> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer
der Staten-Generaal
Postbus 20017
2500 EA DEN HAAG

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Turfmarkt 147
Den Haag
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
Kenmerk
2023-0000094647
Uw kenmerk
Uw brief van 3 februari 2023,
kenmerk 172335.01U
Bijlage(n)
1

Datum

16 maart 2023

Betreft

Reactie op uw vragen over de Wet bescherming
klokkenluiders

Hierbij reageer ik inhoudelijk op uw brief van 3 februari jl., waarin u mij
informeert over een aantal vragen die de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken en de Hoge Colleges van Staat/ Algemene Zaken en Huis van de Koning
van uw Kamer aan mij heeft voorgelegd over de Wet bescherming klokkenluiders.
U geeft aan dat mede aanleiding hiervoor vormt het bericht ‘NPO-werknemers
riskeren duizenden Euro’s boete als ze uit de school klappen over hun werk’ in de
Volkskrant van 16 januari 2023 (bijgevoegd).
Graag spreek ik hier eerst mijn dank uit voor de snelle behandeling en
aanvaarding door uw Kamer van het wetsvoorstel ter implementatie van de EUklokkenluidersrichtlijn. Dit heeft ertoe geleid dat de implementatiewet1 inmiddels
voor het grootste deel op 18 februari jl. in werking is getreden.2 Deze wet
versterkt de bescherming van klokkenluiders aanmerkelijk en zie ik als een
belangrijke stap in de goede richting. Het verheugt mij dan ook dat deze
wetswijziging zo snel na de aanvaarding van het wetsvoorstel door de Tweede
Kamer in werking is getreden. In dit verband wil ik u ook graag laten weten dat
de Europese Commissie op 15 februari jl. in een persbericht3 bekend heeft
gemaakt een infractieprocedure bij het Europese Hof van Justitie aanhangig te
maken tegen acht lidstaten wegens te late omzetting van de EUklokkenluidersrichtlijn. Nederland staat daarbij niet vermeld. Dit betekent dat de
Europese Commissie geen infractieprocedure meer tegen Nederland aanhangig zal
maken bij het Europese Hof van Justitie wegens niet-tijdige implementatie van de
EU-klokkenluidersrichtlijn. Dat is goed nieuws, dat mede te danken is aan uw
Kamer. Deze beide ontwikkelingen geven mij meer gelegenheid om de komende
tijd te werken aan de nodige verdere verbeteringen in de positie van
klokkenluiders.
Hieronder beantwoord ik uw vragen, in de volgorde waarin deze in uw brief zijn
opgenomen.

Wet van 25 januari 2023 tot wijziging van de Wet Huis voor klokkenluiders en enige
andere wetten ter implementatie van Richtlijn (EU) 2019/1937 (PbEU 2019, L 305) en enige
andere wijzigingen (Stb. 2023, 29).
2
Staatsblad 2023, 52.
3
Zie Protection of whistleblower (europa.eu).
1

Pagina 1 van 9

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Datum

Ten eerste verneemt u graag hoe het afdwingen van een zwijgbeding door
werkgevers in de (semi-)overheid en de particuliere sector zich verhoudt met het
stimuleren dat maatschappelijke misstanden door klokkenluiders aan de kaak
worden gesteld.
Het afdwingen van een beding door werkgevers, voor zover dat het recht beperkt
of ontneemt om conform de Wet bescherming klokkenluiders een vermoeden van
een misstand te melden of openbaar te maken, te onderscheiden van de meer
gebruikelijke geheimhoudingsbepalingen die tussen werkgever en werknemer
kunnen gelden, is niet verenigbaar met het doel van de Wet bescherming
klokkenluiders om bij te dragen aan de oplossing van misstanden. Dergelijke
bedingen zijn dan ook nietig op grond van artikel 17h, eerste lid, van de Wet
bescherming klokkenluiders. Volgens het tweede lid zijn bedingen die voorafgaand
aan de inwerkingtreding van dit artikel tot stand zijn gekomen hiervan
uitgezonderd. In verband met de rechtszekerheid kan immers slechts met de
grootste terughoudendheid terugwerkende kracht worden verleend aan een wet.4
Zonder deze uitzondering zou met terugwerkende kracht worden ingegrepen in
reeds bestaande contractuele relaties. Dat artikel 17h alleen toekomstige
bedingen nietig verklaart, laat onverlet dat eerder overeengekomen
geheimhoudingsbedingen (geheel of gedeeltelijk) ongeldig kunnen zijn. Een
bestaand beding waarin is bepaald dat geen melding mag worden gedaan van een
misstand, kan door de rechter, rekening houdend met alle relevante
omstandigheden, op grond van artikel 3:40 van het Burgerlijk Wetboek nietig
worden geacht.5

Kenmerk
2023-0000094647

U vraagt mij of ik zicht heb op hoe vaak het in de (semi-)overheid en in de
particuliere sector is voorgekomen dat zwijgbedingen in arbeidsovereenkomsten
zijn opgenomen voorafgaand aan de inwerkingtreding van artikel 17h. U vraagt
naar mijn visie op zwijgbedingen in arbeidsovereenkomsten in relatie tot de Wet
bescherming klokkenluiders en hoe ik ga stimuleren dat dergelijke eerder tot
stand gekomen bedingen in arbeidsrelaties, die indruisen tegen het belang van
het melden van relevante misstanden door klokkenluiders, teniet worden gedaan.
Ik heb geen zicht op hoe vaak dergelijke bedingen in arbeidsovereenkomsten zijn
opgenomen. In relatie tot het bericht in de Volkskrant van 16 januari 2023 kan ik
u wel melden dat ik van de NPO heb vernomen dat er sindsdien geen boetebeding
meer is opgenomen in zowel nieuwe als bestaande arbeidsovereenkomsten met
NPO-medewerkers. Dat vind ik een goede ontwikkeling. Ik wil werkgevers via
Dit is ook in lijn met het uitgangspunt van artikel 79 Overgangswet nieuw Burgerlijk
Wetboek, dat ook gevolgd is in de Wet tot wijziging van diverse wetten in verband met
zwijgbedingen in jeugdzorg, zorg en ondersteuning (zie Kamerstukken II 2020/21, 35771,
nr. 3, p. 17).
5
Artikel 3:40 Burgerlijk Wetboek luidt:
“1. Een rechtshandeling die door inhoud of strekking in strijd is met de goede zeden of de
openbare orde, is nietig.
2. Strijd met een dwingende wetsbepaling leidt tot nietigheid van de rechtshandeling, doch,
indien de bepaling uitsluitend strekt ter bescherming van één der partijen bij een
meerzijdige rechtshandeling, slechts tot vernietigbaarheid, een en ander voor zover niet uit
de strekking van de bepaling anders voortvloeit.
3. Het vorige lid heeft geen betrekking op wetsbepalingen die niet de strekking hebben de
geldigheid van daarmede strijdige rechtshandelingen aan te tasten.”
4

Pagina 2 van 9

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Datum

voorlichting stimuleren om voor de inwerkingtreding van de Wet bescherming
klokkenluiders afgesloten bedingen die werknemers het recht ontnemen of
beperken om een vermoeden van een misstand te melden of openbaar te maken,
ongedaan te maken. Dergelijke bedingen kunnen werknemers immers afschrikken
om een melding te doen van een misstand en dragen niet bij aan een veilig werken meldklimaat. Voor deze voorlichting wil ik de website
www.wetbeschermingklokkenluiders.nl en de ingezette campagne om organisaties
te stimuleren zorg te dragen voor een veilig werk- en meldklimaat benutten. Ook
het Huis voor klokkenluiders kan hierin door voorlichting en advisering aan
werkgevers een goede rol vervullen.

Kenmerk
2023-0000094647

U stelt vervolgens terecht dat ik tijdens de behandeling van het wetsvoorstel in de
Tweede Kamer nader ben ingegaan op de definitie van misstand. U vraagt mij of
ik concreet kan aangeven bij welke vormen van seksuele intimidatie en bij welke
vormen van corruptie sprake is van een misstand in de zin van de Wet
bescherming klokkenluiders en bij welke slechts van een integriteitsschending.
Het is niet mogelijk om limitatief bepaalde ‘vormen van’ seksuele intimidatie of
corruptie te benoemen die in alle gevallen kwalificeren als een misstand in de zin
van de Wet bescherming klokkenluiders. Voor zowel ‘seksuele intimidatie’ als voor
‘corruptie’ geldt dat daarvoor geen eenduidige definities bestaan, maar dat ze
zowel ruim als eng kunnen worden opgevat. Ook zijn deze termen onderhevig aan
maatschappelijke ontwikkelingen en kan de maatschappelijke opvatting over de
betekenis ervan in de loop der tijd verschuiven. Dat geldt overigens ook voor het
element ‘het in het geding zijn van het maatschappelijk belang’, dat onderdeel is
van de definitie van misstand. Per concrete feitelijke situatie moet getoetst
worden aan de criteria die in de wettelijke definitie van misstand staan. Als het
gaat om een handeling of nalatigheid die niet enkel persoonlijke belangen raakt
en er bovendien sprake is van een patroon of structureel karakter, dan wel de
handeling of nalatigheid ernstig of omvangrijk is, is het maatschappelijk belang in
ieder geval in het geding, zo staat nu in de wettelijke definitie van misstand.
Seksuele intimidatie kan onder omstandigheden ook een misstand in de zin van
de wet zijn. Het moet dan gaan om een situatie die uitstijgt boven een persoonlijk
belang. Verder is vereist dat sprake is van een patroon of structurele vorm van
seksuele intimidatie, dan wel van een zodanig ernstige of omvangrijke vorm van
seksuele intimidatie dat daardoor het algemeen belang wordt geraakt. Bij de
beoordeling of hiervan sprake is, kan ook rekening worden gehouden met de
ernst van het feit, de aard van de belangen die in het geding zijn en de
verantwoordelijkheden (functie) van degene die vermoed wordt seksueel te
hebben geïntimideerd. Een nadere toelichting op het criterium ‘maatschappelijk
belang’ met voorbeelden is te vinden in de artikelsgewijze toelichting bij de
tweede nota van wijziging.6 Via voorlichting en communicatie met voorbeelden wil
ik over dit begrip meer duidelijkheid geven aan (potentiële) melders. Hier zie ik
bij uitstek een taak voor het Huis voor klokkenluiders, waar (potentiële) melders
altijd terecht kunnen voor gratis advies over de concrete situatie waarmee zij te
maken hebben.

6

Kamerstukken II 2021/22, 35851, nr. 12, p. 9-10.
Pagina 3 van 9

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Datum

U vraagt of niet per definitie het maatschappelijk belang in het geding is en een
eventueel zwijgbeding dus nietig, als seksuele intimidatie gemeld wordt buiten de
organisatie omdat het slachtoffer gegronde redenen heeft om niet te vertrouwen
op een zorgvuldige opvolging binnen de organisatie.
Dit is niet het geval. Het enkele feit dat een melder (direct) een externe melding
doet omdat hij onvoldoende vertrouwen heeft in een zorgvuldige opvolging binnen
zijn organisatie, maakt niet dat per definitie het maatschappelijk belang in het
geding is. Wel is het zo dat een melder van een misstand volgens de nieuwe Wet
bescherming klokkenluiders ook bescherming tegen benadeling door zijn
werkgever geniet indien hij direct extern een melding doet. Voorheen was een
werknemer in beginsel verplicht om eerst intern te melden. De melder mag na
een interne of externe melding niet benadeeld worden door zijn werkgever (in de
wet staan voorbeelden van benadeling genoemd, zoals ontslag, negatieve
beoordeling, onthouden van bevordering, discriminatie, intimidatie, pesterijen of
uitsluiting). Dreiging met benadeling en poging tot benadeling vallen ook onder
benadeling. Als een melder te maken heeft met benadeling, dan moet zijn
werkgever in een gerechtelijke procedure aantonen dat de benadeling niets met
de melding te maken heeft.

Kenmerk
2023-0000094647

Vervolgens stelt u de vraag hoe slachtoffers van seksuele intimidatie weten of
deze seksuele intimidatie beschouwd moet worden als een misstand en als gevolg
daarvan een eventueel zwijgbeding nietig is en bij benadeling als gevolg van een
melding sprake is van verschuiving van de bewijslast naar de werkgever.
Het is voorstelbaar dat het voor slachtoffers van seksuele intimidatie lastig is om
zelf te beoordelen of sprake is van een misstand in de zin van de Wet
bescherming klokkenluiders. Hiervoor heb ik al iets vermeld over de wettelijke
criteria (zo moet het gaan om een patroon of structurele seksuele intimidatie of
een ernstige vorm van seksuele intimidatie). Voor gratis informatie en advies over
hun persoonlijke situatie kunnen melders terecht bij de afdeling advies van het
Huis voor klokkenluiders.
Voor die situaties waarin seksuele intimidatie niet aan te merken is als misstand
in de zin van de Wet bescherming klokkenluiders merk ik nog het volgende op.
Seksuele intimidatie is verboden op grond van gelijkebehandelingswetgeving in
het Burgerlijk Wetboek. Op de werkvloer is het de verantwoordelijkheid van de
werkgever om seksuele intimidatie tegen te gaan. De huidige
Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit verplichten
werkgevers om een arbeidsomstandighedenbeleid te voeren om psychosociale
arbeidsbelasting (PSA) te voorkomen, dan wel te beperken. Daaronder valt
seksuele intimidatie, maar ook pesten, agressie en geweld, discriminatie en
werkdruk. Werkgevers moeten een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)
opstellen waarin is vastgelegd welke risico’s de arbeid voor werknemers met zich
meebrengt. De werkgever dient een plan van aanpak op te stellen waarin is
aangegeven welke maatregelen genomen zullen worden in verband met de
risico’s. Werknemers moeten daarnaast op grond van de
Arbeidsomstandighedenwet ook naar eigen vermogen zorgdragen voor de eigen
veiligheid en gezondheid en die van de andere betrokken personen.
U stelt terecht dat er weinig feiten en cijfers beschikbaar zijn om te beoordelen of
de huidige Wet Huis voor klokkenluiders effectief is en dat het voor een goede
Pagina 4 van 9

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Datum

evaluatie van de recente wetsaanpassingen van belang is dat die cijfers en feiten
wel beschikbaar komen. U vraagt mij hoe ik binnen de afgesproken
evaluatietermijn van drie jaar het een en ander wetenschappelijk ga onderzoeken
en waar in het bijzonder op gelet gaat worden. Naar aanleiding van het
aangenomen amendement van het lid Dekker-Abdulaziz7 is de evaluatietermijn
van de wet verkort van vijf jaar naar drie jaar. Daarvoor moeten er voldoende
ervaringsgegevens beschikbaar zijn. Een periode van vijf jaar zal meer
ervaringsgegevens opleveren dan een periode van drie jaar. Maar ik heb
aangegeven dat ik ook zie dat het van belang is om eerder zicht op alle
ontwikkelingen te krijgen.8 Naar aanleiding van het verzoek uit de motie van
Tweede Kamerlid Inge van Dijk om een evaluatiestrategie te ontwikkelen vanuit
het perspectief van de melder,9 ga ik een onafhankelijk bureau de opdracht geven
om een evaluatiestrategie te ontwikkelen. Dit bureau krijgt dan ook de opdracht
om de feiten en cijfers te gaan verzamelen met betrekking tot de wet over de
komende drie jaar. Naast deze opdracht ben ik in gesprek met de wetenschap
over fundamenteel wetenschappelijk onderzoek naar de bescherming van
klokkenluiders en wat bijdraagt aan het oplossen van misstanden.

Kenmerk
2023-0000094647

Vervolgens stelt u dat ik tijdens de plenaire behandeling in de Tweede Kamer heb
toegezegd dat ik over driekwart jaar een wetsvoorstel in consultatie wil brengen
ter aanvulling en verbetering van de wet. Ik heb destijds aangegeven dat mijn
focus erop ligt om over driekwart jaar, dat wil zeggen komend najaar, het
volgende wetsvoorstel in consultatie te brengen. Hierbij merk ik op dat ik
zorgvuldigheid van groot belang vind en dat er naar aanleiding van een
aangenomen amendement van het Tweede Kamerlid Omtzigt10 ook een algemene
maatregel van bestuur tot stand moet worden gebracht over anoniem melden van
vermoedens van misstanden bij werkgevers.
U vraagt welke onderwerpen in het nieuwe wetsvoorstel opgenomen worden en
welke onderwerpen in de evaluatie en hoe het nieuwe wetsvoorstel zich verhoudt
tot de evaluatie.
Hierover kan ik opmerken dat het volgende wetsvoorstel onderwerpen zal
bevatten die voortvloeien uit de evaluatie van de Wet Huis voor klokkenluiders die
in 2020 heeft plaatsgevonden.11 Dit betreft onder meer de afbakening van de
taken tussen de Nationale ombudsman en het Huis voor klokkenluiders en een
verduidelijking van de rol van de melder in een misstandonderzoek en in een
bejegeningsonderzoek. In het volgende wetsvoorstel zal ik ook een concreet
voorstel doen voor de instelling van een fonds voor de juridische en psychosociale
ondersteuning van klokkenluiders.12 Tevens zal het volgende wetsvoorstel
betrekking kunnen hebben op voorstellen uit de initiatiefnota van Tweede
Kamerstukken II 2022/23, 35851, nr. 24.
Handelingen II 2022/23, nr. 33, item 52, p. 26.
9
Kamerstukken II 2022/23, 35851, nr. 39.
10
Kamerstukken II 2022/23, 35851, nr. 35.
11
Het eindrapport van de evaluatie van de Wet Huis voor klokkenluiders is aan uw Kamer
aangeboden bij brief van 8 september 2020 (zie Kamerstukken I 2019/20, 33258, nr. T) en
het aanvullend evaluatierapport is u aangeboden bij brief van 28 oktober 2020 (zie
Kamerstukken I 2020/21, 33258, nr. U).
12
Zoals toegezegd in mijn brief aan de Tweede Kamer van 14 december 2022
(Kamerstukken II 2022/23, 35851, nr. 48).
7
8

Pagina 5 van 9

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Datum

Kamerlid Omtzigt van april 202213 en reparatievoorstellen bevatten. Bij de
voorstellen uit de initiatiefnota gaat het om voorstellen die voor een groot deel
nog nader onderzoek vergen en dan mogelijk tot wetswijziging leiden
(bijvoorbeeld een aparte voorziening voor het melden van staatsgeheime
informatie, een uitbreiding van het benadelingsverbod tot familieleden buiten de
werkgerelateerde sfeer en tot ten onrechte als klokkenluider aangemerkte
personen en het publiekelijk bekend maken van de naam van de werkgever die
ten onrechte benadeeld heeft). Ik kan nog niet vooruitlopen op de evaluatie van
de wetswijziging die op 18 februari 2023 in werking is getreden.

Kenmerk
2023-0000094647

U verwijst naar de pilots die moeten uitwijzen hoe klokkenluiders beter kunnen
worden ondersteund. U vraagt welke pilots er lopen en welke nog op stapel staan
en wat de stand van de uitvoering is van deze pilots.
Op dit moment lopen er twee pilots. Sinds 1 januari 2022 loopt een pilot
mediation en juridische ondersteuning bij de sector Rijk en sinds 1 september
2022 loopt de pilot psychosociale ondersteuning bij de Stichting Slachtofferhulp
Nederland. Daarnaast ben ik voornemens om een brede pilot juridische
ondersteuning te starten voor alle klokkenluiders in Nederland. Hierover lopen op
dit moment verkennende gesprekken met de raad voor rechtsbijstand. Daarbij
zijn het ministerie van Justitie en Veiligheid en het Huis voor klokkenluiders ook
betrokken.
U vraagt of de resultaten van de pilots in de evaluatie of in het nieuwe
wetsvoorstel terechtkomen.
Gedurende de looptijd van de pilots wil ik ervaringsgegevens verzamelen om na
te gaan hoe de ondersteuning voor klokkenluiders het beste kan worden ingericht.
Hiervoor wordt een onafhankelijk bureau aangezocht dat de pilots kan evalueren.
Bij deze evaluaties wil ik rekening houden met het verzoek uit de motie van het
Tweede Kamerlid Strolenberg om te bekijken of evaluaties reeds kunnen
plaatsvinden binnen de looptijd van de pilots indien er op enig moment voldoende
resultaten beschikbaar zijn.14 De pilot psychosociale ondersteuning wil ik in het
eerste jaar evalueren om na te gaan hoeveel gebruik er is gemaakt van de
ondersteuning en in hoeverre deze ondersteuning aansluit bij de behoeften van de
klokkenluiders. De pilot mediation en juridische ondersteuning bij de sector Rijk
wil ik begin 2024 evalueren. De uitkomsten van deze evaluaties wil ik voor zover
mogelijk betrekken bij het volgende wetsvoorstel naar aanleiding van de evaluatie
van de Wet Huis voor klokkenluiders. Over dat wetsvoorstel heb ik toegezegd dat
ik daarin een concreet voorstel zal doen voor de instelling van een fonds voor de
juridische en psychosociale ondersteuning van klokkenluiders.15 Niet alle pilots
kunnen volledig geëvalueerd worden voorafgaand aan het wetsvoorstel, maar de
evaluaties die later plaatsvinden, kunnen ook relevante informatie opleveren voor
de nadere uitwerking van de ondersteuning aan klokkenluiders.
Over het voorstel tot de instelling van een fonds voor klokkenluiders stelt u de
vragen hoe de contouren van dit fonds eruitzien, hoe het fonds financieel wordt
Zie Kamerstukken II 2021/22, 36079, nrs. 2 en 3.
Kamerstukken II, 2022/23, 35851, nr. 42.
15
Kamerstukken II, 2022/23, 35851, nr. 48.
13
14

Pagina 6 van 9

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Datum

gevuld, wat de juridische status is van dit fonds en onder welke voorwaarden en
door wie op dit fonds met succes een beroep kan worden gedaan.
In mijn brief aan de Tweede Kamer van 14 december 202216 heb ik verwezen
naar de motie van de leden Inge van Dijk en Dekker-Abdulaziz waarin de regering
is verzocht om vooruitlopend op de instelling van een fonds ter ondersteuning van
klokkenluiders en melders, te werken aan en voorstellen te doen voor hoe de
financiering van het fonds eruit komt te zien, waarbij eventuele sancties,
verplichte bijdragen en vrijwillige bijdragen tot de mogelijkheden behoren, en de
Tweede Kamer hier voor de zomer van 2023 over te informeren.17 Daarbij heb ik
aangegeven dat deze motie relevante vraagstukken benoemt die nader
uitgewerkt moeten worden. Ook andere vraagstukken zijn relevant zoals de
rechtsvormen van een fonds, de criteria voor de toekenning en de vorm waarin
ondersteuning wordt toegekend, in natura of in geld. De opsomming van deze
kwesties is nog niet compleet, maar er tekent zich wel een complex vraagstuk af
dat zorgvuldige bestudering vereist. Het verkennen van de verschillende opties
vergt ook overleg met andere ministeries en andere partijen. Dit wordt op dit
moment opgepakt. Voor de zomer van 2023 zal ik uw Kamer informeren over de
actuele stand van zaken.

Kenmerk
2023-0000094647

U vraagt waarom de melding van een misstand in de zin van de Wet bescherming
klokkenluiders wel bescherming geeft indien die melding gedaan wordt bij een in
de wet genoemde bevoegde autoriteit en niet als die melding gedaan wordt bij
een niet in de wet genoemde bevoegde autoriteit, zoals de Nederlandse
Arbeidsinspectie.
Dit berust op een misverstand. Onder andere de Nederlandse Arbeidsinspectie
wordt, zoals is aangekondigd in de memorie van toelichting, bij algemene
maatregel van bestuur of ministeriële regeling aangewezen als bevoegde
autoriteit.18 Een melding bij een bevoegde autoriteit die bij lagere regelgeving
wordt aangewezen als bevoegde autoriteit geeft het recht op dezelfde
bescherming tegen benadeling als een melding bij een bevoegde autoriteit die
rechtstreeks in de Wet bescherming klokkenluiders is aangewezen. Overigens
geldt dit ook voor bestuursorganen, diensten of overige bevoegde instanties die
niet zijn aangewezen als bevoegde autoriteit, maar wel bij of krachtens wet of in
mandaat toegekende taak of bevoegdheid meldingen van schending van het
Unierecht ontvangen. Daartoe is voorzien in een vangnetbepaling.19 De eisen voor
externe meldkanalen van de bevoegde autoriteiten gelden ook voor deze
bestuursorganen en diensten. Ook in de bescherming tegen benadeling door een
werkgever na een melding bij zo’n bestuursorgaan of dienst is voorzien.20
Ook vraagt u of het voor de bescherming van een melder van een misstand
uitmaakt of de misstand direct bij de Nederlandse Arbeidsinspectie gemeld wordt
of eerst bij het Huis voor klokkenluiders.
Dit maakt geen verschil. De autoriteiten die bij lagere regelgeving worden
aangewezen als bevoegde autoriteit, hebben dezelfde status als de autoriteiten
Kamerstukken II, 2022/23, 35851, nr. 48.
Kamerstukken II, 20222/23, 35851, nr. 38.
18
Zie Kamerstukken II 2020/21, 35851, nr. 3, p. 79-80 (memorie van toelichting).
19
Artikel 2j van de Wet bescherming klokkenluiders.
20
Artikelen 17e tot en met 17ec van de Wet bescherming klokkenluiders.
16
17

Pagina 7 van 9

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Datum

die rechtstreeks in de Wet bescherming klokkenluiders zijn aangewezen als
bevoegde autoriteit. De melder heeft recht op bescherming, ook als hij een
melding heeft gedaan bij een bevoegde autoriteit die voor de betreffende melding
niet bevoegd is. Deze autoriteit moet de melding onverwijld en op veilige wijze
doorzenden naar de autoriteit die wel bevoegd is. Uit de Wet bescherming
klokkenluiders21 volgt dat de melder aan de doorzending naar een andere
bevoegde autoriteit wel eerst instemming moet verlenen. Als de melder geen
instemming verleent voor de doorzending van de melding, wijst de bevoegde
autoriteit de melder er uitdrukkelijk op dat bij niet doorzenden de melding niet in
behandeling wordt genomen.

Kenmerk
2023-0000094647

Vervolgens merkt u op dat het vereiste van maatschappelijk belang enkele vragen
oproept. U vraagt of ik een overzicht kan verstrekken van nationale bepalingen
waaraan het bijkomende vereiste van maatschappelijk belang gesteld wordt voor
recht op bescherming als bedoeld in de Wet bescherming klokkenluiders en van
nationale bepalingen waarvoor het maatschappelijk belang een gegeven is.
Een overzicht van de nationale bepalingen die voortvloeien uit de in (de bijlage
bij) de EU-klokkenluidersrichtlijn genoemde richtlijnen kan ik niet geven. Dit vergt
specialistische kennis van alle deelterreinen van het materiële toepassingsgebied
van de EU-klokkenluidersrichtlijn. Zowel die nationale bepalingen als de bijlage bij
de richtlijn kunnen steeds wijzigen.22 De bevoegde autoriteiten worden ieder op
hun terrein geacht bekend te zijn met deze bepalingen. Ook een overzicht van
nationale bepalingen waaraan het bijkomende vereiste van maatschappelijk
belang gesteld wordt voor recht op bescherming als bedoeld in de Wet
bescherming klokkenluiders kan ik niet geven, omdat bij schending van deze
bepalingen altijd een beoordeling plaatsvindt van de vraag of het maatschappelijk
belang in het geding is.
U vraagt waarom dit onderscheid tussen de diverse nationale bepalingen is
gemaakt. De reden hiervoor is gelegen in het feit dat bij de totstandkoming van
de EU-klokkenluidersrichtlijn al de weging is gemaakt dat bij schending van deze
bepalingen het maatschappelijk belang in het geding is. Dit blijkt ook uit
overweging 1 bij de EU-klokkenluidersrichtlijn:
“Personen die voor een overheidsorganisatie of private organisatie werken of met
een dergelijke organisatie in contact staan in het kader van hun werkgerelateerde
activiteiten, zijn vaak als eerste op de hoogte van dreigingen of schade voor het
algemeen belang die zich in die context voordoen. Door inbreuken op het
Unierecht die schadelijk zijn voor het algemeen belang te melden, handelen
dergelijke personen als “klokkenluiders”, en spelen zij daarbij een sleutelrol bij
het onthullen en voorkomen van dergelijke inbreuken, en bij het beschermen van
het maatschappelijk welzijn. (…)”.
Het maatschappelijk belang bij deze in het nationale recht geïmplementeerde
normen uit de EU-richtlijnen is daarmee - zoals u ook stelt - een gegeven. Bij

Artikel 2e, vierde lid, van de Wet bescherming klokkenluiders.
Zo is de bijlage bij de EU-klokkenluidersrichtlijn al een keer gewijzigd, bij Verordening
(EU) 2020/1503 van het Europees Parlement en de Raad van 7 oktober 2020 betreffende
Europese crowdfundingdienstverleners voor bedrijven en tot wijziging van Verordening (EU)
2017/1129 en Richtlijn (EU) 2019/1937 (PbEU 2020, L 347).
21
22

Pagina 8 van 9

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Datum

deze schendingen van het Unierecht hoeft, gelet op de aard van de EU-regels, dus
niet apart getoetst te worden of het maatschappelijk belang in het geding is.
Anders dan bij de schending van nationale bepalingen die voortvloeien uit de in de
EU-klokkenluidersrichtlijn genoemde EU-richtlijnen, zijn geen specifieke
rechtsgebieden en rechtsnormen aangewezen in de definitie van (vermoeden van)
een misstand zoals die destijds is opgenomen in de Wet Huis voor klokkenluiders.
In plaats daarvan is voorzien in criteria die ruimte bieden om bij schendingen van
rechtsnormen in alle Nederlandse rechtsgebieden tot het oordeel te komen dat
het maatschappelijk belang in het geding is.

Kenmerk
2023-0000094647

Op uw vraag tot slot over welke gevallen van corruptie wel en welke niet onder
het bereik van het bedoelde Unierecht vallen, antwoord ik als volgt.
Op grond van de Wet bescherming klokkenluiders valt onder een “misstand” kort
samengevat een schending of gevaar voor schending van het Unierecht of een
handeling of nalatigheid waarbij het maatschappelijk belang in het geding is. Van
(gevaar voor) schending van het Unierecht is sprake in de gevallen beschreven in
artikel 2 van de EU-klokkenluidersrichtlijn. Voor “corruptie” kan het dan gaan om
gevallen waarin inbreuk wordt gemaakt op de financiële belangen van de Unie als
bedoeld in artikel 325 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie (VWEU).23 Hierbij gaat het onder andere om de gedragingen opgenomen in
Richtlijn (EU) 2017/1371 van het Europees Parlement en de Raad.24 De
laatstgenoemde richtlijn bevat in artikel 4 definities van “passieve corruptie” en
“actieve corruptie”.25 Handelingen die onder die definities vallen, zijn in ieder
geval aan te merken als schending van het Unierecht.
Vormen van corruptie die niet onder een schending van het Unierecht vallen,
kunnen nog steeds een misstand opleveren als sprake is van een handeling of
nalatigheid waarbij het maatschappelijk belang in het geding is als bedoeld in
artikel 1 van de Wet bescherming klokkenluiders.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Hanke Bruins Slot

Zie artikel 2, eerste lid, onderdeel b, van de EU-klokkenluidersrichtlijn.
Zie overweging 15 bij de EU-klokkenluidersrichtlijn.
25
Onder „passieve corruptie” wordt verstaan: de handeling van een overheidsfunctionaris
die onmiddellijk of middellijk voordelen, ongeacht de aard daarvan, voor zichzelf of voor een
ander vraagt of aanneemt, dan wel ingaat op een desbetreffende toezegging teneinde een
ambtshandeling of een handeling in de uitoefening van zijn ambt te verrichten of na te laten
waardoor de financiële belangen van de Unie worden of kunnen worden geschaad.
Onder „actieve corruptie” wordt verstaan: de handeling van iemand die een
overheidsfunctionaris onmiddellijk of middellijk een voordeel, ongeacht de aard daarvan,
voor zichzelf of voor een ander toezegt, aanbiedt of verstrekt om een ambtshandeling of een
handeling in de uitoefening van zijn ambt te verrichten of na te laten waardoor de financiële
belangen van de Unie worden of kunnen worden geschaad.
23
24

Pagina 9 van 9