatssteun is op grond van artikel 107, eerste lid, van het Verdrag betreffende de
Werking van de Europese Unie (hierna: VWEU) sprake als (i) met staatsmiddelen (ii)
een voordeel wordt verstrekt (iii) aan één of meer ondernemingen, waardoor (iv) de
mededinging kan worden vervalst en (v) het handelsverkeer tussen de lidstaten
ongunstig kan worden beïnvloed. Dit zijn cumulatieve voorwaarden. Als aan alle
voorwaarden wordt voldaan, moet het voornemen tot steunverlening worden
aangemeld bij de Europese Commissie (hierna: Commissie) op grond van artikel 108,
derde lid, van het VWEU. De Commissie zal dan beoordelen of de maatregel of regeling
inderdaad als staatssteun moet worden aangemerkt en zo ja, of de staatssteun kan
worden goedgekeurd. Totdat goedkeuring van de Commissie is verkregen, mag de
steunmaatregel niet tot uitvoering worden gebracht (de standstill-verplichting). De
meldingsplicht geldt niet indien een beroep kan worden gedaan op een
vrijstellingsregeling of vrijstellingsverordening.
Of het verwerven van stikstofruimte staatssteun omvat, valt niet op voorhand in
algemene zin te beantwoorden. Dit zal moeten worden getoetst aan de hand van een
concrete maatregel of regeling.
Het verwerven van stikstofruimte kan als staatssteun kwalificeren. Zo volgt uit de
besluitenpraktijk van de Commissie dat een opkoopregeling die voorziet in een
vergoeding voor de sluiting van productiecapaciteit (teneinde de stikstofdepositie op
een aangrenzend Natura 2000-gebied te doen verminderen), als staatssteun wordt
aangemerkt.13 De Commissie is van mening dat met het verstrekken van een
vergoeding voor de sluiting van productiecapaciteit aan de ontvanger een economisch
voordeel wordt verstrekt, dat hij bij zijn normale bedrijfsuitoefening niet zou hebben
verkregen. Het is daarbij niet van belang welke prijs wordt betaald voor het sluiten
van de productiecapaciteit. Daarmee is overigens niet gezegd dat iedere (incidentele)
aankoop van een locatie noodzakelijkerwijs als staatssteun kwalificeert. Voor zover
een dergelijke aankoop niet moet worden beschouwd als gericht op de sluiting van
productiecapaciteit, is denkbaar dat deze niet als staatssteun kwalificeert. Voorwaarde
hiervoor is dat de aankoop marktconform is. Economische transacties die markconform
verlopen, vormen geen economisch voordeel en omvatten derhalve geen staatssteun.
12
13

Landsadvocaat

AbRvS 24 november 2021, ECLI:NL:RVS:2021:2627.
Bijvoorbeeld: Besluit C(2019) 7234 final van de Europese Commissie van 11 oktober 2019 inzake
steunmaatregel SA.54275 (2019/N) (Subsidieregeling sanering varkenshouderijen), randnummer 35.

datum
onze ref.

16 december 2022
/11018023

7/9

Dit wordt het Market Economy Operator-beginsel (hierna: MEO-beginsel) genoemd. Bij
de toepassing van dat beginsel moet worden nagegaan of een hypothetische
particuliere marktdeelnemer op een bepaalde markt in een vergelijkbare situatie
dezelfde transactie als de overheidsinstantie zou verrichten (voor dezelfde prijs).14
Daarbij moet rekening worden gehouden met alle relevante voorwaarden van de
transactie, dus naast de betaalde prijs ook de overige contractuele voorwaarden
tussen partijen. De hele transactie moet dus marktconform zijn.
De Commissie heeft in verschillende richtsnoeren voor specifieke steuncategorieën
uitgewerkt op basis van welke voorwaarden een regeling voor productiebeëindiging
voor goedkeuring in aanmerking komt. In de Richtsnoeren landbouwsector is onder
meer uitgewerkt onder welke voorwaarden ‘steun voor de sluiting van
productiecapaciteit’ voor goedkeuring in aanmerking komt.15 Als aan deze
voorwaarden wordt voldaan, zal de Commissie de steunregeling ‘verenigbaar verklaren
met de interne markt’ op grond van artikel 107, derde lid, sub c van het VWEU.
Samengevat zal bij het verwerven van stikstofruimte teneinde PAS-melders te
legaliseren in ieder geval moeten worden voldaan aan de voorwaarden voor externe
saldering en de staatssteunregels. Of aan deze voorwaarden wordt voldaan, dient per
concrete maatregel of regeling te worden onderzocht.
4. Is er de mogelijkheid voor bevoegde gezagen om bij de bank een garantstelling af
te geven, zodat PAS-melders kunnen beschikken over de financiële middelen om
zelf stikstofruimte te verwerven om legalisatie via een natuurvergunning zeker te
stellen?
De Wet financiering decentrale overheden (hierna: Wet FIDO) bepaalt dat openbare
lichamen zoals provincies uitsluitend garanties kunnen verlenen als dat gebeurt ten
behoeve van de uitoefening van de publieke taak (artikel 2, eerste lid).
Goed verdedigbaar is dat een dergelijke garantstelling ten behoeve van de publieke
taak is. De Wnb bepaalt dat, in het belang van de rechtszekerheid, de minister
tezamen met de gedeputeerde staten van de provincies ervoor moet zorgdragen dat
de projecten van PAS-melders die voldeden aan het (toenmalige) Besluit
natuurbescherming alsnog worden gelegaliseerd (artikel 1.13a, eerste lid). De
parlementaire geschiedenis vermeldt daarover dat “[d]e woorden «in het belang van
de rechtszekerheid» verwijzen naar de dwingende redenen van groot openbaar
belang”.16

14

15

16

Landsadvocaat

Mededeling van de Commissie betreffende het begrip „staatssteun” in de zin van artikel 107, lid 1, van het
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, C/2016/2946, PB C 262 van 19.7.2016, blz. 1–50,
par. 4.2.1.
Richtsnoeren van de Europese Unie voor staatssteun in de landbouw- en de bosbouwsector en in
plattelandsgebieden 2014-2020 (2014/C 204/01), PB C 204, 1.7.2014, blz. 1-97. De geldigheid van deze
richtsnoeren is in 2020 verlengd.
Kamerstukken II 2020/21, 35 600, nr. 19, blz. 5.

datum
onze ref.

16 december 2022
/11018023

8/9

De wetgever is dus van mening dat, in algemene zin, het legaliseren van dergelijke
projecten van PAS-melders de rechtszekerheid dient, en daarmee dus ook de publieke
taak. De wet schrijft niet voor welke instrumenten de minister en de provincies kunnen
(of moeten) inzetten om legalisatie te bewerkstelligen, alleen dat in een programma
maatregelen worden vastgesteld om de gevolgen van de stikstofdepositie van de
projecten van PAS-melders te mitigeren of te compenseren. Als de bedoelde
garantstelling PAS-melders in staat stelt om stikstofruimte te verwerven, en op deze
manier legalisatie via een natuurvergunning kan worden gerealiseerd, is goed
verdedigbaar dat de garantstelling ten behoeve van de uitoefening van de publieke
taak is. In dat geval zou de Wet FIDO niet in de weg staan aan het verlenen van een
garantstelling, mits de te garanderen geldlening voldoet aan de randvoorwaarden die
zijn gesteld in gedelegeerde regelgeving ter nadere uitwerking van de Wet FIDO. 17
De vraag of een garantstelling mogelijk is kan echter niet in algemene zin beantwoord
worden: dit zal per individuele PAS-melder beoordeeld moeten worden. Zo zal
bijvoorbeeld moeten worden getoetst of de desbetreffende garantstelling past binnen
de financiële beleidskaders van de provincie in kwestie. Die beleidskaders zijn te
vinden in de financiële verordening van de provincie en zijn doorgaans nader
uitgewerkt in uitvoeringsregelingen. De daarin opgenomen voorschriften en
beoordelingscriteria voor het verlenen van garantstellingen kunnen bijvoorbeeld zien
op onder meer de financiële positie en prognoses van de aanvrager van de
garantstelling.
Bij het verlenen van garanties dient bovendien aan de staatssteunregels te worden
voldaan. In dit verband is relevant onder welke voorwaarden de garantie wordt
verleend. Indien de garantie wordt verleend tegen voorwaarden die ook voor een
particuliere investeerder aanvaardbaar zouden geweest, is er in beginsel geen sprake
van staatssteun. Er is dan voldaan aan het MEO-beginsel. Van staatssteun kan
daarentegen wél sprake zijn als de PAS-melder (als kredietnemer) een garantie
ontvangt tegen gunstiger voorwaarden (bijvoorbeeld een lagere garantiepremie) dan
hij op de markt had kunnen verkrijgen. In dat geval ontvangt de PAS-melder een
economisch voordeel en wordt niet voldaan aan het MEO-beginsel. Dat is tevens het
geval als de PAS-melder zonder een garantie van het bevoegd gezag geen bank bereid
zou vinden om hem op welke voorwaarden dan ook een lening te verstrekken.
Ook de bank (als kredietgever) kan door een garantstelling van een bevoegd
gezag een economisch voordeel ontvangen. Dat is bijvoorbeeld het geval als
een garantie wordt verstrekt ter dekking van een reeds verstrekte lening,
zonder dat de voorwaarden van de lening worden aangepast.

17

Landsadvocaat

Het Besluit leningvoorwaarden decentrale overheden bepaalt dat rente- en aflossingsbetalingen moeten zijn
uitdrukt in Euro’s (artikel 1), zo ook dat de hoofdsom niet onderhevig mag zijn aan enige vorm van indexatie
(artikel 2).