Validatierapport WSW/BZK
Model inbaarheid en risicosturing
van WSW’s risicokapitaal

HvL/co/18-1941

Inhoudsopgave
Inhoudsopgave

2

Management samenvatting

3

Management respons door WSW

7

Inleiding

13

Plan van aanpak

14

4.1. Onderzoeksvragen en procedures

14

4.2. Classificaties van observaties

15

4.3. Documentatie

16

4.4. Buiten scope

17

4.5. Disclaimers

17

Resultaten

18

5.1. Analyse sturing borgstelsel
5.1.1. Procedure 1: Doelstellingen WSW en Model
5.1.2. Procedure 2. Beschrijving werking & sturing borgstelsel
5.1.3. Procedure 3. Analyse sturing borgstelsel
5.2. Analyse statische en dynamische methodiek
5.2.1. Procedure 4. Analyse statische en dynamische methodiek
5.2.2. Procedure 5. Toereikendheid dynamische en statische methodiek
5.3. Analyse consistentie met internationale marktstandaarden
5.3.1. Procedure 6: Selectie internationale marktstandaarden
5.3.2. Procedure 7: Selectie documentatie
5.3.3. Procedure 8: Vaststelling checklist op basis van documentatie
5.3.4. Procedure 9: Analyse checklist CRR
5.4. Analyse geborgd volume versus dienst der lening
5.4.1. Procedure 10: Analyse geborgd volume versus dienst der lening

18
18
18
24
34
34
38
38
39
39
40
41
51
51

Appendix

53

6.1. Appendix A – Passages CRR

53

6.2. Appendix B – Passages Depositogarantiestelsel

60

HvL/co/18-1941

Management samenvatting
Achtergrond
Uit de beleidsregels van Stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw (“WSW”), welke zijn
goedgekeurd door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (“BZK”) en de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten volgt dat het totaal aanwezig risicovermogen van WSW, de
saneringsheffing en obligo’s (gezamenlijk inbaar kapitaal) in de woningcorporatiesector met een
waarschijnlijkheid van 99% (vereist kapitaal) voldoende moet zijn om in een periode van 1 jaar de
mogelijke verliezen van WSW te dekken, zonder de achtervang (het Rijk) te hoeven aanspreken voor
deze verliezen.
Momenteel berekent Stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw (“WSW”) de hoeveelheid inbaar
kapitaal op basis van een methodiek waar als statische methodiek aan gerefereerd wordt. In deze
methodiek is het inbaar kapitaal gefixeerd op basis van cijfers uit 2015, namelijk de som van 50%
van het toenmalig beschikbare obligo en de ingerekende saneringssteun op dat moment. De statische
methodiek volstaat volgens WSW echter niet meer. Omdat de financiële situatie van corporaties in
pessimistische scenario’s verslechtert, zal er in deze scenario’s minder obligo en saneringsheffing
kunnen worden geïnd dan in de huidige situatie. Dit kan meer of minder zijn dan het gefixeerde bedrag
van EUR 3,5 miljard. Dat is in de statische methode niet duidelijk. Om die reden heeft het WSW, de
VNG en de Autoriteit woningcorporaties (Aw - de externe toezichthouder van de corporaties en van
WSW) een dynamische methodiek ontwikkeld waarmee WSW jaarlijks de inbaarheid van
saneringsheffing en obligo in verschillende economische scenario’s vast wil stellen. Eén van deze
scenario’s beschrijft de huidige economische situatie (het “basisscenario”). Daarnaast stelt WSW voor
om de sturing van het kapitaal in het borgstelsel uit te breiden met een signaalwaarde die gebaseerd
is op de EBA-stresstest en een aantal gevoeligheidsanalyses te doen.
BZK heeft met WSW afgesproken de dynamische methodiek en het voorstel van WSW te
ondersteunen als uit een externe validatie blijkt dat hiermee ten minste aan het genoemde 99%zekerheidscriterium voldaan wordt. Dit criterium betreft zoals gezegd de doelstelling dat WSW met
een waarschijnlijkheid van 99% in 1 jaar verliezen van WSW kan dekken en de achtervang dus niet
voor verliezen hoeft aan te spreken (99%-zekerheidscriterium). WSW heeft daarnaast aangegeven
dat gepland is het model (na ingebruikname) verder door te ontwikkelen op basis van nader uit te
voeren onderzoeken.
Opdrachtformulering
Het Financial Risk Management team van Deloitte Risk Advisory B.V. (“Deloitte”) is door WSW en BZK
gevraagd om werkzaamheden te verrichten met betrekking tot de gehanteerde methodiek voor de
inbaarheid en risicosturing van het risicokapitaal van WSW middels het Model Inbaarheid (“Model”).
De opdracht is 9 maart 2018 overeengekomen in een opdrachtbrief met kenmerk 18-470_hvl_hd. De
werkzaamheden zijn erop gericht antwoord te geven op de volgende onderzoeksvragen:
I.
II.
III.
IV.
V.

Welke observaties heeft Deloitte bij de sturing van het borgstelsel op basis van het Model?
Welke observaties heeft Deloitte bij de dynamische methodiek, gegeven de doelstellingen
van het Model?
Is de dynamische methodiek meer toereikend voor de risicobepaling dan de statische
methodiek, gegeven de doelstellingen van het Model?
Liggen de methodiek en aannames van het Model in lijn met internationale
marktstandaarden? 1
Welke observaties heeft Deloitte bij de methodiek en aannames van het Model met
betrekking tot corporaties die reeds in default zijn?

1 In afstemming met WSW en BZK zijn de volgende markstandaarden gekozen: Capital Requirements

Regulation (EU Regulation 575/2013), de Beleidsregels Reikwijdte Uitvoering Depositogarantiestelsel,
de EBA stresstest en EMIR/ESMA regelgeving voor centrale tegenpartijen.

HvL/co/18-1941

VI.

Welke observaties heeft Deloitte bij de keuze dat WSW bij de berekening van het vereiste
risicokapitaal uit gaat van het geborgde volume, gegeven dat WSW borg staat voor de
dienst der lening?

Resultaat van de uitgevoerde werkzaamheden
De statische methodiek houdt geen rekening met de economische omstandigheden waarin WSW het
kapitaal ophaalt bij de woningcorporaties. In de dynamische methodiek wordt hier meer rekening mee
gehouden. Hoewel de dynamische methodiek nog in ontwikkeling is (WSW is naar aanleiding van
opmerkingen en vragen uit de Tweede Kamer sinds 2016 de nieuwe methodiek gaan ontwikkelen),
kan de huidige opzet van de dynamische methodiek als verbetering beschouwd worden ten opzichte
van de statische methodiek. De dynamische methodiek is gegeven de doelstellingen van WSW meer
geschikt voor gebruik dan het statische model. Deloitte beveelt derhalve aan de dynamische
methodiek, zoals voorgesteld door WSW, te hanteren in plaats van de statische methodiek. Voor de
berekening van het vereist kapitaal ten behoeve van directe sturing beveelt Deloitte aan om uit te
gaan van de basissituatie, rekening houdend met de observaties en aanbevelingen in dit rapport.
Hoewel de dynamische methodiek een verbetering is ten opzichte van de statische methodiek
observeert Deloitte wel dat de dynamische methodiek nog verder doorontwikkeld dient te worden. Dit
wordt ook door WSW en BZK beaamd. Deloitte heeft, gegeven de observaties in dit rapport, nog niet
kunnen constateren dat er voldoende onderbouwing is om aan te kunnen nemen dat al aan het 99%zekerheidscriterium wordt voldaan. Derhalve heeft Deloitte aanbevelingen geformuleerd. Deloitte
heeft van WSW en BZK begrepen dat zij voornemens zijn het model verder door te ontwikkelen en
daarbij de aanbevelingen van Deloitte als belangrijk onderdeel van toekomstige ontwikkelingen willen
laten zien.
Bij de uitvoering van de werkzaamheden heeft Deloitte risico’s geobserveerd en deze op basis van de
mogelijke impact van het betreffende risico geclassificeerd. Deloitte heeft op basis van haar
werkzaamheden in totaal tien observaties gemaakt. In onderstaande tabellen is per observatie het
onderwerp en type risico aangegeven. Het type risico is opgedeeld naar stelselrisico en modelrisico.
Daarnaast is aangegeven hoe de observatie is geclassificeerd. De classificaties zijn bepaald op basis
van kwalitatieve expert judgement, niet op basis van een kwantificatie van de daadwerkelijke impact.
Observatie Type risico

Onderwerp

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Uitwinningsproces
Grenswaarde: obligo en achtervang
Grenswaarde: terugbetaling achtervang
Grenswaarde: herziening kredietwaardigheid
Obligo en geborgd volume
EBA stresstest als signaleringstest
Vergelijkbaarheid en volledigheid van scenario’s
Sturen op basis van de Basel-formule
Verlies bij wanbetaling (LGD)
Geborgd volume versus dienst der lening

Stelsel
Stelsel
Stelsel
Stelsel
Stelsel
Model
Model
Model
Model
Model

Classificatie
●●●
●
●
●
●
●
●●●
●
●●
●●●

Classificatie Beschrijving
●●●

De observatie heeft mogelijk een grote impact op de uitkomst van het Model, de
deelnemende woningcorporaties, WSW en/of het Rijk.

●●

Dit betekent dat de observatie mogelijk een impact heeft op de uitkomst van het
Model, de deelnemende woningcorporaties, WSW en/of het Rijk.

●

Dit betekent dat de observatie mogelijk een kleine impact heeft op de uitkomst
van het Model, de deelnemende woningcorporaties, WSW en/of het Rijk.

HvL/co/18-1941

Hieronder zijn alleen de observaties uiteengezet met twee en drie bolletjes (1, 7, 9 en 10). De
observaties met één bolletje (2 – 6, 8) zijn beschreven in het rapport.
Observatie 1. Uitwinningsproces
WSW sloot met betrekking tot de registergoederen van elke deelnemer die gelden als onderpand voor
door WSW verstrekte borgstellingen met nagenoeg al zijn deelnemers overeenkomsten inhoudende
een lastgeving met privatieve werking/onherroepelijke volmacht (kortgezegd volmacht). Dit komt ook
terug in de doelomschrijving in de statuten van WSW: “De stichting kan al hetgeen doen dat zij
overigens noodzakelijk of dienstbaar acht met het oog op het doel onder 1.a., waaronder, maar niet
beperkt tot… Het vestigen en uitwinnen van zekerheidsrechten”. Deze volmacht zou het risico op
verlies kunnen verminderen, omdat WSW in theorie zijn op basis van de volmacht gevestigde
hypotheekrechten kan uitwinnen en daarmee geheel of ten dele de dienst der lening van geborgde
leningen kan financieren. Deloitte observeert echter dat de uitwinningsmogelijkheden onder een ten
behoeve van WSW gevestigd hypotheekrecht zijn beperkt omdat WSW borg staat voor de dienst der
lening, bestaande uit reguliere rente- en aflossingsverplichtingen, en niet voor een door een financier
direct en volledig opeisbare restschuld. In het kader van het uitwinningsproces is WSW daardoor
beperkt in staat verliezen te minimaliseren. Deze beperking zou er daarnaast toe kunnen leiden dat
er vertragingen optreden in het verkoopproces en dat de curator bij faillissement de regie overneemt
en het vastgoed niet tegen een marktconforme prijs verkoopt.
Met betrekking tot de beperkte uitwinningsmogelijkheden beveelt Deloitte aan om maatregelen te
treffen die de risico’s hiervan inzichtelijk maken en mitigeren. Deze maatregelen kunnen betrekking
hebben op de modellering (inbaar en vereist), aanpassingen van beleid, aanpassingen van de
standaard leningdocumentatie, het Reglement van Deelneming, en/of aanpassing van de
overeenkomsten tussen WSW en de Staat/VNG.
Observatie 7. Dynamische methodiek
Hoewel de dynamische methodiek een verbetering is ten opzichte van de statische methodiek,
observeert Deloitte dat (i) het scenario onderliggend aan bepaling van het vereist kapitaal en het
scenario onderliggend aan bepaling van het inbaar kapitaal mogelijk niet consistent zijn en dat (ii) er
in de basissituatie, i.e. het scenario waarop WSW haar risicokapitaal direct stuurt, onvoldoende
rekening gehouden wordt met concentratierisico’s en idiosyncratische risico’s. Beide observaties
worden hieronder in meer detail toegelicht.
Ten eerste, hoewel het inbaar kapitaal van het zogenaamde Ortec 99% scenario qua methodiek en
aannames mogelijk onvoldoende vergelijkbaar is met het vereist kapitaal op basis van de Baselformule, liggen de uitgangspunten van het Ortec scenario meer in lijn met de uitgangspunten van het
vereist kapitaal dan de uitgangspunten van het huidige basisscenario onderliggend aan de bepaling
van het inbaar kapitaal. Deloitte heeft geen argumenten geobserveerd waaruit blijkt dat het scenario
onderliggend aan het basisscenario op enige wijze consistent is met het scenario onderliggend aan de
berekening van het vereist kapitaal, welke berekend wordt met de Basel formule. Idem, indien
berekeningen van het inbaar en vereist kapitaal erop gericht zijn om te toetsen of voldaan wordt aan
het 99%-zekerheidscriterium, dan volstaat het om vereist kapitaal in een 99% scenario te hanteren.
Deloitte stelt hiermee overigens niet dat een stress-op-stress scenario geen zinvolle analyse zou zijn.
Het volstaat echter om in eerste instantie aan het 99%-zekerheidscriterium te voldoen, gegeven dat
dit een concrete doelstelling van het Model betreft. Kortom, de methodes en aannames onderliggend
aan de berekening van het vereist en inbaar kapitaal verschillen in zowel de basissituatie als de
additionele stress en reverse stress scenario’s. Door deze inconsistentie is het berekende vereist
kapitaal en inbaar kapitaal mogelijk onvoldoende vergelijkbaar.
Ten tweede, in de basissituatie, i.e. het scenario waarop WSW haar risicokapitaal direct stuurt,
wordt onvoldoende rekening gehouden met concentratierisico’s en idiosyncratische risico’s:
•

WSW gebruikt – conform de afspraken met de achtervangers – de kapitaalformule voor
banken om het vereist kapitaal te berekenen. In deze formule wordt het (onverwacht)

HvL/co/18-1941

•

portefeuilleverlies berekend aan de hand van de relatie tussen de kans op wanbetaling van
een positie en een systematische risicofactor (e.g. toestand van de economie). De impact van
een schok op idiosyncratische risico’s op het onverwachte verlies wordt niet expliciet
meegenomen in de kapitaalformule. Bij de bepaling van een verliesverdeling, op basis
waarvan kapitaal bepaald zou kunnen worden, is het in de markt gebruikelijk om
idiosyncratische risico’s mee te nemen in de schatting. Hiertoe behoren ook de restrisico’s,
i.e. de risico’s die niet direct gemodelleerd kunnen worden zoals onvoorziene defaults. Er dient
wel opgemerkt te worden dat WSW op dit moment een reverse stress test (middels het
Domino-model) uitvoert om te kijken hoe idiosyncratische risico’s (defaults) kunnen worden
opgevangen.
Deloitte heeft niet kunnen constateren dat de generalisatie voor de corporatiesector in de
kapitaalformule ook op eenzelfde wijze van toepassing is voor WSW, gegeven dat de
kapitaalformule op een gediversificeerde portefeuille is gekalibreerd en de portefeuille van
WSW geconcentreerd is: uitsluitend financieringen (instrument) van woningcorporaties
(industrie) binnen Nederland (regio) worden geborgd. In een geconcentreerde portefeuille zou
de correlatie met een systematisch risicofactor hoger kunnen zijn. Dit risico zal nader
onderzocht moeten worden.

Met betrekking tot de dynamische methodiek beveelt Deloitte daarom aan om na onderzoek een model
te hanteren waarmee het 99% verliesscenario bepaald kan worden voor WSW. Dit 99% verliesscenario
dient de risico’s te omvatten waaraan WSW staat blootgesteld (zowel systematisch als
idiosyncratisch). Vervolgens dient op een consistente wijze zowel het inbaar als vereist kapitaal onder
dit 99% verliesscenario bepaald te worden. WSW en BZK kunnen er ook voor kiezen om de doelstelling
van het Model aan te passen, opdat de gehanteerde methodiek op basis van de Basel-formule hier bij
aansluit (en dus niet per se gestuurd hoeft te worden op een 99% betrouwbaarheidsinterval).
Vervolgens zouden WSW en BZK additionele sub-doelstellingen toe kunnen voegen waarmee risico’s,
die niet door de Basel-formule gemodelleerd worden, voldoende ondervangen kunnen worden.
Observatie 9. Verlies bij wanbetaling (LGD)
WSW stelt dat de doorontwikkeling van de berekening van LGD op de agenda staat, hetgeen Deloitte
als een positieve ontwikkeling beschouwd. Deloitte heeft aanbevolen om deze doorontwikkeling te
doen conform het doeleinde van het Model en in lijn met internationale marktstandaarden. Dit
betekent dat voldoende onderbouwd dient te zijn en rekening gehouden dient te worden met ten
minste de volgende observaties die Deloitte in dit onderzoek heeft gemaakt:
•
•
•

WSW heeft op dit moment geen LGD model dat gebruik maakt van beschikbare historische
verliesgegevens.
WSW maakt bij de bepaling van LGD onvoldoende gebruik van factoren die determinanten
zijn van de LGD.
WSW heeft geen concrete analyse of onderbouwing waarom LGD-ramingen voldoende prudent
zijn voor een economische neergang (downturn), gegeven de risicofactoren die van invloed
kunnen zijn op de LGD, waaronder ook concentratierisico’s, wrong-way risk en de complexiteit
van het uitwinningsproces.

Observatie 10. Geborgd volume versus dienst der lening
Bij de berekening van de EAD (blootstelling bij wanbetaling) wordt geen rekening gehouden met de
rentecomponent (verwachte rentebetalingen en verdisconteringseffecten) en het tijdsmoment van
default. Deloitte beveelt aan de EAD op basis van de dienst der lening te bepalen. Het vereist kapitaal
zal hierdoor op basis van het huidige renteniveau in de markt naar verwachting toenemen, omdat
rentebetalingen onderdeel worden van de modellering. Omdat WSW niet expliciet hoeft te voldoen
aan de Basel (rapportage) vereisten, kan WSW er ook voor kiezen om de effecten van de
rentecomponent via de LGD te modelleren. WSW heeft aangegeven van plan te zijn om de
rentecomponent via de LGD te modelleren. Dit zal onderdeel worden van WSW’s geplande onderzoek
naar de hoogte van de LGD.

HvL/co/18-1941

Management respons door WSW
Inleiding
In het tweede en derde kwartaal van 2018 voerde Deloitte in opdracht van WSW en BZK een validatie
uit op het onderzoek ‘inbaarheid’. Vanuit het kader van de ontwikkeling en de aanpak van de
risicobereidheid van WSW en de recente ontwikkelingen in het borgstelsel geeft WSW in deze
managementreactie zijn visie op de bevindingen uit het validatierapport van Deloitte en de manier
waarop er opvolging wordt gegeven aan de observaties van Deloitte.
WSW is Deloitte erkentelijk voor het geleverde werk en de toegevoegde waarde die de validatie biedt
in de doorontwikkeling van het model inbaarheid en het borgstelsel.
Observaties
Deloitte heeft tien observaties in het validatierapport opgenomen. Een aantal observaties sluit aan bij
hetgeen WSW zelf ook heeft geconstateerd.
Deloitte gaat bij de eerste vijf observaties in op de inrichting en werking van het zekerheidsstelsel.
Observaties 6 t/m 10 gaan in op de methodiek, modellering en sturing van de risicobereidheid in het
stelsel. Drie hiervan gelden ook voor de bestaande (statische) methodiek en de bestaande opzet van
het borgstelsel. Deze punten zijn niet specifiek voor de analyse die is uitgevoerd voor de Tweede
Kamer en dienen vooral als input voor verbeteringen in het stelsel en/of het model.
In onderstaande tabel is de beoogde opvolging bij de observaties van Deloitte weergegeven.
Een deel van de observaties betreft het risicokader, juridische (on)mogelijkheden, privaatrechtelijke
overeenkomsten, reglementen en statuten of de wet. Het is hierbij van belang om te realiseren dat
de observaties en aanbevelingen niet sec het risicomodel van WSW betreffen. WSW zal deze
observaties betrekken in de discussies die momenteel lopen over aanpassingen in het borgstelsel.
WSW constateert achteraf dat er in de opdrachtverstrekking aan - en interpretatie van - Deloitte sterk
is gefocust op de toetsing aan regelgeving in verwante sectoren en minder op een passende oplossing
voor WSW, gezien de verschillen tussen deze partijen en WSW (en het borgstelsel). Aandachtspunt is
dat aanbevelingen op zich correct kunnen zijn (bijvoorbeeld op basis van bancaire regelgeving), maar
ons inziens niet een-op-een passen bij de organisatie die WSW is (met een stelsel dat uniek is).
Daarnaast is er voor de classificatie van meerdere aanbevelingen geen kwantitatieve impactanalyses
uitgevoerd op basis van de observaties. WSW zal hier een analyse naar doen. Hierbij zal WSW de
complexiteit van de potentiële oplossing meewegen.
WSW was (onder andere naar aanleiding van de aanbevelingen in het rapport van adviesbureau
Zanders) al aan de slag met een aantal verbeterpunten die nu ook worden genoemd in de observaties
van Deloitte. Dit betreft bijvoorbeeld het verbeteren van het LGD-model in combinatie met de
exposure (hoofdsom vs. dienst der lening) en de discussies die momenteel met stakeholders gaande
zijn over versterking van het borgstelsel.
WSW gaat, conform eerdere plannen en in overleg met zijn stakeholders, verder werken aan verdere
aanscherping van het stelsel en het model, waarmee opvolging wordt gegeven aan de aanbevelingen
volgend uit de modelvalidatie en eerder uitgebrachte adviezen door externe adviseurs en
stakeholders.

HvL/co/18-1941

#

Observatie / aanbeveling

Managementreactie

1

Deloitte observeert dat WSW beperkt in staat is
om zijn verliezen te minimaliseren, via de
uitwinningsmogelijkheden op de dienst der lening
via de volmacht (gevestigd hypotheekrecht).
Deloitte doet de aanbeveling om maatregelen te
treffen om de risico’s met betrekking tot de
beperkte uitwinningsmogelijkheden inzichtelijk te
maken en te mitigeren.

Mede naar aanleiding van de incidenten die
zich voordeden in de corporatiesector
richtte WSW zich de afgelopen jaren op het
op orde brengen van zijn risicobeoordelingen beheersing. Voorkomen is immers beter
dan genezen. Hiermee zette WSW
belangrijke stappen en zette WSW een
meer solide systeem van risicobeoordelingen beheersing neer. Dit beeld wordt ook
bevestigd in de gesprekken die wij voerden
met onze stakeholders en deelnemers. De
kans dat een scenario zoals WSG zich in de
toekomst weer voordoet is daardoor
aanzienlijk kleiner geworden, echter er
kunnen cq zullen zich altijd bekende
alsmede
nieuwe
risicotypen
blijven
voordoen.

●●●

2
●

3
●

4

Deloitte observeert (i) dat de trigger voor het
ophalen van obligo gelijk is aan het beroep op de
achtervang en (ii) het onzeker is dat WSW meer
obligo kan ophalen dan benodigd is om het eigen
risicovermogen
aan
te
vullen
tot
het
garantieniveau, waardoor WSW mogelijk niet in
staat is om te voldoen aan het 99% criterium.
Deloitte beveelt aan het moment van ophalen
obligo en een beroep doen op de achtervang
dusdanig te plaatsen dat WSW kan voldoen aan
het 99%-zekerheidscriterium. Daarnaast beveelt
Deloitte aan om de mogelijkheden voor WSW te
onderzoeken en te overwegen om zich tijdig en
voldoende te kunnen kapitaliseren boven het
garantieniveau.
Deloitte observeert dat WSW renteloze leningen
ontvangen uit de achtervang niet hoeft terug te
betalen indien haar eigen vermogen lager is dan
1% van het geborgd volume. Het Rijk en de
gemeenten lopen hierdoor het risico dat steun via
renteloze leningen niet hoeft te worden
terugbetaald, aangezien WSW momenteel geen
middelen tot haar beschikking heeft om zich te
kapitaliseren tot of boven 1% van het geborgd
volume. Deloitte beveelt aan om onderzoek te
doen naar maatregelen om dit risico te mitigeren
via (i) de mogelijkheden voor WSW om zich te
kapitaliseren, (ii) een aanpassing van het niveau
waarop WSW terugbetaalt, (iii) het invoeren van
een inspanningsverplichting om zo snel mogelijk
de achtervanglening terug te betalen, of (iv) het
accepteren van de observatie dat WSW in dat
geval niet terugbetaalt.
Deloitte observeert dat ratingbureaus een
minimumniveau aan eigen vermogen van WSW

Het blijft daarom belangrijk te beseffen dat
nooit uit te sluiten valt dat een
woningcorporatie
in
de
financiële
problemen kan komen met een mogelijke
aanspraak op het borgstelsel tot gevolg. De
ervaringen met de afwikkeling van de
financiële problemen van SHH en WSG
maken duidelijk dat er nog stappen te
zetten zijn om ook de weerbaarheid en
draagkracht van het borgstelsel te
vergroten. Tot de herziening van de
Woningwet was een aanspraak op het
borgstelsel hypothetisch aangezien een
woningcorporatie in principe altijd werd
gesaneerd. De casuïstiek SHH en WSG
maakte voor het eerst duidelijk wat de
consequenties zijn van de wettelijke
mogelijkheid om niet of gedeeltelijk te
saneren.

WSW voert momenteel besprekingen met
zijn
Deelnemersraad,
de
Autoriteit
woningcorporaties, het Rijk, de VNG en

HvL/co/18-1941

●

5
●

stellen als criterium voor de AAA-rating. Dit
niveau ligt momenteel onder het eigen vermogen
en boven het garantieniveau. Het risico bestaat
dat indien het eigen vermogen van WSW onder
het
minimumniveau
zakt,
dit
voor
de
ratingbureaus
een
trigger
is
om
de
kredietwaardigheid van WSW te herzien. Dit zou
een negatieve impact kunnen hebben op de
rating van WSW en daarmee op de tarieven
(rente) waartegen de corporaties kunnen lenen.
Deloitte beveelt aan de mogelijkheden voor WSW
te onderzoeken en te overwegen om zich ex-ante
tijdig en voldoende te kunnen kapitaliseren boven
het vereist minimumniveau van ratingbureaus.

Aedes met als inzet het realiseren van een
versterking van het borgstelsel.

Deloitte observeert dat de geborgde schuld de
grondslag is voor de obligo, waardoor corporaties
met een relatief grote leverage daardoor mogelijk
zwaarder worden belast in stress situaties en
daarbij deze bijdrage ook eerder zullen
financieren. Hiermee ontstaat een stelselrisico,
omdat WSW het meest aan deze corporaties staat
blootgesteld en de kredietwaardigheid van deze
corporaties nog meer verslechtert als ze
zwaarder belast worden. Deloitte adviseert hierop
om te onderzoeken of het obligotarief gekoppeld
kan worden aan een indicator die resulteert in
een lager stelselrisico in vergelijking tot het
geborgd volume.

Bij de versterking van het borgstelsel
worden dan ook de bevindingen en
aanbevelingen van Deloitte meegenomen.
WSW heeft het versterken van het
borgstelsel gedefinieerd als een van de
kernactiviteiten voor 2019. Insteek is om
eind 2018 een plan van aanpak gereed te
hebben waarna in 2019 het borgstelsel kan
worden versterkt.

Deze vijf observaties heeft WSW zelf ook
geconstateerd en heeft WSW ook aan de
orde gesteld in het validatieonderzoek. Het
validatierapport van Deloitte onderstreept
dat WSW moet werken aan een versterking
van het borgstelsel. In een brief van WSW
aan de Tweede Kamer d.d. augustus 2018
wordt ook ingegaan op deze benodigde
versterking.

Sturing
#

Observatie / aanbeveling

Opvolging WSW

6

Deloitte observeert dat de voorgestelde
signaleringstest op basis van de EBA stresstest
mogelijk onvoldoende rekening houdt met
idiosyncratische risico’s. Daarbij zijn er ook nog
geen concrete maatregelen gedefinieerd welke
getroffen
kunnen
worden,
indien
de
signaleringstest overschreden wordt. Het risico
bestaat dat de EBA stresstest mogelijk
onvoldoende geschikt is voor gebruik als
signaleringstest. Deloitte beveelt aan om
onderzoek te doen en te bepalen wat de impact
is
van
idiosyncratische
risico’s
(e.g.
onvoorziene defaults) voor WSW in een stress
scenario en deze risico’s mee te nemen in de
signaleringstest. Daarnaast beveelt Deloitte
aan om te onderzoeken en definiëren welke
(kapitalisatie)maatregelen WSW kan treffen,
indien uit de signaleringstest van de stresstest

In de voorgestelde sturing sluit WSW aan bij
de huidige afspraken en prudentie uit de TVO.
Met het toevoegen van een of meerdere
signaalwaardes creëren we een nieuw
instrument, waardoor WSW tijdig in gesprek
gaat
met
de
achtervangers
om
kapitaalstekorten te voorkomen. Onderdeel
van de versterking van het borgstelsel is ook
het definiëren van de maatregelen die WSW
kan treffen om (i) het risicovermogen en/of
het obligo te vergroten en (ii) het vereiste
kapitaal te verlagen.

●

9/62

WSW zal met de Achtervangers afspraken
maken over de signaalwaardes en de hiervoor
gehanteerde scenario’s. In het onderzoek
inbaarheid
obligo
en
saneringsheffing
onderzocht WSW meerdere scenario’s die
ingaan op zowel macro-economische als

HvL/co/18-1941

blijkt dat er
voorhanden is.

onvoldoende

risicokapitaal

idiosyncratische
risico’s.
WSW
zal
onderzoeken of in plaats van of aanvullend op
de EBA stress test een signaalwaarde kan
worden gehanteerd die meer recht doet aan
idiosyncratische risico’s. Hierbij zullen we ook
de regelgeving van EMIR/ESMA (zoals
genoemd
door
Deloitte)
voor
CCP’s
betrekken, rekening houdend met de
verschillen die tussen CCP’s en WSW bestaan.
We vinden het hierbij van groot belang dat
een signaalwaarde wordt gehanteerd die niet
ter discussie staat en aan de diverse
stakeholders van WSW uitlegbaar is.
We beogen de signaleringswaarde in het
voorjaar van 2019 vast te leggen in de
overeenkomsten met de achtervangers. Op
basis van deze afspraken zullen we de eerste
helft van 2019 (kapitalisatie)maatregelen die
WSW kan treffen in kaart brengen en
afstemmen.

7
●●●

Deloitte observeert dat de methodiek en
aannames onderliggend aan de berekening
van het vereist en inbaar kapitaal verschillen
in zowel het basisscenario als de additionele
stress en reverse stress scenario’s, waardoor
het inbaar kapitaal mogelijk wordt overschat.
Daarnaast observeert Deloitte dat WSW
relatief
meer
blootgesteld
staat
aan
idiosyncratische risico’s dan een bank en hier
mogelijk onvoldoende rekening mee houdt in
het basisscenario. Deloitte stelt vast dat de
dynamische methodiek een verbetering is ten
opzichte van de statische methodiek. En
beveelt aan om de dynamische methodiek
verder te ontwikkelen. Hierbij geeft Deloitte
een aantal zaken aan om hierin te overwegen.

De
meeste
grootbanken
passen
een
simulatiemodel toe voor het berekenen van
(economisch) kapitaal. WSW zal onderzoeken
welke aanpassingen in de modellering
noodzakelijk zijn gezien de bevindingen van
Deloitte, waarbij de risico van de observatie
en de complexiteit van de potentiële
oplossing mee wordt gewogen. WSW voorziet
medio 2019 hierbij uitkomsten.

Bij de uitkomsten van het onderzoek zal WSW
rekening houden met het feit dat veel andere
(wat kleinere) banken een ‘regulatory capital
+’
methode
toepassen,
oftewel
een
deterministische aanpak. WSW heeft ook een
methodiek
toegepast
die
in
opzet
vergelijkbaar is met de methodiek die alle
• Het onderzoeken en mogelijk vaststellen
banken onder de eerste pijler van de Basel
van een consistent 99% verliesscenario,
regelgeving ook toepassen. Banken passen
voor zowel het inbaar als het vereist
bij de bepaling van het toetsingsvermogen
kapitaal.
afslagen
toe
op
verschillende
vermogenscomponenten
(goodwill,
uitgestelde
belastingvorderingen,
• Het aanpassen en toevoegen van de
veranderingen
in
ingehouden
winsten,
doelstelling
en
subdoelstellingen
achtergestelde schulden met een originele
(beleidsregel) van het model, waarmee
looptijd korter dan vijf jaar). WSW hanteert
risico’s, die niet door de Basel-formule
een vergelijkbare methodiek door ook
gemodelleerd
worden,
voldoende
afslagen te doen op het risicovermogen
ondervangen kunnen worden.
(aftrek van het garantieniveau, 0,2 mld),
Hierbij merkt Deloitte op dat WSW momenteel obligo en saneringssteun (aftrek van het deel
corporaties
geen
geborgde
reeds afslagen maakt op het inbaar kapitaal. waarvoor

10/62

HvL/co/18-1941

Het zal uit onderzoek en de onderbouwing van financiering kunnen aantrekken, 1,8 mld). In
WSW moeten blijken of dit voldoende is.
totaal betreft dit derhalve een aftrek van 2,0
mld. Banken voeren vervolgens op dit
toetsingsvermogen stress testen uit (bijv.
EBA stress test 2016: CET tier 1 ratio van
12,6% naar 9,2%), hetgeen WSW ook doet.
In de Basel regelgeving is een ontwikkeling in
gang gezet naar minder complexe modellen 2.
8
●

Een simpele(re) aanpak die een goede
benadering is, is beter uitlegbaar dan een
complexe aanpak met een groot aantal nog te
onderbouwen uitgangspunten.

Deloitte observeert dat de Basel-formule (i)
niet expliciet de doelstelling heeft om het
kapitaal te bepalen op basis van een 99%
betrouwbaarheidsinterval en (ii) de impact
van concentratierisico’s en idiosyncratische
risico’s op het onverwachte verlies niet
expliciet meeneemt. Het is daarmee niet
zeker of de Baselformule geschikt is voor het
doel van het model (99% zekerheid) en
voldoende
rekening
houdt
met
concentratierisico’s
en
idiosyncratische
risico’s. Daarnaast is de kalibratie van de
parameters van de Basel- formule mogelijk
niet consistent met de geconcentreerde
portefeuille van WSW en het aangepaste
betrouwbaarheidsinterval (99%).

Daarnaast is nog niet duidelijk wat dan het
verschil is met de Ortec simulatieverdeling.
Dit kan tot verwarring leiden, want daarvan is
juist door zowel DNB als Zanders aangegeven
dat het niet voldeed.

Deloitte beveelt aan om te onderzoeken en te
onderbouwen of de parameterwaarden in de
Baselformule geschikt zijn voor het doel.
Daarnaast beveelt Deloitte aan om onderzoek
te
doen
naar
de
implicaties
van
concentratierisico’s en idiosyncratische risico’s
voor de bepaling van de onverwachte verliezen
in de huidige berekeningsmethodiek en hierop
maatregelen
te
treffen.
Ook
kan
de
(sub)doelstelling worden aangepast zoals bij
observatie 7 is genoemd.

WSW zal de complexiteit van de potentiële
oplossing meewegen. Dit geldt onder andere
bij de overweging van Deloitte om een 99%
verliesscenario vast te stellen, conform de
geformuleerde doelstelling van het model,
wat alleen voor het vereiste kapitaal direct
volgt uit de afspraken met de achtervangers.

Modellering
#

Observatie / aanbeveling

Opvolging WSW

9

Deloitte observeert dat WSW bij de
bepaling van de LGD op dit moment (i)
geen model heeft op basis van beschikbare
historische
verliesgegevens,
(ii)
onvoldoende gebruik maakt van factoren
die determinanten zijn van de LGD en (iii)
geen concrete analyse of onderbouwing

WSW beoogt om het Model te (blijven) inzetten
om (beleids)scenario’s door te rekenen, zoals
recent tweemaal op het thema duurzaamheid
gebeurd is. Daarbij is het werken met de
contante waarde van de dienst der lening geen

●●

2 Zo is bijvoorbeeld in 2018 de NSFR van kracht geworden, die werkt met wegingen (afslagen) voor activa en passiva in plaats van
een statistisch model. Ook ziet het Basel comité de Advanced Measurement Approach (welke met statistische modellen werkt) als te
complex en wordt deze vervangen door de Standardized Measurement Approach (welke minder complex en beter vergelijkbaar is).

11/62

HvL/co/18-1941

heeft waarom LGD-ramingen voldoende
prudent zijn voor een economische
neergang (downturn). De LGD wordt
mogelijk onder- of overschat.
Deloitte beveelt aan om een LGD model te
ontwikkelen, conform het doeleinde van het
Model en in lijn met internationale
marktstandaarden. Voor bestaande LGD
ramingen dient een voorzichtigheidsmarge
genomen te worden, welke voldoende
onderbouwd dient te zijn en die rekening
houdt met alle observaties in het rapport
met betrekking tot LGD-ramingen.
Deloitte stelt niet dat een complex
statistisch model ontwikkeld dient te
worden.
10
●●●

Deloitte observeert dat er door het gebruik
van het geborgd volume als EAD geen
rekening
wordt
gehouden
met
de
rentecomponent en het tijdsmoment van
default. De EAD wordt hierdoor mogelijk
onder- of overschat.

reële optie 3 . WSW zal daarom bij het
doorrekenen van (beleids)scenario’s werken met
de door Zanders en Deloitte aangegeven
mogelijkheid
om
de
effecten
van
de
rentecomponent via de LGD te modelleren. We
zullen voor de toetsing van de risicobereidheid
(verantwoordingsrapportage
achteraf)
onderzoeken of deze oplossing hier ook voor
geschikt is.

WSW gaat onderzoek doen naar de ontwikkeling
en toepassing van de LGD. Hierin zal WSW
rekening houden met de rentecomponent van de
leningen, maar ook onderzoeken op welke
manier er kan worden gedifferentieerd naar
bijvoorbeeld regio, grootte van de corporatie of
LTV. Dit zal WSW ontwikkelen en toetsen aan
internationale marktstandaarden. Zanders en
DNB hebben hier eerder ook advies op gegeven,
WSW zal deze bevindingen betrekken in het
onderzoek.

Deloitte beveelt aan om de EAD te bepalen
op basis van de dienst der lening of de
rentecomponent mee te nemen in de LGD
modellering.

3 Zie hiervoor de onderzoekverantwoording van het onderzoek duurzaamheid van WSW, 2 oktober 2018.

12/62

HvL/co/18-1941

Inleiding
Het Financial Risk Management team van Deloitte Risk Advisory B.V. (“Deloitte”) is door Stichting
Waarborgfonds Sociale Woningbouw (“WSW”) en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (“BZK”) gevraagd om werkzaamheden (“Werkzaamheden”) te verrichten met
betrekking tot de gehanteerde methodiek voor de inbaarheid en risicosturing van het risicokapitaal van
WSW middels het Model Inbaarheid (“Model”). De opdracht is 9 maart 2018 overeengekomen in een
opdrachtbrief met kenmerk 18-470_hvl_hd en de Werkzaamheden van Deloitte hebben plaatsgevonden
van mid-april 2018 tot en met juli 2018. In sectie 4.1 zijn de onderzoeksvragen weergegeven zoals deze
geformuleerd zijn in de opdrachtbevestiging die is overeengekomen tussen Deloitte en WSW. De
Werkzaamheden zijn erop gericht antwoord te geven op deze onderzoeksvragen.
De structuur van dit rapport is als volgt:
•

•

Sectie 4 beschrijft het plan van aanpak. Aanvullend is een verzameling procedures gedefinieerd
waarmee beoogd wordt antwoord te geven op de onderzoeksvragen. Tevens wordt in deze sectie
de classificatie van observaties gegeven, een overzicht van de aan Deloitte beschikbaar gestelde
documentatie en een overzicht van elementen die buiten de scope van de Werkzaamheden zijn
geplaatst.
Sectie 5 beschrijft de resultaten van de Werkzaamheden. Op basis van de gedefinieerde
procedures heeft Deloitte op een gestructureerde manier analyses uitgevoerd en antwoord
gegeven op de door WSW en BZK gestelde onderzoeksvragen. Hierbij zijn tevens observaties
gemaakt en geclassificeerd, de mogelijke risico’s van deze observaties beschreven en
aanbevelingen geformuleerd.

13/62

HvL/co/18-1941

Plan van aanpak
Deze sectie beschrijft het plan voor de uitvoering van de Werkzaamheden.
4.1. Onderzoeksvragen en procedures
In afstemming met WSW en BZK zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd:
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.

Welke observaties heeft Deloitte bij de sturing van het borgstelsel op basis van het Model?
Welke observaties heeft Deloitte bij de dynamische methodiek, gegeven de doelstellingen
van het Model?
Is de dynamische methodiek meer toereikend voor de risicobepaling dan de statische
methodiek, gegeven de doelstellingen van het Model?
Liggen de methodiek en aannames van het Model in lijn met internationale
marktstandaarden? 4
Welke observaties heeft Deloitte bij de methodiek en aannames van het Model met
betrekking tot corporaties die reeds in default zijn?
Welke observaties heeft Deloitte bij de keuze dat WSW bij de berekening van het vereiste
risicokapitaal uit gaat van het geborgde volume, gegeven dat WSW borg staat voor de dienst
der lening?

Om deze onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden, heeft Deloitte in afstemming met WSW en BZK
procedures gedefinieerd. De combinatie van onderzoeksvragen en uit te voeren procedures zijn
hieronder uiteengezet en vertegenwoordigen de Werkzaamheden die Deloitte heeft uitgevoerd.
Tabel 1: Procedures uitgevoerd door Deloitte ten behoeve van beantwoording onderzoeksvragen

#

Procedure

Vraag

1

Deloitte stelt in afstemming met WSW en BZK de doelstellingen van WSW en het Model I - VI
vast.

2

Deloitte stelt in afstemming met WSW en BZK een schematisch overzicht op waarmee op
hoofdlijnen wordt weergegeven hoe het borgstelsel wordt gestuurd op basis van het
Model.

I

3

Deloitte analyseert de sturing van het borgstelsel op basis van het Model, aan de hand
van het schematisch overzicht uit procedure 2.

I

4

Deloitte analyseert de statische en dynamische methodiek, gegeven de doelstellingen van II, III
het Model. Deze analyse beperkt zich niet alleen tot de mathematische berekeningen,
maar stelt, waar nodig, ook de aannames van de methodieken ter discussie.

4 In afstemming met WSW en BZK zijn de volgende markstandaarden gekozen: Capital Requirements

Regulation (EU Regulation 575/2013), de Beleidsregels Reikwijdte Uitvoering Depositogarantiestelsel,
de EBA stresstest en EMIR/ESMA regelgeving voor centrale tegenpartijen.

14/62

HvL/co/18-1941

5

Deloitte analyseert en vergelijkt de uitkomsten van procedure 4 om te kunnen
constateren of de dynamische methodiek meer toereikend is dan de statische methodiek
voor de risicobepaling, gegeven de doelstellingen van het Model.

III

6

Deloitte stemt met WSW en BZK af of de geselecteerde marktstandaarden voldoende zijn IV, V,
voor de benodigde analyses ten behoeve van het behandelen van onderzoeksvraag IV en
VI
V.

7

Deloitte selecteert in afstemming met WSW en BZK documentatie met betrekking tot de IV, V,
geselecteerde marktstandaarden.
VI

8

Deloitte stelt in afstemming met WSW en BZK een checklist op met passages uit de IV, V,
geselecteerde documentatie uit procedure 7.
VI

9

Deloitte analyseert aan de hand van een checklist (uitkomst van procedure 8) of de IV, V,
methodiek en aannames van het Model in lijn liggen met de geselecteerde
VI
marktstandaarden (uitkomst van procedure 6).

10

Deloitte analyseert de keuze dat WSW bij de berekening van het vereiste risicokapitaal
uit gaat van het geborgde volume, gegeven dat WSW borg staat voor de dienst der lening.
Hiervoor neemt Deloitte het onderzoek van Zanders hierover als uitgangspunt.

VI

4.2. Classificaties van observaties
Deloitte maakt bij de uitvoering van de procedures uit Tabel 1 een aantal observaties. Het risico van
elke observatie wordt vervolgens bepaald. Deloitte bepaalt op basis van het risico de classificatie van
de observatie, welke met WSW en BZK wordt besproken. De classificatie geeft de ernst aan van een
observatie. De mogelijke classificaties voor elke observatie zijn vastgelegd in Tabel 2 hieronder.
Tabel 2: Classificatie van observaties

Classificatie

Beschrijving

●●●

De observatie heeft mogelijk een grote impact op de uitkomst van het Model, de
deelnemende woningcorporaties, WSW en/of het Rijk.

●●

Dit betekent dat de observatie mogelijk een impact heeft op de uitkomst van het
Model, de deelnemende woningcorporaties, WSW en/of het Rijk.

●

Dit betekent dat de observatie mogelijk een kleine impact heeft op de uitkomst van
het Model, de deelnemende woningcorporaties, WSW en/of het Rijk.

15/62

HvL/co/18-1941

4.3. Documentatie
Tabel 3: Lijst van aan Deloitte beschikbaar gestelde informatie

#

Document naam

Datum
December 2009

[1]

Waarderingsgrondslagen maximale borg - Rijk-WSW

[2]

Capital Requirement Regulation (NL)

[3]

EU Richtlijnen Depositogarantiestelsel

[4]

Toezicht- en verantwoordingsovereenkomst Staat der Nederlanden - WSW

[5]
[6]

Memo oplevering resultaten onderzoek inbaarheid – extern v0
Risicobereidheid Eindrapportage – extern concept v01

[7]

Betrouwbaarheid Inbaarheidsonderzoek WSW v1.0

Januari 2017

[8]

GvG_Geborgd volume vs. Dienst der Lening v1.0

September 2017

[9]

Risicobereidheid Eindrapportage Addendum Sturing

Oktober 2017

[10]

Impactanalyse investeringen onder macro-economische stress V1.0

Januari 2017

[11]

Memo stress op stress

Mei 2017

[12]

Antwoord vragen BZK inbaarheidsonderzoek - concept

Juni 2017

[13]

Bijlage IBW 2016

Januari 2017

[14]

Mei 2016

[15]

kamerbrief-voorstellen-ter-versterking-risicobeheersing-en-prikkelwerkingwsw
DR Defaultdefinitie.

[16]

Documentatie model inbaarheid obligo en saneringsheffing WSW v0.9

Juni 2017

[17]

Gebruikersinstructie inbaarheidsmodel v1.

Juni 2017

[18]

Governance inbaarheidsmodel v1

Juni 2017

[19]

Samenvatting technische werking inbaarheidsmodel v1

Juni 2017

[20]

EBA Richtlijnen Depositogarantiestelsel (NL)

November 2016

[21]

Aedes-deloitte-onderzoek-meerwaarde-wsw

Oktober 2015

[22]

EBA Consulation Paper: Draft Guidelines on institution’s stress testing

Oktober 2017

[23]

Akte van Statutenwijziging

December 2017

[24]

Reglement van Deelneming per 1 mei 2017

Mei 2017

[25]

Memo DNB WSW risicomodel 10-9-2015

September 2015

[26]

An Explanatory Note on the Basel II IRB Risk Weight Functions

Juli 2005

[27]

Regulation on OTC derivatives, central couterparties and trade repositories

Juli 2012

[28]

Regulatory technical standards on requirements for central counterparties

December 2012

[29]

Alle Ins & Outs van CCPs

Maart 2013

[30]

The Internal Ratings-Based Approach

Januari 2001

[31]

Achtervangovereenkomst Staat der Nederlanden - WSW

Juni 2013
April 2014

16/62

Juli 2015
Januari 2017
Januari 2017

Maart 2017

December 1999

HvL/co/18-1941

[32]

20170607_Overeenkomst_GemeenteWaarborgfonds__met_mogelijkheid_tot_limitering_

[33]

Overeenkomst_VNG-WSW

Juni 2017
Juli 2015

4.4. Buiten scope
Onderstaande lijst van elementen zijn in afstemming met WSW en BZK buiten scope geplaatst van de
Werkzaamheden:
•
•

•

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

De kwaliteit van de input data en expert input, inclusief de processen waarmee expert input
verkregen en gecontroleerd wordt.
De IT-omgeving waarin het Model opereert, de omliggende systemen en de implementatie en
codering van het Model. Deloitte heeft uitsluitend op hoofdlijnen de berekening van het vereist
kapitaal en de consistentie hiervan met het inbaar kapitaal geanalyseerd.
De model governance (i.e. de organisatie rondom het Model, zoals de definitie van rollen en
verantwoordelijkheden, escalatieprocedures, beleidsdocumenten waarin de levenscyclus van
modellen wordt beschreven, enzovoort). Hiertoe behoort ook de wijze waarop het Model
gebruikt wordt en hoe gebruikers en andere stakeholders betrokken zijn bij de ontwikkeling.
Een toets of voldaan wordt aan beleidsdocumenten.
De performance van het Model. Deloitte analyseert uitsluitend de toepasselijkheid van de
uitgevoerde testen ten behoeve van de doelstellingen van het Model.
De kwaliteit van de documentatie.
De kwaliteit en scope van onderzoeken en aanbevelingen van Zanders, en de wijze waarop WSW
met deze onderzoeken en aanbevelingen is omgegaan.
Een analyse van het investeringsscenario [Indicatieve Bestedingsruimte Woningcorporaties
(IBW)].
Een analyse van de bestemming van geborgde geldleningen is niet in scope.
Een verschillenanalyse van de rol van WSW als borger en de rol van WSW als saneerder.
Het Probability of Default (PD) model (ontwikkeld door S&P) van WSW.
De impact van accounting standaarden.
De voorziening berekeningen door WSW.

In bovenstaande punten wordt het containerbegrip ‘kwaliteit’ gebruikt. Hieronder wordt verstaan
volledigheid, consistentie, toepasselijkheid, realisme en juistheid.
4.5. Disclaimers
•
•

De adviesdiensten zijn niet uitgevoerd in het kader van een assurance-opdracht en derhalve
wordt geen zekerheid verstrekt omtrent de getrouwheid van de informatie.
De (geautoriseerde) gebruikers van ons rapport zijn er voor verantwoordelijk om te beoordelen
of de adviesdiensten in het perspectief van het geheel van de hen ter beschikking staande
informatie en hun risicoperceptie aan de door hen te stellen eisen voldoen.

17/62

HvL/co/18-1941

Resultaten

5.1. Analyse sturing borgstelsel
Deze sectie behandelt de uitkomsten van procedure 1, 2 en 3. In procedure 1 worden de doelstellingen
van WSW en het Model vastgesteld. In procedure 2 en 3 wordt de werking & sturing van het borgstelsel
behandeld.
5.1.1. Procedure 1: Doelstellingen WSW en Model
Deze sectie behandelt procedure 1:
“Deloitte stelt in afstemming met WSW en BZK de doelstellingen van WSW en het Model vast.”
WSW heeft aangegeven dat de doelstellingen op basis van een viertal documenten kan worden
vastgesteld, namelijk [4], [9], [14], [16]. Op basis van deze documenten heeft Deloitte doelstellingen
afgestemd met WSW welke ook algemeen betrekking hebben op de bedrijfsvoering van WSW.
Onderstaande tabel geeft het resultaat van Procedure 1 weer.
Tabel 4: Doelstellingen van WSW & Model

Nr. Hoofddoelstelling
1

Te bevorderen dat toegelaten instellingen zoals omschreven in de Woningwet geld kunnen lenen tegen
zo laag mogelijke kosten om hun activiteiten op het gebied van het wonen te kunnen realiseren, waarbij
de financiële belangen van de deelnemers, het Rijk en de gemeenten in acht worden genomen.
Subdoelstellingen

2

Het risicokapitaal is met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid toereikend om de verliezen
van het Waarborgfonds te dekken. WSW tracht met het Model aan te sturen op een 99%
waarschijnlijkheidsniveau voor wat betreft het maximaal mogelijk verlies in 1 jaar.

3

Als het risicokapitaal ontoereikend is, neemt WSW maatregelen om ervoor te zorgen dat het beschikbare
risicokapitaal zo snel als mogelijk weer toereikend wordt om te kunnen borgen.

5.1.2. Procedure 2. Beschrijving werking & sturing borgstelsel
Deze sectie behandelt procedure 2:
“Deloitte stelt in afstemming met WSW en BZK een schematisch overzicht op waarmee op hoofdlijnen
wordt weergegeven hoe het borgstelsel wordt gestuurd op basis van het Model.”
Woningcorporaties kunnen de betalingsverplichtingen (dienst der lening: rente en aflossingen) van hun
leningen laten borgen door WSW ter verkrijging van gunstige financieringsvoorwaarden. De borging

18/62

HvL/co/18-1941

gebeurt op basis van solidariteit binnen het borgstelsel, aangezien WSW corporaties kan oproepen obligo
te storten indien een corporatie door de financier in gebreke wordt gesteld (default) en WSW
onvoldoende fondsvermogen heeft om de dienst der lening hieruit te financieren. In deze sectie wordt
de werking en sturing van het borgstelsel op hoofdlijnen beschreven aan de hand van de drie lagen van
zekerheid van het borgstelsel en het Model.
Drie lagen van zekerheid
Het borgstelsel wordt gestuurd op basis van drie lagen van zekerheid: primaire zekerheid, secundaire
zekerheid en de achtervang (zie Figuur 1 hieronder).
Figuur 1: Drie lagen van zekerheid (opzet WSW per mei 2018)

De primaire zekerheid is dat de lening van een corporatie is geborgd op basis van de eigen financiële
gezondheid die door WSW strikt gecontroleerd wordt. WSW stelt voorwaarden voor borging en legt
maatregelen op die getroffen moeten worden indien na borging niet langer aan deze voorwaarden wordt
voldaan. Indien maatregelen er niet toe leiden dat een woningcorporatie weer kredietwaardig wordt en
de corporatie een toereikend saneringsplan indient, kan WSW als gemandateerd saneerder
saneringssteun toewijzen. Deze saneringssteun bestaat uit subsidies opgebracht door andere

19/62

HvL/co/18-1941

woningcorporaties. De maximale bijdrage aan de gevraagde saneringssteun is per corporatie
gemaximeerd op 5% van de jaarlijkse huurinkomsten van een corporatie.
Indien de sanering onvoldoende is of besloten wordt om niet te saneren, kunnen financiers aanspraak
doen op het WSW. Dit is de secundaire zekerheid. Deze bestaat uit twee componenten: het eigen
vermogen van WSW boven het garantieniveau (0,25% van het geborgd volume) en het obligo dat WSW
kan ophalen bij deelnemende corporaties. Bij de oprichting van WSW heeft het Rijk een storting gedaan
in het Eigen Vermogen van WSW. Daarnaast kan het eigen vermogen muteren door (i)
beleggingsresultaten, (ii) door kosten van (uitbestede) werkzaamheden van WSW die hoger/lager zijn
dan de borgstellingsvergoeding, welke door corporaties periodiek worden betaald [24], en (iii) het
ophalen van obligo of de uitwinning van onderpand van corporaties in default die in gebreke worden
gesteld door de financier. Indien de borgstellingsreserve onder het garantieniveau komt, dan vraagt
WSW obligo op bij deelnemende corporaties. In het Reglement van Deelneming is vastgelegd dat de
hoeveelheid obligo dat kan worden opgehaald bij een deelnemende corporatie tot 3,85% van het
geborgd volume gemaximeerd is. WSW neemt in het Model aan dat de corporaties het obligo financieren
met geborgde leningen. Op basis van het Reglement van Deelneming zijn corporaties verplicht om hun
volledige obligo te betalen, ongeacht of zij hiervoor financiering kunnen aantrekken.
Indien de primaire en secundaire zekerheden onvoldoende toereikend zijn, kan WSW gebruikmaken van
de achtervang bestaande uit renteloze leningen verstrekt door het Rijk (50%) en de gemeenten (50%).
Risicobeheersing in het borgstelsel
De beheersing van de risico’s van het borgstelsel, is vastgelegd in de beleidsregels van WSW. Deze
beleidsregels zijn/worden goedgekeurd door de minister van BZK en vallen onder publiekrechtelijk
toezicht.
Risicobeheersing woningcorporaties
WSW heeft in de beleidsregels opgenomen dat het voor de verstrekking van borg een financiële
(Financial Risks) en bedrijfsmatige (Business Risks) risicobeoordeling uitvoert van een corporatie. Dit
gebeurt op basis van de financiële gegevens van de corporatie [4], het PD model van WSW, en
gesprekken met de corporatie. Hierbij worden eisen gesteld aan een vijftal financiële ratio’s:
•
•
•
•
•

Interest rate coverage ratio ≥ 1,4
Debt service coverage ratio ≥ 1
Loan to value ≤ 0,75
Solvabiliteitsratio ≥ 0,2
Dekkingsratio ≤ 0,5

De volgende limieten worden gesteld aan de omvang van de borg:
•
•
•

Max. 1 miljard en risicoscore minimaal BBMax. 3,5 miljard en risicoscore minimaal BB+
Max. 50% WOZ-waarde onderpand

De financiële ratio’s worden bepaald op basis van een vijfjaars prognose van de financiële toestand van
de corporatie [16]. Na verstrekking van de borg controleert WSW de financiële toestand van de
corporatie op basis van vijfjaars prognoses, zodat WSW tijdig financiële problemen bij de corporatie kan
ontdekken en de corporatie blijft voldoen aan de vereiste financiële ratio’s [4]. Indien, een corporatie
niet langer voldoet aan één of meer van de financiële ratio’s, dan dienen maatregelen getroffen te

20/62

HvL/co/18-1941

worden om de financiële toestand van de corporatie te verbeteren. Deze maatregelen bestaan
achtereenvolgens uit de volgende zaken [4]:
•
•

•

Corporatie dient een herstelplan in: de corporatie kan zelfstandig een duurzaam herstel (i.e.
voldoen aan eisen regulier beheer) binnen tien jaar realiseren.
Corporatie dient een herstructureringsplan in: de corporatie is niet meer in staat zelfstandig een
duurzaam herstel te realiseren en dus moeten alternatieven, zoals grootschalige verkoop, fusie,
en splitsing worden onderzocht.
Stopzetting mogelijkheid tot borging tenzij de corporatie een toereikend saneringsplan indient,
waarbij WSW als gemandateerd saneerder saneringssteun kan toewijzen.

Risicobeheersing totale borg: het 99%-zekerheidscriterium
In de beleidsregels is vastgelegd dat het beschikbare vermogen (het risicokapitaal) in de sector met een
aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid voldoende moet zijn om in een periode van 1 jaar aan alle
borgaanspraken te kunnen voldoen, zonder de achtervang te hoeven aanspreken. WSW tracht met het
Model aan te sturen op een waarschijnlijkheidsniveau van 99%. Dit wordt in het vervolg van dit rapport
het 99%-zekerheidscriterium genoemd. Het WSW toetst jaarlijks of hieraan wordt voldaan. Als het
risicokapitaal ontoereikend is, stopt WSW met borgen en neemt WSW maatregelen om te
bewerkstelligen dat het risicokapitaal zo snel mogelijk weer toereikend is en weer leningen geborgd
kunnen worden.
In de beleidsregels is ook vastgelegd dat het risicokapitaal voldoende is als het inbaar kapitaal minimaal
gelijk is aan het vereist kapitaal op basis van een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid, welke
door WSW en BZK is vastgesteld op 99%. Het inbaar kapitaal betreft het kapitaal dat door WSW en de
sector maximaal ter beschikking kan worden gesteld om verliezen op te vangen. Het vereist kapitaal
bestaat uit verwachte verliezen (EL), onverwachte verliezen (UL) en gerealiseerde verliezen van
woningcorporaties die reeds in default zijn, waarbij steun nog niet uitgekeerd is. In de volgende
subsectie wordt toegelicht hoe deze componenten berekend worden.
Het Model Inbaarheid
Statische versus dynamische methodiek
In de beleidsregels is vastgelegd dat WSW rekening dient te houden met de inbaarheid van het obligo
en de saneringssteun om vast te stellen of voldaan wordt aan het 99%-zekerheidscriterium. Momenteel
heeft WSW de hoeveelheid inbaar kapitaal gefixeerd op EUR 3,5 miljard, op basis van een aanname in
2015 dat 50% van het toenmalig beschikbare obligo kon worden opgehaald en op basis van de
ingerekende saneringssteun op dat moment. Dit bedrag is vastgesteld op basis van wat WSW in overleg
met een vertegenwoordiging van de sector een redelijke inschatting vond van het inbare kapitaal. Omdat
dit bedrag sindsdien niet gewijzigd is, wordt de methodiek waarmee dit is vastgesteld ook wel de
statische methodiek genoemd.
Volgens WSW en BZK volstaat de statische methodiek niet meer. Omdat de financiële situatie van
corporaties in pessimistische scenario’s verslechtert, zal er in deze scenario’s minder obligo en
saneringsheffing kunnen worden geïnd dan in de huidige situatie. Dit kan meer of minder zijn dan het
gefixeerde bedrag van EUR 3,5 miljard. Om die reden heeft WSW in afstemming met BZK en de
Autoriteit Woningcorporaties een dynamische methodiek ontwikkeld die jaarlijks de inbaarheid van
saneringsheffing en obligo in verschillende economische scenario’s vast kan stellen [14]. Hiermee
beoogt WSW onder andere de risicoberekeningen te verbeteren, te voldoen aan het 99%-

21/62

HvL/co/18-1941

zekerheidscriterium en de toezegging in de Kamerbrief [14]: “Verder gaat het WSW aanvullend
onderzoek doen naar de inbaarheid van het obligo en de saneringssteun”.
Berekening inbaar kapitaal
Het inbaar kapitaal wordt in het Model berekend als de som van (i) het eigen vermogen van WSW boven
het garantieniveau (ii) de maximale saneringsheffing (5% huurinkomsten corporaties, conform
volkshuisvesting 2015, art. 20) in de komende vijf jaar en (iii) de maximale obligoverplichting (eenmalig
3,85% van geborgd volume, conform het Reglement van Deelneming [24]):
𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼 𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘 = 𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑛𝑛 𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣 𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏𝑏 𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔 + � �5% ∙ ℎ𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑢𝑗𝑗 + 3,85% ∙ 𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔 𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑗𝑗 �
𝑗𝑗

waarbij 𝑗𝑗 iedere individuele woningcorporatie is. Voor saneringsheffing en obligoverplichtingen geldt dat
de bijdrage per corporatie in het Model gemaximeerd is op de normen van de financiële ratio’s die WSW
hanteert. Voor de berekening gebruikt WSW het model Financiële Ratio’s, welke input gebruikt uit de
financiële gegevens van de corporaties. De vijf eerdergenoemde ratio’s, in combinatie met informatie
over huurinkomst en lening data (om de saneringsheffing en obligoverplichtingen te kunnen
maximaliseren), gaan een iteratief proces in. In dit proces wordt steeds één Euro van de
saneringsbijdrage en vervolgens van de obligoverplichting onttrokken in de kasstromen en balans van
de corporaties. Op basis hiervan worden de financiële ratio’s opnieuw berekend, tot het punt dat er een
ratio wordt overschreden of tot de grenzen van de maximale saneringsbijdrage en/of obligoverplichting
bereikt worden [16]. De laatste stap is het bepalen van het inbaar kapitaal van alle corporaties om tot
een totaalbedrag te komen.
Berekening vereist kapitaal
Het vereist kapitaal wordt in de basissituatie als volgt berekend:
𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣 𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘𝑘 = 𝐸𝐸𝐸𝐸 + 𝑈𝑈𝑈𝑈 + 𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔𝑔 𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣𝑣

De verwachte verliezen (EL) worden berekend als:

Waarbij
•
•
•

𝐸𝐸𝐸𝐸 = 𝑃𝑃𝑃𝑃 × 𝐿𝐿𝐿𝐿𝐿𝐿 × 𝐸𝐸𝐸𝐸𝐸𝐸
PD: Probability of Default – kans op wanbetaling;
LGD: Loss Given Default – verlies bij wanbetaling;
EAD: Exposure at Default – de blootstelling bij wanbetaling.

De berekening van deze parameters gebeurt op basis van verwachtingen onder normale
marktomstandigheden. Voor de berekening van PD gebruikt WSW het S&P Housing Model. Op basis van
de financiële gegevens van corporaties maakt WSW prognoses van de financiële ratio’s. Deze zijn
tezamen met de Business Risk parameters input voor het S&P Housing Model. Hiermee worden voor de
woningcorporaties de ratings bepaald en bijbehorende PDs berekend. De LGD stelt WSW vast op 25%,
zie sectie 5.3.4 voor meer toelichting. Voor de EAD hanteert WSW het totale schuldrestant van de door
WSW geborgde leningen (hoewel WSW borg staat voor de dienst der lening).
WSW berekent de onverwachte verliezen (UL) op basis van de kapitaalformule voor banken (hierna:
Basel-formule), zoals gedefinieerd door het Basel comité in artikel 153 van de Capital Requirements
Regulation (CRR) en op advies van de DNB [14], zie sectie 5.3.4 voor meer toelichting.

22/62

HvL/co/18-1941

WSW telt bij de verwachtte en onverwachte verliezen de verliezen op van corporaties die momenteel in
default zijn, waarbij saneringssteun nog niet uitgekeerd is. Dit wordt gebaseerd op de inschatting in het
proces bijzonder beheer, dan wel op basis van een berekening van het verwachte verlies op basis van
PD=100%.

Toereikendheid inbaar kapitaal
WSW hanteert de volgende scenario’s en stresstesten om de toereikendheid van het risicokapitaal te
toetsen:
•
•
•
•
•
•
•

Basisscenario (huidige economische situatie)
EBA stresstest,
Macro-economische scenario’s van Ortec Finance B.V.,
Idiosyncratische “Domino” scenario (default van corporaties),
Historische scenario,
Leegstand, en
Samengesteld scenario.

De financiële positie van de corporaties wordt onder bovenstaande scenario’s geschat en vervolgens als
input gebruikt in het model Financiële Ratio’s van WSW.
De toereikendheid van het risicokapitaal wordt getoetst door het inbaar kapitaal en het vereist
kapitaal in deze scenario’s met elkaar te vergelijken. In de statische methodiek is het inbaar kapitaal
gefixeerd op een bedrag dat is bepaald in 2013. In de dynamische methodiek wordt het inbaar kapitaal
berekend op basis van de economische omstandigheden van een specifiek scenario (e.g. basisscenario).
Het vereist kapitaal wordt in ieder scenario berekend met de Basel formule op basis van de vastgestelde
economische toestand in dat scenario. Indien het scenario een stress scenario betreft, zal het vereist
kapitaal derhalve een stress-op-stress verliesscenario weergeven, gegeven dat de Basel formule de
input data schokt en deze afkomstig zijn van een stress scenario.
WSW voert ten slotte nog aparte liquiditeitsstresstesten uit om haar liquiditeit te toetsen.
Voorstel WSW en BZK voor nieuwe afspraken over risicobeheersing
Het inbare kapitaal wil WSW berekenen op basis van wat corporaties zouden kunnen bijdragen op basis
van hun huidige financiële positie (het “basisscenario”). Daarnaast stelt het WSW voor om de sturing
van het kapitaal in het borgstelsel uit te breiden met een signaalwaarde die gebaseerd is op de EBAstresstest [16]. Dit sluit aan bij de Kamerbrief [14]: “zal het WSW in zijn beleidsregels uitgebreider
ingaan op het beleid ten aanzien van de bepaling van de toereikendheid van het risicokapitaal en de
consequenties die hieraan worden verbonden”. Hierbij wordt het inbare en vereiste kapitaal berekend
in het EBA-stressscenario. Daarnaast stelt WSW voor om een aantal gevoeligheidsanalyses te doen om
de ‘hardheid’ van de EBA stress test te ondersteunen (zie scenario’s hierboven), waaronder een analyse
in hoeverre WSW defaults van woningcorporaties in het huidige economische klimaat kan opvangen. De
sturing houdt in dat er een harde toets is op het basisscenario. Als het WSW niet voldoet aan deze toets
stoppen zij met borgen en zal WSW maatregelen nemen om weer aan de 99% zekerheidseis te voldoen.
Er moet nog worden bezien wat voor maatregelen worden genomen als de EBA-stresstest niet wordt
behaald.
BZK heeft met het WSW afgesproken dit voorstel te kunnen ondersteunen als uit een validatie blijkt
dat hiermee ten minste aan het 99%-zekerheidscriterium voldaan wordt.

23/62

HvL/co/18-1941

5.1.3. Procedure 3. Analyse sturing borgstelsel
Deze sectie behandelt procedure 3:
“Deloitte analyseert de sturing van het borgstelsel op basis van het Model, aan de hand van het
schematisch overzicht uit procedure 2.”
Deloitte heeft de observaties resulterend uit procedure 3 opgedeeld naar de volgende subsecties:
•
•
•

Drie lagen van zekerheid.
Sturing op Basel kapitaalformule
Signaleringstest EBA stresstest

Drie lagen van zekerheid
WSW en BZK hebben Deloitte gevraagd een analyse te doen van de sturing van het borgstelsel op basis
van het Model (onderzoeksvraag I), alsmede te analyseren of de methodiek en aannames van het Model
in lijn liggen met internationale marktstandaarden (onderzoeksvraag IV, zie sectie 5.3). In deze
subsectie trekt Deloitte in hoofdlijnen een vergelijking tussen de sturing van het borgstelsel op basis
van het Model binnen de drie lagen van zekerheid en de inrichting en sturing van centrale tegenpartijen
(CCP) op basis van EMIR/ESMA regelgeving. Een CCP hanteert namelijk net als WSW een
watervalstructuur (verschillende lagen van zekerheid) en is net als WSW blootgesteld aan
tegenpartijrisico. Tabel 5 toont het resultaat van deze vergelijking.
Voor meer informatie over wat CCPs zijn en hoe ze werken, zie toelichting DNB [29].
Tabel 5: Vergelijking CCP en WSW in hoofdlijnen

CCP

Vergelijking WSW

De toegangscriteria voor central clearing kunnen
verschillen per centrale tegenpartij, maar richten zich
gebruikelijk op het beschikbare kapitaal van clearing
members.

Deze laag is vergelijkbaar met de primaire zekerheid
van WSW, welke bestaat uit restricties op de financiële
ratio’s, limieten op de borg en analyse van het
risicomanagement van de woningcorporatie.

In het borgstelsel is dit onderdeel vergelijkbaar met het
Het onderpand van clearing members bestaat gebruikelijk
onroerend goed van de woningcorporaties. WSW heeft
uit
cash
of
obligaties.
Afhankelijk
van
de
immers een volmacht op het onderpand (vastgoed)
kredietwaardigheid en liquiditeit van de obligaties (rating
van de corporaties, dat bij in gebreke blijven van de
en looptijd), worden haircuts toegepast.
corporaties mogelijk zou kunnen worden uitgewonnen.
Clearing members doen premiebetalingen waarmee het
eigen vermogen van een CCP wordt aangevuld. Dit wordt
in eerste instantie gebruikt om de bedrijfsvoering van een
CCP te bekostigen.

Het eigen vermogen van WSW wordt ten behoeve van
de uitvoeringskosten van WSW periodiek aangevuld
met de borgstellingsvergoeding, bestaande uit
premiebetalingen door corporaties.

Clearing members doen contributies aan een default WSW maakt geen gebruik van een default fonds. WSW
fonds, waar CCPs uit kunnen putten wanneer het stelt dat dit wel zou kunnen door een default component
onderpand onvoldoende is om een transactie te clearen in aan de borgstellingsvergoeding toe te voegen.
het geval van een default.

24/62

HvL/co/18-1941

Een CCP kan clearing members oproepen om bij te WSW kan obligo ophalen bij corporaties om te kunnen
storten, indien het onderpand van een member in default, voldoen aan de borgafspraken.
het default fonds en het eigen vermogen ontoereikend is
om transacties te clearen.
Een CCP staat per transactie gebruikelijk 2 a 5 dagen WSW staat per geborgde lening over de gehele looptijd
blootgesteld aan risico’s. Dit is de tijd om een transactie van de lening blootgesteld aan risico’s.
te clearen.
Het onderpand van een clearing member in default dient
in meer dan 99% van de gevallen voldoende te zijn om
een transactie te kunnen clearen (99.5% voor OTCderivaten). Dit is exclusief het eigen vermogen en
contributies aan het default fonds.

De primaire en secundaire zekerheid dienen in 99%
van de gevallen voldoende te zijn om verliezen in het
stelsel op te vangen zonder een beroep te doen op de
achtervang.

Het onderpand, eigen vermogen en contributies aan het
default fonds dienen onder extreme, maar waarschijnlijke,
stress voldoende te zijn om de default van de twee
grootste clearing members (qua blootstelling) te kunnen
dragen. Dit betreft zowel tegenpartijrisico als marktrisico
(een CCP staat blootgesteld aan prijsveranderingen
wanneer zich een default voordoet).

De primaire en secundaire zekerheid dienen met
een waarschijnlijkheid van 99% voldoende te zijn om
de dienst der lening te kunnen borgen. Ook WSW staat
hiermee
blootgesteld
aan
tegenpartijrisico
en
marktrisico. Tegenpartijrisico, omdat WSW borg staat
voor de dienst der lening van een corporatie die in
gebreke wordt gesteld. Marktrisico, omdat WSW naar
verwachting minder obligo kan innen bij corporaties ten
tijde van stress en de dienst der lening kan wijzigen.

Figuur 2 hieronder geeft, enigszins vereenvoudigd, de watervalstructuur van een CCP weer. De
watervalstructuur geeft de volgorde weer waarin een CCP middelen inzet om een transactie te kunnen
clearen, indien een clearing member in default raakt.

25/62

Watervalstructuur CCP
(horizon: 2-5 dagen)
Toegangscriteria

Onderpand member in default
(cash, obligaties)

Contributies default fonds
(member in default)

Deel eigen vermogen
(‘skin in the game’)

Default fonds (andere members)

Andere financiële middelen

Extreem, maar waarschijnlijke stress
default minstens 2 grootste members (exposure)

≥99.5% [OTC derivaten]
≥99% [andere instrumenten]

HvL/co/18-1941

Faillissement

Figuur 2: Illustratief, vereenvoudigd voorbeeld watervalstructuur CCP

Juridische vraagstuk: uitwinningsproces
Bij een CCP zal, indien een partij in default is, eerst het onderpand en de contributies van de partij in
default gebruikt worden om een transactie te clearen. Bij WSW ligt dit complexer. WSW heeft ook de
volmacht op het bezit van de corporatie: “De stichting kan al hetgeen doen dat zij overigens noodzakelijk
of dienstbaar acht met het oog op het doel onder 1.a., waaronder, maar niet beperkt tot… Het vestigen
en uitwinnen van zekerheidsrechten” [23]. De uitwinningsmogelijkheden onder een ten behoeve van
WSW gevestigd hypothekenrecht zijn echter juridisch beperkt omdat de regresvorderingen van WSW
slechts bestaan uit betalingen die zijn gedaan uit hoofde van de dienst der lening (reguliere rente- en
aflossingsverplichtingen). Deze zijn in de beginperiode van default nog beperkt en daarmee ook de
mogelijkheid om hypotheek ten volle uit te winnen.
Dit juridisch vraagstuk resulteert in het risico dat WSW beperkt in staat is zijn verliezen te
minimaliseren. Daarnaast loopt WSW bij vertragingen in het verkoopproces het risico dat de curator bij
faillissement de regie overneemt en het vastgoed niet tegen een marktconforme prijs verkoopt, maar
bijvoorbeeld via executie.

26/62

HvL/co/18-1941

Observatie 1: Uitwinningsproces

Observatie 1
Observatie:

Stelselrisico
Aanbeveling:

De uitwinningsmogelijkheden onder een ten Tref maatregelen om de risico’s met betrekking tot
behoeve van WSW gevestigd hypotheekrecht de beperkte uitwinningsmogelijkheden inzichtelijk te
zijn beperkt omdat WSW borg staat voor de maken en te mitigeren. Deze mitigerende
dienst der lening en niet voor een door een maatregelen
kunnen
bijvoorbeeld
betrekking
financier opgeëiste restschuld ineens.
hebben op de modellering (inbaar en vereist),
aanpassingen van beleid, aanpassingen van de
standaard leningdocumentatie, het Reglement van
Deelneming,
en/of
aanpassing
van
de
overeenkomsten tussen WSW en de Staat/VNG.
Risico:

Classificatie:

In het kader van het uitwinningsproces is WSW ●●●
beperkt in staat zijn verliezen te minimaliseren. Deze observatie heeft mogelijk een grote impact op
Daarnaast loopt WSW bij vertragingen in het de uitkomsten van het Model, omdat in het Model
verkoopproces het risico dat de curator bij wordt aangenomen dat geborgde financieringen
faillissement de regie overneemt en het vastgoed gedekt zijn door het onderpand van de corporaties,
niet tegen een marktconforme prijs verkoopt, maar de uitwinningsmogelijkheden dus beperkt zijn.
maar bijvoorbeeld via executie.
Aansluitend heeft dit een grote impact op de
corporaties, omdat WSW de dienst der lening zal
moeten financieren met behulp van obligo.

WSW
stelt
overigens
weinig
concurrerende
schuldeisers te hebben en stelt dat vorderingen
relatief groot zijn ten opzichte van andere
schuldeisers, waardoor het hypotheekrecht niet
allesbepalend is. Deloitte stelt voor dit mee te
nemen in het nader uit te voeren onderzoek naar de
LGD.
Grenswaarden in de watervalstructuur
Er zijn verschillende grenswaarden in de watervalstructuur van WSW, zie Figuur 3 hieronder. Deloitte
maakt een aantal observaties met betrekking tot deze grenswaarden.

27/62

HvL/co/18-1941

Grens rating agencies om het kredietoordeel van
WSW opnieuw te beoordelen. Deze grens ligt
momenteel tussen het huidig eigen vermogen en
het garantieniveau.

Achtervang
Obligo

Rating downgrade

EUR ±550 miljoen: huidig eigen vermogen van
WSW

Eigenvermogen

Geen terugbetaling achtervang

EUR ±800 miljoen (1% geborgd volume): grens
waaronder WSW renteloze leningen afkomstig van
de achtervang niet hoeft terug te betalen

EUR ±200 miljoen (0,25% geborgd volume): het
garantieniveau waaronder WSW beroep dient te
doen op de achtervang en de mogelijkheid heeft
om obligo op te halen.

Figuur 3: Verschillende grenswaarden in de watervalstructuur

Het garantieniveau van de borgstellingsreserve is 0,25% van het uitstaand geborgd volume. Dit is
momenteel ongeveer EUR 200 miljoen (0,25% van EUR 80 miljard uitstaand geborgd volume). Op basis
van prognoses maakt WSW een inschatting of de komende vijf jaar het risicovermogen van WSW boven
het garantieniveau ligt. Indien uit de prognoses blijkt dat dit op enig moment eronder komt, dan stuurt
WSW een bericht naar de corporaties dat in de nabije toekomst obligo geïnd zal worden [24], inclusief
de omvang en de momenten waarop dit gebeurt. Dit wordt vervolgens halfjaarlijks geactualiseerd.
Deloitte constateert de volgende zaken met betrekking tot het garantieniveau:
•
•

Het is een juridisch vraagstuk hoeveel obligo geïnd kan worden: totdat de borgstellingsreserve
weer gelijk is aan het garantieniveau, of meer.
WSW is verplicht beroep te doen op de achtervang zodra het eigen vermogen daalt onder het
garantieniveau. Het ophalen van obligo heeft dus dezelfde trigger als het beroep doen op de
achtervang.

In het Model wordt momenteel verondersteld dat obligo direct opeisbaar is, indien een financier beroep
doet op WSW. Indien blijkt dat obligo uitsluitend opgehaald kan worden tot aan het garantieniveau, dan
zal WSW mogelijk niet aan 99%-zekerheidscriterium kunnen voldoen. WSW zal immers uit eigen
vermogen de dienst der lening moeten betalen, tenzij telkens tijdig en voldoende obligo is gestort.
Onder het garantieniveau is WSW verplicht de achtervang aan te spreken.

28/62

HvL/co/18-1941

Observatie 2: Grenswaarde: obligo en achtervang

Observatie 2
Observatie:

Stelselrisico
Aanbeveling:

• Ophalen van obligo heeft dezelfde trigger als • Zorg dat het moment van ophalen obligo en een
een beroep doen op de achtervang. In het Model beroep doen op de achtervang dusdanig is dat WSW
wordt momenteel verondersteld dat obligo direct kan voldoen aan het 99%-zekerheidscriterium.
opeisbaar is, indien een financier beroep doet op • Onderzoek en overweeg mogelijkheden voor WSW
WSW.
om zich tijdig en voldoende te kunnen kapitaliseren
• Het is onzeker of meer obligo opgehaald kan boven het garantieniveau.
worden
dan
benodigd
is
om
de
borgstellingsreserve aan te vullen tot het
garantieniveau.
Risico:

Classificatie:

Indien blijkt dat obligo uitsluitend opgehaald kan ●
worden tot aan het garantieniveau, dan zal WSW Deze observatie heeft een kleine impact op het Rijk,
mogelijk niet aan het 99%-zekerheidscriterium omdat het Rijk het obligo via renteloze leningen
kunnen voldoen.
dient voor te schieten en hiervoor in principe
rentekosten maakt.

Indien WSW beroep doet op de achtervang, dan verstrekken het Rijk en de gemeenten renteloze
leningen aan WSW, opdat WSW aan haar verplichtingen kan voldoen. Uit de achtervangovereenkomst
volgt dat WSW niet verplicht is de lening terug te betalen als het eigen vermogen onder 1% van het
geborgd volume blijft [31]. Een procent van het geborgde volume is momenteel circa EUR 0,8 miljard.
WSW heeft momenteel geen middelen tot de beschikking om zich te kapitaliseren tot of boven EUR 0,8
miljard.

29/62

HvL/co/18-1941

Observatie 3: Grenswaarde: terugbetaling achtervang

Observatie 3
Observatie:

Stelselrisico
Aanbeveling:

WSW hoeft renteloze leningen ontvangen uit de Onderzoek en overweeg ten minste de volgende
achtervang niet terug te betalen indien haar mogelijkheden:
eigen vermogen lager is dan 1% van het geborgd • WSW betaalt tot 1% van het geborgd volume de
volume. WSW heeft momenteel geen middelen achtervang niet terug,
tot haar beschikking om zich te kapitaliseren tot
• Aanpassing van het niveau waaronder WSW de
of boven 1% van het geborgd volume.
achtervang niet terug hoeft terug te betalen (1%
geborgd volume) tot een niveau waaronder WSW
zich tijdig en voldoende kan kapitaliseren.
• Het invoeren van een inspanningsverplichting voor
het WSW om zo snel mogelijk een achtervanglening
terug te betalen, waarbij gesteld dient te worden dat
het dan wel noodzakelijk is dat WSW mogelijkheden
heeft om het eigen vermogen aan te vullen boven
het garantievolume.
• Onderzoek en overweeg mogelijkheden voor WSW
om zich tijdig en voldoende te kunnen kapitaliseren
tot 1% van het geborgd volume (of tot een ander
aangepast niveau).
Risico:

Classificatie:

Het Rijk en de gemeenten lopen risico dat steun ●
via renteloze leningen niet hoeft te worden Deze observatie heeft naar verwachting een kleine
terugbetaald.
impact op het Rijk en de gemeenten, gegeven dat

dergelijke steun zich uitsluitend in een zwaar stress
scenario voordoet en er reeds discussie wordt
gevoerd
over
de
invoering
van
een
inspanningsverplichting aan zijde van WSW.

WSW heeft op dit moment een AAA-status. Deze is verstrekt door de ratingbureau’s Moody’s en
Standard & Poor’s. De ratingbureaus stellen als criterium voor deze rating een minimumniveau aan
eigen vermogen, welke gebaseerd is op een stressscenario waarin geanalyseerd wordt of WSW
voldoende liquide middelen in kas heeft. Het minimumniveau vereist door de ratingbureaus voor een
AAA-rating ligt momenteel boven het garantieniveau en onder het huidige eigen vermogen. Indien het
eigen vermogen van WSW onder het minimumniveau zakt, dan kan dit voor de ratingbureaus een trigger
zijn om het kredietoordeel van WSW te herzien. Dit zou een negatieve impact kunnen hebben op de
rating van WSW en daarmee op de tarieven (rente) waartegen de corporaties kunnen lenen. WSW heeft
onvoldoende middelen om zich tijdig en voldoende te kapitaliseren om dit risico af te wenden, omdat
het minimumniveau van het eigen vermogen dat de ratingbureaus eisen momenteel boven het
garantieniveau ligt.

30/62

HvL/co/18-1941

Observatie 4: Grenswaarde: herziening kredietwaardigheid

Observatie 4
Observatie:

Stelselrisico
Aanbeveling:

Ratingbureaus stellen als criterium voor de AAA- Onderzoek en overweeg mogelijkheden voor WSW
rating van WSW een minimumniveau aan eigen om zich ex-ante tijdig en voldoende te kunnen
vermogen. Dit niveau ligt momenteel onder het kapitaliseren boven het vereist minimumniveau van
eigen vermogen en boven het garantieniveau.
ratingbureaus.
Risico:

Classificatie:

Indien het eigen vermogen van WSW onder het ●
minimumniveau zakt, dan is dit voor de Deze observatie heeft mogelijk een kleine impact op
ratingbureaus
een
trigger
om
de de
deelnemende
corporaties
en
de
kredietwaardigheid van WSW te herzien. Dit zou volkshuisvestelijke doelstelling, gegeven dat de
een negatieve impact kunnen hebben op de herziening van de kredietwaardigheid van WSW kan
rating van WSW en daarmee op de tarieven leiden tot een downgrade en hierdoor de rentekosten
(rente) waartegen de corporaties kunnen lenen. voor deelnemende corporaties naar verwachting
zullen
toenemen
voor
nieuwe
geborgde
financieringen.
Per 25 juli 2018 hebben Moody’s en S&P nogmaals de hoogste kredietwaardigheid voor WSW bevestigd.
WSW stelt hierover het volgende op haar website 5:
“Maar daar waar Moody’s zijn vooruitzicht met stabiel hetzelfde houdt als de vorige keer, verlaagt S&P
zijn vooruitzicht van stabiel naar negatief.
S&P geeft hiervoor als toelichting dat zij verwachten dat de sterkte van de zekerheidsstructuur wordt
getest als het risicovermogen van WSW in de komende 24 maanden verder daalt. Indien dit gepaard
gaat met een verminderde steun van deelnemers en achtervangers aan WSW dan kan S&P het
kredietwaardigheidsoordeel van WSW met één of meerdere stapjes verlagen.
S&P geeft tegelijkertijd aan dat het zijn vooruitzicht naar boven zal bijstellen (naar stabiel) indien WSW
in staat is om zijn vermogen om verliezen op te vangen tijdig kan herstellen. Dit kan volgens S&P door
eigen vermogen aan te trekken of door extra ondersteuning van deelnemers of achtervangers.”
Eigen vermogen
Gegeven het verzoek om een analyse van het borgstelsel te doen en een consistentiecheck
Het eigen vermogen van een CCP heeft in eerste instantie niet de functie om een transactie te kunnen
clearen. Om deze reden hanteren CCPs een zogenaamd default fonds waaruit geput kan worden, indien
het onderpand onvoldoende is. Een default fonds heeft twee voordelen: het is relatief liquide en geeft
de mogelijkheid om eerst contributies te gebruiken van een partij die in gebreke wordt gesteld.
Het eigen vermogen van WSW heeft ook in eerste instantie niet de functie om de dienst der lening
te kunnen borgen. WSW heeft op dit moment bovenop het eigen vermogen geen buffer. De liquide
middelen van WSW kunnen daarnaast als relatief laag beschouwd worden, in verhouding tot de
verplichtingen en in verhouding tot banken, het depositogarantiestelsel (DGS) en CCPs. Ter illustratie,
5

https://www.wsw.nl/media/nieuwsarchief/nieuwsbericht/wsw-behoudt-kredietwaardigheid-maar-metverschillende-vooruitzichten (25 juli 2018)

31/62

HvL/co/18-1941

•

•

•

Het tier 1-kernkapitaal van een bank (vergelijkbaar met liquiditeit eigen vermogen) dient
minimaal 4,5% van de risicogewogen posten te zijn. Voor WSW zou dit ongeveer EUR 1,4 miljard
zijn.
In het DGS dient minimaal 0,8% van de gedekte deposito’s aangehouden te worden, waarvan
70% direct beschikbaar dient te zijn (vergelijkbaar met liquiditeit eigen vermogen) [3]. Dit
betreft ongeveer EUR 922 miljoen, zie sectie 5.3.4.
De combinatie van het onderpand en de buffers op het eigen vermogen (default fonds) van een
CCP dienen voldoende te zijn om in extreme, maar plausibele stress scenario’s ten minste de
defaults van de twee grootste clearing members (qua blootstelling) te kunnen dragen. Deze
middelen zijn voor de CCP direct opeisbaar en relatief liquide. WSW berekent op basis van de
Basel-formule circa EUR 2,5 miljard kapitaal nodig te hebben voor onverwachte verliezen. WSW
houdt hiervan slechts een kleine fractie aan in liquide middelen.

Omdat het Rijk te allen tijde liquiditeit kan verschaffen aan WSW, loopt WSW beperkt risico op
kapitaaltekort. Het aanhouden van een buffer zou wel voor nodige spelingsruimte zorgen voor WSW om
snel en adequaat te kunnen handelen en tijdig te kunnen voldoen aan haar (betalings)verplichtingen.
Daarnaast zou het ruimte bieden om eerst de stortingen te gebruiken van de corporatie die in gebreke
is gesteld door de financier. WSW geeft aan dat het een bewuste keuze heeft gemaakt om het vermogen
relatief laag te houden, om te voorkomen dat WSW onnodig veel geld aanhoudt dat door de sector
gebruikt had kunnen worden om hun activiteiten op het gebied van het wonen te kunnen realiseren.
Obligo en geborgd volume
De hoeveelheid obligo dat WSW kan ophalen bij corporaties is vastgesteld op 3,85% van het geborgd
volume [24]. Corporaties met een relatief grote leverage worden daardoor mogelijk zwaarder belast in
stress situaties. Daarnaast zullen corporaties met een relatief grote leverage naar verwachting in stress
situaties het obligo financieren met geborgde leningen. Dit vormt een stelselrisico, omdat WSW het
meest aan deze corporaties staat blootgesteld en de kredietwaardigheid van deze corporaties relatief
meer verslechteren als ze zwaarder belast worden. Aan de andere kant zou het stelselrisico ook kunnen
afnemen, indien corporaties vanwege hogere potentiele obligo bijdrage geprikkeld worden om minder
leningen aan te gaan. Dat laatste effect zou vastgesteld moeten worden.
Observatie 5: Obligo en geborgd volume

Observatie 5
Observatie:

Stelselrisico
Aanbeveling:

De hoeveelheid obligo dat WSW kan ophalen bij Onderzoek of het obligo tarief gekoppeld kan worden
corporaties is vastgesteld op 3,85% van het aan een indicator die resulteert in een lager
geborgd volume. Corporaties met een relatief stelselrisico in vergelijking tot het geborgd volume.
grote leverage worden daardoor mogelijk
zwaarder belast in stress situaties. Daarnaast
zullen corporaties met een relatief grote leverage
naar verwachting in stress situaties het obligo
financieren met geborgde leningen.

32/62

HvL/co/18-1941

Risico:

Classificatie:

Dit vormt een stelselrisico, omdat WSW het ●
meest aan deze corporaties staat blootgesteld en In het geval dat corporaties in verhouding tot de rest
de kredietwaardigheid van deze corporaties van de sector relatief zwaar leveraged zijn, zal dit
relatief meer verslechteren als ze zwaarder tot een stelselrisico leiden.
belast worden. Aan de andere kant zou het
stelselrisico ook kunnen afnemen, indien
corporaties vanwege hogere potentiele obligo
bijdrage geprikkeld worden om minder leningen
aan te gaan.
Signaleringstest EBA stresstest
Een mogelijke beperking van financiële modellen is dat niet alle risico’s (voldoende) gekwantificeerd
kunnen worden. Om dit risico te mitigeren, is het in de markt gebruikelijk om gevoeligheidsanalyses,
stresstesten, scenario analyses en reverse stresstesten uit te voeren. Deloitte observeert dat WSW deze
zaken opvolgt. WSW heeft ervoor gekozen om de EBA stresstest als signaleringstest te gebruiken. De
reden hiervoor, zo stelt WSW, is dat deze test transparant en herkenbaar is (en daarmee redelijk
objectief) en breed in de financiële markt wordt toegepast. Daarnaast is WSW van plan een aantal
alternatieve stresstesten uit te voeren om de ‘hardheid’ van de EBA stresstest te toetsen [9], zie sectie
5.1.2.
EBA definieert het doel van de EBA stresstest als volgt: 6
to assess the resilience of financial institutions to adverse market developments, as well as to
contribute to the overall assessment of systemic risk in the EU financial system.
De EBA stresstest richt dus vooral op het beoordelen van de veerkracht van financiële instellingen tegen
ongunstige marktbewegingen en een beoordeling van het systeemrisico in zijn totaliteit. WSW staat
echter ook in tegenstelling tot banken in grotere mate blootgesteld aan idiosyncratische risico’s. Zanders
heeft in het verleden geconstateerd dat de kapitaalpositie van WSW in beperkte mate wordt beïnvloed
door macro-economische stress [7].
In sectie 5.3.4 wordt besproken dat met de Basel-formule voor de berekening van onverwachte
verliezen mogelijk onvoldoende idiosyncratische risico’s worden meegenomen. Het risico van het
gebruiken van de EBA stresstest als signaleringstest is dat ook in deze berekening idiosyncratische
risico’s mogelijk onvoldoende belicht worden. Indien de vergelijking getrokken wordt met een CCP,
welke ook relatief meer blootgesteld staat aan idiosyncratische risico’s dan banken, observeert Deloitte
de volgende vereisten vanuit de regelgeving voor centrale tegenpartijen (art. 53, [28]):
CCP’s stress-testing programme shall ensure that its combination of margin, default fund
contributions and other financial resources are sufficient to cover the default of at least the two
clearing members to which it has the largest exposures under extreme but plausible market
conditions.

6 http://www.eba.europa.eu/risk-analysis-and-data/eu-wide-stress-testing

33/62

HvL/co/18-1941

Het verschil met de EBA stresstest is dat er niet uitsluitend gekeken wordt naar ongunstige
marktbewegingen, maar dat ook idiosyncratische risico’s (meest ongunstige defaults) worden
meegenomen in de stresstest. Het is in de markt gebruikelijk om een stresstest te definiëren, welke
rekening houdt met alle (geïdentificeerde) risico’s waaraan een instelling staat blootgesteld, i.e. zowel
systematisch als idiosyncratisch risico.
Tot slot heeft WSW op dit moment geen concrete (kapitalisatie)maatregelen gedefinieerd welke
getroffen kunnen worden, indien de signaleringstest van de EBA stresstest overschreden wordt.
Observatie 6: EBA stresstest als signaleringstest

Observatie 6

Modelrisico

Observatie:

Aanbeveling

• De EBA stresstest is erop gericht systematische • Onderzoek en bepaal de impact van idiosynrisico’s in kaart te brengen, maar neemt mogelijk cratische risico’s (e.g. onvoorziene defaults) voor
onvoldoende idiosyncratische risico’s mee.
WSW in een stress scenario en neem deze risico’s op
• WSW heeft op dit moment geen concrete in de signaleringstest.

maatregelen
gedefinieerd
welke
getroffen • Onderzoek en definieer (kapitalisatie)maatregelen
kunnen worden, indien de signaleringstest van die WSW kan treffen, indien uit de signaleringstest
de EBA stresstest overschreden wordt.
van de stresstest blijkt dat er onvoldoende
risicokapitaal voorhanden is.
Risico

Classificatie:

• De EBA stresstest is mogelijk onvoldoende ●
geschikt voor gebruik als signaleringstest.
Deze observatie heeft een kleine impact op de
modeluitkomsten, omdat primair gestuurd wordt
met de Basel formule en de EBA stresstest alleen als
signaleringstest wordt gebruikt.

5.2. Analyse statische en dynamische methodiek
Deze sectie behandelt de uitkomsten van procedure 4 en 5. In procedure 4 wordt de statische en
dynamische methodiek geanalyseerd. In procedure 5 wordt geconstateerd welke methodiek meer
toereikend is, gegeven de doelstellingen van het Model.
5.2.1. Procedure 4. Analyse statische en dynamische methodiek
Deze sectie behandelt procedure 4:
“Deloitte analyseert de statische en dynamische methodiek, gegeven de doelstellingen van het Model.
Deze analyse beperkt zich niet alleen tot de mathematische berekeningen, maar stelt ook de
aannames van de methodieken ter discussie.”
Statische methodiek
In de statische methodiek wordt aangenomen dat WSW EUR 3,5 miljard aan kapitaal kan innen in een
stress scenario. Dit is statisch berekend in 2013 als zijnde 50% van het maximaal te innen obligo,
gegeven de toenmalige economische omstandigheden en de financiële ratio’s van de corporaties. Er

34/62

HvL/co/18-1941

wordt in de statische methodiek dus geen rekening gehouden met de huidige economische
omstandigheden of de economische omstandigheden in een specifieke stress scenario. Hiermee ontstaat
er een risico dat het inbaar kapitaal over- of onderschat wordt.
Het vereist kapitaal wordt wel jaarlijks opnieuw berekend. De berekening van het inbaar kapitaal in
de statische methodiek berust daardoor op andere gegevens dan de berekening van het vereist kapitaal.
De uitkomsten van beide berekeningen zijn daardoor mogelijk onvoldoende vergelijkbaar. Dit was voor
WSW de reden om de dynamische methodiek te ontwikkelen.
Dynamische methodiek
WSW veronderstelt op dit moment de volgende verdeling aan inbaar en vereist kapitaal onder
verschillende scenario’s [12], [6]:
Tabel 6: Inbaar en vereist kapitaal, berekend door WSW per januari 2017

Scenario

Inbaar kapitaal (EUR)
(dynamisch)

Vereist kapitaal (EUR)

Basissituatie

5,5 miljard

2,7 miljard

99% Ortec scenario

4,5 miljard

3,4 miljard*

99% Ortec scenario +
default grootste corporatie

4,2 miljard

4,2 miljard*

Domino (x = 5 defaults)

4,8 miljard

4,8 miljard*

Historisch

5,2 miljard

3,3 miljard*

Leegstand (reverse stress
test door huurinkomsten te
verlagen)

3,6 miljard

3,6 miljard*

* Dit betreft ‘stress op stress’, gegeven dat input parameters geschokt zijn conform het gedefinieerde scenario.

In de basissituatie wordt het vereist kapitaal berekend op basis van de Basel-formule. Hiermee beoogt
WSW een inschatting te maken van de onverwachte verliezen op een 99% waarschijnlijkheidsniveau:
een 1-in-100 jaar scenario. In sectie 5.3.4 maakt Deloitte observaties bij deze methodiek.
Inconsistentie scenario’s inbaar versus vereist
Het scenario dat ten grondslag ligt aan de berekening van het vereist kapitaal veronderstelt een
stresssituatie, waarbij de kans op wanbetaling en het verlies bij wanbetaling hoger zijn dan onder
huidige economische omstandigheden. Om te kunnen bepalen hoeveel kapitaal WSW in een dergelijk
stress scenario op zou kunnen halen, zou voor de bepaling van het inbaar kapitaal hetzelfde scenario
gebruikt dienen te worden. Deloitte observeert dat WSW op dit moment het huidige economische
scenario hanteert voor de bepaling van het inbaar kapitaal. In de basissituatie is het scenario op basis
waarvan het inbaar kapitaal berekend wordt dus niet consistent met het scenario op basis waarvan het
vereist kapitaal berekend wordt. Voor de basissituatie zou WSW derhalve een 99%-scenario dienen te
construeren voor het inbaar kapitaal.
Voor de andere scenario’s (EBA stress test, 99% Ortec scenario, enzovoort) geldt hetzelfde. Hier
wordt het inbaar kapitaal berekend onder een specifiek stress scenario, maar wordt dit scenario bij de
berekening van het vereist kapitaal nogmaals geschokt. De gestresste input parameters die volgen uit
het specifieke stress scenario zijn namelijk input voor de Basel formule. De Basel formule past een schok
toe op de kans op wanbetaling. In de bepaling van het vereist kapitaal in de scenario’s anders dan het

35/62

HvL/co/18-1941

basisscenario wordt dus een stress-op-stress scenario geconstrueerd. Dit is niet consistent met het
scenario dat gehanteerd wordt voor het inbaar kapitaal. 7
Deloitte stelt met bovenstaande redenering overigens niet dat het stress-op-stress scenario geen
zinvolle analyse zou zijn. Het volstaat echter om in eerste instantie aan het 99%-zekerheidscriterium te
voldoen.
BZK heeft Deloitte naar aanleiding van bovenstaande discussie twee vragen gesteld:
1. Is het niet logischer om het inbaar kapitaal in het 99% Ortec scenario (EUR 4,5 miljard) te
hanteren in plaats van het inbaar kapitaal in de basissituatie (EUR 5,5 miljard)?
2. Is het niet logischer om het vereist kapitaal in de basissituatie te hanteren (EUR 2,7 miljard) in
plaats van het vereist kapitaal in het 99% Ortec scenario (EUR 3,4 miljard), gegeven dat in de
beleidsregels het doel is om verliezen bij een zekerheidsniveau van 99% te kunnen dekken,
maar niet om in een 99%-scenario opnieuw aan een 99%-zekerheidsniveau te kunnen voldoen?
Ten eerste observeert Deloitte dat WSW op basis van Ortec scenario’s berekent hoeveel kapitaal
opgehaald kan worden op een 99% waarschijnlijkheidsniveau. Hoewel dit scenario (99%) dichter bij de
economische werkelijkheid ligt van het scenario onderliggend aan het vereist kapitaal (ook 99%),
gegeven dat het Ortec scenario uitgaat van een stress scenario en rekening houdt met een
waarschijnlijkheidsniveau, zijn de methodiek en aannames onderliggend aan Ortec scenario’s en de
Basel-formule verschillend. Het inbaar kapitaal van Ortec’s 99% scenario is daardoor mogelijk nog
steeds onvoldoende vergelijkbaar met het vereist kapitaal op basis van de Basel-formule, doch qua
uitgangspunten meer in lijn dan het inbaar kapitaal in de basissituatie. Deloitte heeft in ieder geval geen
argumenten geobserveerd waaruit blijkt dat het scenario onderliggend aan het basisscenario op enige
wijze consistent is met het scenario onderliggend aan de berekening van het vereist kapitaal.
Ten tweede, indien de berekeningen van het inbaar en vereist kapitaal erop gericht zijn om te toetsen
of voldaan wordt aan het 99%-zekerheidscriterium, dan zou het inderdaad volstaan om het vereist
kapitaal in een 99% scenario te hanteren. De stress-op-stress scenario’s zouden een ander doeleinde
kunnen dienen.
Vergelijking met CCPs
In sectie 5.2.1 is de vergelijking getrokken met een CCP. Een CCP staat net als WSW relatief meer
blootgesteld aan idiosyncratisch risico (in dit geval onvoorziene defaults) dan een bank. Zowel een CCP
als WSW kunnen in een stress scenario bij enkele defaults al in theorie failliet gaan, terwijl een bank in
crisissituaties te maken krijgt met meerdere defaults. Let wel: de risicohorizon qua blootstelling is voor
een CCP circa 2 tot 5 dagen, terwijl WSW in de huidige berekeningsmethodiek uitgaat van een
risicohorizon van 1 jaar.
De regelgeving voor CCPs schrijft naast een 99% waarschijnlijkheidsniveau ook voor dat een CCP
voldoende liquide middelen dient te hebben in een extreem, maar plausibel stress scenario waarbij de
twee clearing members, waaraan een CCP het meest staat blootgesteld, in default gaan. In de
basissituatie wordt geen rekening gehouden met dergelijke risico’s (default van corporaties). WSW
neemt daardoor mogelijk onvoldoende risico’s mee in de huidige berekening van het vereist en inbaar
kapitaal in het basisscenario. WSW mitigeert deze tekortkomingen momenteel door additionele
scenario’s door te rekenen. Het is hierdoor echter onduidelijk wat de gecombineerde impact is, op een
99% waarschijnlijkheidsniveau.

7 WSW stelt dat deze consistentie op basis van artikel 2 en 3 van bijlage 1 van de TVO ook niet vereist [4].

36/62

HvL/co/18-1941

Observatie 7: Vergelijkbaarheid en volledigheid scenario’s

Observatie 7
Observatie:

Modelrisico
Aanbeveling

• De methodiek en aannames onderliggend aan Hoewel de dynamische methodiek een verbetering is
de berekening van het vereist en inbaar kapitaal ten opzichte van de statische methodiek, beveelt
verschillen in zowel de basissituatie als de Deloitte aan de dynamische methodiek verder door
additionele stress en reverse stress scenario’s.
te ontwikkelen en de volgende zaken te overwegen:
• WSW staat relatief meer blootgesteld aan • Stel na onderzoek het 99% verliesscenario vast
idiosyncratische risico’s dan een bank. In de voor WSW. Dit 99% verliesscenario dient zowel
basissituatie, i.e. het scenario waarop WSW haar systematisch als idiosyncratisch risico te omvatten.
risicokapitaal direct stuurt, wordt mogelijk Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan macroonvoldoende rekening gehouden met dergelijke economische stress, welke impact hebben op de
risico’s. Met idiosyncratische risico’s worden hier financiële situaties van de corporaties, alsmede
onvoorziene defaults en restrisico’s bedoeld.
onvoorziene defaults.
• Bepaal vervolgens op een consistente wijze zowel
het inbaar als vereist kapitaal onder dit scenario.
• Pas de doelstelling van het Model aan, zodat de
Basel-formule hier bij aansluit (en dus niet per se
gestuurd
hoeft
te
worden
op
een
99%
betrouwbaarheidsinterval), en voeg additionele subdoelstellingen toe waarmee risico’s, die niet door de
Basel-formule gemodelleerd worden, voldoende
ondervangen kunnen worden. Hiervoor kan
bijvoorbeeld geput worden uit de EMIR/ESMA
regelgeving voor CCPs.
Risico

Classificatie:

• Het inbaar kapitaal in de basissituatie wordt op ●●●
dit moment mogelijk overschat.
Het meenemen van idiosyncratische risico’s (e.g.
• WSW neemt mogelijk onvoldoende risico’s mee onvoorziene default(s) van corporaties) in het
in de huidige berekening van het vereist en basisscenario kan een grote impact hebben op de
inbaar kapitaal.
modeluitkomsten. Dit blijkt uit een scenarioanalyse
van WSW waarbij de default van de grootste
corporatie leidt tot een toename van circa 0,8
miljard in het vereist kapitaal en daling van circa 0,3
miljard in het inbaar kapitaal.

Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat WSW
momenteel reeds afslagen maakt op het inbaar
kapitaal. Het zal uit onderzoek van WSW en
vervolgens onderbouwing moeten blijken of dit
voldoende is.

37/62

HvL/co/18-1941

5.2.2. Procedure 5. Toereikendheid dynamische en statische methodiek
Deze sectie behandelt procedure 5:
“Deloitte analyseert en vergelijkt de uitkomsten van procedure 4 om te kunnen constateren of de
dynamische methodiek meer toereikend is dan de statische methodiek voor de risicobepaling, gegeven
de doelstellingen van het Model.”
Voor de analyse van deze procedure is de eerste doelstelling van toepassing: in een jaar wordt met
99% waarschijnlijkheid geen beroep gedaan op de achtervang.
Deloitte observeert dat het inbaar kapitaal in de statische methodiek niet verandert met de
economische werkelijkheid. Met de statische methodiek kunnen dus geen scenario’s doorgerekend
worden (e.g. EBA stresstest, Basel scenario). De statische methodiek is daardoor onvoldoende
toereikend om aan het 99%-zekerheidscriterium te voldoen. Met de dynamische methodiek kunnen wel
scenario’s doorgerekend worden, omdat de dynamische methodiek het inbaar kapitaal wel laat mee
bewegen met de economische werkelijkheid. Hoewel de dynamische methodiek in het basisscenario nog
mogelijk onvoldoende is afgesteld op het scenario van het vereist kapitaal (zie sectie 5.2.1), kan
geconstateerd worden dat de dynamische methodiek meer toereikend is dan de statische methodiek
voor de risicobepaling, gegeven de doelstellingen van het Model. Hierbij de kanttekening dat de huidige
inrichting van de dynamische methodiek nog als onvoldoende beschouwd wordt om te kunnen voldoen
aan de doelstellingen van het Model (i.e. het 99%-zekerheidscriterium).
Deloitte constateert derhalve dat de statische methodiek zoals nu gedefinieerd onvoldoende
inschatting geeft van de risico’s van de inbaarheid van het risicokapitaal. Het is dan ook raadzaam deze
methodiek te vervangen door een methodiek die rekening houdt met de economische omstandigheden
waarin WSW het kapitaal ophaalt bij de corporaties. In de dynamische methodiek wordt hier meer
rekening mee gehouden. De dynamische methodiek kan derhalve als verbetering beschouwd worden
ten opzichte van de statische methodiek en is derhalve meer geschikt voor gebruik dan het statische
model. Deze methodiek dient echter nog wel doorontwikkeld te worden, gegeven bovenstaande
bevindingen.
5.3. Analyse consistentie met internationale marktstandaarden
Deze sectie behandelt de uitkomsten van procedure 6, 7, 8 en 9:
•
•
•
•

In procedure 6 worden de marktstandaarden in scope van de Werkzaamheden geselecteerd.
In procedure 7 wordt de documentatie met betrekking tot de marktstandaarden in scope van
de Werkzaamheden geselecteerd.
In procedure 8 wordt op basis van de geselecteerde documentatie een checklist gebouwd.
In procedure 9 wordt op basis van de checklist geanalyseerd of de methodiek en aannames van
het Model in lijn liggen met de geselecteerde marktstandaarden.

38/62

HvL/co/18-1941

5.3.1. Procedure 6: Selectie internationale marktstandaarden
Deze sectie behandelt procedure 6:
“Deloitte stemt met WSW en BZK af of de geselecteerde marktstandaarden voldoende zijn voor de
benodigde analyses ten behoeve van het behandelen van onderzoeksvraag IV en V.”
Conform de opdrachtovereenkomst tussen WSW en Deloitte, zijn tenminste de marktstandaarden Basel
II en de Beleidsregels Reikwijdte en Uitvoering Depositogarantiestelsel in scope van de analyse. Deloitte
heeft met WSW en BZK afgestemd of deze marktstandaarden voldoende zijn voor de analyse van
onderzoeksvraag IV en V. WSW en BZK hebben aangegeven ook graag EBA stresstesten in scope te
willen nemen van de Werkzaamheden van Deloitte. Daarnaast heeft Deloitte ook de volgende
regelgevingen geïdentificeerd op basis waarvan de sturing van het borgstelsel en het Model bepaald
zouden kunnen worden:
•

•

Solvency II. Solvency II is de regelgeving op basis waarvan verzekeraars regulatory kapitaal dienen
aan te houden. Dit gebeurt, net als bij WSW, ook op basis van een betrouwbaarheidsinterval. De
producten van een verzekeraar verschillen echter van die van een bank. De financieringen die WSW
borgt zijn bankproducten.
EMIR/ESMA. De European Market Infrastructure Regulation (“EMIR”) regelgeving stelt eisen aan het
risicomanagement van CCPs. Een CCP dient bijvoorbeeld op basis van een betrouwbaarheidsinterval
voldoende liquide middelen (onderpand, contributies, enzovoort) aan te houden om transacties te
kunnen clearen.

Om de scope beperkt te houden is Solvency II buiten beschouwing gelaten. Voor EMIR/ESMA en de EBA
stresstesten regelgeving heeft Deloitte op hoofdlijnen een analyse gedaan, zie sectie 5.1.3. De analyse
van de methodiek en aannames van het Model op basis van Basel II en de Beleidsregels Reikwijdte en
Uitvoering Depositogarantiestelsel is uitgevoerd in sectie 5.3.4. In sectie 5.3.2 is hiervoor in afstemming
met WSW en BZK documentatie geselecteerd. In sectie 5.3.3 zijn vervolgens, in afstemming met WSW
en BZK, de relevante passages geselecteerd uit deze documentatie.
5.3.2. Procedure 7: Selectie documentatie
Deze sectie behandelt procedure 7:
“Deloitte selecteert in afstemming met WSW en BZK documentatie met betrekking tot de
geselecteerde marktstandaarden.”
Voor de analyse of de methodiek en aannames van het Model in lijn liggen met internationale
marktstandaarden, zijn conform de opdrachtovereenkomst de Basel II standaarden en Beleidsregels
Reikwijdte en Uitvoering Depositogarantiestelsel geselecteerd. Hiervoor zijn in afstemming met WSW
en BZK de volgende documenten geselecteerd:
•
•

Capital Requirements Regulation (CRR) [2]; en
EU Richtlijnen Depositogarantiestelsels [3].

39/62

HvL/co/18-1941

5.3.3. Procedure 8: Vaststelling checklist op basis van documentatie
Deze sectie behandelt procedure 8:
“Deloitte stelt in afstemming met WSW en BZK een checklist op met passages uit de geselecteerde
documentatie uit procedure 7.”
Hiervoor heeft Deloitte een checklist opgesteld en voorgelegd bij WSW en BZK. Hierna zijn passages
buiten scope geplaatst van de Werkzaamheden. In secties 6.1 en 6.2 zijn de passages opgenomen welke
in afstemming met WSW en BZK geselecteerd zijn ten behoeve van de Werkzaamheden. Dit betreft
tevens de scope van de analyse voor onderzoeksvragen IV, V en VI.
Let op: de selectie van passages geeft geen compleet beeld weer van de documenten. Hoewel in de
analyse en afstemming de scope zo volledig mogelijk is bepaald voor de scope van de Werkzaamheden,
kan het zijn dat niet alle relevante passages zijn meegenomen in de Werkzaamheden. Ter illustratie,
ten minste de volgende passages van de CRR zijn buiten scope gehouden of geplaatst:
•

•

•
•

•
•

•
•

Alle passages met betrekking tot rapportage. Banken moeten zich aan specifieke
verslaggevingstandaarden houden ten opzichte van de bevoegde autoriteiten, echter zijn deze
regels (onder andere kwaliteit, mate van gedetailleerdheid, en frequentie) niet van toepassing
voor WSW.
Op basis van de opdrachtbevestiging alle passages die betrekking hebben op de input en
berekeningen van rating en kans op wanbetaling (probability of default). Deloitte beveelt aan
om deze passages bij de periodieke validatie van het PD model in de toekomst op te nemen in
scope.
De passages met betrekking tot de bestanddelen van het eigen vermogen. WSW heeft namelijk
maar één type eigen vermogen.
De passages met betrekking tot blootstellingen in categorieën anders dan instellingen. WSW
heeft via het borgstelsel enkel (directe) blootstellingen in corporaties, andere categorieën zijn
niet van toepassing.
De passages over de Basic Indicator of Standardised Approach.
De passages met betrekking tot market, liquidity, en operational risk. Hoewel WSW blootstelling
in zowel market, liquidity, als operational risk heeft, vallen deze types risico niet binnen de scope
van de Werkzaamheden.
De passages met betrekking tot de voorwaarden en criteria voor het gebruik van de
interneratingbenadering (IRB).
De passages met betrekking tot de definitie van default. Dit was in scope van een eerdere
validatie door Deloitte. WSW stelt dat de bevindingen hiervan geadresseerd zijn en dat dit
onderdeel zal zijn van een volgende periodieke validatie van het risicoscoremodel.

40/62

HvL/co/18-1941

5.3.4. Procedure 9: Analyse checklist CRR
Deze sectie behandelt procedure 9:
“Deloitte analyseert aan de hand van een checklist (uitkomst van procedure 8) of de methodiek en
aannames van het Model in lijn liggen met de geselecteerde marktstandaarden (uitkomst van
procedure 6).”
De CRR checklist, inclusief een reactie van WSW, staat in de sectie 6.1. De inhoud van de checklist is
onderverdeeld naar de volgende onderwerpen:
•
•
•
•
•

Eigenvermogensvereisten,
IRB berekeningen,
Verlies bij wanbetaling (LGD),
Blootstelling bij wanbetaling (EAD), en
Governance.

De blootstelling bij wanbetaling wordt behandeld in sectie 5.4.1. De andere onderwerpen zijn hieronder
achtereenvolgens geanalyseerd. De laatste subsectie bevat de analyse met betrekking tot de checklist
van het DGS.
Deloitte heeft in onderstaande analyse uitsluitend op hoofdlijnen de methodiek en aannames
geanalyseerd, en uitsluitend met betrekking tot de geselecteerde artikelen van de CRR. Omdat Zanders
een implementatiecheck heeft uitgevoerd, is dit onderdeel door WSW en BZK buiten scope geplaatst
van de Werkzaamheden.
CRR: Toelichting Basel kapitaalformule
De Basel risicogewicht functies zijn gebaseerd op een model ontwikkeld door het Basel Comité [26]. De
modelspecificatie had een belangrijke restrictie: het model diende ‘portfolio invariant’ te zijn. Het vereist
kapitaal voor ieder individueel instrument zou alleen afhankelijk moeten zijn van de risico’s van dat
instrument en niet van de portefeuille waaraan het is toegevoegd. In de toelichting van het Basel Comité
wordt verder gesteld dat alleen zogenaamde Asymptotic Single Risk Factor modellen portfolio invariant
kunnen zijn. Deze modellen worden afgeleid uit ‘normale’ kredietportefeuille modellen op basis van de
wet van grote aantallen: in een grote portefeuille met veel relatief kleine blootstellingen, zullen de
idiosyncratische risico’s binnen deze portefeuille naar verwachting elkaar uitmiddelen waardoor het
logisch lijkt te veronderstellen dat uitsluitend systematisch risico overblijft voor wat betreft
portefeuilleverliezen. De Basel-formule veronderstelt dus een zeer gediversifieerde bankenportefeuille
waarin idiosyncratische risico’s verdwenen zijn en de portefeuille uitsluitend gevoelig is voor
systematisch risico. Onder deze aanname kunnen de verwachte en onverwachte verliezen van de
individuele posities bij elkaar opgeteld worden. De Basel-formule houdt hierbij geen rekening met
mogelijke afhankelijkheid tussen posities binnen de kredietportefeuille.
De Basel-formule maakt onderscheid tussen corporaties in default (PD = 1) en corporaties niet in default
(0 < PD < 1). Voor corporaties die niet in default zijn, berekent WSW de onverwachte verliezen als
volgt:

HvL/co/18-1941

Waarbij

𝐺𝐺(𝑃𝑃𝑃𝑃) + √𝑅𝑅 ∙ 𝐺𝐺(0,99)
1 + (𝑀𝑀 − 2,5) ∙ 𝑏𝑏
𝑅𝑅𝑅𝑅 = �𝐷𝐷𝐷𝐷 𝐿𝐿𝐿𝐿𝐿𝐿 ∙ 𝑁𝑁 �
� − 𝐷𝐷𝐷𝐷 𝐿𝐿𝐿𝐿𝐿𝐿 ∙ 𝑃𝑃𝑃𝑃� ∙
∙ 1,06
1 − 1,5 ∙ 𝑏𝑏
√1 − 𝑅𝑅

𝐷𝐷𝐷𝐷 𝐿𝐿𝐿𝐿𝐿𝐿

De Loss Given Default in een economische neergang.

𝑁𝑁(𝑥𝑥)

De cumulatieve standaard normale verdelingsfunctie over 𝑥𝑥 . 𝑁𝑁(𝑥𝑥) is de zogenaamde
conditionele PD. De conditionele PDs betreffen een transformatie van de gemiddelde
(historische) PDs, gecorrigeerd op basis van een vastgestelde mappingsfunctie, een
systematische risicofactor, en correlatie. Deze methodiek is afkomstig van het Merton
model [26].

𝐺𝐺(0,99)

De inverse cumulatieve standaard normale verdelingsfunctie geëvalueerd in 0,99. In de
Basel-formule voor banken staat dit op 0,999. WSW heeft dit aangepast naar 0,99. Dit
betreft het zogenaamde systematische risico.

𝑅𝑅

De correlatiecoëfficiënt, die als volgt wordt berekend (methodiek voor grote bedrijven):

𝑅𝑅 = 0,24 − 0,12 ∙

1 − 𝑒𝑒 −50∙𝑃𝑃𝑃𝑃
1 − 𝑒𝑒 −50

Deze factor geeft correlatie weer van de geborgde leningen ten opzichte van de
systematische risicofactor. De correlatie neemt af bij hogere PDs, doordat hogere PDs
meer idiosyncratisch risico veronderstelt.
𝑏𝑏

𝑀𝑀

De looptijdaanpassingsfactor, die gedefinieerd is als volgt:

𝑏𝑏 = (0,11852 − 0,05478 ∙ ln(𝑃𝑃𝑃𝑃))2

De ‘duratiefactor’, die als volgt wordt berekend (cf. art 162.2):

∑𝑡𝑡 𝑡𝑡 ∙ 𝐶𝐶𝐹𝐹𝑡𝑡
𝑀𝑀 = max �1, 𝑚𝑚𝑚𝑚𝑚𝑚 �
, 5��
∑𝑡𝑡 𝐶𝐶𝐹𝐹𝑡𝑡
Omdat de door WSW geborgde leningen gemiddeld een lange looptijd hebben, is dit
ingesteld op de maximale waarde van 5 jaar.
Bovenstaande formule is niet geschikt voor instrumenten in default. Immers zal een risicogewicht van
circa 0% volgen uit bovenstaande formule, indien PD = 1. WSW gebruikt voor corporaties die niet in

42/62

HvL/co/18-1941

default zijn een LGD van 25%. Voor klanten die in default zijn wordt ook een LGD van 25% gebruikt,
tenzij verlies verwacht wordt en er expert input is op basis waarvan het verwachte te realiseren verlies
bepaald kan worden [16]. WSW stelt dat een LGD tussen de 10% en 45% binnen de normen van de
CRR valt [25]. WSW beschouwt een LGD van 25% verder als prudente aanname [16], omdat WSW
maximaal 50% van de WOZ-waarde van de corporaties borgen en de geborgde financieringen gedekt
zijn door het onderpand van de corporaties. DNB illustreerde dit als volgt [25]:
•
•
•
•
•

WSW borgt maximaal 50% van de WOZ-waarde van een corporatie.
Stel een corporatie heeft een lening van EUR 100, dan dient de WOZ-waarde dus minimaal EUR
200 te zijn.
WSW past de vuistregel toe dat de marktwaarde verhuurde staat van het onderpand circa 70%
van de WOZ-waarde is. Dit zou in dit voorbeeld dan EUR 140 zijn.
Indien de corporatie in default gaat, en overgegaan wordt tot uitwinning, en de LGD betreft
25%, dan leidt dit tot een verwacht verlies van EUR 25 op de lening van EUR 100.
Dit betekent dat de netto contante waarde van de opbrengsten van de uitwinning moet uitkomen
op EUR 75. WSW stelt dat hiermee een afslag van 46% genomen wordt op de marktwaarde
verhuurde staat in verhuurde staat.

CRR: Sturing op basis van de Basel-formule
Deloitte observeert een aantal risico’s met betrekking tot sturing van het risicokapitaal op basis van de
Basel kapitaalsformule:
•
•
•
•

De Basel-formule is mogelijk niet geschikt voor het doel waarvoor WSW het beoogd te
gebruiken,
Er worden mogelijk onvoldoende concentratierisico’s meegenomen,
Er worden mogelijk onvoldoende idiosyncratische risico’s meegenomen,
De kalibratie van de parameters in de Basel-formule is mogelijk anders voor WSW dan voor
banken.

Deze punten gelden zowel voor de statische als voor de dynamische methodiek.
Doelstelling Model
De kalibratie van de Basel-formule is vastgesteld op een systematische risicofactor op een
betrouwbaarheidsinterval van 99,9% (conditionele PD). Voor de andere parameters in de Basel-formule
is niet expliciet een betrouwbaarheidsinterval gegeven. Ter illustratie, voor de LGD dient de bank een
LGD in economische neergang (downturn) te berekenen (DT LGD). De CRR stelt niet dat de DT LGD
dusdanig gekalibreerd dient te worden, dat de bank op een 99,9% betrouwbaarheidsinterval voldoende
kapitaal aanhoudt voor kredietrisico. Dit zou ook relatief complex zijn, omdat de Basel-formule in losse
onderdelen is opgesplitst (gewicht per instrument, per risicotype), en er niet expliciet gekeken wordt
naar de waarschijnlijkheid van het geheel aan risico’s. De Basel-formule heeft dus niet expliciet de
doelstelling om het kapitaal te bepalen op basis van een 99,9% betrouwbaarheidsinterval. WSW heeft
wel expliciet als doelstelling te sturen op een betrouwbaarheidsinterval. Sturing op een
betrouwbaarheidsinterval wordt in de markt gebruikelijk gedaan op basis van een verliesverdeling,
gegeven de economische werkelijkheid (vergelijkbaar met economisch kapitaalberekeningen van een
bank).
Concentratierisico

43/62

HvL/co/18-1941

De Basel-formule veronderstelt een volledig gediversificeerde portefeuille. Deze aanname komt expliciet
terug in de modellering van de conditionele kans op wanbetaling, waarbij het risico gemodelleerd wordt
op basis van de correlatie(factor) met één risicofactor, namelijk het systematisch risico. Als
onderbouwing voor de correlatiefactor stelt het Basel comité dat grote bedrijven meer gevoelig zijn voor
de conditie van de economie [26], waarbij 24% voor bedrijven met lage PDs (ongeveer nul) gehanteerd
wordt en 12% voor bedrijven met hoge PDs (ongeveer één). Het argument hiervoor is dat
idiosyncratische risico’s gebruikelijk leiden tot hoge PDs.
Deloitte heeft niet kunnen constateren dat de generalisatie voor de corporatiesector in de Baselformule ook op eenzelfde wijze van toepassing is voor WSW, gegeven dat de Basel-formule op een
gediversifieerde portefeuille is gekalibreerd en de portefeuille van WSW in sterke mate is
geconcentreerd: uitsluitend financieringen (instrument) van woningcorporaties (industrie) binnen
Nederland (regio) worden geborgd. In een geconcentreerde portefeuille zou de correlatie met een
systematisch risicofactor hoger kunnen zijn. DNB maakte een soortgelijke observatie [25]: “Het
kapitaalraamwerk voor een bank is gekalibreerd op grote gediversifieerde portefeuilles. Het WSW heeft
een kleine en in één sector concentreerde portefeuille. Het kapitaal dat volgt uit de onverwacht verlies
formule zou waarschijnlijk moeten worden verhoogd vanwege dit risico […] In een simulatiemodel waar
een verliesverdeling wordt gesimuleerd, worden concentratierisico’s direct meegenomen.” Dit risico zal
echter nader onderzocht moeten worden.
Idiosyncratisch risico
Hoewel WSW via de Business Risk factoren van het PD model de idiosyncratische risico’s tracht te
modelleren, wordt in de berekening van de conditionele kans op wanbetaling de PDs uitsluitend geschokt
op basis van de blootstelling aan een systematische risicofactor. De impact van een schok op
idiosyncratische risico’s op het onverwachte verlies op een waarschijnlijkheidsniveau van 99% wordt
dus niet expliciet meegenomen in de Basel-formule. Daarnaast dient onderzocht te worden of de 24
Business Risk factoren in het PD model überhaupt voldoende toereikend zijn om alle idiosyncratische
risico’s te modelleren. Historische defaults en verliezen zijn immers tot stand gekomen door events die
niet in alle gevallen via de 24 Business Risks of Financial Risks gesignaleerd hadden kunnen worden. Bij
de bepaling van een verliesverdeling, op basis waarvan kapitaal bepaald zou kunnen worden, is het in
de markt gebruikelijk om idiosyncratische risico’s mee te nemen in schatting. Hiertoe behoren ook de
restrisico’s, i.e. de risico’s die niet direct gemodelleerd kunnen worden zoals onvoorziene defaults.
Parameters Basel-formule
De Basel-formule bestaat uit verschillende constantes en parameters, welke zijn afgesteld op enerzijds
een gediversifieerde portefeuille van een bank, anderzijds de veronderstelling dat een
betrouwbaarheidsinterval van 99,9% wordt gehanteerd. Het is niet duidelijk wat de implicaties zijn van
de specifieke (geconcentreerde) portefeuille van WSW en het aangepaste betrouwbaarheidsinterval
(99%) voor de kalibratie van de constantes en parameters in de Basel-formule.
Ter illustratie, in de Basel-formule wordt het onverwachte verlies aangepast op basis van de duratie
van het onderliggende instrument en de kans op wanbetaling (Artikel 162.2, CRR):
1 + (𝑀𝑀 − 2,5) ∙ (0.11852 − 0.05478 ∙ ln(𝑃𝑃𝑃𝑃))2
,
1 − 1,5 ∙ (0.11852 − 0.05478 ∙ ln(𝑃𝑃𝑃𝑃))2
∑𝑡𝑡 𝑡𝑡 ∙ 𝐶𝐶𝐹𝐹𝑡𝑡
𝑀𝑀 = max �1, 𝑚𝑚𝑚𝑚𝑚𝑚 �
, 5��
∑𝑡𝑡 𝐶𝐶𝐹𝐹𝑡𝑡
𝑀𝑀𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎 =

44/62

HvL/co/18-1941

Deze aanpassing dient te zorgen dat instrumenten met een lange duratie een hoger risicogewicht
krijgen, omdat deze instrumenten een hogere kans en impact hebben qua migratierisico. Daarnaast
neemt de impact van deze aanpassing toe voor lage PDs. Betere kredieten hebben immers meer
potentieel om te verslechteren, i.e. meer mogelijkheden tot downgrades dan hoge PDs. Het Basel comité
stelt dat de duratiefactor 𝑀𝑀 gemaximeerd dient te worden, omdat anders mogelijk de impact van duratie
op het kapitaal overschat zou worden (let wel: in 2001 was er nog discussie om 𝑀𝑀 te maximaliseren op
7) [30]. De duratiefactor is gekalibreerd op een gediversifieerde bankenportefeuille, rekening houdend
met de eigenschappen van duratie en kans op wanbetaling qua impact op onverwachte verliezen.
Gegeven dat de bedrijfsvoering en portefeuille van WSW fundamenteel verschilt van die van een bank,
zou ook de kalibratie van deze duratiefactor mogelijk anders kunnen zijn voor WSW.

Observatie 8: Sturen op basis van de Basel-formule

Observatie 8

Modelrisico

Observatie:

Aanbeveling:

• De Basel-formule heeft niet expliciet de
doelstelling om het kapitaal te bepalen op basis
van een 99,9% betrouwbaarheidsinterval,
gegeven de economische werkelijkheid.

Onderzoek
en
aanbevelingen:

• De impact van concentratierisico’s en
idiosyncratische risico’s op het onverwachte
verlies wordt niet expliciet meegenomen in de
Basel-formule.

overweeg

de

volgende

• Onderzoek en onderbouw de geschiktheid van de
parameterwaarden die gebruikt worden in de Baselformule.
Hiertoe
behoren
ten
minste
de
correlatiefactor en duratiefactor.

• Onderzoek de implicaties van concentratierisico’s
en idiosyncratische risico’s voor de bepaling van de
• Het is niet duidelijk wat de implicaties zijn van onverwachte
verliezen
in
de
huidige
de geconcentreerde portefeuille van WSW en
berekeningsmethodiek. Tref maatregelen indien
het aangepaste betrouwbaarheidsinterval
deze risico’s onvoldoende worden meegenomen
(99%) voor de kalibratie van de constantes en
door aanpassingen te maken in de modellering, een
parameters in de Basel-formule.
alternatief model te overwegen, of een extra marge
mee te nemen die consistent is met de verwachte
foutmarge.
• Pas de doelstelling van het Model aan, zodat de
Basel-formule hier bij aansluit, en voeg additionele
sub-doelstellingen toe waarmee risico’s, die niet
door de Basel-formule gemodelleerd worden,
voldoende ondervangen kunnen worden. Hiervoor
kan bijvoorbeeld geput worden uit de EMIR/ESMA
regelgeving voor CCPs.

45/62

HvL/co/18-1941

Risico:

Classificatie:

• Het is niet zeker of de Basel-formule geschikt
is voor het doel waarvoor WSW het beoogd te
gebruiken, namelijk het inschatten van
onverwachte verliezen op een 99%
waarschijnlijkheidsniveau.

●

Het grootste gewicht van deze observatie betreft de
implicaties
van
concentratierisico’s
en
idiosyncratische risico’s. Omdat deze reeds in
Observatie
7
worden
meegenomen
in
de
• Er worden mogelijk onvoldoende
classificatie, is hier niet nogmaals gewicht aan
concentratierisico’s en idiosyncratische risico’s
gegeven. Indien de doelstellingen worden aangepast
meegenomen bij de bepaling van onverwachte
zal er geen impact zijn qua modeluitkomsten. Indien
verliezen.
de geschiktheid van de parameterwaarden worden
• De kalibratie van de parameters van de Basel- onderzocht, zouden mogelijk modelwijzigingen
gedaan moeten worden. Dit zou mogelijk een impact
formule is mogelijk niet consistent met de
kunnen hebben op de modeluitkomsten.
geconcentreerde portefeuille van WSW en het
aangepaste betrouwbaarheidsinterval (99%).

CRR: Verlies bij wanbetaling (LGD)
In tegenstelling tot de behandeling van PDs, is er geen expliciete functie die verwachte/gemiddelde
LGDs onder normale marktomstandigheden transformeren naar conditionele LGDs op basis van een
conservatieve waarde voor de systematische risicofactor. Indien banken hun eigen LGD schattingen
maken, dan stelt de CRR hier eisen aan.
LGD data
WSW stelt een default historie te hebben sinds 2012, inclusief verliesgegevens. Artikel 181.1j van de
CRR stelt dat voor LGD-ramingen, historische verliesgegevens over een periode van minimaal vijf jaar
gebruikt dienen te worden, welke jaarlijks na de implementatie met één jaar verhoogd wordt tot een
minimum van zeven jaar is bereikt. Daarnaast stelt artikel 179.1a dat in de LGD-ramingen rekening
gehouden dient te worden met alle relevante gegevens, informatie en methoden. Op dit moment heeft
WSW geen LGD model dat gebruik maakt van beschikbare historische verliesgegevens.
LGD parameters
Artikel 179.1a van de CRR stelt dat LGD-ramingen dienen te worden gemaakt op grond van historische
ervaring en empirisch bewijsmateriaal en niet louter gebaseerd op subjectieve overwegingen. Daarnaast
stelt 179.1a en 179.1b dat LGD-ramingen gebaseerd dienen te zijn op de wezenlijke determinanten van
het verlies bij wanbetaling, i.e. LGD-ramingen dienen ontbonden te kunnen worden in factoren die als
determinanten van de LGD beschouwd kunnen worden.
Deloitte observeert dat WSW momenteel geen gebruik maakt van dergelijke factoren. De volgende
factoren zouden van invloed kunnen zijn op de LGD-ramingen (deze lijst is mogelijk niet volledig):
•
•
•
•
•
•
•

Exit events (e.g. corporatie herstelt, fuseert, wordt overgenomen, uitgewonnen, …),
De tijd in default,
Het geborgd volume,
Dienst der lening,
De (executie en WOZ-)waarde van het onderpand,
Regio van de corporatie,
Verwachte duur van het uitwinningsproces,

46/62

HvL/co/18-1941

Deze, en mogelijk andere relevante factoren, zijn momenteel niet of niet volledig onderdeel van de LGDramingen.
LGD downturn
Voor de LGD in de Basel-formule dient een zogenaamde downturn LGD gehanteerd te worden. WSW
stelt dat de LGD dusdanig is dat een afslag genomen wordt van 46% op de marktwaarde in verhuurde
staat en dat deze afslag als prudent gezien kan worden. Artikel 181.1b stelt dat in de LGD-ramingen
gebruik gemaakt dient te worden van LGD-ramingen die passend zijn voor een economische neergang.
Hoewel WSW de LGDs in verschillende scenario’s schokt, is het voor Deloitte onduidelijk waarom een
afslag van 46% op de marktwaarde voldoende prudent is in het basisscenario, in het kader van een
economische neergang die specifiek is voor de woningcorporatiesector. In deze analyse wordt immers
uitsluitend gekeken naar de mogelijke waardeontwikkeling van het onderpand, maar worden andere
mogelijke (risico)factoren buiten beschouwing gelaten. Voorbeelden van dergelijke risicofactoren zijn:
•
•

Concentratierisico’s: mogelijke tijdsclustering van defaults,
Mogelijke wrong-way risks: het scenario waarbij de afhankelijkheid tussen het mogelijke
verlies op de blootstelling van WSW en de kredietwaardigheid van de corporatie(s) leidt tot een
uitkomst die een algemeen risico verhogend effect heeft (zowel op inbaar als vereist kapitaal).
Voorbeelden:
o Correlatie tussen PD en EAD (e.g. ophalen van obligo vergroot de blootstelling, alsmede
de kans op wanbetaling),
o Correlatie tussen PD en LGD (e.g. door ophalen van obligo wordt de leverage van een
corporatie vergroot), en
o Correlatie tussen verkoopwaarde onderpand(en) en EAD (e.g. impact van uitwinning
onderpand op rest van de woningcorporatiemarkt).

•

Complexiteit van het uitwinningsproces: 8
o Risico’s en kosten met betrekking tot het uitwinningsproces, gegeven het relatief
geringe aantal uitwinningen in vergelijking tot met banken,
o Risico’s en kosten met betrekking tot het potentiele onvermogen om vlot zeggenschap
over het onderpand te krijgen en dit uit te winnen (artikel 181.1e, CRR),
o Risico’s en kosten met betrekking tot de liquiditeit van het onderpand (zie ook artikel
194.3b, CRR). Ter illustratie, woningcorporaties zijn potentiele kopers en kunnen in
economische neergang (indien obligo geïnd wordt) mogelijk geen grote investeringen

o

doen. 9 Daarnaast zouden andere grote investeerders bij gebrek aan vraag mogelijk een
grote afslag kunnen maken op de marktwaarde.
Artikelen 194.4 en 199.2 stellen dat de waarde van het onderpand niet te nauw of
wezenlijk gekoppeld mag zijn aan de kredietkwaliteit van de corporatie(s). Ter
illustratie, WSW definieert teruglopende huurinkomsten naar aanleiding van leegstand
als een stress scenario. Bij grootschalige leegstand zal zowel de waarde van het
onderpand als de kredietkwaliteit van de corporatie(s) dalen,

8 Onder Observatie 1 constateert Deloitte dat de uitwinningsmogelijkheden onder een ten behoeve van WSW
gevestigd hypotheekrecht zijn beperkt omdat WSW borg staat voor de dienst der lening en niet voor een door een
financier opgeëiste restschuld ineens.
9 Let op: de definitie van economische neergang kan verschillen tussen een bank en de woningcorporatiesector.

47/62

HvL/co/18-1941

o

o

Artikel 199.2b stelt dat het risico van de kredietnemer (hier: corporatie) niet in
wezenlijke mate mag afhangen van het rendement van het onderliggend onroerend
goed, en
Artikel 199.2b stelt dat de terugbetaling van de faciliteit (hier: geborgde lening) niet in
wezenlijke mate af mag hangen van kasstromen die gegenereerd worden door
onderliggend onroerend goed dat als zekerheid fungeert.

DNB heeft overigens ook geconstateerd dat momenteel niet vastgesteld kan worden of de LGD voldoet
aan de recessie-eis van de CRR [25]: “Of met een afslag op de marktwaarde in verhuurde staat van
46%, en dus een LGD van 25% wordt voldaan aan de CRR eis van een recessie LGD (downturn LGD) is
door DNB niet vast te stellen. DNB raadt aan om de afleiding, aannames en onderbouwing van de LGD
van 25% te toetsen aan het downturn concept en dit vast te leggen.”
LGD default portefeuille
Voor klanten die in default zijn wordt ook een LGD van 25% gebruikt, tenzij verlies verwacht wordt en
er expert input is op basis waarvan het verwachte te realiseren verlies bepaald kan worden [16]. Artikel
158.5 van de CRR stelt dat de LGD-ramingen van instellingen in default (PD=1) berekend dienen te
worden op basis van een expected loss best estimate (EL BE). Dit betekent dat de LGDs van corporaties
in de default portefeuille van WSW andere waarden kunnen hebben dan de corporaties die niet in default
zijn, ongeacht of deze corporaties al verliezen hebben geleden of niet. Op dit moment worden voor deze
corporaties in eerste instantie dezelfde LGD waarden gehanteerd, tenzij er verwacht wordt dat een
verlies geleden zal worden. Dit is een gebruikelijke aanname.
WSW stelt dat voor defaults waarbij zich een verlies voordoet gebruik gemaakt wordt van schattingen
van verschillende experts (intern en extern). WSW heeft aangegeven dat er 6 defaults zijn geweest
sinds 2012. Dit aantal is relatief laag in vergelijking met de verliesdata die banken tot hun beschikking
hebben voor hun grote portefeuilles. Indien er onvoldoende datapunten beschikbaar zijn om goede
statistiek te bedrijven, dan is het gebruikelijk om te leunen op inschattingen van experts, zolang deze
schattingen onafhankelijk zijn, zorgvuldig zijn en cijfermatig onderbouwd kunnen worden. Het risico van
expert judgement is echter wel dat er een structurele over- of onderschatting kan plaatsvinden.
LGD voorzichtigheidsmarge
Artikelen 179.1a en 179.1f van de CRR stellen dat in het geval van gebrek aan gegevens de LGD-raming
voorzichtig gedaan dient te worden. Tevens moet een voorzichtigheidsmarge ingebouwd worden die in
staat is om de verwachte foutmarge van de raming te kunnen ondervangen. Deloitte observeert geen
concrete analyse en onderbouwing van WSW waarom de LGD-ramingen voldoende prudent zijn,
gegeven de factoren die van invloed kunnen zijn op de LGD.
Observatie 9: CRR: Verlies bij wanbetaling (LGD)

Observatie 9

Modelrisico

48/62

HvL/co/18-1941

Observatie:

Aanbeveling

• WSW heeft op dit moment geen LGD model Ontwikkel een LGD model, conform het doeleinde
welke gebruik maakt van beschikbare historische van het Model en in lijn met internationale
verliesgegevens.
marktstandaarden. Voor bestaande LGD ramingen
• WSW maakt bij de bepaling van LGD dient een voorzichtigheidsmarge genomen te
onvoldoende
gebruik
van
factoren
die worden. Deze dient voldoende onderbouwd te zijn
en rekening te houden met alle observaties in dit
determinanten zijn van de LGD.
rapport met betrekking tot LGD-ramingen.
• WSW heeft geen concrete analyse of
onderbouwing waarom LGD-ramingen voldoende Hiermee wil Deloitte overigens niet stellen dat een
prudent zijn voor een economische neergang complex statistisch model ontwikkeld dient te
(downturn), gegeven de risicofactoren die van worden. Deloitte stelt uitsluitend dat de observaties
invloed kunnen zijn op de LGD, waaronder ook in beschouwing dienen te worden meegenomen in
concentratierisico’s, wrong-way risk en de een verdere ontwikkelingsfase. Het is vervolgens
aan WSW om een gekozen modellering te
complexiteit van het uitwiningsproces.
onderbouwen in het licht van de beperkingen
(systeem, data, enzovoort). En het is vervolgens
weer aan een onafhankelijke validator om een
analyse uit te voeren op de gekozen berekening en
onderbouwing.
Risico

Classificatie:

De LGD wordt mogelijk onder- of overschat.

●●
Het Model is in 3 maanden ontwikkeld, zo stelt WSW.
In deze ontwikkeling was LGD modellering nog
buiten scope geplaatst. WSW heeft aangegeven dat
een doorontwikkeling van het LGD model op de
agenda staat. Dat beschouwt Deloitte als een
positieve ontwikkeling. Indien de LGD modellering
wordt aangepast, kan er een impact zijn op de
modeluitkomsten. Het is nog niet vast te stellen of
deze klein of groot is, noch of deze positief of
negatief is.

CRR: Eigenvermogensvereisten
Hoewel de artikelen uit de CRR met betrekking tot de bestanddelen van het eigen vermogen buiten
scope zijn van de Werkzaamheden, zijn passages 92.1 en 92.2 van de CRR wel in scope. Deze passages
stellen vast hoeveel en welk type ‘inbaar’ kapitaal tegenover het vereist kapitaal moet staan. Hoewel de
bedrijfsvoering van WSW anders is dan van een bank, kan de vergelijking tussen de verschillende
kapitaalsoorten wel getrokken worden. Het eigenvermogen van WSW kan beschouwd worden
vergelijkbaar te zijn met tier 1-kernkapitaal voor banken (het vermogen is permanent ter beschikking
aan de bank). Het obligo zou, indien deze tijdig en voldoende opeisbaar is, vergelijkbaar zijn met tier
2-kapitaal. Op basis hiervan komen de kapitaalratio’s voor WSW als volgt uit:
Tabel 7: Kapitalisatie WSW per januari 2017
Type kapitaal

Kapitaalratio

49/62

Minimumkapitaal

Kapitalisatie WSW

HvL/co/18-1941

(% risico gewogen posten)

(EUR)

(EUR)

Tier 1-kernkapitaal

4,5%

1,4 miljard

0,3 miljard

Tier 1-kapitaal

6,0%

1,9 miljard

0,3 miljard 10

8,0%

2,5 miljard

Ter discussie 11

Totaal kapitaal
(tier 1 + tier 2)

Een nadere analyse van bovenstaand komt reeds terug in de analyse van het eigen vermogen in sectie
5.1.3.
Depositogarantiestelsel
Het DGS biedt bescherming aan rekeninghouders van een bank als deze failliet gaat. Het dekkingsniveau
is EUR 100,000 per bank per rekeninghouder. Oorspronkelijk was het DGS op dezelfde solidariteit
gestoeld als waar de borging bij WSW op gestoeld is: de corporaties/banken betalen gezamenlijk het
stelsel. Per 2012 is door het Ministerie van Financiën besloten om het stelsel ex ante te financieren.
Hieronder worden een aantal observaties gemaakt met betrekking tot artikelen van de EU Richtlijnen
Depositogarantiestelsel.
Artikel 10.1 stelt dat de beschikbare financiële middelen in verhouding moeten staan tot de
verplichtingen en dat de beschikbare financiële middelen door ten minste jaarlijkse bijdragen
(premievergoedingen) van deelnemers moeten worden verworven [3]. In sectie 5.1.3 stelt Deloitte dat
het eigen vermogen van WSW, welke aangevuld wordt met de borgstellingsvergoeding om operationele
kosten van WSW te kunnen dragen, in eerste instantie niet de functie heeft om de dienst der lening te
kunnen borgen en dat WSW momenteel geen buffer heeft. Deloitte observeert derhalve dat de
premievergoeding in het borgstelsel van WSW niet hetzelfde doeleinde dient als de premievergoedingen
binnen het DGS.
Artikel 10.2 stelt dat de beschikbare financiële middelen van een DGS uiterlijk op 3 juli 2024 ten
minste een streefbedrag gelijk aan 0,8% van het bedrag van de gedekte deposito’s van zijn deelnemers
belopen [3]. Artikel 10.3 stelt verder dat 70% hiervan ex-ante beschikbaar dient te zijn. WSW geeft
aan dat de contante waarde van de dienst der lening eind 2016 ongeveer EUR 115,2 miljard was. Onder
het DGS zou dit betekenen dat 0,8% van ongeveer EUR 115,2 miljard ex-ante beschikbaar zou moeten
zijn: ongeveer EUR 922 miljoen. Eind 2016 was de borgstellingsreserve van WSW ongeveer EUR 536,8
miljoen, een materieel verschil. Dit deel wordt momenteel nog verder afgeroomd voor twee
woningcorporaties (SHH en WSG), aldus WSW.
Een nadere analyse van bovenstaand komt reeds terug in de analyse van het eigen vermogen in sectie
5.1.3.

10 Het tier 1-kapitaal van WSW gelijk aan het tier 1-kernkapitaal, omdat het eigen vermogen van WSW vergelijkbaar
is met Common Equity Tier 1 (CET1) en WSW geen aanvullend tier 1-kapitaal heeft (e.g. preferente aandelen).
11 Zie procedure 3, 4 en 5 voor een analyse van het obligo en het inbaar kapitaal.

50/62

HvL/co/18-1941

5.4. Analyse geborgd volume versus dienst der lening

5.4.1. Procedure 10: Analyse geborgd volume versus dienst der lening
Deze sectie behandelt procedure 10:
“Deloitte analyseert de keuze dat WSW bij de berekening van het vereiste risicokapitaal uit gaat van
het geborgde volume, gegeven dat WSW borg staat voor de dienst der lening. Hiervoor neemt Deloitte
het onderzoek van Zanders hierover als uitgangspunt.”
Zanders heeft een analyse uitgevoerd op het gebruik van het geborgd volume als blootstelling bij
wanbetaling (exposure at default – EAD) [8]. WSW staat echter borg voor de dienst der lening
(aflossingen plus rente) en niet alleen het geborgd volume (aflossingen) [8]. Zanders stelt voor om de
aanpassing hiervoor via een LGD-correctiefactor te doen. De EAD is dan eenvoudig te relateren aan de
balans van een woningbouwcorporatie en daarmee voor stakeholders beter herkenbaar. De LGDcorrectiefactor betreft dan de dienst der lening (netto contante waarde van aflossingen plus rente)
gedeeld door het geborgd volume. Voor de korte termijn adviseert Zanders om vast te houden aan het
geborgd volume en een eventuele aanpassing hiervan te combineren met een eventuele aanpassing van
de LGD (om de mogelijke impact ineens in het model te verwerken).
Deloitte observeert dat bij de berekening van de blootstelling bij wanbetaling geen rekening wordt
gehouden met de rentecomponent (verwachte rentebetalingen en verdisconteringseffecten) en het
tijdsmoment van default. Omdat WSW met het Model de economische werkelijkheid tracht te modelleren
(voor zowel vereist als inbaar kapitaal), wordt de EAD mogelijk over- of onderschat door het ontbreken
van deze effecten (over- of onderschatting afhankelijk van de rentestand). Per eind 2016 was het
geborgd volume circa EUR 82,3 miljard en de contante waarde van de dienst der lening circa EUR 115,2
miljard. Dit betekent dat per eind 2016, op basis van de uitgangspunten van het Model, het verwachte
verlies plus onverwachte verlies door WSW werd onderschat met circa 30% (82,3/115,2). Hierbij dient
wel opgemerkt te worden dat de kapitaalsberekening conform de CRR een risicohorizon van één jaar
heeft, terwijl de verliezen zich, net als bij WSW, over de tijd kunnen materialiseren. Tevens is deze
impact sterk afhankelijk van de hoogte van de rente; een hogere rente zorgt voor een lagere waarde
van de dienst der lening en vice versa.
Observatie 10: Geborgd volume versus dienst der lening

Observatie 10
Observatie:

Modelrisico
Aanbeveling

Bij de berekening van de blootstelling bij Bepaal de EAD op basis van de dienst der lening.
wanbetaling wordt geen rekening gehouden met Omdat WSW niet expliciet hoeft te voldoen aan de
de rentecomponent (verwachte rentebetalingen Basel (rapportage) vereisten, kan WSW er ook voor
en verdisconteringseffecten) en het tijdsmoment kiezen om de effecten van de rentecomponent via de
van default.
LGD te modelleren.

51/62

HvL/co/18-1941

Risico

Classificatie:

De EAD wordt mogelijk over- of onderschat. Per ●●●
eind
2016
was
er
een
waarschijnlijke Indien de rentecomponent wordt meegenomen in de
onderschatting van 30%, wat een onderschatting berekening van het vereist kapitaal, dan zal dit in
van 30% van het vereist kapitaal ten gevolg had. het huidige model op basis van het huidige

renteniveau een grote impact hebben op de
modeluitkomsten. WSW stelt verder dat de impact
ook afhankelijk is van de uitkomst van het parallelle
onderzoek naar de hoogte van de LGD en de hoogte
van de marktrente.

52/62

HvL/co/18-1941

Appendix

6.1. Appendix A – Passages CRR

Tabel 8: CRR: Eigenvermogensvereisten
Art.

Verordening (EU) Nr. 575/2013

Commentaar WSW

92.1

Onverminderd de artikelen 93 en 94 voldoen de instellingen te allen
tijde aan de volgende eigenvermogensvereisten:

EV (tier 1) = 0,5 mld, vermogen
boven garantieniveau = 0,3 mld.

a) een tier 1-kernkapitaalratio van 4,5 %;

Totaal kapitaal = 5,5 mld.

b) een tier 1-kapitaalratio van 6 %;
c) een totale kapitaalratio van 8 %.
92.2

De instellingen berekenen hun kapitaalratio's als volgt:
a) de tier 1-kernkapitaalratio is het tier 1-kernkapitaal van de
instelling uitgedrukt als percentage van het totaal van de
risicoposten;

Berekening inbare kapitaal
conform TVO art. 2 lid c.

is

b) de tier 1-kapitaalratio is het tier 1-kapitaal van de instelling
uitgedrukt als percentage van het totaal van de risicoposten;
c) de totale kapitaalratio is het eigen vermogen van de instelling
uitgedrukt als percentage van het totaal van de risicoposten.
Tabel 9: CRR: IRB berekeningen
Art.

Verordening (EU) Nr. 575/2013

Commentaar WSW

153

Formule berekening RWA.

WSW past deze formule toe,
en Zanders heeft de correcte
implementatie bevestigd.

158.1

Voor de berekening van de verwachte verliesposten wordt bij elke
blootstelling uitgegaan van dezelfde inputparameters voor PD, LGD en
dezelfde blootstellingswaarde als die welke worden gebruikt voor de
berekening van risicogewogen posten op basis van artikel 151.

Voldoet, voor EL-berekening
hanteren we dezelfde PD,
LGD en EAD als voor UL.

158.5

Het verwachte verlies (EL) en de verwachte verliesposten voor
blootstellingen met betrekking tot ondernemingen, instellingen, centrale
overheden en centrale banken alsook voor blootstellingen met
betrekking tot particulieren en kleine partijen worden berekend volgens
de onderstaande formules: Verwacht verlies = PD * LGD

Voldoet.

Expected loss amount = EL [vermenigvuldigd met] exposure value.

Voor default posten wordt
een EL BE bepaald door
experts, in afstemming met
externe partijen.

Indien instellingen bij blootstellingen ten aanzien waarvan zich een
wanbetaling heeft voorgedaan (PD =100 %) gebruik maken van eigen
LGD-ramingen, wordt EL opgevat als EL BE , de beste raming van het

53/62

HvL/co/18-1941

verwachte verlies voor de blootstelling ten aanzien waarvan zich een
wanbetaling heeft voorgedaan, waarover de instelling overeenkomstig
artikel 181, lid 1, punt h), beschikt.
Voor blootstellingen die worden behandeld op de in artikel 153, lid 3,
beschreven wijze, is EL gelijk aan 0 %.
WSW is zelf protectiegever,
derhalve n.v.t.
162.2

Instellingen die overeenkomstig artikel 143 van de bevoegde autoriteit
toestemming hebben gekregen om voor blootstellingen met betrekking
tot ondernemingen, instellingen, centrale overheden en centrale banken
eigen LGD's en eigen omrekeningsfactoren te gebruiken, berekenen voor
elk van die blootstellingen M op de in dit lid, onder a) tot en met e),
beschreven wijze, onder voorbehoud van de leden 3 tot en met 5 van
dit artikel. M mag niet meer bedragen dan vijf jaar, uitgezonderd in de
gevallen vermeld in artikel 384, lid 1, waarin de daar gespecificeerde M
zal worden gebruikt:

De L in de formule Madj is
gemaximeerd op 5. DNB
heeft in de memo van 10
sept
2015
een
L
doorgerekend van 1 en 5.
WSW houdt de maximum
van 5 aan.

a) voor een instrument dat onderworpen is aan een kasstroomschema,
wordt M berekend volgens de onderstaande formule:

waarbij CF t staat voor de kasstromen (hoofdsom, rentebetalingen en
provisies) die de debiteur in periode t contractueel verplicht is te betalen.
179.1a

In de eigen ramingen door een instelling van de risicoparameters PD,
LGD, omrekeningsfactor en EL is met alle relevante gegevens, informatie
en methoden rekening gehouden. De ramingen zijn verricht op grond
van historische ervaring en empirisch bewijsmateriaal en niet louter
gebaseerd op subjectieve overwegingen. De ramingen zijn aannemelijk
en intuïtief, en gebaseerd op de wezenlijke determinanten van de
respectieve risicoparameters. Hoe minder gegevens een instelling bezit,
hoe voorzichtiger zij te werk gaat bij het verrichten van haar ramingen;

PD: ontwikkeling met S&P,
gevalideerd door Deloitte

179.1b

De instelling is in staat haar verlieservaring in termen van
wanbetalingsfrequentie, LGD en omrekeningsfactor of verlies wanneer
EL-ramingen worden gebruikt, te ontbinden in de factoren die zij als de
determinanten van de respectieve risicoparameters beschouwt. De
ramingen van de instelling zijn gebaseerd op een langdurige ervaring;

Deze
componenten
gebruiken we.

179.1d

De populatie van de blootstellingen die in aanmerking worden genomen
in de gegevens voor het verrichten van de ramingen, de leningsnormen
die zijn toegepast toen de gegevens zijn gegenereerd, en andere
relevante kenmerken zijn vergelijkbaar met die van de blootstellingen
en de normen van de instelling. De economische of marktvoorwaarden
die aan de gegevens ten grondslag liggen, zijn relevant voor de actuele
en voorzienbare voorwaarden. Het aantal in de steekproef opgenomen
blootstellingen en de voor de kwantificering gebruikte periode waarop
de gegevens betrekking hebben, zijn van dien aard dat de instelling kan
vertrouwen op de juistheid en deugdelijkheid van haar ramingen;

Model is ontwikkeld op data
van WSW deelnemers

54/62

LGD:
aanname
zoals
beschreven in memo DNB
sept. 2015.

HvL/co/18-1941

179.1f

Een instelling telt bij haar ramingen een voorzichtigheidsmarge die in
verhouding staat tot de verwachte foutmarge van de ramingen. In de
gevallen waarin de methoden en gegevens als minder bevredigend
worden beschouwd en de verwachte foutmarge groter is, is ook de
voorzichtigheidsmarge groter.

Prudentie
zit
op
verschillende
onderdelen
van de berekening:
Inbaar kapitaal, verplichting
(7,3) versus beschikbaar
binnen
financiële
ratio’s
(5,5)
LGD, zie memo DNB
Default definitie
Blijven voldoen aan Bazel
formule in stress situatie

Tabel 10: CRR: LGD ramingen
Art.

Verordening (EU) Nr. 575/2013

Commentaar WSW

181.1

Bij de kwantificering van de risicoparameters die met ratingklassen
of -groepen samenhangen, nemen de instellingen de onderstaande
specifieke vereisten voor eigen LGD-ramingen in acht:

181.1a

De instellingen ramen de LGD's per faciliteitsklasse of -groep op
basis van de gemiddelde LGD's per faciliteitsklasse of -groep en
maken daarbij gebruik van alle in de gegevensbronnen
waargenomen gevallen van wanbetaling (naar wanbetalingsgraad
gewogen gemiddelde);

Voor niet-defaults hanteren we
vooralsnog één LGD-klasse. Voor
defaults hanteren we een EL BE.

181.1b

De instellingen maken gebruik van LGD-ramingen die passend zijn
voor een economische neergang indien deze voorzichtiger zijn dan
het gemiddelde over een lange periode. Indien wordt verwacht dat
een ratingsysteem gerealiseerde LGD's per klasse of groep oplevert
welke op een constant niveau zijn, passen de instellingen hun
ramingen van de risicoparameters per klasse of groep aan om het
effect van een economische neergang op het kapitaal te beperken;

LGD van 25% is gebaseerd op
afslag marktwaarde verhuurde
staat van 46%. Daar bovenop
wordt in verschillende scenario’s
de LGD nog geschokt. Zie ook
memo DNB, kopje (‘downturn)
LGD’.

181.1c

Een instelling houdt rekening met de mate waarin het risico van de
debiteur eventueel afhankelijk is van dat van de zekerheid of de
zekerheidsgever. Gevallen waarin sprake is van een aanzienlijke
afhankelijkheid worden op voorzichtige wijze benaderd;

WSW heeft een volmacht op het
vastgoed
van
deelnemers.
Deelnemers moeten in beginsel
al hun vastgoed als onderpand
inzetten bij WSW.

181.1e

Voor zover er in de LGD-ramingen rekening wordt gehouden met
het bestaan van een zekerheid, worden deze ramingen niet
uitsluitend gebaseerd op de geraamde marktwaarde van de
zekerheid. In de LGD-ramingen wordt rekening gehouden met de
gevolgen van het potentiële onvermogen van instellingen om vlot
zeggenschap over hun zekerheid te verkrijgen en deze uit te
winnen;

Zie antwoord bij 181.1b.

181.1f

Voor zover er in de LGD-ramingen rekening wordt gehouden met
zekerheden, moeten de instellingen interne vereisten vaststellen
voor het beheer van zekerheden, rechtszekerheid en risicobeheer
die over het geheel genomen overeenkomen met de vereisten in
hoofdstuk 4, afdeling 3;

Art. 208 zekerheid in de vorm
van OG.

55/62

HvL/co/18-1941

181.1g

Voor zover een instelling zekerheden in aanmerking neemt voor het
bepalen van de blootstellingswaarde voor tegenpartijkredietrisico
overeenkomstig hoofdstuk 6, afdeling 5 of 6, wordt met bedragen
die naar verwachting kunnen worden verhaald op de zekerheid geen
rekening gehouden bij de LGD-ramingen;

Zie antwoord bij 181.1b.

181.1h

In het specifieke geval van vorderingen waarbij reeds sprake is van
wanbetaling, maakt de instelling gebruik van de som van haar beste
ramingen van het voor elke blootstelling verwachte verlies in het
licht van het heersende economische klimaat en de status van de
blootstelling, en de door haar geraamde stijging van het
verliespercentage
als
gevolg
van
mogelijke
bijkomende
onverwachte verliezen die zich zouden kunnen voordoen gedurende
de afboekingsperiode, d.w.z. tussen de datum waarop zich een
betalingsachterstand voordoet en de definitieve liquidatie van de
blootstelling;

Voldoet, zie toelichting bij EL BE
(punt 158.5).

181.1j

Voor blootstellingen met betrekking tot ondernemingen,
instellingen en centrale overheden en centrale banken zijn de LGDramingen gebaseerd op gegevens die voor ten minste één bron
betrekking hebben op een periode van minimaal vijf jaar, die
jaarlijks na de implementatie met één jaar wordt verhoogd tot een
minimum van zeven jaar is bereikt. Indien de waarnemingsperiode
voor één van de bronnen een langere periode omspant en deze
gegevens relevant zijn, wordt van deze langere periode gebruik
gemaakt.

WSW heeft default historie vanaf
2012.

176.4

De
instellingen
die
eigen
ramingen
van
LGD's
en
omrekeningsfactoren gebruiken, worden geacht de volgende
gegevens te verzamelen en op te slaan:

176.4a

Volledige historische gegevens over de met elke ratingschaal
samenhangende faciliteitsratings- en ramingen van LGD's en
omrekeningsfactoren;

Buiten scope validatie. Raming
van LGD’s voor defaultposten
aanwezig (zie punt 158.5).

176.4b

De datums waarop de ratings zijn toegekend en de ramingen zijn
verricht;

Aanwezig.

176.4c

De belangrijkste gegevens en methoden die zijn gebruikt om de
faciliteitsratings en de ramingen van LGD's en omrekeningsfactoren
te bepalen;

Aanwezig, zie memo DNB sept.
2015.

176.4d

De persoon die de faciliteitsrating heeft toegekend en de persoon
die de ramingen van LGD's en omrekeningsfactoren heeft verstrekt;

Naam medewerker aanwezig,
voorgelegd aan klankbordgroep
en vastgesteld door Bestuur
WSW.

176.4e

Gegevens over de met elke blootstelling ten aanzien waarvan zich
een wanbetaling heeft voorgedaan, samenhangende geraamde en
gerealiseerde LGD's en omrekeningsfactoren;

Raming
van
LGD’s
voor
defaultposten aanwezig (zie punt
158.5).

176.4g

Gegevens over de verliescomponenten van elke blootstelling ten
aanzien waarvan zich een wanbetaling heeft voorgedaan.

Zie 176.4d.

185.e

De instellingen hebben deugdelijke interne normen vastgesteld voor
de gevallen waarin gerealiseerde PD's, LGD's, omrekeningsfactoren
en totale verliezen waarbij van EL gebruik wordt gemaakt, in
voldoende belangrijke mate afwijken om twijfel te doen ontstaan
omtrent de juistheid van de ramingen. In deze normen wordt

Zie punt 179f

56/62

In individuele casuïstiek kan een
override op de rating worden

HvL/co/18-1941

rekening gehouden met conjunctuurcycli en met een soortgelijke
systematische variabiliteit van de wanbetalingservaring. Indien de
gerealiseerde waarden de verwachte waarden blijven overtreffen,
stellen de instellingen hun ramingen opwaarts bij om met hun
wanbetalings- en verlieservaring rekening te houden.

toegepast
(alleen
verslechtering). Deze informatie
wordt gebruikt in de evaluatie
van het model

Tabel 11: CRR: EAD
Art.

Verordening (EU) Nr. 575/2013

Commentaar WSW

166.1

Tenzij anders is aangegeven, wordt de blootstellingswaarde van op de
balans opgenomen blootstellingen bepaald door de boekwaarde
ongerekend aangebrachte kredietrisicoaanpassingen.

WSW hanteert in
model
inbaarheid
geborgde
volume
boekwaarde.

Deze regel geldt ook voor activa die worden gekocht tegen een prijs die
verschilt van het verschuldigde bedrag.

het
het
als

Voor gekochte activa wordt het verschil tussen het verschuldigde bedrag
en de na het aanbrengen van bepaalde kredietrisicoaanpassingen in de
balans van instellingen opgenomen resterende boekwaarde disagio
genoemd als het verschuldigde bedrag groter is en agio als het kleiner is.
174.c

De voor de opstelling van het model gebruikte gegevens zijn representatief
voor de bestaande populatie van debiteuren of blootstellingen van de
instelling;

Voldoet. Alle deelnemers
zitten in de bepaling van
het inbare en vereiste
kapitaal.

Tabel 12: Kredietprotectie op basis van onderpand
Art.

Verordening (EU) Nr. 575/2013

Commentaar WSW

194.1

De voor het verlenen van kredietprotectie gebruikte techniek leidt
in combinatie met de door de leningverstrekkende instelling
geïmplementeerde maatregelen, stappen, procedures en
beleidslijnen tot kredietprotectieregelingen die in alle relevante
rechtsgebieden rechtsgeldig en afdwingbaar zijn.

Volmacht op hypotheekvestiging
onderpand gegeven door alle
deelnemers

De leningverstrekkende instelling verstrekt op verzoek van de
bevoegde autoriteit de meest recente versie van elk van de
onafhankelijke, met redenen omklede schriftelijke juridische
adviezen waarvan zij gebruik heeft gemaakt om te bepalen of
haar kredietprotectieregelingen aan de in de eerste alinea
gestelde voorwaarde voldoen.
194.2

De
leningverstrekkende
instelling
neemt
alle
vereiste
maatregelen om de effectiviteit van de kredietprotectieregeling te
waarborgen en de aan die regeling verbonden risico's te
beperken.

Idem

194.3a

De activa zijn opgenomen in de lijst van toelaatbare activa van
de artikelen 197 tot en met 200, naar gelang van het geval;

Het gaat om o.g., zie art.199 lid a

194.3b

De activa zijn voldoende liquide en de waarde ervan in de tijd is
voldoende stabiel om, gelet op de benadering die wordt gebruikt
om de risicogewogen posten te berekenen en de toegestane mate

We verstrekken voor maximaal
50% van het onderpand aan
financiering

57/62

HvL/co/18-1941

van inaanmerkingneming, passende zekerheid te bieden wat de
protectie van het krediet betreft.
194.4

De instellingen kunnen volgestorte kredietprotectie bij de
berekening van het effect van kredietrisicolimitering uitsluitend in
aanmerking nemen indien de leningverstrekkende instelling het
recht heeft om bij wanbetaling, insolventie of faillissement van de
debiteur of, indien van toepassing, van de bewaarnemer van de
zekerheid, of bij een andere kredietgebeurtenis die in het
desbetreffende contract wordt vermeld, de activa die als protectie
dienen, bijtijds te liquideren of te behouden. De waarde van de
activa die als protectie worden gebruikt, mag niet te nauw
gekoppeld zijn aan de kredietkwaliteit van de debiteur.

De waarde van de activa is in zeer
beperkte mate onderdeel van het
PD model: als element in de
beoordeling van de financiële
flexibiliteit

199.1

Naast de in de artikelen 197 en 198 bedoelde zekerheden kunnen
de instellingen die risicogewogen posten en verwachte
verliesposten in het kader van de IRB-benadering berekenen
eveneens gebruik maken van de volgende vormen van zekerheid:

Onderpand betreft o.g.

a) onroerend goed overeenkomstig de leden 2, 3 en 4.
199.2a

De waarde van het onroerend goed hangt niet in wezenlijke mate
af van de kredietkwaliteit van de debiteur. De instellingen kunnen
van de bepaling van het wezenlijke karakter van deze
afhankelijkheid situaties uitsluiten waarin louter macroeconomische factoren een negatief effect hebben op zowel de
waarde van het onroerend goed als het betalingsgedrag van de
kredietnemer;

Dit hangt niet samen, de waarde
van het onderpand is afhankelijk
van de markt

199.2b

Het risico van de kredietnemer hangt niet in wezenlijke mate af
van het rendement van het onderliggend onroerend goed of
project, maar veeleer van het onderliggende vermogen van de
kredietnemer om de schuld uit andere bronnen terug te betalen,
en de terugbetaling van de faciliteit hangt bijgevolg niet in
wezenlijke mate af van enigerlei kasstroom die wordt
gegenereerd door het onderliggend onroerend goed dat als
zekerheid fungeert.

Kasstromen bij woningcorporaties
worden gegenereerd door het
vastgoed/onderpand van WSW

208.2a

Een hypotheek of bezwaring is afdwingbaar in alle op het tijdstip
van de sluiting van de leningsovereenkomst relevante
rechtsgebieden, en is tijdig en naar behoren geregistreerd;

Zie 194.1

208.2b

Alle juridische vereisten voor de vestiging van het pandrecht zijn
vervuld;

Idem

208.2c

De protectieovereenkomst en de juridische procedure die eraan
ten grondslag ligt, stellen de instelling in staat de waarde van de
protectie binnen een redelijke tijdshorizon te realiseren.

Idem

208.3a

De instellingen controleren de waarde van het onroerend goed
frequent en ten minste eenmaal per jaar voor zakelijk onroerend
goed en eenmaal per drie jaar voor niet-zakelijk onroerend goed.
De instellingen voeren frequentere controles uit wanneer de
marktomstandigheden significante veranderingen ondergaan;

WOZ
waarden
van
ingezet
onderpand
worden
jaarlijks
aangeleverd, marktwaarde van
totale bezit ook

208.3b

De waardering van het onroerend goed wordt gecontroleerd als
uit informatie waarover instellingen beschikken blijkt dat de
waarde van het onroerend goed vermoedelijk sterk is gedaald in
vergelijking met de algemene marktprijzen; de controle wordt
uitgevoerd door een schatter die over de nodige kwalificaties,

Waardering vindt plaats door
gemeente en wordt aangeleverd
door corporatie. Marktwaarde van
bezit wordt gecontroleerd t.b.v.
jaarrekening (accountant)

58/62

HvL/co/18-1941

bekwaamheid en ervaring beschikt om een taxatie uit te voeren
en die geen enkele rol vervult in het kredietacceptatieproces. Bij
leningen die meer dan 3 miljoen EUR bedragen of meer dan 5 %
van het eigen vermogen van een instelling vertegen-woordigen,
wordt de waardering van het onroerend goed ten minste om de
drie jaar door een dergelijke schatter gecontroleerd.
208.4

De instellingen leggen de soorten niet-zakelijk en zakelijk
onroerend goed die zij aanvaarden en hun leningsbeleid ter zake
duidelijk in documentatie vast.

Ze moeten alles inzetten, tenzij we
vrijgeven. Hier is beleid voor

208.5

De instellingen beschikken over procedures om te controleren of
het onroerend goed dat als kredietprotectie wordt geaccepteerd,
adequaat is verzekerd tegen schaderisico.

Voldoet, zie art. 16 RvD.

229.1

Zekerheden in de vorm van onroerend goed worden door een
onafhankelijke schatter gewaardeerd tegen of onder de
marktwaarde. Een instelling verlangt dat de onafhankelijke
schatter de marktwaarde op doorzichtige en heldere wijze in
documentatie vastlegt.

Marktwaarde van bezit wordt
gecontroleerd t.b.v. jaarrekening
(accountant)

In lidstaten die in hun wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen
strenge criteria voor de berekening van de hypotheekwaarde
hebben vastgesteld, kan het goed echter door een onafhankelijke
schatter tegen of onder de hypotheekwaarde worden
gewaardeerd. De instellingen verlangen dat de onafhankelijke
schatter geen speculatieve factoren in de hypotheekwaarde
verrekent en die waarde op doorzichtige en heldere wijze in
documentatie vastlegt.
De waarde van de zekerheid is de marktwaarde of de
hypotheekwaarde, in voorkomend geval verlaagd om de
resultaten van de overeenkomstig artikel 208, lid 3, vereiste
controle te weerspiegelen en om rekening te houden met alle
eerdere aanspraken op het goed.
230.1

De instellingen maken gebruik van LGD*, berekend
overeenkomstig dit lid en lid 2, als het LGD voor de toepassing
van hoofdstuk 3.
Indien de ratio van de waarde van de zekerheid (C) ten opzichte
van de blootstellingswaarde (E) lager is dan het vereiste
minimumniveau van zekerheidsstelling van de blootstelling (C*)
als bedoeld in tabel 5, is LGD* het in hoofdstuk 3 bedoelde LGD
voor niet door zekerheden gedekte blootstellingen met betrekking
tot de tegenpartij. Voor de toepassing van deze bepaling
berekenen de instellingen de blootstellingswaarde van de in
artikel 166, leden 8 tot en met 10, opgenomen posten met
gebruikmaking van een omrekeningsfactor of percentage van 100
% in plaats van de in die leden vermelde omrekeningsfactoren of
percentages.
Indien de ratio van de waarde van de zekerheid ten opzichte van
de blootstellingswaarde hoger is dan een tweede, hogere
drempelwaarde van C** als vermeld in onderstaande tabel, is
LGD* het in onderstaande tabel weergegeven LGD.
In dit verband geldt dat indien het vereiste niveau van
zekerheidsstelling C** niet wordt bereikt ten aanzien van de
blootstelling als geheel, instellingen de blootstelling als twee

59/62

De LGD is voor alle corporaties
(niet in default) en alle typen
vastgoed gelijk en varieert in
macro-economische scenario’s

HvL/co/18-1941

blootstellingen moeten beschouwen — één blootstelling die
overeenstemt met het gedeelte waarvoor het vereiste niveau van
zekerheidsstelling C** is bereikt en één blootstelling die met het
resterende gedeelte overeenstemt.

6.2. Appendix B – Passages Depositogarantiestelsel
Tabel 13: Passages Depositogarantiestelsel
Art.

Directive 2014/49/EU

Commentaar WSW

10(1)

De
lidstaten
zorgen
ervoor
dat
depositogarantiestelsels beschikken over adequate
systemen ter bepaling van hun potentiële
verplichtingen. De beschikbare financiële middelen
van depositogarantiestelsels staan in verhouding
tot die verplichtingen.

WSW heeft methodieken (inbaarheidsmodel) om
de potentiele verplichtingen te bepalen. De
financiële middelen die WSW tot haar beschikking
heeft (EV, obligo, sanering), zijn op basis van de
laatste beoordeling voldoende om aan deze
verplichtingen te voldoen.

Depositogarantiestelsels verwerven de beschikbare
financiële middelen door bijdragen die hun
deelnemers ten minste jaarlijks betalen. Dit staat
bijkomende financiering uit andere bronnen niet in
de weg.

Buiten de saneringsheffing (jaarlijks) zijn de
financiële middelen van WSW eenmalig en worden
niet aangevuld vanuit de deelnemers.

10(2)

De lidstaten dragen er zorg voor dat de beschikbare
financiële middelen van een depositogarantiestelsel
uiterlijk op 3 juli 2024 ten minste een streefbedrag
gelijk aan 0,8 % van het bedrag van de gedekte
deposito’s van zijn deelnemers belopen.
Wanneer de financieringscapaciteit achterblijft bij
het streefbedrag, wordt de betaling van bijdragen
in elk geval hervat totdat het streefbedrag opnieuw
is bereikt.
Zijn de beschikbare financiële middelen, nadat het
streefbedrag
voor
het
eerst
is
bereikt,
teruggebracht tot minder dan twee derde van het
streefbedrag, dan wordt de periodieke bijdrage
vastgesteld op een niveau waarbij het streefbedrag
binnen zes jaar bereikt kan worden.

Het geborgd volume was eind 2016 82,3 mld en de
CW DdL 115,2 mld. 0,8% van 82,3 mld is 658,4
mln. Van dit laatste bedrag zou 70% ex ante
beschikbaar moeten zijn (art. 10.3), dat is 460,9
mln. De borgstellingsreserve was eind 2016 hoger
(536,8 mln), maar het deel boven het
garantieniveau van 0,25% niet. Daarnaast wordt
de borgstellingsreserve afgeroomd voor SHH en
WSG waarmee ook niet meer aan deze regel
voldaan wordt.

In de periodieke bijdrage wordt naar behoren
rekening gehouden met de conjunctuurcyclus en
met het effect dat procyclische bijdragen kunnen
hebben bij de vaststelling van de jaarlijkse
bijdragen in het kader van deze bepaling.
De lidstaten kunnen de initiële in de eerste alinea
bedoelde termijn met maximaal vier jaar verlengen
ingeval het depositogarantiestelsel gecumuleerde
uitbetalingen ten bedrage van meer dan 0,8 % van
de gedekte deposito’s heeft verricht.
10(3)

De beschikbare financiële middelen die voor het
bereiken van in aanmerking moeten worden
genomen, kunnen ook betalingsverplichtingen
omvatten.
Het
totale
aandeel
van

60/62

Zie vorige punt.

HvL/co/18-1941

betalingsverplichtingen mag niet groter zijn dan 30
% van het totaalbedrag van de beschikbare
financiële middelen die overeenkomstig dit artikel
worden bijeengebracht.
Met het oog op een consequente toepassing van
deze richtlijn geeft de EBA richtsnoeren inzake
betalingsverplichtingen.
10(7)

De
beschikbare
financiële
middelen
van
depositogarantiestelsels worden met laag risico en
op voldoende gediversifieerde wijze belegd.

De borgstellingsreserve voldoet hier aan.
In overeenstemming met het beleggingsstatuut
belegt WSW uitsluitend in obligaties genoteerd in
euro’s. De maximale positie per debiteur bedraagt
10%, met uitzondering van staatsleningen van de
landen die tot de Eurozone behoren. Vastrentende
waarden met een rating in de hoofdcategorie A
maken maximaal 10% van de portefeuille uit. Bij
overschrijding van dit percentage door een
downgrade wordt de portefeuille aangepast zodat
weer aan dit percentage wordt voldaan. De
benchmark bestaat uit de volgende, naar
marktwaarde gewogen, deelindices:
•

Bloomberg Barclays Capital Euro Aggregate
AAA index, minimale uitgifte 2mrd, maximum
looptijd 15 jaar

•

Bloomberg Barclays Capital Euro Aggregate
AA index, minimale uitgifte 2mrd, maximum
looptijd 15 jaar.

Indeling naar rating op basis van de beurswaarde,
inclusief opgelopen rente, van de beleggingen
(eind 2016):
Rating Beurswaarde (x € 1.000) Verdeling in %
AAA 247.032 44,91
AA 303.002 55,09
A--

10(8)

Indien de beschikbare financiële middelen van een
depositogarantiestelsel ontoereikend zijn voor de
terugbetalingen
aan
deposanten
wanneer
deposito’s onbeschikbaar worden, betalen de
deelnemers buitengewone bijdragen die per
kalenderjaar niet meer bedragen dan 0,5 % van
hun
gedekte
deposito’s.
In
uitzonderlijke
omstandigheden en indien de bevoegde autoriteit
toestemming
heeft
gegeven,
kunnen
depositogarantiestelsels
hogere
bijdragen
verlangen.
De bevoegde autoriteit kan een betaling door een
kredietinstelling van buitengewone achteraf te

61/62

WSW kan in geval van een tekort aan eigen
vermogen een beroep doen op de deelnemers voor
obligo (max 3.85% van het schuldrestant), hier is
geen vrijstellingsregel voor.
Daarnaast is er de saneringsheffing van 5% van de
jaarhuur van de TI’s, hiervoor betaat wel een
vrijstellingsregel.

HvL/co/18-1941

betalen bijdragen aan het depositogarantiestelsel
geheel of gedeeltelijk opschorten als de bijdragen
de liquiditeit of de solvabiliteit van de
kredietinstelling zouden bedreigen. Een zodanige
opschorting wordt niet verleend voor een periode
langer dan zes maanden, maar kan op verzoek van
de kredietinstelling worden verlengd.
De uit hoofde van dit lid opgeschorte bijdragen
worden betaald op het moment dat de betaling niet
langer de liquiditeit of solvabiliteit van de
kredietinstelling bedreigt.
10(9)

De
lidstaten
zorgen
ervoor
dat
depositogarantiestelsels
over
een
adequaat
alternatief financieringsplan beschikken op basis
waarvan zij kortetermijnfinanciering kunnen
verkrijgen waarmee vorderingen jegens die
depositogarantiestelsels
kunnen
worden
gehonoreerd.

WSW
kan
bij
onderschrijding
van
het
garantieniveau (0,25% van geborgd volume) na 75
dagen renteloze leningen krijgen van de
achtervangers.

11(1)

De in artikel 10 bedoelde financiële middelen
worden in de eerste plaats gebruikt voor
terugbetalingen aan deposanten uit hoofde van
deze richtlijn.

WSW neemt de dienst der lening over van haar
deelnemers en wendt de middelen zelf aan voor de
betaling hiervan aan financiers (de ‘depositanten’
in deze).

13(2)

De depositogarantiestelsels kunnen hun eigen
risicogebaseerde methoden gebruiken voor het
bepalen en berekenen van de risicogebaseerde
bijdragen van hun deelnemers. De berekening van
de bijdragen zal evenredig zijn aan het risico van
de deelnemers en houdt terdege rekening met de
risicoprofielen
van
de
verschillende
bedrijfsmodellen. Bij deze methoden kan ook
rekening worden gehouden met de activazijde van
zoals
de
balans
en
risico-indicatoren,
kapitaaltoereikendheid, kwaliteit van de activa en
liquiditeit.

WSW hanteert voor de borgstellingsvergoeding
een (generieke) risicogerichte premie. Deelnemers
met een hoger risico betalen een hogere premie
(vier klassen).

Elke methode moet worden goedgekeurd door de
bevoegde autoriteit, die daarbij samenwerkt met
de aangewezen autoriteit. De EBA wordt in kennis
gesteld van de methoden die zijn goedgekeurd.

62/62