Reclassering I\J ede ria n d
BIJ

Ministerie van Veiligheid & Justitie
De heer F. Teeven
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Reclassering Nederland
Landelijk kantoor
vlvaldiplantsoen 100-200

Datum
Onderwerp

10 maart 2014
Reactie op wetsvoorstellen eigen bijdragen

Brlefnummer

3533 JE Utrecht

contactpersoon

Postbus 8215

Telefoon

3503 RE Utrecht

E-mailadres

(T) 030 232 49 49
(F) 030 232 49 50
(1) www.reclasserlng.nl

Geachte heer Teeven,

Met belangstelling heb ik kennis genomen van het concept wetsvoorstel
‘Bijdrage strafvordering en slachtofferzorg’ en het concept wetsvoorstel ‘Eigen
bijdrage voor verblijf in een justitiële inrichting’. Graag maak ik van de
gelegenheid gebruik om op deze conceptwetsvoorstellen te reageren. Aangezien
mijn reactie op beide wetsvoorstellen gelijkluidend is, volsta ik met één reactie
die op beide wetsvoorstellen van toepassing is.
Algemeen
De wetsvoorstellen over de eigen bijdrage voor strafproceskosten en detentie
zijn begrijpelijk vanuit het standpunt dat degene die de maatschappij schade
berokkent en waarvoor kosten worden gemaakt, ook zelf een bijdrage levert.
Daarmee worden de kosten voor de samenleving verlaagd en wordt degene die
de wet overtreedt verantwoordelijk gehouden voor (een deel van) de kosten van
de strafrechtelijke reactie. Daarnaast gaat een gedeelte van de opbrengsten
naar slachtofferzorg. Zo dragen de plegers van strafbare feiten bij aan de zorg
voor slachtoffers van die strafbare feiten. Op het eerste gezicht lijkt meebetalen
daarom niet onredelijk.
De opbrengsten van de eigen bijdrage zullen naar mijn mening echter moeten
opwegen tegen de nadelige gevolgen. Het risico bestaat dat het opleggen van
een eigen bijdrage aan veroordeelden die onvoldoende financieel draagkrachtig
zijn, juist zal leiden tot meer recidive en daardoor juist meer slachtoffers en
hogere kosten voor de samenleving.
Hieronder schets ik eerst de risico’s en nadelige gevolgen van de wetsvoorstellen
met het oog op het voorkomen van recidive. Vervolgens geef ik een reactie op
de tekst van de conceptwetsvoorstellen en de Memorie van Toelichting.

Hand&5rgister KvIC Utrecht 4r0856,o

Reclassering Nederland

Risico’s en nadelige gevolgen
Recidive
Een van de belangrijkste voorspellers van recidive, ook wel criminogene (Z’
1 genoemd, is de financiële situatie van de veroordeelde. Het heb5èn
factoren
van schulden schept een prominent risico voor recidive. Een groot deel van de
veroordeelden heeft al bij aanvang van detentie (grote) schulden, zoals o9..k
blijkt uit cijfers van het WODC waarnaar in de Memorie van Toelichting wdt
verwezen. Doordat tijdens detentie het inkomen in de meeste gevallen wçvalt,
zal dit percentage na afloop van detentie nog hoger liggen. Daarnaast heeft ruim
50% van de veroordeelden die al dan niet na detentie bij de reclassering
onder toezicht staat, geen werk. Bijna de helft heeft geen diploma en een
substantieel deel heeft slechts basisonderwijs gevolgd. Ruim 2O% heeft een
(licht) verstandelijke beperking. Dit betekent dat een groot deel van de
veroordeelden niet over veel meer dan een minimum inkomen zal beschikken.
Het effect van het toevoegen van schulden oplopend tot € 11.680 voor
detentie en een nog onbekend bedrag voor de proceskosten betekent een
schuldenlast die voor zeer lange tijd op de financiële situatie drukt. Gezien het
gewicht van deze criminogene factor zal het toevoegen van schulden een
verhoging van het recidiverisico tot gevolg hebben. En de nieuwe strafprocessen
en -tenuitvoerlegging zorgen dan juist voor een toename van kosten voor de
samenleving.
-

-

—

—

Sociale problematiek & LVB
Aangezien een root deel van de doelgroep afhankelijk is van een minimum
inkomen zal een schuldenlast van invloed zijn op de mogelijkheden om sociaal
‘ingebed’ te raken. Het is juist deze sociale inbedding die een recidive
reducerend effect heeft.
Onder justitiabelen is verder sprake van oververtegenwoordiging van mensen
met een Lichte Verstandelijke Beperking (LVB). Zij komen door hun beperkte
vermogens vaker in situaties die leiden tot criminaliteit. Deze groep beschikt
slechts over beperkte draagkracht, zowel financieel als sociaal.
Daarnaast is een schuldenlast van invloed op de relaties binnen het gezin. Een
slechte financiële situatie vergroot het risico op huiselijk geweld.
2 Tevens beknot
het de gezinsleden, zoals kinderen, in de mogelijkheden om in de samenleving
te functioneren. Bijvoorbeeld als het gaat om sporten. Mogelijk kan in dergelijke
gevallen aanspraak worden gemaakt op andere voorzieningen zoals bijzondere
bijstand. Dit levert echter een verhoging van de kosten voor de samenleving op.
Dat ouders de eigen bijdrage moeten betalen voor hun veroordeelde kind kent
eenzelfde risico; het legt extra druk op de financiële positie van het gezin,
waardoor vooral bij gezinnen met beperkt inkomen dit nadelige gevolgen zal
hebben voor (de ontwikkeling van) de andere kinderen in het gezin.
—

—

1

Zie o.a, Risk and Needs Assesment in Pro bation Services: An evaluation. Home Office
Research Study No. 211. Raynor, R., Kynch, .1., Roberts, R., Merrington, M. (2000, Londen)
en Exploring Reconviction Following a Community Sentence: the role of socialfactors.
Home Office Research Study No. 192. May, C. (1999, Londen).
2
Domestic Vionlence: Findings from a new British crime survey self-completion
questionnaire. Home Office Research StudyNo. 191. Mirrless-Black, C. (1999, Londen)
2
HandePsrgiste KvK Ur&ht 4’0B5610

Reclassering Nederland

Rechtsongelijkheid
Uit de concept wetsvoorstellen leid ik af dat de hoogte van de eigen bijdrge niet
afhankelijk wordt gesteld van de draagkracht van de justitiabele, maar vçqr
iedereen gelijk is. Een justitiabele met een hoog inkomen kan echter zon er
problemen op korte termijn de kosten voldoen. Een justitiabele met een
minimum inkomen niet, met eerder genoemde mogelijke gevolgen van dien.
Conclusie
Reclassering Nederland heeft begrip voor het principiële gevoel dat ten
grondslag ligt aan de conceptwetsvoorstellen; dat veroordeelden voor een deel
verantwoordelijk gesteld zouden moeten worden voor de kosten die het
strafproces en detentie met zich mee brengen. De opbrengsten wegen echter
niet op tegen de nadelige gevolgen in termen van recidive en daardoor
mogelijk nieuwe slachtoffers en/of materiële schade voor de samenleving en
de kosten die een nieuw strafproces en —tenuitvoerlegging vervolgens met zich
meebrengen.
-

-

Opmerkingen en vragen naar aanleiding van de tekst
Memorie van Toelichting bij het voorstel van wet ‘Eigen bijdrage van
veroordeelden aan de kosten van de strafvordering en. slachtofferzorg’
Pagina 7-9. Vaststelling en inning
-

-

-

-

De strafrechter heeft geen rol in de oplegging van de eigen
bijdrage, omdat, zo wordt gesteld, de bIjdrage niet punitief van aard
is. Het vorderen van een eigen bijdrage betekent echter wel degelijk
een strafverzwaring, zeker in die gevallen waarbij de veroordeelde
over beperkte financiële middelen beschikt. In die zin zou de
strafrechter, conform de mogelijkheden in Duitsland en Engeland,
uitzonderingen moeten kunnen maken om af te zien van het
vorderen van een eigen bijdrage.
Bij de inning kan rekening worden gehouden met de financiële
positie van de veroordeelde door het treffen van een
afbetalingsregeling dan wel door uitstel van betaling te verlenen. In
het wetsvoorstel wordt geen termijn genoemd waarmee de betaling
kan worden uitgesteld en de verjaringstermijn kan worden
verlengd. Hierdoor kan het zijn dat een schuldenlast ‘eindeloos’ blijft
bestaan, terwijl te voorzien is dat de veroordeelde redelijkerwijs de
eigen bijdrage niet kan voldoen. Ik stel daarom voor om een
mogelijkheid op te nemen dat ook geheel afgezien kan worden van
inning in bijzondere situaties (naast de mogelijkheid van
schuldsa nering).
Onduidelijk is op basis waarvan een betalingsregeling kan worden
getroffen. Wordt hierbij bijvoorbeeld ook het inkomen van een
partner betrokken?
In voorkomende gevallen kan naast het moeten voldoen van de
eigen bijdrage ook een boete worden opgelegd en bijvoorbeeld een
schadevergoedingsmaatregel worden opgelegd. Onduidelijk is hoe
deze vorderingen zich tot elkaar verhouden in het inningstraject dan
wel bij een betalingsregeling.

3
HndeI,rgtr KK Utrht 4O856O

:

Reclassering Nederland

Memorie van Toelichting bij het voorstel van wet ‘Eigen bijdrage voor verlljf in
een justitiële inrichting’
Pagina 2. Een eigen bijdrage voor gedetineerden
Ook voor elektronische detentie geldt een eigen bijdrage voor dehuur
van de enkelband. De hoogte van deze bijdrage lijkt gelijk te zijn aan de
bijdrage tijdens de intramurale fase, te weten € 16 per dag. De
daadwerkelijke kosten van intramuraal verblijf liggen echter veeHHoger
dan extramuraal met een enkelband. Het ligt in de rede hier reking
mee te houden bij de hoogte van de eigen bijdrage.
•

Pagina 3. Inning
Zie bovenstaande opmerkingen over Inning bij de Memorie van
Toelichting bij het voorstel van wet ‘Eigen bijdrage van veroordeelden
aan de kosten van de strafvordering en slachtofferzorg’.

Met vriendelijke groet,

Sef van Gennip,
algemeen directeur

4
Hand&segI,t, I(,I( LJt,,Cht 41085610