Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 096

Initiatiefnota van de leden Omtzigt, Arib,
Azarkan, Dassen, Simons en Van der Plas, Recht
doen waar recht ontbreekt

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
Samenvatting
In deze nota beschrijven we de samenloop van het kinderopvangtoeslagschandaal en de uithuisplaatsingen. De ouders en kinderen die gedupeerd
zijn door het schandaal zijn een systeem ingerold dat op dit moment
disfunctioneert. Er is lange tijd sprake geweest van een blinde vlek,
waardoor de problemen voor gedupeerden verergeren en gezinnen
onrecht is aangedaan. Al in 2019 waren er eerste publieke signalen, maar
tot op de dag van vandaag is er nog steeds niet bekend wat er met deze
kinderen is gebeurd en zijn concrete acties tot herstel uitgebleven. Het
aantal uithuisplaatsingen als gevolg van de ellende die veroorzaakt is
door het kinderopvangtoeslagschandaal blijft zelfs stijgen. Van voorstellen
en acties die het Kabinet heeft gedaan om tot oplossingen te komen is tot
nu toe niks terecht gekomen. Gedupeerden, verschillende organisaties en
experts luiden de noodklok. Daarom komen wij met aanbevelingen om
gedupeerde ouders te beschermen en over te gaan tot gerichte acties om
eindelijk over te gaan tot herstel.

kst-36096-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Inhoudsopgave

blz.

Samenvatting
Inleiding
Uithuisplaatsingen in het kinderopvangtoeslagschandaal
Lang een blinde vlek
De voorstellen van de regering zijn ontoereikend
Het plan van Minister Dekker
Meldpunt
Ondersteuningsteam
Geldende bevoegdheden blijven van kracht
Kosteloze rechtsbijstand
Algemene tekortkomingen bij uithuisplaatsingen en jeugdzorg
Sneeuwbaleffect
Vrijwillige uithuisplaatsing: het grijze gebied in de jeugdhulp
Terug naar huis
Feitenonderzoek
Spoed verzoek tot uithuisplaatsing

1
2
4
4
6
6
6
7
7
8
8
8
9
11
12
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

1

Contact en ondersteuning
Gedegen onderzoek
Equality of arms
Rechtsbescherming
Onafhankelijk onderzoek en reflectie
Dubbel slachtoffer geworden door het systeem
Aanbevelingen
Beslispunten
Financiële paragraaf

14
14
16
16
20
21
24
27
27

Inleiding
In het kinderopvangtoeslagschandaal zijn honderden en waarschijnlijk
meer dan duizend kinderen uit huis geplaatst als een rechtstreeks gevolg
van de ellende die veroorzaakt werd door de snoeiharde invordering van
belastingschulden. Dit heeft groot leed veroorzaakt.
Op 19 oktober 2021 kwam via het CBS het nieuws naar buiten dat in de
periode 2015–2020 minstens 1.115 kinderen van gedupeerde ouders in de
toeslagenschandaal de afgelopen jaren uit huis geplaatst zijn. Deze ouders
waren slachtoffer van de toeslagenaffaire en kregen te maken met
jeugdzorg. Op 11 mei 2022 bracht het CBS nieuwe cijfers1 uit en tot nu toe
zijn 1.675 kinderen, die slachtoffer zijn geweest van het kinderopvangtoeslagschandaal uit huis geplaatst (geweest) in de periode 2015–2021.
Het gaat hier dus alleen om kinderen die na 2015 (nog) uit huis geplaatst
waren en om kinderen die na tussenkomst van de rechter uit huis
geplaatst zijn. De groep kinderen die tussen 2005 en 2015 uit huis
geplaatst is (geweest) is niet in beeld, evenmin als de groep die
zogenaamd vrijwillig uit huis geplaatst (geweest) is.
Ouders kwamen in de problemen door de Belastingdienst en kregen een
schuld die zij terug moesten betalen. Deze ouders zijn weggezet als
fraudeur. Er wordt nu gesteld dat het hebben van schulden geen reden is
voor een uithuisplaatsing. Echter kan het wel degelijk een sneeuwbaleffect
hebben.
Hoge schulden of het kwijtraken van je huis leveren volgens Bruning
stress op bij ouders, waardoor op alle vlakken problemen kunnen
ontstaan. «Door financiële problemen kan de stress zo hoog oplopen dat
je als ouder niet meer goed genoeg kunt functioneren. Ouders worden
dan soms minder alert, schieten sneller uit hun slof of kunnen onvoldoende toezicht op hun kind houden.»2
Volgens de richtlijn jeugdhulp valt stress onder een risicofactor voor
verwaarlozing.3 Stress kan veel impact hebben op het gezin. Deze stress is
veroorzaakt door de Belastingdienst.
Tot op de dag van vandaag is er relatief weinig bekend over het lot van
deze 1.115 kinderen. De rapportage van het CBS van 11 december geeft
wel enig inzicht, maar het CBS heeft, vanwege de AVG (privacy richtlijn)
geen onderzoek kunnen doen naar hoe het gaat met de kinderen. Dat is
behoorlijk wrang, want de Belastingdienst heeft een boete van 3 miljoen
gehad van de Autoriteit Persoonsgegevens omdat het de AVG jarenlang
1

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2022/19/actualisatie-uithuisplaatsingen-toeslagenaffaire2015-t-m-2021.
2
https://eenvandaag.avrotros.nl/item/kinderen-mogen-niet-alleen-om-financiele-redenen-uithuis-worden-geplaatst-maar-dat-is-een-papieren-werkelijkheid/.
3
https://richtlijnenjeugdhulp.nl/kindermishandeling/risicofactoren-voor-kindermishandeling/
specifieke-risicofactoren-voor-verwaarlozing/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

2

structureel overtrad met zwarte lijsten, die veel ouders in het toeslagenschandaal in de acute problemen stortte.
Het ouderpanel meldt wel dat 2.000 ouders naar het buitenland gevlucht
zijn: de druk op de ouders moet dus immens geweest zijn.
De regering zelf kan dus aan de Kamer blijven schrijven – Minister
Weerwind op 12 mei 2012:
«Het is mijn hypothese dat de problemen met de kinderopvangtoeslag
mogelijk hebben bijgedragen aan de problemen in gezinnen die uiteindelijk hebben geleid tot een uithuisplaatsing»
Dat is een beschamende voorstelling van zaken die voortkomt uit een
gebrek aan interesse en een gebrek aan echt onderzoek. Want een
enquête4 onder meer dan 50 ouders, die voor de grote meerderheid
slachtoffer zijn in het toeslagenschandaal en wiens kinderen uit huis
geplaatst zijn, schetst een beeld, waarin de link tussen het toeslagenschandaal en de uithuisplaatsingen expliciet benoemd wordt.
Op 26 november 2021 kwam Minister Dekker met een plan van aanpak om
gedupeerde ouders te helpen. Zijn brief aan de Kamer roept veel vragen
op. Minister Dekker stelt in zijn brief dat er een langdurig traject aan een
uithuisplaatsing voorafgaat en dat in het verzoek naar de rechtbank
aannemelijk gemaakt wordt dat ambulante hulp tevergeefs is ingezet of
waarom toepassing van andere middelen dan een uithuisplaatsing op
voorhand niet effectief zou zijn.
Voor een wettige uithuisplaatsing van een kind is het vereist dat deze
noodzakelijk is in het belang van de verzorging en opvoeding of voor een
onderzoek van de geestelijke of lichamelijke gesteldheid van de minderjarige in kwestie. Uit de media en verhalen van deskundigen/professionals
en advocaten blijkt al jaren dat er vaak veel te snel naar de maatregel van
een uithuisplaatsing wordt gegrepen. Er zijn de afgelopen jaren talloze
lotgenoten, commissies, onderzoeken en dergelijke geweest die dit beeld
bevestigen.
Het is inmiddels toch wel communis opinio dat stukken van de GI vaak
niet voldoende concreet en op feiten gebaseerd zijn. Feiten en meningen
lopen in de stukken van de jeugdzorgprofessionals met regelmaat dwars
door elkaar heen. De kwaliteit van de verzoeken laat regelmatig ernstig te
wensen over. Uit verhalen van gedupeerden komt een beeld van grote
willekeur van overwegingen, beslissingen en interventies naar voren.
Daarnaast zijn er talloze wachtlijsten en is er niet voldoende hulpaanbod.
Het grote personeelstekort is een groot probleem. Ouders die een
maatregel hebben opgelegd gekregen maar geen gezinsvoogd hebben die
deze maatregel moeten uitvoeren. Het terugplaatsen van een kind gaat
moeizaam.5
Deze ouders zijn gedupeerd door het toeslagenschandaal, maar zijn
vervolgens ook een systeem ingerold dat op dit moment disfunctioneert.
In deze nota beschrijven we de samenloop van het kinderopvangtoeslag
schandaal en de uithuisplaatsingen. Hoewel de eerste verhalen al in 2019
in de media besproken worden, met de regering op 11 mei 2022 in de
Kamer toegeven dat er nog geen kinderen en ouders herenigd zijn met
elkaar als gevolg van de acties van het kabinet.
Hoewel het kabinet-Rutte-III over het kinderopvangtoeslagschandaal is
afgetreden en beterschap beloofde, is er sinds de uitspraak van premier
4

https://www.ad.nl/binnenland/enquete-geeft-inzicht-in-uithuisplaatsingen-kinderen-inkomen-enhuis-in-paar-maanden-kwijt~acb6521c/.
5
https://www.ad.nl/binnenland/jeugdzorg-faalt-jong-kind-soms-niet-meer-terug-naar-oudersdoor-onthechting~a63dfd7e/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

3

Rutte uit oktober 20216 dat het kabinet dit precies aan het uitzoeken was,
nog geen goed beeld van het hele dossier.
De Kamer nam in november 2022 unaniem de motie-Omtzigt aan die de
regering verzoekt:
– een onafhankelijk onderzoek te laten verrichten naar de omvang van
het probleem en hoe dit jarenlang heeft kunnen gebeuren
– voorstellen te doen hoe en wanneer ouders en kinderen herenigd
worden waar uithuisplaatsing nu nog voortduurt;
– een meldpunt op te zetten voor ouders die hiermee te maken gehad
hebben;
– aan te geven hoe recht gedaan kan worden aan ouders en kinderen;
Op dit moment is er nog geen onafhankelijk onderzoek, maar slechts een
onderzoek van de twee inspecties (IJenV en IGJ) onder wiens toezicht het
hele systeem van jeugdzorg jarenlang niet heeft gefunctioneerd. Er komt
nog een opzet voor een onafhankelijk onderzoek
Ondertussen is het aantal kinderen dat uithuisgeplaatst is toegenomen, en
luiden vele instanties, inclusief de ombudsman en de rechters zelf de
noodklok.
Deze situatie is onaanvaardbaar en daarom bevat deze nota aan aantal
voorstellen. Een aantal voorstellen gaat specifiek over de slachtoffers van
het kinderopvangtoeslagschandaal die te maken kregen met uithuisplaatsingen. Andere aanbevelingen gaan specifiek over het systeem van
uithuisplaatsingen.
Eerste indiener is er al lange tijd voorstander van om kinderen zoveel
mogelijk en zo dicht mogelijk bij hun eigen ouders te laten wonen en
schreef in 2010 al een rapport7 daarover voor de parlementaire assemblee
van de Raad van Europa.
Uithuisplaatsingen in het kinderopvangtoeslagschandaal
Lang een blinde vlek
In de politiek en de media duurt het heel lang voordat de omvangt van het
kinderopvangtoeslag doordringt. Eerst lijkt het te gaan om enige
honderden ouders in de CAF-11 zaak. Maar het blijken er later duizenden
te zijn en op dit moment hebben meer dan 25.000 ouders recht op de
Catshuisregeling van 30.000 euro. Dit is een alleenstaande ouder of een
van de twee ouders en er zijn meer dan 50.000 kinderen betrokken.
Nog langzamer dan in de politiek en samenleving doordringt dat er sprake
is van een groot aantal ouders dat slachtoffer geworden is van het
schandaal, dringt door dat een fors aantal ouders hierdoor te maken
gehad heeft met uithuisplaatsing van hun kind(eren).
De eerste publieke signalen zijn er al in 2019, bijvoorbeeld door een groot
interview met Janet in de Telegraaf8. Zij vertelt dat haar kind uit huis
geplaatst is door alles wat er met haar gebeurde als toeslagenouder.
Een jaar later in december 2020 verschijnt het rapport «Ongekend
Onrecht». Dat rapport gaat niet in op uithuisplaatsingen, maar in het
debat na de val van het kabinet op 19 januari 2021 noemen bijvoorbeeld
Lilian Marijnissen (SP) en Esther Ouwehand (Partij van de Dieren) wel
expliciet dat kinderen uit huis geplaatst zijn als gevolge van het schandaal.

6

https://nos.nl/video/2402550-rutte-reageert-op-uithuisplaatsing-van-meer-dan-duizend-kinderen.
https://pace.coe.int/en/files/12519.
8
https://www.telegraaf.nl/vrouw/405298434/de-belastingdienst-verwoestte-janets-leven.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

4

Het leidt niet tot specifiek onderzoek of gerichte actie of hulp voor de
kinderen en de ouders.
Toch is het bekend: de media blijft erover berichten en ook Staatssecretaris Van Huffelen sprak en schreef er openlijk over. Zo schrijft9 zij in juni
2021 aan de Kamer:
«Veel van de kinderen van gedupeerde ouders zijn ten gevolge van de
problemen bij de kinderopvangtoeslag in problematische omstandigheden opgegroeid. Kinderen hebben onder meer armoede ervaren. Ook
leidde de stressvolle thuissituatie in sommige gevallen tot gebroken
gezinnen en/of zelfs tot uithuisplaatsing van kinderen.»
en op 7 juli 2021 vertelt10 ze in het plenaire debat over het rapport
«Ongekend Onrecht»:
«Er zijn ook ouders die verschrikkelijke gevolgen hebben ondervonden.
We kennen ze allemaal: mensen die hun baan zijn verloren, mensen van
wie de kinderen uit huis zijn geplaatst en mensen die, soms in combinatie
met ziekte of andere dingen, een leven hebben geleid dat totaal niet is wat
ze zich hadden voorgesteld. Het is natuurlijk met name voor deze ouders
zo belangrijk om in het herstel niet alleen naar financiële compensatie te
kijken, maar ook naar veel bredere hulp om ervoor te zorgen dat hun
problemen zo veel mogelijk worden opgepakt.»
Ook dan volgt er geen specifieke motie of opdracht om iets verder uit te
zoeken.
Dat verandert met de column van Harriet Duurvoort in de Volkskrant,
nadat zij met Kristie Rongen gesproken heeft.
Op 8 September 2021 schrijft zij de column «Mogelijk honderden kinderen
uit gezinnen die de dupe waren van toeslagenaffaire, zijn uit huis
geplaatst»11, onder andere over het hartverscheurende verhaal van de
dochter van Karin van Opstal.
Dit leidt tot Kamervragen van het René Peters en Inge van Dijk12 (CDA) en
van Don Ceder13 (ChristenUnie). In haar antwoord schrijft Staatssecretaris
van Huffelen:
«Wij verkennen in samenspraak met het CBS en de VNG de mogelijkheden om inzicht te krijgen in het aantal kinderen van gedupeerde ouders
die te maken hebben (gehad) met een uithuisplaatsing.»
De uitkomsten van dit onderzoek verschijnen op 18 oktober 2021 online14
bij het CBS: er blijken dus in de periode 2015–2020 1.115 kinderen die
erkend zijn als slachtoffer in het toeslagenschandaal, uit huis geplaatst te
zijn (geweest).
Het kabinet reageert dagenlang niet, totdat Minister-President Rutte op
21 oktober bij een Europese top in Brussel reageert zoals eerder
beschreven.
Een aantal weken later vraagt de Kamer per motie unaniem om:
– onafhankelijk onderzoek te laten verrichten naar de omvang van het
probleem en hoe dit jarenlang heeft kunnen gebeuren

9

Kamerstuk 31 066, nr. 854, brief bij de zevende voortgangsrapportage over de hersteloperatie.
Handelingen II 2020/21, nr. 98, item 10.
11
https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/mogelijk-honderden-kinderen-uit-gezinnen-die-dedupe-waren-van-toeslagenaffaire-zijn-uit-huis-geplaatst~bc426792/.
12
Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 263.
13
Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 262.
14
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/42/uithuisplaatsingen-onder-gedupeerdentoeslagenaffaire.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

5

–
–
–

voorstellen te doen hoe en wanneer ouders en kinderen herenigd
worden waar uithuisplaatsing nu nog voortduurt;
een meldpunt op te zetten voor ouders die hiermee te maken gehad
hebben;
aan te geven hoe recht gedaan kan worden aan ouders en kinderen;

Tot op heden is er van deze voorstellen niets terecht gekomen en
Kamervragen om dat toe te lichten voor 11 mei zijn niet beantwoord.
De voorstellen van de regering zijn ontoereikend
Het plan van Minister Dekker
Minister Dekker van het dan demissionaire kabinet Rutte-III komt met een
plan (november 2021) dat ondersteuning moet geven in aansluiting op de
mogelijkheden die er nu al zijn voor gedupeerde ouders en het gezin. In
grote lijnen ziet de ondersteuning er als volgt uit:
1. Meldpunt voor ouders
2. Een ondersteuningsteam
3. Geldende bevoegdheden blijven van kracht
Het is nu mei 2022 en tot op de dag van vandaag is er nog steeds niet
bekend wat er met deze kinderen is gebeurd, hoeveel kinderen het precies
betreft en wat de mogelijkheden zijn voor de kinderen en hun ouders. In
2020 waren er nog 420 lopende uithuisplaatsing-trajecten. Dat aantal is in
2021 opgelopen naar 555, onder meer doordat het aantal erkende
slachtoffers is toegenomen.
Daarnaast is het nogal bizar dat ouders volgens de brief nu zelf bij de
rechter verzoeken moeten gaan indienen. Ook is er voor kinderen die
«vrijwillig» uit huis zijn geplaatst geen enkel perspectief. Meer fundamenteel is het recht op gezinsleven als elementair mensenrecht ernstig
geschonden.
De papieren realiteit en de bedoeling van de wetgever sluiten hier
overduidelijk niet aan bij de realiteit waarmee onze cliënten dagelijks te
maken hebben. Bovenstaande in gedachte houdend is het vrijwel
onmogelijk dat een uithuisplaatsing teruggedraaid wordt.
Dat kan eigenlijk alleen maar als een onderzoek direct start en voortvarend wordt opgepakt.
Al met al kent het plan van aanpak verschillende ernstige haken en ogen
die hieronder in hoofdlijn zullen worden toegelicht.
Meldpunt
Volgens de brief van Minister Dekker is de wenselijkheid van een duidelijk
meldpunt voor de gedupeerde ouders met uithuisgeplaatste kinderen
benadrukt. Het bestaande gemeentelijke standpunt is volgens de
toenmalige Minister hiervoor het meest geschikt. De gedupeerde ouders
met uithuisgeplaatste kinderen zullen zich, naar men verwacht, ook bij
organisaties in de jeugdbeschermingsketen melden met vragen. Alleen al
die stelling geven aan dat Minister Dekker niet begrijpt wat er in deze
ouders omgaat. Veel van die ouders vinden het doodeng om tegen de GI
in te gaan en zijn angstig geworden voor overheidsinstanties. De kans dat
ouders zich gaan melden bij een meldpunt vanuit dezelfde instanties die
zij niet meer vertrouwen is dus gering. Uit de evaluatie Pilotfase van het
Ondersteuningsteam (OT-team) blijkt ook dat het wantrouwen naar
overheidsinstanties onder gedupeerde ouders groot is. De aanmeldroute
via de gemeentelijke Steunpunten en jeugdbescherming weerhouden
ouders ervan om zich te melden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

6

Ondersteuningsteam
Het OT-team zal langs twee sporen vorm krijgen: een spoor voor lopende
uithuisplaatsingen met een kinderbeschermingsmaatregel en een spoor
voor de overige uithuisplaatsingen. Bij een uithuisplaatsing in het
verleden zal ondersteuning in beginsel door de gemeente worden
geboden. In situaties waar specialistische kennis nodig is kan de
gemeente ook in deze situaties een beroep doen op ondersteuning vanuit
het OT. Het OT-team kan enkel een luisterend oor bieden en naast een
ouder gaan staan. Dit team heeft kortom geen bevoegdheden om
daadwerkelijk de situatie te veranderen en concrete oplossingen te
bieden. Het betreft een verlengstuk van een Gecertificeerde Instelling (GI).
Het OT-team zou volgens het plan van aanpak goed in staat zijn om samen
met ouders, kinderen en instanties integraal de vraagstukken te overzien
en op die manier de ouders en kinderen te adviseren. Ouders krijgen
wederom een «praatpaal» maar dat is dan ook het enige wat dit team kan
betekenen voor ouders. Het team heeft geen enkele bevoegdheden
gekregen om eventuele beslissingen te kunnen terugdraaien. Daarbij heeft
het team geen bevoegdheden om ook daadwerkelijk iets te kunnen
betekenen voor ouders. Het is wederom een team die een luisterend oor
kan bieden zonder enige mogelijkheid tot gerichte actie.15
Daarbij is er haast geboden tot gerichte acties gezien de aanvaardbare
termijn. Dit zou dan gaan om een termijn die voor het kind aanvaardbaar
is om een periode van onzekerheid te overbruggen zonder vergaand
ernstige schade op te lopen in zijn ontwikkeling. De invulling van deze
termijn ligt nu dan wel open, echter is de rechtspraak duidelijk met deze
invulling van de termijn.16
Geldende bevoegdheden blijven van kracht
In het plan van aanpak wordt aangegeven dat de beoordeling of er sprake
kan zijn van een herstel van de gezinssituatie wordt uitgevoerd door de GI
en de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) in de keten van jeugdbescherming. In bepaalde gevallen vindt ook een toetsing door de kinderrechter plaats. Deze organisaties hebben de taak, verantwoordelijkheden
en bevoegdheden om deze afweging te maken, dat is bij wet bepaald.
Het is, kortom, de rechter die dit beslist. Niet de GI, niet de Raad voor de
kinderbescherming, maar de rechter. Beslissing wordt genomen door
kinderrechters die weinig tijd hebben en in grote mate afhankelijk zijn van
de informatie die ze aangeleverd krijgen van bijvoorbeeld de Raad voor de
kinderbescherming en de GI.17
Vervolgens is het vreemd dat ouders zelf de gang naar de rechter moeten
maken. Vele ouders zijn angstig om een verzoek in te dienen omdat zij dan
weer in de picture komen bij de instanties en zijn dan vaak angstig voor
het kindje dat wel thuis woont. Herstel gezag zijn lastige zaken gezien de
hechting van het kind aan pleegouders. Het klinkt heel simpel om de stap
naar de rechter te maken maar in werkelijkheid is het een hoge en lastige
drempel die genomen moet worden. Daarbij betreft het de instanties die
destijds het verzoek omtrent een rechtsbeschermingsmaatregel hebben
verzocht bij de rechter. Diezelfde instanties zouden dan weer moeten
herbeoordeling of zij destijds de juiste stappen hebben gemaakt. Dit kan

15

https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/283883/actievoerder-en-slachtoffer-toeslagenaffairegeeft-op.
16
https://www.ad.nl/binnenland/richtlijn-die-zorgt-dat-uithuisgeplaatste-kinderen-niet-terugkunnen-naar-ouders-gaat-overboord~a99b98e7/
?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F.
17
https://www.ad.nl/binnenland/alarm-jeugdrechters-om-crisis-jeugdzorg-gebrekkige-dossiersen-niet-passende-beslissingen~a5c24644/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

7

nog wel eens lastig worden gezien het feit dat de jeugdbeschermers
persoonlijke aansprakelijk zouden zijn.18. Die aansprakelijkheid is veel
minder goed gedefinieerd als een kind iets overkomt in bijvoorbeeld een
instelling.
Kosteloze rechtsbijstand19
Naast genoemde ondersteuning door het ondersteuningsteam kunnen
ouders kosteloos laten bijstaand door een gespecialiseerde advocaat. In
de subsidieregeling wordt geregeld dat voor gedupeerde ouders geen
vermogenstoets of inkomenstoets wordt gedateerd en geen eigen
bijdrage wordt opgelegd bij een aanvraag voor gesubsidieerde rechtsbijstand in procedures over uithuisplaatsingen.20
Al jaren is daar de discussie over de vergoedingen van sociale
advocatuur. Nu wordt er gesteld dat gedupeerde ouders een «gratis»
advocaat kunnen krijgen. Ten eerste is de sociale advocatuur erg
uitgedund. Vele advocaten zijn gestopt met werken op een toevoeging
gezien de minimale vergoedingen voor een zaak. Vervolgens kunnen
ouders hun eigen bijdrage vergoed krijgen via de gemeente. Dit kan
betekenen dat vele ouders al een «gratis» advocaat tot hun beschikking
hadden. Daarbij is het ook nog eens de vraag of advocaten überhaupt
over gaan tot procederen gezien de haalbaarheid van een zaak.
Tot slot is het wrang dat er nog steeds geen sprake is van adequate
rechtsbijstand en rechtsbescherming bij het besluit tot uithuisplaatsing.
Algemene tekortkomingen bij uithuisplaatsingen en jeugdzorg
Sneeuwbaleffect
Ouders kwamen in de problemen door de Belastingdienst en kregen een
schuld die zij terug moesten betalen. Deze ouders zijn weggezet als
fraudeur. Er wordt nu gesteld dat het hebben van schulden geen reden is
voor een uithuisplaatsing. Echter kan het wel degelijk een sneeuwbaleffect
hebben.
Hoge schulden of het kwijtraken van je huis leveren volgens Bruning
stress op bij ouders, waardoor op alle vlakken problemen kunnen
ontstaan. «Door financiële problemen kan de stress zo hoog oplopen dat
je als ouder niet meer goed genoeg kunt functioneren. Ouders worden
dan soms minder alert, schieten sneller uit hun slof of kunnen onvoldoende toezicht op hun kind houden.»21
Volgens de richtlijn jeugdhulp valt stress onder een risicofactor voor
verwaarlozing.22 Stress kan veel impact hebben op het gezin. Deze stress
is veroorzaakt door de Belastingdienst. Dit kan een reden zijn tot een
verzoek uithuisplaatsing.
Voor een wettige uithuisplaatsing van een kind is het vereist dat deze
noodzakelijk is in het belang van de verzorging en opvoeding of voor een
onderzoek van de geestelijke of lichamelijke gesteldheid van de minderjarige in kwestie.
18

https://www.ed.nl/eindhoven/directeur-wijeindhoven-steunt-uitspraak-cabaretier-pannekoekover-staatsontvoeringen-kinderen-te-snel-bij-ouders-weggehaald~a109af33/.
19
Kamerstuk 31 066, nr. 997.
20
Kamerstuk 31 066, nr. 997.
21
https://eenvandaag.avrotros.nl/item/kinderen-mogen-niet-alleen-om-financiele-redenen-uithuis-worden-geplaatst-maar-dat-is-een-papieren-werkelijkheid/.
22
https://richtlijnenjeugdhulp.nl/kindermishandeling/risicofactoren-voor-kindermishandeling/
specifieke-risicofactoren-voor-verwaarlozing/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

8

Zodra een kind uit huis is geplaatst wordt er gekeken naar de termijn die
aanvaardbaar is voor de minderjarige om in onzekerheid te verkeren over
het opvoedperspectief van de minderjarigen. Dit wordt ook wel de
aanvaardbare termijn genoemd. Dit is inmiddels aangepast door de
huidige ontwikkelingen, hetgeen het thans minder problematisch maakt.
23

Echter bestaat de richtlijn pleegzorg nog, die een termijn van een half jaar
nog vasthoudt voor het nemen van een opvoedbesluit.24 Hulpverleners
onderzoeken of het pleegkind terug kan naar huis, naar een ander
pleeggezin moet of dat de plaatsing een permanent karakter krijgt. Het
besluit hierover heet een opvoedingsbesluit.25 Uit onderzoek is gebleken
dat binnen een halfjaar duidelijk kan zijn of de ouders voldoende
opvoedingscapaciteiten bezitten om weer zelf voor hun kind te kunnen
zorgen.26
Wanneer de GI een opvoedbesluit genomen heeft, wordt er niet meer
gewerkt aan thuisplaatsing. Een opvoedbesluit zou getoetst moeten
worden op verzoek van de GI door de Raad voor de Kinderbescherming
om te bezien of de aanvaardbare termijn is verstreken en er overgegaan
moet worden op een gezagsbeëindiging.
Na een perspectiefbesluit waarin wordt besloten dat het kind niet meer
terug naarhuis kan, wordt niet altijd overgegaan tot (het verzoeken van)
de maatregel totgezagsbeëindiging. Dit is problematisch omdat het doel
van de maatregelen vanondertoezichtstelling en uithuisplaatsing, namelijk
het werken aan thuisplaatsingdoor hulp en steun te bieden aan ouder en
kind, niet meer wordt nagestreefd,terwijl deze maatregelen in de praktijk
wel worden gecontinueerd.27
Dit houdt in dat wanneer de GI een opvoedbesluit heeft genomen, er niet
meer zal worden gewerkt naar de thuisplaatsing van de minderjarige bij
de ouders. Ouders hebben op dat moment geen rechtsbescherming en
zijn in afwachting van een raadsonderzoek die oordeelt of de
aanvaardbare termijn is verstreken.28 Echter zijn inmiddels ook bij de
Raad voor de Kinderbescherming lange wachtlijsten, waardoor deze
toetsing lang op zich laat wachten.
Vrijwillige uithuisplaatsing: het grijze gebied in de jeugdhulp
Als een gezin met problemen hulp krijgt, weten ouders vaak niet of het
gaat om vrijwillige hulp of dwangmaatregelen. Soms denken ouders
bijvoorbeeld onterecht dat hun kind gedwongen uit huis moet.29
Vele gedupeerde ouders hebben zich verplicht gevoelt om mee te werken
aan een «vrijwillige uithuisplaatsing» waar geen enkele rechtsbescherming aanwezig is. Hier is geen rechter aan te pas gekomen. Vele

23

https://www.nji.nl/nieuws/begrip-aanvaardbare-termijn-in-richtlijn-uithuisplaatsingherzien#:~:text=’%20’De%20aanvaardbare%20termijn%20is%20bedoeld,gezin%20en%20
de%20resultaten%20daarvan.
24
https://richtlijnenjeugdhulp.nl/pleegzorg/beslissen-over-het-perspectief-van-het-pleegkind/determijn-waarbinnen-een-opvoedingsbesluit-moet-worden-genomen/.
25
https://www.nji.nl/pleegzorg/opvoedingsbesluit.
26
https://richtlijnenjeugdhulp.nl/pleegzorg/beslissen-over-het-perspectief-van-het-pleegkind/determijn-waarbinnen-een-opvoedingsbesluit-moet-worden-genomen/.
27
https://www.rsj.nl/binaries/rsj/documenten/rapporten/2021/01/14/het-perspectiefbesluit-in-dejeugdbescherming/RSJ-advies+Het+perspectiefbesluit+in+de+jeugdbescherming.pdf.
28
https://www.rsj.nl/actueel/lopende-adviestrajecten/lopende-trajecten-2020/perspectiefbesluitvan-een-gecertificeerde-instelling.
29
https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2398285-ouders-zien-vrijwillige-uithuisplaatsing-kind-somsonterecht-als-plicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

9

ouders voelden zich verplicht tot medewerking en waren bang om tegen
de instanties in te gaan.
«In de praktijk is een grijs gebied ontstaan», zegt hoogleraar jeugdrecht
Mariëlle Bruning. Het drangtraject is «juridisch gezien vrijwillig, maar
ouders ervaren het alsof het gedwongen is. En dat is problematisch.»30
Volgens Bruning zitten duizenden gezinnen in een drangtraject. Zoals het
gezin van Sharon. Nadat haar dochter in 2016 op school vertelde dat zij
thuis geslagen werd, greep Veilig Thuis Rotterdam Rijnmond in. Die
bracht de dochter onder op een geheim adres, zonder dat een rechter
daarover had geoordeeld en zonder dat was aangetoond of het meisje de
waarheid sprak.31
In de juridische literatuur wordt opgemerkt dat drangtrajecten geen
uithuisplaatsing zouden mogen inhouden, aangezien dit een inbreuk op
een fundamenteel recht van ouders en kind is waarvoor zonder ondubbelzinnige toestemming van ouders een rechterlijke beslissing nodig is.Deze
ondubbelzinnige toestemming kan in deze context, waar sprake is van een
ongelijke machtsverhouding tussen gezinnen en beroepskrachten, niet
worden gegeven. Een drangtrajectvalt juridisch gezien aan het eind van
het spectrum van vrijwillige hulp, maar omdat het door veelbetrokkenen
niet zo wordt ervaren, zou een uithuisplaatsing in dit kader een ongeoorloofde inbreukop het recht op een ongestoord gezinsleven van ouders en
kind zijn. Zonder rechtsbescherming inde zin van een onafhankelijke
rechterlijke toets, en zonder dat een advocaat ouders en kindondersteunt
in dergelijke situaties, zijn uithuisplaatsingen via drangtrajecten niet
acceptabel.32
De rechtspraak is duidelijk over de «vrijwillige uithuisplaatsingen».
1. De kinderrechter begrijpt, gelet op de overgelegde stukken, dat Veilig
Thuis zich zorgen maakte over de opvoedsituatie van [voornaam
minderjarige], maar acht het onbegrijpelijk dat blijkbaar geen van de
betrokken instanties zich heeft gerealiseerd dat een kind alleen tegen
de wil van de ouders uit huis mag worden geplaatst met een machtiging van de kinderrechter. Het lijkt er op dat [voornaam minderjarige]
in ieder geval vanaf begin april 2019 tot 2 mei 2019 onttrokken is
geweest aan het gezag van de ouders. De werkwijze van de betrokken
instanties heeft daarnaast voor veel onnodige stress bij de ouders
gezorgd. Daarmee was het belang van [voornaam minderjarige] zeker
niet gediend.33
2. De kinderrechter stelt voorop dat het gaat om hulpverlening in een
vrijwillig kader, waarbij de hulpverlening zich heeft te voegen naar wat
de moeder, die het gezag over haar kinderen uitoefent, wil en toestaat.
In het bijzonder geldt dat een Centrum voor Jeugd en Gezin van een
gemeente zich als onderdeel van de Staat, heeft te onthouden van het
opleggen van hulpverlening, gelet op het in artikel 8 EVRM geborgde
recht op eerbiediging van het privé en gezinsleven.34
3. De achterliggende gedachte bij artikel 1:255 lid 2 onder b BW is dat de
ondertoezichtstelling er op moet zijn gericht dat de ouders binnen een
aanvaardbare termijn weer zonder gedwongen hulpverlening zelf de
opvoedings-verantwoordelijkheid kunnen nemen. Nu doet zich hier de
30

https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2398285-ouders-zien-vrijwillige-uithuisplaatsing-kind-somsonterecht-als-plicht.
31
https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2398285-ouders-zien-vrijwillige-uithuisplaatsing-kind-somsonterecht-als-plicht.
32
https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=f08bc0e9-e86d-4a87-ae50-7e68aa3f2b7c
pagina 7.
33
https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBROT:2019:5070.
34
https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBNNE:2020:4426.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

10

bijzondere situatie voor dat weliswaar de hulpverlening bij de
opvoeding en verzorging van [de minderjarige] in vrijwillig kader
([naam2]) plaatsvindt maar dat de moeder niet (meer) achter de
beslissingen in dit kader staat waarbij zij deze beslissingen niet kan
laten toetsen door een rechter en zij daarom zelf een ondertoezichtstelling verzoekt.
Het hof vindt dat in deze situatie het in strijd met de artikelen 8 en 13
EVRM en artikel 9 IVRK is om [de minderjarige] uit huis te plaatsen in
een weliswaar officieel vrijwillig kader maar feitelijk drangkader.
Daarom vindt het hof dat een ondertoezichtstelling noodzakelijk is
zodat in dat kader de onderzoeken kunnen worden gedaan en
beslissingen kunnen worden genomen waarbij de moeder de
rechtsbescherming heeft die passen bij (de uitvoering van) de
(ingrijpende) maatregel van uithuisplaatsing en perspectiefbepaling.
Of er dan inderdaad sprake is van de voorwaarde als bedoeld in
voornoemd artikel kan dan ook in dat juridisch kader worden beslist en
getoetst. Daarbij zal een brede beoordeling van de opvoedingsmogelijkheden van de moeder moeten plaatsvinden dus ook, indien het
perspectief van [de minderjarige] bij de pleegouders het meest in zijn
belang is, welke plek de moeder dan nog wel in het leven van [de
minderjarige] kan hebben in bijvoorbeeld de vorm van een ruimere
omgang met [de minderjarige] dan zoals deze nu plaatsvindt.35
Op dit moment weet niemand om hoeveel toeslagenouders het gaat die te
maken hebben gehad met een «vrijwillige uithuisplaatsing» waarbij zij
zich eigenlijk hiertoe gedwongen voelden.
Sharon zegt dat zij niet wist dat deze uithuisplaatsing in het vrijwillige
kader viel. «Het voelde alsof het moest en niet als een vrijwillig besluit.
Ook stonden twee politieagenten klaar om in te grijpen. Ik wist niet dat er
een procedure was en dat ik zelf naar de rechter kon gaan. Ik heb haar
bijna twee maanden niet gezien, ze is uit huis geplaatst en nooit meer
teruggekomen.»36
Terug naar huis
Daarbij is het terugplaatsen van een kind ook een zeer moeizaam
proces.37
Experts luiden de noodklok. Er wordt onvoldoende gewerkt aan terugplaatsen, stellen hoogleraar Jeugdrecht Mariëlle Bruning en advocaat bij
Defence for Children Eva Huls in Argos.38
Uit huis geplaatste kinderen verblijven soms veel langer dan zou moeten
bij pleeggezinnen, doordat begeleiding en hulp voor terugkeer van uit
huis geplaatste kinderen met regelmaat onvoldoende is, schrijft het AD.
De jongste kinderen lopen dan risico helemaal niet meer naar hun
biologische ouders terug te keren. Hoe meer een kind zich heeft gehecht
aan een «nieuw» gezin, hoe groter de kans dat dit in de rechtbank gaat

35

https://www.split-online.nl/kennisbank/uitspraken/
48033?token=3a14f72d8cee80513448da2d2af6be9c.
36
https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2398285-ouders-zien-vrijwillige-uithuisplaatsing-kind-somsonterecht-als-plicht.
37
https://www.ad.nl/binnenland/jeugdzorg-faalt-jong-kind-soms-niet-meer-terug-naar-oudersdoor-onthechting~a63dfd7e/.
38
https://www.vpro.nl/argos/lees/onderwerpen/uithuisgeplaatst/2022/jeugdzorg-spant-zichonvoldoende-in-voor-terugplaatsing.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

11

gelden als argument ze niet te laten terugkeren naar hun biologische
ouders.39
Hoogleraar jeugdrecht Mariëlle Bruning tegen de krant: «Bij jonge
kinderen ontstaat een omslagpunt waarbij ze het beste binnen hun
nieuwe, stabiele gezin kunnen blijven. Biologische ouders hebben dan
geen eerlijke kans gehad, simpelweg omdat de juiste hulp ontbreekt.»40
Hoogleraar Bruning zegt dat het de allerhoogste tijd is dat het rijk ingrijpt,
ook al zijn gemeentes verantwoordelijk voor het organiseren van de
jeugdzorg. «De eindregie ligt toch echt bij het rijk. We hebben internationale verplichtingen waaraan we moeten voldoen, zoals het kinderrechtenverdrag. We kunnen niet meer wachten. Wat nu gebeurt, is te urgent
en te ernstig.»41
Het ontbreken van goede, intensieve jeugdhulp zorgt dat de terugkeer van
uithuisgeplaatste kinderen ernstig wordt bemoeilijkt. Vooral de jongste
kinderen lopen risico op een – onnodige – definitieve breuk met hun
biologische ouders.42
Er zijn talloze wachtlijsten en niet voldoende hulpaanbod. Het grote
personeel te kort is een groot probleem.
De problemen in de jeugdzorg stapelen zich op. Wachtlijsten worden
steeds langer en ondertussen loopt het personeelstekort in de sector
verder op, omdat medewerkers vanwege de slechte arbeidsomstandigheden ander werk zoeken. Van der Aar: «De verhalen die we van onze
leden terugkrijgen zijn schrijnend. Eerder al spraken we van Code Zwart,
omdat zelfs jongeren die acuut hulp nodig hebben die niet kunnen krijgen.
Medewerkers bezwijken ondertussen onder de stapels met dossiers waar
ze maar niet aan toekomen, maar tegelijkertijd moet ieder appbericht dat
ze sturen geregistreerd en verantwoord worden. Een onhoudbare
situatie.»43
Het is een feit van algemeen bekendheid dat het zelfs maanden kan duren
voordat een jeugdzorgwerker wordt aangesteld, waarbij een en ander
afhankelijk is van de prioritering door de GI.44
Feitenonderzoek
Door gebrek aan personeel en tijdsdruk komt het voor dat de rapporten
ondermaats zijn.
In de wetenschappelijke literatuur zijn echter zorgen geuit over de vereiste
onderbouwing van verzoeken. Dat betreft allereerst zorgen over de
juistheid van rapportages die worden overgelegdbij verzoeken aan de
kinderrechter. Ten aanzien van de informatie die de kinderrechter
welontvangt, is het de vraag of dit altijd genoeg is om een uithuisplaat39

https://radar.avrotros.nl/nieuws/item/jeugdzorg-faalt-uithuisgeplaatste-kinderen-moeilijk-terugnaar-ouders/.
40
https://radar.avrotros.nl/nieuws/item/jeugdzorg-faalt-uithuisgeplaatste-kinderen-moeilijk-terugnaar-ouders/.
41
https://radar.avrotros.nl/nieuws/item/jeugdzorg-faalt-uithuisgeplaatste-kinderen-moeilijk-terugnaar-ouders/.
42
https://www.ad.nl/binnenland/jeugdzorg-faalt-jong-kind-soms-niet-meer-terug-naar-oudersdoor-onthechting~a63dfd7e/.
43
https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/sectornieuws/zorg-welzijn/2022/02/op-15-maart-stakenjeugdzorgmedewerkers-24-uur.
44
https://uitspraken.rechtspraak.nl/
inziendocument?id=ECLI:NL:RBZWB:2022:2324&showbutton=true.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

12

singsbeslissing op te kunnenbaseren. Onderzoek toont aan dat de Raad
voor de Kinderbescherming in meer dan 40% van dezaken niet motiveert
waarom minder verstrekkende maatregelen niet voldoende zijn en dat
veelverzoeken tot uithuisplaatsing leunen op een standaardmotivering.45
Het is inmiddels toch ook wel communis opinio dat stukken van de GI en
de raad voor de Kinderbescherming vaak niet voldoende concreet en op
feiten gebaseerd zijn. Feiten en meningen lopen in de stukken van de
jeugdzorgprofessionals met regelmaat dwars door elkaar heen. De
kwaliteit van de verzoeken laat regelmatig ernstig te wensen over.
De rapporten waar rechters zich op moeten baseren zijn niet allemaal op
orde. Er staan dingen in die niet kloppend of verouderd zijn, en die niet
worden aangepast. Dit blijkt onder andere uit onderzoek van onderzoekplatforms Follow the Money en Pointer.46
Uit onderzoek van Pointer en Follow The Money blijkt dat het niet om
incidenten gaat. En de Ministeries van Justitie en Veiligheid en van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport blijken hier al langer van op de hoogte
te zijn. Die voerden de afgelopen jaren verschillende gesprekken met
getroffen families. Toch is er weinig veranderd.47
Ondanks dat jeugdbeschermers hun best doen, lukt het vaak niet om
goede verslagen over de gezinnen te schrijven, zegt Bruning. Dat is iets
waar zij zich grote zorgen over maakt. «Er hangt ontzettend veel vanaf.
Het is een van de grootste inbreuken op fundamentele rechten die je kan
maken.»48
Ouders worden vrijwel nooit meegenomen in de besluitvorming,
hoogstens wordt hun visie gehecht aan het verzoek uithuisplaatsing. Vaak
neemt men niet eens de moeite om evidente onjuistheden uit het verzoek
te wijzigen. Het is belangrijk om ouders mee te nemen in de besluitvorming.
Spoed verzoek tot uithuisplaatsing
Uit de media en verhalen van deskundigen/professionals en advocaten
blijkt al jaren dat er vaak veel te snel naar de maatregel van een uithuisplaatsing wordt gegrepen.49 Daarbij kent de wet de zogenaamde
spoeduithuisplaatsingen. Bij een spoeduithuisplaatsing is het de Raad
voor de Kinderbescherming of de GI die de op dat moment dienstdoende
piketrechter telefonisch verzoekt om het kind met spoed uit huis te
plaatsen, zonder dat de belanghebbenden (o.a. ouders) hiertoe gehoord
zijn.50 De inhoudelijke behandeling van het (spoed)verzoek dient dan
binnen twee weken na het mondeling afgeven van de machtiging plaats te
vinden. In bovengenoemde situatie ontbreekt voor ouders dus iedere
vorm van rechtsbescherming op het moment dat kinderen met spoed uit
huis worden geplaatst. De piketrechter hoort enkel het verhaal aan van de
GI dan wel RvdK aan en besluit op basis daarvan al dan niet over te gaan

45

https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=f08bc0e9-e86d-4a87-ae507e68aa3f2b7c.
https://www.ftm.nl/artikelen/rammelende-rapporten-jeugdbescherming?share=
OirUxopV8XC5x3Vp66z%2BQt4ArlU1XPAMAMzFX2bBVe89yjUkUfuDf8BFNdhjsMQ%3D.
47
https://pointer.kro-ncrv.nl/ministeries-spraken-ouders-over-misstanden-jeugdzorg-daarnableef-het-stil.
48
https://www.vpro.nl/argos/lees/onderwerpen/uithuisgeplaatst/2021/er-is-te-weinig-besef-datfundamentele-rechten-worden-geschonden-uithuisplaatsing-marielle-bruning.html.
49
https://www.ed.nl/eindhoven/directeur-wijeindhoven-steunt-uitspraak-cabaretier-pannekoekover-staatsontvoeringen-kinderen-te-snel-bij-ouders-weggehaald~a109af33/
?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F.
50
Artikel 800 lid 3 Rv voorziet in deze mogelijkheid en stelt hiertoe als eis dat de behandeling
niet kan worden afgewacht zonder onmiddellijk en ernstig gevaar voor de minderjarige.
46

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

13

tot het geven van een (spoed)machtiging. Dit kan gepaard gaan met hulp
van de politie. Een ouder wordt derhalve pas gehoord tijdens de mondelinge behandeling, welke binnen twee weken plaatsvindt. Een ouder staat
in zo’n situatie dus bij voorbaat al met 1–0 achter, terwijl juist zo’n
ingrijpende beslissing hoor en wederhoor zou rechtvaardigen. Het kwaad
is dan echter al geschied.
Ter adstructie van het voorgaande hebben wij een aantal uitspraken van
rechters gevoegd die illustratief zijn voor de zaken die hiervoor aan de
orde zijn gesteld.51
Contact en ondersteuning
Na een uithuisplaatsing wordt de omgang beperkt. Het kan zijn maximaal
1 uur in de week begeleid wanneer het perspectief nog niet bepaald is.
Ouders zijn afhankelijk van de begeleiding en de hulp. Wanneer deze er
niet is, kan het zo zijn dat de omgang geen doorgang kan hebben.
Vervolgens horen indieners van vele ouders dat de omgang in de kaders
van de voogdij helemaal drastisch beperkt wordt.
Kinderen die uit huis worden geplaatst en hun ouders krijgen lang niet
altijd de ondersteuning die ze nodig hebben, concludeert Defence for
Children na onderzoek. De kinderrechtenorganisatie sprak met bijna
honderd betrokken zorgmedewerkers, die denken dat betere zorg een
groot deel van de uithuisplaatsingen kan voorkomen.
Het onderzoek laat zien dat kinderen in de eerste fase van hun uithuisplaatsing soms nauwelijks tot geen contact hebben met hun ouders. In de
gesprekken met Defence for Children sprak slechts de helft van de
zorgmedewerkers van regelmatig contact. Ook worden ouders en
kinderen in veel gevallen niet betrokken bij beslissingen hierover,
waardoor zij het gevoel krijgen geen enkele inspraak te hebben.52
Gedegen onderzoek
In de wetenschappelijke literatuur is kritiek geleverd op de rechtsgrond die
in artikel 1:265b BW isopgenomen voor uithuisplaatsingen («indien dit
noodzakelijk is in het belang van de verzorging enopvoeding van de
minderjarige of tot onderzoek van diens geestelijke of lichamelijke
gesteldheid»).Daarbij wordt erop gewezen dat het voor het verzoek tot
uithuisplaatsing, anders dan voor hetverzoek tot een maatregel van OTS,
niet vereist is om te vermelden welk doel wordt beoogd metde uithuisplaatsing. Dat maakt dat kinderrechters moeilijk kunnen toetsen of aan het
vereistenoodzakelijkheidscriterium is voldaan. Daarnaast is het bij deze
rechtsgrond eveneens niet duidelijkdat de reden voor de uithuisplaatsing
moet worden gevonden in de wijze waarop de oudersinvulling geven aan
de opvoeding van de minderjarige. Juist daarmee kan echter wordenvoorkomen dat kinderen uit huis geplaatst worden vanwege andere
problemen, zoals financiëleproblemen of een fysieke handicap van
ouders. Dit punt hangt direct samen met de onder artikel 8EVRM vereiste
subsidiariteit.53
De huidige rechtsgrond is in 2015 zo aangepast dat het subsidiariteitsvereiste isbeperkt tot de vraag of ouders de hulpverlening accepteren. Het
51

ECLI:NL:RBZWB:2021:6277, ECLI:NL:RBGEL:2021:6108 en ECLI:NL:RBNHO:2021:10681.
https://nos.nl/artikel/2412999-defence-for-children-uit-huis-geplaatste-kinderen-krijgen-nietjuiste-hulp.
53
https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=f08bc0e9-e86d-4a87-ae507e68aa3f2b7c.
52

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

14

recht van ouders op een oordeelover de vraag of minder vergaande
maatregelen beschikbaar en haalbaar zijn, wordt zo beperkt toteen plicht
voor ouders om mee te werken aan hulpverlening.54
Vervolgens is de terminologie uit artikel 1: 255 BW een ruim begrip dat op
meerdere wijzen geïnterpreteerd kan worden. Er zijn dan wel doelen
gesteld om het begrip meer te definiëren maar de rechtsbescherming is
nog gering. Wat precies dient er bijvoorbeeld onder «een ernstige
ontwikkelingsbedreiging» te worden verstaan? Dit begrip kan voor een
ieder weer anders ingevuld worden.
Wanneer er op voorhand al een gedegen onderzoek wordt ingezet voordat
er wordt overgegaan tot een uithuisplaatsing, zou er mogelijk voor
gezorgd kunnen worden dat de kinderen niet uit huis worden geplaatst.
Een onderzoek naar de opvoedvaardigheden van ouders, naar de
problematieken en welke hulpverlening passend is. Dit onderzoek kan
namelijk sneller zicht geven op de (on)mogelijkheden van ouders, zodat
daar de juiste hulpverlening voor kan worden ingezet, hetgeen een
uithuisplaatsing in sommige gevallen mogelijk kan voorkomen.
Een procedure die mogelijk bijdraagt aan een verbeterde besluitvorming
is interventiegerichtediagnostiek, waarmee de «leerbaarheid» van ouders
in kaart wordt gebracht: daarbij wordtgeëvalueerd in welke mate ouder(s)
in staat zijn om hun opvoedingscapaciteiten te verbeteren metbehulp van
een opvoedinterventie.55
Daarbij heeft een uithuisplaatsing ook een traumatische impact op het
kind en kan het zelfs zo zijn dat een uithuisplaatsing schadelijker is dan het
aan de voorkant effectieve hulp en onderzoek inzetten, zodat een kind bij
de eigen ouders kan en mag opgroeien.
Onderzoek wijst echter uit dat dat uithuisplaatsing ook niet altijd positieve
effecten heeft. Meta-analyses van Goemans et al.56 tonen bijvoorbeeld
aan dat kinderen in pleegzorg lagere niveaus van functioneren laten zien
dan kinderen in de algemene populatie en dat er geen verschillen zijn
tussen kinderen in pleegzorg en kinderen in risicosituaties die niet uit huis
geplaatst zijn; bij beide groepen is sprake van ontwikkelingsproblemen.57
Kinderen worden daarbij meermaals overgeplaatst of broertjes en zusjes
worden niet samen geplaats. Er zijn tekorten aan pleegouders en de kans
is groot dat een kind geplaats wordt in de instelling waar een kind niet
hoort.58 Vele kinderen zitten op een crisisplek in afwachting van een
vervolgplek. Sommige crisisplekken bestaan enkel uit een bed, eten en
drinken, structuur en regelmaat. Dit is een zeer zorgelijke situatie.
Daarbij is het ook kostenbesparend indien er op voorhand een goed en
degelijk onderzoek plaatsvindt aangezien uithuisplaatsingen veel geld
kosten.

54

https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=f08bc0e9-e86d-4a87-ae507e68aa3f2b7c.
55
https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=f08bc0e9-e86d-4a87-ae507e68aa3f2b7c.
56
Goemans, A., Van Geel, M., & Vedder, P. (2015). Over three decades of longitudinal research on
the development of foster children: Ameta-analysis. Child Abuse & Neglect, 42, 121–134.
http://dx.doi.org/10.1016/j.chiabu.2015.02.003.
57
https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=f08bc0e9-e86d-4a87-ae507e68aa3f2b7c.
58
https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=f08bc0e9-e86d-4a87-ae507e68aa3f2b7c.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

15

En dit kost ongeveer honderdvijftigduizend euro per jaar per kind,
exclusief nog de therapieën die de jeugdigen nodig hebben. In een
gezinshuis zijn deze kosten per jaar al veel minder, namelijk veertigduizend per kind, en in een pleeggezin zelfs maar vijftienduizend exclusief
alle behandelingen. Uithuisplaatsingen zijn dus een enorm kostbare
interventie.59
Equality of arms
Kinderen zijn in de kaders van een uithuisplaatsing geen procespartij en
hebben geen recht op een eigen advocaat en ouders kunnen die vaak niet
betalen. Enkel in de kaders van een gesloten plaatsing krijgt een minderjarige een advocaat toegewezen. Er is geen equality of arms, geen
gelijkheid van wapenen.
Dat laat zich heel snel zien op het moment dat ouders zich willen
verweren tegen verzoeken waar bijvoorbeeld ook een gedragsdeskundige
zich over heeft uitgelaten. Ouders zouden dan een eigen deskundige
aangesteld willen zien als een soort van contra expertise.60 Hoewel de wet
de mogelijkheid wel noemt, wordt het in de praktijk nauwelijks toegekend.
Zeker niet op kosten van de staat. Daarmee worden ouders op forse
achterstand gezet voordat de zaak zelfs maar is begonnen.
Daarbij is er een ander punt van zorg: de meldbrieven die ouders krijgen
vanuit de rechtspraak. Het is eenzelfde methode als een strafbeschikking.
Wanneer een ouder niet binnen 2 weken om een zitting vraagt, wordt hun
zaak afgedaan op de stukken. Deze brieven zijn voor sommige ouders
lastig om te lezen en vele ouders weten dan ook niet dat zij zelf om een
zitting moeten vragen.
Rechtsbescherming
De rechtsbescherming van ouders en kinderen is slecht. De onheuse wijze
waarop ouders met grote regelmaat worden bejegend wens je niemand
toe. Het personeelsverloop binnen de GI’s is gigantisch groot. Dit terwijl
de gezinnen waarin hulpverlening zou moeten worden ingezet al
kwetsbaar zijn als het gaat om het vertrouwen in de overheid c.q. de
hulpverlening.
Er zijn de afgelopen jaren talloze lotgenoten, commissies, onderzoeken en
dergelijke geweest die dit beeld bevestigen. Indieners verwijzen als eerste
naar het Rapport commissie-Samson: «Omringd door zorg, toch niet
veilig» (Deel 1) Rapport | 08-10-2012 Rapport over seksueel misbruik van
door de overheid uit huis geplaatste kinderen. Van 1945 tot heden.61
De commissie had tot opdracht onderzoek te doen naar de aard en
omvang van seksueel misbruik van – kort gezegd – door de overheid uit
huis geplaatste kinderen over de periode van 1945 tot en met 2010.62
In het rapport van de Werkgroep Toekomstverkenning van de Jeugdzorg
van de Tweede Kamer (mei 2010)63 wordt opgemerkt dat de huidige
problemen in de Jeugdzorg onder meer veroorzaakt worden door een
59

https://sociaalweb.nl/nieuws/nederland-is-kampioen-in-uithuisplaatsingen-de-beste-oplossingvoor-de-situatie-vinden-volgens-roelie-buter-procopiou/.
60
Artikel 810 a lid 2 RV.
61
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2014/02/06/rapport-commissie-samsonomringd-door-zorg-toch-niet-veilig.
62
https://open.overheid.nl/repository/ronl-archief-4c8bf95f-7470-4f95-b3a1-41052b650ad9/1/pdf/
deel-1-omringd-door-zorg-toch-niet-veilig-tcm109-4542241.pdf.
63
Kamerstuk 32 296, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

16

steeds geringere acceptatie van risico’s, door verantwoordingsdruk en
door een indekcultuur. De nadruk op geprotocolleerde veiligheid kan, met
andere woorden, ten koste gaan van werkelijke professionaliteit en
zorgvuldigheid in die lastige balans tussen zorg voor veiligheid van een
kind en zorg voor de relatie tussen kind en (pleeg)ouder. Het kan ertoe
leiden dat het niet meer gaat om de beste keuze en beslissing voor de
veiligheid van het kind, maar om een keuze waarmee men voor zichzelf
als professional en als instelling het meest op safe speelt.64
Een overzicht van de belangrijkste conclusies:
De overheid wist vanaf 1945 dat seksueel misbruik bij uit huis geplaatste
kinderen voorkwam, maar had geen idee van ernst en omvang. De
overheid ondernam geen actie om dit te voorkomen. Meer dan 50 procent
van het misbruik wordt door leeftijdsgenoten gepleegd. Dat is opmerkelijk, omdat eerder werd aangenomen dat het vaak om groepsleiders
ging. Kinderen die in instellingen wonen worden 2,5 keer vaker slachtoffer
dan kinderen die bij pleeggezinnen zijn ondergebracht. Meisjes zijn veel
vaker slachtoffer dan jongens. Kinderen met een licht verstandelijke
beperking lopen drie keer zoveel kans om seksueel misbruikt te worden
als hun leeftijdgenoten in instellingen. Het Ministerie van VWS heeft de
aanpak van misbruik te veel aan de sector overgelaten. Al in 1990 wilde de
overheid meer onderzoek naar de omvang van het misbruik. Toch is er
twintig jaar lang niets gebeurd. De sector slaagde er niet in om de
seksuele problemen te herkennen en bespreekbaar te maken. Ook werd er
onvoldoende ingegrepen.65
Vervolgens verwijzen indieners naar het eindrapport «Onvoldoende
beschermd. Geweld in de Nederlandse jeugdzorg van 1945-heden».
Het rapport concludeert dat:
• tussen 1945 en nu kinderen slachtoffer zijn geworden van lichamelijk
en geestelijk geweld in de jeugdzorg. Soms in combinatie met
seksueel misbruik. Ongeveer 10% van de ondervraagden gaf aan vaak
tot zeer vaak geweld te hebben ervaren.
• het geweld in de jeugdzorg bij sommige slachtoffers negatieve
gevolgen had voor het latere dagelijkse leven.
• de overheid onvoldoende heeft gedaan om geweld in de jeugdzorg te
voorkomen.66
De overheid reageerde nauwelijks op signalen van geweld. Vóór de jaren
70 ging men van de veronderstelling uit dat de verantwoordelijkheid bij
de verzuilde instellingen rustte. Daarna werd de toezichthoudenderol van
de overheid groter, maar ook tegenwoordig nog is het toezicht er vooral
één op afstand.67
Het interne toezicht op de kinderen in instellingen en pleeggezinnen heeft
grote manco’s gekend. Het externe toezicht door Inspecties was in de
eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog marginaal. Deverantwoordelijkheid lag vooral bij de particuliere instellingen. De toezichthoudende rol
van de overheidwerd in de jaren 70 groter, maar bleef in de praktijk vooral
op afstand. Uit het gegevensmateriaal dat decommissie ter beschikking

64

https://open.overheid.nl/repository/ronl-archief-4c8bf95f-7470-4f95-b3a1-41052b650ad9/1/pdf/
deel-1-omringd-door-zorg-toch-niet-veilig-tcm109-4542241.pdf Pagina 37.
65
https://nos.nl/artikel/427043-belangrijkste-conclusies-samson.
66
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/jeugdhulp/aanpak-geweld-in-de-jeugdzorg.
67
https://open.overheid.nl/repository/ronl-30b9089d-9958-48e6-a6d8-9b22b0499096/1/pdf/
onvoldoende-beschermd-geweld-in-de-nederlandse-jeugdzorg-van-1945-tot-heden.pdf.
Pagina 16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

17

stond, kwam naar voren dat de overheid – uitgezonderd grote calamiteiten – vanaf 1945 nauwelijks op signalen van geweld heeft gereageerd.De pupillen zwegen doorgaans. Er werd niet ingegrepen en zij
konden of durfden niets te zeggen tegenanderen. Terwijl velen hun
ervaringen in de jeugdzorg hun verdere leven als een last met zich
meedroegen,waren er ook ex-pupillen die de nare ervaringen te boven
zijn gekomen. Vooral van psychisch geweld rapporteerden slachtoffers
negatieve gevolgen, onder meer op psychisch vlak en met intieme en
sociale contacten.68
Vervolgens verwijzen indieners naar het onderzoek geweldsmeldingen en
calamiteiten in de jeugdzorg.69 Indieners verwijzen naar de volgende
conclusie uit dit onderzoek.
Er is een gebrek aan plaatsingsmogelijkheden door een onvoldoende
zorgaanbod, met wachtlijsten tot gevolg. Veel jeugdigen zitten niet op de
juiste plek, niet alleen door gebrek aan plaatsen, maar ook door het
ontbreken van een goede (risico)analyse. Bovendien ontbreekt voldoende
kennis bij medewerkers over de achtergrond van de jeugdigen, mede
door het verloren gaan van informatie in de overdracht. Gebrek aan
gekwalificeerd personeel en het inzetten van (veel) flexwerkers vergroot
de kans dat signalen van grensoverschrijdend gedrag of suïcidaliteit niet
worden opgemerkt of niet adequaat wordt gereageerd op conflicten.70
Voorts verwijzen indieners naar het volgende rapport: Kwetsbare kinderen
onvoldoende beschermd.71
De overheid neemt op dit moment onvoldoende haar verantwoordelijkheid om kinderen te beschermen die ernstig in hun ontwikkeling
worden bedreigd. Het gaat hier om kinderen bij wie sprake is van
mishandeling of verwaarlozing. Deze kwetsbare kinderen moeten zonder
vertraging de hulp krijgen die ze nodig hebben. Daarom moeten direct
stappen worden gezet die ertoe leiden dat de jeugdbescherming voor
deze kinderen beter functioneert. Dit stellen de Inspectie voor de
Gezondheidszorg en Jeugd en de Inspectie Justitie en Veiligheid vast in
het rapport «Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd» en het
gelijktijdig uitgebrachte signalement «Jeugdbeschermingsketen in
gevaar».72
De noodzakelijke voorwaarden om kinderen adequaat te kunnenbeschermen en begeleiden ontbreken. De gecertificeerde instellingen zijn
onvoldoende toegerust om hunkerntaken uit te voeren als gevolg van:
• De complexiteit van de problematiek van kinderen en ouders diemet
jeugdbescherming en jeugdreclassering te maken is grotergeworden
als gevolg van een verschuiving van de problematiek(o.a. veel
complexe echtscheidingen), de decentralisatie en dewachtlijsten in de
keten;

68

https://open.overheid.nl/repository/ronl-30b9089d-9958-48e6-a6d8-9b22b0499096/1/pdf/
onvoldoende-beschermd-geweld-in-de-nederlandse-jeugdzorg-van-1945-tot-heden.pdf.
Pagina 85.
69
https://www.igj.nl/publicaties/publicaties/2021/11/22/geweldsmeldingen-en-calamiteiten-in-dejeugdzorg--analyse-van-risicos-en-interventies.
70
https://www.igj.nl/binaries/igj/documenten/publicaties/2021/11/22/geweldsmeldingen-encalamiteiten-in-de-jeugdzorg--analyse-van-risicos-en-interventies/
Geweldsmeldingen_en_calamiteiten_jeugdzorg.pdf.
71
https://www.igj.nl/actueel/nieuws/2019/11/08/inspecties-kwetsbare-kinderen-onvoldoendebeschermd.
72
https://www.igj.nl/actueel/nieuws/2019/11/08/inspecties-kwetsbare-kinderen-onvoldoendebeschermd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

18

•

•

•
•
•
•

Er is onvoldoende personeel beschikbaar voor de complexe enzware
opdracht om deze kinderen bescherming en begeleidingte bieden en
met deze ouders te werken;
Jeugdbeschermers en jeugdreclasseerders kunnen in de praktijkhun
verantwoordelijkheid om hulp in te zetten onvoldoendewaarmaken als
gevolg van:
Onvoldoende ingekocht hulpaanbod en maatwerk;
Bemoeienis van gemeenten met door de gecertificeerdeinstellingen
gestelde indicaties;
Gewerkt wordt met noodverbanden en «second, third offourth best»
oplossingen.
De gecertificeerde instellingen hebben onvoldoende financiëlezekerheid.

De inspecties stellen vast dat deze factoren een rol spelen bij nagenoeg
alle instellingen in de hele jeugdbeschermingsketen.73
Er is vervolgens onderzoek gedaan naar de wachtlijsten met betrekking tot
jeugdhulp door het vergeten kind.74
Gemiddeld hebben ze ruim 44 weken gewacht. Dat betekent een flinke
tien maanden waarin kinderen niet de zorg krijgen die ze nodig hebben.
De langste wachttijd die we tegenkwamen in dit onderzoek, was 118
weken, omgerekend twee jaar en drie maanden. De kortste is tien weken.
Over het algemeen denken we dat deze cijfers een onderschatting zijn.
Kinderen weten zelf niet altijd dat ze op een wachtlijst staan en hadden bij
het invullen van de vragenlijst hulp nodig om zich alle wachttijden te
herinneren. Het is mogelijk dat we daardoor sommige wachttijden hebben
gemist en niet hebben meegeteld.
Daarbij verwijzen indieners naar de brandbrief van de jeugdombudsman
die de knelpunten in de jeugdzorg heeft beschreven.75
Bruning ziet overeenkomsten met de toeslagenaffaire als het gaat om
rechtsgang bij uithuisplaatsingen. «Eerlijk gezegd bekruipt mij het gevoel
dat we vanuit ervaringen bij de toeslagenaffaire ook in jeugdbeschermingszaken en uithuisplaatsingszaken eigenlijk eens veel kritischer
zouden moeten kijken naar wat er precies gebeurt.» Bruning doelt op het
kritische rapport dat onlangs door de Raad voor de Rechtspraak is
gepubliceerd76 en waarbij geconcludeerd is dat de rechtspraak niet altijd
de bescherming bood die mensen verdienden. Ook bij uithuisplaatsingszaken ziet Bruning hoe machteloos ouders zich kunnen voelen tegenover
het machtige apparaat van de jeugdbescherming en de kinderrechters, die
tot deze beslissing komen. «Ik denk dat het hele thema van uithuisplaatsingen en jeugdbescherming ondergewaardeerd is, dat er te weinig besef
is dat er fundamentele rechten geschonden worden en dat daar ook
rechtswaarborgen bij horen.»77

73

https://www.igj.nl/binaries/igj/documenten/rapporten/2019/11/08/kwetsbare-kinderenonvoldoende-beschermd/Kwestbare+kinderen+onvoldoende+beschermd.pdf pagina 24.
74
https://www.hetvergetenkind.nl/download/164.
75
https://jeugdombudsman.denhaag.nl/wp-content//uploads/2021/10/Jeugdombudsman-engemeentelijke-kinderombudsmannen-van-Rotterdam-en-Amsterdam-delen-hun-aanhoudendezorgen-over-de-jeugdhulp-met-de-Tweede-Kamer.pdf.
76
https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Raad-voor-de-rechtspraak/
Nieuws/Paginas/Toeslagenaffaire-Belang-rechtsbescherming-individu-moet-zwaarder-wegendan-vaste-lijn-jurisprudentie.aspx.
77
https://www.vpro.nl/argos/lees/onderwerpen/uithuisgeplaatst/2021/er-is-te-weinig-besef-datfundamentele-rechten-worden-geschonden-uithuisplaatsing-marielle-bruning.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

19

Ieder kind heeft op grond van artikel 8 EVRM het recht op respect voor zijn
familie- en gezinsleven. Een inbreuk op dit recht is alleen gerechtvaardigd
als deze inbreuk bij wet is voorzien, een legitiem doel nastreeft en
noodzakelijk is in een democratische samenleving.78
Het EHRM benadrukte meerdere malen dat staten verplicht zijn, wanneer
een kind van de ouder(s)wordt gescheiden, alle redelijke maatregelen te
nemen om terugkeer naar huis te bewerkstelligen. Family life eindigt niet
als het kind uit huis geplaatst wordt. Het is een tijdelijke maatregel en
gericht op hereniging met de ouders. De uithuisplaatsing moet noodzakelijk zijn. Indien staten niet toewerken naar terugplaatsing, dan is dat een
schending van het recht op familieleven zoals neergelegd in artikel 16
IVRK en artikel 8 EVRM.79
Hierbij willen indieners verwijzen naar de conclusie van het onderzoek:
Een kwalitatief (survey)onderzoek naar uithuisplaatsing en terugplaatsing
van kinderen.80
Nederland faalt in het bieden van passende en tijdige zorg en
bescherming aan kinderen en gezinnen. Nederland voldoet hiermee niet
aan de verdragsverplichtingen die voortvloeien uit het internationaal en
Europese recht. Dat levert een kinderrechtenschending op. Een kinderbeschermingsstelsel dat in de uitvoering tekortschiet en kinderrechtenschendingen toelaat, is geen kinderbeschermingsstelsel.81
Onafhankelijk onderzoek en reflectie
Uit de brief van 26 november blijkt dat de toenmalige Minister in gesprek
is gegaan met de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Inspectie
Justitie en Veiligheid. De inspecties beschikken volgens de Minister over
de noodzakelijke bevoegdheden, deskundigheid, onafhankelijkheid, en
mogelijkheden om de werking van de keten grondig te onderzoeken.
Een inspectie die er verantwoordelijk voor is dat deze situatie heeft
kunnen ontstaan en die daar de afgelopen jaren niet zelfstandig op heeft
ingegrepen wordt in ieder geval door ouders en andere rechtzoekenden
niet als onafhankelijk ervaren. Jarenlang zijn er al problemen in de
jeugdzorg en er is nimmer daadkrachtig ingegrepen.
Het toezicht had een beschermende factor moeten zijn voor het uit huis
geplaatste kind, maar was dat inde naoorlogse geschiedenis van de
jeugdzorg in onvoldoende mate. De toezichthouders hebben depupillen in
de jeugdzorg die geweld hebben ondergaan, in de meeste gevallen
onvoldoende matebeschermd en onvoldoende ingegrepen na geweldsincidenten. Hierbij moet onderscheid worden gemaakttussen het interne
toezicht (in instellingen en pleeggezinnen) en het externe toezicht. Het
interne toezicht
kwam schoorvoetend na 1965 van de grond. Het werd aan het eind van de
jaren 80 geformaliseerd. Ookkwamen er verschillende meld- en klachtenprocedures bij. Pupillen in instellingen wisten deze echteramper te
benutten. Voogden en gezinsvoogden die wettelijk verantwoordelijk
78

Bijvoorbeeld ter bescherming van de nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het
economisch welzijn van het land, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de
bescherming van de gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de rechten en
vrijheden van anderen, zie art. 8 lid 2 EVRM.
79
https://www.defenceforchildren.nl/media/5940/20220113_rapport-terug-naar-huis.pdf
pagina 24.
80
https://www.defenceforchildren.nl/media/5940/20220113_rapport-terug-naar-huis.pdf.
81
https://www.defenceforchildren.nl/media/5940/20220113_rapport-terug-naar-huis.pdf
pagina 72.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

20

waren voor de uitvoeringvan maatregelen van kinderbescherming en
moesten toezien op de ontwikkeling en de veiligheid van eenkind, hadden
vanwege de hoge caseload weinig contact met kinderen in pleeggezinnen
en in instellingen.Het externe toezicht door de Inspecties was over de
gehele periode onvoldoende. De overheid heeft zichonvoldoende
ingespannen om geweld te voorkomen. Dit is de indruk die de commissie
kreeg voor zoverzij toegang kreeg tot de bronnen in de archieven. Zowel
de particuliere instellingen als de overheid hebbenhet externe toezicht
decennialang stiefmoederlijk bedeeld. In de eerste decennia na de oorlog
was hetexterne toezicht onduidelijk en gefragmenteerd. In de laatste
decennia is het landelijk toezicht quacapaciteit versterkt, maar bleef het er
vooral een op afstand.82
Een rechter die zelf klem zat tussen de raderen van de rechtspraak:83
«Er ligt anderhalve meter papier met daarin tientallen handelingen en
beslissingen die onrecht, wanhoop en veel leed hebben veroorzaakt. Als
je mij tien jaar geleden had gevraagd of dit in Nederland mogelijk was,
had ik je vol ongeloof aangekeken.» Harde woorden van Nathalie van
Waterschoot, senior rechter in de rechtbank Amsterdam.84
Er zijn talloze aanbevelingen gedaan om de jeugdzorg te veranderen,
echter blijkt uit het artikel van het AD dat er vrijwel niks mee gedaan is.85
Duizenden slachtoffers van misstanden in de jeugdzorg melden zich voor
een schadevergoeding, maar hun schrijnende verhalen worden niet
gebruikt om de jeugdzorg te verbeteren. Lotgenotengroepen willen dat
daar verandering in komt.86
Waarom heeft de inspectie niet eerder ingegrepen in het toeslagenschandaal? Waarom gaan de inspecties pas onderzoek doen nadat zij een
opdracht hebben gekregen tot onderzoek?
Men kan en mag niet verwachten van een inspectie dat deze op het eigen
handelen objectief kan reflecteren.
Dubbel slachtoffer geworden door het systeem
De ouders zijn gedupeerd door het toeslagenschandaal maar zijn
vervolgens ook een systeem ingerold dat op dit moment niet naar
behoren functioneert.87
Een aantal noodsignalen op een rij:
1. Alarm jeugdrechters om crisis jeugdzorg: gebrekkige dossiers en niet
passende beslissingen.88
2. Jeugdzorgkenner: Kans op terugplaatsing kinderen toeslagenouders
«vrijwel nihil».89
82

https://www.jeugdzorgnederland.nl/wp-content/uploads/2019/07/121512_Eindrapport-GeweldDeel1_TG2_tcm18-393482.pdf.
83
https://www.mr-online.nl/rechter-zelf-klem-tussen-de-raderen-van-de-rechtspraak/.
84
https://www.mr-online.nl/rechter-zelf-klem-tussen-de-raderen-van-de-rechtspraak/.
85
https://www.ad.nl/binnenland/verbeter-jeugdzorg-met-de-meldingen-vanmisstanden~aca432d9/.
86
https://www.ad.nl/binnenland/verbeter-jeugdzorg-met-de-meldingen-vanmisstanden~aca432d9/.
87
https://www.ed.nl/eindhoven/directeur-wijeindhoven-steunt-uitspraak-cabaretier-pannekoekover-staatsontvoeringen-kinderen-te-snel-bij-ouders-weggehaald~a109af33/
?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F.
88
https://www.ad.nl/binnenland/alarm-jeugdrechters-om-crisis-jeugdzorg-gebrekkige-dossiersen-niet-passende-beslissingen~a5c24644/.
89
https://www.ad.nl/gezin/jeugdzorgkenner-kans-op-terugplaatsing-kinderen-toeslagenoudersvrijwel-nihil~a04fb3852/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

21

3. Op 15 maart staken jeugdzorgmedewerkers 24 uur. 90
4. Rechtspraak luidt noodklok over jeugdzorg.91
5. Zorgprofessionals luiden noodklok over West-Friese jeugdzorg,
onbegrip bij gemeenten.92
6. Kinderombudsvrouw luidt noodklok over jeugdzorg: «Gaat te vaak
hopeloos mis»93
7. Inspectie luidt noodklok: hulp aan jongeren in de knel.94
8. Nederland luidt de noodklok voor mentale gezondheid jongeren.95
9. Miljoenentekort jeugdzorg, gemeenten luiden noodklok.96
10. Kinderrechters luiden noodklok over jeugdzorg Zeeland.97
11. Rechtspraak slaat alarm over jeugdzorg: kabinet moet nu in actie
komen.98
12. Jeugdbescherming luidt noodklok: snelle maatregelen zijn nodig.99
13. Oplossing voor jeugdzorg doorgeschoven ondanks luiden van de
noodklok.100
14. Fleur (29) luidt noodklok omdat driekwart jeugdzorgmedewerkers
stoppen overweegt: «Systeem moet op de schop».101
15. Jeugdzorg luidt de noodklok: «De marktwerking nekt ons»102
16. Volkskrant: Astrid Rotering luidt de noodklok.103
17. Psychiatrie luidt noodklok: mentale crisis, ministerie moet nu
ingrijpen.104
18. Kinderrechters noemen tekort jeugdzorgwerkers een gevaar voor
kinderen.105
19. Organisaties slaan alarm om problemen binnen jeugdzorg: «Moet nu
echt iets veranderen»106
20. Het zoveelste rapport over problemen bij jeugdzorg, komt het ooit nog
goed?107
21. «Er moet nú een doorbraak komen in complexe jeugdzorg»108

90

https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/sectornieuws/zorg-welzijn/2022/02/op-15-maart-stakenjeugdzorgmedewerkers-24-uur.
https://www.mr-online.nl/rechtspraak-luidt-noodklok-over-jeugdzorg/.
92
https://www.nhnieuws.nl/nieuws/286670/zorgprofessionals-luiden-noodklok-over-west-friesejeugdzorg-onbegrip-bij-gemeenten.
93
https://www.linda.nl/persoonlijk/jeugdzorg-noodklok-margrite-kalverboer/.
94
https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/inspectie-zeer-bezorgd-hulp-aan-jongeren-de-knel.
95
https://zorgkrant.nl/jeugdzorg/14408-nederland-luidt-de-noodklok-voor-mentale-gezondheidjongeren.
96
https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/2019/05/miljoenentekort-jeugdzorg-gemeentenluiden-noodklok/.
97
https://www.skipr.nl/nieuws/kinderrechters-luiden-noodklok-over-jeugdzorg-zeeland/.
98
https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Raad-voor-de-rechtspraak/
Nieuws/Paginas/Rechtspraak-slaat-alarm-over-jeugdzorg-kabinet-moet-nu-in-actiekomen.aspx.
99
https://www.nationalezorggids.nl/jeugdzorg/nieuws/62479-jeugdbescherming-luidt-noodkloksnelle-maatregelen-zijn-nodig.html.
100
https://www.vhp-zorg.nl/nieuwsoverzicht/6317-oplossing-voor-jeugdzorg-doorgeschovenondanks-luiden-van-de-noodklok.
101
https://www.gelderlander.nl/werk/fleur-29-luidt-noodklok-omdat-driekwartjeugdzorgmedewerkers-stoppen-overweegt-systeem-moet-op-de-schop~a311b6a9/.
102
https://www.hartvannederland.nl/nieuws/jeugdzorg-manifestatie-gertrud.
103
https://jeugdbeschermingwest.nl/nieuws/volkskrant-astrid-rotering-luidt-de-noodklok/.
104
https://www.nvvp.net/website/nieuws/2020/psychiatrie-luidt-noodklok-mentale-crisisministerie-moet-nu-ingrijpen.
105
https://www.profizorg.nl/kinderrechters-noemen-tekort-jeugdzorgwerkers-een-gevaar-voorkinderen/.
106
https://www.ad.nl/binnenland/organisaties-slaan-alarm-om-problemen-binnen-jeugdzorgmoet-nu-echt-iets-veranderen~a0af7bb3/.
107
https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5232156/rapport-problemen-jeugdzorgjeugdwet-gemeenten-wachtrijen.
108
https://www.zorgwelzijn.nl/er-moet-nu-een-doorbraak-komen-in-complexe-jeugdzorg/.
91

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

22

22. Nationale ombudsman en Kinderombudsman zien knelpunten.
Klachtafhandeling jeugdbescherming moet beter.109
23. Wetenschappelijke factsheet uithuisplaatsingen.110
24. Gedupeerde toeslagouders «moedeloos en terneergeslagen»111
25. Ruim 1100 kinderen van gedupeerden toeslagenaffaire uit huis
geplaatst.112
26. Rechter liep zelf vast in procedures familierecht: «Geen incident»
27. LVVP luidt noodklok over jeugd-ggz113
28. Rechtspraak: kabinet moet nu in actie komen voor jeugdzorg.114
29. Gemeenten met jeugdzorg in de maag: Twenterand proeftuin
vooronderzoek115
30. Brandbrief: Tekort aan passende jeugdhulp voor minderjarigen!Kamerdebat 31 mei 2018116
31. L1mburg Centraal: Jeugdzorg luidt noodklok117
Er zijn inmiddels nog veel meer artikelen waarin professionals de
noodklok hebben geluid of brandbrieven naar Minister Rutte hebben
gestuurd. Deze hebben echter tot op heden nog geen enkele verandering
teweeg gebracht.118 Daarbij zijn er nog meer publicaties zoals een
zwartboek over de problematiek in de jeugdzorg.119
De directeur WIJeindhoven, Lex van Eijndhoven, stelt dat het een zorgelijk
probleem is dat gezinsvoogden persoonlijk aansprakelijk gesteld kunnen
worden wanneer zij een fout gemaakt hebben. Hij stelt ook dat er te snel
naar een uithuisplaatsing gegrepen wordt en dat het een zorgelijk
ontwikkeling is. Het lijkt erop dat professionals uit angst handelen.120
Directeur Lex van Eijndhoven van WIJeindhoven steunt de uitspraak van
cabaretier Peter Pannekoek over «staatsontvoeringen». Hij mist een goede
afweging bij álle uithuisplaatsingen van kinderen. «Het is een middel waar
te snel naar wordt gegrepen. Het moet echt anders.»121
Met brandbrieven van de hoogste staatsmachten, zoals de rechterlijke
macht zelf en de ombudsman, met brandbrieven uit alle hoeken van het
veld, met vernietigende wetschappelijke analyses en onderzoeksrapporten, is het eigenlijk onmogelijk om nog mensen te vinden die het
huidige systeem als toereikend beoordelen.
De aanbevelingen in dit rapport gaan zowel over het systeem van
uithuisplaatsingen als over de slachtoffers van het toeslagenschandaal die
te maken gekregen hebben met uithuisplaatsingen.

109

https://www.nationaleombudsman.nl/nieuws/2022/klachtafhandeling-jeugdbeschermingmoet-beter.
110
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2022Z08741&did=2022D17674.
111
https://nos.nl/index.php/artikel/2427755-gedupeerde-toeslagouders-moedeloos-enterneergeslagen.
112
https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/politiek/artikel/5261428/1115-kinderen-van-gedupeerdentoeslagenaffaire-uit-huis-geplaatst.
113
https://www.zorgvisie.nl/lvvp-luidt-noodklok-over-jeugd-ggz/.
114
https://www.parool.nl/nederland/rechtspraak-kabinet-moet-nu-in-actie-komen-voorjeugdzorg~b164ed0d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F.
115
https://www.rtvoost.nl/amp/nieuws/316900/gemeenten-met-jeugdzorg-in-de-maagtwenterand-proeftuin-voor-onderzoek.
116
https://vnja.nl/brandbrief-tekort-aan-passende-jeugdhulp-voor-minderjarigen/.
117
https://www.1limburg.nl/l1mburg-centraal-jeugdzorg-luidt-noodklok?context=section-32428.
118
Zie Bijlage 1 met alle artikelen en brandbrieven.
119
Bijlage 2 zwartboek uit de praktijk.
120
https://www.ed.nl/eindhoven/directeur-wijeindhoven-steunt-uitspraak-cabaretier-pannekoekover-staatsontvoeringen-kinderen-te-snel-bij-ouders-weggehaald~a109af33/.
121
https://www.ed.nl/eindhoven/directeur-wijeindhoven-steunt-uitspraak-cabaretier-pannekoekover-staatsontvoeringen-kinderen-te-snel-bij-ouders-weggehaald~a109af33/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

23

Aanbevelingen
Gelet op het bovenstaande mag geconcludeerd worden dat de rechtsbescherming van ouders in het toeslagenschandaal, alsmede in het
jeugdzorgsysteem, vrijwel nihil is. Decennialang trekken verschillen
organisaties al aan de bel. De rechtsbescherming in Nederland schiet op
meerdere punten te kort. Daarom doen indieners een aantal aanbevelingen aan het kabinet om zo ouders en kinderen in de toeslagenaffaire te
beschermen tegen het handelen vanuit de overheid.
Het is nu tijd om veranderingen teweeg te brengen en over te gaan tot
gerichte acties. Ouders zijn wanhopig en willen dat de overheid hun gaat
beschermen, zoals het hoort in een volwassenen rechtstaat.
Aanbeveling 1:
De factsheet van Prof. dr. Mariëlle R. Bruning, dr.mr. Kartica van
der Zon, Faculteit der RechtsgeleerdheidProf. dr. Lenneke R.A.
Alink, dr. Sabine van der Asdonk, Faculteit der Sociale WetenschappenUniversiteit Leiden.122 De aanbevelingen vanuit deze
factsheet integraal overnemen en uitvoeren.
• Zet vol in op het voorkomen van uithuisplaatsingen, dat betekent tijdig
de juiste hulp
• inschakelen door specialistische professionals.
• Besteed daarbij aandacht aan tijdige inzet van wetenschappelijk
bewezen effectieve interventies om uithuisplaatsing te voorkomen. Om
deze aanbeveling goed in de praktijk te kunnen brengen, is het
investeren in wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van
dergelijke interventies van cruciaal belang, gezien het beperkte aantal
bewezen effectieve interventies.
• Besteed meer aandacht aan de rechtsbescherming van kinderen en
ouders bij een
• uithuisplaatsing.
• Zorg voor voldoende mogelijkheden voor stabiele plaatsingen in
pleegzorg.
• Zet in op een aanpassing van de rechtsgrond voor uithuisplaatsing en
voor de rechtsgrond voor gesloten uithuisplaatsing.
• Zorg voor minder spoeduithuisplaatsingen door beleid te ontwikkelen
en de rechtsgrond voor een spoeduithuisplaatsing aan te scherpen.
• Besteed aandacht aan het faciliteren van juridische ondersteuning van
minderjarigen en hun ouders bij uithuisplaatsingen.
• Zet in op een versterking van de positie van uit huis geplaatste
minderjarigen die onder voogdij staan en overweeg een geschillenregeling en een jaarlijkse toetsing van de uitvoering van de voogdij.
• Draag waar mogelijk zorg voor intensief contact tussen kinderen en
hun ouders, vooral in de eerste periode van uithuisplaatsing, om de
kans op terugplaatsing te maximaliseren.
• Zorg voor een verplichte rechterlijke toetsing bij terug- of overplaatsing van een kind na minimaal een jaar verblijf, niet alleen voor
kinderen die in het kader van een OTS in een pleeggezin verblijven,
maar ook wanneer zij in een gezinshuis wonen en/of in het kader van
een voogdijmaatgel elders wonen.123
• Besteed bij uithuisplaatsingsbeslissingen aandacht aan de volgende
aspecten:
122

123

https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=f08bc0e9-e86d-4a87-ae507e68aa3f2b7c.
Artikel 1:265 I BW is nu enkel alleen voor plaatsing bij pleegouders. Echter is dit niet voor
wijziging in het verblijf tussen instellingen. Daar is artikel 1: 265 D BW voor bedoelt. Echter
moeten ouders dan zelf de stap naar de rechter maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

24

•

o Faciliteren en stimuleren van intervisie en supervisie binnen
organisaties;
o Beslissingen nemen in teamverband en gezamenlijke besluitvorming met ouders en kinderen;
o Open cultuur binnen organisaties waarin fouten of twijfels op
constructieve wijze besproken kunnen worden.
Faciliteer wetenschappelijk onderzoek naar in elk geval de volgende
aspecten:
o De huidige rol van de kinderrechter tegenover een uitvoerende
kinderbeschermingsinstantie in het perspectief van rechtsbescherming voor minderjarigen en ouders;
o De effectiviteit van opvoedinterventies en andere vormen van
ondersteuning in geval van ernstige gezinsproblematiek, waarmee
uithuisplaatsing mogelijk voorkomen kan worden;
o De effectiviteit van interventies op het voorkomen van breakdownii
in de pleegzorgplaatsing;
o De effectiviteit van verschillende vormen van therapeutische
residentiële zorg en hoe deviancy training voorkomen kan worden;
o Het verbeteren van betrouwbaarheid en validiteit van de gedragswetenschappelijke onderbouwing van uithuisplaatsingsbeslissingen.124

Aanbeveling 2:
Een onafhankelijk onderzoek naar de toeslagenaffaire en de
uithuisplaatsingen.
De twee inspecties mogen wel onderzoek doen maar hun onderzoek is
niet onafhankelijk. Een hoogleraar of oud-rechter als onderzoeksvoorzitter
zou de leiding moeten nemen omtrent het onderzoek. Daarbij is de
onderzoeksopzet van de inspecties op systeemniveau. Het onderzoek zou
echter op individuele basis moeten plaatsvinden om het causaal verband
te kunnen aantonen. En het onderzoek moet kunnen kijken naar hoe voor
een groep slachtoffers van het toeslagenschandaal het hele systeem zo
heeft kunnen falen dat hun kinderen uit huis werden gehaald, zonder dat
wie dan ook aan noodrem kon trekken.
Aanbeveling 3:
Een speciale commissie met verschillende professionals
waaronder rechters, advocaten en pedagogen, psychologen,
orthopedagogen en andere professionals die bevoegdheden en
doorzettingsmacht krijgen om daadwerkelijk een nieuwe situatie
te kunnen afdwingen.
Op dit moment is er enkel een Ot-Team zonder bevoegdheden. Dit team
kan enkel naast ouders gaan staan en kijken wat er nodig is. Ouders
ervaren dit als een extra praatpaal. Dit team heeft echter geen enkele
bevoegdheden om verzoeken te kunnen indienen bij de rechtbank of
concrete veranderingen teweeg te brengen. Deze commissie moet
bevoegdheden krijgen om de zaak te kunnen her-beoordelen met hun
eigen onderzoeksmethode bij wijze van contra-onderzoek. Het betreft een
herbeoordeling en deze commissie moet de bevoegdheden krijgen om
middels snelrecht naar de rechter te kunnen stappen met hun onderzoeksbevindingen. Op dit moment gelden de geldende bevoegdheden vanuit
de wet. De kans is klein dat de professionals reflecteren op hun eigen
handelen gezien hun aansprakelijkheid wanneer zij een «fout» gemaakt
hebben.

124

https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=f08bc0e9-e86d-4a87-ae507e68aa3f2b7c.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

25

Aanbeveling 4:
Rechters worden verzocht op hun eigen rol te gaan reflecteren.
Het is belangrijk dat de rechtspraak gaat reflecteren of zij niet te snel is
overgegaan tot een jeugdbeschermingsmaatregel. Het is goed om
aandachtig stil te gaan staan of de geluiden die de samenleving geeft over
de rechtspraak zoals: de instanties worden toch altijd wel geloofd, of wij
staan als ouders als 1–0 achter, de rechters laten zich leiden door angst,
de rechtsbescherming van ouders is gering, de instanties communiceren
op een andere manier met de rechtspraak dan advocaten en ouders,
stukken worden te laat ingediend door de instanties en geaccepteerd door
de rechtspraak.
Betrek tot slot deze casus bij het onderzoek van de staatscommissie
rechtsstaat.
Aanbeveling 5:
Een extra meldpunt voor burgers waar zij zich kunnen melden.
Een meldpunt dat een extra bescherming geeft en dat ook
daadwerkelijk overgaat tot actie.
Er moet een meldpunt komen waar ouders en kinderen zich durven te
melden omtrent calamiteiten in de jeugdzorg en waar ook daadwerkelijk
iets gedaan wordt met een melding over mishandeling, onveiligheid of
andere wangedrag.
Ouders moeten zich ook tot dit meldpunt kunnen richten wanneer zij zich
onder druk gezet voelen om een besluit te nemen of om bepaalde zaken
niet te doen uit angst zelfs de meest beperkte omgang met hun kinderen
kwijt te raken.
Zorg voor een extra rechtsbescherming voor ouders en kind waar zij zich
veilig genoeg voelen om te melden en ook echt zien en ervaren dat hun
melding serieus wordt opgepakt.
Aanbeveling 6
Neem de aanbevelingen van RSJ integraal over:
Tijdens een ondertoezichtstelling in combinatie met een uithuisplaatsing
krijgen ouders en kind hulp en steun. De GI evalueert na verloop van tijd
de hulpverlening en beziet of thuisplaatsing van het kind bij ouders
mogelijk is. Als de GI van mening is dat thuisplaatsing niet mogelijk is,
neemt de GI een perspectiefbesluit. De RSJ acht het van belang dat een
perspectiefbesluit, vanwege de verstrekkende gevolgen voor het
privéleven en familie- en gezinsleven van ouders en kind, met rechtswaarborgen is omkleed. De RSJ doet enkele aanbevelingen over de totstandkoming en toetsing van het perspectiefbesluit. Het perspectiefbesluit dient
een formele (wettelijke) status te krijgen waaraan een procedure bij de
kinderrechter is gekoppeld. Daarbij zal ook geregeld moeten worden wie
het besluit neemt, hoe het wordt gemotiveerd en op welke wijze ouders
en kind hierbij betrokken worden.
De RSJ komt tot de volgende aanbevelingen:
• Realiseer een rechtspositieregeling voor ouders en kind.
• Leg wettelijk vast dat het perspectiefbesluit binnen drie maanden ter
toetsing wordt voorgelegd aan de kinderrechter.
• Voorzie het perspectiefbesluit van een motivering, waarbij de belangen
van ouders en kind zorgvuldig zijn afgewogen. Waarborg in de
procedure het recht van de ouders en het kind om gehoord te
worden.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

26

Aanbeveling 7
Vraag advies over aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid.
Professionals hebben, uit angst voor aansprakelijkheid, nu vaak maar één
mogelijkheid om niet aansprakelijk te zijn: het kind uit huis plaatsen.
Als de zorg in een gesloten instelling ver beneden peil is of wanneer er
geen adequate plek voor een kind beschikbaar is, is niemand verantwoordelijk of aansprakelijk
Er dient urgent bekeken te worden door een kleine commissie experts hoe
er altijd iemand verantwoordelijk en aansprakelijk is en uithuisplaatsing
niet meer de gemakkelijkste optie is.
Deze commissie kan ook aanbevelingen doen of ambtsedige verklaringen
en waarheidsvindingen.
Beslispunten
Indieners verzoeken de leden van de Tweede Kamer in te stemmen met de
aanbevelingen en indieners verzoeken de regering deze aanbevelingen op
korte termijn in wetgeving en uitvoering over te nemen.
Financiële paragraaf
Het kabinet wordt verzocht een adequate inschatting te geven.
De indiener verwacht op korte termijn extra kosten door compensatie en
door de kosten van gratis rechtsbijstand, maar op langere termijn
besparingen omdat deze voorstellen zullen leiden tot minder uithuisplaatsingen.
Een precieze schatting van de kosten kan de indiener niet verschaffen, al
was het alleen maar omdat er geen inzicht bestaat in de omvang van de
groep kinderen die vrijwillig uit huis geplaatst is en omdat er eveneens
geen zicht is op kinderen die voor 2015 uit huis geplaatst zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 096, nr. 2

27