Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid

Directoraat-Generaal
Migratie
Directie Migratiebeleid
Asiel, Opvang en Terugkeerd
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Landenbeleid Turkije

Datum
11 augustus 2023
Ons kenmerk
4839506

1.
Aanleiding
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft op 31 augustus jl. een algemeen
ambtsbericht inzake Turkije gepubliceerd. De verslagperiode beslaat maart 2022
tot augustus 2023. Dit ambtsbericht biedt aanleiding om het landenbeleid voor
Turkije op enkele punten te wijzigen.
Dit ambtsbericht is opgesteld aan de hand van de Terms of Reference (ToR)
nieuwe stijl als onderdeel van de pilot met nieuwe ToRs. Het doel van deze pilot is
om te bezien of er via deze weg tot evenwichtiger en meer informatiegestuurde
landenrapportages gekomen kan worden.
2.
Geadviseerd besluit
U wordt geadviseerd om:
1. De aanvullende toelichting omtrent de wijze van beoordeling van de
risicogroep ‘(toegedichte) Gülen-aanhangers’ bij gebrek aan geringe
indicaties te laten vervallen.
2. De risicogroep ‘HDP-medewerkers, -leden, -activisten en sympathisanten’ aan te passen in ‘HDP-leden en -activisten’
3.

Kernpunten
Situatie in Turkije is grotendeels ongewijzigd gebleven.
Belangrijkste ontwikkelingen in de verslagperiode zijn de presidents- en
parlementsverkiezingen die zijn gewonnen door President Recep Tayyip
Erdoğan en de natuurrampen die het zuidoosten van Turkije hebben
getroffen.
•
Ten aanzien van Gülenaanhangers is de strafrechtelijke vervolging
afgenomen in intensiteit. Ook toetsen de rechters strenger of de overheid
de juiste criteria hanteert bij het beoordelen of iemand wordt aangemerkt
als Gülenist.
•
De HDP heeft onder de paraplu van de YSP deelgenomen aan de recente
verkiezingen omdat de HDP een rechtszaak boven het hoofd hing die de
hen mogelijk zou kunnen verbieden. De situatie voor HDP’ers is
vergelijkbaar met eerdere jaren.
•
•

4.
Toelichting
4.1 Huidige beleid

Pagina 1 van 7

In het huidige beleid staan de volgende groepen als risicogroep aangemerkt:

-

personen die actief zijn in de politiek, journalistiek of op het gebied van
mensenrechten en daarbij significant kritiek uiten op de autoriteiten; en
HDP-medewerkers, -leden, -activisten en -sympathisanten; en
(toegedichte) Gülen-aanhangers.

Ten aanzien van (toegedichte) Gülen-aanhangers geldt aanvullend dat indien van
geringe indicaties niet is gebleken, de IND de risico’s bij terugkeer beoordeelt in
het licht van de diffuse en slechte situatie die gekenmerkt wordt door willekeur
jegens (toegedichte) Gülen-aanhangers van de zijde van de Turkse autoriteiten.
In de IND beslispraktijk, mede op basis van de IND informatiebericht 2020/43,
betekende dit dat Gulen aanhangers in de regel asielbescherming kregen.

Directoraat-Generaal
Migratie
Directie Migratiebeleid
Asiel, Opvang en Terugkeerd
Datum
11 augustus 2023
Ons kenmerk
4839506

Met betrekking tot dienstweigering en desertie geldt het algemene beleidskader.
Specifiek ten aanzien van dienstplichtige Koerden wordt in beginsel niet
aangenomen dat zij een gegronde vrees hebben om in een conflict te worden
ingezet tegen eigen volk of familie.
Ten slotte geldt in de context van Turkije dat er adequate opvangvoorzieningen
voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen aanwezig zijn in de zin van
paragraaf B8/6 Vc.
Het advies is om het beleid dat momenteel geldt ongewijzigd te laten behalve op
de punten die in de adviezen onder punt 2 genoemd worden
4.2 Achtergrond
4.2.1 Relevante ontwikkelingen
Gedurende de verslagperiode van het ambtsbericht stond de Turkse politiek
grotendeels in het teken van de presidents- en parlementsverkiezingen die in mei
2023 plaats hebben gevonden. President Recep Tayyip Erdoğan deed mee aan de
verkiezingen namens de Volksalliantie, een van de vijf allianties die zich in de loop
naar deze verkiezingen had gevormd. De grootste tegenstander in deze
verkiezingen was Kemal Kılıçdaroğlu die kandidaat was namens de Natie-alliantie.
Bij de eerste stemronde behaalde president Erdoğan 49.52% van de stemmen en
Kılıçdaroğlu, 44,88%. Omdat geen van beiden een meerderheid van de stemmen
had verkregen was er een tweede stemronde nodig waarbij president Erdoğan de
definitieve winnaar werd.
Gedurende de verslagperiode was er bij het Constitutioneel Hof een aanklacht in
behandeling om de Halkların Demokratik Partisi (Democratische Partij van de
Volkeren, HDP) te verbieden. Tot tweemaal toe verzocht de HDP het
Constitutioneel Hof om de behandeling van de zaak te verzetten tot na de
verkiezingen echter dit verzoek werd beide keren afgewezen. Gelet op het risico
dat de HDP kort voor de verkiezingen verboden zou kunnen worden deden zij
onder de vlag van de Yeşil Sol Parti (Groen Links Partij, YSP) mee aan de
verkiezingen.
Naast de politieke ontwikkelingen was het voornaamste aandachtspunt in de
verslagperiode de natuurrampen die Zuidoost-Turkije (en Noordwest-Syrië)
hebben getroffen. In de nacht van 5 op 6 februari werd dit gebied getroffen door
zware aardbevingen, gevolgd door kleinere bevingen en naschokken. Op 14 maart
werden de provincies Şanlıurfa en Adıyaman (beide in het aardbevingsgebied)
Pagina 2 van 7

voorts getroffen door overstromingen. Op 22 april 2023 maakte de toenmalig
minister van Binnelandse Zaken, Süleyman Soylu, bekend dat er 50.783 doden
waren gevallen als gevolg van de aardbevingen waaronder 7.302 buitenlanders.
Dit betrof voornamelijk Syriërs.
Opvallend is de negatieve ontwikkeling van het sociale klimaat ten aanzien van
LHBTI’ers in Turkije. Dit nam onder andere de vorm aan van meer expliciete
negatieve uitlatingen van de Turkse overheid over deze doelgroep en het feit dat
bijvoorbeeld de Istanbul Pride voor de achtste keer op rij verboden was. Ondanks
het verbod gingen honderden betogers toch de straat op om te demonstreren
voor LHBTI-rechten. De oproerpolitie pakte in totaal 373 mensen op. Dit was nog
nooit eerder op deze schaal gebeurd tijdens de Istanbul Pride. Tijdens de
voorgaande edities van de Pride tussen 2015 en 2021 waren er in totaal 103
mensen opgepakt. Alle opgepakte demonstranten werden na een medische
controle en een verhoor vrijgelaten. Uiteindelijk werd geen van de opgepakte
demonstranten veroordeeld door een rechter.

Directoraat-Generaal
Migratie
Directie Migratiebeleid
Asiel, Opvang en Terugkeerd
Datum
11 augustus 2023
Ons kenmerk
4839506

De LHBTI-gemeenschap in Turkije is weerbaar, en zichtbaar en sterk
georganiseerd met name in Istanbul en Ankara. Bovendien stonden LHBTI’ers er
niet alleen voor in de strijd voor hun rechten. Zo kwamen ook sommige
oppositiepartijen en advocatenordes op voor hun rechten. Dit noopt op dit
moment daarom niet tot beleidsmatige aanpassingen maar is een situatie die ook
in de volgende beleidscyclus nauwlettend gevolgd zal worden. De aanvraag van
een vreemdeling uit Turkije die zich beroept op zijn/haar gerichtheid wordt op
basis van de individuele omstandigheden beoordeeld.
Ook ten aanzien van de situatie van vrouwen in Turkije hebben er negatieve
ontwikkelingen plaatsgevonden. Zo is Turkije reeds vorige verslagperiode uit de
Istanbul Conventie gestapt, een verdrag van de Raad van Europa dat als doel
heeft om geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld te voorkomen en te
bestrijden. Hoewel de Turkse autoriteiten een eigen actieplan opstelden met
hetzelfde doel en de Beschermingswet 6284 bestond om de rechten van vrouwen
te beschermen bleek er een discrepantie tussen de inhoud van deze regelgeving
en de toepassing daarvan. Hoewel er namelijk wel beschermende en preventieve
maatregelen werden opgelegd uit hoofde van de Beschermingswet 6284, werd er
in voorkomende gevallen onvoldoende gehandhaafd op deze maatregelen.
Hetgeen in sommige gevallen zelfs leidde tot de dood van de vrouw in kwestie.
Ook is gebleken dat het ingewikkeld kan zijn om aangifte bij de politie te doen.
Een laagdrempelige manier om als vrouw om hulp te vragen in gevallen waar zij
gevaar lopen is via de KADES-app. Deze app is sinds mei 2022 ook beschikbaar in
het Koerdisch. Ook de opvolging van meldingen via de KADES-app liet echter te
wensen over. Het ambtsbericht meldt namelijk dat de politie eerst belde om te
verifiëren dat de vrouwen in gevaar verkeerden, hetgeen de vrouwen in groter
gevaar kon brengen.
Hoewel er gelet op het ambtsbericht dus middelen openstaan voor vrouwen om
bescherming in te roepen van de autoriteiten is de toepassing van deze middelen
niet altijd toereikend. Dit is echter niet dusdanig van aard dat hier op dit moment
een beleidsmatige aanpassing voor benodigd is. Net als bij LHBTI zal ook deze
situatie nauwlettend gevolgd worden in een volgende beleidscyclus.

Pagina 3 van 7

4.2.2 Gülen-aanhangers
Uit het ambtsbericht blijkt dat de strafrechtelijke vervolging van (vermeende)
Gülenisten in intensiteit is afgenomen in vergelijking met de periode na de
mislukte staatsgreep in juli 2016. Deze afname kon niet onderbouwd worden met
concrete gegevens omdat er weinig verifieerbare informatie beschikbaar is
omtrent Gülenisten. Ondervraagde bronnen gaven verschillende verklaringen
omtrent deze afname in intensiteit. Enerzijds gaven bronnen aan dat dit te maken
zou kunnen hebben met het feit dat de meerderheid van de (vermeende)
Gülenisten inmiddels strafrechtelijk was vervolgd dan wel was uitgeweken naar
het buitenland, anderzijds gaf een bron aan dat dit ook te maken zou kunnen
hebben met het feit dat de negatieve aandacht van de autoriteiten is verschoven
van de Gülenisten naar de Koerdische beweging en de LHBTI-gemeenschap.

Directoraat-Generaal
Migratie
Directie Migratiebeleid
Asiel, Opvang en Terugkeerd
Datum
11 augustus 2023
Ons kenmerk
4839506

Het is op basis van het ambtsbericht niet duidelijk welke Gülenisten het meeste
risico lopen op vervolging. Dit konden ook niet-Gülenisten zijn, zoals
oppositiepolitici, mensenrechtenverdedigers en linkse vakbondsleden die
beschuldigd werden van het hebben van banden met de Gülenbeweging. Een
opvallende ontwikkeling die blijkt uit het ambtsbericht is echter dat criteria die
door de Turkse autoriteiten werden gehanteerd om te beoordelen of iemand
Gülenist is en die mogelijk konden leiden tot negatieve aandacht, strenger werden
getoetst door de rechtspraak. Dit betrof onder andere het hebben (gehad) van
een bankrekening bij Bank Asya en het hebben gedownload van de ByLock-app
waarmee Gülenisten volgens de Turkse autoriteiten versleutelde berichten naar
elkaar zouden sturen. Zo oordeelde het Constitutioneel Hof reeds op 13 februari
2020 dat het hebben gehad van een bankrekening bij Bank Asya alleen kon
worden tegengeworpen indien hieraan een instructie ten grondslag lag van de
beweging zelf. Uit een uitspraak van het Hof van Cassatie in januari 2022 volgde
voorts dat alledaagse transacties op een Bank Asya rekening niet konden worden
beschouwd als activiteiten ten behoeve van de Gülenbeweging. Een andere
opvallende uitspraak in dit verband is de uitspraak van het Constitutioneel Hof
inzake een vrouw die twee rekeningen bij Bank Asya had en om die reden werd
ontslagen bij een overheidsbedrijf. Het Hof oordeelde echter dat deze vrouw ten
onrechte was ontslagen.
In 2021 maakte het Hof van Cassatie duidelijk dat het criterium omtrent ByLock
enkel kon worden tegengeworpen indien het is bewezen dat de app daadwerkelijk
is gebruikt door de verdachte en niet door iemand anders. Een voorbeeld van de
toepassing van dit toetsingskader is een zaak voor het Constitutioneel Hof waar
op 12 april 2023 is geoordeeld dat een lagere rechtbank niet heeft getoetst of de
app daadwerkelijk door de verdachte is gebruikt en waar de uitspraak van de
lagere rechter vervolgens nietig werd verklaard.
Advies 1: Uit het ambtsbericht blijkt dat de intensiteit waarmee (vermeende)
Gülenisten (strafrechtelijk) vervolgd worden is afgenomen. Voorts blijkt uit het
ambtsbericht dat de rechtspraak strenger toetst ingevallen waarin personen
verdacht worden van het aanhangen van de Gülen-beweging. Als gevolg van deze
twee ontwikkelingen kan worden gesteld dat de willekeur die voorheen prominent
speelde bij de strafrechtelijke vervolging van Gülenisten niet in dezelfde mate aan
de orde is.
Indien iemand behoort tot een risicogroep geldt er een verminderde bewijslast in
de zin dat de vreemdeling op basis van geringe indicaties zijn vrees aannemelijk
kan maken. De bewijslast in dezen ligt wel eerst bij de vreemdeling en de
Pagina 4 van 7

vreemdeling zal op basis van zijn individuele omstandigheden zijn vrees voor
vervolging aannemelijk moeten maken. In het huidige beleid geldt, zoals reeds
vermeld, aanvullend dat de beoordeling van de vrees op vervolging plaats moet
vinden tegen de achtergrond van het willekeurige karakter van het optreden van
de Turkse autoriteiten. Hiermee ligt er een ruimer kader om een vrees voor
vervolging aannemelijk te achten dan gebruikelijk is in het geval van
risicogroepen. In de praktijk leidt dit er toe dat in geloofwaardige zaken, ook
indien geen sprake is van geringe indicaties, al snel een risico op vervolging wordt
aangenomen.

Directoraat-Generaal
Migratie
Directie Migratiebeleid
Asiel, Opvang en Terugkeerd
Datum
11 augustus 2023
Ons kenmerk
4839506

Er is gelet op de ontwikkelingen in de verslagperiode geen reden meer om in het
nieuwe beleid ten aanzien van Gülenisten, aanvullend op de kwalificering als
risicogroep, rekenschap te geven van het willekeurige karakter van het optreden
van de Turkse autoriteiten tegen Gülenisten.
Om deze reden wordt u geadviseerd om de volgende passage in de Vc. te laten
vervallen:
Ten aanzien van (toegedichte) Gülen-aanhangers geldt aanvullend dat indien
van geringe indicaties niet is gebleken, de IND de risico’s bij terugkeer
beoordeelt in het licht van de diffuse en slechte situatie die gekenmerkt wordt
door willekeur jegens (toegedichte) Gülen-aanhangers van de zijde van de
Turkse autoriteiten.
Met deze wijziging op basis van de landeninformatie wordt weer aangesloten bij
het gebruikelijke kader voor risicogroepen en wordt het beleid in lijn gebracht met
de praktijk zoals die in algemene zin geldt in ons omringende lidstaten waarbij
het eerst aan de vreemdeling is om zijn vrees aannemelijk te maken op basis van
individuele omstandigheden.
4.2.3. HDP
De ruimte voor HDP-ers was in de huidige verslagperiode onverminderd beperkt.
Dit blijkt onder andere uit de zaak die nog loopt bij het Constitutioneel Hof om de
HDP te verbieden en de constante stroom aan arrestaties van HDP-ers die ook in
deze verslagperiode doorgang bleef vinden. Hoewel er nog altijd sprake is van
veel repressie van de HDP is de risicogroep zoals deze momenteel staat
omschreven onvoldoende scherp geformuleerd. Zo zit er een grote overlap tussen
de groep HDP-medewerkers en de groep HDP-leden en HDP-activisten. Uit het
huidige ambtsbericht is niet gebleken dat het enkele sympathiseren met de HDP
voldoende is om in de negatieve aandacht te staan van de Turkse autoriteiten
maar dat hiervoor de sympathie openbaar gemaakt moet worden. Pas als er echt
activiteiten worden ondernomen kan dit tot negatieve aandacht leiden. Dit blijkt
o.a. uit het lijstje met omstandigheden en activiteiten die in het bijzonder tot
negatieve aandacht van de Turkse autoriteiten zouden kunnen leiden zoals
opgenomen in het ambtsbericht:
-

-

Het deelnemen aan verkiezingsbijeenkomsten van de YSP;
Het deelnemen aan demonstraties (bijvoorbeeld tegen de aanstelling van
bewindvoerders die democratisch verkozen HDP-burgemeesters
vervingen);
Het plaatsen, delen en liken van YSP-gezinde berichten op de sociale
media;

Pagina 5 van 7

-

Het geven van een persverklaring (bijvoorbeeld ten behoeve van
moedertaalonderwijs in het Koerdisch);
Geld sturen naar familieleden in de gevangenis (dit kon worden
beschouwd als het financieel steunen van de PKK).

Advies 2: Om vorengaande redenen wordt u geadviseerd om de risicogroep
‘HDP-medewerkers, -leden, -activisten en -sympathisanten’ te wijzigen in ‘HDPleden en -activisten’.

Directoraat-Generaal
Migratie
Directie Migratiebeleid
Asiel, Opvang en Terugkeerd
Datum
11 augustus 2023
Ons kenmerk
4839506

4.3 Politieke context
Het landgebonden beleid voor Turkije heeft vanwege de relatief hoge instroom en
de hoge inwilligingspercentages zoals verwoord in de TK brief van 28 april jl. 1 de
politieke aandacht. De voorgestelde wijzigingen zouden daarom tot vragen
kunnen leiden vanuit de Kamer. In de media is er (vooralsnog) minder aandacht
voor deze doelgroep. Beleidswijzigingen zouden echter tot meer aandacht kunnen
leiden.
4.4 Krachtenveld
Deze nota is afgestemd met de IND (SUA/JZ), DT&V (SAJZ) en DMB (AO&T/JAZ)
4.5 Uitvoering
IND
De instroom van eerste aanvragen van Turkse asielzoekers in 2022 en 2023 (t/m
juli) is weergegeven in onderstaande tabel.
Product

2022

Asiel 1e aanvraag

2.680

2023 (januari t/m
juli)
1.290

Tabel 1: Het aantal ingediende eerste asielaanvragen door Turkse vreemdelingen over
de periode januari 2022 t/m juli 2023, (Bron: Asieltrends (ind.nl), cijfers zijn afgerond
op tientallen).

Het herziene beleid geeft tevens aanleiding om het openbare informatiebericht
2020/43 inzake Turkije van de IND te schrappen.
DT&V
Gelet op de informatie uit het ambtsbericht is er geen reden om aanpassingen
door te voeren in het beleid op het gebied van terugkeer. Het aantal vertrokken
Turkse vreemdelingen in 2022 en 2023 (t/m juli) is weergegeven in onderstaande
tabel.2

Kamerstukken II, vergaderjaar 2022-2023, 19 637, nr. 3100.
2 Het vertrek uit de caseload van de DT&V omvat het vertrek van vreemdelingen die
behoren tot de doelgroepen van de DT&V, waaronder afgewezen asielzoekers en
vreemdelingen die niet of niet langer rechtmatig verblijf hebben in Nederland. Dit cijfer
omvat in beginsel niet het vertrek van reguliere vreemdelingen en van EU-burgers. Hun
vertrek vindt immers plaats zonder tussenkomst van de migratieketen. En ook wordt het
vertrek na toegangsweigering in beginsel niet meegeteld.
1

Pagina 6 van 7

Type vertrek en bestemmingsland

2022

Gedwongen vertrek uit Nederland, Dublin
Gedwongen vertrek uit Nederland, land van herkomst
Gedwongen vertrek uit Nederland, overig
Zelfstandig vertrek uit Nederland, Dublin
Zelfstandig vertrek uit Nederland, land van herkomst
Zelfstandig vertrek uit Nederland, overig
Zelfstandig vertrek zonder toezicht
Totaal

20
30
10
10
60
80

2023
(januari
t/m juli)
10
10
0
10
60
60

190

150

Directoraat-Generaal
Migratie
Directie Migratiebeleid
Asiel, Opvang en Terugkeerd
Datum
11 augustus 2023
Ons kenmerk
4839506

Tabel 2: Het aantal aantoonbaar en niet-aantoonbaar vertrek (zelfstandig vertrek
zonder toezicht) van Turkse vreemdelingen over de periode 1 januari 2022 tot en met
31 juli 2022. de periode januari 2022 t/m juli 2023, (Bron: DT&V, cijfers zijn afgerond
op tientallen, als gevolg hiervan kan het totaal afwijken van de som van de
verschillende categorieën).

4.6 Communicatie
Indien u akkoord gaat met deze adviezen dan zal de Kamer per bijgevoegde brief
geïnformeerd worden. Indien dit tot (pers)vragen leidt zal t.z.t. met DCOM een
spreeklijn worden afgestemd.
4.7 Ontwikkelingen hiervoor
Op 13 juni 2022 is het landenbeleid Turkije voor het laatste geüpdatet.
5.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden

5.1 Toelichting
De persoonsgegevens van de ambtenaren zijn niet openbaar ter bescherming van
de persoonlijke levenssfeer. De overige informatie betreft beleidskaders van
enkele lidstaten die deze informatie op basis van vertrouwelijkheid met ons
gedeeld hebben.

Pagina 7 van 7