Pakket brede migratieagenda | Migratiestroom Studie
t.b.v. brede migratieagenda 12 mei 2023 | versie 9 mei 2023
Dit is de propositie van MOCW Dijkgraaf voor de migratiestroom Studie, teneinde migratie zo veel
mogelijk gestructureerd te laten verlopen, ongewenste migratiebewegingen zoveel mogelijk te
beperken en het draagvlak voor migratie in onze samenleving te behouden en te versterken.
1. Europese inzet
Nederland zet in de EU in op:
1.1 Inzet: gebalanceerde studentenmobiliteit
MOCW zet in Europees verband in op het terugbrengen van de balans in inkomende (115.000
studenten in 2021/22) en uitgaande diplomamobiliteit (20.000 in 2021/2022). Enerzijds wordt de
inkomende mobiliteit meer geremd en gestuurd (zie nationale maatregelen hierna) en worden
maatregelen genomen om de binding van inkomende studenten met ons land te vergroten, zodat
de kans groter is dat zij later bijdragen aan de Nederlandse samenleving. Anderzijds wordt ingezet
op het weghalen van drempels voor Nederlandse studenten om buitenlandervaring op te doen
tijdens hun studie. Voorts is de Europese Commissie bezig met het herzien van het Learning
mobility framework (verwacht dit najaar). OCW werkt aan een position paper als reactie op de
consultatie voor de herziening (medio mei).
Relatie met: beurzenprogramma Buitenlandse Zaken
1.2 Inzet: verkenning naar afspraken met Duitsland/Europese Commissie over studentenmigratie
Duitsland is het belangrijkste herkomstland van internationale studenten in Nederland. Collegejaar
2022/23 zijn er ruim 22.000 Duitse studenten in het Nederlandse hoger onderwijs gestart met een
opleiding (nummer 2 is Italië met ruim 7.600 studenten). Naast de maatregelen die MOCW
voornemens is te nemen op nationaal niveau (zie hierna), verkennen we graag met Buitenlandse
Zaken de mogelijkheden voor nadere (bilaterale) afspraken met Duitsland dan wel de Europese
Commissie over de (gevolgen van de) grote instroom van Duitse studenten (bijv over
medefinanciering aan faciliteiten dan wel huisvesting voor studenten). Daarbij wordt de
jurisprudentie Oostenrijk betrokken. Oostenrijk heeft een uitzondering van de Commissie gekregen
om Duitse studenten van geneeskundige opleidingen te weren vanwege het ‘verdringen van
Oostenrijkse’ studenten en de effecten op de medische sector in Oostenrijk. In die casus bleek het
maken van bilaterale afspraken niet haalbaar, omdat Duitsland verwees naar Europese regelgeving
en heeft de Europese Commissie de uitzondering toegestaan.
Relatie met: diplomatieke relatie Duitsland (en eventueel Italië) via Buitenlandse Zaken
2. Nationale maatregelen, raakvlakken en randvoorwaarden
Deze selectie van maatregelen is de propositie maatregelen van MOCW Dijkgraaf om grip op de
migratiestroom Studie te vergroten. Een verdere uitwerking treft u in de onderstaande groslijst
(juridische haalbaarheid, implementatietermijn, uitvoerbaarheid, etc.).
2.1 Maatregelen uit kamerbrief Beheersing internationale studentenstromen d.d. 21 april 2023

Beschrijving en beoogd effect
Voorgaande tabel beschrijft de nationale maatregelen die in de kamerbrief Beheersing
internationale studentenstromen zijn opgenomen. Naast de in de tabel genoemde maatregelen
wordt in de Toekomstverkenning tevens gekeken naar de toekomstvastheid van de huidige wijze
van bekostiging in het hoger onderwijs (o.a. de groeiprikkel die hieruit voortkomt voor de
instellingen).
MOCW introduceert hiermee ‘knoppen’ waarmee de studentenstromen gestuurd en beheerst
kunnen worden. De zogenaamde ‘instelwaarden’ van de knoppen worden later bepaald. Daarvoor
is enerzijds de Toekomstverkenning mbo, hoger onderwijs en wetenschap van belang (najaar), en
anderzijds de richtinggevende keuzes vanuit het BWO migratie over ‘welk land en welke economie
we willen zijn’ (en hoe we dat vanuit het onderwijs kunnen accommoderen).
Raakvlakken met aanpalende domeinen/randvoorwaarden
Het kabinet blijft zich inzetten op het vasthouden van internationale studenten na afstuderen
(zgn verhogen van de blijfkans). Daarbij richten we ons op studenten met een profiel waarvoor
tekorten zijn op de arbeidsmarkt en/of die werkzaam zijn in specifiek geprioriteerde sectoren.
Daarbij zal gekeken worden of verblijfsprocedures goed aansluiten bij deze doelstellingen.
Hiervoor is samenwerking vanuit het kabinet nodig: samenwerking met SZW (aantrekkelijk
werkprofiel), EZK welke sectoren prioritair zijn en JenV (migratie)procedures die dit
accommoderen.
Visie vanuit EZK t.a.v. de economie van de toekomst, zodat gerichte opleiding en werving van
internationale studenten in dat kader kan plaatsvinden.
Gezamenlijk beeld en definitie van tekortsectoren, zodat dit vertaald kan worden naar gerichte
werving en opleiding van internationale studenten.
Afstemming met strategie t.a.v. arbeids-/kennismigratie: gerichte werving internationale
studenten en arbeids-/kennismigratie zijn beide strategieën t.b.v. de arbeidsmarkt(tekorten).
Beide kennen voor- en nadelen en beperkingen in de beïnvloedbaarheid door de overheid.
Samenwerking inzake huisvesting: via het Actieplan studentenhuisvesting wordt met BZK
gewerkt aan uitbreiding van huisvesting voor studenten.
Financiering huisvesting internationale studenten: het is op dit moment niet mogelijk om
onderwijsmiddelen aan te wenden voor huisvesting van internationale studenten (bijv op
campussen). Wellicht ziet het kabinet andere mogelijkheden tot financiering wanneer het ten
behoeve van de leefbaarheid van de regio, dan wel vanwege de arbeidsmarkt wenselijk is om
op bepaalde opleidingen meer internationale studenten te laten instromen. Zie bijvoorbeeld de
grote wens van de Brainport om tot een verdubbeling van het aantal studenten in de techniek
in die regio te komen. Die investering is niet binnen de reguliere onderwijsbudgetten te
accommoderen.
Kabinetsreactie ‘Elke regio telt’ (voor zomer): in de kabinetsreactie tevens de
krimpproblematiek van het Nederlandse hoger onderwijs adresseren en daarmee richting
geven aan de uitzonderingen voor de hoger onderwijsinstellingen aan de randen van het land
om via instroom van internationale studenten hun opleidingsaanbod, arbeidsmarkt en vitaliteit
van de regio overeind te kunnen houden.
2.2 Maatregel: Kansrijke asielzoekers in het onderwijs
Indien het in lijn met de initiatiefnota kamerlid Podt1 mogelijk wordt om onderscheid te maken
tussen kansarme en kansrijke asielzoekers, kan OCW bezien hoe deze groep in het onderwijs
nader ondersteund kan worden. Denk daarbij aan de mogelijkheid voor de instellingen om het
instellingscollegegeld voor deze doelgroep te verlagen ter hoogte van ten minste het wettelijk
collegegeld, waarmee invulling gegeven kan worden aan de aangehouden motie Westerveld/Van
Meenen2. Het aanwijzen en afbakenen van deze doelgroepen ligt op het beleidsterrein van JenV.
Daarbij is het van belang om afspraken te maken over de impact (in termen van financiën,
onderwijscapaciteiten en uitvoering). Bij de afbakening zou bijvoorbeeld rekening gehouden
kunnen worden met de arbeidsmarkttekorten3.
Daarnaast kan met SZW en JenV verkend worden hoe kansrijke asielzoekers met een diploma uit
land van herkomst sneller op de Nederlandse arbeidsmarkt ingezet kunnen worden.

1
2
3

Initiatiefnota van het lid Podt over “Meedoen vanaf dag één” | Tweede Kamer der Staten-Generaal
Onderwijs aan vreemdelingen | Tweede Kamer der Staten-Generaal

uit CBS studie blijkt dat na vijf jaar 42% van alle 18- tot 65-jarige statushouders een baan heeft.

Raakvlakken met aanpalende domeinen/randvoorwaarden: asielbeleid JenV –
aanwijzing/afbakening kansrijke – kansarme asielzoekers.