Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 090

Wijziging van het Wetboek van Strafvordering
en de Wet op de economische delicten in
verband met het gebruik van elektronische
processtukken (digitale processtukken
Strafvordering)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 1 juli 2015
Inhoudsopgave

blz.

1. Inleiding
2. Integriteit, ondertekening en vervanging
3. Het elektronisch berichtenverkeer tussen justitiabele en
rechterlijke macht
4. De verhouding met andere wet- en regelgeving
5. De lasten voor de overheid, burgers en bedrijven
6. De positie van BES
7. De adviezen

1
19
23
29
29
32
33

Met veel belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag van de
vaste commissie voor Veiligheid en Justitie. Graag maak ik van de
gelegenheid gebruik om op de opmerkingen van de leden van de
verschillende fracties te reageren en de gestelde vragen te beantwoorden.
Bij de beantwoording van de gestelde vragen is de indeling van het
verslag zo veel mogelijk aangehouden. Waar dit de duidelijkheid ten
goede komt, is een aantal vragen tezamen beantwoord.
1. Inleiding
Het verheugt mij dat de leden van de VVD-fractie zeer positief staan
tegenover het wetsvoorstel. Met de aan het woord zijnde leden onderschrijf ik dat de voorstellen – zoals een regeling voor het elektronisch
ondertekenen van processtukken – de hoognodige modernisering en
digitalisering van strafvordering behelzen. Van belang is uiteraard dat de
(verdediging van de) verdachte snel over het procesdossier kan
beschikken. De vraag van deze leden of is geregeld dat de elektronische
toegang tot het dossier voor de raadsman mogelijk is, kan ik bevestigend
beantwoorden. De elektronische toegang tot de stukken van het dossier is
geregeld door het zogeheten advocatenportaal. Dit portaal is landelijk
beschikbaar. Raadslieden van verdachten kunnen via dit portaal toegang
krijgen tot de dossierstukken die de rechter in de zaak zullen worden

kst-34090-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

1

voorgelegd. De raadslieden authentiseren zich bij het portaal met de
advocatenpas. Daarmee is geborgd dat betrouwbaar en veilig enkel de
bevoegde raadslieden en door hen gemachtigden, toegang hebben tot de
stukken. Voor wat betreft de beschikbaarheid in het advocatenportaal van
de stukken na arrestatie van de verdachte is geen vaste termijn te geven.
In een snelrechtzaak kan dit binnen twee weken zijn, maar in de regel
duurt het langer. De advocaat van de verdachte ontvangt hiervan een
notificatie.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel. Zij onderschrijven de doelstelling en delen de mening
van de regering dat digitale verwerking van de procestukken hoort bij een
moderne strafrechtpleging. Wel hebben deze leden nog enkele vragen en
opmerkingen. Zo vragen zij hoe groot het effect van het wetsvoorstel zal
zijn op het tegengaan van ongewenste uitstroom en of dit met cijfers kan
worden onderbouwd.
Het doet mij genoegen dat de leden van de PvdA-fractie ervan overtuigd
zijn dat het digitaliseren van de documenten het strafproces aanzienlijk
kan verbeteren. Het klopt dat dit wetsvoorstel onder andere als uitgangspunten heeft: het sneller beschikbaar hebben van dossiers en het
vergroten van de kwaliteit van de zaakafhandeling. Zo kan een meer
geavanceerde digitale ondersteuning van processen met behulp van
«zaakvolgsystemen» leiden tot een beter zicht op de zaakstromen. Dit
zicht biedt weer de mogelijkheid om processen beter en efficiënter in te
richten. Maar dat is slechts een indirect effect van het wetsvoorstel.
Wat betreft een beter zicht op en het tegengaan van «ongewenste»
uitstroom, wijs ik op de voortgangsbrieven over het programma
Versterking Prestaties Strafrechtketen (VPS), waarvan de meest recente op
21 november 2014 aan de Tweede Kamer is verzonden (Kamerstukken II,
29 279, nr. 215). Uit deze brieven blijkt dat de omvang van de ongewenste
uitstroom niet in kwantitatieve termen is uit te drukken (blz. 7). Omdat de
digitalisering naar verwachting een positief effect zal hebben op de
doelmatigheid van zaaksprocessen, zal de invoering van de wet ook
(indirect) een positief effect hebben op de doelstellingen van VPS. Deze
kan echter niet in kwantitatieve termen worden uitgedrukt. De eerstvolgende voortgangsbrief VPS wordt medio 2015 aan de Tweede Kamer
gezonden.
Met de regering zijn deze leden het eens dat het voor de hand ligt bij
lagere regelgeving nadere invulling te geven aan regels in het voorstel
betreffende de uitwerking van diverse beveiligingssystemen ten aanzien
van de integriteit van de documenten en de elektronische handtekening
zodat snel kan worden gereageerd op technische ontwikkelingen. Wel
vragen zij zich af wie verantwoordelijk is voor het in de gaten houden van
die ontwikkelingen en wie bepaalt of de eerder vastgestelde beveiliging
moet worden vernieuwd of aangepast.
De zorgdragers zijn ervoor verantwoordelijk dat de beveiliging van
systemen en van strafvorderlijke en politiegegevens voldoet aan de eisen
van de tijd. Zorgdragers zijn de besturen van de gerechten, de Minister
van Veiligheid en Justitie en de korpschef van de Nationale Politie.
Zorgdragers zijn onder meer ook de commandant van de Koninklijke
marechaussee, beheerverantwoordelijken van bijzondere opsporingsdiensten en gemeentesecretarissen in verband met de buitengewoon
opsporingsambtenaren in dienst van de gemeenten. Een goede beveiliging van de systemen en gegevens – mede ingegeven om de integriteit
van processtukken te waarborgen – brengt met zich dat periodiek audits
worden uitgevoerd. De resultaten van deze audits kunnen aanleiding zijn
voor het doen van systeemaanpassingen. Daarbij wordt gebruik gemaakt
van kennis en de adviezen van experts uit binnen- en buitenland op het
terrein van «privacy and security enhancing technologies». Uiteraard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

2

hebben de rechtspraak, het openbaar ministerie en de opsporingsinstanties ICT-beheerders in dienst die in staat zijn om technische
problemen te herkennen, op te sporen en te verhelpen. Voor de rechters,
officieren van justitie, opsporingsambtenaren en het ondersteunende
personeel zijn helpdesks ingericht voor het verhelpen van storingen. De
werking en prestaties van de systemen en netwerken wordt doorgaand
gemonitord.
De leden van de SP-fractie onderschrijven het belang van digitalisering in
de strafrechtketen en hebben met belangstelling kennisgenomen van het
voorstel. Wel hebben deze leden nog verschillende vragen en opmerkingen over met name de uitvoering en de financiën.
Wat betreft de vraag van voornoemde leden met welke partijen overleg is
gevoerd over de digitalisering van de strafrechtketen kan ik antwoorden
dat breed overleg heeft plaatsgevonden met de verschillende organisaties
in de strafrechtketen als de rechtspraak, het openbaar ministerie, de
politie, de bijzondere opsporingsdiensten en de advocatuur. Met het oog
op de realisering van gemeenschappelijke regelingen en voorzieningen in
de civiele en bestuurlijke ketens is (onder andere) ook overleg gevoerd
met het notariaat en de deurwaarders. Met en tussen deze betrokken
partijen is veel overleg over problemen die zij ervaren en oplossingen die
zij zien bij de huidige mogelijkheden op het terrein van de digitalisering.
De digitalisering van de strafrechtketen is een meerjarentraject dat zich
kenmerkt door diverse uitdagingen. Een zo’n uitdaging betreft de transitie
van papieren naar digitale processtukken en de opslag en ontsluiting
hiervan. Andere uitdagingen liggen op het vlak van de digitalisering van
de planning en logistiek in het kader van de opsporing, vervolging en
berechting. Wat dit laatste betreft zijn ontwikkelingen in gang gezet die
betrekking hebben op de verbetering van de planning en logistiek van
opsporingsverrichtingen, maar bijvoorbeeld ook op de verbetering van de
appointering en zittingsplanning. De huidige mogelijkheden van digitalisering zijn thans vooral gericht op afhandeling van de relatief eenvoudiger
zaken (de zogeheten standaardzaken). Stapsgewijs wordt gewerkt aan het
mogelijk maken dat ook complexere zaken digitaal worden afgehandeld.
Met name dan speelt de vraag hoe grote of zelfs zeer grote dossiers op
betrouwbare en eenvoudige wijze digitaal ontsloten kunnen worden enkel
aan bevoegde betrokkenen. Het lezen en annoteren van deze dossiers
vereist extra maatregelen, als grote aanraakschermen en eenvoudig te
gebruiken software, die in de praktijk moeten worden beproefd.
De voornoemde leden lezen niets over de voorbereiding en het informeren van degenen binnen de keten die moeten werken met de nieuwe
systemen. Zij vragen of de regering hierover meer kan vertellen.
De gebruikers worden vanzelfsprekend tijdig geïnformeerd over wijzigingen en waar nodig worden cursussen aangeboden om gebruikers met
de mogelijk aangepaste werkprocessen. Daarbij kan worden aangetekend
dat de aanpak van de verdere digitalisering van het primaire proces en
daarmee de digitale uitwisseling in de strafrechtketen, plaatsvindt in
kleine stapjes met als uitgangspunt het hergebruik van beschikbare
systemen. Deze aanpak brengt met zich dat de professionals en ondersteuners die met de systemen werken niet te maken krijgen met heel
ingrijpende wijzigingen van de zogenaamde werkprocessen. Van de
noodzakelijke systeemaanpassingen zullen de gebruikers soms zelfs niets
merken.
De vraag van de leden van de SP-fractie of in het verlengde van het
voorgaande de implementatie wordt voorbereid met testomgevingen, kan
ik bevestigend beantwoorden. Met deze leden is de regering het eens dat
ruimte moet zijn in de planning voor een goede testcyclus conform de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

3

aanbevelingen in het eindrapport van de tijdelijke Tweede Kamercommissie ICT-projecten bij de overheid. Het testen van de aanpassingen aan
de werkprocessen en systemen wordt dan ook altijd eerst uitgevoerd in
omlijnde (keten)testomgevingen. Vervolgens worden deze met een
beperkt aantal zaken kleinschalig beproefd en daarna stapsgewijs
opgeschaald tot landelijk niveau. In elke fase zijn de uitvoeringsorganisaties en ondersteunende diensten betrokken en wordt bijgestuurd als
blijkt dat dat nodig is. Ook kan ik naar aanleiding van een vraag hierover
door de voornoemde leden bevestigen dat met een geleidelijk proces
inderdaad een incrementeel en gefaseerd proces wordt bedoeld.
De leden van de SP-fractie vragen verder welke gevolgen een falend
systeem heeft voor de betrokkene, waarom er geen noodkanaal is als het
systeem onverhoopt faalt en of de justitiabelen actief worden gewezen op
de verschillende manieren van indienen.
Het spreekt voor zich dat de justitiabelen er actief op zullen worden
gewezen wat te doen in het geval het systeem faalt. Dit betekent dat in
geval het doen van aangifte of het indienen van een verzoek langs de
elektronische weg tijdelijk niet mogelijk is, gewezen zou kunnen worden
op de mogelijkheid van het maken van een print van de aangifte of het
verzoek en deze via de post te verzenden. Het borgen van continuïteit van
de systemen is daarnaast een belangrijke voorwaarde. De portalen, die
aan de betrokkene ter beschikking komen voor het doen van een aangifte
of het indienen van een verzoek langs elektronische weg, zullen worden
uitgevoerd met noodvoorzieningen. Afhankelijk van de duur en omvang
van een technische storing kan uitstel van een termijn aan de orde zijn. Dit
speelt in gevallen waarin sprake is van fatale termijnen, zoals bijvoorbeeld
bij het indienen van hoger beroep. Bij het verlenen van uitstel zal
meewegen in hoeverre de betrokkene in staat was tot het gebruik van
alternatieve voorzieningen en of hij hiervan ook daadwerkelijk gebruik
heeft gemaakt. Bij algemene maatregel van bestuur zal worden geregeld
dat, in het geval van het instellen van een rechtsmiddel of het indienen
van een schriftuur, de justitiabele niet verantwoordelijk kan worden
gesteld voor de overschrijding van een gestelde termijn, indien redelijkerwijs kan worden geoordeeld dat deze overschrijding verband houdt
met het niet beschikbaar zijn van de elektronische voorziening.
In dit voorstel gelden andere mogelijkheden voor uitstel dan bij het
voorstel tot wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en
de Algemene wet bestuursrecht in verband met vereenvoudiging en
digitalisering van processtukken (Kamerstukken II, nr. 34 059). In dat
voorstel wordt uitgegaan van een verplichting voor professionele partijen
tot het langs elektronische weg indienen van stukken. Als niet aan deze
verplichting wordt voldaan dan stelt de rechter de betreffende professionele procespartij in de gelegenheid dit verzuim te herstellen binnen een
door hem te bepalen termijn. In het onderhavige wetsvoorstel is niet
gekozen voor een verplichting tot het langs elektronische weg indienen
van stukken, waardoor eenzelfde mogelijkheid tot uitstel niet aan de orde
is. Vanzelfsprekend worden evenals met de betrokken ketenpartners,
onderling ervaringen uitgewisseld en loopt de digitalisering bij het
eerdergenoemde voorstel in eenzelfde tempo als de digitalisering in de
strafrechtketen.
De aan het woord zijnde leden begrijpen het goed dat indien dit
wetsvoorstel tot wet wordt verheven de verdachten of hun gemachtigden,
evenals nu, om beschikbaarstelling van de processtukken moeten
verzoeken. Het wetsvoorstel brengt geen verandering in de bestaande
regeling die ervan uitgaat dat de verdachte verzoekt om kennisneming
van de processtukken (artikel 30, eerste lid, Sv). Waarin het voorstel nu
juist voorziet is de mogelijkheid om de processtukken langs elektronische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

4

weg beschikbaar te stellen. Nadere uitwerking hiervan vindt plaats bij
algemene maatregel van bestuur. In dat kader zal ook de vraag aan de
orde komen in hoeverre de verdachte de keuze kan worden gelaten voor
de wijze van verstrekking. Ook vragen deze leden of verdachten of hun
gemachtigden nadat zij verzocht hebben om kennisneming van de
processtukken automatisch toegang krijgen tot de stukken die daarna aan
het dossier wordt toegevoegd of dat dit juist per processtuk geschiedt.
Het geven van inzage of de verstrekking van processtukken geschiedt
afhankelijk van de fase in het strafrechtelijke proces, door de bevoegde
officier van justitie of rechter. Zij bepalen wie van welke stukken op welke
wijze (inzage of verstrekking) kennis mogen nemen en of de stukken
moeten worden geanonimiseerd. Overigens gaat artikel 30 Sv daarbij
voor wat betreft de verdachte uit van een in beginsel onbeperkte
bevoegdheid in kennisneming van de processtukken. De eventuele
elektronische verstrekking van processtukken aan verdachten zal de
eerstkomende tijd via de advocaat en het advocatenportaal verlopen. Op
termijn zal er een elektronische voorziening komen waar verdachten en
slachtoffers, indien zij dit wensen, de processtukken rechtstreeks kunnen
ophalen nadat zij langs elektronische weg op betrouwbare en veilige wijze
bewijs hebben geleverd van hun identiteit en van het feit dat zij bevoegd
zijn kennis te nemen van de betreffende stukken.
De leden van de SP-fractie begrijpen dat verschillende aspecten worden
uitgewerkt in lagere regelgeving. Toch vragen deze leden of er nu wel een
systeem komt voor de gehele strafrechtketen, omdat het bestaan van
meerdere systemen naast elkaar onverstandig lijkt.
In reactie hierop kan ik zeggen dat er, vanuit technisch oogpunt, niet één
systeem komt voor de gehele strafrechtketen. Het streven hiernaar is ook
niet per sé verstandig. Ketenpartners kunnen elk hun eigen primaire
processystemen aanhouden, mits de systemen goed op elkaar aansluiten
door het gebruik van ketenbrede standaarden voor onder andere de
vastlegging en ontsluiting van gegevens en voor het berichtenverkeer. Op
sommige aspecten zoals het digitaal archiveren van dossiers zal sprake
zijn van een gezamenlijke voorziening. Tevens worden de door de partijen
gebruikte systemen beter aan elkaar gekoppeld, zodat integraal digitaal
gewerkt kan worden in plaats van lokaal.
De regering is het met voornoemde leden eens dat de gedelegeerde
regelgeving zoveel mogelijk in één algemene maatregel van bestuur moet
worden ondergebracht. Op basis van het wetsvoorstel zullen nadere
regels bij amvb worden gesteld. Hierbij is het uitgangspunt dat deze
regels zoveel mogelijk in één regeling worden samengebracht. Dit komt
de overzichtelijkheid voor de praktijk ten goede. Niet uitgesloten is echter
dat op onderdelen aanvulling van een bestaande algemene maatregel van
bestuur onvermijdelijk is. Dit betreft bijvoorbeeld het Besluit processtukken in strafzaken (Stb. 2011, nr. 602) dat regels geeft over de kennisneming en verstrekking van procestukken. Onderzocht zal worden of de
nadere regels voor het strafrecht kunnen worden opgenomen in het
ontwerpbesluit digitalisering burgerlijk procesrecht en bestuursprocesrecht dat thans in voorbereiding is. Op deze wijze wordt voorzien in één
algemene maatregel van bestuur voor de digitalisering op zowel het
terrein van het burgerlijk procesrecht en het bestuursprocesrecht als op
het terrein van het voorliggende wetsvoorstel. Dit komt de eenduidigheid
en kenbaarheid ten goede. In paragraaf 3 van deze nota zal ik nader
ingaan op de hoofdlijnen van de concept-amvb.
Wat betreft de methoden voor authenticatie is het streven dat binnen de
strafrechtketen zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van het eID-stelsel.
Indien deze methode nog niet beschikbaar zou zijn ten tijde van de
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel, zal tijdelijk gebruik kunnen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

5

gemaakt van bestaande authenticatiemethoden. Met het wetsvoorstel en
onderliggende regelgeving wordt gestreefd naar eenvoudige en
eenduidige wet- en regelgeving voor verdachten, hun gemachtigden en
slachtoffers. Hierbij wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de
verschillende belangen. De ketenpartners hebben belang bij werkbare
voorzieningen die een voldoende niveau van bescherming en beveiliging
waarborgen. De verdachten en slachtoffers hebben belang bij gebruikersgemak waaronder tijdige toegang. Deze belangen moeten met elkaar
worden verenigd, bij voorkeur in de vorm van eenvoudige regelgeving.
Juist door zoveel mogelijk aan te sluiten bij landelijke ontwikkelingen,
zoals het eID-stelsel, kan worden gekomen tot een overzichtelijke
normstelling.
De aan het woord zijnde leden vragen zich af of invoering per 2016 van de
digitalisering in de strafrechtketen wel haalbaar is. Ook vragen zij of de
verwachte bezuinigingen al dan niet worden doorgeschoven als in 2016
de digitalisering nog niet de norm is.
Het wetsvoorstel regelt onder welke voorwaarden burgers zich langs
elektronische weg kunnen wenden tot de diverse onderdelen van de
strafrechtketen en beoogt onzekerheden weg te nemen rond authenticiteit
en integriteit van elektronische processtukken. Hiermee wordt een
juridisch kader gevormd voor elektronisch procederen in de strafrechtketen. Het voorstel is randvoorwaardelijk voor het mogelijk maken van de
uitvoering van de verdere digitalisering in de strafrechtketen door
verschillende programma’s die vallen onder de noemer VPS. Te denken
valt aan het Digitaal werken in de strafrechtketen (DWS), het project
Mobiel effectiever op straat (MEOS), Kwaliteit en innovatie – deelprogramma straf (KEI-straf, het programma Zo Spoedig, Slim, Samen,
Selectief, Snel en Samenlevingsgericht Mogelijk (ZSM) en het project
Betere Opsporing door Sturing op Zaken (BOSZ). Uitgangpunten van VPS
zijn onder andere: digitale informatie-uitwisseling wordt de norm in de
keten; betere informatievoorziening, inzicht in ketenprestaties, aanpak van
ongewenste uitstroom en slimmer werken in de strafrechtketenketen
(Kamerstukken II, 29 279, nr. 165). Door de verschillende programma’s
onder VPS wordt getracht deze verschillende doelstellingen te realiseren.
DWS heeft bijvoorbeeld als doel het realiseren van de informatie- en
procesarchitectuur van in de strafrechtketen, terwijl KEI-straf onderzoekt
hoe digitalisering kan helpen het strafproces logistiek en inhoudelijk te
vereenvoudigen. De digitale uitwisseling van processtukken vormt een
eerste stap naar het volledig digitaal werken in de strafrechtketen. Het
wetsvoorstel beoogt geen kader te bieden voor deze implementatietrajecten, maar de voorwaarden te bieden met het oog op, onder meer, een
betrouwbaar proces van authenticatie en ondertekening en de
waarborging van integere processtukken.
Voor de besturing van het proces van digitalisering van de strafrechtketen
is een zogenoemde «governance» ingericht. In de stuurgroep VPS zijn de
betrokken instanties op hoog niveau vertegenwoordigd. Daarbinnen kent
het programma DWS een eigen stuurgroep zodat besluitvorming met alle
betrokkenen op het juiste niveau plaats vindt. Aanvullend zijn verschillende beheersmaatregelen getroffen zoals periodieke reviews en
permanente bewaking van de voortgang. De belangrijkste proeftuinen zijn
Noord Nederland voor standaardzaken en Rotterdam voor de maatwerkzaken. De meeste technische voorzieningen worden op landelijk niveau
getroffen. Lokaal behoeven deze in beperkte mate aanvulling. De
verwachting is dat deze voorzieningen in grote lijnen tijdig beschikbaar
zullen zijn. De invoering van de vernieuwde werkwijzen vergt meer tijd.
Voornaamste knelpunt is dat de mogelijkheden van parallel lopende
veranderingen niet onuitputtelijk zijn. De leden kunnen zich op de hoogte
stellen van de ontwikkelingen en vorderingen inzake VPS en daarbinnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

6

DWS door middel van de halfjaarlijkse brief aan de Kamer over de
voortgang VPS.
De inwerkingtreding van het wetsvoorstel is voorzien op 1 juli 2016. Deze
voorziene datum is een belangrijk ijkpunt bij de planning van activiteiten
in het kader van onder meer DWS, de proeftuinen in Noord-Nederland,
Rotterdam en Den Haag en de projecten ZSM en MEOS. Aan de
doelstelling dat in 2016 digitale uitwisseling in de keten de norm is, is
voorts geen taakstelling of een geactualiseerde taakstelling verbonden.
Ook zijn geen besparingen ingeboekt die verband houden met dit
voorstel. Wel valt op termijn te verwachten dat met dit wetsvoorstel de
administratieve lasten van zowel overheid, burgers en bedrijven zullen
dalen. Deze leden constateren terecht dat er ook dossiers zijn, waar niet
alle onderdelen van kunnen worden gedigitaliseerd. Het kan voorkomen
dat naast documenten in het dossier fysieke bewijsmiddelen aanwezig
zijn, zoals een moordwapen. Ook een fysiek document met een valse
handtekening kan hiertoe behoren. Voor het bewaren van deze bewijsmiddelen (stukken van overtuiging) zal de bestaande werkwijze worden
gehandhaafd.
Op de vraag van de leden hoeveel tijd men kwijt is met het digitaliseren
van de bestaande dossiers kan het volgende worden geantwoord. Vanuit
logistiek perspectief is het van belang dat zekerheid bestaat dat de
omzetting van een dossier binnen uiterlijk twee dagen gereed kan zijn. Die
tijdspanne omvat de verzending per koerier van de stukken naar een
centrale scanvoorziening, het inscannen, opslaan, metadateren en
indexeren van de stukken. Ervaringen met de omzetting van dossiers in de
vreemdelingenketen leren dat deze termijn in de regel ruimschoots
haalbaar is. Het gehele omzettingsproces duurt overigens iets langer
omdat de stukken waarvan de scans zijn gemaakt tijdelijk moeten worden
bewaard en later moeten worden vernietigd. De hoeveelheid arbeidstijd
die gemoeid is met het omzetten van een dossier, hangt nauw samen met
de omvang daarvan. Die omzetting vergt in de regel enkele minuten scanen controlearbeid. Een dossier van een grote zaak kan enkele uren arbeid
vragen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het omzetten van dossiers
niet leidt tot extra werk. Het is thans gebruikelijk dat de politiedossiers in
vijfvoud worden gekopieerd, gecontroleerd en gewaarmerkt. Hiermee is
een vergelijkbaar tijdsbeslag gemoeid.
Hieronder zal ik ingaan op de verschillende vragen van de leden van de
SP-fractie over elektronische aangifte met betrekking tot de ervaringen tot
nog toe, de kwaliteit van de processen-verbaal, de bruikbaarheid en de
uitbreiding van de elektronische aangiftemogelijkheden.
Vanuit het perspectief van de opsporing zijn de ervaringen met het doen
van elektronische aangifte positief. Jaarlijks worden ongeveer 400.000
aangiften via internet gedaan. Deze aangiften verminderen het
bureauwerk en de werklast bij de zogenaamde front office van politiebureaus. Vanuit burgerperspectief zijn de ervaringen positief waar het gaat
om het gemak dat aangifte van huis uit kan worden gedaan en dat de
aangever daarvoor niet naar het politiebureau hoeft te gaan. Over de
gebruikersvriendelijkheid van het aangifteportaal, zijn burgers over het
algemeen wat minder positief. Voor die gebruikersvriendelijkheid zal bij
de uitbreiding van de aangiftemogelijkheid dan ook de nodige aandacht
zijn. Het belang voor de opsporing van de huidige elektronische aangifte
is beperkt. Dit hangt samen met aantal en soort delicten waarvoor
elektronische aangifte is toegestaan.
De kwaliteit van de elektronische aangifte is in de regel voldoende om te
kunnen beslissen welk gevolg aan de aangifte zal worden gegeven.
Ongeveer 7% van de ontvangen elektronische aangiftes kan niet in
behandeling worden genomen omdat niet is voldaan aan de gestelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

7

voorwaarden, bijvoorbeeld omdat voor de betreffende delictsoort (nog)
geen elektronische aangifte mogelijk is. In die gevallen wordt de aangever
verzocht om langs een andere weg aangifte te doen. Als een elektronische
aangifte onvolledig is of als deze bij de politie tot vragen leidt, wordt
telefonisch of per email contact gezocht om de aangifte aan te vullen en
deze alsnog zo compleet mogelijk te krijgen. De uitbreiding van de
mogelijkheid van elektronische aangifte zal naar verwachting vaker tot
gevolg hebben dat er vragen zijn naar aanleiding van de aangifte. Voor
het stellen van de vragen vormt het nader gehoor, zoals dit nu ook
meestal plaatsvindt na een mondelinge aangifte, een geschikte
gelegenheid.
Wat betreft de bruikbaarheid van de huidige elektronische aangiftes kan
worden opgemerkt dat de elektronische aangifte thans voor een beperkt
aantal delicten mogelijk is waarbij de dader niet bekend is, zoals (poging
tot) diefstal (met uitzondering van inbraken en diefstal met geweld),
beschadiging en vernieling. Inherent aan deze delicten is dat de aangifte
hiervan in veel gevallen geen duidelijke aanknopingspunten biedt voor
verdere opsporing.
Het succes waarmee gevolg wordt gegeven aan een aangifte hangt sterk
samen met de kwaliteit van de beoordeling van de aangifte. Alle aangiften
(dus ook elektronische aangiften) worden door een politiemedewerker
beoordeeld. Het aantal opsporingsonderzoeken dat wordt gestart na een
elektronische aangifte is evenwel gering, gelet op het beperkt aantal en
type delicten ten aanzien waarvan internetaangifte thans is toegestaan en
het feit dat deze aangiften doorgaans weinig aanknopingspunten voor
verdere opsporing bieden. De verwachting is dat de bruikbaarheid van de
elektronische aangifte zal toenemen met het uitbreiden van het soort
delicten waarvan aangifte kan worden gedaan.
Aan ondernemers zal ook de mogelijkheid worden geboden om internetaangifte te doen met eHerkenning. Dit is het authenticatiemiddel voor
rechtspersonen. Het ligt in de lijn van de verwachting dat eHerkenning
alsook DigID op termijn zullen opgaan in het eID stelsel. Voor toeristen
komt er in het kader van de ontwikkeling van het eID stelsel een
voorziening die mogelijk maakt dat, indien zij beschikken over een in hun
land erkend publiek authenticatiemiddel, zij elektronische aangifte in
Nederland kunnen doen. In afwachting van de komst van die voorziening,
zullen toeristen, net als anderen die niet beschikken over een elektronisch
authenticatiemiddel, mondeling aangifte moeten blijven doen.
Deze leden is onduidelijk op welke manier wordt nagegaan of twijfel aan
de integriteit van een document klopt, wie de controle uitvoert en of dit
alleen reactief of ook proactief gebeurt.
Er zal geen sprake zijn van actieve controle op de integriteit van processtukken. Wel dient geborgd te zijn dat indien twijfels ontstaan over de
integriteit van stukken, een controle mogelijk is. Dat kan betrekking
hebben op de opsporingsfase. De integriteit van het bewijs kan ook
betrekking hebben op de fase van de berechting. Voorgesteld wordt
wettelijk te regelen dat de integriteit controleerbaar dient te zijn doordat
altijd moet zijn vast te stellen of een processtuk ongewijzigd is gebleven.
De voorgenomen wettelijke verankering brengt met zich dat de politie, het
openbaar ministerie en de rechtspraak zodanige maatregelen moeten
treffen, dat controle op de integriteit altijd mogelijk is en voorts ook dat zij
de veiligheidsmaatregelen treffen ter voorkoming van het wijzigen van
processtukken.
De regering is graag bereid in te gaan op de opmerking van de leden van
de SP-fractie over welke organisatie verantwoordelijk is voor het systeem
in de zin van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) alsook op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

8

vragen over beveiligingsmaatregelen ter bescherming van de persoonsgegevens. De partijen die bij het digitaal strafdossier zijn betrokken vallen
onder verschillende privacyregimes. De verwerking van persoonsgegevens door de politie valt onder de reikwijdte van de Wet politiegegevens (Wpg). Voor de politie is de korpschef de verantwoordelijke in de
zin van de Wpg. De verwerking van persoonsgegevens door het openbaar
ministerie valt onder de reikwijdte van de Wet justitiële en strafvorderlijke
gegevens (Wjsg). Voor het openbaar ministerie is het College van
procureurs-generaal de verantwoordelijke in de zin van de Wjsg. De
verwerking van persoonsgegevens door de andere instanties in de
strafrechtketen, die gegevens over een zaak en daarmee over de
verdachte, het slachtoffer of getuige in een systeem opslaan, bewerken of
overdragen, valt onder de reikwijdte van de Wbp. In deze verschillende
wetten zijn dus ook hun verantwoordelijkheden vastgelegd. Voor deze
instanties geldt dat zij verantwoordelijke zijn in de zin van deze wet.
Zonder volledig te willen zijn gaat het om de volgende instanties: de
rechtspraak, slachtofferhulp Nederland, 3RO, de advocatuur, het Nederlands Forensisch Instituut, het Nederlands Instituut voor Forensische
Psychiatrie en Psychologie. Bovengenoemde organisaties hebben elk een
eigen verantwoordelijkheid voor het beschermen van de persoonsgegevens en het voorkomen van het onrechtmatig koppelen van persoonsgegevens. De beveiliging van het elektronische berichtenverkeer in de
strafrechtketen vindt plaats met gebruik van standaarden en middelen,
zoals de zogenaamde m2m-certificaten, secure socket layers en encryptie
van de inhoud van berichten.
Het College bescherming persoonsgegevens (Cbp) is advies gevraagd
over het wetsvoorstel en zal om advies worden gevraagd over de
algemene maatregel van bestuur. Voor zover regels worden gegeven over
de beveiliging van digitale processtukken wordt het Cbp langs deze weg
betrokken. De regels over de beveiliging van gegevens hebben echter
voor een belangrijk deel een meer algemene grondslag, te weten de
privacywetgeving die voor de desbetreffende organisatie van toepassing
is. Hiervoor kan worden verwezen naar de beantwoording van de vorige
vraag van de leden van deze fractie. Uit de privacywetgeving vloeit de
verplichting voort tot het treffen van passende technische en organisatorische maatregelen om persoonsgegevens te beveiligen tegen verlies of
tegen enige vorm van onrechtmatige verwerking. Het Cbp oefent toezicht
uit op de naleving van deze verplichting.
De leden van de SP-fractie willen verder weten op welke manier wordt
gecontroleerd of fraude is gepleegd met authenticatie of niet.
Dit gebeurt zowel proactief als reactief. Voor de toegang tot de webportalen voor bijvoorbeeld het doen van aangifte, het indienen van hoger
beroep en het ophalen van stukken door justitiabelen, is een veilig en
betrouwbaar authenticatiemiddel nodig. Naar verwachting zal het eID
stelsel halverwege 2016 operationeel zijn. De veiligheid van het stelsel
moet voorkomen dat fraude kan worden gepleegd (proactief). Het
ontwerp van het eID stelsel voorziet in mogelijkheden om diverse vormen
van identiteitsfraude op te sporen (reactief).
In het kader van de bescherming van persoonsgegevens vragen de leden
van de SP-fractie welke partijen toegang hebben tot specifieke persoonsgegevens en waarom. In het verlengde daarvan vragen zij in hoeverre en
wanneer in het proces ethische hackers worden ingezet.
In antwoord hierop is van belang eerst te hebben vastgesteld dat de
bescherming van persoonsgegevens in belangrijke mate samenhangt met
beveiligingsmaatregelen met betrekking tot de toegang tot processtukken.
Die toegang wordt in de eerste plaats beheerst door de strafvorderlijke
bepaling ter zake en betreft onder meer de verdachten, het slachtoffer, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

9

officier van justitie en de rechter. De toegang tot specifieke persoonsgegevens wordt daarnaast geregeld in de privacywetgeving van de
ketenpartners. Voor de politie betreft dit de Wpg. Verstrekking van
politiegegevens aan derden is mogelijk op basis van de regels van de
Wpg.
Voor het openbaar ministerie is verstrekking van strafvorderlijke gegevens
aan derden mogelijk op basis van de regels van de Wjsg. Voor de andere
ketenpartners gelden de regels van de Wbp. Deze wet biedt de verantwoordelijke de mogelijkheid van verstrekking van gegevens aan derden
voor zover dit niet onverenigbaar is met de doelen waarvoor de gegevens
zijn verkregen (art. 9 Wbp). Wat betreft de toegang van een aantal
medewerkers binnen de verschillende ketenpartners in de specifieke
persoonsgegevens geldt het volgende. Processtukken bevatten in de regel
persoonsgegevens, dat wil zeggen gegevens die herleidbaar zijn op een
persoon. Enkel bevoegde professionals en hun ondersteuning hebben
toegang tot de processtukken. Dit is geregeld door een stelsel van
inlogprocedures en toegangsrechten in de systemen bij politie, openbaar
ministerie en de rechtspraak. Het verstrekken van stukken is nog enkel
mogelijk aan advocaten die zich authentiseren met hun advocatenpas.
Verdere uitbreiding van mogelijkheden voor het elektronisch verstrekken
van stukken, aan bijvoorbeeld verdachten en slachtoffers, maar ook aan
bij de zaak betrokken professionals bij de reclassering of slachtofferhulp,
is nog in ontwikkeling. De integriteit van stukken wordt gewaarborgd
doordat politie, openbaar ministerie of een gerecht desgevraagd altijd kan
aantonen of een stuk ongewijzigd is gebleven en dat zij zorgdragen voor
een zodanig veilige opslag van stukken.
De rechtspraak zet zogenaamde ethische hackers in teneinde de
systeemonderdelen van «Mijn rechtspraak» te testen op resistentie tegen
vormen van onbevoegde kennisname en manipulatie. De inzet van
ethische hackers in het kader van de ontwikkeling van voorzieningen voor
bijvoorbeeld de ontsluiting van stukken aan verdachten, slachtoffers en
andere belanghebbenden wordt thans overwogen.
De aan het woord zijnde leden vragen of de beveiliging structureel wordt
gecontroleerd en, indien dat het geval is, op welke manier.
Alle beveiligingsmaatregelen worden structureel gecontroleerd, ook de
maatregelen die in het kader van dit programma worden genomen.
Hiervoor zijn onder andere de beveiligingsfunctionarissen en het
operationeel beheerders verantwoordelijk. Daarnaast worden bij
voorgenomen wijzigingen aan de voorzieningen altijd de veiligheid en
beveiligingsaspecten betrokken.
Deze leden vragen op welke manier de regering in dit wetsvoorstel
rekening heeft gehouden met de aanbevelingen uit het eindrapport van de
tijdelijke commissie ICT en het rapport van de Rijksuniversiteit Groningen
over een rechtsvergelijkend onderzoek inzake digitalisering in strafrechtketens van verschillende landen.
De aanpak van de digitalisering in de strafrechtketen is niet te benaderen
als een ICT-project, maar meer in de vorm van een programma waarbij de
professionals en het primaire proces centraal staan en waarbij bekeken
wordt op welke wijze de digitalisering optimaal kan bijdragen aan de
ondersteuning van de professionals en de verbetering en versnelling van
processen. Een les uit de conclusies van de tijdelijke commissie is de zorg
voor de «governance». In het kader van het programma VPS zijn daarom
diverse maatregelen getroffen, gericht op versterking van de beheersing
en besturing van het geheel (zie aanbeveling 4). Zo worden bijvoorbeeld
periodiek doorlichtingen uitgevoerd en is een permanente «programmaborging» ingericht. Een andere belangrijke les is de vergroting van de
regie op het ICT ontwikkelproces (zie aanbeveling 7). Vaker wordt gekozen
voor sofware-ontwikkeling in eigen beheer met gebruik van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

10

zogenoemde SCRUM methode of een daarmee vergelijkbare methode,
waarbij toepassingen in kleine stapjes worden ontwikkeld en beproefd in
multidisciplinaire teams. Deze multidisciplinaire teams worden aangestuurd door een verantwoordelijke bestuurder en bestaan uit gebruikers/
professionals, eigen ICT-experts van hoog niveau en voor een deel ook uit
externe experts (zie aanbeveling 6). Eventuele aanbestedingen hebben
betrekking op de ontwikkeling en levering van kleinere systeemonderdelen. Daarmee wordt voorkomen dat een te grote afhankelijkheid
ontstaat van één leverancier. Daarbij worden de aanbiedingen van
marktpartijen nadrukkelijker beoordeeld op onder meer het gebruik van
open source en open standaarden (zie aanbeveling 8). Door deze aanpak
houden de rechtspraak, het openbaar ministerie en de politie meer
controle op de kosten en het beheer en de ontwikkeling van hun
systemen.
Wat het internationaal vergelijkend onderzoek betreft kan worden
geconcludeerd dat men elders niet wezenlijk verder is dan in Nederland
en dat er niet één bepaalde aanpak bestaat die altijd tot succes leidt. De
conclusies van het rapport van de Rijksuniversiteit Groningen zijn niet van
dien aard dat hieruit eenduidige lessen zijn te trekken. Het onderzoek
levert al met al geen bevindingen op die aanleiding zijn de al in gang
gezette aanpak te wijzigen.
Voor het antwoord op de vraag van voornoemde leden inzake het
vorderen van gegevens in verband met een zwaarwegend algemeen
belang verwijs ik naar het antwoord op een soortgelijke vraag van de
leden van de SP-fractie in deze paragraaf met betrekking tot de toegang
van partijen tot specifieke persoonsgegevens. Wat betreft de Belastingdienst wil ik hier verduidelijken dat de Belastingdienst geen inzage heeft
in het strafdossier als geheel of in delen daarvan. Wel kunnen politiegegevens en strafvorderlijke gegevens aan de Belastingdienst worden
verstrekt op basis van Wpg en Wjsg, bijvoorbeeld in het kader van de
ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel.
De aan het woord zijnde leden merken op dat de Nederlandse Orde van
Advocaten (NOvA) wijst op de problemen die gedetineerden hebben als
het aankomt op snelle toegang tot internet. Zij vragen of het mogelijk is te
realiseren dat in specifieke gevallen wel tijdig gebruik kan worden
gemaakt van internet.
Aan het gebruik van internet door gedetineerden zijn veiligheidsrisico’s
verbonden. Daarom wordt dit gebruik in de penitentiaire inrichting streng
gereguleerd. Hieruit vloeit voort dat ook de mogelijkheden voor het
gebruik van internet voor het digitaal procederen beperkt zijn. Binnen
afzienbare termijn zal een deel van de gedetineerden op de cel toegang
hebben tot het internet. Voor zover er op de cel geen toegang is, bestaat
de mogelijkheid om gebruik te maken van een gemeenschappelijke
voorziening voor de toegang tot het internet. In die gevallen waarin ook
dat niet mogelijk is – vanwege de veiligheidsrisico’s – is de gedetineerde
aangewezen op de traditionele weg, inclusief de mogelijkheid van het
machtigen van zijn advocaat om namens hem een rechtsmiddel in te
stellen.
Het verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie de ambitie van de
regering delen om de mogelijkheden van de digitale procesvoering te
verruimen teneinde strafzaken sneller, slimmer, beter en transparanter af
te wikkelen. De enkele vragen die zij nog hebben beantwoord ik graag.
Deze leden begrijpen de overweging van de regering om de implementatie van het digitaliseringsprocessen gefaseerd in te voeren. Wel vragen
zij om een nadere specificatie, juist omdat dit helderheid kan verschaffen
aan de verschillende ketenpartners. Hiervoor verwijs ik naar mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

11

beantwoording op soortgelijke vragen van de leden van de SP-fractie in
deze paragraaf betreffende de invoering van de digitalisering in de
strafrechtketen.
Voornoemde leden lezen in het advies van de Nationale Politie dat zij als
randvoorwaarde voor deelname stelt dat de momenteel draaiende pilots
passen binnen het Aanvalsprogramma IV. Voorts signaleren zij met enige
zorg dat de Nationale Politie voornemens is aan te haken vanaf 2017. De
aan het woord zijnde leden vragen of het eerste punt in lijn is met het
programma DWS en hoe het tweede punt zich verhoudt tot het
voornemen van de regering in 2016 processtukken digitaal ter beschikking
te stellen.
Digitaliseren van de strafrechtketen is een omvangrijke operatie en strekt
zich uit over een langere periode. Met de leden van de CDA-fractie ben ik
het volledig eens dat de ketenpartners, waaronder de politie, hierbij een
onmisbare rol vervullen. De uitwisseling van stukken zal in de loop van
2016 in beginsel digitaal zijn. De ketenpartners zijn hiervan op de hoogte
omdat zij zelf de veranderingen vorm geven. Elke partner sluit naar
vermogen aan, in lijn met de invulling van het programma DWS. De
bijdrage van de Nationale Politie aan de digitalisering van de keten is
belangrijk en ook voor de Nationale Politie zelf van betekenis. Tegelijkertijd is digitaliseren een proces waarin op verschillende momenten en
plaatsen sprake kan zijn van fysieke documenten, bijvoorbeeld omdat een
burger besluit om een stuk op papier in te dienen. Voor de gevallen
waarin dat voorkomt zijn vooralsnog voorzieningen noodzakelijk om
papier om te zetten in digitaal; in het programma DWS wordt hiermee
terdege rekening gehouden. De politie is reeds betrokken bij enkele
activiteiten en prestatieafspraken in het kader van het programma DWS.
Die betrokkenheid zorgt ervoor dat de politie bijdraagt aan de ontwikkeling van oplossingen om in 2016 processtukken digitaal uit te wisselen
en, waar dat niet mogelijk is, binnen het Aanvalsprogramma III alvast
rekening kan houden met de ontwikkelingen die in het kader van DWS in
gang worden en zijn gezet.
Graag ben ik bereid, naar aanleiding van de vragen van de leden van de
CDA-fractie, nader in te gaan op het verschil in de gekozen benadering
van het voorliggende wetsvoorstel en het wetsvoorstel dat zich thans
ontwikkelt in het burgerlijk en bestuursrecht, waarin digitaal procederen
voor nagenoeg alle professionele partijen verplicht wordt gesteld.
Laatstgenoemd wetsvoorstel is gericht op de vereenvoudiging en
modernisering van de rechtsgang in het burgerlijk en bestuursprocesrecht. Onderdeel hiervan vormt het digitaal procederen. Voorgesteld
wordt dat alle civiele en bestuursrechtelijke procedures digitaal kunnen
starten via een webportaal. Ook wordt het digitaal indienen van (proces)stukken mogelijk. Hierbij wordt uitgegaan van een verplichting tot
digitaal procederen. Het onderhavige wetsvoorstel is gericht op het
faciliteren en kanaliseren van het gebruik van digitale processtukken in
strafzaken. Dit omvat regels voor de integriteit van processtukken in
elektronische vorm, het elektronische ondertekenen van processtukken en
het elektronische berichtenverkeer tussen de betrokkenen bij het
strafproces en de rechterlijke macht. Hierbij wordt uitgegaan van het
beginsel van nevenschikking. Er is geen verplichting tot digitaal procederen, documenten in papieren en elektronisch vorm kunnen naast elkaar
worden gehanteerd.
In de eerste plaats geldt dat, waar in een civiele zaak doorgaans enkele
partijen zijn betrokken, te weten de eiser en de gedaagde, in een strafzaak
meer personen en instanties zijn betrokken die weinig ervaring hebben
met digitaal procederen. Daarvoor kan onder andere worden gedacht aan
de dader, getuigen, het slachtoffer en deskundigen. Ook zijn verschillende
overheidsinstanties betrokken, zoals het Nederlands Forensisch Instituut

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

12

(NFI), de Raad voor de Kinderbescherming en reclasseringsinstellingen.
Thans bestaat onvoldoende inzicht in de uitvoerbaarheid van een
verplichting tot digitaal procederen voor deze partijen en de daaraan
verbonden kosten. Ten tweede is weliswaar in toenemende mate sprake
van digitale uitwisseling tussen de verschillende professionele partijen in
de strafrechtketen, maar met de beperking dat er altijd een parallelle
papieren onderstroom wordt aangehouden vanwege onzekerheden over
de integriteit van hetgeen digitaal wordt uitgewisseld. Dat is kostbaar en
logistiek ingewikkeld. Met het wegnemen van die onzekerheden – dat is
een belangrijk doel van dit wetsvoorstel –, is een meer zwaarwegend
belang gediend dan met een verplichting dat de uitwisseling van
documenten per sé langs elektronische weg plaatsvindt.
Gelet op het bovenstaande is gekozen voor een gefaseerde en zorgvuldige
aanpak. In de eerste plaats wordt in het kader van de invoering van de wet
voorzien in flankerend beleid dat erop gericht is het digitaal procederen zo
aantrekkelijk mogelijk te maken. Doelstelling is dat in 2016 gewerkt kan
worden met digitale uitwisseling in de strafrechtketen. Die uitwisseling
ziet niet alleen op de koppelvlakken tussen opsporingsinstanties,
openbaar ministerie en de rechtspraak, maar ook op de koppelvlakken
met het NFI, de reclasseringsorganisaties, het Nederlands Instituut voor
Forensische Psychiatrie en Psychologie, de Raad voor de Kinderbescherming, de Raden voor rechtsbijstand en andere organisaties. In de
memorie van toelichting is aangegeven dat het niet uitgesloten is dat,
zodra in 2016 de nodige voorzieningen zijn gerealiseerd, gekozen wordt
voor een verplichting tot het elektronisch procederen voor bepaalde
procespartijen. Er zal echter eerst de nodige beleidsafstemming met de
betrokken partijen moeten plaatsvinden, ter verkenning van de
mogelijkheid tot een dergelijke verplichting.
De bovengenoemde overwegingen staan los van de suggestie van de
Afdeling advisering van de Raad van State (de Afdeling) dat ten aanzien
van het strafprocesrecht onduidelijk is of de benodigde voorzieningen
tijdig klaar zijn. Met voornoemde leden ben ik het eens dat een
verplichting zou kunnen bijdragen aan het behalen van de doelstelling.
Randvoorwaarde is dan evenwel dat de voorzieningen die nodig zijn om
te kunnen voldoen aan die verplichting tot digitale aanlevering door
professionele partijen als het Nederlands Forensisch Instituut, de
reclasseringsorganisaties, het Nederlands Instituut voor Forensische
Psychiatrie en Psychologie, de Raad voor de Kinderbescherming, de
Raden voor rechtsbijstand, gereed zijn. Daarbij is ook van belang dat de
partij op wie de verplichting rust kan beschikken over een elektronische
voorziening, die door de ontvanger beschikbaar wordt gesteld.
De leden van de CDA-fractie vinden, gelet op het niet verplichten van
digitaal procederen, opmerkelijk dat de regering als uitgangspunt heeft
gesteld dat burgers elektronisch aangifte moeten doen. Deze leden vragen
naar het verschil in benadering en vragen eenzelfde uitgangspunt
aangaande digitale procespartijen te hanteren voor alle betrokken
processpartijen.
Met betrekking tot het doen van elektronische aangifte voorziet het
voorstel enkel in een uitbreiding qua delicten en niet in een verplichting
voor de burger om via internet elektronische aangifte te doen. Met het
voorstel wordt mogelijk gemaakt dat elektronische aangifte in beginsel
openstaat voor alle delicten. Daarnaast regelt het voorstel dat als een
burger elektronische aangifte via internet wil doen, hij gebruik dient te
maken van een daartoe ter beschikking gestelde voorziening; dit om te
voorkomen dat burgers door middel van bijvoorbeeld een sms of email
aangifte pogen te doen en daardoor het proces oncontroleerbaar wordt.
Het wetsvoorstel kent als uitgangspunt de nevenschikking van het
bestaande fysieke proces, naast het verdergaand te ontwikkelen logische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

13

proces. Burgers worden niet verplicht elektronisch aangifte te doen. Voor
hen blijft de mogelijkheid bestaan van de mondelinge aangifte, alsook die
van de schriftelijke aangifte die per post wordt verzonden.
Voornoemde leden merken in het licht van het voorgaande op dat het zo
spoedig mogelijk overstappen volledige en verplichte digitale procesvoering te prefereren is, te meer omdat dan ook een einde gemaakt kan
worden aan de praktijk waarbij papieren documenten door middel van
scannen in een elektronisch dossier terecht dienen te komen. Zij vragen
hierop een reactie.
Het uitgangpunt van nevenschikking hangt op natuurlijke wijze samen
met de aard van het wetsvoorstel. Geregeld wordt onder welke
voorwaarden burgers zich langs elektronische weg kunnen wenden tot de
diverse onderdelen van de strafrechtketen en onder welke voorwaarden in
de strafrechtketen gewerkt kan worden met elektronische processtukken.
Afgezien is van de verplichting tot digitale procesvoering. Eerder is in
deze paragraaf, naar aanleiding van soortgelijke vragen van de fracties
van de leden van de CDA-fractie en de leden van de SP-fractie, reeds
ingegaan op de overwegingen terzake.
Deze leden vragen een overzicht van alle onderdelen uit het programma
DWS, gekoppeld aan een tijdspad alsmede een overzicht van de
gerechten en rechtbanken waar digitale testen of huidige proeftuinen
stapsgewijs worden uitgevoerd. Daarbij vragen zij aandacht voor welke
onderdelen al in werking zijn getreden, of alle technische voorzieningen
bij de gerechten en rechtbanken per 1 januari 2016 gereed zullen zijn en
welke knelpunten naar voren zijn gekomen uit de proeftuinen.
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik de leden van de
CDA-fractie naar de beantwoording van een soortgelijke vraag van de
leden van de SP-fractie.
In het verlengde van het bovenstaande vragen de leden van de
CDA-fractie aan de regering te inventariseren in hoeverre de strafrechtsadvocatuur al werkt met digitale processtukken en zodoende al voldoende
is voorbereid op de implementatie in 2016.
De strafrechtadvocatuur werkt reeds geruime tijd met digitale processtukken. De mate waarin en de wijze waarop verschilt per advocatenkantoor. Tot voor kort moesten de advocaten, die al gewend zijn elektronisch te werken, de in te dienen stukken eerst van digitaal naar papier
omzetten en de hun verstrekte stukken van papier naar digitaal. Van het
advocatenportaal dat reeds operationeel is, wordt steeds meer gebruikt
gemaakt. Veel van de advocatenkantoren lopen dus vooruit op de
implementatie in 2016. Door het advocatenportaal te gebruiken hoeven de
advocaten de stukken niet meer om te zetten van digitaal naar papier en
vice versa. Dat scheelt veel werk. Het werken met en uitwisselen van
elektronische stukken blijkt dus aantrekkelijk vanwege twee redenen. Het
bevordert het plaats en tijd onafhankelijk werken van advocaten en een
snellere uitwisseling. Advocaten die reeds elektronisch werken waarderen
de komst van het portaal, evenals het feit dat zij eerder over de stukken
kunnen beschikken en zich zodoende beter op de terechtzitting kunnen
voorbereiden. Dit is ook in het belang van de verdachte of het slachtoffer.
Uiteraard is ook een voordeel dat elektronische uitwisseling bevordert dat
de officier van justitie of rechter eerder, althans voor de zitting, over de
stukken van advocaten kan beschikken.
Voorts willen deze leden weten hoe het tempo waarin de stroomlijning
van werkprocessen binnen de gerechtelijke organisaties thans moet
plaatsvinden zich verhoudt tot de forse besparingen die in het kader van
een doelmatiger strafrechtketen aan de ketenpartners worden opgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

14

Ten aanzien van de hoofdlijnen van dit wetsvoorstel vernemen zij daar
graag een reactie op.
Het wetsvoorstel is randvoorwaarde voor de verdere digitalisering van het
strafproces dat naar verwachting zal resulteren in een doelmatiger
functionerende strafrechtketen. Bijgevolg zal dit bijdragen aan de
realisering van de taakstelling om ketenbreed aanzienlijke besparingen te
realiseren. Het is echter niet zo dat er een directe verbinding is tussen de
taakstelling en de inwerkingtreding en uitvoering van het onderhavige
wetsvoorstel.
Dit wetsvoorstel is belangrijk omdat het de betrokkenen organisaties in de
strafrechtketen zekerheid geeft over de eisen waaraan elektronische
processtukken moeten voldoen en kaders biedt voor de realisering van
technische voorzieningen om de authenticiteit en integriteit van digitale
processtukken te borgen. De meeste technische voorzieningen worden op
landelijk niveau getroffen. Lokaal behoeven deze in beperkte mate
aanvulling. De verwachting is dat deze voorzieningen in grote lijnen tijdig
beschikbaar zullen zijn. De invoering van de vernieuwde werkwijzen zal
waarschijnlijk meer tijd vergen.
De aan het woord zijnde leden vragen de nadere uitwerking van
technische voorschriften bij te voegen als bijlage.
Zoals ik eerder heb aangegeven is een algemene maatregel van bestuur in
voorbereiding, waarin ook regels over de technische voorschriften zullen
zijn opgenomen. In paragraaf 3 ga ik nader in op de hooflijnen van dit
ontwerpbesluit. Met de door deze leden aangehaalde zinsnede wordt
inderdaad de zorgplicht bedoeld die op de zorgdragers rust om de
maatregelen te nemen die effectief de integriteit van elektronische
processtukken verzekert.
De leden van de CDA-fractie vragen verder of de regering de mening deelt
dat het onwenselijk is dergelijke administratieve verplichtingen te vergen
(de voorgestelde nevenschikking van digitale en papieren stukken) op het
moment dat digitaal uitwisselen van processtukken reeds mogelijk is
gesteld in 2016. Zij verzoeken daarbij aan de regering als wettelijk
uitgangspunt te formuleren dat strafdossiers digitaal beschikbaar worden
gesteld. Tot slot vragen zij of de regering de mening deelt dat procespartijen die over papieren dossiers willen beschikken, toegestuurde digitale
stukken zelf moeten printen en archiveren.
Op deze vragen van voornoemde leden kan ik opmerken dat het
uitgangspunt van de nevenschikking met zich brengt dat het openbaar
ministerie en de rechtspraak gevraagd kunnen worden afschriften in
papieren vorm te verstrekken. De verwachting is evenwel dat de raadslieden van verdachten en slachtoffers er in toenemende mate de voorkeur
aan geven de stukken verstrekt te krijgen via het advocatenportaal dat
reeds operationeel is. Wenselijk is dat na inwerkingtreding van het
wetsvoorstel en in afwachting van een elektronische voorziening voor de
verstrekking van stukken het mogelijk blijft afschriften in papieren vorm te
verstrekken. Niet alle justitiabelen beschikken immers over een computer
en internet en zijn in staat de stukken via elektronische weg te ontvangen.
Door de advocatuur is gesteld dat er begrip is voor raadslieden die er de
voorkeur aangeven afschriften in papieren vorm te ontvangen omdat dit
gemakkelijker zou zijn met het oog op de doorverstrekking van stukken
aan cliënten. Voor de administratie van een advocatenkantoor maakt het
evenwel niet uit of een aan de cliënten te verstrekken stuk moet worden
geprint of gekopieerd. Bij een keuze daartussen zal printen wellicht de
voorkeur hebben boven kopiëren, hetgeen zou pleiten voor het via
elektronische weg verstrekt krijgen van de stukken. Met de groep van
raadslieden die de voorkeur geeft aan de ontvangst van afschriften in
papieren vorm, omdat zij nog niet beschikken over een gedigitaliseerd
archief, zullen het openbaar ministerie en de rechtspraak afspraken maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

15

over de termijn waarbinnen deze groep kan overschakelen van papieren
archivering naar digitale archivering. Het spreekt voor zich dat nadien aan
deze raadslieden de processtukken uitsluitend langs elektronische weg ter
beschikking zullen worden gesteld, dat de kosten van uitprinten en
papieren archivering voor rekening van deze raadslieden zullen zijn.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij hebben hierover enkele opmerkingen en vragen. Deze leden lezen dat
elektronische uitwisseling in 2016 de norm is. Zij vragen of bij dit streven
het onderzoek van mevr. Van der Geest is meegenomen en of de regering
bereid is te reageren op dit onderzoek.
In het wetsvoorstel is gekozen voor het uitgangspunt van nevenschikking
vanuit de verwachting dat sommige justitiabelen niet van de ene dag op
de andere het elektronische kanaal zullen weten te vinden voor het doen
van aangifte, het instellen van hoger beroep of het inzien van stukken. De
studie, die universitair hoofddocent Van der Geest in opdracht van de
gemeente Amsterdam heeft verricht, bevestigt dat het uitgangspunt van
nevenschikking een juiste keuze is. In de studie zijn het keuzegedrag, de
voorkeuren, de beleving en waardering van burgers voor een drietal
kanalen om met de gemeente te communiceren onderzocht. De drie
kanalen zijn: balie, telefoon en internet. Uit het onderzoek blijkt dat de
keuze van een kanaal sterk samenhangt met het onderwerp van en de
bedoeling waarmee de burger contact wil leggen met de gemeente. De
onderzoeker adviseert de gemeente daarom tot terughoudendheid om het
hele scala aan mogelijke burgercontacten te digitaliseren.
Dit wetsvoorstel regelt onder meer de voorwaarden waaronder justitiabelen zich langs elektronische weg kunnen wenden tot de diverse
onderdelen van de strafrechtketen. Het voorstel regelt niet dat de
reguliere kanalen door middel waarvan justitiabelen in aanraking komen
met justitie, worden vervangen door het digitale kanaal. Verdachten zullen
in rechtstreeks contact worden gehoord door opsporingsambtenaren,
worden voorgeleid bij de officier van justitie en door een rechter worden
berecht. Voor een persoon die aangifte wil doen van een ernstig strafbaar
feit is er straks de mogelijkheid dit langs elektronische weg te doen. Maar
ook kan de persoon blijvend ervoor kiezen zijn aangifte bij de balie van het
politiebureau te doen. Behoudens enkele beperkingen is met dit
wetsvoorstel met betrekking tot de aangifte sprake van een blijvend vrije
kanaalkeuze.
Het is juist dat de papieren en digitale werkstromen op basis van het
uitgangspunt van nevenschikking «voorlopig» naast elkaar kunnen blijven
staan. Met het begrip «voorlopig» wordt bedoeld dat een toekomst wordt
voorzien waarin strafrechtzaken worden afgedaan met enkel elektronische
processtukken. Die toekomst dient zich niet meteen aan op het moment
waarop dit wetsvoorstel in werking treedt. Dat zal een verder in de tijd
gelegen moment zijn als alle voorzieningen voor veilig en betrouwbaar
elektronisch procederen aanwezig zijn en als burgers en bedrijven nog
meer dan nu gewend zijn aan het elektronisch zaken doen. Daarbij zal
rekening worden gehouden met de door de aan het woord zijnde leden
aangehaalde groep burgers die niet alleen nu, maar ook in de toekomst
uitsluitend via papieren stukken kunnen procederen.
Voorts lezen voornoemde leden dat het met het oog op het verschaffen
van zekerheid aan de betrokken deelnemers in het strafproces van belang
wordt geacht dat het wetsvoorstel zo spoedig mogelijk in werking treedt.
Zij vragen of de regering de mening deelt dat de door de regering
gewenste vorm van zekerheid op dit moment bestaat en juist zal afnemen
met de inwerkingtreding van dit voorstel.
Deze mening deelt de regering niet. Voornoemde leden verwijzen naar de
toelichting bij het wetsvoorstel en wat hierin is geschreven over het doel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

16

van het wetsvoorstel, namelijk het verschaffen van zekerheiden aan de
betrokken deelnemers in het strafproces over de eisen die gelden voor de
authenticiteit en integriteit van elektronische processtukken. Het
vertrekpunt van het wetsvoorstel is de thans bestaande mogelijkheid om
schriftelijke aangifte te doen, waaraan geen beperkingen zijn gesteld. De
mogelijkheid van schriftelijk aangifte langs elektronische weg zal naar
verwachting met zich brengen dat justitiabelen vaker voor dit kanaal gaan
kiezen. De keuze voor dit kanaal brengt met zich dat de aangever in direct
contact met een opsporingsambtenaar of via de telefoon kan worden
gevraagd één en ander mondeling nader toe te lichten.
Het voorstel biedt de mogelijkheid om in beginsel van alle strafbare feiten
elektronische aangifte te kunnen doen. De leden van de PVV-fractie vragen
of hierdoor capaciteit bij de opsporingsambtenaar vrij kan komen en zo ja,
of een eventuele verschuiving van capaciteit nader kan worden gekwalificeerd. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen verder welke
maatregelen worden genomen als een grotere aangiftebereidheid leidt tot
capaciteitsproblemen bij de politie en het openbaar ministerie.
Het ligt in de lijn der verwachting dat de mogelijkheid van het doen van
(schriftelijke) aangifte langs elektronische weg, leidt tot een grotere
aangiftebereidheid. Wat dit betekent voor de capaciteit bij politie en
justitie is niet op voorhand duidelijk. Enerzijds zouden zij te maken kunnen
krijgen met het verwerken van een groter aantal aangiften. Anderzijds kan
de uitbreiding van elektronische aangifte naar steeds meer strafbare feiten
leiden tot capaciteitsbesparing. Dit zal het geval zijn wanneer burgers
vaker kiezen voor de elektronische aangifte ten koste van de mondelinge
aangifte, waardoor minder capaciteit nodig is voor het opnemen en
uitwerken van de aangifte. Van belang is dat bij de voorgestelde
uitbreiding, naast de toename van aangiftebereidheid, elektronische
aangiften snel worden behandeld en aangevers goed worden geïnformeerd over wat er met hun aangifte is gedaan. Het voorstel biedt daarom
de ruimte voor de politie om de uitbreiding van de elektronische aangifte
naar in beginsel alle strafbare feiten met behulp van een bij algemene
maatregel van bestuur aangewezen voorziening gefaseerd in te voeren.
Op deze wijze kan de politie gedurende het implementatietraject de
voorgestelde uitbreiding gecontroleerd vormgeven zodat een goede
balans wordt gevonden tussen enerzijds het bieden van ruimere mogelijkheden voor het doen van elektronische aangifte door de burger en
anderzijds het kunnen garanderen van een adequate voorziening voor het
reageren op meldingen of aangiften.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
voorstel. Deze leden willen weten op welke wijze de regering ervoor zorgt
dat personen die niet over een DigID beschikken aangifte kunnen doen. In
het bijzonder vragen zij daarbij aandacht voor woonachtigen in dunnerbevolkte gebieden, ouderen, analfabeten en digibeten.
Zoals eerder uiteen is gezet, blijft de mogelijkheid bestaan dat justitiabelen aangifte doen bij de balie van het politiebureau dan wel schriftelijk
via de post. Voorts blijft de mogelijkheid bestaan dat opsporingsambtenaren op locatie een aangifte opnemen. Een reden daarvoor kan zijn dat
de opsporingsambtenaren zich dan tegelijk een beeld kunnen vormen van
de omstandigheden. Maar ook kan een reden zijn dat iemand die aangifte
wil doen niet in staat is naar het politiebureau te komen. Uiteraard is bij
de voorgenomen sluiting van politiebureaus meegewogen dat vaker
aangifte op locatie zal plaatsvinden voor gevallen waarin de elektronische
weg voor de aangever geen reële optie is.
DigID zal in de loop van 2016 opgaan in het eID stelsel. Als gezegd komt in
het kader van de generieke digitale infrastructuur flankerend beleid in de
vorm van fysieke loketten en hulpdiensten aan huis. Digitaal niet vaardige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

17

burgers (ouderen, analfabeten, digibeten) kunnen dan langs die weg de
hulp inroepen om hun weg te vinden in de digitaliserende wereld.
Uiteraard ben ik gaarne bereid nader in te gaan op de ervaringen met
digitale gegevensuitwisseling in de proeftuinen in Rotterdam en NoordNederland, naar aanleiding van de vraag van de aan het woord zijnde
leden met betrekking tot de zorgplicht die politie, openbaar ministerie en
de rechtspraak hebben inzake de waarborging van de integriteit van
processtukken. In het kader van het programma DWS is een ontwerp
gemaakt waarin als algemeen uitgangspunt geldt dat digitaal opgeslagen
informatie blijft waar zij is opgeslagen. In de beginfase zullen processtukken worden uitgewisseld en zal de toegang tot de stukken nog
plaatsvinden via de inlogprotocollen in de afzonderlijke systemen van
politie, openbaar ministerie en de rechtspraak. Dit ontwerp brengt met
zich mee dat de elektronische gegevensuitwisseling tussen de Nationale
Politie, het openbaar ministerie en de rechtspraak zich uiteindelijk zal
beperken tot de uitwisseling van berichten over proceshandelingen en
niet meer zal bestaan uit de uitwisseling van processtukken als zodanig.
Voorts brengt dit ontwerp de noodzaak met zich mee dat er een strak
regime komt voor de ontsluiting en toegang tot stukken. Het blijvend aan
de bron bewaren van de stukken vergt de toepassing van ketenbrede
standaarden en voorzieningen voor de metadatering en indexering van
processtukken opdat deze eenduidig vindbaar zijn onder meer in het
onderlinge verband van het dossier. Voorts vergt dit een helder toegangsmanagement, waarbij duidelijk is geregeld wie op welk moment bevoegd
is tot de toevoeging van of inzage in de stukken en in dit kader de
toepassing van ketenbrede standaarden en voorzieningen voor authenticatie en autorisatie.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om een
toelichting op welke wijze gecontroleerd gaat worden of documenten
tussentijds gewijzigd zijn en hoe dit voor betrokkenen in het proces
inzichtelijk is.
Regel is dat de integriteit controleerbaar dient te zijn doordat altijd moet
zijn vast te stellen of een processtuk ongewijzigd is gebleven. Deze regel
brengt met zich dat de politie, het openbaar ministerie en de rechtspraak
proactief die maatregelen moeten nemen zodat controle op de integriteit
altijd mogelijk is en ook dat zij de veiligheidsmaatregelen nemen die
effectief voorkomen dat stukken kunnen worden gewijzigd. Deze regel
brengt niet met zich mee dat de integriteit van processtukken standaard
dan wel steekproefsgewijs gecontroleerd gaat worden. De twijfels die
over de integriteit van processtukken kunnen rijzen, kunnen betrekking
hebben op verschillende fasen van het voorbereidend onderzoek. Dat kan
betrekking hebben op de opsporingsfase. Op dit soort momenten is het
van belang dat altijd na is te gaan en uiteraard bij voorkeur ook bevestigd
kan worden dat het elektronische processtuk integer is.
Wat betreft de vraag van voorgenoemde leden naar het blijven bestaan
van de mogelijkheid op grote schaal terug te schakelen naar papieren
uitwisseling van processtukken voor situaties waarin onverhoopt langere
tijd technische of veiligheidsproblemen kunnen ontstaan bij de digitale
uitwisseling van processtukken merk ik graag het volgende op.
Deze vraag kan worden gezien in het licht van de ervaringen met de zaak
Diginotar. Hierdoor kwam de digitale uitwisseling in civiele zaken tussen
de advocatuur en de rechtspraak volledig stil te liggen. Het was daardoor
voor advocaten niet meer mogelijk de digitale rol te raadplegen en langs
elektronische weg stukken in te zenden. De omvangrijke terugval naar
weer het werken met papier en fax had grote gevolgen voor de voortgang
in zaken en vergde een fors capaciteitsbeslag op de ondersteuning. De
ervaringen hiermee hebben geleerd dat grootschalige terugval naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

18

papier eigenlijk geen reële optie is als processen nog verdergaand
gedigitaliseerd zullen zijn. De oplossing wordt daarom gezocht in de
realisering van schaduwsystemen die bij uitval de reguliere systemen
overnemen.
In antwoord op vragen over effectmeting kan worden verwezen naar de
vigerende praktijk dat significante effecten van wetgeving in de basis
worden gemonitord als onderdeel van de jaarlijkse planning en controlecyclus van politie, openbaar ministerie en de rechtspraak. Indien en waar
nodig kan worden gereageerd op (tussentijdse) signalen van ketenpartners.
Voor de beantwoording van de vraag van de leden van de ChristenUniefractie over de aansluiting van de Nationale Politie op de ingezette
transitie verwijs ik naar de beantwoording van soortgelijke vragen in deze
paragraaf van de leden van de SP-fractie.
2. Integriteit, ondertekening en vervanging
De leden van de VVD-fractie vragen evenals de leden van de PvdA-fractie
wat de relatie is tussen het voorstel en het voorgestelde eID-stelsel.
Het eID-stelsel is een randvoorwaarde voor het realiseren van de
veiligheid en betrouwbaarheid die nodig is opdat de ontvanger van een
elektronisch bericht er zeker van kan zijn dat de digitaal handelende
burger werkelijk degene is wie hij via elektronische weg zegt dat hij is.
Met een veilig en betrouwbaar stelsel kan worden voorkomen dat
onbevoegden kennis kunnen nemen van processtukken. In het derde
kwartaal van 2015 zal het introductieplateau eID beschikbaar komen voor
het uitvoeren van pilots. Naar verwachting zal in de loop van 2016 het eID
stelsel operationeel zijn en bruikbaar zijn voor het voorstel. De gevolgen
van een eventuele latere inwerkingtreding van het eID stelsel voor het
wetsvoorstel, waarnaar deze leden vragen, zijn goed te overzien, mede
gelet op het eerdergenoemde uitgangspunt van de nevenschikking.
Voor de verhouding van het voorstel met de ingezette digitalisering van
het procesrecht in het civiel en bestuursrecht verwijs ik allereerst naar
hetgeen hierover aan de orde is gekomen in paragraaf 1, bij de beantwoording van de vragen van de leden van de SP-fractie en de CDA-fractie.
Daarnaast merk ik op dat het gebruik van elektronische processtukken bij
de bestuursrechter reeds langere tijd mogelijk is. Met de Wet elektronisch
bestuurlijk verkeer van 1 juli 2004 (Stb. 2004, 214) is in de Awb een nieuwe
afdeling ingevoegd waarin regels worden gegeven voor het verkeer langs
elektronisch weg tussen burgers en bestuursorganen en tussen bestuursorganen onderling.
De aan het woord zijnde leden geven aan dat om verschillende redenen in
het voorstel niet is gekozen voor de gekwalificeerde handtekening. Deze
leden vragen of de gekozen methode een zelfde niveau kent als de
gekwalificeerde elektronische handtekening van het proces-verbaal.
Het antwoord hierop is dat de betrouwbaarheid van de gekozen methode
in belangrijke mate samenhangt met de betrouwbaarheid van het
authenticatiemiddel waarmee de ondertekenaar zijn identiteit bewijst.
Zoals uiteengezet in de memorie van toelichting is het betrouwbaarheidsniveau van middelen die in het kader van het eID stelsel zullen worden
uitgegeven 3–4 STORK. Aan het niveau 4 STORK wordt niet voldaan
omdat dit niveau in de beoordelingssystematiek samenvalt met de
toepassing van persoonsgebonden gekwalificeerde certificaten. De
uitgifte van eID-middelen zal een overeenkomstig proces kunnen zijn als
dat van de uitgifte van persoonsgebonden gekwalificeerde certificaten.
Het gaat dan om een uitgifte in persoon waarbij de aanvrager van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

19

middel zijn identiteit bij gelegenheid van fysiek bezoek aan een balie
bewijst door het tonen van een wettelijk geldig identiteitsdocument. Kern
van het ondertekenproces is dat het bewijs dat de eigenaar van het
authenticatiemiddel langs elektronische weg levert van zijn identiteit,
wordt geassocieerd met het document dat hij of zij wenst te ondertekenen. Mits de associatie op een betrouwbare wijze plaatsvindt door
tussenkomst van een onafhankelijke ondertekendienst, kan een ondertekenfunctie worden gerealiseerd die een gelijk niveau van betrouwbaarheid en veiligheid biedt als de gekwalificeerde elektronische
handtekening. Van belang is voorts dat aan de ondertekendienst een
verificatiefunctie is gerelateerd, zodat de handtekening kan worden
geverifieerd en dat aan die verificatie voldoende zekerheid kan worden
ontleend dat de persoon die het stuk klaarblijkelijk heeft ondertekend ook
werkelijk de ondertekenaar is.
Voornoemde leden onderschrijven dat bij het vaststellen van het
betrouwbaarheidsniveau één van de overwegingen is dat, vanwege de
aanzienlijke belangen die spelen, in een rechtszaak hoge eisen gesteld
mogen worden aan de betrouwbaarheid van de processtukken.
Uiteraard deelt de regering de mening van deze leden dat vervalsing van
handtekeningen in processtukken zoveel mogelijk dient te worden
voorkomen (als daarvoor organisatorische en technische mogelijkheden
bestaan). Daarbij merkt de regering op dat dit streven in het perspectief
moet worden gezien van de stand der techniek, de toepasbaarheid in de
praktijk en de beschikbare financiële middelen. Dit kan dus betekenen dat
niet de hoogst mogelijke betrouwbaarheid van de authenticatie en daarop
gebaseerde ondertekening van toepassing hoeft te zijn. Het is een illusie
te veronderstellen dat een elektronische handtekening absoluut nooit kan
worden vervalst. Uiteraard zullen zoveel mogelijk drempels tegen
vervalsing opgeworpen worden, maar dit kan ten koste gaan van de
praktische bruikbaarheid van de elektronische handtekening. De
ervaringen met de implementatie van de gekwalificeerde elektronische
handtekening voor het elektronische proces-verbaal van de opsporingsambtenaar heeft uitgewezen dat deze handtekening minder geschikt is
voor online toepassing. Juist online toepassing is echter de standaard aan
het worden. Een ondertekenfunctie moet dan ook de online dienst
ondersteunen. De techniek van de gekwalificeerde elektronische handtekening is daarop niet berekend. Ook bleken aan de toepassing van deze
handtekening aanzienlijke extra kosten verbonden, omdat iedere
opsporingsambtenaar een gekwalificeerd certificaat nodig zou hebben.
Deze ervaringen vormden aanleiding voor een techniekonafhankelijke
regeling voor de elektronische handtekening in het voorliggende
wetsvoorstel. Met dit wetsvoorstel is gestreefd naar een niveau van
betrouwbaarheid dat voldoende is voor het doel waarvoor de handtekening wordt toegepast en dat op dit moment praktisch gezien het hoogst
haalbare is. Daarom wordt in het onderhavige voorstel gekozen voor
vastlegging van het niveau van betrouwbaarheid van de handtekening.
Een belangrijk aanpassing is daarbij voorts dat de voorgestelde wetgeving
niet meer afhankelijkheid is van de techniek. Hiermee zijn ook de vragen
van de leden van de PvdA-fractie inzake eventuele problemen en
ervaringen met elektronische ondertekening beantwoord.
Deze leden willen ook graag weten of en zo ja, op welke manier gedetineerden en voorlopig gehecht en makkelijker toegang krijgen tot een
computer om gebruikt te maken van de voorgestelde digitale werkwijze.
In reactie op deze vraag verduidelijk ik graag dat de Dienst Justitiële
Inrichtingen (DJI) de mogelijkheid voor de gedetineerde en preventief
gehechte om het strafdossier in te zien zo goed mogelijk faciliteert. Per
geval wordt bepaald of dit digitaal via een PC of anderszins gebeurt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

20

De leden van de VVD-fractie stellen de vraag over de mogelijkheid dat
derden gebruik maken van de DigID-gegevens van een justitiabele die
geen toegang heeft tot een computer om in zijn naam (en met medeweten
van de justitiabele) bijvoorbeeld verzoeken te doen in het belang van het
strafproces.
In antwoord hierop moet nadrukkelijk worden gesteld dat het niet
wenselijk is dat derden gebruik maken van de inloggegevens van de
DigID-houder. Het is de DigID-houder niet toegestaan zijn inloggegevens
met anderen te delen. Wel kunnen DigID-houders voor de thans
machtigbare diensten anderen machtigen om namens hen elektronische
handelingen te verrichten. Tot die machtigbare diensten behoort
vooralsnog niet het doen van een aangifte. In het kader van het eID-stelsel
zullen de mogelijkheden van het verlenen en intrekken van machtigingen
aanzienlijk worden uitgebreid.
De leden van de PvdA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
naast het elektronisch dossier ook een papieren dossier nog geruime tijd
zal blijven bestaan. Hiermee wordt bedoeld dat, zoals reeds aangegeven
bij de beantwoording van een soortgelijke vraag in paragraaf 1 van de
leden van de PVV-fractie, een toekomst wordt voorzien waarin strafrechtzaken worden afgedaan met enkel elektronische processtukken.
De aan het woord zijnde leden merken op dat het scannen van stukken
moet geschieden volgens de eisen, normen en standaarden die gelden
binnen de overheid. Zij vragen zich af wat deze eisen zijn. Ook willen deze
leden weten hoe lang de gescande papieren documenten bewaard
moeten blijven ten gunste van het strafdossier en in hoeverre een back-up
wordt gemaakt van het dossier zodat in het geval van een storing of erger
nog het verloren gaan van een elektronisch dossier, er een kopie bestaat.
Het scannen ofwel reproduceren, elektronisch bewaren en vernietigen van
stukken dienen te voldoen aan de eisen die de archiefregelgeving stelt. Ter
uitvoering van deze regelgeving hebben de zorgdragers van politie,
openbaar ministerie en de rechtspraak in een in de Staatscourant
gepubliceerd besluit ex art. 26b van de Archiefregeling (Besluit kennisgeving vervanging processtukken, Stcrt. 2015, 6913) de eisen neergelegd
voor de vervanging van papieren in elektronische documenten De
vervanging van processtukken ziet op de omzetting van papieren
processtukken naar digitale processtukken en het vervolgens vernietigen
van de papieren processtukken. Sommige processtukken zijn van
vervanging uitgesloten, dat komt hieronder aan de orde. De te vernietigen
processtukken worden maximaal drie maanden bewaard. Voor de
elektronische processtukken die door omzetting zijn ontstaan, gelden
dezelfde bewaartermijnen als die in het algemeen gelden voor elektronische en papieren processtukken. Van de bestanden, zijnde de elektronische processtukken, die in de systemen van politie, openbaar ministerie
en de rechtspraak zijn opgeslagen, wordt dagelijks een back-up gemaakt.
Graag ben ik bereid naar aanleiding van de vraag van de leden van de
CDA-fractie nader in te gaan op de stand van zaken ten aanzien van het te
realiseren gezamenlijk elektronisch archief voor de opsporingsdiensten en
het openbaar ministerie. Het Centrale Digitaal Depot (CDD) wordt mede in
het kader van het programma DWS bij de Nationale Politie, het openbaar
ministerie en de rechtspraak in gebruik genomen voor het duurzaam
bewaren van strafdossiers volgens de geldende bewaartermijnen. Het
CDD betreft geen fysiek centraal gelokaliseerde ruimte met harde schijven
waarop de stukken van strafdossiers staan. CDD betreft een systeem van
opslag en archivering gebaseerd op ketenbrede standaarden. Deze
standaarden zien op onder meer de wijze van metadatering, het gebruik
van duurzame documentformaten, veiligheids- en integriteitsmaatregelen
en indexering met het oog op de vindbaarheid van stukken. De toegang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

21

tot de stukken van dossiers loopt via de onderscheiden primaire processystemen van politie, openbaar ministerie en de rechtspraak. Elk van de
organisaties bepaalt wie (behalve binnen ook buiten de organisaties), op
welk moment, voor welke duur, tot welk archief, dossier, document,
metadata toegang heeft. Het CDD is dus geen digitaal platform waar
opsporingsambtenaren, officieren van justitie, rechters en ondersteunend
personeel hun stukken delen en onbeperkt toegang toe hebben.
Voor de vraag van voornoemde leden dat bepaalde stukken in het depot
gedeeld zouden worden die thans niet gedeeld mogen worden met de
opsporingsdiensten of het openbaar ministerie zie ik geen aanleiding,
omdat gebruikelijk is dat de elektronisch opgeslagen en gearchiveerde
stukken betreffende de opsporing, die nog geen deel uitmaken van het
over te dragen respectievelijk overgedragen dossier, niet elektronisch
toegankelijk zijn voor officieren van justitie of rechters.
Ik kan voornoemde leden bevestigen dat de betrokken organisaties
voorzichtig, zorgvuldig en in sommige gevallen terughoudend zullen
omgaan met het vernietigen van bewijsstukken. Ook onderschrijf ik hun
opmerking dat voorkomen moet worden dat waardevolle bewijsstukken
vernietigd worden als de digitale procesvoering nog niet volledig is
geïmplementeerd. In het Besluit kennisgeving vervanging processtukken
(Stcrt. 2015, 6913) is dan ook nadrukkelijk betrokken dat voorkomen moet
worden dat met het vernietigen van papier mogelijk ook bewijsmateriaal
verloren gaat. Van de vervanging, dat wil zeggen de vernietiging van
originelen, zijn uitgezonderd: (1) stukken van overtuiging; (2) stukken
waarvan niet met zekerheid de authenticiteit en integriteit kan worden
vastgesteld; en (3) stukken waarvan de originele staat worden vermoed
van cultuur-historische waarde te zijn. Stukken van overtuiging zijn
stukken waarvan de analoge aard dan wel fysieke vorm bepalend is voor
de door de rechterlijke macht te nemen beslissing. De als zodanig
aangemerkte stukken kunnen schriftelijke stukken zijn, maar ook audio- en
video-opnames.
De regering deelt het standpunt van de leden van de CDA-fractie dat alles
in het werk gesteld moet worden om te voorkomen dat processtukken die
vanwege hun fysieke dan wel analoge aard bewijsmateriaal vormen (bijv.
inbeslaggenomen (schriftelijke) stukken waarvan in een veel later stadium
bewijskracht kan worden toegekend), worden vernietigd. Archivering van
dergelijke stukken is geborgd op grond van de archiefregelgeving en het
hiervoor genoemde besluit. Niet nodig is dit bij wet in formele zin te
waarborgen. Het Besluit kennisgeving vervanging processtukken vindt
nadere uitwerking in ketenconvenanten en dienstverleningsovereenkomsten waarin gedetailleerd de processen en prestatieafspraken zijn
neergelegd met het oog op het verzekeren van de kwaliteit van de
vervanging. Belangrijk onderdeel daarvan betreft het markeren en
detecteren van processtukken waarvan de originelen bewaard moeten
worden.
De leden van de PVV-fractie willen weten op welke wijze wordt samengewerkt met professionals uit de ICT om bijvoorbeeld de integriteit van de
processtukken te kunnen borgen.
In dit programma worden op diverse plekken specialisten en gespecialiseerde marktpartijen ingeschakeld om mee te helpen in het bedenken en
het realiseren van oplossingen. In paragraaf 3 wordt hierop nader
ingegaan, bij de beantwoording van een soortgelijke vraag van de leden
van de PvdA-fractie.
Verder vragen deze leden welke concrete maatregelen worden genomen
om mogelijke schendingen of problemen (fraude) met de privacy te
voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

22

Er zijn legio maatregelen gericht op een zorgvuldige behandeling van
persoonsgegevens, inclusief de toegang tot de gegevens en de
verstrekking daarvan aan de andere partijen of aan derden. Daaraan
dragen bij de zorg voor betrouwbare inlogprocedures, het accuraat
beheer van toegangsrechten en waar nodig het anonimiseren van
stukken. Iedere organisatie in de strafrechtketen heeft een eigen verantwoordelijkheid voor het beschermen van de persoonsgegevens en treffen
van de nodige maatregelen om de verwerkte persoonsgegevens effectief
te beschermen tegen onbevoegden. Hiervoor wordt verder verwezen naar
de beantwoording van soortgelijke vragen van de leden van de SP-fractie
in paragraaf 1 van de nota.
3. Het elektronisch berichtenverkeer tussen rechtszoekende en
rechterlijke macht
De leden van de PvdA-fractie constateren terecht dat het uitgangspunt van
het voorstel een techniek-onafhankelijke regeling is met betrekking tot de
elektronische handtekening, zodat de praktijk hieraan nadere uitwerking
kan geven. Wel vragen zij naar wie of wat in deze met de praktijk wordt
bedoeld, of voorzien is in samenwerkingsmogelijkheid en of de praktijk
voldoende is uitgerust om techniek onafhankelijke normen uit te werken.
Met de praktijk wordt bedoeld het geheel van gebruikers, architecten,
ICT-experts, leveranciers, beheerders van de primaire processystemen en
verantwoordelijke bestuurders, dat in onderling verband en goed overleg
in staat is verstandige oplossingen te bedenken voor een betrouwbare
elektronische handtekening die gebruikersvriendelijk is en goed in de
primaire processen is in te passen. In reactie op de vragen van de leden
van de PvdA-fractie en de leden van de PVV-fractie (paragraaf 2) kan ik
antwoorden dat samenwerking tussen de partijen in de strafrechtketen
van groot belang is. Daarbij onderschrijf ik met hen het belang van
voldoende kennis bij bovengenoemde partijen om techniekonafhankelijke
normen uit te werken. Samenwerking in de strafrechtketen is nodig om te
voorkomen dat de onderscheiden partijen uitsluitend oplossingen
realiseren ten behoeve van hun eigen organisatie, die bij elkaar opgeteld
uiteindelijk erg duur zijn en die op de koppelvlakken extra voorzieningen
en aanpassingen vergen met het oog op de samenwerking in de keten.
Samenwerking vergroot ook de kennis bij partijen. Belangrijk bij de
verdere uitwerking is het gebruik van gemeenschappelijke
eID-standaarden. Omdat de authenticatiemiddelen die in het kader van het
eID-stelsel zullen worden uitgegeven betrouwbaar zijn (niveau 4 STORK),
ligt het voor de hand dat opsporingsambtenaren, officieren van justitie en
rechters op termijn een goedgekeurd eID-middel gebruiken voor
authenticatie, autorisatie en het aanmaken van elektronische handtekeningen.
Voornoemde leden lezen dat de tablethandtekening een waardevolle rol
kan vervullen bij het ondertekenen van een proces-verbaal mits de
integriteit voldoende is geborgd.
Hiermee wordt bedoeld dat het proces-verbaal op het moment van
plaatsen van de handtekening technisch wordt verzegeld zodat
(ongeziene) veranderingen in de tekst daarna niet mogelijk zijn. Deze
verzegeling kan bijvoorbeeld geschieden door middel van het plaatsen
van een tijdstempel. Door de verzegeling zijn de handtekening en het
tijdstip waarop deze is gezet onlosmakelijk verbonden met het procesverbaal. Het moment van ondertekening kan dan worden geverifieerd bij
de provider die de time-stamp service levert. Hierdoor is tevens mogelijk
een controle te verrichten op de integriteit van het proces-verbaal,
doordat de time-stamp service tevens kan vaststellen of het document
ongewijzigd is gebleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

23

Wat betreft de wijze waarop de aangifte door de aangever van een
misdrijf ter beschikking kan worden gesteld, kan ik opmerken dat op dit
moment burgers die digitaal aangifte doen op het internet kunnen kiezen
tussen een digitale of een fysieke bevestiging. De aangever die na
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel schriftelijk aangifte doet langs
elektronische weg kan, voordat hij zijn aangifte inzendt, lezen wat hij
verklaart en waarvan hij aangifte doet. In geval van een mondelinge
aangifte krijgt de aangever in de regel een kopie van de ondertekende
aangifte. Een mogelijke implementatievariant is dat de aangever langs
elektronische weg een afschrift ontvangt op het door hem opgegeven
e-mailadres.
Het verheugt mij dat de aan het woord zijnde leden de meerwaarde zien
van de voorgestelde uitbreiding van digitale aangifte tot in beginsel alle
delicten, omdat men daardoor wellicht eerder geneigd is om aangifte te
doen. Dit is ook de verwachting van de regering. Dit wordt ondersteund
door de ervaringen met de huidige elektronische aangifteloketten van de
politie. Deze hebben uitgewezen dat bij burgers de behoefte bestaat aan
ruimere mogelijkheden voor het doen van elektronische aangifte dan
mogelijk op grond van het Besluit elektronische aangifte (Stb. 2006, 727).
Ook de Veiligheidsmonitor 2014 laat zien dat het slachtofferschap van het
beperkt aantal delicten, waarvoor thans internetaangifte mogelijk is, sterk
is afgenomen.
Deze leden vragen in hoeverre uit de elektronische aangifte duidelijk
wordt hoe ernstig de zaak is en dat acuut ingrijpen geboden is, bijvoorbeeld door het bieden van aanvullende vragen. Ook willen zij weten of
anoniem elektronische aangifte kan worden gedaan en of de politie
specifiek reageert op misdrijven van een bepaalde categorie.
Het wetsvoorstel biedt de politie de ruimte voor een gefaseerde invoering
van de uitbreiding van de elektronische aangifte naar in beginsel alle
strafbare feiten met behulp van een bij algemene maatregel van bestuur
aangewezen voorziening (paragraaf 1). De elektronische aangifte zal in
eerste instantie nog niet worden opengesteld voor zwaardere delicten,
zoals de high impact crimes. Slachtoffers van delicten met een hoge
impact zullen worden gevraagd dan wel geadviseerd mondeling aangifte
te doen. Bij elektronische aangiften van ernstige delicten zullen de
aangevers er rekening mee moeten houden dat in direct contact met een
opsporingsambtenaar of via de telefoon aan hen wordt gevraagd een
nadere mondelinge toelichting te geven. Door een juiste vraagstelling in
de applicatie en zo nodig vervolgcontacten zal de politie een zo volledig
mogelijke informatiepositie verkrijgen. Via de internetaangifte zal een
burger niet anoniem aangifte kunnen doen. Wel kan een burger anoniem
melding maken van criminaliteit en misdaad via Meld Misdaad Anoniem.
Ook is het in bepaalde gevallen mogelijk om op het bureau aangifte onder
nummer te doen.
Vanzelfsprekend mag de voorgestelde uitbreiding van elektronische
aangifte er niet toe leiden dat de opsporing van daders nadelig wordt
beïnvloed, doordat in de aangifte te weinig bijzonderheden over het
misdrijf worden opgenomen. Het moment van aangifte vormt niet het
enige moment in een strafzaak waarin de aangever een verklaring kan
afleggen. Indien de aangifte aanleiding geeft tot nadere opsporingshandelingen, zoals het verhoren van de verdachte, wordt doorgaans eerst de
aangever nader gehoord. Dit biedt, voor zover nodig, de mogelijkheid
meer gedetailleerde informatie van de aangever te verkrijgen over
specifieke feiten en omstandigheden rond de aangifte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

24

De vraag van de leden van de PvdA-fractie over het betrekken van de
algemene maatregel van bestuur kan ik bevestigend beantwoorden. In het
navolgende zal ik het ontwerpbesluit daarom op hoofdlijnen toelichten.
Hierin wordt de beantwoording van de vraag van de leden van de
CDA-fractie of in de lagere regelgeving beperkingen worden gesteld aan
de omvang van digitale stukken, meegenomen. Hetzelfde geldt voor de
vraag van deze leden of, indien sprake is van een beperking, het dan ook
niet logisch zou zijn een maximum te verbinden aan de op papier
aangeleverde stukken.
Met een regeling van het elektronische verkeer tussen de justitiabele en
de rechterlijke macht kan worden gewaarborgd dat elektronische
processtukken op de juiste wijze in het strafproces worden ingebracht.
Voor het doen van aangifte, het aanwenden van rechtsmiddelen en het
indienen van verzoeken, schrifturen en klaagschriften zal vereist zijn dat
gebruik wordt gemaakt van de door de Minister van Veiligheid en Justitie
aangewezen elektronische voorziening. Hiermee wordt gedoeld op een
webportaal ten behoeve van de overdracht van processtukken aan de
rechterlijke instanties, het openbaar ministerie en de politie. Daarbij zal
zoveel mogelijk worden gestreefd naar één enkel webportaal voor zowel
de verschillende wilsuitingen of mededelingen van de betrokkene als de
verschillende overheidsinstanties die bij een strafzaak zijn betrokken.
De elektronische aangifte zal in beginsel open staan voor alle delicten.
Daarbij zal de politie de mogelijkheid worden geboden van een
gefaseerde invoering van de uitbreiding van de elektronische aangifte. De
elektronische voorziening is te bereiken op MijnOverheid. Voorts kunnen
notificaties worden verzonden via het internet aan het e-mailadres van
justitiabelen.
Aan de elektronische voorziening zullen verschillende eisen worden
gesteld. Deze regels zullen onder meer betrekking hebben op de identificatie van degene die kennis neemt van de processtukken, de wijze waarop
de kennisneming plaatsvindt, de beschikbaarstelling van elektronische
processtukken en de beveiliging van de elektronische gegevens. Voor de
ondertekening door de justitiabele kan gebruik worden gemaakt van de
inzet van middelen naar het model van de aangifte: in persoon met de
tablethandtekening en langs elektronische weg met een elektronische
handtekening op basis van een authenticatie met DigID. De uitwerking van
de eisen met betrekking tot de elektronische handtekening zal zodanig
kunnen worden vormgegeven dat zowel justitiabelen als derden aan de
gestelde eisen kunnen voldoen. Voor een rechtsgeldige elektronische
handtekening zal de methode van authenticatie die wordt gebruikt
voldoende betrouwbaar moeten zijn gelet op doel en omstandigheden
van het geval. Het voor te schrijven niveau van betrouwbaarheid zal
voldoende zekerheid moeten bieden omtrent de identiteit van de eigenaar
van het authenticatiemiddel alsook het rechtmatige gebruik ervan. Een
meer specifieke vorm van ondertekenen betreft de handgeschreven
handtekening die op een elektronische gegevensdrager, of tablet, wordt
geplaatst, oftewel een tablethandtekening. Hieraan zullen extra eisen
worden gesteld dan gelden voor de elektronische handtekening. De
mogelijkheid van een tablethandtekening is onder andere van belang voor
bijvoorbeeld de medeondertekening van processen-verbaal van mondelinge aangifte door aangevers of de medeondertekening van processenverbaal van verhoor door verdachten, getuigen en slachtoffers. Zekerheid
omtrent de identiteit van de ondertekenaar kan worden verkregen doordat
personen die mondeling aangifte doen of verhoord worden, zich
voorafgaand dienen te legitimeren met behulp van een wettelijk identificatiemiddel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

25

Het is relatief eenvoudig aan een elektronisch bericht andere documenten
te hechten die een aanzienlijke omvang hebben. Daardoor kunnen het
openbaar ministerie en de rechtspraak overbelast worden door omvangrijke gegevensbestanden of talloze verwijzingen naar internetadressen,
die doorzocht moeten worden op relevantie voor de zaak in het kader
waarvan zij zijn meegezonden. Bij algemene maatregel van bestuur zal
daarom worden bepaald dat het openbaar ministerie en de rechtspraak
kunnen bepalen dat wordt toegelicht wat de relevantie is van documenten
die aan een elektronisch bericht worden gehecht en een limiet kunnen
stellen aan de omvang van bestanden die meegezonden kunnen worden.
Veel organisaties kennen een dergelijke limiet, met het oog op de
bescherming en beveiliging van de elektronische voorziening. Overigens
laat deze werkwijze de strafvorderlijke regels met betrekking tot het
voegen van stukken bij de processtukken onverlet (artikel 34 Sv). Voor de
verzending van papieren documenten is een beperking niet aan de orde,
omdat verzending van een omvangrijke hoeveelheid papieren
documenten geen risico vormt voor het functioneren van de faciliteit voor
de ontvangst van dergelijke documenten.
De mogelijkheid bestaat dat de aangewezen elektronische voorziening
uitvalt en dat het gedurende een korte dan wel langere tijd niet mogelijk is
langs elektronische weg aangifte te doen, een rechtsmiddel aan te
wenden of een klaag- of verzoekschrift of schriftuur in te dienen. Door te
wachten tot de voorziening weer operationeel is dan wel de stukken via de
post te verzenden, kunnen de wettelijke termijnen worden overschreden.
Op grond van de jurisprudentie kan de verdachte bij overschrijding van de
termijn alleen dan worden ontvangen in zijn beroep, indien sprake is van
bijzondere, de verdachte niet toe te rekenen, omstandigheden welke de
overschrijding van de termijn verontschuldigbaar doen zijn. Het is
uiteraard onredelijk dat het risico van het niet beschikbaar zijn van de
elektronische voorziening aan de justitiabele wordt toegerekend. Daarom
zal in de algemene maatregel van bestuur worden geregeld dat in het
geval van het instellen van een rechtsmiddel of het indienen van een
schriftuur, redelijkerwijs kan worden geoordeeld dat overschrijding van
een termijn verband houdt met het niet beschikbaar zijn van de elektronische voorziening. Het is echter de verantwoordelijkheid van de
justitiabele om zorg te dragen voor het slagen van de elektronische
communicatie. In beginsel zal geen verontschuldigbare termijnoverschrijding kunnen worden aangenomen wanneer de justitiabele verantwoordelijk is voor de omstandigheid dat de elektronische communicatie
niet slaagt.
Verder zal nader worden onderzocht in hoeverre de eisen aan het
elektronisch proces-verbaal van een opsporingsambtenaar, die zijn
opgenomen in het Besluit elektronisch proces-verbaal (Stb. 2011, 15)
kunnen worden overgeheveld naar de nieuwe algemene maatregel van
bestuur. Tenslotte zullen nadere regels worden gesteld over het langs
elektronische weg verstrekken van afschriften van de processtukken aan
de verdachte of diens raadsman. Deze regels hebben betrekking op de
identificatie van degene die kennis neemt, de wijze waarop de kennisneming plaatsvindt, de beschikbaarstelling van elektronische processtukken en de beveiliging van de elektronische gegevens. Ten tweede
zullen bepalingen inzake het procesdossier met het oog op de elektronische inrichting daarvan in nader overleg met het openbaar ministerie
worden aangepast.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering naar de wettelijke
mogelijkheden die er zijn voor nabestaanden van het slachtoffer om
(digitaal) kennis te nemen van de processtukken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

26

Graag verduidelijk ik dat die mogelijkheden regeling hebben gevonden in
het Wetboek van Strafvordering en het Besluit processtukken in strafzaken
(Stb. 2011, 602) is geregeld. Voor nabestaanden is er in overeenstemming
met artikel 51g Sv de mogelijkheid kennis te nemen van processtukken
(artikel 51d Sv). Dit kan door middel van een afschrift in papieren of
elektronische vorm. Met betrekking tot het de verstrekking van stukken
aan de verdediging op een beveiligde USB-stick, CD-ROM of DVD kan ik
opmerken dat dit print- en kopieerkosten bespaart. Hiermee zijn goede
ervaringen opgedaan. Nadeel is dat, indien kort voor de zitting nog
stukken aan het dossier toegevoegd moeten worden, het niet eenvoudig
is deze stukken aan genoemde dragers toegevoegd te krijgen. Thans is
een advocatenportaal beschikbaar alwaar de raadslieden van verdachten
toegang kunnen krijgen tot de dossierstukken die aan de rechter in de
zaak zullen worden voorgelegd. Zodra de stukken beschikbaar zijn,
ontvangt de advocaat een notificatie. Hij dient zich bij het portaal te
authentiseren met de advocatenpas. Daarmee is geborgd dat uitsluitend
de bevoegde advocaat en door hem gemachtigden, toegang hebben tot
de stukken. Vooralsnog gaat het enkel om de stukken van dossiers van
een deel van de standaardzaken. In de loop van tijd zal het «soort»
strafzaken dat via het portaal beschikbaar wordt gesteld, worden
uitgebreid. Zo ook zal uitbreiding plaatsvinden naar het ter beschikking
stellen van stukken aan raadslieden van slachtoffers.
Gelet op het voorgaande zal, zodra in het advocatenportaal ook processtukken van grote dossiers beschikbaar gesteld kunnen worden aan
advocaten, het plaatsen van stukken op een USB-stick, CD-ROM of DVD
niet meer aan de orde is. Als er advocaten zouden zijn die er de voorkeur
aan geven de stukken van het dossier op een van die dragers te hebben
staan, is het mogelijk dat zij dit zelf doen nadat zij de stukken via het
portaal hebben binnengehaald. Op het openbaar ministerie en de
rechtspraak rust de plicht tijdig de stukken ter beschikking te stellen aan
de verdediging. Daaruit volgt niet dat deze partijen de plicht hebben de
processtukken op papier aan te leveren. Advocaten kunnen zich er
derhalve niet op beroepen dat zij de stukken op papier, op een USB-stick
of anderszins aangeleverd wensen te krijgen. Het uitgangspunt van
nevenschikking brengt met zich mee dat advocaten niet verplicht zijn hun
stukken elektronisch aan te leveren. Het is echter niet goed denkbaar dat
advocaten een voorkeur zouden hebben voor het papier en de koerier. Van
een extra belasting voor de rechterlijke macht lijkt derhalve geen sprake.
De door de leden van de CDA-fractie aangestipte aandachtspunten
omtrent de verdere ontwikkeling van digitale aangifte, zoals getoond
tijdens de uitzending op 1 december 2014 van AltijdWatMonitor van de
NCRV, worden betrokken bij de verdere technische ontwikkelingen
omtrent de digitale aangifte. Bij de ontwikkeling van het aangifteportaal
zal met de genoemde kritiekpunten rekening worden gehouden. Meer dan
voorheen zal het gebruikersperspectief centraal staan. Testversies zullen
eerst in een mobiel media lab worden uitgeprobeerd. Uit die aanpak zal
onder meer blijken van welke mate van juridische voorkennis bij de bouw
van het aangifteportaal uitgegaan kan worden. Degene die na de
inwerkingtreding van het wetsvoorstel aangifte doet, dient zich te
authenticeren. Afhankelijk van de handeling zal dit met DigID zijn of eID
zijn. Uitgangspunt is ook dat de ondertekenaar van de aangifte voorafgaand aan de inzending kan zien welke verklaring hij ondertekent. In het
tweede kwartaal van 2015 zal de online aangiftefaciliteit worden
verbeterd. Tijdens de realisatie hiervan zal regelmatig bij de doelgroep
worden getoetst of het product aansluit bij de verwachtingen.
Het openstellen van elektronische aangifte voor in beginsel alle delicten
brengt met zich dat, zoals deze leden terecht opmerken, zal moeten
worden gemonitord wat dit betekent voor de capaciteitsbehoefte van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

27

openbaar ministerie en de politie. Hiermee wordt terdege rekening
gehouden. Een van de doelstelling van VPS is dat meer inzichtelijk en
transparant wordt wat de in-, door- en uitstroom van zaken in de keten is.
Met het oog hierop is de strafrechtketenmonitor in ontwikkeling genomen.
Met dit instrument is goed te volgen hoeveel aangiften er worden gedaan
en wat er na de aangifte aan handelingen en maatregelen is verricht.
Indien na invoering van het nieuwe of aangepaste aangifteportaal zou
blijken dat het aantal aangiften stijgt, dan kan daarop worden ingespeeld
door de capaciteitsinzet hiervoor bij politie uit te breiden. Overigens wordt
hierbij nog opgemerkt dat, als een stijgend aantal internetaangiften
gepaard gaat met een dalend aantal mondelinge aangiften, dit ook bij de
front offices van de politiebureaus capaciteitsbesparingen zal opleveren.
De regering acht de suggestie van de leden van de CDA-fractie, om bij
relatief lichte en veelvoorkomende delicten uitsluitend de mogelijkheid
aan te bieden van elektronische aangifte, vanuit het oogpunt van de
kwaliteit van de dienstverlening minder wenselijk. De politie hanteert bij
het aangifteproces de zogenaamde multikanaal aanpak. Dit betekent dat
aan burgers en bedrijven de keuze wordt gelaten voor het kanaal
waarlangs de aangifte aan de politie bekend wordt gemaakt. Dat kan via
internet, telefonisch, op het bureau, op afspraak, op locatie-delict, thuis of
via een 3D-loket. Het uitgangspunt hierbij is dat de politie permanent
bereikbaar is en in overleg met de burger het juiste kanaal voor aangifte
aanbiedt. Van bijvoorbeeld fietsendiefstal wordt bij voorkeur digitaal
aangifte gedaan, maar dit laat onverlet dat sommige slachtoffers in
bepaalde situaties er de voorkeur aan geven aangifte te doen bij het
politiebureau.
Met betrekking tot het door deze leden gevraagde percentage van de
meerderjarige inwoners in Nederland die thans beschikken over DigID kan
ik antwoorden dat het aantal DigID accounts ongeveer 11 miljoen
bedraagt. Het is niet bekend hoeveel van deze accounts betrekking
hebben meerderjarige inwoners in Nederland. De dienst Logius van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties die DigID
beheert, beschikt in de database over een beperkt aantal persoonsgegevens. Het uitgangspunt van doelbinding en dataminimalisatie brengt
met zich dat daaronder niet de geboortedata en nationaliteit van de DigID
houders zijn begrepen.
Eerder heb ik bij de beantwoording van de vragen van de SP-fractie
gewezen op de veiligheidsrisico’s die verbonden zijn aan het gebruik van
internet door gedetineerden. Dit betekent dat verschillende afwegingen
een rol spelen bij de vraag, zoals gesteld door de aan het woord zijnde
leden, of binnen een afzienbare termijn gedetineerden op de cel toegang
kunnen hebben tot het internet. Thans kan de gedetineerde gebruik
maken van verschillende vormen van digitale ondersteuning ten behoeve
van onderwijs, bibliotheek, strafdossier en voor re-integratie. In het laatste
geval heeft de gedetineerde toegang tot een beperkt aantal internetsites
voor re-integratie, ter ondersteuning van de zelfredzaamheid van de
gedetineerde.
De aan het woord zijnde leden vragen of zal worden voorzien in een
registratie van storingen aan de technische voorzieningen teneinde
misbruik te voorkomen en of er een meldpunt komt waar procespartijen
en ketenpartners meldingen kunnen doen van eventuele storingen.
Zoals ik eerder in paragraaf 1 heb opgemerkt zijn de rechtspraak, het
openbaar ministerie en politie in staat om technische problemen tijdig te
herkennen, op te sporen en te verhelpen. De werking en prestaties van de
systemen en netwerken wordt permanent gemonitord. Procespartijen en
ketenpartners kunnen zich bij een eventuele storing aan het digitale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

28

systeem richten tot de helpdesks van deze diensten met het verzoek deze
storing te verhelpen. Van alle storingen, zowel die welke gesignaleerd
worden in het kader van de permanente monitoring of die welke door de
procespartijen en ketenpartners zijn gemeld, wordt een registratie
bijgehouden.
De vraag van deze leden of voorzien is in een noodkanaal kan ik bevestigend beantwoorden. Voor verdere toelichting verwijs ik naar het
antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de SP-fractie. Ook
vragen de leden van de CDA-fractie of, en zo ja op welke wijze, aan
procespartijen kenbaar wordt gemaakt dat zij de processtukken schriftelijk
dienen te verzenden. In verschillende situaties kan hiervan sprake zijn.
Indien het voor bijvoorbeeld advocaten en rapporteurs tijdelijk niet
mogelijk is de processtukken langs elektronische weg in te dienen,
ontvangen deze partijen hiervan een notificatie. Dit kan betekenen dat de
stukken enige tijd in de wacht komen te staan en dat de ontvangst hiervan
later plaatsvindt. Ook hiervan ontvangen de partijen dan een notificatie.
Ingeval van een ernstige storing, waarbij ook noodvoorzieningen geen
soelaas bieden, is denkbaar dat partijen gevraagd wordt de stukken
schriftelijk te verzenden. Uiteraard beschikken de systeembeheerders bij
de Nationale Politie, het openbaar ministerie en de rechtspraak over
voldoende ICT-expertise om de meeste storingen zelf op te lossen. Als de
systeembeheerders zelf de storing niet kunnen oplossen, dan kunnen zij
de hulp inroepen van de leverancier, en zonodig andere externe expertise
inschakelen. In de lopende beheercontracten met de ICT-leveranciers is
hierin voorzien.
4. De verhouding met andere wet- en regelgeving
De leden van de VVD-fractie vragen naar de verhouding tussen dit
voorstel en het wetsvoorstel tot vereenvoudiging en digitalisering van het
procesrecht in het civiel en bestuursrecht (Kamerstukken 34 090).
Het laatstgenoemde voorstel heeft een ruimere doelstelling, omdat het is
gericht op de vereenvoudiging en modernisering van de rechtsgang in het
burgerlijk en bestuursprocesrecht. Het digitaal procederen vormt hiervan
een onderdeel. Het onderhavige wetsvoorstel is echter uitsluitend gericht
op het faciliteren en kanaliseren van het gebruik van digitale processtukken in strafzaken. Deze leden constateren terecht dat het conceptwetsvoorstel waarover de memorie van toelichting spreekt, het bovengenoemde voorstel is op het terrein van civiel en bestuursrecht dat
inmiddels in Uw Kamer is behandeld en dat een ander rechtsterrein
bestrijkt dan het voorliggende wetsvoorstel. Als het wetsvoorstel 34 090
later in werking treedt dan heeft dat dus geen consequenties voor het
onderhavige wetsvoorstel.
5. De lasten voor de overheid, burgers en bedrijven
De leden van de VVD-fractie vragen of zij ervan kunnen uitgaan dat de
kosten bij dit wetsvoorstel niet hoger uitvallen dan bedoeld en gewenst is.
De regering onderschrijft het belang van de gemaakte opmerking door
deze leden. Het wetsvoorstel maakt verdere digitalisering van het
strafproces mogelijk en biedt zekerheid aan justitiabelen en procesdeelnemers onder welke voorwaarden dit kan. Dit wetsvoorstel verplicht niet
tot digitalisering en stelt ook geen termijnen aan de implementatie van de
verdere digitalisering (paragraaf 1). De verdere digitalisering krijgt
gestalte door middel van, onder meer, de eerdergenoemde programma’s
DWS, KEI-straf, en MEOS. Uitgangspunt is dat de verdere digitalisering
wordt vormgegeven door middel van stapsgewijze aanpassing van de
bestaande systemen en de ontkoppeling hiervan in afzonderlijke
ICT-modules. Om de afhankelijkheid te voorkomen die ontstaat als één
leverancier een heel systeem levert, is gekozen voor modulaire aanbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

29

steding waarbij de software in eigen beheer wordt ontwikkeld op basis
van het in kleine stapjes ontwikkelen en beproeven van toepassingen in
multidisciplinaire teams. Door deze aanpak houden politie, openbaar
ministerie en de rechtspraak meer controle op de kosten en het beheer en
de ontwikkeling van hun systemen.
Voornoemde leden vragen verder naar welke aanbevelingen van de
tijdelijke commissie ICT zijn opgevolgd en zullen worden opgevolgd. Ook
vragen zij welke factoren, zoals de inwerkingtreding, bepalend zijn voor
het realiseren van de doelstelling van het voorstel en of het haalbaar is
dat digitale uitwisseling van de stukken in 2016 reeds de norm zal zijn.
In het kort kan ik antwoorden dat voor het programma een heldere
besturing is ingericht. De werkwijze met proeftuinen zorgt voor een
nauwe betrokkenheid van eindgebruikers. De voortgang wordt periodiek
getoetst in reviews en er is permanente «program assurance» ingericht.
De doelen worden in beheersbare stappen van beperkte omvang
gerealiseerd. De doelen voor 2016 acht ik haalbaar. Er spelen diverse
factoren een rol; de belangrijkste zijn aanpassingen in de landelijke
systemen en de capaciteit die beschikbaar is voor verandering. Graag
verwijs ik deze leden in antwoord op de door hen gestelde vragen ook
naar hetgeen in paragraaf 1 aan de orde kwam over de aanbevelingen van
de tijdelijke commissie ICT en de invoering van het digitaal procederen in
2016 bij de beantwoording van soortgelijke vragen van de leden van de
SP-fractie en de leden van de CDA-fractie.
Het realiseren van elektronisch verkeer van processtukken in de strafrechtketen brengt investeringen met zich welke naar verwachting binnen
afzienbare tijd kunnen worden terugverdiend. De leden van de SP-fractie
vragen naar de grootte van deze investeringen, wie deze kosten betaalt,
binnen welke termijn de regering de gedane investeringen denkt terug te
verdienen en hoeveel dat gaat bedragen.
Het belang van een deugdelijke onderbouwing van de inschatting van de
kosten en besparingen van het wetsvoorstel wordt onderschreven. Het
voorstel als zodanig brengt echter nauwelijks kosten met zich. Tussen het
wetsvoorstel en de benodigde maatregelen voor de invoering van digitaal
werken in de strafrechtketen, bestaat nauwelijks een directe relatie. De
aanpassing van werkprocessen en primaire processystemen, de realisering van voorzieningen voor digitale opslag en het maken van afspraken
over metadatering van elektronische processtukken, valt namelijk buiten
de werkingssfeer van het voorstel. Het wetsvoorstel beoogt de onzekerheden weg te nemen rond de authenticiteit en integriteit van elektronische
processtukken en de digitale communicatie met burgers te kanaliseren.
Daarmee wordt een juridisch kader gegeven voor de ontwikkeling van het
elektronisch werken in de strafrechtketen. Dit betreft de borging van de
integriteit van processtukken, de ondertekening door middel van een
elektronische handtekening en het doen van aangifte en verzoeken met
behulp van de aangewezen elektronische voorziening.
Het voorliggende wetsvoorstel biedt alleen de randvoorwaarden voor VPS
en de daaronder liggende programma’s als DWS en KEI-straf voor het
maken van verdere stappen op het vlak van de digitalisering van
processtukken en werkprocessen (paragraaf 1).
De uitvoering van deze programma’s zal uiteraard niet zonder financiële
gevolgen zijn. De kosten hiervan worden betaald door de ketenpartners en
het departement, deels in de vorm van additionele investeringen en deels
in de vorm van de inzet van bestaande middelen binnen bestaande
kaders. Keuzes dienaangaande verschillen per ketenpartner. De
verwachting is, zoals de leden van de SP-fractie signaleren, dat de
investeringen op termijn besparingen zullen opleveren op het terrein van
de effectiviteit en efficiency van het primaire proces en de bedrijfsvoering
worden beïnvloed door een scala aan (samenhangende) inspanningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

30

Daarnaast kunnen de effecten van de investeringen in omvang en termijn
per deelnemende ketenpartner verschillen. Het moment van realisering
van de besparingen hangt verder af van het tempo waarmee met deze
programma’s resultaten worden geboekt. Het herleiden van effecten van
een specifieke investeringsinspanning en het doen van uitspraken over
terugverdientijd waarnaar de aan het woord zijnde leden vragen, zijn gelet
op het voorgaande niet goed mogelijk. Voor wat betreft de ontwikkelingen
en vorderingen van deze programma’s kunnen deze leden zich op de
hoogte stellen door middel van de halfjaarlijkse brief aan de Kamer over
de voortgang van Versterking Prestaties Strafrechtketen.
De kosten van de investeringen worden voor de uitvoering van de
hierboven genoemde programma’s zoveel mogelijk opgevangen binnen
de bestaande budgetten van de rechtspraak, het openbaar ministerie, de
politie en andere betrokken ketenpartners. Voor zowel de vragen van deze
leden of rekening is gehouden met eventuele financiële tekorten bij
ketenpartners, de vraag van de leden van de ChristenUnie fractie naar de
stand van zaken van de programma’s DWS en KEI-straf en de mate waarin
deze programma’s binnen de budgetten blijven, als de vraag van de leden
van de CDA-fractie naar een overzicht van de geldelijke middelen die de
betrokken ketenpartners afzonderlijk toegekend hebben gekregen ten
behoeve van het programma DWS, verwijs ik naar de eerder genoemde
voortgangsbrieven VPS en de begroting van het Ministerie van Veiligheid
en Justitie.
De leden van de SP-fractie merken voorts op dat het niet duidelijk is wat
de kosten en opbrengsten zijn voor het realiseren van de uitbreiding van
elektronische aangifte tot in beginsel alle delicten. Zij vragen op welke
wijze dit wordt gemonitord en of ruimte aanwezig is financieel bij te
springen indien nodig.
De kosten voor de inrichting van een aangifteportaal zijn beperkt. De
belangrijkste opbrengst van de uitbreiding van de internetaangifte is de
naar verwachting grotere aangiftebereidheid. Als deze grotere bereidheid
samengaat met een daling van het aantal mondelinge aangiften, zal dit
behalve tot een grotere capaciteitsinzet voor de beoordeling en het geven
van opvolging aan de aangiften, tevens leiden tot besparingen bij de front
offices van de politiebureaus. Voor wat betreft de wijze van monitoring
verwijs ik naar paragraaf 3.
Wat betreft de vragen van deze leden over het DWS-programma kan ik
aangeven dat in het programma DWS nadrukkelijk rekening is gehouden
met opleidingen en begeleiding van personeel vanwege veranderende
werkwijzen. Verder verwijs ik naar hetgeen hiervoor over de kosten en
baten is opgemerkt. In antwoord op hun vraag naar de verhouding van
het voorstel met de taakstelling kan ik deze leden meedelen dat dit
voorstel geen onderdeel vormt van een taakstelling of geactualiseerde
taakstelling. Er zijn dan ook geen besparingen ingeboekt als gevolg van
dit wetsvoorstel. Wel verwacht ik dat vanwege digitalisering van
processtukken in strafzaken die met dit wetsvoorstel wordt gefaciliteerd,
de administratieve lasten van zowel overheid, burgers en bedrijven zullen
dalen.
De leden van de CDA-fractie vragen of met het programma DWS meer
dan 5 miljoen euro is gemoeid.
De vraag van deze leden wordt begrepen in het licht van de aanbevelingen van de tijdelijke commissie ICT, dat er een verplichte starttoets
moet komen bij projecten van meer dan 5 miljoen euro met een belangrijke ICT-component. Met de uitvoering van het programma DWS is
inderdaad meer dan 5 miljoen euro gemoeid. Deze kosten bestaan voor
een beperkt deel uit noodzakelijke aanpassingen aan systemen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

31

onderlinge koppelingen. Het grootste deel van de kosten heeft betrekking
op organisatie- en invoeringskosten. Het project is niet aangemeld omdat
het programma ruim een jaar eerder is gestart dan het moment waarop
de tijdelijke commissie ICT met haar aanbevelingen kwam.
De verwachte besparingen op printen, kopiëren en verplaatsen van
papieren stukken, waar het onderhavige voorstel vanuit gaat als in 2016
digitaal procederen de norm is, sluiten volledig aan bij het uitgangspunt
van nevenschikking. De verwachting is dat het aandeel van de papierstroom geleidelijk zal afnemen, omdat het voor betrokkenen en partijen in
de strafrechtketen aantrekkelijk is om digitaal te werken. De kosten van
het printen, kopiëren en verplaatsen van papieren stukken zullen
uiteindelijk tot een fractie van de huidige kosten kunnen worden teruggebracht.
Ten slotte vragen deze leden in welke mate het voorstel financiële
consequenties heeft voor de postbedrijven die belast zijn met levering van
gerechtelijke stukken.
Het wetsvoorstel heeft als zodanig geen rechtstreekse financiële consequenties voor de postbedrijven. Er is geen helder landelijk beeld hoe vaak
een beroep wordt gedaan op de koeriersdiensten van de postbedrijven.
Daardoor is het evenmin mogelijk een schatting te geven van de
financiële consequenties voor de postbedrijven.
Voor de beantwoording van de vraag van de leden van de PVV-fractie naar
eventuele investeringen in de strafrechtketen als de mogelijke toename
van het aantal aangiften extra capaciteit zou vergen van het OM en de
politie, verwijs ik naar hetgeen daarover is opgemerkt in paragraaf 3 van
deze nota naar aanleiding van een soortgelijke vraag van de leden van de
CDA-fractie.
De regering deelt de mening van deze leden dat, als na inwerkingtreding
van het voorstel inderdaad meer aangifte wordt gedaan en de verwachte
aangiftebereidheid wordt vergroot, ook de verwachting is dat dit zal leiden
tot een grotere pakkans en een hoger ophelderingspercentage.
Voorwaarden zijn uiteraard wel dat een snelle beoordeling van de
aangiften plaatsvindt en hieraan voortvarend uitvoering wordt gegeven.
Hiertoe biedt het wetsvoorstel de politie de ruimte, hetgeen reeds aan de
orde kwam bij de beantwoording van de vragen van dezelfde leden in
paragraaf 1.
Met voornoemde leden ben ik het eens dat digitaal werken in de strafrechtketen de nodige investeringen vergt. Nogmaals wil ik benadrukken
dat het voorstel als zodanig geen rechtstreekse financiële consequenties
heeft voor de Nationale Politie, het openbaar ministerie of de rechtspraak
en andere betrokken organisaties.
6. De positie van BES
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze werk wordt gemaakt van
digitalisering in de procesvoering in het bestuur-, straf- en burgerlijk recht
in het overzees gedeelte van het Koninkrijk en op Bonaire, Sint Eustatius
en Saba.
Het wetsvoorstel is evenals het wetsvoorstel in verband met vereenvoudiging en digitalisering van het procesrecht op het terrein van het civiele
en het bestuursrecht, niet van toepassing op het Europese deel van het
Koninkrijk en op Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

32

7. De adviezen
De leden van de SP-fractie merken op dat de Raad voor de Rechtspraak
heeft geconstateerd dat niet van de gelegenheid gebruik is gemaakt te
voorzien in een regeling voor het (elektronisch) verkeer tussen het
openbaar ministerie en de rechtspraak. Deze leden vragen wanneer hierin
wordt voorzien en als sprake is van knelpunten, of deze worden meegenomen in het digitaliseringsproces.
Het is juist dat de Raad opmerkingen heeft gemaakt over het ontbreken
van bovengenoemde regeling. Daarbij geeft hij aan dat deze organisaties
een gedeelde verantwoordelijkheid dragen voor de koppeling tussen de
IT-systemen van de strafrechtspraak en het aanbeveling verdient dat in de
wet de verantwoordelijkheden over en weer worden verduidelijkt. Wat
betreft de verantwoordelijkheidsverdeling kan ik opmerken dat de
digitalisering van het strafdossier niet van invloed is op de uit de wet en
het wettelijk stelsel voortvloeiende verdeling van strafvorderlijke
bevoegdheden tussen het openbaar ministerie en de rechtspraak voor de
samenstelling en de kennisneming van de processtukken alsmede de
verstrekking van afschriften. Die verdeling biedt de praktijk voldoende
houvast en duidelijkheid. Algemeen is aanvaard dat de verantwoordelijkheid voor de samenstelling van de processtukken van het openbaar
ministerie overgaat naar de rechtspraak op het moment van het
uitbrengen van de dagvaarding ter terechtzitting. In complexe strafzaken
loopt het opsporingsonderzoek daarna soms door. Het openbaar
ministerie blijft verantwoordelijk voor de kennisneming van de processtukken en de verstrekking van afschriften en de verantwoordelijkheid
gaat in zo’n geval dus pas later volledig over naar de rechtspraak. Het
voorgaande laat zien dat de onderscheiden bevoegdheden met betrekking
tot de processtukken voldoende zijn gemarkeerd. Het moment waarop die
verantwoordelijkheden (volledig) overgaan is evenwel niet wettelijk te
fixeren, omdat dat moment in de praktijk soms kan verschillen. De
transitie van het werken met papieren strafdossiers naar het werken met
elektronische strafdossiers geeft dan ook geen aanleiding verandering te
brengen in de bestaande wettelijke kaders.
Wel brengt de ingezette transitie met zich mee dat de rechtspraak, het
openbaar ministerie en de politie nader uitwerking moeten geven aan hun
verantwoordelijkheid voor de realisering van een elektronische infrastructuur, zodat rechters en officieren van justitie hun verantwoordelijkheden voor het strafdossier op basis van het Wetboek van Strafvordering
kunnen waarmaken. Het gaat dan om de zorg voor de opslag van
processtukken en daarmee samenhangende maatregelen die nodig zijn
voor de waarborging van de integriteit, de terugvindbaarheid en
doorzoekbaarheid van stukken. Ook gaat het bijvoorbeeld om de zorg
voor een veilige overdracht dan wel ontsluiting van stukken en voorzieningen voor het veilig beschikbaar kunnen stellen van stukken aan
derden, zoals de verdachte of diens raadsman. Partijen moeten met elkaar
afspraken maken over de ontwikkeling en het onderhoud van voorzieningen voor authenticatie en autorisatie alsook over het toegangsbeleid
zodat helder is welke functionarissen op welk moment toegang hebben
tot welke stukken. Daarbij speelt meer in het algemeen ook de vraag
welke verantwoordelijke welke bijdrage levert aan de financiering van de
benodigde elektronische infrastructuur. In het kader van het programma
DWS zijn inmiddels substantiële vorderingen gemaakt met de beantwoording van de diverse vraagstukken rond het werken met digitale
processtukken. Afspraken die partijen maken zullen worden vastgelegd in
dienstverleningsovereenkomsten en convenanten. Indien uit de nadere
verkenning zou blijken dat regels noodzakelijk zijn voor de effectuering
van de verantwoordelijkheden ten aanzien van het digitale strafdossier
dan kunnen deze regels worden opgenomen in het Besluit processtukken
in strafzaken. Uitgangspunt is evenwel dat de ketenpartners onderling de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

33

nodige uitvoeringsafspraken maken, binnen de algemene kaders van het
Wetboek van Strafvordering.
Het is juist, zoals de leden van de CDA-fractie opmerken, dat het streven
van de regering is dat de verschijningsvorm van digitale processtukken in
de toekomst voornamelijk digitaal van aard zal zijn. In dat licht bezien is
de voorgestelde definitiebepaling van het College van procureursgeneraal van het openbaar ministerie, zoals voornoemde leden stellen,
niet onbegrijpelijk. Niettemin is het voorstel van het college om in het
wetsvoorstel een definitiebepaling op te nemen zodat digitale processtukken expliciet worden gelijkgesteld met papieren processtukken,
minder aantrekkelijk omdat hieruit voortvloeit dat de verschijningsvorm
van papieren processtukken identiek met zijn aan die van digitale
processtukken. Het is echter niet uitgesloten dat de digitalisering van
processtukken de verschijningsvorm van processtukken verandert.
Denkbaar is dat de ondertekende akte waarmee het bewijs wordt geleverd
van een door een persoon verrichte handeling wordt overgenomen door
een elektronische voorziening. Een gelijkstelling zal dan in de weg kunnen
staan aan het leveren van bewijs door middel van een aan het dossier toe
te voegen logbestand. Denkbaar is verbalisering door middel van een
spraakbestand. Nu in de nabije toekomst het gebruik van papieren
processtukken zal afnemen en het vooralsnog niet zeker is welke vorm
processtukken in de toekomst zullen kunnen aannemen, is een gelijkstelling van papieren en digitale processtukken minder wenselijk.
Uiteraard onderschrijft de regering de opmerking van de aan het woord
zijnde leden volledig dat het van groot belang is dat ketenpartners nauw
worden betrokken bij het opstellen van technische voorschriften in lagere
regelgeving. Hieraan wordt gevolg gegeven door de ketenpartners te
betrekken bij de op te stellen nadere regelgeving en hen ook in een later
stadium hierover te laten adviseren.
De leden van de PVV-fractie willen graag weten of, zoals het Cbp ook
adviseerde, is overwogen de beveiliging van de systemen die de
digitalisering in de strafrechtketen mogelijk maken, periodiek te
evalueren.
Regelmatige evaluatie van (delen van) de systemen vormt al onderdeel
van de beveiligingsfunctie binnen de organisatie van betrokken partijen.
Op dit punt wordt reeds tegemoetgekomen aan het advies van het Cbp.
Advocaten kunnen nu niet namens hun cliënt aangifte doen met DigID.
Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, zullen de mogelijkheden (toename aantal diensten) voor DigID-machtigen in de nabije
toekomst toenemen. Wat betreft de vraag van de leden van de
ChristenUnie-fractie wanneer DigID machtigen beschikbaar is voor
advocaten om namens hun cliënt aangifte te doen, kan ik antwoorden dat
het in de lijn der verwachting ligt dat dit gelijktijdig met de voorziene
inwerkingtreding van het wetsvoorstel en onderliggende regelgeving, dus
in 2016, zal zijn gerealiseerd. Concreet betekent dit dat als het nieuwe of
aangepaste aangifteportaal gereed is en door een koppeling een
machtigbare dienst wordt, de advocaat de mogelijkheid krijgt om met
behulp van zijn authenticatiemiddel (een eHerkenningsmiddel) een
machtiging bij DigID-machtigen te laten registreren. Hij kan dan namens
zijn cliënt aangifte. Een andere mogelijkheid is dat de machtiging wordt
geregistreerd bij de zogeheten machtigingsdiensten die onderdeel zullen
vormen van het eID-stelsel. De authenticatiefunctionaliteit die het stelsel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

34

gaat ondersteunen zal naar verwachting in 2016 operationeel zijn. Het is
vooralsnog evenwel niet zeker dat de machtigingsfunctie beschikbaar is
bij de inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 6

35