Samenvatting openbare consultatie
marktordening waterstof

Datum
Status

23 maart 2022
Definitief

Colofon

Projectnaam
Contactpersoon

Consultatie marktordening waterstof
Directoraat-generaal Klimaat en Energie |
Postbus 20401 | 2500 EK Den Haag
waterstof@minezk.nl

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

Inhoud

Inleiding en verantwoording

3

1.

Productie/elektrolyse

4

2.

Ontwikkeling en beheer van waterstoftransportnetten

6

3.

Netwerkplanning

11

4.

Ondergrondse opslag van waterstof

13

5.

Terminals voor de import van waterstof

18

6.

Waterstofkwaliteit

20

8.

Marktordening op zee

24

Pagina 2 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

Inleiding en verantwoording
Marktordening betreft het geheel van regels en wetten dat beschrijft welke partijen (publiek en
privaat) onder welke voorwaarden (regels, regulering) op een markt actief mogen zijn of mogen
toetreden, alsmede welke rechten en plichten eindafnemers hebben.1 Kijkend naar de
waterstofmarkt en in het bijzonder de fysieke keten die zich de komende jaren moet ontwikkelen,
is het dus vraag welke partijen actief mogen zijn op het gebied van productie/elektrolyse,
transport, (ondergrondse) opslag en aanleg en beheer van import/export-terminals, onder welke
voorwaarden deze partijen dit mogen doen en hoe kan worden verzekerd dat voldoende
gebruikers onder redelijke voorwaarden toegang hebben tot deze diensten. Middels deze
openbare consultatie is een ieder in de gelegenheid gesteld om aan te geven welk beeld en
verwachtingen men heeft van de ordening voor de waterstofmarkt. De consultatievragen zijn
georganiseerd aan de hand van 8 thema’s:
1. Productie/elektrolyse
2. Ontwikkeling en beheer van waterstoftransportnetten
3. Netwerkplanning
4. Ondergrondse opslag van waterstof
5. Terminals voor de import van waterstof
6. Waterstofkwaliteit
7. Bijmenging van waterstof in het gasnet
8. Marktordening op zee.
Proces en reacties
De openbare consultatie marktordening waterstof is voor een ieder opengesteld in de periode 15
februari tot en met 18 maart 2022 op de website
https://www.internetconsultatie.nl/marktordeningwaterstof/b1. Op basis van de gebruikelijke
spelregels bij internetconsultaties door de Rijksoverheid hebben respondenten zelf kunnen
aangeven of de ingediende reactie openbaar gemaakt mocht worden. 48 partijen hebben een
reactie ingediend waarvan 32 reacties openbaar zijn. Onder de respondenten vallen
energieproducenten, energieverbruikers, projectontwikkelaars, investeerders
netbeheerders/netwerkbedrijven, brancheorganisaties, decentrale overheden, havenbedrijven,
kennisinstellingen en dienstverleners. De openbare reacties van ondergenoemde respondenten
zijn integraal gepubliceerd op bovengenoemde website.
Air Liquide
BP Nederland
Deltalinqs
Energie Beheer Nederland
Energie-Nederland
ENGIE
Equinor ASA
E-Trucks Europe
Gemeente Den Haag
Groningen Seaports
H2 Platform

Havenbedrijf Rotterdam
HyNorth
IPO
Koolenindustries
Lhyfe
NautaDutilh
Neptune Energy
Netherlands B.V.
Netbeheer Nederland
NMi Certin
NOGAT B.V.

NOGEPA
Noordgastransport
NV Nederlandse Gasunie
Particulier
Particulier
Particulier
Polderwarmte
RCD
Shell Nederland
VEMW
WaterstofNet

Verantwoording samenvatting
Deze samenvatting strekt tot doel om een evenwichtig inzicht te geven in de verschillende
opvattingen die respondenten hebben rondom de verschillende thema’s die spelen bij
marktordening voor waterstof. Het betreft hier nadrukkelijk geen appreciatie of analyse vanuit het
ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Keuze voor het wel- of niet opnemen van
specifieke overwegingen moet niet worden opgevat als steun of afwijzing hiervan. De
samenvatting is, mede gelet op het aantal en de omvang van de reacties, er niet op gericht om
een uitputtend overzicht te geven van alle overwegingen en reacties. Bij verdere
beleidsafwegingen door EZK binnen de diverse relevante beleidstrajecten zullen alle bijdragen
integraal worden bezien en meegewogen.
1

Kamerstuk 32813, nr. 536.
Pagina 3 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

1. Productie/elektrolyse
1.1 Zijn er omstandigheden waaronder u het wenselijk acht dat netwerkbedrijven of
netbeheerders in de toekomst een rol hebben bij de ontwikkeling van elektrolyseinstallaties? Zo ja, onder welke voorwaarden? Zie in dit kader ook: ACM, ‘Leidraad
netwerkbedrijven en alternatieve energiedragers’.
Diverse respondenten zien de ontwikkeling en beheer van elektrolyse-installaties primair als
een marktactiviteit waarbij netbeheerders en/of netwerkbedrijven (in principe) geen rol
hebben als ontwikkelaar, beheerder of eigenaar:
•
Energiebedrijven en andere private (industriële) bedrijven zien elektrolyse als een
commerciële activiteit die door marktpartijen kan worden uitgevoerd. Een rol voor
publieke netwerkbedrijven wordt als marktverstorend gezien. Hierbij wordt door meerdere
partijen verwezen naar het afwegingskader van de ACM. 2 Zij pleiten voor een scherpe
afbakening van de rol van het netwerkbedrijf en vinden dat er geen rol is voor
netbeheerders of netwerkbedrijven in de ontwikkeling en beheer van elektrolyseinstallaties. Men wijst hierbij ook op de brede interesse en investeringsbereidheid door
marktpartijen om elektrolyse-capaciteit te ontwikkelen. Wel wijst men op de noodzaak
voor de overheid om de voorwaarden te creëren voor investeringen door de markt, in het
bijzonder op het gebied van subsidiëring.
•
Enkel als de markt een activiteit niet kan of wil oppakken zou er volgens meerdere
respondenten gekeken kunnen worden naar de rol van netwerkbedrijven. In dat geval
kunnen publieke netwerkbedrijven elektrolyse-installaties aanleggen en beheren zonder
uitvoering van de commerciële activiteiten van productie, handel en levering.
•
Ook een onderwijs-/kennisinstelling wijst erop dat het wenselijk is om zoveel mogelijk aan
te sluiten bij de structuur van de geliberaliseerde markt zoals deze ook geldt voor gas en
elektriciteit, hoewel het mogelijk is dat in dit vroege stadium alternatieve oplossingen
nodig zijn om de markt in te richten en op weg te helpen. Netwerkbedrijven zouden wel
verantwoordelijk gemaakt kunnen worden voor de bouw van de installaties, mits dit onder
strenge voorwaarden gebeurd.
•
Een juridische dienstverlener wijst erop dat de productie van waterstof gebaat is bij een
vrije markt met zo min mogelijk toetredingsdrempels. De rol van de overheid moet in
beginsel beperkt zijn tot het faciliteren en coördineren van het op gang komen van de
markt door het mitigeren van financieel-economische risico’s en het verlagen van
toetredingsdrempels. Dit is een randvoorwaarde voor verdere innovatie en ontwikkeling
van de productiecapaciteit.
Andere respondenten pleiten voor (meer) ruimte voor netwerkbedrijven of andere
overheidsdeelnemingen bij de ontwikkeling van elektrolyse-installaties:
•
De samenwerkende netbeheerders/netwerkbedrijven onderschrijven het uitgangspunt dat
de productie van waterstof een marktactiviteit is. Gezien de mogelijke systeemfunctie van
elektrolysers zijn meerdere netwerkbedrijven van mening dat het past dat ook zij de
ruimte krijgen om elektrolysers te realiseren. Voor een rol van de netbeheerders zien de
netbeheerders/netwerkbedrijven geen ruimte, hooguit via toekenning van een tijdelijke
taak. Voorwaarde bij de ontwikkeling van elektrolysers door netwerkbedrijven is dat de
daadwerkelijke productie van waterstof een marktactiviteit blijft. Het netwerkbedrijf kan
de elektrolyser aanleggen, in eigendom hebben en beheren. De daadwerkelijke exploitatie
van de elektrolyser zou door een marktpartij gedaan moeten worden.
•
Een netwerkbedrijf pleit ervoor om niet, zoals het vorige kabinet heeft voorgesteld 3, een
eventuele rol voor netwerkbedrijven afhankelijk te maken van de investeringsbereidheid
van private partijen. Zij zien een rol voor zichzelf door het combineren of aggregeren van
vraag naar elektrolyse op centrale locaties waardoor volgens het bedrijf schaalvoordelen
Autoriteit Consument en Markt, ‘Afwegingskader uitbreiding rollen netbeheer en netwerkbedrijf onder VET’, 1
maart 2017.
3
Kamerstuk 32 813, nr. 958, p. 11.
2

Pagina 4 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•

•

worden behaald en opschaling sneller en tegen lagere kosten gerealiseerd wordt. Deze
capaciteit kan via verschillende constructies ten volle aan de markt ter beschikking
worden gesteld. Daadwerkelijke productie zou dan bij marktpartijen liggen. Deze
ontwikkeling van elektrolyse-capaciteit voor de markt zou het beschikbaar komen van
systeemdiensten moeten zekerstellen en bijdragen aan voorzieningszekerheid door
publieke eigenaarschap.
Een respondent wijst op het probleem van eigenaarschap rondom
netcongestieproblematiek in de gebouwde omgeving of kleine industrieterreinen of het
gebrek aan een goede samenhang van activiteiten mogelijk waardoor er geen goed
verdienmodel is. Het toestaan van netwerkbedrijven om hier elektrolyse-installaties te
ontwikkelen zou bijdrage aan het creëren van eigenaarschap voor alle relevante aspecten
(duurzaamheid, leveringszekerheid, betaalbaarheid, veiligheid, ruimtelijke inpassing). Dit
moet dan gepaard gaan met de taakstelling om deze op basis van nader te stellen eisen in
te vullen.
Een beleidsdeelneming in de energiesector -niet zijnde een netbeheerder/netwerkbedrijfgeeft aan dat de tijdige totstandkoming van offshore waterstofproductie met hoge risico’s
kan overheidsdeelname een belangrijke rol spelen in het vertrouwen van de
samenwerkingspartners voor het ontwikkelen van de projecten en de financiering
daarvan.
Netbeheerders/netwerkbedrijven en enkele private partijen vragen ruimte om lopende
pilots en pilots in voorbereiding waar netwerkbedrijven bij betrokken zijn door te laten
gaan.

1.2 Acht u het wenselijk dat de overheid en/of netbeheerders actief gaan sturen op de locatie
van elektrolyse-installaties? Denk bijvoorbeeld aan het aanwijzen of identificeren van
kavels/locatie middels ruimtelijk instrumentarium of in netwerkontwikkelingsplannen. In
welke situaties is sturing volgens u meer of minder gewenst?
•

•

•

•

•

•

De samenwerkende netbeheerders/netwerkbedrijven wijzen op diverse aspecten die
bepalen wat een goede locatie is, vanuit het energiesysteem bezien zijn dat het
elektriciteitsnet en het waterstofnet. De locatie ten opzichte van het elektriciteitsnet
bepaalt de (aanvullende) verzwaringsopgave van het elektriciteitsnet. De locatie ten
opzichte van het gasnet bepaalt mede de afzetmogelijkheden. Hierbij is de ontwikkeling
van het waterstofnet relevant en dus dat de ontwikkeling van het waterstofnet de
komende jaren zal starten met de uitrol van de waterstofbackbone. Naast het
energiesysteem zijn ook andere aspecten relevant, bijvoorbeeld de ruimtelijke ordening
waar overheden de randvoorwaarden voor dienen te bepalen. Tot slot is het vanuit
energie efficiency tevens van meerwaarde indien de warmte en zuurstof die geproduceerd
worden door de elektrolyser, hergebruikt kunnen worden.
Betrokkenheid van netbeheerders is over het algemeen gewenst vanwege de uitdagingen
rondom netcongestie. Netbeheerders geven aan graag suggesties te doen hoe vanuit het
elektriciteitsnet en gas-/waterstoftransportnet de meest gewenste locaties in beeld
gebracht kunnen worden, bijvoorbeeld door het maken van kaartbeelden.
Ook wordt gewezen op rol van lopende trajecten binnen de Rijksoverheid zoals het
Programma Energiehoofdstructuur (PEH), Programma Energiesysteem (PES) en
Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK). Ook gaan regie vanuit
het Rijk plaatsvinden in de context van de uitrol van wind op zee in combinatie met
waterstofproductie.
Decentrale overheden zien ook een rol voor zichzelf waar het gaat om het bepalen van de
locatie van elektrolyse-installaties in het licht van regionale energie strategieën,
ruimtelijke inpassing en vergunningen.
Havenbedrijven wijzen op het belang van de havens bij de aanlanding en conversie van
energie en de schaarse ruimte in de havens. Dit vraagt om sturing en integrale
planvorming met alle betrokkenen, in het bijzonder voor grootschalige elektrolyse.
Energiebedrijven wijzen in de eerste plaats op het bestaan van, en de wens voor,
keuzevrijheid waar het gaat om locatie voor elektrolyse-installaties. Wel zien zij voordelen
Pagina 5 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•

•
•

bij sturing op locaties voor grootschalige elektrolyse, in het bijzonder in relatie tot wind op
zee. Dit kan zorgen voor minder druk op noodzakelijke infrastructuur om de
elektrolysecapaciteit in te passen in het Nederlandse systeem. Netbeheerders kunnen hier
met integrale infrastructuur verkenningen aan bij dragen, maar het zou aan de
Rijksoverheid moeten zijn om te beslissen.
Een belangenorganisatie voor zakelijke energie verbruikers wijst erop dat de overheid
mogelijkheden moeten creëren en niet onnodig beperken. Het ruimtelijke
instrumentarium zou daartoe waar nodig aangepast moeten worden zodat de overheid
invulling kan geven aan die sturing. Netbeheerders dienen in overleg met representatieve
organisaties van netgebruikers vervolgens de benodigde investeringen in de infrastructuur
voor te stellen die op de meest optimale en doelmatige wijze de door marktpartijen
voorgenomen investeringen in elektrolyse-installaties faciliteren.
Een groep bedrijven en organisaties actief in de waterstofsector geeft aan dat op korte
termijn het wenselijk wordt geacht dat de overheid pas gaat sturen op de locatie van
elektrolyse-installaties indien dit knelpunten of vertraging in de uitvoering kan oplossen.
Enkele projectontwikkelaars wijzen erop dat de netwerkplannen van netbeheerders zich
juist aan de elektrolyseprojecten moeten aanpassen en niet andersom.
Qua sturingsinstrumenten wordt door partijen, in aanvulling op eventuele locatiesturing
middels ruimtelijk instrumentarium of netwerkontwikkelingsplannen, gewezen op:
o Een actievere uitrol van GOPACS (congestiebeprijzing);
o Dynamische aansluitcontracten voor installaties;
o Een invoedtarief (producententarief) waarvan de hoogte van dat tarief gekoppeld
is aan de piekbelasting van de invoeding;
o De mogelijkheid om de volledige kosten van de aansluiting van de elektrolyser te
laten reflecteren in de aansluittarieven, om het daarmee onaantrekkelijk te maken
elektrolysers op locaties te plaatsen waar dat grote aanvullende (diepe)
netinvesteringen tot gevolg heeft;
o Verwerken van een transportindicatie in het subsidie-instrumentarium voor
elektrolyse zoals bij de SDE++.

2. Ontwikkeling en beheer van waterstoftransportnetten
2.1 Regels rondom derden-toegang moeten verzekeren dat (potentiële) gebruikers van
energie infrastructuur op basis van transparante en non-discriminatoire voorwaarden
effectief toegang krijgen tot deze infrastructuur. Hieronder vallen ook de kaders
waarbinnen redelijke tarieven tot stand moeten komen. De Europese Commissie stelt voor
dat lidstaten tot 2031 de keuze hebben tussen de invoering van een onderhandelde of
gereguleerde systematiek van derden-toegang tot waterstofnetwerken (artikel 31
Gasrichtlijn). Bij gereguleerd derden-toegang stelt de toezichthouder de methoden vast
op basis waarvan de tarieven tot stand moeten komen en keurt de tariefvoorstellen van
netbeheerders goed. Een directe invoering van dergelijke gereguleerde
toegangssystematiek lijkt zich momenteel minder goed te lenen voor waterstoftransport
per leiding omdat het net in ontwikkeling is en er sprake is van een zekere
overdimensionering en aanloop- en vollooprisico. Dit bemoeilijkt de vaststelling van
volumes, efficiënte kosten en efficiëntieprikkels om tot een gereguleerd tarief te komen.
Daarnaast zullen maatstaf of benchmark vergelijkingen tussen netbeheerders zoals bij gas
en elektriciteit niet gelijk mogelijk zijn. Ook kost de ontwikkeling van gereguleerde
toegangssystematiek, inclusief methode- en tariefbesluiten, veel tijd. Bij onderhandelde
derden-toegang vindt er onderhandeling plaats tussen de netbeheerder en een potentiële
gebruiker van het net. Deze onderhandelingen dienen ter goede trouw plaats te vinden op
basis van indicatieve voorwaarden en tarieven vanuit de netbeheerder. Als de overheid of
toezichthouder hier geen aanvullende regels voor vaststelt, spreekt men van ‘zuivere
onderhandelde toegang’. Tot juli 2004 kende Nederland een systeem van ‘hybride
onderhandelde toegang’ tot gastransportnetten waarbij de toezichthouder, destijds de
DTe, richtlijnen vaststelde op basis waarvan de netbeheerders hun indicatieve
voorwaarden en tarieven moesten vaststellen. Deze richtlijnen hadden o.a. betrekking op
Pagina 6 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

het type dienstverlening, type transportcontracten en (kosten)basis waarop de tarieven
tot stand moesten komen, zie bijvoorbeeld ‘Toelichting Richtlijnen Gastransport 2003’.
Welk systeem van derden-toegang (gereguleerd, zuiver- of hybride onderhandelde
toegang) is volgens u op korte- en middellange termijn het meest wenselijk voor het
landelijke transportnet dat door Gasunie wordt ontwikkeld?
•
•

•

•

•

•

•

•

•

4

Respondenten zijn het erover eens dat de regelgeving moet aansluiten bij de staat van
marktontwikkeling en van het landelijk waterstofnet.
Verschillende partijen die reeds bestaande commerciële waterstofnetten beheren of
voornemens hebben om dit te doen verwijzen naar de opvatting van de ACM dat
stapsgewijze regulering wenselijk is waarbij op basis van marktmonitoring periodiek wordt
bezien welke regulatorische interventies passend zijn.4
Op een uitzondering na geven respondenten niet de voorkeur aan geen enkele vorm-van
derden-toegang of louter zuivere onderhandelde derden-toegang, ook niet op korte
termijn.
Meerdere respondenten wijzen erop dat er op termijn sprake moet zijn gereguleerde
toegangssystematiek. Een respondent wijst erop dat een systeem van onderhandelde
toegang de netgebruiker geen juridische positie biedt op basis van gelijkwaardigheid
tussen de beheerder van de infrastructuur en de netgebruiker. Een branchevereniging
voor energiebedrijven geeft aan dat in geval er sprake is van een wettelijk monopolie
gereguleerde toegang gewenst is. Hierbij wordt erop gewezen dat het ontbreken van een
werkbare maatstaf- of benchmark systematiek hier niet aan in de weg hoeft te staan.
Een energieproducent geeft aan dat de tijdswinst die gerealiseerd wordt door de eerste
jaren hybride onderhandelde toegang toe te staan niet doorslaggevend is. Ook bij een
hybride onderhandelde toegang, het beste alternatief voor gereguleerde toegang, is de
nood aan sturing door de toezichthouder dermate uitvoerig dat er beter onmiddellijk kan
besloten worden tot gereguleerde toegang.
Een andere energieproduct/leverancier pleit voor de directe invoering van een gereguleerd
toegangsregime omdat wanneer een partij een natuurlijk monopolie wordt toegewezen,
niet langer van marktpartijen kan worden verwacht om in onderhandeling met die partij
te treden, daar dit onzinnig is, omdat de monopolist immers niet geprikkeld is om mee te
bewegen in onderhandelingen. Eventuele dataproblemen om tot zinvolle regulering te
komen, kunnen vermeden worden door ACM een opdracht te geven een relatief
eenvoudige reguleringsmethodiek te ontwikkelen, bijvoorbeeld één gebaseerd op de
werkelijke kosten.
Meerdere respondenten wijzen erop dat gezien de ontwikkeling van de markt en
ontwikkelfase van het publieke landelijke transportnet aanvankelijk gewerkt kan worden
met een systeem van hybride onderhandelde toegang waarbij de overheid en/of ACM
voorwaarden stelt. (red. EZK: zie de antwoorden bij vraag 2.2 over de aard van deze
voorwaarden). Deze voorwaarden dienen dan al rekening te houden met de overgang op
termijn naar een systeem van gereguleerde toegang en hiervoor geldende Europese
regelgeving in ontwikkeling.
Een private partij die aanvankelijk pleit voor een systeem van onderhandelde toegang
voor het publieke transportnet wijst erop dat gedurende de uitrolfase het transportnet
(inclusief de bijbehorende aanloop- en vollooprisico’s) met publiek geld wordt
gefinancierd. De bijdrage die vanuit de overheid wordt geleverd aan de financiering van
dit netwerk zal dan ook sterk bepalend zijn voor de tarieven die aan netgebruikers in
rekening worden gebracht. De impact van de reguleringssystematiek op de tarieven zal
dan beperkt zijn.
De toekomstige beheerder van het landelijke transportnet voor waterstof acht het
belangrijk dat de beheerder op de korte en middellange termijn (met nog veel
onzekerheid en marktrisico’s) vrijheid houdt in de ontwikkeling van verschillende door de
markt gewenste diensten. De beheerder weet nog niet wat de precieze behoefte is in de
markt en commerciële innovatie kan de markt op gang brengen. Deze benodigde

Autoriteit Consument en Markt, ‘Ontwikkeling en regulering van waterstofinfrastructuur’, 22 juli 2021.
Pagina 7 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•

marktontwikkeling kan de beheerder middels gehanteerde non-discriminatoire principe
aanjagen. Gedetailleerde regelgeving over type diensten, kosten en voorwaarden kan
leiden tot ‘regulatory risk’ en wijst op de lange doorlooptijd van dergelijke regelgeving. De
beheerder is van mening dat op de korte termijn het landelijke transportnet voor
waterstof het best gebaat is bij een stelsel van hybride onderhandelde toegang. Deze
voorwaarden kunnen aanvankelijk bij het opleggen van een Dienst van Algemeen
Economisch Belang worden geborgd.
Samenwerkende netbeheerders geven aan dat, voor wat betreft toekomstige regionale
transportnetten voor waterstof, de directe invoering van een systeem van gereguleerde
toegang gewenst is. Op regionaal niveau geldt immers volgens de netbeheerders dat
aangeslotenen huishoudens en andere beschermde afnemers zijn.
Een havenbedrijf pleit ervoor dat infrastructuur in het havengebied onafhankelijk wordt
ontwikkeld van het landelijke transportnet en dat er non-discriminatoir wordt gehandeld
binnen de haven, dus gelijke tarieven voor gebruikers, waarna tariefopslagen voor het
gebruik van het landelijk net (buiten de haven) of private infrastructuur, zoals de Delta
Corridor, kunnen worden toegevoegd.

2.2 Als u bij vraag 2.1 heeft gekozen voor een systeem van (hybride) onderhandelde toegang,
waar zouden de richtlijnen/voorwaarden vanuit de overheid en/of toezichthouder in elk
geval betrekking op moeten hebben?
•

•

In het geval de overheid (aanvankelijk) kiest voor een systeem van hydride
onderhandelde toegang, pleiten partijen voor richtlijnen/voorwaarden vanuit de overheid
en/of toezichthouder die in elk geval betrekking hebben op:
o Non-discriminatoire toegang;
o Recht op aansluiting of afwegingskader prioritering aansluitingen;
o Verplichting tot onderhandeling door de netbeheerder;
o Publicatie van raamwerkcontracten;
o Transparantie en kostenbasis van tarieven (inclusief WACC);
o Voorkomen van overwinsten;
o Keuze en inrichting van postzegelsysteem;
o Contractduur;
o Eisen over waterstofkwaliteit en wie verantwoordelijk is voor eventuele kwaliteitsconversies en aansprakelijkheid als onjuiste kwaliteit wordt geleverd;
o Kwaliteit en betrouwbaarheid van dienstverlening (continuïteit, beschikbaarheid,
aankondigen van onderhoud);
o Balanceer verantwoordelijke;
o Rol van de toezichthouder;
o Herverkoop van transportcapaciteit;
o Geschilbeslechting;
o Opzegvoorwaarden;
o Regels over het vollooprisico (belonen van first movers);
o Regels over waardebepaling en afschrijving bestaande gasleidingen in het geval
van overdracht naar waterstofdomein;
o Borgen dat de transportnetbeheerder haar investeringen met een redelijk
rendement kan terugverdienen en borgen dat er geen sprake kan zijn van
overcompensatie.
Een energiebedrijf geeft aan dat er ook nagedacht moet worden over tarieven en
voorwaarden voor verschillende diensten:
o De aansluiting;
o De verbinding naar de aansluiting;
o Het transport via de pijpleiding;
o Eventuele kosten van gerelateerde netwerkelementen;
o Drukbalancering;
o Kwaliteitsmanagement;
o Bemetering.
Pagina 8 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

2.3 In de kamerbrief van 10 december 2021 (p. 4) zijn meerdere redenen genoemd waarom
het volgens het kabinet noodzakelijk is dat het landelijk transportnet voor waterstof als
één integraal landelijk netwerk wordt ontwikkeld en gaat functioneren, zowel technisch,
operationeel als functioneel. Hetzelfde is al het geval bij de landelijke transportnetten voor
elektriciteit en gas. De beheerders hiervan, TenneT en GTS, hebben een exclusieve
wettelijke taak. Dit zorgt er onder andere voor dat er socialisering van de kosten kan
plaatsvinden, zonder dat andere partijen de meest rendabele leidingen of kabels
commercieel ontwikkelen, zgn. ‘cherry picking’. Bij elektriciteit en gas kennen we naast
deze gereguleerde netten ook directe lijnen en gesloten distributiesystemen waarbij de
eigenaar kan worden ontheven van de plicht om een netbeheerder aan te wijzen. In beide
gevallen gaat het om de uitwisseling van energie tussen een beperkte groep aangeslotene
in een vaak commerciële of industriële context. Voor wat betreft mogelijke vrijstellingen
voor commerciële private waterstofnetten, heeft Nederland eerder in het gezamenlijke
position paper van het Pentalateraal Energieforum gepleit voor strikte uitzonderingen van
regulering voor nieuwe commerciële private netten, terwijl voor bestaande netten een
soepeler overgangsregime kan gelden. De Europese Commissie kiest in haar voorstellen
voor uitzonderingen voor zowel bestaande waterstofnetwerken als voor geografisch
afgebakende waterstofleidingen. In het laatste geval gaat het om waterstofleidingen die
waterstof transporteren van één entry punt naar een gelimiteerd aantal exit punten
binnen een geografisch afgebakend industrieel of commercieel gebied (artikel 48 van de
Gasrichtlijn). De beheerder van een dergelijke leiding hoeft dan niet te voldoen aan de
eisen voor verticale ontvlechting (artikel 62 i.c.m. artikel 54 van de Gasrichtlijn. NB. De
verwijzing naar artikel 56 in artikel 62, eerste lid, is incorrect en moet artikel 54 zijn)
maar is niet vrijgesteld van voorwaarden rondom derden-toegang en totstandkoming van
tarieven. Hoe kijkt u aan tegen eventuele wettelijke ruimte voor de ontwikkeling en
beheer van commerciële waterstofnetwerken door private marktpartijen met
uitzonderingen van regulering naast een gereguleerd landelijk publiek transportnet?
Welke voorwaarden moeten hiervoor gelden? Hoe kan ongewenste ‘cherry picking’ worden
voorkomen t.o.v. een publiek landelijk waterstofnet?
•

Op de vraag in welke mate en onder welke voorwaarden er ruimte moet zijn voor private
commerciële waterstofnetwerken naast het landelijke publieke transportnet hebben
private partijen, in het bijzonder bestaande of (mogelijk) toekomstige ontwikkelaars,
diverse argumenten aangeleverd waarom deze ruimte er moet zijn:
o Meerdere partijen verwachten dat het hergebruik van aardgasleidingen voor het
publieke transportnet leidt tot enige vervuiling van de daarin getransporteerde
waterstof waardoor een zuivere waterstofkwaliteit van 99,9% niet gegarandeerd
kan worden. Nieuwe commerciële leidingen zijn dan nodig om het segment van de
markt te bedienen dat een dergelijke hoge kwaliteit nodig heeft (bv bepaalde
industriële toepassingen waarin waterstof als grondstof wordt gebruikt).
Aanpassing aan variaties of zuivering brengen kosten met zich mee voor de
afnemer. (red. EZK: zie verder de reacties op vraag 6 over waterstofkwaliteit);
o Het is mogelijk dat het landelijk waterstofnet niet aangelegd gaat worden op
locaties, omdat de kosten-baten analyse hiervoor negatief uitvalt (bijv het
aanleggen van een lange aansluiting naar een afgelegen elektrolyse-installatie of
een aantal afnemers (bijv. cluster 6 bedrijven);
o In het geval het niet verzekerd kan worden dat het publieke transportnet tijdig
wordt aangelegd binnen een bepaald (industrieel) gebied;
o Bij tekortkomingen in de levering of schommelingen in de kwaliteit zijn er
contractuele afspraken expliciet over de verdeling van de kosten en de
aansprakelijkheid. Dit biedt klanten garanties en vermindert het risico in het hele
systeem. Een dergelijke afgebakende reeks verantwoordelijkheden is onmogelijk
te realiseren in een ‘open access’ waterstofnetwerk;
o Industriële gasbedrijven ontwikkelen al tientallen jaren waterstofpijpleidingsystemen en kennen de specifieke eigenschappen van waterstof die nodig zijn om
waterstofpijpleidingen veilig te ontwerpen, bouwen en exploiteren.
Pagina 9 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•

•

•

•

Deze private partijen pleiten voor voldoende ruimte voor private bedrijven om
commerciële waterstofleidingen business-to-business leidingen te ontwikkelen. Deze
transportnetten zouden dan op termijn op het landelijke publieke transportnet kunnen
worden aangesloten.
Twee partijen, waaronder een onderwijs-/kennisinstelling, wijzen op de mogelijkheid om
commerciële partijen middels een ontheffing grensoverschrijdende infrastructuur, zgn.
‘interconnectoren’, aan te laten leggen. Hiervoor gelden wel diverse voorwaarden,
waaronder dat de investering de mededinging bij de levering van waterstof doet
versterken, de leveringszekerheid versterk en bijdraagt tot decarbonisatie. Ook moeten
de risico's die aan de investering zijn verbonden, van dien aard zijn dat de investering niet
zou plaatsvinden tenzij er een vrijstelling is verleend.
Een respondent vindt dat er een ‘opt-in’ mogelijkheid moet kunnen zijn voor bestaande
lokale en regionale waterstof infrastructuur om op enig moment te integreren in de
publieke waterstofvoorziening.
Andere respondenten, in het bijzonder publieke netbeheerders/netwerkbedrijven en
regionale overheden, pleiten voor striktere voorwaarden waaronder er ruimte ontstaat
voor private transportnetten:
o De toekomstig beheerder van het publieke waterstofnet geeft aan dat het
tegelijkertijd realiseren van grootschalige nieuwe commerciële
waterstofnetwerken niet past bij het streven van het kabinet om één integraal
transportnet voor waterstof aan te leggen. Het is inefficiënt als tegelijkertijd door
commerciële partijen grootschalig verbindingen tussen clusters of directe
verbindingen tussen clusters en het buitenland worden gerealiseerd. De beheerder
wijst hierbij ook op de Rijksbijdrage gericht op het dekken van het aan- en
vollooprisico bij de ontwikkeling van het publieke transportnet. Wel kunnen er
goede redenen kunnen zijn om ‘directe lijnen’ of gesloten distributiesystemen toe
te staan waarbij geborgd moet worden dat als er al sprake is van nieuwe private
systemen deze niet de meest lucratieve delen binnen een geografisch
afgebakende regio gaan ontwikkelen.
o De samenwerkende netbeheerders/netwerkbedrijven stellen dat de
uitgangspunten bij het transport en distributie van waterstof dezelfde zouden
moeten zijn als bij elektriciteit en aardgas. De gewenste ontwikkeling is immers
dat er één geïntegreerd en gereguleerd net ontstaat. Vergelijkbaar als bij
elektriciteit en aardgas moet het wel mogelijk zijn om onder strikte voorwaarden
uitzonderingen mogelijk te maken. Deze kunnen vergelijkbaar zijn als nu voor
elektriciteit en aardgas en wel via een Gesloten Distributie Systeem, met een
geografische afbakening, beperkt aantal aangeslotenen, geen huishoudens en een
bedrijfs- of productieproces van afnemers dat om technische of veiligheidsredenen
is geïntegreerd, of men gebruikt het net vooral voor zichzelf of voor bedrijven in
dezelfde holding.
o Provincies bepleiten dat zodra een netwerk niet voldoet aan de criteria ‘zeer
lokaal’ of ‘zeer specifiek’ en voor een significant deel de publieke ruimte
(ondergronds) doorkruist, er sprake zou moeten zijn van geheel of gedeeltelijk
publiek netwerk. Provincies zijn voorstander voor een rol op regionale
waterstofinfra voor de regionale netbeheerders, vergelijkbaar met hoe dat nu voor
gas en elektriciteit is ingericht.
Volgens een respondent kan cherry picking - d.w.z. dat private initiatieven de meest
rendabele tracés aan uitbaten ten nadele van het publiek gefinancierde transportnet ondervangen worden door als voorwaarde te stellen dat private netwerken alleen
ontwikkeld kunnen worden als deze een afwijkende kwaliteit waterstof transporteren en/of
een specifiek doel dienen en/of in een geografisch afgebakend industrieel of commercieel
gebied liggen.

Pagina 10 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

3. Netwerkplanning
3.1 Landelijke en regionale netbeheerders voor elektriciteit en gas dienen op basis van de
voorstellen van de Europese Commissie gezamenlijke scenario’s te ontwikkelen op basis
waarvan de eigen investeringsplannen worden gebaseerd (artikel 51 Gasrichtlijn). Hoe
kijkt u aan tegen dergelijke gezamenlijke scenario ontwikkeling? Hoe zouden deze
scenario’s tot stand moeten komen?
•

•

•

•

•

Energiebedrijven wijzen op het belang van scenario’s voor netwerkontwikkeling: de
scenario’s die ten grondslag liggen aan de investeringsplannen zijn bepalend voor de nut
en noodzaak van nieuwe infrastructuur. Per infrastructuur segment wordt namelijk
bepaald hoe die de in het scenario verwachte vraag en aanbod efficiënt bij elkaar worden
brengt. Zonder de juiste scenario’s voor vraag en aanbod zullen niet de juiste beslissingen
over investeringen volgen.
Ook provincies geven aan dat gezamenlijke scenario’s zinvol zijn zodat voldoende
rekening kan worden gehouden met lokale of regionale ontwikkelingen. Deze
ontwikkelingen worden steeds belangrijker, omdat het tegenwoordig naast energievraag
ook gaat over decentrale energie-opwek en/of buffering en de gevolgen die dat heeft voor
de energienetwerken. Het energiesysteem van de toekomst zal meer en meer een hybride
systeem worden waarbij warmte, elektriciteit en duurzame gassen zoals waterstof in
samenhang een integraal energiesysteem worden.
De toekomstig beheerder van het landelijk publieke transportnet voor waterstof wijst erop
dat in het kader van de tweede editie van de integrale infrastructuur verkenning II3050-2
in nauwe afstemming met marktpartijen opnieuw gezamenlijke scenario’s voor 2030,
2035, 2040 en 2050 worden opgesteld. De waterstofelementen in deze scenario’s vragen
om tijdige en uitvoerige consultatie.
Voor wat betreft inhoud van de gezamenlijke scenario’s hebben respondenten het
volgende aangedragen:
o Bij het vormgeven van de scenario’s zouden de concrete plannen uit de markt niet
als enige lijdend moeten zijn, in plaats daarvan moeten er algemene richtingen
voor de ontwikkeling van de energiemarkt worden geschetst. De meeste
individuele partijen weten namelijk nog niet precies hoe hun business er over 10
jaar uit zal zien, en als ze al verwachten nieuwe vraag of aanbod te creëren,
zullen ze ook nog niet weten waar ze dat zullen doen (niet altijd op bestaande
locaties).
o Ook de internationale ontwikkelingen moeten beter worden meegenomen. Zo zijn
de huidige Europese Ten Year Network Development Plans (TYNDP) van de
ENTSO-E en ENTSO-G vooral opgebouwd uit bottom-up analyses van de
verschillende lidstaten, terwijl het ook belangrijk is om voor Europa als geheel een
top-down analyse te doen.
o Weeg ook alternatieve vormen van waterstoftransport mee, zowel alternatieve
dragers (bv ammoniak) als transportmiddel (trucks of schip).
Over het proces rondom de totstandkoming van de scenario’s geven partijen het volgende
aan:
o Energiebedrijven achten het noodzakelijk dat de scenario’s die de netbeheerders
gebruiken voor hun investeringsplannen apart worden geconsulteerd, en daarna
onafhankelijk worden vastgesteld door ACM of het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat.
o Provincies geven aan dat het raadzaam is om bij de totstandkoming van deze
scenario’s ook de CES-en, provincies, industrie en andere relevante stakeholders
en relevante programma’s (NPRES, MIEK, VAWOZ, PIDI, etc.) te betrekken.
o Ook andere respondenten benadrukken het belang van consultatie van de
scenario’s.

Pagina 11 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

3.2 Het landelijk transportnet voor waterstof wordt zoals gezegd toekomstbestendig
aangelegd met het oog op volumeontwikkeling en daarmee dus enigszins
overgedimensioneerd. Strikte doelmatigheidstoetsing van investeringen lijkt dus ongepast
gedurende de vroege uitrol van het net. De Europese Commissie stelt in plaats hiervan
voor dat toezichthouders kijken naar de ‘energie-economische noodzakelijkheid’ van de
beoogde investeringen door een waterstofnetbeheerder in het licht van ‘realistische en
vooruitkijkende vraagprojecties en behoeften vanuit het perspectief van het
elektriciteitssysteem’ (zie overweging 42 en artikel 52 van de Gasrichtlijn). Ook moet
rekening worden gehouden met de gezamenlijke scenario’s door de elektriciteit en gas
netbeheerders (zie vraag 3.1) en het integrale nationale energie- en klimaatplan (INEK).
Zijn deze criteria volgens u voldoende (duidelijke) waarborgen voor een onderbouwde
ontwikkeling van een landelijk transportnet? Welke andere criteria en/of ontwikkelingen
acht u van belang?
•

•

•

•

•

Behalve de criteria al benoemd in de vraagstelling wijzen respondenten op de
volgende overwegingen die bij netwerkplanning voor waterstof in overweging
genomen kunnen worden:
o Verschillende productiebronnen/methoden en importroutes;
o Transportbehoefte o.b.v. expressions of interest;
o CES’en en MIEK;
o Europese doelstellingen (RED II en gewijzigde RED II).
o Interconnecties met buurlanden;
o Gewenste kwaliteit;
o Ontwikkelingen wind op zee;
o ‘Aftakkingen/koppelpunten’, bijvoorbeeld in de buurt van
bedrijventerreinen;
o Strategische reserves om energieveiligheid, maar ook
energierechtvaardigheid binnen de unie te waarborgen;
o Naast concrete projecten en vraag en aanbod, kijk ook naar de algemene
potentiële ontwikkelingen van vraag en aanbod. Zo wordt in de
Routekaart elektrificatie “indirecte-elektrificatie” (gebruik van waterstof uit
elektrolyse) gezien als belangrijke optie voor de transitie in de industrie;
o Geopolitieke ontwikkelingen.
De toekomstig beheerder van het landelijk transportnet geeft aan dat bij een
planning voor infrastructuur twee zaken bij elkaar moeten komen; de realistische
en vooruitkijkende vraagprojecties en de gewenste eindsituatie en het eindbeeld
dat daarbij hoort. Voor de markt uit investeren in infrastructuur is nodig om kip-ei
problematiek te doorbreken en de markt te faciliteren en te ontwikkelen. De
beheerder wijst er ook op dat door de Europese Commissie met de ambitieuze
nationale RFNBO-doelen wordt voorgesorteerd op verplichte inzet van groene/
low-carbon waterstof. Maatwerk afspraken met de industrie en het voornemen
van EC om nieuwe gasgestookte centrales per 31 december 2035 over te
schakelen naar hernieuwbaar of low-carbon gas kunnen zorgen voor verdere groei
van de waterstofvraag.
Energiebedrijven wijzen erop dat ervoor moet worden gewaakt dat er incentives
zijn om ongebruikte aardgasleidingen over te hevelen naar het waterstofnetwerk
om zo gebruik te kunnen maken van het door de overheid beschikbaar gestelde
budget voor de waterstof-infrastructuur, zonder dat die leidingen op korte termijn
nodig zijn voor de verwachte ontwikkelingen in de waterstofmarkt. Dit zou
namelijk een verkapte kruissubsidie voor het huidige aardgasnetwerk zijn.
De beschikbaarheid van bestaande redundante aardgasleidingen zou daarnaast
niet leidend mogen zijn voor de lay-out van het waterstofnetwerk. Meerdere
respondenten wijzen erop dat dit tot overinvesteringen in het waterstofnet zou
kunnen leiden.
Energiebedrijven achten het ook van belang dat de investeringsplannen van de
waterstofinfrastructuur hetzelfde proces volgt als de investeringsplannen voor de
Pagina 12 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•

elektriciteits- en aardgasinfrastructuur. Zij wijzen erop dat de Europese
voorstellen binnen het Decarbonisatiepakket lidstaten ruimte geven hiertoe.
Een energieproducten is van mening dat minstens voor de timing en plaats waar
gasnetwerkelementen hergebruikt kunnen worden, ACM een rol zal moeten
krijgen om de nodigheid en doelmatigheid, alsmede de hoogte van de transferprijs
van het netwerkelement te bepalen, teneinde de gastransportkosten niet onnodig
te verhogen, maar ook te waarborgen dat het waterstofnetwerk gebouwd wordt
om vraag en aanbod te verbinden.
Een groep bedrijven en organisaties actief in de waterstofsector wijst erop dat er
garanties moeten zijn dat plannen en investeringen ook daadwerkelijk worden
uitgevoerd (bindend).

3.3 Is het wenselijk dat netbeheerders voor elektriciteit, gas en/of waterstof bij het opstellen
van hun plannen aanbevelingen doen rondom de behoefte en locatie voor grootschalige
energieopslag en elektrolyse-installaties? Welk type informatie zou hierbij beschikbaar
moeten worden gemaakt?
•
•

•

•

•

Respondenten zijn overwegend positief over eventuele aanbevelingen door netbeheerders
over de behoefte en locatie voor grootschalige energieopslag en elektrolyse-installaties.
De aanbevelingen zouden rekening kunnen houden met:
o Bestaan van netcongestie;
o Ruimtelijke inpassing;
o Mogelijkheden voor ontsluiting van waterstof (helder uitrolplan transportnet voor
waterstof);
o Mogelijkheden voor de ‘aan- en afvoer’ van elektriciteit;
o Impact op leveringszekerheid;
o Impact op de maatschappelijke kosten inclusief voorkomen van congestie,
redispatch en curtailment (‘welvaartsberekening).
Meerdere respondenten wijzen er ook op dat de aanbevelingen door netbeheerders niet
doorslaggevend moeten zijn:
o Het uitgangspunt voor de ontwikkeling van onze elektriciteit- en gasinfrastructuur
is dat de infrastructuur de markt optimaal faciliteert, en dat de infrastructuur de
behoeftes vanuit de markt dus volgt. Deze uitgangspunten zouden ook moeten
gelden voor de nog te ontwikkelen waterstof-infrastructuur. Een marktpartij kan
namelijk zwaarwegende redenen hebben om elektrolyse-capaciteit op bepaalde
locaties te ontwikkelen, ook als deze locatie voor de netbeheerder onhandig is.
o Projecten mogen niet uitgesloten worden omdat het de netbeheerders zogezegd
‘niet uitkomt’.
o Er wordt op gewezen dat in haven- en industriegebieden vooral door
havenbedrijven en provincies sturing worden gegeven via masterplanning en
ruimtelijke procedures.
Een respondent geeft aan dat om de belanghebbenden (lokaal omwonenden en overige
betrokkenen) goed te kunnen informeren en mee te nemen in de locatie selectie
duidelijkheid moet worden gegeven over de te verwachten effecten (op klimaat, milieu,
veiligheid) van de toekomstige installaties.
Een investeerder in energieprojecten geeft aan dat slimme prijsprikkels, dynamische
contracten en een goede dialoog tussen netbeheerder projectontwikkelaars eerder
gewenst zijn dan een top-down benadering via geografische planning door een
netbeheerder.

4. Ondergrondse opslag van waterstof
4.1 De Europese Commissie stelt vanwege het (aanvankelijke) beperkte aantal opslaglocaties
voor waterstof binnen de EU een systeem van gereguleerde derden-toegang voor bij
ondergrondse opslaginstallaties (artikel 33 Gasrichtlijn). Lidstaten hebben dan niet zoals
bij opslaginstallaties voor aardgas de keuze om te kiezen Wat zijn uw verwachtingen over
Pagina 13 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

de ontwikkeling van de markt voor de (ondergrondse) opslag van waterstof en de mate
van concurrentie in deze markt?
•

•

•

•

•

•

•

•

•

Energiebedrijven geven aan dat waterstofopslag een activiteit is die ook marktpartijen
zouden kunnen ontwikkelen. De overheid zou de markt via subsidies of tenders kunnen
stimuleren om opslagen te ontwikkelen. Zij stellen voor om te onderzoeken in hoeverre
marktpartijen geïnteresseerd zijn in het realiseren van waterstofopslag, bijvoorbeeld door
een aparte en meer concrete consultatie. Men geeft aan dat op korte termijn de mate van
concurrentie naar verwachting niet groot zal zijn gelet op de enorme ontwikkelingskosten
en de grote onzekerheden over de nog te ontwikkelen waterstofmarkt.
Energieverbruikers geven aan dat ondergrondse opslag aanvankelijk schaars zal zijn
vanwege beperkt beschikbare locaties. Daarom moet ook gekeken worden naar
bovengrondse opslag in druktanks voor waterstofdragers zoals ammoniak, methanol en
LOHC, zeker gekoppeld aan import. Opslag zou ontwikkeld moeten worden op basis van
marktprikkels; korte termijn-opslag op basis van tenders of marktgebaseerde
balanceringsmechanisme. Langere termijn-opslag op basis van toekomstige
waardeontwikkeling gedurende de opslagperiode. Men verwacht voldoende
investeringsbereidheid door marktpartijen, ook in ondergrondse installaties. Net als de
energiebedrijven wijzen de verbruikers erop dat nader onderzoek nodig is.
Een samenwerking van bedrijven en organisaties actief in de waterstofsector wijst op het
belang van opslag voor het verzekeren van base load waterstof aan industrie. Naar
verwachting zullen, net als bij de opslag van aardgas, ook marktpartijen opslagfaciliteiten
en diensten kunnen ontwikkelen. Daarnaast kan opslag ook over de grens in Duitsland
plaatsvinden. Hiervoor is dan wel interconnectie van transportleidingen van belang. Ook
zal de opslag van waterstof in de vorm van energiedragers/derivaten zoals vloeibare
waterstof, ammoniak, methanol en LOHC plaatsvinden. Hierdoor zal de concurrentie in de
opslagmarkt toenemen.
Een bedrijf met ervaring met het logen van zoutcavernes wijst erop dat het aantal
plaatsen waar cavernes gecreëerd kunnen worden voor ondergrondse opslag beperkt zijn
door de plaatsen waar zoutvoorkomens met de juiste eigenschappen liggen en waar reeds
zoutwinningsvergunningen zijn verleend. Daarnaast zal de tijdens de aanleg ontstane
pekel verwerkt moeten worden, hiervoor is een (kapitaalintensieve) zoutfabriek vereist.
Een offshore producten van olie en gas wijst op potentie van offshore energieopslag. Het
bedrijf geeft aan betrokken te zijn bij het Europees programma HyUSPRe: Hydrogen
Underground Storage in Porous Reservoirs, dat samen met o.a. TNO onderzoekt doet naar
waterstofopslag in lege gasvelden.
Een investeerder in energieprojecten verwacht gelet op de grootschaligheid van opslaginstallaties dat dit een monopolistische markt zal zijn, en is daarom voorstander van
regulering. Het lijkt de respondent zinnig een dergelijke activiteit bij de netwerkbedrijven
te beleggen, ook/juist vanwege de sociale waarde (leveringszekerheid) van een dergelijk
type installatie.
Een beleidsdeelneming in de energiesector -niet zijnde een netwerkbedrijf- verwacht dat
er voorlopig nauwelijks sprake van concurrentie gaat zijn op het gebied van opslag. Om
toch op tijd voorbereid te zijn dient de overheid de komende jaren een sturende rol te
spelen. Dat kan onder andere door staats-en beleidsdeelnemingen een rol te geven.
De gezamenlijke netbeheerders/netwerkbedrijven wijzen erop dat de opslagcapaciteit om
seizoenen te kunnen overbruggen moet groeien naar een volume tussen 10 en 47 TWh.
Opslag in zoutcavernes kan maximaal 15 TWh hiervan invullen, voor de overige 32 TWh
moet gekeken worden naar alternatieven, zoals opslag in lege gasvelden. Daarnaast zal
kleinschalige opslag nodig zijn voor balancering en leveringszekerheid bij regionale
waterstofinfrastructuur.
Een netwerkbedrijf dat reeds actief is op het gebied van opslag van aardgas geeft aan dat
bij 3-4GW geïnstalleerd elektrolyse-capaciteit in 2030 vier zoutcavernes nodig zijn met
een totale opslagcapaciteit van ruim 20 miljoen kg waterstof. In 2050 zou het gaan om
tussen de 29 en 240 cavernes of equivalenten daarvan in zoutcavernes of bestaande
gasvelden. Nederland heeft technisch-potentieel 320 onshore cavernes die volledig in
Pagina 14 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•

•

•

deze behoefte zouden kunnen voorzien. Echter, In de praktijk zijn de snelheid van de
zoutproductiecapaciteit en de ruimtelijke ordening een beperkende factor en wordt het
aantal van 60 cavernes als bovengrens gehanteerd. Het netwerkbedrijf geeft aan dat het
als enige beschikt over cavernes die op relatief korte termijn gebruikt kunnen worden
voor ondergrondse opslag voor waterstof.
Ook de havenbedrijven wijzen op het belang van opslag, mede gelet op import van
waterstof en derivaten. Een havenbedrijf wijst erop dat de opslag van
energie/grondstoffen in de vorm van ammoniak in tanks vanuit kosten perspectief en
zuiverheid voorkeur kan hebben boven opslag van waterstof in zoutcavernes.
Meerdere respondenten wijzen op een mogelijke taak voor de overheid bij het op peil
houden van de opslagcapaciteit- en volumes. Zo zou de overheid regels kunnen stellen
aan de vorming van strategische voorraden, vergelijkbaar met de werkwijze van het
Internationaal Energie Agentschap en Stichting Centraal Orgaan Voorraadvorming
Aardolieproducten (COVA) voor de opslag van strategische voorraden van aardolie en
aardolieproducten.
Een energiebedrijf geeft aan dat evenals voor de discussie rondom de komende
opslagverplichting, voor het eigendom, ontwikkeling en beheer van een dergelijke reserve
en van de energie in de reserve geen rol bestaat voor netwerkbedrijven of netbeheerders,
daar deze activiteiten in de markt ontwikkeld kunnen en moeten worden om een level
playing field te garanderen.
Een respondent geeft aan dat de overheid zich actief moet opstellen door duidelijkheid te
bieden aan marktpartijen op het gebied van ruimtelijke verdeling, interconnectie,
regulering en vergunning van opslaglocaties en de integratie met andere
energiestrategieën en activiteiten.

4.2 Het beheer van ondergrondse opslaginstallaties voor aardgas is een activiteit die open
staat voor alle marktpartijen, inclusief netwerkbedrijven. Acht u dit ook wenselijk voor de
ondergrondse opslag van waterstof? Is hierbij de mogelijke rol van ondergrondse opslag
van waterstof bij toekomstige leveringszekerheid van belang? Kunt u ook uw antwoord bij
vraag 4.1 hierbij betrekken?
•

•

•

Energiebedrijven en andere private bedrijven actief in de waterstofsector wijzen erop dat
hoewel opslagactiviteiten door een netwerkbedrijf zoals HyStock bijdraagt aan de
ontwikkeling van de opslagmarkt, opslag ook door marktpartijen kan worden opgepakt.
Als een netwerkbedrijf de intentie heeft om een waterstofopslag te bouwen, moet het
eerst verplicht verkennen of er geen andere plannen zijn en wat de impact gaat zijn van
de bouw op de waterstofopslagmarkt. Een netwerkbedrijf mag als zodanig alleen een
waterstofopslag bouwen als er geen andere partijen dat voornemen hebben. Een
uitzondering op deze regel kan dan zijn dat ten behoeve van het netbeheer een
waterstofopslag nodig is met capaciteiten die andere opslagen niet (willen) aanbieden.
Een belangenorganisatie voor energieverbruikers stelt dat geen partij vooraf moet
worden uitgesloten, maar acht het wel nodig dat een rol voor netwerkbedrijven wordt
afgewogen aan de hand van het afbakeningskader van de ACM.5 Verder dient aandacht
besteed te worden aan transparante afspraken om te komen tot doelmatige kosten en de
rechtspositie van flexibiliteits- en eindgebruikers te borgen, bijvoorbeeld als het gaat om
toegang tot opslagcapaciteit.
Een offshore producten van olie en gas is van mening dat het offshore opslaan van
waterstof in de eerste plaats een productieactiviteit is en daarnaast ook een commerciële
activiteit. De offshore opslag van waterstof dient daarom integraal deel uit te maken van
het transportnetwerk, ook met het oog op de bijdrage die opslag van waterstof kan
leveren aan toekomstige leveringszekerheid. Netwerkbedrijven zullen deze dienst, de
(tijdelijke) offshore opslag van waterstof, in kunnen kopen bij marktpartijen.

Autoriteit Consument en Markt, ‘Afwegingskader uitbreiding rollen netbeheer en netwerkbedrijf onder
VET’, 1 maart 2017.
5

Pagina 15 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•
•

•

Een beleidsdeelneming die reeds participeert in on- en offshore energieprojecten stelt dat
vanwege voorzienings- en leveringszekerheid het van belang lijkt dat de overheid
participeert in ondergrondse opslaginstallaties om via een (minderheids)belang voldoende
kennis van zaken op te bouwen en te onderhouden.
De samenwerkende netbeheerders/netwerkbedrijven voorzien een rol voor publieke
netwerkbedrijven bij de ontwikkeling van zowel grootschalige als kleinschalige opslag.
Een netwerkbedrijf reeds actief op het gebied van opslag van aardgas en met plannen
voor de ondergrondse opslag van waterstof acht het van belang dat verschillende spelers
met elkaar moeten kunnen concurreren in een vrije marktomgeving (Noordwest-Europa).
Het netwerkbedrijf pleit voor een model dat vergelijkbaar is met dat bij aardgasopslag,
waarin lidstaten zelf kunnen kiezen voor een reguleringsmodel en alle partijen de
activiteit opslag mogen uitvoeren. Het bedrijf wijst nog drie redenen waarom opslag van
waterstof van groot belang is voor leveringszekerheid: 1) buffering van overschotten, 2)
beschikbaarheid van CO2-vrij regelbaar elektriciteitsvermogen en 3) strategische
energievoorraden.
Een respondent pleit ervoor dat de ontwikkeling van ondergrondse opslaginstallaties voor
waterstof vergelijkbaar met aardgas opengesteld kan worden voor alle marktpartijen,
mits deze partijen aantoonbaar beschikken over de wettelijk vereiste competenties
(erkend mijnbouwbedrijf) en vergunningen (c.q. opslagvergunning en -plan), waaronder
het veilig en zorgvuldig op langere termijn afsluiten van cavernes na gebruik.

4.3 voor een systeem van onderhandelde toegang. Welk type derden-toegang acht u
wenselijk? Kunt u hierbij ook in gaan op het bestaan van voldoende investeringsprikkels
als er sprake is van gereguleerd versus onderhandelde toegang? Kunt u ook uw antwoord
bij vraag 4.1 hierbij betrekken?
•

•

•

•

•

Energiebedrijven en enkele bedrijven met plannen rondom de ontwikkeling van
elektrolyse pleiten er onder verwijzing naar het belang van toegang tot opslagfaciliteiten
voor marktpartijen en de aanvankelijke schaarse opslagcapaciteit voor een systematiek
van gereguleerde derden-toegang zolang de markt nog beperkt in omvang is, zodra
voldoende concurrentie tussen aanbieders van opslagdiensten ontstaat kan regulering
worden losgelaten.
Meerdere bedrijven actief in de waterstofsector wijzen erop dat een eventuele keuze voor
onderhandelde derden-toegang er nooit toe mag leiden dat een marktpartij minder
zekerheid krijgt over het verkrijgen van toegang tot een waterstofopslag dan het zou
hebben onder een gereguleerd toegangsregime. De wetenschap dat er bij beschikbare
capaciteit toegang is tot een opslag kan producenten doen besluiten om de productie los
te koppelen van het verbruik. Elektrolyse activiteiten kunnen dan geoptimaliseerd worden
op basis van prijsschommelingen voor hernieuwbare elektriciteit.
Een netwerkbedrijf met plannen voor de ondergrondse opslag van waterstof is een
voorstander van een systeem van onderhandelde non-discriminatoire derden-toegang
onder heldere en transparante voorwaarden. Volgens het bedrijf is het niet doeltreffend
om in het vroege stadium waarin de markt nu nog verkeert de marktontwikkeling en
waterstofopslag volledig te reguleren en zo specifieke voorwaarden op te leggen. Dit
vooral omdat het bedrijf niet slechts beperkte concurrentie ziet en bovendien de
benodigde marktontwikkeling niet in de kiem wil smoren met gereguleerde derdentoegang. Een model van gereguleerde derden-toegang zal namelijk een afschrikwekkend
effect kunnen hebben op partijen die overwegen te investeren in de ontwikkeling van
grootschalige ondergrondse waterstofopslag en daarmee de ontwikkeling van de
beginnende markt eerder remmen dan stimuleren.
Zakelijke energieverbruikers en enkele andere private partijen geven aan dat de vraag
naar opslag voorlopig niet groot zal zijn waardoor een systeem van onderhandelde
derden-toegang volstaat.
Een havenbedrijf pleit ervoor om vooral de ruimte aan marktpartijen te geven om een
aanzienlijk deel in bulktanks op te slaan. Dit pleit volgens het havenbedrijf niet direct voor
gereguleerde derden-toegang.
Pagina 16 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

Een juridische dienstverlener bepleit dat met het ontwikkelen van een systeem van
gereguleerde toegang kan voorkomen worden dat er in de situatie van beperkt aanbod
van opslagcapaciteit ‘take it or leave it’ onderhandelingssituaties ontstaan, die toegang tot
opslag feitelijk beperken en prijsopdrijvend werken. De respondent ziet hier een
faciliterende rol voor de overheid, omdat de toegang tot de waterstofmarkt verbeterd kan
worden met een systeem van derden-toegang tot opslag. Ook bieden vastgestelde
tarieven en voorwaarden zekerheid aan marktpartijen, waardoor zij reeds nu kunnen
anticiperen op het ontwikkelen van de nodige opslagcapaciteit en de opschaling daarvan
zodra de verwachte aanbod- en vraaginefficiënties daar aanleiding toe gaan geven. Hierbij
moet wel voorkomen worden dat de gestelde tarieven en voorwaarden bij aanvang reeds
te streng en inflexibel zijn, waardoor potentiële investeringen op een terrein dat technisch
nog in ontwikkeling is gehinderd zouden kunnen worden en benodigde investering door
het bedrijfsleven uitgesteld worden vanwege de te hoge risico's.

4.4 Acht u het wenselijk dat de overheid actief gaat sturen op opslaglocaties voor waterstof?
Denk bijvoorbeeld aan het aanwijzen of identificeren van kavels/locatie middels ruimtelijk
instrumentarium, in netwerkontwikkelingsplannen en/of middels de organisatie van
tenders.
•
Zowel private als publieke respondenten staan over het algemeen positief tegenover
sturing op locatie voor opslag zolang dit maar niet beperkend werkt. Ook wijst men op
de mogelijkheid van tenders om de ontwikkeling van opslag op bepaalde locaties te
stimuleren.
•
Ruimtelijke planning van het gebruik van de ondergrond is wenselijk zodat projecten
tijdig gerealiseerd kunnen worden op lokaties die daarvoor zijn aangewezen, en tot
meer zekerheid voor de markt leidt.
•
Een respondent stelt dat een roadmap met te verwachten opslagcapaciteit in
toekomstige jaren van groot belang is voor de timing van investeringsbeslissingen in
opwek en verbruik van groene waterstof.
•
Provincies achten met het oog op het voeren van het maatschappelijke debat dat een
belangrijke rol voor de overheid is weggelegd bij het sturen op locaties.
•
Meerdere respondenten achten sturing door de overheid van belang met het oog op
de ontwikkeling van strategische reserves. Zowel voor het beschikbaar komen van
capaciteit als voor de benutting hiervan.
•
Een havenbedrijf geeft aan dat bij sturing en strategische voorraden ook naar
bovengrondse tanks gekeken moet worden. Dit kan niet los worden gezien van de
ontwikkeling van een Rijksvisie op het bredere energie- en grondstoffensysteem.
•
Een juridische dienstverlener acht het wenselijk dat de overheid de relevante partijen
bijeenbrengt, en in gezamenlijk overleg een visie en mogelijke scenario’s opstelt met
betrekking tot de ontwikkeling van waterstofopslaglocaties. Door de juiste partijen bij
elkaar te brengen, kan vroegtijdig geïdentificeerd worden wat er nodig is voor het
efficiënt ontwikkelen van opslaglocaties. In samenspraak met de industrie kan
bijvoorbeeld een planning worden ontwikkeld met betrekking tot het onderzoeken,
aanwijzen en indien nodig ontwikkelen van waterstofopslaglocaties op de langere
termijn, zodat tegen de tijd dat er een overschot aan waterstof is ontstaan de weg
qua regelgeving e.d. voor ondergrondse opslag is vrijgemaakt.
•
Een respondent geeft aan dat goed onderzocht moet worden op welke manier
Nederland de spaarzame beschikbare ruimte optimaal kan benutten voor
waterstofopslag, met oog voor omwonenden. Een overheid die hierin de regie neemt
is onmisbaar, ook met het licht op de maatschappelijke gevoeligheden rondom
bodemgebruik in Groningen (waar ook veel zoutvoorkomens liggen). Verder zou het
ook zeer behulpzaam zijn de procedures omtrent ruimtelijke ordening
(Rijkscoördinatieregeling) te versnellen.
•
Een respondent geeft aan dat het actief aanwijzen door de overheid een ingrijpend
instrument is dat consequenties kan hebben voor de rechten van huidige
vergunninghouders. Opnieuw in de markt zetten van deze rechten via tenders moet
Pagina 17 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

juridisch getoetst worden. Bestaande vergunninghouders moeten gecompenseerd
worden. Bovendien zijn sommige gebieden reeds in de exploitatiefase.

5. Terminals voor de import van waterstof
5.1 Wat zijn uw verwachtingen over de ontwikkeling van import terminals voor waterstof en
de mate van concurrentie in deze markt?
•

•

•

•

•

•

•

Alle respondenten voorzien een rol voor import van waterstof omdat nationale productie
niet voldoende zal zijn om te voldoen aan de nationale behoefte en vraag in buurlanden,
in het bijzonder Duitsland.
Meerdere respondenten wijzen erop dat waterstof naar verwachting in verschillende
vormen zal worden geïmporteerd: vloeibaar gemaakt, in de vorm van ammoniak of
gebonden aan andere dragers (LOHC). De transportmethode die het meest efficiënt is zal
afhangen van de transportafstand, beschikbaarheid van transportmiddelen, de beoogde
toepassing van de waterstof.
Energiebedrijven zijn van mening dat gezien de verschillende mogelijkheden om waterstof
te importeren via verschillende dragers, het lijkt dat er hier concurrentie zal ontstaan
vanuit de markt. Het ligt daarom niet voor de hand om nu vanuit de overheid of een
netbeheerder keuzes te gaan maken in het type importterminals.
Ook bedrijven actief in de waterstofsector verwachten dat er op termijn wereldwijd
voldoende marktwerking zal ontstaan in aanbod en vervolgens import opties van
waterstof naar Nederland. Er zijn verschillende locaties in Nederland waar een import
terminal gebouwd kan worden (zoals haven van Rotterdam, Amsterdam, Eemshaven en
Zeeland) en in omringende landen waarmee in de toekomst interconnecties kunnen
ontstaan. Daarmee zal dan ook concurrentie tussen import terminals ontstaan in
Nederland en omringende landen. Deze bedrijven zijn van mening dat diverse
marktpartijen (bijv. terminal operators) in de markt van waterstof importdragers actief
gaan worden en er voldoende marktwerking zal ontstaan.
Meerdere respondenten die reeds actief zijn in de import of overslag van gas of andere
energieproducten verwachten dat er voldoende concurrentie zal ontstaan tussen importfaciliteiten. Deze concurrentie zal verder toenemen naarmate meer interconnectie
ontstaat met buurlanden. Ook wordt gewezen op meerdere initiatieven die al in
ontwikkeling zijn, zoals in de havengebieden.
Meerdere havenbedrijven geven aan al bezig te zijn met voorbereidingen om een rol te
kunnen spelen bij de import van waterstof en derivaten. Zij geven aan goed
gepositioneerd te zijn, mede op basis van reeds opgedane ervaring rondom de opslag en
overslag van stoffen.
Een havenbedrijf geeft aan dat het belangrijk is te beseffen dat elke waterstofvorm/drager
haar eigen eindmarkt kent. Afhankelijk van de ligging van de eindgebruiker (in de haven
of in het (Duitse) achterland) en of hij aangesloten is op een buisleidingennetwerk of niet,
zal de eindgebruiker een voorkeur hebben voor een bepaalde waterstofdrager. Bovendien
is ammoniak ook direct toepasbaar in de chemische industrie (o.a. kunstmest) en wordt
dit ook als toekomstige brandstof voor de maritieme scheepvaart gezien. Als gevolg
hiervan, is het de verwachting dat er meerdere importterminals zullen komen, die
verschillende waterstofdragers/derivaten zullen kunnen op- en overslaan en daarmee
verschillende markten bedienen. Aangezien de groei van de markt enige onzekerheden
kent, is het best mogelijk dat de eerste waterstof importterminals en
verwerkingsfaciliteiten ontstaan uit een publiek-private samenwerking. Het is echter
belangrijk om daarna voldoende ruimte te bieden aan marktpartijen om deze markt
vervolgens verder uit te breiden, zonder dat de overheid marktprikkels en concurrentie
verstoort.

5.2 Het beheer van LNG terminals is een activiteit die open staat voor alle marktpartijen,
inclusief netwerkbedrijven. Acht u dit ook wenselijk voor het beheer van terminals voor de
import van waterstof en derivaten?
Pagina 18 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•

•

•

•

•

•

•

Energiebedrijven voorzien voldoende interesse en concurrentie door private marktpartijen
en achten een rol voor netwerkbedrijven bij de ontwikkeling van netwerkbedrijven niet
noodzakelijk. Men accepteert het echter als deze optie wordt open gelaten. Mocht een
netwerkbedrijf aandeelhouder van een importterminal worden dan is het essentieel dat de
terminal onafhankelijk wordt beheerd, en marktpartijen non-discriminatoire toegang
krijgen tot de importcapaciteit van de terminal.
Diverse bedrijven actief in de waterstofsector geven aan dat een actieve rol van het
publiek netwerkbedrijf in de bouw en beheer van nieuwe importterminals in principe
onwenselijk wordt geacht. Dergelijke rol zou alleen aangenomen moeten worden als
andere partijen geen initiatief nemen om de noodzakelijke voorzieningen te ontwikkelen.
Indien hier toch voor wordt gekozen, dan dient beleid zodanig te worden ingericht dat er
een gelijk speelveld is tussen het publiek netwerkbedrijf en andere partijen, en dat er
geen kruissubsidie plaatsvindt vanuit monopolistische en gereguleerde publieke
netbeheeractiviteiten.
Zakelijke energieverbruikers en enkele private bedrijven wijzen erop dat bij het
overwegen van een rol voor publieke netwerkbedrijven de vraag van belang is welk
publiek belang gediend wordt als netwerkbedrijven actief worden op het gebied van
importterminals. Gelet op de diverse initiatieven van marktpartijen lijkt een rol van een
netwerkbedrijf op dit gebied onnodig en ook onwenselijk om te voorkomen dat publieke
en private partijen met elkaar in concurrentie treden.
Een bedrijf geeft aan dat hooguit waar coördinatie met de doorontwikkeling/ vervanging /
conversie van bestaande LNG-terminals vereist is, kan op basis van contracten een
beperkte rol gegeven worden aan de netwerkbedrijven die momenteel een rol hebben in
LNG import om vertraging te voorkomen.
Provincies, decentrale overheden en enkele havenbedrijven zien wel een rol voor publieke
netwerkbedrijven. Zij wijzen erop dat opslag en leveringszekerheid van cruciaal belang
zijn. De overheid heeft een rol in het creëren van condities om marktpartijen te (kunnen)
laten zorgen voor voldoende strategische buffers voor energie.
De beheerder van een bestaande LNG-terminal ziet geen reden om additionele restricties
op te leggen ten opzichte van andere landen. Zeker niet als het netwerkbedrijf een belang
heeft van niet meer dan 50%.
Een publiek netwerkbedrijf ziet een rol voor zichzelf als aanbieder van open-access
infrastructuur in de hele keten tussen producent en eindklant via een open-access, nondiscriminatoire, aanpak. Net als bij de LNG-terminal kan het publieke netwerkbedrijf
acteren als marktpartij bij de realisatie van importterminals voor waterstof.
Maatschappelijke doelstellingen zoals leveringszekerheid zullen voor netwerkbedrijven van
groter belang zijn dan voor puur commerciële marktpartijen. De overheid kan daar bij
netwerkbedrijven beter en makkelijker op sturen.
Een privaat bedrijf actief in de opslag en overslag van geïmporteerde energieproducten
geeft aan dat duidelijke randvoorwaarden en een ‘level-playing field’ enkele van de
kritisch succesfactoren zijn. Deze elementen zouden het uitgangspunt moeten zijn in
plaats van het op voorhand bepalen welk type marktpartij kan participeren in de
betreffende activiteit.

5.3 Naar verwachting zal er meer concurrentie ontstaan tussen import faciliteiten dan bij de
ondergrondse opslag en het transport van waterstof. Daarom kiest de Europese
Commissie bij waterstof terminals voor een systeem van onderhandelde toegang. Acht u
dit wenselijk?
•

•

Alle respondenten geven aan dat de keuze voor een systeem van onderhandelde toegang
zoals voorgesteld door de Europese Commissie wenselijk of acceptabel is gelet op de
aanzienlijke mate van concurrentie die men verwacht tussen import-terminals en routes.
Wel is volgens een respondent een verplichting tot Third Party Acces (TPA) van belang. De
prijzen kunnen dan door marktwerking bepaald worden, maar er kan geen discriminatie
plaatsvinden.
Pagina 19 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

Een respondent acht het voorstelbaar dat de overheid aan het verstrekken van eventuele
subsidiëring aan importfaciliteiten ook voorwaarden verbindt wat betreft derden-toegang
tot de importfaciliteiten.

6. Waterstofkwaliteit
6.1 Ziet u uzelf als een toekomstig gebruiker van het landelijke transportnet voor waterstof?
Zo ja, kunt u aangeven: 1) bent u invoeder of afnemer?; 2) voor afnemers, om welk type
toepassing gaat het?; en 3) welke kwaliteit waterstof wilt u invoeden of afnemen en kunt
u dit toelichten?
•
•
•
•
•

•
•

•
•

Zowel potentiële invoeders als afnemers van waterstof hebben gereageerd.
Meerdere respondenten geven aan dat de kwaliteit van grijze waterstof die nu
geproduceerd wordt en wordt ingevoed op bestaande private netten hoog is: 99,99%.
Respondenten die voornemens zijn om middels elektrolyse waterstof te produceren geven
aan een kwaliteit van minimaal 99,9% te kunnen leveren en invoeden.
Mobiliteit vereist vanwege de brandstofcel een hoge kwaliteit van ten minste 99,99%.
Hierbij wordt verwezen naar norm NBN EN 17124.
Huidige gebruikers van waterstof zijn met name bedrijven met chemische processen zoals
raffinaderijen. De katalytische processen van deze bedrijven vereisen zeer zuivere
waterstof (>99,9%) en minimale hoeveelheden van bepaalde elementen.
Industriële warmteproducenten geven aan voldoende te hebben aan een lagere kwaliteit
waterstof met een zuiverheid van ~95-98%.
Meerdere respondenten geven aan dat het gebruik van hergebruikte gasleidingen voor het
landelijke transportnet kan leiden tot enige vervuilingen (bv vanwege afgezette
zwaveldeeltjes) en een minder hoge waterstofkwaliteit. (red. EZK: zie reacties vraag 6.3)
Ook verwachten meerdere partijen dat de invoeding van blauwe waterstof kan leiden tot
een minder zuiver waterstofmengsel in het transportnet.
Meerder respondenten geven aan te verwachten dat de gemiddelde zuiverheid van
waterstof zal toenemen naarmate het aandeel groene waterstofproductie middels
elektrolyse toeneemt.

6.2 Welke partij zou naar uw mening verantwoordelijk moeten zijn voor het vaststellen van de
waterstofkwaliteit in het landelijke transportnet voor waterstof (beheerder, Rijksoverheid
of, middels een Europese geharmoniseerde standaard, de Europese Commissie?)
•

•

•
•

•

Meerdere respondenten geven aan dat op termijn een Europese standaard gewenst is en
dat vooruitlopend hierop de regie bij de vaststelling van een kwaliteitsstandaard bij de
Rijksoverheid moet liggen. Het bepalen van de waterstofkwaliteit vraagt namelijk om een
afweging. Vastlegging kan via een ministeriële regeling zoals de Regeling gaskwaliteit.
Naarmate connecties met buurlanden toenemen of zijn voorzien, voorziet men de
ontwikkeling van een Europese standaard. Aansluiting zoeken met buurlanden, Europese
belangenbehartigende organisaties van producenten en afnemers, de Europese
Commissie, ACER en de Europese waterstof netbeheersorganisatie wordt daarom van
belang geacht.
Zakelijke energieverbruikers pleiten voor een Europees geharmoniseerde standaard,
waarbij de behoefte van de eindgebruikers leidend zou moeten zijn.
Samenwerkende netbeheerders/netwerkbedrijven pleiten ook voor een Europese
standaard omdat het landelijke transportnet onderdeel zal uitmaken van een Europees
transportnet.
Een groep bedrijven actief in de waterstofsector geeft aan dat afstemming met
buurlanden en een Europese geharmoniseerde standaard gewenst is en kan leiden tot
afspraken over bepaalde minimumeisen. De introductie van een uniforme EU standaard
kan echter ook leiden tot grote investeringen aan de invoedzijde (of afnemerszijde) om
waterstof op de gewenste kwaliteit te krijgen (terwijl dat op nationaal niveau niet nodig
Pagina 20 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•

•
•

is). Het lijkt hen beter om de eisen rondom waterstofkwaliteit in eerste instantie op
nationaal niveau worden vastgesteld.
Een havenbedrijf acht het op dit moment als onwenselijk dat de Nederlandse overheid zou
voorschrijven wat de gewenste kwaliteit van een grondstof is. Dit zou de Nederlandse
overheid aan de afnemers moeten laten. Het is de vraag of het landelijk voorschrijven van
een bepaalde waterstofkwaliteit (bijvoorbeeld: iedere afnemer moet genoegen nemen met
waterstof die 98% zuiver is) passend is. Er is immers bij afnemers behoefte aan waterstof
met verschillende kwaliteiten en het is nog niet duidelijk welke sectoren het landelijk
transportnet gaat bedienen. De overheid zou ruimte moeten laten voor private netwerken
voor waterstof van een hoge zuiverheid (>99,9%).
Bij de vaststelling van een kwaliteitstandaard, ongeacht of dit nationaal of Europees
gebeurt, moeten volgens respondenten de volgende elementen worden meegewogen:
o Gevraagde zuiverheid aangeslotene;
o Het stimuleren van toegang tot de markt (brede band, relatief lage
minimumkwaliteit);
o Doelmatig gebruik door de eindverbruiker (smalle band met een hoge
minimumkwaliteit);
o Druk bij invoeding en afname;
o Concentraties van specifieke vervuilingstoffen;
o Controle op kwaliteit door middel van bemetering;
o Kostenallocatie van zuivering (red. EZK: zie reacties vraag 6.3).
Respondenten geven aan betrokken te willen worden bij de totstandkoming van een
kwaliteitsstandaard.
Een kennis-/onderwijsinstelling vraagt nadrukkelijk aandacht voor de aansprakelijkheid
voor schade die geldt bij gas. Daar geldt dat de eindgebruiker verantwoordelijk is voor het
gebruik van het gas na onttrekking. De minister is politiek verantwoordelijk voor de
invulling van art. 11 Gaswet waarop de ministeriële regeling gaskwaliteit is gebaseerd.
Netbeheerders dienen te waarborgen dat het gas bij invoeding en onttrekking voldoet aan
de criteria neergelegd in de regeling. In tegenstelling tot gas, moet de
waterstofinfrastructuur en bijbehorende productie installaties nog ontwikkeld worden.
Duidelijkheid scheppen in de verantwoordelijkheid en eventuele aansprakelijkheid zal een
gunstiger investeringsklimaat creëren en de ontwikkeling van waterstof ten goede komen.

6.3 Het kan zijn dat bepaalde afnemers een hogere waterstofkwaliteit vereisen dan dat
bepaalde invoeders kunnen garanderen. Om toch de invoeding van verschillende stromen
waterstof in het landelijke transportnet te kunnen accommoderen, kunnen
zuiveringsstappen genomen worden. Naar de techno-economische aspecten en
haalbaarheid hiervan loopt nog een extern onderzoek in opdracht van EZK. Is het volgens
u wenselijk dat de kosten van dergelijke zuivering onder de gebruikers van het landelijke
transportnet gesocialiseerd worden als dit leidt tot betere toegang tot de infrastructuur?
•

•

Een groep bedrijven in de waterstofsector ziet twee oplossingsrichtingen gezien: 1) er
worden eisen gesteld bij de invoeding in het waterstofnet (waterstof moet voldoen aan
een hoge invoedstandaard) of 2) bij afname uit het waterstofnet (waterstof moet weer
behandeld en gezuiverd worden). In beide gevallen worden kosten gemaakt en de vraag
doet zich vervolgens voor wie deze kosten moet gaan dragen: de invoeder, de afnemer of
wordt er overgegaan tot socialiseren van de kosten.
Een energiebedrijf pleit ervoor dat een kwaliteitsstandaard nagestreefd moet worden die
voor de gehele maatschappij (zowel afnemers als producenten) de meeste toegevoegde
waarde heeft (laagste kosten van ontwikkeling, schoonmaak en transport), nu en over de
looptijd van het waterstofnetwerk en bovendien het hoogste klimatologisch rendement
biedt. Wanneer er van totale welvaartmaximalisatie wordt uitgegaan, dan is de keuze voor
de kwaliteitsstandaard afhankelijk van de hoogte en verhouding van (i) schaalvoordelen
van purificatie en de mogelijkheden van schoonmaak van het bestaande netwerk, (ii)
volumes groen en blauw en (iii) de kostenallocatie van de schoonmaakkosten.
Pagina 21 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•
•

•

•

•

•

•

Dezelfde respondent pleit voor een hoge/zuivere kwaliteitsstandaard voor waterstof
omdat een te lage standaard al snel te hoge kosten (van upgrading achteraf) met zich te
brengt voor groene waterstof, waardoor de hoogwaardige toepassing van waterstof
mogelijk trager of zelfs helemaal niet van de grond komt. Naarmate groene waterstof een
grotere rol zal spelen t.o.v. blauwe waterstof, zal zelfs volledige socialisering van de
schoonmaakkosten de vraaguitval niet compenseren. De waardevernietiging (door groen
met blauw te mengen) en de kosten van schoonmaak worden (zeker bij grotere volumes
groen) te hoog. Groene waterstof krijgt alleen een kans wanneer er een hoge
kwaliteitsstandaard wordt bepaald en blauwe waterstof vooraf wordt opgewerkt.
Andere respondenten geven aan dat de kosten van zuivering vanwege vervuilingen door
het hergebruik van gasleidingen bij de netbeheerder zou moeten liggen.
Meerdere respondenten wijzen erop dat socialisering van zuiveringskosten wenselijk kan
zijn als dit betekent dat meer partijen op het transportnet kunnen invoeden. Dit zou ook
de transportkosten van waterstof kunnen verlagen.
De samenwerkende netbeheerders/netwerkbedrijven geven aan dat de ordening van het
energiesysteem is gebaseerd op het uitgangspunt dat eenieder onder gelijke voorwaarden
toegang moet krijgen tot het energiesysteem. Bij de verdeling van de kosten binnen het
energiesysteem is dit uitgangspunt uitgesplitst in vier elementen, te weten:
1. non-discriminatoir: gelijke klantvraag, gelijke netwerkkosten;
2. sturing: beïnvloeden gedrag van aangeslotenen, zodanig dat de kosten voor het
systeem zo laag mogelijk blijven;
3. kostenveroorzaking: aangeslotenen betalen de door hen veroorzaakte kosten; en
4. eenvoudig en transparant: de verdeling van de kosten moet uitlegbaar en uitvoerbaar
zijn.
In verband met het bovengenoemde punt 3, het kostenveroorzakingsprincipe, ligt het
socialiseren van de kosten van de zuivering van waterstof niet voor de hand. Alle
invoeders dienen zelf ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de waterstof die zij invoeden,
voldoet aan de wettelijk vastgestelde specificaties zoals ook het geval is bij groengas
invoeders. Bovendien, indien dergelijke kosten wel gesocialiseerd zouden worden, zou
daarmee de prikkel voor dergelijke invoeders wegvallen om de noodzakelijke
verbeteringen van de huidige zuiveringsstappen, zowel op technisch als op economisch
vlak, te zetten.
Een respondent geeft aan dat er naar verwachting een beperkt aantal invoeders zullen
zijn van een lagere kwaliteit waterstof. In dit geval zou zuiveren van waterstof bij een
beperkt aantal invoedpunten techno-economisch de beste optie zijn. De betreffende
invoedpunten hebben verschillende mogelijkheden om tot de gewenste zuiverheid te
komen en om hierin tot de beste keuze te komen zouden deze partijen de kosten moeten
dragen.
Een respondent geeft aan dat het transitiepad van onze energie- en
grondstoffenhuishouding bepaalt welke capaciteit waar en wanneer benodigd zal zijn.
Voor zover bepaalde afnemers een hogere waterstofkwaliteit wensen dan de kwaliteit van
de waterstof in het landelijke waterstofnetwerk dan zouden de benodigde
zuiveringsstappen (en de integratie met de productieprocessen) door de afnemers zelf
uitgevoerd en bekostigd moeten worden. De optimale oplossing (zuivering versus
aanpassen van productieprocessen) zal van afnemer tot afnemer verschillen.
Een respondent met voornemen tot groene waterstofproductie middels elektrolyse wijst
erop dat het niet wenselijk is dat een partij die waterstof met een zeer hoge graad van
puurheid heeft ingevoed toch de kosten moet dragen voor het opnieuw ‘on spec’ brengen.
Het moeten betalen voor het opnieuw ‘on spec’ brengen van de waterstof kan een
prijsopdrijvend effect hebben voor groene waterstof.
Zakelijke eindverbruikers van energie geven aan dat afweging gemaakt moet worden
tussen het stimuleren van toegang tot de markt (brede band, relatief lage
minimumkwaliteit) en doelmatig gebruik (smalle band met een hoge minimumkwaliteit).
In de afweging moet zowel aandacht besteed worden aan de individuele businesscase
voor een eindverbruiker als aan de systeemkosten.
Pagina 22 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

De toekomstig beheerder van het landelijke transportnet voor waterstof geeft aan dat de
waterstofspecificatie zodanig dient te zijn dat het leeuwendeel van de gebruikers
zonder zuivering gebruik kan maken van de waterstof uit het landelijke transportnet. De
beheerder is van mening dat kosten die een producent dient te maken om de waterstof op
de vast te stellen specificatie te brengen voor rekening van de betreffende producent
dienen te komen en dat de kosten die een eindgebruiker maakt om de waterstof geschikt
te maken voor zijn specifieke toepassing ten laste van de betreffende eindgebruiker
dienen te komen. Dit sluit het beste aan bij het kostenveroorzakingsbeginsel. Kosten voor
additionele zuivering dienen niet gesocialiseerd te worden maar zou in het kader van
vergroten van de toegang tot de markt wel (tijdelijk) gesubsidieerd kunnen worden.

7. Waterstofbijmenging in het gasnet
7.1 De Europese Commissie stelt voor dat lidstaten op grenspunten tussen lidstaten 5%
waterstof in het gasnet accepteren (artikel 20 Gasverordening). Nederland zou dan dus
aardgas uit andere landen moeten accepteren waarin maximaal 5% waterstof bijgemengd
zit. Het betreft dus geen binnenlandse bijmengverplichting. Volgens een onderliggend
rapport van het Joint Research Centre van de Europese Commissie kan een
geharmoniseerd waterstofpercentage op grenspunten aanzienlijk bijdragen aan de
opschaling van elektrolysecapaciteit in de EU en wordt zo voorkomen dat geringe
percentages waterstofbijmenging in aardgas leiden tot belemmeringen voor het
grensoverschrijdende transport van aardgas. Een 5% waterstofgehalte in aardgas op
grenspunten kan echter een impact hebben op Nederlandse gasgebruikers die vlakbij een
dergelijk grenspunt gesitueerd zijn. Acht u het wenselijk dat EU lidstaten 5% waterstof in
(aard)gasstromen op grenspunten moeten accepteren. Welke voor- en nadelen voorziet
u?
•

•

•

•

Meerdere partijen wijzen op de nadelen van waterstof bijmenging aan het gasnet;
o Waardevernietiging omdat zuivere waterstof een hogere economische waarde
heeft dan aardgas;
o Beperkte milieuwinst: vanwege de lagere energie-inhoud van waterstof levert 3%
groene waterstoftoevoeging slechts 1% CO2-reductie op ten opzichte van
aardgas.;
o Voldoende potentieel voor direct gebruik en transport van waterstof;
o Gaat ten koste van meer hoogwaardige directe toepassingen, zoals in industrie;
o Bijmenging van waterstof in het aardgasnet ertoe kan leiden dat sommige
industriële installaties meer NOx (stikstofoxide) gaan emitteren;
o Het is nog onduidelijk of de waterstof daadwerkelijk homogeen in de gasstroom
verblijft, of dat de waterstof ‘klontert’ en niet goed mengt;
o Fluctuaties in de Wobbe-index kunnen problemen opleveren met verbranders en
fornuizen.
Een respondent benoemt een tweetal mogelijke voordelen van bijmenging:
o Vergroening van bestaand gasgebruik;
o Verduurzaming van gasgebruik in de gebouwde omgeving waar elektrificatie of
stadswarmte geen optie is.
Een andere respondent ziet bijmenging van een deel van het geproduceerde waterstof op
het aardgasnet als een mogelijkheid voor het aanzienlijk vergroten van het aandeel
duurzame energie in de totale energiemix. De voordelen van het bijmengen op het
bestaande gasnet zijn niet beperkt tot de geringe investering die nodig is voor aanpassing
van het gasnetwerk. Ook investering bij industriële eindgebruikers voor verduurzaming
van verbrandingstoepassingen (boilers, fornuizen ovens) zijn beperkt en kunnen beter
aangepast worden aan de afschrijvingstermijn van deze installaties.
Zakelijke eindverbruikers van energie, waaronder industriële bedrijven geven aan dat het
bijmengen van waterstof de ontwikkeling van een waterstofvoorziening en -markt kan
versnellen en biedt – zeker tijdens de transitie – mogelijkheden om een uitlaatklep te
hebben voor productiegassen. Dat biedt voor eindverbruikers operationele flexibiliteit en
Pagina 23 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•

draagt bij aan de duurzaamheid. De industrie kan nog niet overzien wat de impact van
bijmengen zal zijn. Grondig onderzoek is daarom nodig. Vooralsnog lijkt in de praktijk een
bijmenging van 2 procent wenselijker dan 5 procent, waarbij aanvullende voorwaarden
gesteld moeten worden aan de verontreinigingen in productiegassen en de Wobbe-Index
(WI) en de variatie daarin: bandbreedte kleiner dan 3,7 MJ/m3 (15;15) in plaats van 7
MJ/m3.
Samenwerkende netbeheerders/netwerkbedrijven geven aan dat op basis van onderzoek
het oprekken van de bovengrens voor waterstof voor de meeste toepassingen technisch
mogelijk is tot maximaal 3%. Indien op grenspunten 5% moet worden geaccepteerd,
zullen alvorens het aardgas aan de aangeslotenen geleverd kan worden, bewerkingen
noodzakelijk zijn. Daarom zou, indien men overweegt een bijmengpercentage voor
grenspunten vast te stellen, deze op maximaal 3% moeten worden vastgesteld. Met
betrekking tot het regionale net is het fysiek lokaal bijmengen onwenselijk vanwege de
daardoor optredende variaties in gassamenstelling met de bijbehorende complexiteit van
regelen en verrekenen.
Meerdere offshore energiebedrijven geven aan dat gedurende de transitie van aardgas
naar groene waterstof het belangrijk is dat mixpercentages tussen de 10 en 20% op de
grens- of en bepaalde invoedpunten geaccepteerd worden. Het niet accepteren van
dergelijke mixpercentages, evenals het benadelen van blauwe waterstof ten opzichte van
groene waterstof, zal de grootschalige ontwikkeling van waterstof (zowel op de korte als
lange termijn) enorm beperken.

8. Marktordening op zee
8.1 In het voorjaar van 2022 zal het Kabinet een extern onderzoek naar de Tweede Kamer
toezenden met beleidsopties voor de gecombineerde ontwikkeling van wind op zee en
onshore en offshore waterstofproductie, waaronder marktordeningsaspecten. Dit rapport
is een opvolging van een eerdere studie naar tendermodellen voor de combinatie van
windenergie op zee en elektrolyse door Guidehouse. Hoewel de vervolgstudie naar
beleidsopties nog niet afgerond is ten tijde van deze consultatie, willen wij u alvast vragen
om uw aandachtspunten voor de toekomstige markordening op zee aan te geven. Het kan
hierbij gaan over het beheer van waterstofinfrastructuur op zee of eigenaarschap en
beheer van gecentraliseerde elektrolyse waarop meerdere windparken kunnen worden
aangesloten.
•

Over de gecombineerde ontwikkeling van wind op zee en waterstof geven respondenten
aan:
o Er is een coördinatieprobleem met de ontwikkeling van groene elektriciteit uit
windparken en de aanleg van elektrolyse-installaties (een investeerder in een
elektrolyser is niet zeker dat hij groene stroom kan krijgen op de markt). Dus, om
investeringen in elektrolyse-installaties verder te brengen moet dit
coordinatieprobleem worden opgelost.
o Een directe link tussen groene elektriciteit en groene waterstof productie is nodig.
De tender procedure voor offshore wind voor groene waterstofproductie dient
beschikbaar te komen.
o Om een gelijk speelveld te creëren tussen verschillende vormen van
waterstofproductie (onshore, offshore, lokaal of internationaal) dient voor de
subsidiering van waterstofconsumptie overwogen en niet de productie.
o De verschillende tendervormen (volledig elektriciteit, volledig waterstof,
gecombineerd) zouden naast elkaar kunnen bestaan, mede afhankelijk van de
specifieke kavelsituatie, waarbij gecombineerde tenders technologie-neutraal
dienen te zijn, zodat per tender de optimale keuze gemaakt kan worden tussen
directe en indirect elektrificatie;
o Pas op voor overstimulering van dergelijke projecten en hun competitiviteit in
vergelijkbaar met geïmporteerde volumes.
Pagina 24 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

Een rol kan voor de overheid zijn weggelegd op het vlak van het onderschrijven
(garanderen) van contracten, zoals bijvoorbeeld de Noorse ‘export-credit agency’
GIEK die dit doet voor PPAs tussen windparken en lokale industrie.
o Het is belangrijk om na te denken over de additionaliteitsvereisten in relatie tot de
mogelijke ontwikkeling van offshore biedzones.
o Om “handdoekjes leggen” in de haven te voorkomen (de ruimte is immers
schaars) zou het uitvoeren van combitenders door de Rijksoverheid zeker aan te
raden zijn. Nu krijgt een havenbedrijf nog veel verschillende en gelijktijdige
vragen voor ruimtereserveringen van klanten die allemaal meedingen op dezelfde
offshore wind tender.
Over de ontwikkeling van waterstofinfrastructuur geven respondenten aan:
o Meerdere private en publieke partijen pleiten voor het aanwijzen van een offshore
netbeheerder voor het transport van waterstof, net als bij elektriciteit.
o Een partij geeft aan dat in tegenstelling tot de landelijke gasleidingen, is de
huidige offshore infrastructuur volledig privaat en niet gereguleerd. GTS bezit
geen offshore-infrastructuur die zou kunnen worden hergebruikt. Ook is de
benodigde kennis voor het ontwikkelen en beheren van een offshore-netwerk niet
gelijk als onshore netwerken. De argumenten ten aanzien van het aanwijzen van
landelijke waterstof TSO (hergebruik en dicht bij capaciteiten) gaan offshore niet
1-1 op.
o Een belangrijke vraag die opkomt voor de waterstofinfrastructuur offshore: wordt
het Punt-naar-Punt, een Net-op-zee, of komt er wellicht een ‘ringleiding’ al dan
niet verbonden met buurlanden. Voor elke opzet, zijn er andere afwegingen in de
marktordening. Het is zinvol om hier conceptuele studies op uit te voeren o.a. om
de afwegingen voor marktordening scherp te krijgen.
o Voor het transport van de groene waterstof naar land zouden mogelijk bestaande
offshore gasleidingen kunnen worden gebruikt. Het zou voor de efficiëntie en
effectiviteit goed zijn indien er door het Rijk (t.b.v. offshore-elektrolysetenders)
een nationale offshore netwerkbeheerder voor (nieuwe)
waterstoftransportinfrastructuur zou worden aangewezen, naar analogie van
TenneT voor het elektriciteitsnet op zee en Gasunie voor de onshore
waterstoftransportinfrastructuur. Het zou echter in eerste instantie voor
marktpartijen met eigen offshore gasinfrastructuur mogelijk moeten zijn hier een
rol in te blijven spelen.
o Her- of co-gebruik van bestaande gasinfrastructuur voor waterstof maakt
projecten sneller en goedkoper. De infrastructuur ligt er immers al en behoeft
geen nieuw vergunnings- en inpassingstraject. Daarnaast is hergebruik ook beter
voor milieu en omgeving. Doordat de aanlanding al bestaat, hoeft de zeebodem
niet onnodig verstoord te worden voor het trekken van gleuven of het doorkruisen
van kwetsbare natuur/duingebied.
o Het einde van de gasproductie en het moment van hergebruik voor een
waterstofproject zullen vaak niet op elkaar aansluiten. Het is denkbaar dat er een
zogenaamde overbruggingsperiode nodig is waarin de infrastructuur in de
mottenballen gezet moet worden. Het zou daarom waardevol zijn als een partij de
coördinatie rondom het vrijkomen van infrastructuur oppakt waarin een integrale
aanpak voor timing- en capaciteitsvraagstukken centraal staat. Infrastructuur met
een grote potentiële waarde zou dan makkelijker kunnen worden aangegeven als
een asset met groot strategisch belang.
o Grootschalige en planmatige uitrol van offshore waterstofinfrastructuur leidt tot
schaalvoordelen en kostenefficiëntere aanleg. Met een planmatige
toekomstbestendige aanpak kan ook de impact op natuur en milieu, die aanleg
met zich meebrengt, geminimaliseerd worden. Op basis van gezamenlijke studies
van TenneT en Gasunie, verwacht een respondent dat systeemintegratie on- en
offshore significante maatschappelijke voordelen kan hebben. Hierdoor kan de
totale investeringen in infrastructuur, door een afgestemde combinatie van
elektriciteits- en waterstofnetwerkontwikkeling, geminimaliseerd worden. Publieke
o

•

Pagina 25 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

•

•

regie en sturing op de ontwikkeling van het waterstofnetwerk op zee is daarom
gewenst.
Over de ontwikkeling en beheer van (gecentraliseerde) elektrolyse geven respondenten
aan:
o Gecentraliseerde elektrolyse-installaties en compressie hubs zouden
schaalvoordelen kunnen bieden.
o Realisatie, eigendom en beheer van waterstofproductie op zee is volgens
energiebedrijven en diverse ontwikkelaars van windparken een activiteit voor
marktpartijen en niet voor netwerkbedrijven.
o De eigenaar heeft invloed op het operationele gedrag van de elektrolyser en
daarmee mengt de eigenaar zich de elektriciteitsmarkt (en waterstof markt).
Vanuit het oogpunt voor de laagst maatschappelijke kosten, zouden private
partijen hier eigenaarschap in moeten nemen.
o Er is volgens een respondent momenteel voordeel voor de omzetting naar
elektriciteit omdat de HVAC/DC stations en de export kabels beheerd worden door
de TSO en daarmee de kosten gesocialiseerd zijn in tegenstelling tot de kosten
van omzetting van waterstof door marktpartijen. Een compensatie hiervoor zou
wenselijk zijn voor de totstandkoming van de productie van waterstof op zee.
o Een netwerkbedrijf geeft aan dat gecentraliseerde elektrolyse per windpark kan
worden opgezet (bijv. op een platform) of in een hub waarin meerdere
windparken zijn aangesloten. Bij gecentraliseerde elektrolyse zijn meerdere
varianten mogelijk en kan dit bijvoorbeeld bij de wind-ontwikkelaar of bij een
onafhankelijke derde partij liggen die open-access capaciteit kan aanbieden. Ook
zijn er mogelijkheden om gecentraliseerd compressie en andere rand-installaties
te combineren. Het netwerkbedrijf moedigt het ministerie van EZK aan om verder
na te denken over slimme constructies op zee en bijvoorbeeld op verschillende
plekken ‘OHRCA’s’ te realiseren: Offshore Hydrogen Receiving & Compression (&
Conversion) Arena’s. Het is daarbij denkbaar dat op een aantal strategische
plekken op zee open-access infrastructuur nodig is waar elektriciteit van
verschillende windparken wordt verzameld en wordt omgezet in waterstof.
Een juridische dienstverlener wijst erop dat in het kader van de rechtszekerheid en
(betere) financierbaarheid van windparken marktpartijen erbij gebaat dat de Nederlandse
wetgever op grond van diens recht uit hoofde van het VN Zeerechtverdrag concepten uit
Nederlands recht van toepassing verklaart op de EEZ. Op deze manier kunnen
rechtsregels, zoals ongestoord genot van eigendom, van toepassing zijn. Respondent
merkt daarbij op dat, indien het recht van eigendom in de EEZ van toepassing wordt
verklaard, dit ook kan meebrengt dat door de Staat een vergoeding kan worden verlangd
voor het gebruik delen van de EEZ.

Overig
•

•

Een respondent wijst op het belang van het certificeren en keuren van o.a. waterstof
installaties op het gebied van metrologische eigenschappen. Het is in het algemeen belang
ervoor te zorgen dat de consument beschermd wordt en weet waarvoor hij betaald, en de
industrie tegen gelijke wet- en regelgeving wordt getoetst.
Respondenten met een publieke taak op het gebied van veiligheid geven aan dat voor een
veilige en gezonde leefomgeving het belangrijk is om wettelijke regelingen ten aanzien
van de energietransitie te bestuderen en te becommentariëren in het kader van onze
adviesrol als Veiligheidsregio’s ten aanzien van openbare veiligheid. Er is ook een directe
link met de Omgevingswet, de Nationale omgevingsvisie (Novi) en de nationale veiligheid
strategie. De nationale veiligheid strategie heeft weer een link met de regionale
risicoprofielen o.b.v. de Wet veiligheidsregio's. Daarnaast geven zij aan dat:
o Buisleidingen geen opslagmedium zijn. Buisleidingen kunnen een bepaalde
variaties in druk hebben (binnen de bepaalde gestelde grenzen (zoals 30-50 bar
voor hoge druk)) om flexibiliteit te geven voor schommelingen in vraag en aanbod
die er regulier is. Dit is conform de situatie voor aardgas zoals deze nu is.
Pagina 26 van 27

Samenvatting openbare consultatie marktordening waterstof | 23 maart 2022

o

Buisleidingen zijn in principe bedoeld voor transport van waterstof en niet als
opslagvoorziening.
Het verdient aanbeveling om de relevante veiligheidsregio al in een vroeg stadium
bij de planvorming op lokaal niveau te betrekken. Voor het borgen van veiligheid
in de fysieke leefomgeving en het identificeren van kwetsbare objecten in de regio
(die grote invloed kunnen hebben op planontwikkeling) is de veiligheidsregio de
aangewezen partner.

Pagina 27 van 27