1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

35 185

Overeenkomst tot oprichting van de
internationale EU-LAC-Stichting; Santo
Domingo, 25 oktober 2016

B/ Nr. 2

ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE EN NADER
RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State d.d. 31 januari 2019 en het nader rapport d.d. 25 maart
2019, aangeboden aan de Koning door de Minister van Buitenlandse
Zaken. Het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State is
cursief afgedrukt.
Bij Kabinetsmissive van 17 december 2018, no. 2018002348, heeft Uwe
Majesteit, op voordracht van de Minister van Buitenlandse Zaken, bij de
Afdeling advisering van de Raad van State ter overweging aanhangig
gemaakt de overeenkomst tot oprichting van de internationale EU-LACStichting; Santo Domingo, 25 oktober 2016 (Trb. 2017, 15), met toelichtende nota.
Met de voordracht is de procedure voor goedkeuring aangevangen van de
Overeenkomst tot oprichting van de internationale EU-LAC-Stichting;
Santo Domingo, 25 oktober 2016 (Trb. 2017, 15) (hierna; het verdrag).
De Europese Unie (EU) enerzijds en de Latijns-Amerikaanse landen en de
landen van het Caribische gebied (LAC) anderzijds hebben in 2010 de
zogenoemde EU-LAC-Stichting naar Duits recht opgericht. Deze organisatie heeft als doel om de bi-regionale betrekkingen tussen de EU en de
LAC te versterken. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het bevorderen van
de politieke dialoog, de gezamenlijke aanpak van klimaatverandering,
migratie, en drugsbestrijding, evenals de bevordering van mensenrechten
en gendergelijkheid en samenwerking op het terrein van onderwijs,
culturele aangelegenheden en wetenschap en technologie.2
Het verdrag regelt dat de Duitse stichting wordt omgezet naar een
intergouvernementele organisatie naar internationaal recht. De regering
licht toe dat de internationaalrechtelijke status voordelen heeft: de
organisatie en haar personeelsleden kunnen daardoor internationaalrech1

De oorspronkelijke tekst van de toelichtende nota zoals voorgelegd aan de Afdeling advisering
van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Zie toelichtende nota, paragraaf I; en artikel 5 van het verdrag.

kst-35185-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 35 185, nr. 2

1

telijke immuniteiten en voorrechten genieten, en de organisatie kan
makkelijker beroep doen op financiering door verdragspartijen en kosten
verminderen.3
De Afdeling advisering van de Raad van State maakt opmerkingen over de
werkingssfeer van het verdrag in het Koninkrijk, en over de bepalingen
van het verdrag die een ieder verbinden. In verband daarmee is
aanpassing van de toelichting wenselijk.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 17 december
2018, no. 2018002348, machtigde Uwe Majesteit de Afdeling advisering
van de Raad van State haar advies inzake het bovenvermelde verdrag
rechtstreeks aan mij te doen toekomen. Dit advies, gedateerd 31 januari
2019, nr. W02.18.0387/II, bied ik U hierbij aan.
1. Werkingssfeer van het verdrag
Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden bepaalt dat aangelegenheden van het Koninkrijk, waaronder de internationale betrekkingen, in
samenwerking door de landen van het Koninkrijk worden behartigd.4
Indien een verdrag aangelegenheden regelt die ook Aruba, Curaçao en
Sint Maarten kunnen raken, worden deze ook aan de Staten van deze
landen overgelegd.5
De voordracht van het verdrag vermeldt dat de ministerraad heeft
vastgesteld dat het verdrag niet zal gelden voor Aruba, Curaçao en Sint
Maarten en dat het verdrag deze landen niet raakt. De toelichtende nota
op het verdrag licht dit niet toe.
De Afdeling acht een dergelijke toelichting aangewezen, omdat het
verdrag openstaat voor toetreding voor de niet in Europa gelegen delen
van het Koninkrijk.6 Ook raakt het verdrag de delen van het Koninkrijk in
de Cariben vanwege hun ligging in en bijzondere band met het Caribisch
gebied en Zuid-Amerika.
De Afdeling adviseert in de toelichting aan het voorgaande aandacht te
besteden.
1. Werkingssfeer van het verdrag
De Afdeling advisering van de Raad van State merkt op dat het verdrag
openstaat voor toetreding voor de niet in Europa gelegen delen van het
Koninkrijk. Hiertoe merkt de Afdeling, in voetnoot 5, op dat de
EU-verdragen voor het gehele Koninkrijk zijn goedgekeurd en geratificeerd. Daarnaast stelt de Afdeling dat de Overeenkomst geen bepalingen
bevat die aanleiding geven om «EU-lidstaat» op te vatten als «beperkt tot
het in Europa gelegen deel van het Koninkrijk».
De regering deelt die conclusie van de Afdeling niet.
Ingevolge artikel 24 van de Overeenkomst staat toetreding tot de
Overeenkomst open voor de Latijns-Amerikaanse en Caribische Staten, de
EU en de EU-lidstaten. Voor het Koninkrijk betekent dit dat alleen het
3

Zie toelichtende nota, paragraaf I.
Artikel 3, eerste lid, onderdelen b, c en g, artikel 6, eerste lid, en 27, eerste lid, van het Statuut
voor het Koninkrijk der Nederlanden.
5
Artikel 2, derde lid, van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen.
6
De Europese verdragen zijn voor het Koninkrijk goedgekeurd en geratificeerd. Op grond van
artikel 52, eerste lid, VEU gelden zij voor het gehele Koninkrijk. Het verdrag bevat geen
bepalingen die aanleiding geven om «EU-lidstaat» op te vatten als «beperkt tot het in Europa
gelegen deel van het Koninkrijk».
4

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 35 185, nr. 2

2

Europese deel van het Koninkrijk zich kan aansluiten bij de Overeenkomst.
Allereerst dient daartoe te worden opgemerkt dat het Verdrag van
Lissabon, het wijzigingsverdrag dat regelt dat de Unie is gegrond op het
VEU en het VWEU, weliswaar voor het gehele Koninkrijk is goedgekeurd
(Trb. 2008, 11), maar alleen voor het Europese deel van Nederland is
bekrachtigd (zie Trb. 2010, 43).
Daarnaast dient te worden opgemerkt dat artikel 52, lid 2, VEU voor het
territoriale toepassingsgebied van de EU-verdragen naar artikel 355
VWEU verwijst. In dit artikel wordt het toepassingsgebied nader gespecificeerd voor de verschillende Landen en Gebieden Overzee (LGO). Blijkens
artikel 355, lid 2, VWEU, vormen de LGO die genoemd worden in bijlage II
bij de verdragen het onderwerp van de bijzondere associatieregeling. De
Caribische delen van het Koninkrijk staan ook op deze lijst vermeld. Het
raamwerk voor de bijzondere associatieregeling staat omschreven in het
vierde deel van het VWEU en is nader uitgewerkt in het LGO-besluit
(Besluit 2013/755 van de Raad van 25 november 2013 betreffende de
associatie van de landen en gebieden overzee met de Europese Unie).
Het EU-Hof heeft in verscheidene zaken geoordeeld dat de algemene
verdragsbepalingen zonder uitdrukkelijke verwijzing niet op de LGO van
toepassing zijn (zie onder andere zaak C 260/90 Leplat, punt 10, en
gevoegde zaken C-24/12 en C-27/12 X BV en TBG Limited, punt 45). In de
vierde overweging van de preambule van het LGO-besluit is ook vermeld
dat het VWEU en de afgeleide wetgeving niet automatisch van toepassing
zijn op de LGO, met uitzondering van een aantal uitdrukkelijk als zodanig
aangegeven bepalingen. De LGO zijn geen derde landen, maar maken ook
geen deel uit van de eengemaakte markt. Daarnaast heeft het EU-Hof in
de context van de sluiting van verdragen door de Unie in advies 1/78
(punt 62) en advies 1/94 (punt 17) verduidelijkt dat de LGO buiten de
werkingssfeer van het Unierecht vallen en daarom «tegenover de
Gemeenschap in eenzelfde positie als derde landen verkeren».
De hierboven genoemde verdragsbepalingen en de jurisprudentie van het
EU-Hof verduidelijken dus dat de Overeenkomst niet van toepassing is, of
kan zijn, op de Caribische delen van het Koninkrijk. De LGO, waaronder de
Caribische delen van het Koninkrijk, kunnen niet toetreden tot de
Overeenkomst. De regering zag dan ook geen aanleiding voor
(mede)gelding van de Overeenkomst voor de Caribische delen van het
Koninkrijk en dus een voorstel van rijkswet in plaats van een voorstel van
wet.
De Afdeling stelt verder dat de Overeenkomst de Caribische delen van het
Koninkrijk raakt vanwege hun ligging in en bijzondere band met het
Caribisch gebied en Zuid-Amerika.
De regering deelt ook deze conclusie niet. De geografische ligging en de
mogelijke betrekkingen van Aruba, Curaçao en Sint Maarten met het
Caribisch gebied en Zuid-Amerika brengen niet automatisch met zich mee
dat zij door de Overeenkomst geraakt (kunnen) worden in de zin van
artikel 2, derde lid, van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking
verdragen. Slechts indien er sprake zou zijn van bijzondere betrokkenheid
van Aruba, Curaçao of Sint Maarten bij het verdrag, of het verdrag
gewichtige gevolgen zou hebben voor de belangen van de landen in de
zin van artikel 11, derde lid, van het Statuut voor het Koninkrijk der
Nederlanden, kan er volgens de regering sprake zijn van zulk raken.
De Overeenkomst richt zich, door middel van oprichting van een stichting,
specifiek op versterking van de bi-regionale betrekkingen tussen de
Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caribische staten (CELAC) en

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 35 185, nr. 2

3

de EU, op grotere wederzijdse kennis en begrip, en op versterking van de
onderlinge zichtbaarheid (zie artikel 5, eerste lid, van de Overeenkomst).
Dat doel wordt verwezenlijkt door activiteiten die de Stichting gaat
ontplooien voor haar leden (artikel 6). Het feit dat er activiteiten worden
ontplooid in het kader van deze Overeenkomst betekent, naar de mening
van de regering, niet dat er sprake is van een bijzondere betrokkenheid
van Aruba, Curaçao en Sint Maarten, of van gewichtige gevolgen voor
deze landen.
Aan deel VI (Koninkrijkspositie) van de toelichtende nota is een passage
toegevoegd waarin ter verduidelijking is aangegeven waarom de
Caribische delen van het Koninkrijk buiten het toepassingsbereik van de
Overeenkomst vallen.
2. Een ieder verbindende bepalingen
De Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen bepaalt dat bij de
voorlegging van een verdrag ter goedkeuring wordt aangegeven of het
verdrag naar het oordeel van de regering bepalingen bevat die naar hun
inhoud een ieder kunnen verbinden en, indien dit het geval is, welke
bepalingen het betreft.7
De toelichtende nota merkt op dat het verdrag bepalingen bevat waaraan
door de rechter rechtstreekse werking kan worden toegekend.8 Daarbij
wordt opgemerkt: «Deze bepalingen spelen echter alleen een rol in het
geval de zetel naar Nederland wordt verplaatst, een bijkantoor in
Nederland wordt geopend, of een overeenkomst [...] wordt gesloten
waarbij te denken valt aan overeenkomsten gesloten in het kader van een
kortdurende bijeenkomst gehouden op Nederlands grondgebied.»9
De Afdeling merkt op dat één van de genoemde bepalingen van het
verdrag bepaalt dat de uitvoerend directeur en de personeelsleden van de
EU-LAC-Stichting zijn vrijgesteld van nationale belastingen op de door de
Stichting betaalde salarissen en emolumenten.10 Deze bepaling kan in
Nederland praktische betekenis hebben, ook als de organisatie hier niet is
gevestigd of anderszins actief is. Dat is het geval als de uitvoerend
directeur of de personeelsleden van de EU-LAC-Stichting belastingaangifte in Nederland moeten doen. Van aangifteplicht kan bijvoorbeeld
sprake zijn indien een personeelslid tijdens de aanstelling hoofdverblijf in
Nederland houdt.11 Bij de aangifte kan een dergelijk personeelslid zich dus
in Nederland rechtstreeks beroepen op de belastingvrijstelling van het
verdrag.
De Afdeling adviseert om de toelichting in het licht van het voorgaande
aan te passen.

7

Artikel 2, tweede lid, van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen.
Genoemd wordt artikel 20, vijfde, zesde en zevende lid, van het verdrag.
9
Toelichtende nota, paragraaf V.
10
Artikel 20, zesde lid, van het verdrag.
11
Dat kan bijvoorbeeld voorkomen indien het gezin van een personeelslid in Nederland blijft
wonen, en het personeelslid geregeld heen en weer reist naar dat gezin.
8

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 35 185, nr. 2

4

2. Een ieder verbindende bepalingen
De Afdeling merkt op dat één van de eenieder verbindende bepalingen,
anders dan de toelichtende nota stelde, in Nederland praktische betekenis
kan hebben, ook als de organisatie hier niet is gevestigd of anderszins
actief is. In navolging van het advies van de Afdeling is deel V (Een ieder
verbindende bepalingen) van de toelichtende nota aangepast.
De vice-president van de Raad van State,
Th.C. de Graaf
Ik moge U verzoeken mij te machtigen gevolg te geven aan mijn
voornemen het verdrag vergezeld van de gewijzigde toelichtende nota ter
stilzwijgende goedkeuring over te leggen aan de Eerste en aan de Tweede
Kamer der Staten-Generaal.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 35 185, nr. 2

5