Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 930 B

Jaarverslag en slotwet Gemeentefonds 2013

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET GEMEENTEFONDS (B)
Aangeboden 21 mei 2014

kst-33930-B-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

2

Inhoudsopgave
blz.
A.

Algemeen

5

1.
2.

Aanbieding en dechargeverlening
Leeswijzer

5
9

B.

Beleidsverslag

10

3.
4.
5.

Beleidsprioriteiten 2013
Beleidsartikelen
Bedrijfsvoeringparagraaf

10
15
21

C.

Jaarrekening

22

6.
7.

De verantwoordingsstaat
De saldibalans

22
23

D.

Bijlagen

26

8.
9.
10.

Bijlage 1: Verdiepingsbijlage
Bijlage 2: Lijst met afkortingen
Bijlage 3: Lijst van de belangrijke termen en hun
betekenis

26
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

28

3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

4

A. ALGEMEEN
1. AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
Aan de Voorzitters van de Eerste Kamer en de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal.
Hierbij bieden wij het jaarverslag met betrekking tot de begroting van het
gemeentefonds over het jaar 2013 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoeken wij de beide Kamers van de Staten-Generaal ons
decharge te verlenen over het in het jaar 2013 gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f.
de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering van het gemeentefonds.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2013;
b. het voorstel van de slotwet over 2013, dat met het onderhavige
jaarverslag samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over 2013 met betrekking
tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist
en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2013
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2013, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2013 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk
De Staatssecretaris van Financiën,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

6

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van ...

De voorzitter van Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de Voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van ...

De voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

8

2. LEESWIJZER
Het jaarverslag van het gemeentefonds maakt onderdeel uit van de
financiële verantwoording van het Rijk maar heeft daarbinnen een eigen
bijzonder karakter. Het jaarverslag van het gemeentefonds kent in
tegenstelling tot een departementaal jaarverslag slechts één beleidsartikel: het gemeentefonds. Het beleid dat wordt gevoerd ter realisatie van
de algemene beleidsdoelstelling is direct verbonden met dit ene beleidsartikel.
Dit jaarverslag zal de eerdere, op 2013 betrekking hebbende, begrotingen
van het gemeentefonds (de oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013 en
de 1ste en 2de suppletoire begrotingen 2013) als uitgangspunt nemen.
Terugkijkend op de beleidsprioriteiten zal hierbij de ontwerpbegroting
2013 van het gemeentefonds van belang zijn.
Het jaarverslag is verdeeld in twee onderdelen: het beleidsverslag en de
jaarrekening.
Het beleidsverslag is een terugblik op het gevoerde beleid in 2013. Hierin
komt de realisatie van de beleidsprioriteiten aan bod, worden de
budgettaire gevolgen van het gevoerde beleid in beeld gebracht en
worden beleidsmatige conclusies ten aanzien van de beleidsprioriteiten
getrokken. Bovendien wordt in de paragraaf beleidsartikelen stilgestaan
bij de prestatiegegevens die betrekking hebben op de beleidsdoelstellingen van het gemeentefonds. Hier wordt ook de toelichting gegeven op
het verschil tussen de oorspronkelijke vastgestelde begroting en
realisatie. De verschillen worden daarbij absoluut weergegeven en
toegelicht.
De jaarrekening geeft het financiële beeld van het begrotingsjaar 2013 wat
betreft het gemeentefonds. In dit onderdeel wordt de verantwoordingsstaat en de saldibalans gepresenteerd.
Ten slotte volgen er nog drie bijlagen (verdiepingsbijlage, een lijst met
afkortingen en een lijst van de belangrijke termen en hun betekenis).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

9

B. BELEIDSVERSLAG
3. BELEIDSPRIORITEITEN 2013
Dit jaarverslag gaat in op de in 2013 gerealiseerde beleidsprioriteiten.
Uitgangspunt daarbij is in de eerste plaats de oorspronkelijk in de
begroting 2013 geformuleerde beleidsprioriteiten.
Onderdeel A. beschrijft de realisatie van de beleidsprioriteiten in 2013.
Vervolgens worden in onderdeel B. de budgettaire en financiële consequenties van deze beleidsprioriteiten weergegeven.
A. Realisatie van de beleidsprioriteiten 2013
Begrotingsafspraken 2014
In oktober heeft het kabinet met de fracties van de CU, SGP en D66 en de
coalitiefracties afspraken gemaakt voor de begroting van 2014 e.v. Hierin
is onder andere afgesproken dat in 2013 € 650 miljoen wordt toegevoegd
aan de OCW-begroting (deze middelen hebben betrekking op 2014). Via de
normeringssystematiek werken deze middelen voor circa € 120 miljoen
door op het accres gemeentefonds.
Financiën
Ook in 2013 is onverminderd het uitgangspunt geweest dat het gemeentefonds, in combinatie met de andere gemeentelijke inkomstenbronnen,
gemeenten voorziet van voldoende financiële middelen voor het
uitvoeren van hun taken. De verdeling van het gemeentefonds heeft tot
doel de middelen zo te verdelen, dat gemeenten in staat zijn om hun
inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke
lasten te kunnen leveren. Om dit te realiseren zijn in 2013 de volgende
kernpunten aan de orde gekomen:
1) In januari 2013 hebben het Rijk en de VNG, IPO en UvW een financieel
akkoord gesloten. De belangrijkste onderwerpen hebben betrekking op
de Wet Houdbare overheidsfinanciën, het verplicht schatkistbankieren
en het BTW Compensatiefonds. Op 19 maart is hierover door de
ministers van BZK en Financiën met de Tweede Kamer gedebatteerd.
2) Het Bestuurlijk overleg financiële verhoudingen (Bofv) met de VNG,
IPO en UvW heeft in 2013 twee keer plaatsgevonden. In mei rond het
verschijnen van de voorjaarsnota en in september rond het verschijnen van de miljoenennota. Daarnaast heeft er in mei een bestuurlijk
overleg over het financieel akkoord tussen Rijk en medeoverheden
plaatsgevonden.
3) De normeringssystematiek «samen de trap op, samen de trap af» is in
2013 toegepast. Via de normeringssystematiek werken de rijksbezuinigingen en -intensiveringen evenredig door naar het gemeentefonds en
het provinciefonds. Gemeenten en provincies leveren op deze manier
direct een bijdrage aan het gezond maken van de overheidsfinanciën.
4) Op basis van het Periodiek Onderhoudsrapport 2010 wordt onderzoek
gedaan naar de verdeling van het gemeentefonds. In het Periodiek
Onderhoudsrapport werd geconstateerd dat een aantal clusters
onevenwichtig is verdeeld over de gemeenten. In overleg met de VNG
hebben de fondsbeheerders afgesproken dat het gemeentefonds in
2015 integraal wordt herijkt. De eerste fase van het onderzoek is reeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

10

afgerond in 2011. De tweede fase van het onderzoek wordt begin 2014
afgerond. De uitwerking wordt in de meicirculaire 2014 van het
gemeentefonds gepresenteerd.
5) De OZB-opbrengst wordt op macroniveau gemaximeerd door jaarlijks
een percentage vast te stellen waarmee de som van de OZBopbrengsten van alle gemeenten mag groeien. In 2013 was dat 3%
(zonder correctie 2012). De bestuurlijke afspraak om de totale
(landelijke) OZB stijging in 2013 te beperken tot € 103.900.000, met een
correctie van de overschrijding in 2012 van € 7.700.000, werd niet
gehaald. Er is sprake van een overschrijding in 2013 van € 37.800.000.
Deze overschrijding is besproken in het Bestuurlijk overleg financiële
verhoudingen van 22 mei 2013. In dit overleg is besloten dat het
bedrag van de overschrijding in mindering wordt gebracht op wat in
2014 aan maximale stijging gerealiseerd mag worden. Ook is
afgesproken dat de systematiek van de macronorm geëvalueerd
wordt. De evaluatie van de systematiek van de macronorm komt in het
voorjaars-Bofv 2014 aan de orde.
6) Beheersing van het EMU-saldo is een gemeenschappelijke opgave
voor het Rijk en de medeoverheden. Het wetsvoorstel Houdbare
overheidsfinanciën (Hof) is de Nederlandse invulling van Europese
begrotingsafspraken. In het wetsvoorstel wordt geregeld dat de
medeoverheden hieraan een gelijkwaardige inspanning leveren.
Hierbij wordt gestuurd op een macronorm voor het EMU-saldo van de
medeoverheden gezamenlijk.
Het wetsvoorstel Hof is op 10 december 2013 door de Eerste Kamer
aangenomen en op 23 december in werking getreden.
7) Het verplicht schatkistbankieren voor decentrale overheden is eind
2013 van kracht geworden. Door het verplicht schatkistbankieren voor
decentrale overheden daalt de schuld van Nederland en worden
tevens de financiële risico’s voor decentrale overheden gereduceerd.
Decentrale overheden verstrekken informatie aan het Rijk via Informatie voor Derden (Iv3) en middels de begroting en verantwoording over
de uitzettingen en onderling leningen in het kader van schatkistbankieren.
8) In 2013 is het aantal decentralisatie- en integratie-uitkeringen verminderd. In 2012 waren er in het gemeentefonds in totaal 35
decentralisatie-uitkeringen en 5 integratie-uitkeringen. In 2013 waren
dat er respectievelijk 31 en 4.
Decentralisaties
Per 2015 worden taken op het gebied van jeugdzorg, werk en inkomen en
maatschappelijke ondersteuning gedecentraliseerd naar gemeenten. Het
kabinet ziet de decentralisaties in het sociaal domein als de grootste
ontwikkeling in het binnenlands bestuur in de laatste decennia. Er worden
niet alleen taken en middelen overgedragen, maar de gemeenten gaan
ook integraal werken in het sociaal domein met het doel een meer
samenhangend beleid te voeren en werkprocessen rondom een hulpvraag
van mensen efficiënter te organiseren. De decentralisaties versterken de
rol van gemeenten om burgers te ondersteunen en meer te laten
participeren in de maatschappij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

11

In 2013 zijn er een aantal stappen gezet om de decentralisaties voor te
bereiden. Zo wordt er kabinetsbreed gewerkt aan het in de decentralisatiewetgeving uitwerken van randvoorwaarden die van belang zijn bij het
mogelijk maken van een integrale aanpak door gemeenten. Hierbij gaat
het om randvoorwaarden als een bestuurskrachtig binnenlands bestuur
met de juiste schaal, zo veel mogelijk beleidsvrijheid voor gemeenten en
horizontale verantwoording over de besteding van het budget voor het
sociaal domein, zo veel mogelijk generiek interbestuurlijk toezicht, en
vermindering van regeldruk en financiën, zoals toegelicht in de decentralisatiebrief van het Kabinet (Tweede Kamer 2012–2013, 33 400 VII, nr. 59).
Dit zijn belangrijke succesfactoren om gemeenten in staat te stellen om
optimaal hun rol te pakken in het sociaal domein. Dergelijke randvoorwaarden worden, door alle betrokken bewindspersonen, besproken in de
ministeriele commissie inzake decentralisaties. Drie onderwerpen hebben
in 2013 bijzondere aandacht gekregen van het Kabinet; het deelfonds
sociaal domein, de uitvoering van de motie Schouw en de ontwikkeling
van de monitoring van het sociaal domein voor zowel tijdens de transitieperiode als daarna.
1)

Deelfonds sociaal domein: In het regeerakkoord is afgesproken dat er
één ontschot budget komt voor het sociaal domein. Het kabinet heeft
dit vormgegeven door voor een periode van drie jaar een tijdelijk
deelfonds in te stellen dat wordt vastgelegd in een aparte tijdelijke
wet. De middelen in het deelfonds moeten worden besteed aan de
taken die in de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning
2015 aan gemeenten zijn toegekend alsmede aan de taak voor
gemeenten om participatievoorzieningen aan te bieden. Het
deelfonds is vanaf de invoering in 2015 onderdeel van het gemeentefonds. Voor de rechtmatige en doelmatige besteding van de middelen
uit het deelfonds gelden de reguliere principes van het gemeentefonds. Dat wil zeggen dat het college van burgemeester en wethouders verantwoording aflegt over de uitkering uit het deelfonds sociaal
domein. De rechtmatigheidscontrole op Rijksniveau beperkt zich tot
de controle of de middelen uit het deelfonds aan de gemeenten op
rechtmatige wijze zijn toegekend, te weten op, bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur bepaalde wijze. Dat de controle van
de rechtmatigheid en doelmatigheid uitsluitend op lokaal niveau
plaatsvindt, wil overigens niet zeggen dat het Rijk geen informatie
ontvangt over de besteding van de middelen. In het kader van zijn
systeemverantwoordelijkheid verzamelt het Rijk informatie over de
besteding van het deelfonds per gemeente via het Informatiestelsel
informatie voor derden. Daarnaast ontvangt het Rijk informatie over
de reguliere accountantsverklaring van gemeenten op de gemeentelijke jaarstukken. Het Rijk weet zo per gemeente of zij een goedkeurende verklaring heeft ontvangen op de jaarstukken, waar de
uitgaven aan het sociaal domein onderdeel van uitmaken. Het Rijk zal
bij het ontbreken van een goedkeurende verklaring een analyse
maken of er sprake is van een relatie met het deelfonds. Onregelmatigheden op de terreinen jeugd, Wmo 2015 en participatie zullen
worden gerapporteerd aan de desbetreffende vakminister. Onduidelijkheden ten aanzien van de horizontale verantwoording zullen door
de minister van BZK worden opgepakt. De vormgeving van de wet
sluit aan bij de motie Van ‘t Wout en Bergkamp (Tweede Kamer
2012–2013, 30 597, nr. 300) waarin de regering wordt verzocht de
middelen voor gemeenten ten behoeve van de taken in het sociale
domein zonder interne schotten en, na een overgangstermijn, zonder
beperkingen binnen het gemeentefonds over te hevelen. Na drie jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

12

vervallen de voorwaarden die zijn gesteld aan de besteding van
middelen voor het sociaal domein. Het budget voor het sociaal
domein zal dan volledig ontschot deel uitmaken van het
gemeentefonds.
2)

De uitvoering van de motie Schouw: In 2013 heeft de Kamer het
verzoek gedaan om onderzoek te doen naar de eventuele financiële
risico’s en uitvoeringsrisico’s van de decentralisaties in het sociaal
domein en daarbij aandacht te besteden aan de mogelijkheden deze
risico’s te ondervangen en bij de uitvoering te adresseren (motie
Schouw, Tweede Kamer 2012–2013, 33 400 B / 33 400 C, nr. 13). Dit
onderzoek is uitgevoerd door het CPB en heeft in september 2013
geleid tot een eerste rapportage. In deze rapportage, die op 11 september 2013 inclusief kabinetsreactie naar de Kamer is gestuurd
(Tweede Kamer 2012–2013, 33 400 B, nr. 22, 33 750 B, nr. 5 en 33 750
VII, nr. 8), identificeerde het CPB enerzijds kansen, gelegen in
«economies of scope», meer maatwerk en een meer doelmatige
beleidsuitvoering, en anderzijds risico’s gerelateerd aan schaalnadelen en eventuele verschillen in kwaliteit en niveau van de voorzieningen die zich zouden kunnen gaan voordoen binnen het sociaal
domein. Voor de activiteiten die mede in relatie tot de CPB rapportage zijn ondernomen, wordt verwezen naar de Kamerstukken
2012–2013, 33 750 VII, nr. 12, 33 750 B, nr. 5 en 33 750 VII, nr. 8. Voor
het vervolgtraject werd afgesproken dat in een tweede en laatste
rapportage van het CPB meer gedetailleerd zicht zou moeten worden
verkregen op wat de (beleids)instrumenten zijn waarmee de risico’s
van de decentralisaties in de uitvoering kunnen worden beperkt of
weggenomen en de kansen kunnen worden gemaximaliseerd; dit
gegeven de budgettaire kaders en kijkend naar de drie decentralisaties als geheel. Het CPB heeft gesteld dat de door het kabinet en de
VNG gevraagde analyse, gegeven de noodzakelijke informatie
opgeleverd kan worden nadat de informatie inzake de objectieve
verdeelmodellen beschikbaar is. Verwacht wordt dat deze tweede
rapportage in juli aan de Kamer wordt aangeboden.

3)

Monitoring sociaal domein: De monitoring in het sociaal domein
vindt plaats vanuit het gezamenlijk door de departementen gedefinieerde begrip systeemverantwoordelijkheid. Dit is gedefinieerd als de
verantwoordelijkheid voor de inrichting en de werking van het
systeem als geheel en voor de maatschappelijke effecten in relatie tot
de doelstellingen ten aanzien van dat systeem. Deze verantwoordelijkheid strekt zich uit tot de vraag of de te behalen doelstellingen
binnen het systeem worden gerealiseerd en of de gewenste
maatschappelijke effecten worden bereikt. De bij het sociaal domein
betrokken bewindspersonen zijn elk zelf verantwoordelijk voor het
genereren van een beeld over de ontwikkelingen in het sociaal
domein die in relatie tot de eigen systeemverantwoordelijkheid
relevant zijn en het sturen op bijstelling waar nodig. Daarbij gaat het
zowel om de monitoring van de voortgang van de voorbereidingen
op de decentralisaties tot 1 januari 2015, als om monitoring in de
periode daarna. Op basis van de bundeling van deze informatie wordt
gerichte ondersteuning aan gemeenten geboden. Via accountmanagers van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties worden contacten onderhouden met gemeenten en regio’s en
wordt op verschillende manieren ondersteuning geboden bij het
transitie- en transformatieproces binnen het sociaal domein. Voor de
periode na 1 januari 2015 geldt dat, naast en in samenhang met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

13

inhoudsspecifieke monitoring door de departementen, een integrale
monitor sociaal domein door BZK wordt ingericht. Bij de inrichting
van de monitoring voor deze periode is het uitgangspunt dat deze
enerzijds recht doet aan de veranderende verantwoordingsverhoudingen, waarbij de gemeenten de eerstverantwoordelijke overheidslaag vormen, en dat anderzijds op rijksniveau voldoende geaggregeerde informatie beschikbaar dient te komen voor het invullen van
de systeemverantwoordelijkheden van de verschillende betrokken
ministers. Vanuit dit kader werken de departementen in afstemming
met de VNG, gemeenten en andere relevante partijen op dit moment
aan een nadere invulling van de inrichting van de monitoring en
vormt monitoring ook onderwerp van bespreking op de regietafel.
Naar verwachting wordt dit proces in de zomer van 2014 afgerond.
Het Kabinet zal de Kamer over de resultaten hiervan na de zomer
informeren.
B. Budgettaire en financiële consequenties van de beleidsprioriteiten 2013
In het begrotingsjaar 2013 hebben zich twee belangrijke mutaties
voorgedaan die verbonden zijn met de realisatie van bovengenoemde
beleidsprioriteiten.
De uitkomst van de normeringssystematiek. Het accres kent normaliter
twee bijstellingsmomenten lopende het jaar (mei en september) en één
moment van vaststelling en afrekening na afloop. Omdat de eerder
genoemde begrotingsafspraken 2014 echter gevolgen hebben voor het
accres 2013, is in de decembercirculaire gemeentefonds een extra
bijstellingsmoment opgenomen. Op grond van de decembercirculaire
2013 is het accres berekend op – 0,44% (negatief). Dit komt overeen met
een bedrag van – € 78 miljoen (negatief). De vaststelling en afrekening
(van het verschil tussen decembercirculaire en vaststelling) vindt plaats na
afloop van het begrotingsjaar op basis van de stand van het Financieel
Jaarverslag Rijk en wordt verwerkt in de 1e suppletoire begroting 2014.
Ten tweede is ondanks de daling van het aantal decentralisatie- en
integratie-uitkeringen het bedrag gemoeid met de decentralisatie- en
integratie-uitkeringen gestegen van € 2,8 miljard in 2012 naar € 2,9
miljard in 2013. Dit komt voornamelijk door een aantal plussen op
bestaande decentralisatie- en integratie-uitkeringen, zoals de Wmo (€ + 50
miljoen), Centra voor Jeugd en Gezin (€ + 15 miljoen), Buurtsportlocaties
(€ + 8 miljoen), Spoorse doorsnijdingen (€ + 12 miljoen) en Nationale
gebiedsontwikkelingen (€ + 7 miljoen). Daarnaast zijn er een tweetal
nieuwe, grote decentralisatie-uitkeringen opgenomen: Invoeringskosten
decentralisatie Jeugdzorg (€ 40 miljoen) en Jeugdwerkloosheid (€ 25
miljoen).
Voor het overige hebben zich in het begrotingsjaar 2013 voor het
gemeentefonds geen belangrijke mutaties voorgedaan die verbonden
kunnen worden aan bovenstaande realisatie van beleidsprioriteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

14

4. BELEIDSARTIKELEN
1. Algemene beleidsdoelstelling
De gemeentefondsbegroting maakt onderdeel uit van de Rijksbegroting,
maar heeft daarbinnen een eigen bijzonder karakter. Zo kent de gemeentefondsbegroting in tegenstelling tot een departementale begroting slechts
één beleidsartikel: het gemeentefonds. Dit beleidsartikel kent als
algemene doelstelling: te bewerkstelligen dat de gemeenten via het
gemeentefonds middelen krijgen toebedeeld om hun taken naar behoren
uit te voeren. Deze doelstelling valt uiteen in twee onderdelen:
1. De omvang van de middelen moet adequaat zijn voor het uitvoeren
van de taken;
2. De verdeling van de beschikbare middelen over gemeenten moet
adequaat zijn om iedere gemeenten in staat te stellen om hun
inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal
gelijke lastendruk te kunnen leveren.
Verantwoordelijkheid ministers
De fondsbeheerders, de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister van Financiën, zijn op grond van artikel 3 Financiële
verhoudingswet verantwoordelijk voor het gemeentefonds. De fondsbeheerders zijn niet verantwoordelijk voor de resultaten die gemeenten met
hun bijdrage uit dit fonds realiseren: gemeenten zijn, met inachtneming
van de wet- en regelgeving, autonoom in het voeren van hun beleid
bekostigd uit het gemeentefonds. Ook de eigen gemeentelijke belastingsopbrengsten kennen deze karakteristiek. Dit in tegenstelling tot de overige
inkomstenbronnen van gemeenten, specifieke uitkeringen en heffingen en
retributies. Niet alleen in bestedingsrichting, ook de effectiviteit van de
inzet van de middelen is een gemeentelijke verantwoordelijkheid, waarin
het college van B&W wordt gecontroleerd door de gemeenteraad.
Succesfactoren van beleid
Van tijd tot tijd kunnen vragen opkomen of de gemeenten als collectiviteit
geen andere prioriteiten zouden moeten stellen, bijvoorbeeld ter
ondersteuning van gezamenlijk onderschreven prioriteiten van het Rijk. In
een dergelijk geval kunnen het Rijk en de gemeenten bestuurlijke
afspraken maken over de accenten in de bestedingsrichting van de
gemeenten. De desbetreffende vakministers spelen hier naast de
fondsbeheerders een belangrijke rol. De uiteindelijke verantwoordelijkheid
voor resultaten blijft bij de gemeenten.
2. Budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel worden de budgettaire gevolgen van beleid
weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

15

Budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
Gemeentefonds

2009
Verplichtingen:

Uitgaven:

2010

2011

2012

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

17.963.120

32.551

17.963.120

25.673

17.699.939 18.607.147 18.389.983 18.470.631 17.995.671

17.683.013 18.381.101 18.576.432 18.500.791 17.988.793

Opdracht
1.1.1. Kosten Financiële-verhoudingswet

1.829

1.451

2.361

1.646

1.593

2.091

– 498

Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
1.1.2. Kosten Waarderingskamer

1.279

1.328

1.255

1.200

2.148

1.158

990

5.887
1.000

5.996
1.000
6.436

6.032
2.610
7.464

6.261
17.298
7.464

6.239
6.692
7.464

6.239
5.298
7.464

0
1.394
0

Bijdragen aan medeoverheden
1.2.1. Algemene uitkering c.a. en de
aanvullende uitkeringen
1.2.2. Integratie-uitkeringen
1.2.3. Decentralisatie-uitkeringen

15.725.525 15.549.679 16.029.602 15.690.738 15.089.649
1.621.535
1.643.813
1.477.836
1.529.098
1.567.477
325.958
1.171.398
1.049.272
1.247.086
1.307.531

15.358.690
1.483.600
1.098.580

– 269.041
83.877
208.951

Ontvangsten:

17.683.013 18.381.101 18.576.432 18.500.791 17.988.793
17.963.120

25.673

0
17.963.120

51
25.622

Subsidies
1.1.3. Budget A+O-fonds
1.1.4. Bijdrage aan VNG
1.1.5. Bijdrage gemeenten inzake KING

1. Terugontvangsten Waarderingskamer
2. Ontvangsten ex art. 4 Fvw

125
149
139
89
51
17.682.888 18.380.952 18.576.293 18.500.702 17.988.742

Toelichting
Onderdeel verplichtingen
Ten opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde begroting zijn de
verplichtingen met € 32.551.000 bijgesteld. Dit bedrag is het saldo van de
mutaties die bij 1ste suppletoire (– € 102.534.000), 2de suppletoire
(€ 131.625.000) en in de slotwet (€ 3.460.000) zijn aangebracht. Een
toelichting op deze mutaties is te vinden in de memories van toelichting
van beide suppletoire begrotingen (Kamerstukken II 2012–2013, 33 640 B,
nrs. 1 en 2 en Kamerstukken II 2013–2014, 33 805 B, nrs. 1 en 2) en in de
slotwet.
Onderdeel uitgaven
Kosten Financiële-verhoudingswet
Het gerealiseerde bedrag komt – € 498.000 lager uit dan in de ontwerpbegroting 2013 werd geraamd. Het gerealiseerde bedrag voor kosten
Financiële-verhoudingswet komt hiermee op € 1.593.000. Een toelichting
is te vinden in de memorie van toelichting van de 1ste suppletoire
begroting (Kamerstukken II 2012–2013, 33 640 B, nr. 2) en in de slotwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

16

Kosten Waarderingskamer
Het gerealiseerde bedrag komt € 990.000 hoger uit dan in de ontwerpbegroting 2013 werd geraamd. Het gerealiseerde bedrag voor kosten
Waarderingskamer komt daarmee uit op € 2.148.000. Een toelichting is te
vinden in de memorie van toelichting van de 1ste suppletoire begroting
(Kamerstukken II 2012–2013, 33 640 B, nr. 2).
Bijdrage Stichting A+O-fonds gemeenten
Het gerealiseerde bedrag is gelijk aan het begrote bedrag in de ontwerpbegroting 2013 en is € 6.239.000.
Bijdrage aan VNG
Het gerealiseerde bedrag komt € 1.394.000 hoger uit dan in de ontwerpbegroting 2013 werd geraamd. Het gerealiseerde bedrag voor Bijdrage
aan VNG komt daarmee uit op € 6.692.000. Een toelichting is te vinden in
de memorie van toelichting van de 1ste suppletoire begroting (Kamerstukken II 2012–2013, 33 640 B, nr. 2).
Bijdrage gemeenten aan KING
Het gerealiseerde bedrag is gelijk aan het begrote bedrag in de ontwerpbegroting 2013 en is € 7.464.000.
Algemene uitkering
De uitgaven van de algemene uitkering van het gemeentefonds worden
ten opzichte van de oorspronkelijke vastgestelde begroting bijgesteld met
– € 269.041.000 en komen daarmee in totaal op € 15.089.649.000. Bij de
1ste en 2de suppletoire begrotingen hebben eerdere mutaties plaatsgevonden van respectievelijk – € 213.731.000 (negatief) en – € 100.419.000
(negatief). In de slotwet vindt een mutatie plaats van € 45 109 000
(positief). Een toelichting op deze mutaties is te vinden in de memories
van toelichting van beide suppletoire begrotingen (Kamerstukken II
2012–2013, 33 640 B, nr. 2 en Kamerstukken II 2013–2014, 33 805 B, nr. 2)
en in de slotwet.
Integratie-uitkeringen
De uitgaven van de integratie-uitkeringen van het gemeentefonds worden
ten opzichte van de oorspronkelijke vastgestelde begroting bijgesteld met
€ 83.877.000 en komen daarmee in totaal op € 1.567.477.000. Bij de 1ste
en 2de suppletoire begrotingen hebben eerdere mutaties plaatsgevonden
van respectievelijk € 44.694.000 (positief) en € 39.177.000 (positief). In de
slotwet vindt een mutatie plaats van € 6.000 (positief). Een toelichting op
deze mutaties is te vinden in de memories van toelichting van beide
suppletoire begrotingen (Kamerstukken II 2012–2013, 33 640 B, nr. 2 en
Kamerstukken II 2013–2014, 33 805 B, nr. 2) en in de slotwet.
Decentralisatie-uitkeringen
De uitgaven van de decentralisatie-uitkeringen van het gemeentefonds
worden ten opzichte van de oorspronkelijke vastgestelde begroting
bijgesteld met € 208.951.000 en komen daarmee in totaal op
€ 1.307.531.000. Bij de 1ste en 2de suppletoire begrotingen hebben eerdere
mutaties plaatsgevonden van respectievelijk € 91.413.000 (positief) en
€ 118.502.000 (positief) en in de slotwet van – € 964.000 (negatief). Een
toelichting op deze mutaties is te vinden in de memories van toelichting
van beide suppletoire begrotingen (Kamerstukken II 2012–2013, 33 640 B,
nr. 2 en Kamerstukken II 2013–2014, 33 805 B, nr. 2) en in de slotwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

17

Onderdeel ontvangsten
Terugontvangsten Waarderingskamer
Er heeft in 2013 een terugboeking naar het gemeentefonds plaatsgevonden vanuit de Waarderingskamer. Deze terugboeking van € 51.000
betreft het gemeentelijke aandeel in de onderuitputting van het budget
van 2012 van de Waarderingskamer.
Ontvangsten ex artikel 4 van de Financiële-verhoudingswet
Sinds de invoering van de Financiële-verhoudingswet zijn de uitgaven en
de inkomsten over ieder uitkeringsjaar aan elkaar gelijk. Ten opzichte van
de oorspronkelijke vastgestelde begroting van het gemeentefonds voor
2013 worden de ontvangsten ex artikel 4 van de Financiëleverhoudingswet, met € 25.622.000 verhoogd tot € 17.988.742.000.
3. De operationele doelstellingen
De bijdrage van de fondsbeheerders om te komen tot het bewerkstelligen
dat de gemeenten via het gemeentefonds middelen krijgen toebedeeld
om hun taken naar behoren uit te voeren wordt geoperationaliseerd door
twee doelstellingen:
– De gemeenten via het gemeentefonds voorzien van voldoende
financiële middelen voor het uitvoeren van hun taken.
– Een verdeling van de beschikbare financiële middelen over gemeenten
die elk van de gemeenten in staat stelt om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lastendruk te
kunnen leveren.
Operationele doelstelling 1: De gemeenten via het gemeentefonds voorzien van voldoende financiële middelen voor het
uitvoeren van hun taken.
Prestatie-indicator
De jaarlijkse ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt ondermeer bepaald door de normeringsystematiek. Dit is een
bestuurlijke afspraak tussen Rijk en VNG, die inhoudt dat het gemeentefonds zich evenredig ontwikkelt met de netto gecorrigeerde rijksuitgaven.
Het uitgangspunt is «samen de trap op en samen de trap af». Onderdeel
van de afspraak is tevens, dat de uitkomst van de normeringssystematiek
in het voor- en het najaar bestuurlijk wordt gewogen. Die weging vindt
plaats in het Bestuurlijk overleg financiële verhouding (Bofv). Wanneer
één van de partijen (Rijk of VNG/IPO) de uitkomsten van de normeringsystematiek op enig moment onredelijk vindt, kan dit in het bestuurlijk
overleg aan de orde worden gesteld.
Doelbereiking:
1. De werking van de normeringsystematiek
De normeringssystematiek betreft de afspraken over de ontwikkeling van
het gemeente- en provinciefonds. Deze afspraken bestaan uit een
rekenregel en uit de bestuurlijke weging van de uitkomst van die
rekenregel. De rekenregel is uitgewerkt in de accresberekening die plaats
vindt op basis van de jaar op jaar-mutatie van de netto gecorrigeerde
rijksuitgaven. De bestuurlijke weging van de uitkomst (het accres) vindt
plaats in het Bestuurlijk overleg financiële verhoudingen. Daarnaast wordt
één keer per vier jaar de normeringssystematiek geëvalueerd. Daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

18

wordt niet alleen naar de uitkomsten gekeken, maar ook naar een
afgesproken aantal toetsingscriteria.
2. Financieel overzicht gemeenten (FOG)
Een volgende belangrijke indicatie voor de toereikendheid van de omvang
van het fonds valt na te gaan met behulp van het Financieel overzicht
gemeenten (FOG), dat laat zien hoe de financiële ruimte van gemeenten
zich ontwikkelt. Het FOG is een uitvloeisel van het Plan van aanpak
transparantie (Plavat). Het doel van Plavat is het komen tot meer
transparantie in de financiële verhouding. Het overzicht geeft (meerjarig)
zowel een terugblik als een vooruitblik op de financiële situatie van de
gemeenten. Doel van het FOG is een beter gefundeerd oordeel mogelijk te
maken over de rekenkundige uitkomsten van de normeringsystematiek
voor het gemeentefonds. Het overzicht ondersteunt het Rijk en de VNG bij
het halfjaarlijkse overleg over de rekenkundige uitkomsten van de
normering. Daarbij is het uitgangspunt dat de groei van de algemene
middelen toereikend moet zijn om de voorzieningen op een voldoende
niveau te handhaven, rekening houdend met prijs-, volume- en taakmutaties.
De laatst beschikbare kerngegevens Financieel overzicht gemeenten zoals
gepubliceerd in de begroting 2014 van het gemeentefonds, laten voor de
periode 2014–2018 zien dat de financiële ruimte voor gemeenten verder
afneemt. Bestuurlijk is afgesproken om het FOG niet meer apart uit te
brengen, maar de relevante gegevens op te nemen in de gemeentefondsbegroting.
3. Beroep op artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet
Het aantal gemeenten dat de laatste jaren een beroep op artikel 12 van de
Financiële- verhoudingswet heeft gedaan, is beperkt gebleven. Voor de
aantallen wordt verwezen naar tabel 2.2.1. van de begroting 2014 van het
gemeentefonds (Kamerstukken II 2013–2014, 33 750 B, nr. 2).
Operationele doelstelling 2: Een verdeling van de beschikbare
financiële middelen over gemeenten die elk van de gemeenten in
staat stelt om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lasten te kunnen leveren.
Prestatie-indicator
Voor wat betreft de verdeling van de beschikbare financiële middelen is
het Periodiek Onderhoudsrapport (POR) de belangrijkste indicator. Daarin
wordt door de fondsbeheerders bijgehouden of de verdeling nog
adequaat is, d.w.z. of deze, binnen bepaalde marges nog aansluit bij de
daadwerkelijke uitgaven van de gemeenten zoals blijkt uit de begrotingen.
Het POR verschijnt jaarlijks als bijlage bij de begroting van het gemeentefonds.
Doelbereiking:
Periodiek Onderhoudsrapport (POR)
Het gemeentefonds is verdeeld in clusters. Deze betreffen brede beleidsterreinen, zoals wegen en water, maatschappelijke zorg, werk en inkomen,
fysiek milieu, etc. Op het geaggregeerde niveau van deze clusters wordt
gevolgd of de verdeling van het gemeentefonds nog overeenkomt met de
kostenontwikkeling in de gemeenten, zoals die zichtbaar wordt uit de
gemeentelijke begrotingen. Dit wordt jaarlijks onderzocht in het kader van
het Periodiek Onderhoudsrapport. Het meest recente POR, het POR 2014,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

19

bevat een terugblik op de verdeling in 2013. Ook is de geactualiseerde
onderhoudsagenda opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

20

5. BEDRIJFSVOERINGPARAGRAAF
Inleiding
Met ingang van het verslagjaar 2006 kent het gemeentefonds een
bedrijfsvoeringparagraaf met twee verplichte elementen, te weten
rechtmatigheid en de totstandkoming van de niet-financiële beleidsinformatie. Voor rechtmatigheid geldt dat wordt vermeld of en bij welk
beleidsartikel de tolerantiegrens voor verplichtingen, uitgaven en
ontvangsten is overschreden en wat daarvan de oorzaak was. Ten aanzien
van de niet-financiële beleidsinformatie is aangegeven op welke manier
aandacht is besteed aan de totstandkoming daarvan.
Rechtmatigheid
Op basis van de mij beschikbare informatie zijn er geen onrechtmatigheden geconstateerd die de tolerantiegrens op artikelniveau overschrijden
en er is sprake van een getrouw beeld.
Totstandkoming van niet-financiële beleidsinformatie
Op basis van de mij beschikbare informatie zijn er geen relevante
tekortkomingen geconstateerd in de totstandkoming van niet-financiële
beleidsinformatie op artikelniveau.
Bevindingen Algemene Rekenkamer jaarverslag 2012
De Algemene Rekenkamer heeft in het jaarverslag 2012 van het gemeentefonds geen onvolkomenheden geconstateerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

22

Omschrijving

gemeentefonds

Art.

01

17.963.120

Verplichtingen
17.963.120

Uitgaven

17.963.120

Ontvangsten

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

(1)

Verantwoordingsstaat 2013 van het gemeentefonds B (x € 1.000)

Verplichtingen
17.995.671

6. VERANTWOORDINGSSTAAT VAN HET GEMEENTEFONDS 2013

C. JAARREKENING

17.988.793

Uitgaven

Realisatie

(2)

17.988.793

Ontvangsten

32.551

Verplichtingen

25.673

Uitgaven

25.673

Ontvangsten

Verschil Realisatie en Oorspronkelijk
vastgestelde begroting

(3)

7. SALDIBALANS GEMEENTEFONDS PER 31 DECEMBER 2013
Saldibalans per 31 december 2013 van het gemeentefonds (x € 1.000)
DEBET
OMSCHRIJVING
1) Uitgaven t.l.v. de begroting
2012
Uitgaven t.l.v. de begroting
2013

CREDIT
31-12-2013

31-12-2012

18.500.791
17.988.793

10) Voorschotten

12a) Tegenrekening
openstaande verplichtingen
Totaal

39.906.276

40.039.482

64.747

58.744

57.959.816

58.599.017

OMSCHRIJVING

31-12-2013

31-12-2012

2) Ontvangsten t.g.v. de
begroting 2012
Ontvangsten t.g.v. de
begroting 2013

17.988.793

10a) Tegenrekening
voorschotten

39.906.276

40.039.482

64.747

58.744

57.959.816

58.599.017

18.500.791

12) Openstaande verplichtingen
Totaal

Toelichting behorende bij de saldibalans per 31 december 2013
van het gemeentefonds
Hierna worden de saldibalansposten toegelicht. De nummering van de
toelichting komt overeen met die van de saldibalansposten.
Ad 1. Uitgaven ten laste van de begroting
Ad 2. Ontvangsten ten gunste van de begroting
Bij de begrotingsuitgaven en -ontvangsten voor 2013 zijn de gerealiseerde
uitgaven en ontvangsten opgenomen met betrekking tot het jaar
waarvoor de Rijksrekening nog niet door de Tweede Kamer is goedgekeurd (2013).
Ad 10. Voorschotten
Hieronder zijn de betaalde voorschotten opgenomen voor nog niet
definitief vastgestelde uitkeringen aan gemeenten, evenals het voorschot
op de bijdrage in de kosten van de Waarderingskamer. De gemeenten
ontvangen, als gevolg van de wet, voorschotten tot het bedrag waar ze
vermoedelijk recht op hebben. Uitkeringen aan de gemeenten worden na
afloop van het uitkeringsjaar via beschikkingen definitief vastgesteld. Het
totaalbedrag van de betaalde voorschotten bestaat bijna volledig uit
voorschotten aan gemeenten op de algemene uitkering, de integratieuitkeringen en de decentralisatie-uitkeringen. Het bedrag is in bijlage 1 bij
de saldibalans gespecificeerd.
Ad 12. Openstaande verplichtingen
Onder deze post zijn de openstaande betalingsverplichtingen uit hoofde
van de algemene uitkering uit het gemeentefonds, openstaande betalingsverplichtingen uit hoofde van de integratie- en decentralisatie-uitkeringen,
en openstaande betalingsverplichtingen uit hoofde van onderzoek en
bijdragen organisaties opgenomen. Het bedrag is in bijlage 2 bij de
saldibalans gespecificeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

23

Bijlage 1 bij saldibalans 31 december 2013
Specificatie voorschotten (x € 1.000)

Art. 1.1. Onderzoek en bijdragen
organisaties 1
2012
2013

31-12-2013

31-12-2012

0
2.148

1.200
0
2.148

Art. 1.2.1. Algemene uitkering
gemeentefonds 2
2011
2012
2013

0
15.660.892
15.036.911

1.200

15.842.751
15.607.997
0
30.697.803

Art. 1.2.2. / 1.2.3. Integratieuitkeringen / decentralisatieuitkeringen2
2009
2010
2011
2012
2013

TOTAAL

0
1.848.792
1.763.214
2.739.106
2.855.213

31.450.748

1.533.186
1.848.792
2.466.450
2.739.106
0
9.206.325

8.587.534

39.906.276

40.039.482

1
Betreft alleen de Kosten Waarderingskamer. Omdat voor de Kosten Financiële-verhoudingswet,
Budget A+O-fonds, Bijdrage aan VNG en Bijdrage gemeenten inzake KING de beschikkingen
reeds zijn opgemaakt, zijn de voorschotten gelijk aan € 0.
2
Dit onderdeel van de tabel vergelijkt de voorschotten per 31 december 2013 waarvoor per
uitkeringsjaar de beschikking nog niet definitief is opgemaakt (en de daarbij behorende omvang
van de voorlopige beschikking) met de voorschotten waarvoor geldt dat de definitieve
beschikking voor het betreffende uitkeringsjaar per 31 december 2012 nog niet was opgemaakt

Mutatieoverzicht voorschotten gemeentefonds (x € 1.000)
voorschotten per 01-01-2013
ontstaan in 2013
afgerekend in 2013
voorschotten per 31-12-2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

40.039.482
17.947.167
18.080.373
39.906.276

24

Bijlage 2 bij saldibalans 31 december 2013
Verloop van de openstaande verplichtingen / vorderingen (x € 1.000)
Art.

Omschrijving

1.1.
1.2.1.

Onderzoek en bijdragen organisaties 1
Algemene uitkering met inbegrip van de
netto-uitkering over vorige jaren
Integratie- en decentralisatie-uitkeringen

1.2.2. /
1.2.3.
Totaal
1

Openstaande
verplichtingen per
1-1-2013

Aangegane
verplichtingen in
2013

Tot
betaling
gekomen
in 2013

Bijstellingen van
aangegane
verplichtingen uit
eerdere
begrotingsjaren

Openstaande
verplichtingen per
31-12-2013

1.000

24.044

24.136

0

908

56.869

15.091.535

15.089.649

0

58.755

875

2.880.092

2.875.008

– 875

5.084

58.744

17.995.671

17.988.793

– 875

64.747

Kosten Financiële-verhoudingswet, Kosten Waarderingskamer, Budget A+O-fonds, Bijdrage aan VNG en Bijdrage gemeenten inzake KING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

25

D. BIJLAGEN
8. BIJLAGE 1: DE VERDIEPINGSBIJLAGE
Budgettaire geschiedenis over het jaar 2013 (x € 1.000)
Gemeentefonds

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

Ontwerp-begroting
(Kamerstukken II 2012–2013, 33 400 B, nrs. 1 en 2)

17.963.120

17.963.120

17.963.120

1. Vastgestelde begroting
(Stb. 2013, 153)

17.963.120

17.963.120

17.963.120

Mutaties 1e suppletoire begroting (Voorjaarsnota)
Ontwerp-suppl. begroting (Kamerstukken II 2012–2013, 33 640 B, nrs. 1 en 2)

– 102.534

– 73.855

– 73.855

2. Vastgestelde mutatie 1e suppletoire begroting
(Stb. 2013, 371)

– 102.534

– 73.855

– 73.855

Mutaties 2e suppletoire begroting (Najaarsnota)
Ontwerp-suppl. begroting (Kamerstukken II 2013–2014, 33 805 B, nrs. 1 en 2)

131.625

56.625

56.625

3. Vastgestelde mutatie 2e suppletoire begroting
(Stb. 2014, 71)

131.625

56.625

56.625

Voorgestelde mutatie bij slotwet
Ontwerp-slotwet

3.460

42.903

42.903

4. Vast te stellen mutatie bij slotwet

3.460

42.903

42.903

17.995.671

17.988.793

17.988.793

Totaal geraamd tevens realisatie 2013 (1+2+3+4)

Een uitgebreide toelichting op de bovengenoemde bedragen en mutaties
is te vinden in de memorie van toelichting van de ontwerpbegroting 2013
(Kamerstukken II 2012–2013, 33 400 B, nr. 2) en in de memories van
toelichting van de suppletoire begrotingen 2013 (Kamerstukken II
2012–2013, 33 640 B, nr. 2 en Kamerstukken II 2013–2014, 33 805 B, nr. 2)
van het gemeentefonds. Een uitgebreide toelichting op de mutaties bij
slotwet is opgenomen in de memorie van toelichting bij genoemde wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

26

9. BIJLAGE 2: LIJST MET AFKORTINGEN
A+O fonds
BCF
Bofv
CBS
CW
EMU
FOG
Fvw
GF
IPO
MILH
NJN
OEM
OSU
OW
OZB
PF
POR
Rfv
Rob
SiSa
SW
VJN
VNG
Wmo

Arbeidsmarkt- en Opleidingsfonds Gemeenten
BTW-compensatiefonds
Bestuurlijk overleg financiële verhouding
Centraal Bureau voor de Statistiek
Comptabiliteitswet
Economische en Monetaire Unie
Financieel Overzicht Gemeenten
Financiële-verhoudingswet
Gemeentefonds
Interprovinciaal Overleg
Monitor Inkomsten Lokale Heffingen
Najaarsnota
Overige Eigen Middelen
Onderhoudsrapportage Specifieke Uitkeringen
Ontwerpbegroting
Onroerende-zaakbelastingen
Provinciefonds
Periodiek Onderhoudsrapport
Raad voor de financiële verhoudingen
Raad voor het openbaar bestuur
Single information Single audit
Slotwet
Voorjaarsnota
Vereniging Nederlandse Gemeenten
Wet maatschappelijke ondersteuning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

27

10. BIJLAGE 3: LIJST VAN DE BELANGRIJKE TERMEN EN HUN
BETEKENIS
Aanvullende uitkering

Uitkering op aanvraag van gemeenten waar de algemene middelen
aanmerkelijk en structureel tekortschieten om in de noodzakelijke
uitgaven te voorzien, ondanks een redelijk peil van de eigen inkomsten.

Accres

Bedrag waarmee het beschikbare bedrag van het gemeentefonds jaarlijks
wordt aangepast, gebaseerd op een bestuurlijk overeengekomen
normeringsystematiek (zie ook normeringsystematiek).

Algemene uitkering uit het
gemeentefonds

Uitkering aan alle gemeenten die ten goede komt aan de algemene
middelen.

Artikel 12-uitkering

Zie aanvullende uitkering uit het gemeentefonds

Cluster

Samenhangend geheel van beleidsterreinen uit oogpunt van kostenoriëntatie en verdeling.

Decentralisatie-uitkering uit het
gemeentefonds

Sinds 2008 bestaat binnen het gemeentefonds naast de algemene
uitkering (zie algemene uitkering uit het gemeentefonds) en de integratieuitkering (zie integratie-uitkering uit het gemeentefonds) ook de
decentralisatie-uitkering. De verdeling van de decentralisatie-uitkering
volgt evenmin als de integratie-uitkering de regels van de verdeling van
de algemene uitkering van het gemeentefonds. Anders dan bij de
integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de algemene
uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering
een dergelijke termijn. Dat maakt de uitkering geschikt voor de overheveling van specifieke uitkeringen, ook als die termijn nog niet bekend is. Ook
maakt het de uitkering geschikt voor middelen die slechts tijdelijk
beschikbaar zijn.

Financiële-verhoudingswet (Fvw)

Wet waarin is vastgelegd dat er een gemeentefonds en provinciefonds is.
De wet regelt daarnaast globaal de wijze van verdeling van het gemeentefonds. In de wet zijn tevens regels opgenomen met betrekking tot de
aanvullende uitkering. Per 1 januari 1997 is de wet voor het gemeentefonds herzien.

Integratie-uitkering uit het gemeentefonds

Uitkering die wordt toegepast als overheveling van een specifieke
uitkering of eigen middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is
vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering
voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering.

Normeringsystematiek

Bepaling van het accres van het gemeentefonds op basis van een norm.
De norm is de jaarlijkse procentuele ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. De netto gecorrigeerde rijksuitgaven zijn de
bruto-rijksuitgaven minus de niet-belastingontvangsten van het Rijk
gecorrigeerd voor onder meer de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking, de Europese Unie, het gemeentefonds en het provinciefonds. Als de
netto gecorrigeerde rijksuitgaven stijgen (dalen), nemen het gemeentefonds en het provinciefonds met hetzelfde percentage toe (af). Deze
systematiek staat ook wel bekend onder het principe van «samen de trap
op en samen de trap af».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

28

Periodieke onderhoudsrapportage
(POR)

Jaarlijkse rapportage aan de Staten-Generaal over de staat van de
verdeelmaatstaven van het gemeentefonds. Wanneer de bestaande
verdeling niet meer voldoet aan de kostenstructuren bij de gemeenten,
dan wordt gerapporteerd hoe de verdeling kan worden aangepast, c.q.
welke onderzoeken op dat gebied lopen. Het rapport verschijnt als bijlage
bij de gemeentefondsbegroting.

Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv)

Adviesorgaan op het terrein van de gemeentelijke en provinciale
financiën.

Uitkeringsbasis

De uitkeringsbasis wordt berekend door de vermenigvuldiging van het
aantal eenheden van een set van verdeelmaatstaven met de bijbehorende
gewichten (bedragen per eenheid).

Uitkeringsfactor

Via de normeringsystematiek wordt jaarlijks de omvang van het gemeentefonds bepaald (voeding). De uitkeringsfactor is de verhouding tussen de
voeding en de totale landelijke uitkeringsbasis. De uitkeringsfactor wordt
afgerond op 3 decimalen achter de komma. Het derde decimaal achter de
komma wordt ook wel een «punt» uitkeringsfactor genoemd. Als de
uitkeringsfactor bijvoorbeeld stijgt van 1,253 naar 1,265 is dit een stijging
van 12 punten.

Uitkeringsjaar

Het kalenderjaar waarover het recht op uitkering ontstaat.

Verdeelmaatstaf

Maatstaf ter verdeling van de algemene uitkering die verband houdt met
de gemeentelijke behoefte aan algemene middelen.

Verdeelreserve

Gedeelte van de algemene uitkering dat niet aan de gemeenten wordt
uitgekeerd, maar als reservering apart wordt gehouden. De verdeelreserve dient om onverwachte effecten bij de meting van maatstaven op te
vangen. Op het moment dat maatstaven definitief zijn of geen onverwachte ontwikkelingen meer kunnen doormaken wordt de verdeelreserve
verrekend.

Waarderingskamer

Zelfstandig bestuursorgaan dat toeziet op een correcte waardering van
onroerende zaken in Nederland. De gemeenten dragen via het gemeentefonds bij aan de bekostiging van dit orgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 B, nr. 1

29