6
Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese
debat over de Europese digitale identiteit
Aan de orde is de interpellatie-Leijten, gericht tot de
staatssecretaris Koninkrijksrelaties en Digitalisering, over
het negeren van een Kamermeerderheid inzake de Nederlandse positie in het Europese debat over de Europese
digitale identiteit.
Tot het houden van deze interpellatie is verlof verleend in
de vergadering van 17 januari 2023.
(De vragen zijn opgenomen aan het eind van deze editie.)
De voorzitter:
Dan gaan we in één vloeiende beweging door met iets
geheel anders, namelijk een interpellatiedebat. Dat hebben
we niet zo heel vaak in deze Kamer. Ik zal daarom nog even
vertellen hoe de vork in de steel zit. Ik geef straks met heel
veel plezier het woord aan mevrouw Leijten. Zij is onze
interpellant. Zij heeft dan een spreektijd van vier minuten.
Zij mag niet geïnterrumpeerd worden. Vervolgens antwoordt de staatssecretaris, die evenmin geïnterrumpeerd
mag worden. Dat is dan de eerste termijn van de Kamer.
Vervolgens breekt de tweede termijn van de Kamer aan.
Dan geef ik als eerste het woord aan mevrouw Leijten. In
de tweede termijn mogen interrupties plaatsvinden. Dan
geef ik het woord aan de andere deelnemers van dit debat
en vervolgens weer aan de staatssecretaris. Zo zit het in
elkaar. Ik vertel nog even dat mevrouw Leijten schriftelijke
vragen heeft ingediend bij het ministerie, die ook zijn verspreid onder de leden.
Nou, dat is het. Ik geef graag het woord aan mevrouw
Leijten van de fractie van de SP. Zij heeft, zeg ik nogmaals,
vier minuten en zij kan niet geïnterrumpeerd worden. Het
woord is aan haar.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Het moet natuurlijk veilig zijn om je te kunnen
identificeren op internet. Het moet zeker zijn dat u degene
bent die u zegt dat u bent. Ook moet datgene kunnen worden gedaan wat nodig is met de noodzakelijke gegevens
voor de identificatiecheck: kijken of je ergens recht op hebt,
of je iets mag kopen en noem het maar op. Mag je bijvoorbeeld wel een auto huren als je niet de leeftijd voor een
rijbewijs hebt in het desbetreffende land? Het gaat om dat
soort zaken. Nederland heeft daarvoor DigiD. Voor zakendoen met de overheid heb je de digitale identificatie DigiD.
Iedereen die de geschiedenis van DigiD kent, weet hoe
ingewikkeld het is om dat op een goede en veilige manier
vorm te geven.
Nou heeft de Europese Commissie het briljante idee om
daar een Europees project van te maken, want als je je in
Nederland moet kunnen identificeren, dan moet je dat ook
in andere landen kunnen doen met de andere overheden.
Waarom eigenlijk, vraag ik de staatssecretaris. Op welke

Tweede Kamer

momenten is dat nou precies nodig? Welke relatie heb je
met andere overheden die het nodig maakt om je daar goed
te identificeren en om dat in Europese regie te leggen?
De Kamer is van het begin af aan heel kritisch. Het moet
nooit verplicht worden je op deze manier te identificeren,
zegt een unaniem aangenomen Kamermotie. We willen
geen Europees burgerservicenummer. Dat zei een ook
anoniem aangenomen Kamermotie. De Kamer heeft
meerdere keren felle debatten gevoerd met deze staatssecretaris over wat zij in Europa al dan niet aan het onderhandelen was. Daarin was duidelijk dat de staatssecretaris een
stuk optimistischer is over dit alles dan de Kamer. Daarin
was ook duidelijk dat de staatssecretaris meermaals is
gevraagd rustiger aan te doen.
Nou lag er in november een voorstel. Er was een eindonderhandeling. De staatssecretaris was superblij. Ze had
alles binnengehaald. De Kamer was superkritisch, want
alles is boterzacht. Het Europees bsn is in de koelkast gezet
en we kennen allemaal de Europese, Brusselse koelkasten:
daarin blijven heel veel voorstellen goed en die komen er
altijd weer uit om het op een ander moment toch nog een
keer te proberen. Er kwam een hele kritische motie van de
SGP. Nee, van de ChristenUnie. Excuus. Die werd aangenomen. Er kwam ook een motie van de SP. Die zei: niet
instemmen met het voorstel en komen met een verklaring
dat het Nederlandse Parlement niet akkoord is. Die werd
ook aangenomen.
De staatssecretaris wenste de motie niet uit te voeren. Hoe
haalt ze het in haar hoofd? Hoe had ze dit niet voorzien?
Hoe had ze niet voorzien dat de Kamer dit weleens niet zou
willen? Waarom heeft zij de positie van de Kamer in Brussel
bij haar Europese collega's niet gewoon eerlijk ingebracht?
Zij heeft daar wél filmpjes lopen maken ter promotie van
haarzelf, maar niet genoemd dat ze iets deed tegen de wens
van de gekozen volksvertegenwoordiging. Snapt zij dan
niet dat ze daarmee niet alleen een bom legt onder het
onderhandelen over iets wat best cruciaal is, maar zeker
veilig moet zijn, maar dat dit zeker ook allerlei onvrede
voedt, aangezien het allemaal besloten zal worden buiten
ons blikveld? Snapt zij niet dat dit het wantrouwen voedt
en dat de staatssecretaris daarvan onderdeel is?
Voorzitter. De staatssecretaris zegt: de Kamer had het niet
prioritair verklaard. Dat is een soort toverstafje waarmee
de Kamer dan wel goed geïnformeerd wordt of waarmee
er wel naar de Kamer wordt geluisterd. Is de staatssecretaris
echt van mening dat dat noodzakelijk is? Is de staatssecretaris ook van mening dat haar onderhandelingspositie weg
was geweest op het moment dat ze tegen had gestemd?
Want welke positie heeft de Kamer dan überhaupt om een
keer nee te zeggen tegen een Europees voorstel?
En dan tot slot, voorzitter. Deze staatssecretaris werkt al
aan de Nederlandse uitvoering van dit voorstel. Er is vorige
maand zelfs al een testding ingegaan. Waarom doet ze dat?
Waarom gaat ze door, terwijl we de Wet digitale overheid
nog niet eens hebben aangenomen — die ligt nog in de
Eerste Kamer — en de gemeenten zeggen dat ze dit eigenlijk
nog niet goed kunnen vormgeven? Waarom hobbelt ze
door, zowel in Europa als in Nederland?

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-1

De voorzitter:
Heel goed. Dan geef ik graag het woord aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Van Huffelen:
Dank u wel, voorzitter. Naar aanleiding van de vragen die
door mevrouw Leijten zijn gesteld, zowel die die zojuist zijn
gesteld als de ingediende vragen, zou ik graag een korte
inleiding willen houden en dan willen ingaan op deze vragen.
Ik wil graag benadrukken dat ik die regulering van de digitale identiteit, ook wel een wallet of datakluis genoemd,
waarmee burgers en bedrijven zelf kunnen bepalen welke
gegevens ze over zichzelf verzamelen en welke daarvan ze
delen en met wie, een belangrijke ontwikkeling vind. Die
ontwikkelingen zorgen er namelijk voor dat mensen makkelijker regie kunnen houden op hun eigen gegevens, en ook
voor dataminimalisatie. Zo hoeven niet langer al je data te
worden gedeeld, maar bijvoorbeeld alleen of je boven of
onder de 18 jaar bent. Als je een woning huurt, hoef je niet
precies je inkomen te delen, maar hoef je alleen maar aan
te geven of je wel of niet voldoet aan inkomenseisen.
De verordening die in Europa voorligt, zorgt ervoor dat er
meer waarborgen gesteld worden dan nu aan bijvoorbeeld
de wallets op mobiele telefoons met onze bankpas. We
weten op dit moment niet goed hoe die door met name
Amerikaanse techbedrijven gereguleerd worden.
Dat neemt overigens niet weg dat ik de zorgen van de
Kamer in de debatten die we daarover hebben gevoerd,
heel goed begrijp en heel serieus neem. Over het wetsvoorstel dat op 3 juni 2021 is gepubliceerd, heeft mijn voorganger en heb ik in deze Kamer meerdere keren gesproken.
We hebben er een viertal Kamerbrieven over gewisseld.
We hebben een zevental sets aan vragen beantwoord. We
hebben acht commissievergaderingen en plenaire debatten
gevoerd over dit onderwerp. Met andere woorden, we
hebben hier veel over gesproken.
Uw Kamer heeft in die verschillende debatten gevraagd om
vooral in te zetten op een aantal thema's om te zorgen dat
er waarborgen zijn tegen de vorming van dataconcentraties,
dus dat er niet allemaal data op één centrale plek terechtkomen, om te zorgen dat de data van burgers niet als handelswaar kunnen worden gebruikt, het zogenaamde verhandelverbod, om te zorgen dat er gebruikgemaakt wordt van
open source bij het maken van deze datakluizen, om te
zorgen dat er altijd vrijwillig gebruik van kan worden
gemaakt, zowel bij de overheid als bij partijen die behoren
tot de zogenaamde vitale onderdelen van onze maatschappij, bijvoorbeeld energiebedrijven en banken, om te zorgen
dat er niet één uniek en universeel identificatienummer
komt, een soort Europees bsn. Ik vind het dus ook heel erg
belangrijk dat er op deze onderwerpen goede waarborgen
geregeld worden om de belangen van Europese burgers
en bedrijven te beschermen. Ik heb daar tijdens de onderhandelingen in Europa dan ook veel aandacht voor
gevraagd.
Daarbij hebben we ook een aantal heel belangrijke dingen
bereikt. Er is op initiatief van Nederland een overweging in
de verordening opgenomen over het publiceren van de

Tweede Kamer

broncode van de wallet. Dat heeft dus te maken met open
source. We hebben weten te voorkomen dat er één zo'n
uniek en universeel identificatienummer komt. We hebben
ook gezorgd dat de termijn waarbinnen de verschillende
lidstaten zo'n datakluis of wallet moeten uitbrengen verlengd is en dat er dus meer mogelijkheden zijn om daadwerkelijk te komen tot een juiste implementatie. We hebben
gezorgd dat bij het uitgeven van die verschillende wallets
— iedere Europese lidstaat moet ervoor zorgen dat er in
ieder geval één komt — het hoogste betrouwbaarheidsniveau wordt ingevoerd. Ook zijn wij succesvol geweest in
het realiseren van het behouden van sterk toezicht op de
vertrouwensdienst. Dat gaat bijvoorbeeld over diensten
zoals een elektronische handtekening op afstand en het
certificeren van websites.
In de Raadspositie, dus in de EU, is verder een aantal
waarborgen opgenomen voor het tegengaan van dataconcentratie, waar uw Kamer zich zorgen over maakte. Die
zorgen deelde ik overigens. Aanvullend op de AVG, de privacywetgeving, moeten de gebruikersgegevens gescheiden
worden opgeslagen van andere data in die datakluizen. De
gebruikers krijgen de mogelijkheid om zelf te kiezen welke
data zij delen. Dat is een heel belangrijk onderwerp dat in
de motie-Dekker/Ceder is opgenomen.
Uw Kamer heeft ook zorgen geuit over het bieden van
gelijkwaardige alternatieven voor mensen die de wallet niet
willen gebruiken. Ik heb u gemeld dat dit niet zozeer een
onderdeel is van de Europese verordening, omdat die verordening niet verplicht dat mensen een dergelijke wallet of
datakluis moeten gebruiken, maar juist eisen stelt aan de
wallet als mensen die willen gebruiken. Bij de nationale
implementatie zal ik, zoals ik duidelijk heb toegezegd, altijd
zorgen dat er alternatieven zijn, zodat burgers bij overheidsdiensten en bedrijven en vitale diensten als nutsbedrijven
en banken, altijd terechtkunnen zonder gebruik te maken
van die wallet.
Er is één element dat ik niet heb gerealiseerd in de onderhandelingen in Europa, namelijk het expliciet opnemen van
een verhandelverbod van die gegevens. Wel is in de
Raadspositie een meer impliciet verhandelverbod opgenomen, maar belangrijk is hier om te weten dat altijd de AVG,
de privacywetgeving, geldt. Dat blijft dus ook in dit geval
zo. Er ís dus een verhandelverbod, het is alleen niet nog
expliciet in de tekst opgenomen. Natuurlijk blijf ik ervoor
ijveren in de trilogen om dat expliciete verbod ook nog op
te nemen.
Met de motie-Leijten heeft u mij gevraagd om niet in te
stemmen met de Raadspositie over de eIDAS-verordening.
In de Telecomraad van 6 december is door de verschillende
lidstaten deze positie vastgesteld. Ik heb namens Nederland
mijn steun daarvoor aangeboden en heb ook aangegeven
dat ik blij ben met datgene wat we in de onderhandelingen
bereikt hebben. Ik heb ook benoemd welke zorgen er nog
zijn. Die zorgen zijn de zorgen die uw Kamer ook eerder
heeft aangegeven.
Ik heb daarmee natuurlijk geen uitvoering gegeven aan de
motie, en daarover heb ik uw Kamer ook ingelicht op 2
december van vorig jaar. De belangrijkste reden daarvoor
is dat ik inhoudelijk geen aanleiding daarvoor zag. Ik ben
tevreden met het resultaat en dat heb ik ook net toegelicht.
In deze fase tegenstemmen zou niet alleen ongebruikelijk
zijn, maar vooral negatieve gevolgen hebben voor de

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-2

positie van Nederland in de verdere onderhandelingen op
dit dossier, die op dit moment nog lopen. Uw Kamer heeft
ook eerder in de wisselingen die we hierover hebben gehad,
niet aangegeven dat dat aan de orde zou zijn.
Ik heb dus naast de belangrijke punten uit de Nederlandse
inzet in de Telecomraad op 6 december ook de zorgen van
de Kamer goed benoemd: dat er altijd vrijwillig gebruik
moet kunnen worden gemaakt van de wallet, dat dit nooit
een verplichting zal zijn, dat Nederland een explicieter verhandelverbod wil op de gegevens en dat reclame op basis
van de wallet niet zomaar kan worden ingezet, en dat er
solide maatregelen moeten worden genomen om de wallet
zowel technisch als juridisch te beschermen tegen misbruik
van persoonsgegevens.
Daarmee is het kabinet tevreden met de behaalde resultaten
en denken wij dat er een gebalanceerd voorstel op tafel ligt.
Met de wallet hou je als burger meer controle over je
gegevens. Je kunt ze veiliger en betrouwbaar delen wanneer
je dat wilt. Dat geeft dus meer regie naast gemak, en zorgt
bovendien voor heldere regels voor de aanbieders van deze
wallet en een onafhankelijker en beter toezicht op privacy
en veiligheid dan de wallets die op dit moment bestaan.
De onderhandelingen zijn nog niet afgerond. De triloogfase
gaat nu beginnen; dat betekent het overleg tussen de lidstaten, de Commissie en het Europees Parlement. Het is misschien belangrijk voor u om te weten dat inmiddels de
commissie van het Europees Parlement die over de
behandeling hiervan gaat, met grote meerderheid heeft
ingestemd. Het Europees Parlement zal over deze verordening stemmen in een plenaire sessie die begint op 13 maart
aanstaande.
Wat ik nog een keer wil onderstrepen, is dat de zorgen die
u heeft, in het bijzonder de zorgen die zijn neergelegd in
de verschillende moties die in deze Kamer zijn behandeld,
de kern vormen van het standpunt dat ik heb uitgedragen
in Brussel en dat ik ook zal blijven uitdragen.
Dan zou ik graag willen ingaan op de vragen die mevrouw
Leijten eerder aan mij heeft gesteld. De eerste vraag die
mevrouw Leijten mij schriftelijk heeft gesteld, is of ik kan
aangeven wat naar mijn mening de betekenis is van moties
die in de Tweede Kamer zijn aangenomen, en wat de
staatsrechtelijke positie van deze moties in mijn ogen is.
Met een motie kan de Kamer een oordeel uitspreken over
het beleid van het kabinet, het vragen om iets te doen of
juist te laten. Die moties worden door het kabinet zeer
serieus genomen. Er wordt altijd gekeken of een motie kan
worden uitgevoerd.
Een aangenomen motie is weliswaar geen opdracht, maar
een verzoek. Het kabinet is niet verplicht om een aangenomen motie uit te voeren. Het niet-uitvoeren van een motie
is echter wel uitzonderlijk en het is dan ook heel gebruikelijk
dat we daarover spreken in het kabinet voordat wij ons daar
een mening over vormen. In dit specifieke geval ben ik van
mening dat we een goede reden hadden om deze motie
niet uit te voeren. Daarover heb ik uw Kamer dan ook op 2
december een brief gestuurd.
De tweede vraag die mevrouw Leijten mij heeft gestuurd,
is of ik uitvoerig kan aangeven welke onderhandelingspositie van Nederland geschaad zou worden als er, conform de
wens van de meerderheid van de Kamer, niet ingestemd

Tweede Kamer

was met het voorstel voor een Europese digitale identiteit.
Nederland vindt het natuurlijk belangrijk om een betrouwbare onderhandelingspartner te zijn in Brussel. Een tegenstem in dit stadium zou dan ook wel heel verrassend zijn.
Immers, in de aanloop naar de Telecomraad maakte het
feit dat de wensen en de eisen die u en wij eraan hebben
gesteld, werden gehonoreerd, dat er geen reden was voor
partijen om na te denken over de vraag of er inderdaad zou
worden tegengestemd. Op het moment dat ik dat had
gedaan, zou dat betekenen dat ik geen invloed meer zou
hebben tijdens die zogenaamde triloogfase, de fase die nu
nog moet starten. Dat maakt het dus ook heel lastig om,
wanneer in de triloogfase grote afwijkingen zouden ontstaan
van wat er tot nu toe bereikt is, daadwerkelijk nog invloed
te hebben. Wij vinden het vooral belangrijk om niet alleen
maar aan tafel te blijven zitten maar ook invloed te blijven
houden bij het uitvoeren. Het is wel goed, denk ik, om
daarbij te zeggen dat alle overige lidstaten ingestemd hebben met de verordening.
Dan ga ik over naar de vragen nummer drie en vier die
mevrouw Leijten heeft gesteld. Kan ik aangeven waarom
in het uiteindelijke voorstel de eerdere wensen van de
Kamer, zoals die over één Europees bsn, het verhandelverbod voor data, het voorkomen van centrale opslag en vrijwilligheid in het gebruik, niet zijn opgenomen, en wat er in
de onderhandelingen gewonnen is? U heeft me ook
gevraagd of ik wilde weergeven wat er precies veranderd
is naar aanleiding van het aannemen van de motie-Ceder
en de motie-Ceder/Dekker-Abdulaziz. De door u aangehaalde
punten zijn de kern geweest van de inzet tijdens onze
onderhandelingen. Juist op die punten zijn we succesvol
geweest; ik ben daarop zonet al uitgebreider ingegaan. Per
brief en in het debat op 30 november heb ik u daarover ook
geïnformeerd. Op die punten zijn de wensen van de Kamer
dan ook gerealiseerd in de Europese onderhandelingen.
Het is belangrijk om te weten dat we er echt hard voor
gewerkt hebben en hard ons best hebben gedaan om dat
voor elkaar te krijgen.
Behalve dat expliciete verhandelverbod — het is er dus wel
impliciet — en de AVG geldt dat we alle punten hebben
binnengehaald die de Kamer heeft gevraagd. Ik wil daarbij
overigens wel onderstrepen dat uw zorgen, met name de
inhoudelijke zorgen die de Kamer heeft, nog steeds onderdeel zijn van het standpunt dat ik uitdraag en zal blijven
uitdragen in Brussel. In de teksten die ik namens Nederland
in de Telecomraad heb uitgesproken, heb ik dan ook expliciet naar voren gebracht dat het voor Nederland zeer
belangrijk is dat het gebruik van de wallet te allen tijde
vrijwillig is, dat er zowel juridische als technische privacywaarborgen moeten zijn en dat het verhandelen van data
met de wallet niet mogelijk is.
De motie van de leden Ceder en Dekker-Abdulaziz verzoekt
mij om in de onderhandelingen verder in te zetten op een
drietal onderwerpen, namelijk het tegengaan van dataconcentratie, het zorgen dat het gebruik van open source wordt
geregeld en het zorgen dat er gelijkwaardige alternatieven
zijn voor mensen die de wallet niet kunnen of willen
gebruiken, niet alleen bij de overheid maar ook bij vitale
functies in onze samenleving. Op het gebied daarvan zijn
waarborgen in de Raadspositie opgenomen. Daarbij gaat
het erover dat die gebruikersgegevens gescheiden worden
opgeslagen en dat het voor gebruikers mogelijk is om zelf
te kiezen welke gegevens ze delen. Ten aanzien van open
source is op initiatief van Nederland een overweging

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-3

opgenomen over het publiceren van de broncode van de
wallet. Zoals ik in de brief van 2 december heb gemeld, valt
het bieden van alternatieven voor de wallet buiten de scope,
maar dat betekent dat we dat in Nederland bij de nationale
implementatie zullen regelen, zodat er altijd vrijwilligheid
blijft.
De door u aangehaalde motie-Ceder bevat de opdracht om
me tot het uiterste in te spannen om te voorkomen dat er
één uniek en blijvend identificatienummer in Europa wordt
geïntroduceerd. Mede door de Nederlandse inzet is die
bepaling zodanig aangepast dat de lidstaten ervoor kunnen
kiezen om niet één uniek nummer aan de burgers toe te
kennen. Nederland zal daarvoor kiezen.
De vijfde vraag van mevrouw Leijten is of er serieus juridisch advies is ingewonnen over de positie van Nederland
als wij, conform de wens van de Kamer, niet zouden
instemmen met het voorstel. Ik heb mij ambtelijk laten
adviseren over de opstelling van Nederland in de Raad. De
besluitvorming vindt zijn weerslag in de brief die ik op 2
december naar uw Kamer heb gezonden. Ik heb geen extern
juridisch advies ingewonnen, omdat er geen juridische
redenen ten grondslag liggen aan het niet uitvoeren van
deze motie. Ik heb de voornaamste redenen aangegeven,
namelijk dat de door Nederland ingebrachte zorgpunten
zijn verwerkt en dat niet instemmen negatieve gevolgen
zou hebben voor onze onderhandelingspositie.
De zesde vraag van mevrouw Leijten is of het niet uitvoeren
van de motie besproken is in de ministerraad en of ik kan
toelichten waarom ik in mijn brief aangegeven heb dat ik
persoonlijk deze motie niet wens uit te voeren. In de
ministerraad van 2 december is de kabinetsinzet ten aanzien
van dit raamwerk voor de Europese digitale identiteit aan
de orde gekomen. Dat kunt u ook teruglezen in de openbaar
gemaakte besluitenlijst van de ministerraad. Na afloop van
de ministerraad heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
inzet van kabinet en het niet uitvoeren van de motie. De
brief geeft niet mijn persoonlijke mening weer, maar is het
standpunt dat wordt gesteund door het kabinet. Ik heb u
eerder aangegeven wat de motivatie daarbij is.
Vraag zeven van mevrouw Leijten is of er op enigerlei wijze
is aangegeven dat het Nederlandse parlement niet tevreden
was over het onderhandelingsresultaat en, zo nee, waarom
ik dat niet zou hebben gedaan. Ik heb aangegeven dat uw
Kamer zorgen heeft over de Europese digitale identiteit.
Dat heb ik genoemd tijdens de onderhandelingen, toen de
punten zijn ingebracht, maar ook tijdens de Telecomraad
op 6 december. Tijdens de onderhandelingen is steeds
ingezet op de wensen en zorgen van het parlement. Er is
voor gezorgd dat die verwerkt zijn in het compromisvoorstel. De punten die beter of sterker zouden kunnen worden
opgenomen, heb ik benadrukt in de Telecomraad op 6
december. In de tekst die ik daar namens Nederland heb
uitgesproken heb ik expliciet opgeroepen dat het belangrijk
is dat de wallet altijd vrijwillig is, dat we er scherp voor
zullen zorgen dat het zo blijft bij de implementatie van de
verordening, dat er zowel juridische waarborgen als privacywaarborgen moeten blijven bestaan die ervoor zorgen
dat de data van de gebruiker van een wallet nooit misbruikt
kunnen worden, en dat het de wens is van Nederland om
bij de implementatie expliciet vast te leggen dat met het
verhandelverbod het verhandelen van data met de wallet
niet mogelijk is.

Tweede Kamer

De achtste vraag van mevrouw Leijten was: wat heeft u in
de voorbereiding op het Kamerdebat over de Telecomraad
op 30 november gedaan om te sonderen of er steun was
voor uw lijn om in te stemmen met het onderhandelingsresultaat? Zij vroeg ook: hoe heeft u tijdens de onderhandelingen de Kamer geïnformeerd? Het wetsvoorstel van de
Europese Commissie over deze digitale identiteit is gepubliceerd op 3 juni 2021. Sindsdien zijn er vier Kamerbrieven
over verzonden. Ook heb ik een zevental sets aan Kamervragen beantwoord en waren er acht commissievergaderingen en plenaire debatten over dit onderwerp. Daarin is dit
onderwerp besproken, en naar mijn mening grondig. Met
andere woorden: het kabinet hecht er heel veel aan dat de
informatievoorziening aan de Kamer op het terrein van EUbesluitvorming goed wordt gedaan. We hebben dat in dit
geval naar mijn mening ook gedaan.
Sinds mijn aantreden heb ik daarnaast op verschillende
gelegenheden het standpunt van Nederland besproken met
mijn Europese collega's in de lidstaten, in het achtereenvolgende Franse, Tsjechische en Zweedse voorzitterschap. Ik
heb dan ook de zorgen van de Kamer die besproken zijn in
de debatten, zeer zwaar meegenomen in de onderhandelingen. Er was in aanloop naar het Kamerdebat op 30
november geen aanleiding voor mij om aan te nemen dat
er in de Kamer geen steun was om in te stemmen met het
onderhandelingsresultaat. Het is gebruikelijk dat bewindspersonen voorafgaand aan debatten in de Kamer contact
hebben met Kamerleden. Maar er is afgesproken om geen
mededelingen daarover te doen, omdat die wisselingen
vertrouwelijk zijn.
Dan vraag negen van mevrouw Leijten: heeft u na het aannemen van de motie-Leijten (21501-33, nr. 986) contact
gehad met fracties in de Tweede Kamer over het niet uitvoeren van de motie? Daarvoor geldt dus het antwoord dat
ik eigenlijk net ook al gaf, namelijk dat ik niks over de contacten tussen Kamerleden en het kabinet met u kan delen
omdat die vertrouwelijk zijn. Dat is ook een vaste gedragslijn.
Vraag nummer tien van mevrouw Leijten is: waarom geeft
u aan dat de aangenomen motie niet opgevolgd hoeft te
worden omdat er geen behandelingsvoorbehoud bij het
oorspronkelijke voorstel was gemaakt? Ze vroeg ook of ik
heb opgemerkt dat de Kamer in lijn met het oorspronkelijke
voorstel en het fiche zelfs een rapporteur had aangesteld
op dit onderwerp. Met betrekking tot het eerste deel van
de vraag, kan ik zeggen dat ik er alles aan heb gedaan om
de wensen van uw Kamer te realiseren in de onderhandelingen op lidstaatniveau. In het compromisvoorstel zijn die
punten ook terug te vinden. Ik heb u daar op 2 december
dan ook per brief over geïnformeerd. Ik ben hier vandaag
ook uitgebreider op ingegaan. Maar het gaf voor mij dus
geen reden om deze motie ook daadwerkelijk over te nemen
en dus tegen te stemmen in de Raad.
Het rapporteurschap dat uw Kamer heeft, was mij bekend.
Ik heb ook ontzettend veel waardering voor het verslag dat
de rapporteurs hebben gemaakt. Het is een gedegen en
inhoudelijk verslag, waarin goed wordt ingegaan op de
aspecten van deze Europese digitale identiteit. Die hebben
ook een rol gespeeld in de debatten met uw Kamer; dat zag
ik aan de vragen die door de verschillende leden zijn
gesteld. Ik zag die ook terug in de inbreng in Europa. Uit
dat verslag van de rapporteurs heb ik geen informatie
kunnen ophalen op basis waarvan ik kon vermoeden dat

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-4

de Tweede Kamer ook wilde dat ik zou tegenstemmen, met
name niet na het realiseren van de wensen van de Kamer
die geuit zijn in de verschillende debatten en moties.
Ik ga naar de elfde en twaalfde vraag van mevrouw Leijten.
De elfde vraag was: wat gaat u in het vervolg aanpassen
om te zorgen dat u de zorgen in de Tweede Kamer serieus
neemt en kunt u uw antwoord toelichten? De twaalfde vraag
was: op welke wijze gaan de regering en de Nederlandse
Permanente Vertegenwoordiging in Brussel nu om met de
aangenomen moties op dit onderwerp? Met betrekking tot
de eerste vraag kan ik zeggen dat ik het ongelofelijk
belangrijk vind om de zorgen van uw Kamer serieus te
nemen, omdat ik ook deze zorgen deel. Het is belangrijk,
zoals u ook heeft vastgelegd in de moties, om te allen tijde
te zorgen dat de Nederlandse inzet in de onderhandeling
in Brussel ook wordt ingebracht. Dat heb ik dan ook gedaan.
Ik zal die zorgen ook steeds blijven delen in de onderhandelingen in Brussel en in de standpunten die ik uitdraag in de
komende fases. Wat betreft de wijze waarop er nu bij de
Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging wordt
omgegaan met de aangenomen moties kan ik zeggen dat
die punten ook steeds zullen worden meegenomen in de
instructies die zij krijgen.
Hiermee heb ik antwoord gegeven op de schriftelijke vragen
die zijn gesteld door mevrouw Leijten. Ik kijk nog even naar
de aanvullende vragen die zijn gesteld. Een vraag was:
waarom is het nodig om een Europese variant van de DigiD
te hebben? De verordening zorgt niet voor een Europese
variant van de DigiD. De DigiD is namelijk een inlogmiddel
waarmee je bij de overheid in Nederland kunt inloggen om
te zorgen dat je op een veilige manier daarmee zaken kunt
doen, bijvoorbeeld je belastingen indienen of een nieuw
paspoort aanvragen. Deze verordening is dus niet een tool
of variant van een wallet. Wij zorgen met deze verordening
er juist voor dat het mogelijk is om gegevens te verzamelen
en die op een veilige manier te bewaren en ook te delen,
net zoals je dat met je bankpas in de hele EU kan doen,
maar er niet één bankpas is.
Dan was er nog de vraag waarom Nederland ervoor gekozen heeft om al aan de slag te gaan met de Nederlandse
variant van de wallet of datakluis. Dat is een experiment
dat we nu uitvoeren. Wij doen ons best om te proberen de
bescherming van persoonsgegevens van mensen en de
toegankelijkheid en betrouwbaarheid van wallets vorm te
geven. Om die reden vinden wij het belangrijk — we hebben
dat ook eerder in debatten gewisseld — dat er in ieder geval
een overheidswallet komt, die we in Nederland ontwikkelen
en die de Nederlandse overheid zal uitgeven. Wij vinden
het belangrijk om daarmee voor bescherming te zorgen,
ervoor te zorgen dat het gemak er is en dat er regie is over
data. Het gaat er ook om dat die wallet voldoet aan alle
vereisten die uw Kamer daaraan wil stellen en die wij er
ook vanuit het kabinet aan willen stellen.
We experimenteren daarmee, omdat we juist goed willen
bekijken hoe we daarmee nog beter kunnen bekijken welke
richtlijnen nodig zijn om in te voeren bij de implementatie
van deze wallet en meer invloed kunnen uitoefenen waar
dat nog nodig is in de Europese onderhandelingen.
Dat waren volgens mij de aanvullende vragen die zijn
gesteld.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Prima. Tot zover de eerste termijn. Dan geef ik graag weer
het woord aan de interpellant, mevrouw Leijten. Vanaf dit
moment zijn interrupties weer mogelijk.
De beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Het woord is aan mevrouw Leijten.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Wat hier gebeurt, is echt heel ernstig. Op de dag
dat de motie van mijzelf werd aangenomen die zei "niet
instemmen en verklaren dat de Nederlandse Kamer niet
akkoord is", werd er ook een andere motie aangenomen,
namelijk de motie-Ceder. De motie-Ceder, van de ChristenUnie, is unaniem aangenomen. Daarin staat dat het compromisvoorstel voor het raamwerk van de Europese digitale
identiteit onvoldoende waarborgen bevat. De motie vraagt
om de onderhandelingen te heropenen. Er staat niet letterlijk "niet instemmen", want mevrouw Leijten schrijft het
altijd nét iets scherper op dan de heer Ceder. Maar er staat
eigenlijk "niet instemmen", want er staat "heronderhandelen". Dat betekent: niet instemmen. De staatssecretaris staat
hier al die lucht te verplaatsen om te zeggen: "Ik heb precies
gedaan wat de Kamer wil. De Kamer heeft op 30 november
uitgesproken dat het onvoldoende was. Ik heb de zorgen
van de Kamer overgebracht." Dank je de koekoek! De
staatssecretaris ging naar Brussel, nam een cameraploeg
mee en ging filmpjes lopen maken over hoe geweldig haar
onderhandelingsresultaat was. Daarbij vertelde ze niet dat
de Kamer dat onvoldoende vindt. Dat is iets anders dan
zorgen. En dan zeggen dat de Nederlandse onderhandelingspositie geschaad wordt, zonder een enkel argument
te noemen op welk dossier dan. Echt wereldvreemd. Diezelfde week stemde Nederland niet in met de grote wens
van zo'n beetje alle anderen om Bulgarije toe te laten tot
de Schengenzone. Mag het daarom niet meer meepraten
over dat onderwerp? Jawel, Nederland zit gewoon nog aan
tafel. Je mag als lidstaat zeggen wat je niet wil. In een lidstaat is het nog altijd zo geregeld dat de Tweede Kamer, in
ieder geval het nationale parlement — in ons land is dat de
Tweede Kamer: hallo, hier zijn we — kan meegeven wat er
moet gebeuren. En dan zeggen: ik was het er niet mee eens,
ik heb acht brieven gestuurd of acht debatten gevoerd. Juist
daardoor had deze staatssecretaris moeten weten hoe het
ervoor stond. Moeten weten dat ze snoeihard onderhandeld
heeft, vast, maar dat het onvoldoende was. Dan ga je niet
met een cameraploeg naar Brussel om filmpjes te maken
over hoe geweldig je onderhandelingsresultaat is, terwijl
er hier unaniem is uitgesproken dat het onvoldoende is én
er een motie is die zegt "niet instemmen". Het is ernstig wat
hier gebeurt. Het is echt heel ernstig.
Voorzitter. Ik heb vandaag twee moties, maar het is eigenlijk
een beetje ... Ik zeg niet "tegen beter weten in", maar het is
wel een laatste waarschuwing. De Kamer heeft op alle
mogelijke manieren laten weten dat dit te ver gaat, te snel
gaat, onveilig is, een andere discussie is dan wij willen
voeren als het gaat over digitale identificatie, echt op alle
manieren. De debatten hierover — ik zie sommige woordvoerders zitten — waren echt scherp, niet alleen van de
oppositie maar Kamerbreed. We waren geschrokken van

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-5

wat er lag. Dat de staatssecretaris dat niet aanvoelt, baart
de SP veel zorgen. Ik heb twee moties. Ik lees ze snel voor,
want ik zie de tijd.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat is ingestemd met het voorstel voor de
Europese digitale identiteit, ondanks ontbrekende steun
van een meerderheid van het Nederlandse parlement;
van mening dat het voorstel onvoldragen is en de Tweede
Kamer grote twijfels heeft over de invulling en de vormgeving;
verzoekt de regering om de Kamer periodiek te informeren
over het krachtenveld en de voortgang van de onderhandelingen en de uitvoering, de Kamer tijdig te informeren
wanneer er wijzigingen optreden in het huidige voorstel,
en niet in te stemmen voordat de Kamer heeft ingestemd,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Leijten.
Zij krijgt nr. 1 (36305).
Mevrouw Leijten (SP):
De tweede motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er een Nederlandse vorm van e-wallet
wordt ontwikkeld en er al getest wordt;
constaterende dat er geen Europese overeenstemming is
rond het gebruik van e-wallets, de Wet digitale overheid
nog niet in werking is getreden en gemeenten aangeven
moeite te hebben met de implementatie;
verzoekt de regering het experimenteren met de Nederlandse e-wallet te pauzeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Leijten.
Zij krijgt nr. 2 (36305).
Prima, tot zover. Dan gaan we luisteren naar de volgende
spreker ... Als u wilt interrumperen, moet u echt met uw
neus tegen de interruptiemicrofoon gaan staan. Anders
weet ik niet wat u doet. De heer Van Houwelingen.

Tweede Kamer

De heer Van Houwelingen (FVD):
Veel dank en ook mijn complimenten aan mevrouw Leijten
voor de moties en voor het interpellatiedebat. Het is een
heel belangrijk onderwerp. We zijn het denk ik ook eens.
Wij zijn ook tegen de Europese digitale identiteit, maar nu
mijn vraag. U zegt, en ik ben blij dat te horen: het is ernstig,
het is een laatste waarschuwing. We hebben natuurlijk al
veel vaker gezien dat als de belangen van de Nederlandse
burger die wij hier vertegenwoordigen in de Kamer botsen
met die van de Europese Unie, de Europese Unie voorrang
krijgt. Dat zagen we ook bij de referendumuitslagen in 2016.
Nu mijn vraag. Wanneer is het nou zo dat de SP zegt: "We
gaan die gordiaanse knoop doorhakken. Genoeg is genoeg.
Het wordt te gevaarlijk, ook voor onze democratie. We
moeten die Europese Unie maar verlaten." Wanneer breekt
dat moment wellicht aan voor de SP?
Mevrouw Leijten (SP):
Hier is het niet de Europese Unie die de vloer aanveegt met
de Tweede Kamer en stemmingen hier, maar de Nederlandse regering. Die controleer ik. Dat is wat hier gebeurt.
U heeft de staatssecretaris gezien. Zij betoogt hier dat ze
superblij is met het onderhandelingsresultaat, terwijl de
motie-Ceder uitspreekt dat het onvoldoende waarborgen
biedt en vraagt om heronderhandeling. Deze staatssecretaris gaat met een filmploeg naar Brussel om haar onderhandelingsresultaat op een filmpje te zetten, zonder dat ze zich
enige rekenschap geeft van het Nederlandse parlement.
Daar zit het probleem op dit moment, zeg ik tegen de heer
Van Houwelingen.
De heer Van Houwelingen (FVD):
Ook hier zijn we het over eens, maar wat ons betreft ligt
het probleem waarschijnlijk dieper. Omdat we dit zó vaak
zien, hebben wij de indruk dat de regering als puntje bij
paaltje komt de verleiding blijkbaar niet kan weerstaan en
kiest voor het belang van de Europese Unie. Als dat maar
blijft gebeuren, moeten we, ook de SP, op een gegeven
moment uit eigenbelang, om onze democratie te verdedigen, dan niet zeggen: "Dit gaat helemaal verkeerd zo. Die
Europese Unie is te gevaarlijk voor onze democratie. We
moeten eruit. Dat is het enige wat ons nog kan redden"?
We zien nu zelfs keer op keer dat moties genegeerd worden.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik zou graag zien dat wij een regering en een verkiezingsuitslag zouden hebben waarmee we echt een luis in de pels
zouden kunnen zijn binnen de Europese Unie bij dit soort
bemoeizucht en Europese oplossingen voor alles. Die
positie zou ik graag zien. Die hebben we niet met deze
regering. Om dan te zeggen "we moeten er dus maar uit"
en helemaal niet mee te praten, is echt ontzettend veel
stappen verder weg, want de luis in de pels kan ook heel
handig zijn. Maar dat wil deze regering niet eens doen.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Ik vraag even het volgende aan mevrouw Leijten, via u.
Mevrouw Leijten is ook rapporteur geweest over deze
identiteit, dus ze weet er heel veel van. Kan mevrouw Leijten
de geest van haar rapport kort samenvatten?

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-6

Mevrouw Leijten (SP):
De geest van mijn rapport was heel feitelijk. Er stond in
welke onderhandelingen er precies lopen, wat precies de
voorstellen zijn die er liggen en op welke momenten de
Kamer nog zeggenschap heeft, de mogelijkheid om iets bij
te sturen of om in te grijpen. Dat was het mandaat van het
rapporteurschap en dat was wat het rapport inhield. En er
stonden wat suggesties in aan de Kamer om te vragen waar
we precies staan in die processen en erop te letten welke
debatten je goed moet voeren of wanneer je erbij moet zijn
om het moment niet te missen. Het gebeurt bij Europese
onderhandelingen namelijk gewoon heel vaak dat de Kamer
in al haar drukte een moment mist waarop ze had kunnen
drukken.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Dank voor het antwoord, want zo lees ik het ook. Ik miste
in dat rapport een hele grote waarschuwing dat wij bijvoorbeeld zouden moeten pleiten voor een stem tegen dit
voorstel. Waarom stond dat er niet in? En hoe kijkt mevrouw
Leijten hier achteraf tegen aan?
Mevrouw Leijten (SP):
Als je rapporteur bent namens de Kamer, breng je iets in
kaart voor de Kamer waar bijvoorbeeld moeilijk het zoeklicht
op te zetten is voor iedereen. Je vergaart dus informatie
die iedereen kan gebruiken. Binnen zo'n mandaat heb je
niet de ruimte om te zeggen: als lid van de SP vind ik dit.
Uiteindelijk is het rapport de basis voor iedereen om af te
wegen waar je staat. Als ik in het rapport had gezegd dat
de Kamer alles overwegende tegen moet zijn, dan was ik
al in een veel eerder stadium teruggefloten door mevrouw
Dekker-Abdulaziz zelf. Dat was namelijk geen onderdeel
van het mandaat. Het rapporteurschap heeft voor ons als
Tweede Kamer wel opgeleverd dat niet iedere fractie voor
zichzelf dat speurwerk hoefde te doen. Dat was de basis
voor het vervolgens nemen van politieke besluiten. Die zitten in die motie.
De voorzitter:
Afrondend.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Tot slot vraag ik dan nu aan mevrouw Leijten op basis
waarvan zij concludeert dat we nu tegen dit voorstel zouden
moeten stemmen, achteraf gezien.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat heeft u onder andere kunnen zien aan onze stem voor
de motie-Ceder/Dekker-Abdulaziz van voor de zomer. Daarin
stonden een aantal punten waarop ze vonden dat de
waarborgen onvoldoende waren. Onze afdronk is dat die
onvoldoende terug zijn gekomen in het compromisvoorstel
van de Raadsconclusie. Er is gezegd dat zoiets als het
Europees bsn nú niet aan de orde is. Mijn ervaring is dat
het dan dus in de koelkast staat. Daar blijft alles lang in
goed, en het komt wel weer op tafel. Er is gezegd dat open
source mogelijk is en dat het hoogste beveiligingsniveau
"aangeraden" is. Zo zijn er in de Raadsconclusies wel
onderwerpen opgenomen die wij belangrijk vinden, maar
die zijn niet hard vastgelegd. Dat baart mij zorgen. Dat baart

Tweede Kamer

de SP zorgen. Dat baart een meerderheid van deze Kamer
zorgen, en uiteindelijk ook de hele Tweede Kamer als het
gaat over de motie-Ceder. Ik herinner mevrouw DekkerAbdulaziz er maar aan dat zij er ook voor heeft gestemd.
De motie verzoekt om een heropening van de onderhandelingen om in ieder geval op genoemde elementen het
voorstel fundamenteel te verbeteren. Het ging onder andere
over de vrijwilligheid in de bescherming van persoonsgegevens. "Fundamenteel verbeteren." We vonden het
gewoon niet goed genoeg, in meerderheid of unaniem, hoe
je het maar wil lezen.
De heer Stoffer (SGP):
Complimenten voor mevrouw Leijten, ten eerste omdat ze
het aankaart en ten tweede voor de manier waarop ze het
verwoordt. Ik moet eerlijk zeggen: als ik alles zo hoorde,
dacht ik dat dit zou uitmonden in een motie van afkeuring
of wantrouwen. Het verraste mij wat dat die niet kwam.
Maar stel dat dadelijk een van de collega's die indient, wat
doet mevrouw Leijten dan?
Mevrouw Leijten (SP):
De meeste politici zeggen dan: op een als-danvraag geef ik
geen antwoord. Dan ga ik terug naar mijn fractie; ik denk
dat wij het zeker afkeuren als er een motie van afkeuring
is. Bij wantrouwen moeten we daar in de fractie over spreken. Ik ben teleurgesteld over de beantwoording van net
en de manier waarop dat is gegaan. De staatssecretaris had
daarin kunnen laten zien dat ze zich misschien misrekend
heeft of dat ze belang hecht aan de Kamer op vele inhoudelijke gronden. In mijn eerste vraag heb ik me gericht op de
uitvoering van de motie-Leijten, die met 76 zetels is aangenomen. Die wimpelt ze helemaal weg. Dat mag natuurlijk.
Ze zegt: ik ben het er inhoudelijk niet mee eens. Maar dan
zie je dat de motie-Ceder op dezelfde dag unaniem is aangenomen, waarin staat dat het onderhandelingsresultaat
onvoldoende is. Die wil fundamenteel andere keuzes. Dan
heb je toch te maken met een staatssecretaris niet begrijpt
dat het gevoel in de Kamer serieus anders is dan bij de
filmpjes die zij wenst te maken in Brussel. De SP heeft daar
grote moeite mee; ik heb daar grote moeite mee. Ik weet
nu nog niet hoe we dan gaan stemmen. Als het gaat om
afkeuring: ik keur dit zeker af.
Ik heb een motie neergelegd waarin we tegen de staatssecretaris zeggen: "Het was eens maar nooit meer. U moet
ons altijd informeren. U mag geen stappen meer zetten
zonder dat de Kamer daarmee instemt." Ik hoop dat we die
motie aannemen en daarmee verdergaan. Wat de anderen
willen indienen, mogen ze indienen. Eerlijk gezegd vind ik
het volgende van het instrument dat we nu hebben om dat
te doen; daar moeten we in andere gremia maar over
spreken. Als je echt vindt dat een staatssecretaris weg moet
op een bepaald onderwerp, moet je als Kamerlid denk ik
echt zorgen dat je altijd aanwezig bent bij debatten, direct
het debat aanvraagt en dat ook direct afdwingt. Het is
eigenlijk niet zoals we het hebben afgesproken over hoe je
het opbouwt om die in het debat van iemand anders in te
dienen. Maar als die er ligt, sluit ik niet uit dat we daarvoor
stemmen.

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-7

De voorzitter:
Een mooi kort en puntig antwoord. De heer Stoffer is
tevreden. Dan geef ik graag het woord aan de heer Drost,
die recentelijk beëdigd is als Kamerlid. Het is de eerste keer
dat hij hier nu weer plenair spreekt. Maar de heer Drost was
natuurlijk al eerder Kamerlid. Op 29 maart 2019 hield hij
zijn maidenspeech. Er wordt nog over nagepraat. Het debat
ging over de brexit. Meneer Drost had toen een mooie
exercitie over Erasmus, herinneren wij ons allemaal nog.
Het is toch weer de eerste keer dat hij hier staat, dus de
heer Drost gaat er een persoonlijk tintje aan geven. Daarom
gaan we er eens extra goed voor zitten. Het woord is aan
hem.

De heer Drost (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Als ik één opmerking de afgelopen
jaren veel kreeg als men weer eens op mijn onlineprofiel
had ontdekt dat ik in de politiek actief was, dan was het wel
deze: ik snap niet waar je aan begint. Mijn antwoord was
eigenlijk steevast hetzelfde: wat als iedereen dat nu zou
zeggen? Soms voegde ik daar nog aan toe: aan wie laten
we dan het bestuur van ons land over? Ik vind het best
hoopvol dat ik vrijwel zonder uitzondering merkte dat ik
daarmee een snaar van begrip raakte bij mensen. Want
onze democratie is te mooi en te waardevol om niet voorop
te staan. Het democratisch proces in dit huis is te belangrijk
voor de samenwerking in ons land om je rug er definitief
naartoe te keren. Daarom sta ik hier vandaag. Ik ben er trots
op dat ik dit werk mag doen. Het is mijn inzet om dat met
hart en ziel te doen zolang als ik er de tijd voor krijg. Ik hoop
dat ik iets mag bijdragen aan de vrede en de saamhorigheid
in dit huis en in ons land. Want ik ben er diep van overtuigd
dat daar ieder mens mee is gediend. Wij zijn niet gemaakt
om tegenover elkaar te staan; wij zijn bedoeld om samen
te leven en samen op te trekken.
Voorzitter. Ik geloof in een God, die hemel en aarde maakte
en ik heb hoop op een betere toekomst. Ooit komen wij tot
rust van wat wij deden. Tot die tijd werken wij hard in de
verantwoordelijkheid die ons gegeven wordt. Hier in de
Tweede Kamer mag ik de fractie van de ChristenUnie vertegenwoordigen. Voor mij betekent dat: politiek bedrijven
met oog voor ieder mens, vanuit een sociaal hart, in de
overtuiging dat voor God ieder mens gelijk en geliefd is.
Voorzitter. Het is goed dat we hier vandaag het debat voeren
over de uitvoering van de op 30 november jongstleden
aangenomen moties. Voor de ChristenUnie staat nog steeds
volledig overeind dat we kritisch zijn op de ontwikkeling
van een Europese digitale identiteit. Kan straks iedereen
nog wel meedoen in onze samenleving? Gaat er online of
op straat dwang ontstaan om te pas en te onpas je digitale
identiteit te tonen? Waar blijven de data en hoe borgen we
dat die niet verhandeld kunnen worden, ook in andere landen binnen Europa? Hoe houden wij het systeem veilig?
De fractie van de ChristenUnie vindt dat de zorgen die breed
in het parlement gedeeld worden, beter voor het voetlicht
gebracht hadden moeten worden door de staatssecretaris
namens ons, nu en ook in de toekomst. Daarom de volgende motie.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de aangenomen motie-Leijten de regering
opriep niet in te stemmen met de Raadsconclusie over de
Europese digitale identiteit en helder de positie van het
Nederlands parlement aan te geven;
overwegende dat de regering ondanks deze motie en de
eerdere, zoals verwoord in de motie-Ceder/Dekker-Abdulaziz
heeft besloten in te stemmen met het Raadsvoorstel;
van mening dat bij deze en andere Europese voorstellen
op het gebied van digitalisering de Nederlandse regering
steviger moet inzetten op vrijwilligheid van groepen die
niet meekunnen of willen doen, regie van mensen over hun
eigen data en transparantie;
verzoekt de regering in de vervolgonderhandelingen over
het raamwerk duidelijk kenbaar te blijven maken dat de
positie van het Nederlands parlement in meerderheid kritisch is;
verzoekt de regering voorts in de voortzetting van de
onderhandeling van deze en andere Europese voorstellen
op het gebied van digitalisering scherper en kritischer dan
nu te toetsen op genoemde uitgangspunten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Drost.
Zij krijgt nr. 3 (36305).
Dank u wel. Was dat het?
De heer Drost (ChristenUnie):
Nee, ik heb nog een beetje tijd.
De voorzitter:
Ja, gaat uw gang.
De heer Drost (ChristenUnie):
Voorzitter, ten slotte. U refereerde er al aan: in mijn maidenspeech tijdens mijn korte periode als Kamerlid in 2019 heb
ik Erasmus geciteerd. Ik ben van mening dat er in zijn tijd
beter naar hem geluisterd had moeten worden. Dat had
misschien kerkscheuringen en oorlogen gescheeld, maar
zijn woorden hebben ook nog zeggingskracht voor ons
vandaag. Daarom herhaal ik ze graag nog één keer: "Intussen moet je je eerzucht laten varen, en je koppige wil om
te winnen, je voorkeuren, laten gaan, net als je persoonlijke
vetes. Het oorverdovende geschreeuw van waanzinnige
ruzie moet zwijgen en uiteindelijk moet de vredebrengende
waarheid oplichten. Laat het mededogen erbij komen, zodat
beide partijen elkaar iets toegeven, iets wat nodig is voor
eenheid."
Dank u.

Motie

Tweede Kamer

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-8

De voorzitter:
Heel mooi. Ik begrijp dat u afstand neemt van de Reformatie.
De heer Drost (ChristenUnie):
Gaan we het daarover hebben? Dat vind ik goed.
De voorzitter:
Altijd, maar niet nu. Mevrouw Leijten, als u wilt interrumperen, graag met het neusje tegen de interruptiemicrofoon.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik wilde mijn collega Dekker-Abdulaziz voor laten gaan,
maar dank voor het woord. Welkom terug, zeg ik tegen de
heer Drost. Als ik uw motie goed begrijp, heeft de staatssecretaris dus gefaald in het overbrengen van onze zorgen,
de zorgen van ons beiden en van de Kamer. De SP heeft
een motie ingediend waarin we zeggen dat de staatssecretaris in het vervolg eigenlijk altijd eerst terug moet naar de
Kamer voordat er een nieuwe go wordt gegeven. Is de
ChristenUnie het daarmee eens?
De heer Drost (ChristenUnie):
Op dit dossier zeg ik primair ja. Ik weet eerlijk gezegd niet
uit mijn hoofd welke momenten er in de komende maanden
en tijden nog komen; misschien weet u dat beter dan ik.
We zullen er sowieso in het kader van de uitvoeringswet
nog uitvoerig met elkaar over spreken. Wellicht kunnen we
een deel van onze zorgen daarbij oplossen; ik denk aan die
vrijwilligheid en ook aan de indirecte dwang die kan ontstaan op straat. Op het moment dat wij die digitale identiteit
bij ons dragen, kan het zomaar gebeuren dat mensen ons
daarom gaan vragen, terwijl wij denken: dat was voordat
wij dat hadden, toch ook helemaal niet aan de orde? Er
komen dus zeker nog momenten waarop we dat soort zaken
kunnen markeren. Ik weet niet of dat echt in het Europese
proces zo is. Als dat zo is, ben ik het met u eens.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Dank voor het mooie citaat van de ChristenUnie. Ik hoorde
in de overweging in de motie van de heer Drost iets over
de motie-Ceder/Dekker-Abdulaziz over vrijwilligheid et
cetera. Tegelijkertijd las ik in de brieven van de staatssecretaris en ook in haar beantwoording dat ze juist op die drie
punten uit onze gezamenlijke motie succes heeft behaald.
Ze heeft in de tekst van de Raadspositie dingen veranderd.
Hoe is dat met elkaar te rijmen? Deze overweging doet alsof
dat niet gelukt is, maar het is juist wel gelukt. Hoe kijkt u
daartegen aan?
De heer Drost (ChristenUnie):
Ik denk dat dit een goede vraag is. Het is niet dat wij niet
zien wat er wel gelukt is. Maar feit is ook dat er op 30
november een motie is aangenomen die stelt dat het parlement nog steeds kritisch is. Wij vinden dat die boodschap
wellicht helderder voor het voetlicht had mogen worden
gebracht in de Telecomraad. En we zijn ook nog steeds niet
volledig gerustgesteld over alles wat er is gedaan. Daarom
blijven we kritisch, zoals ik ook in mijn tekst heb gezegd.
Het is een proces dat gaande is, een Europese trein die

Tweede Kamer

voortdendert, als ik die beeldspraak mag gebruiken. Het is
nog niet gezegd dat wij met het uiteindelijke resultaat blij
zullen zijn. En we moeten het in Nederland nog implementeren en maken. Ook daar zijn we kritisch op. Wat mij betreft
sluit het ene dus het andere niet uit.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Tot slot. Ik begrijp dat wij allemaal in Nederland kritisch
zijn en vrijwel alle Europese dossiers op dit gebied kritisch
volgen, en dat geldt voor dit dossier in het bijzonder.
Tegelijkertijd zie ik dat bijvoorbeeld een verhandelverbod
bijna voor elkaar gekregen is, dat de broncode is gepubliceerd en dat er sprake is van vrijwilligheid. We mogen onze
DigiD blijven gebruiken; er is geen verplichting. Wat precies
maakt dat de ChristenUnie zich nu nog zorgen maakt?
De heer Drost (ChristenUnie):
Nou ja, u noemde het voorbeeld zelf — dank daarvoor: het
verhandelverbod. De staatssecretaris heeft het zojuist nog
gezegd. Wij zetten daarop in als Nederland, maar het ligt
nog niet vast. Het is iets wat de komende tijd moet worden
vastgelegd. Dit is voor ons een aangelegen punt; wij vinden
dit heel belangrijk. Op het moment dat dat vastligt, zijn wij
op dat punt tevreden. Maar nu is dat nog niet de situatie.
De voorzitter:
Prima. Dank voor uw bijdrage, uw bijna-maidenspeech. We
gaan luisteren naar de heer Eppink van de fractie van JA21.

De heer Eppink (JA21):
Voorzitter. Het is een hardnekkig feit dat de kabinetten-Rutte
de Tweede Kamer steeds meer zijn gaan zien als een soort
niet-bindend adviescollege in plaats van als een echte
volksvertegenwoordiging. Dat werd op 6 december vorig
jaar des te meer duidelijk: een Kamermeerderheid, inclusief
JA21, steunde de motie-Leijten om niet in te stemmen met
de Raadsconclusies over de Europese digitale identiteit. De
minister stuurde per brief een ferm nee terug naar de
Kamer; ze ging de motie niet uitvoeren. Ze stemde in
Brussel alsnog voor de Raadsconclusies, tegen de wil van
de Kamer in.
Voorzitter. Dit doet denken aan een debat op 26 juni 1997.
Ik ga even terug in de tijd, voorzitter, als u me dat toestaat.
Zoals u zich zult herinneren, was er in het kabinet-Kok I
onenigheid over de VVD-motie met betrekking tot het contract voor een nieuwe ov-studentenkaart. Het vrat de coalitie
intern op. De VVD en de oppositie stonden tegenover de
PvdA en D66. VVD-fractieleider Bolkestein moest tot twee
keer toe overleggen in het Torentje om de politieke
gemoederen te bedaren. De PvdA en D66 noemden de VVDmotie "oppositioneel" en "politiek onzuiver" en zeiden: dit
kan zo niet, zo ga je niet om met een minister uit je eigen
coalitie. Van die dapperheid is bij de VVD helaas weinig
over. Samen met D66 steunt zij stappen in de richting van
een Europese digitale identiteit. Daaraan moet ik toevoegen
dat in een onderzoek van vpndiensten.nl onder ruim 1.000
Nederlanders van 18 jaar of ouder twee derde zei te vrezen
voor de inperking van privacy voor de uitvoering van een
EU-wallet. Meer dan de helft gaf aan zich verplicht te voelen
tot gebruik van zo'n digitale identiteit en minder dan de

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-9

helft was bereid om privacygevoelige informatie, zoals
paspoort en rijbewijs, te delen met de EU-wallet.
Voorzitter. De strekking is helder: de Nederlandse burgers
willen geen Europese digitale identiteit. Ik begrijp ook wel
waar dat vandaan komt, want ik vind dat zelf eigenlijk ook
wel: naarmate er meer macht naar Brussel gaat en de EU
zichzelf gaat positioneren als een autonome federale identiteit, groeit bij veel burgers de vrees voor een Überwachungsstaat, waarin steeds meer gegevens steeds meer
worden gecentraliseerd. Dat roept bij veel burgers ook het
gevaar van "Chinaficatie" van de privacy op. We zien de
laatste tijd erg veel pogingen tot meer digitalisering van
van alles en nog wat. We hebben dus niet alleen de privacy,
maar we hebben ook een digitale euro en een digitale wallet. Ik vraag me ook vaak af wat dan de meerwaarde is. Wat
is de meerwaarde daarvan? Dat is dan moeilijk te zeggen.
We hebben toch al een digitaal proces in Nederland?
Waarom moet dat dan geëuropeaniseerd worden? Dan
spreek ik ook mevrouw Leijten na, die zegt: ja, dat Europese
bsn komt er op een gegeven moment. Ja, dat is inderdaad
zo. Ik heb zeven jaar voor de Europese Commissie gewerkt.
De tactiek is altijd: we maken een richtlijn en stap voor stap
gaan we daarnaartoe zonder het einddoel te melden, want
zolang we het einddoel niet melden, gaat het proces vanzelf
vooruit en eindigen we bij dat doel. Dat doel zit als het ware
in een draaimolen en komt er vanzelf weer uit. Ik ben dus
erg huiverig voor een EU-bsn. Ik zou graag willen dat de
staatssecretaris dat ziet. Mijn vraag aan haar is derhalve:
is zij zich hiervan bewust en zo ja, waarom negeerde zij dan
deze motie van de Tweede Kamer?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Heel goed. Dan mevrouw Maeijer van de fractie van de
Partij voor de Vrijheid.

werd bij het grofvuil gezet. We ontvingen daarover — ik
geloof dat dit op een vrijdagmiddag was — een kattenbelletje van de staatssecretaris met daarin de mededeling dat
zij deze motie niet wenste uit te voeren. Ze zei tegen een
meerderheid van deze Kamer: bekijk het maar. Daar bleef
het niet bij. Vervolgens stemde ze namelijk een paar dagen
later in Brussel doodleuk in met het voorstel. Ze deed dus,
een beetje weggemoffeld met het weekend daartussen,
precies het tegenovergestelde van wat een Kamermeerderheid wilde dat zij zou gaan doen.
Voorzitter. Dit is toch niet hoe een democratie werkt? Deze
gang van zaken is niet alleen een regelrechte schoffering
van het parlement, maar zeker ook van de mensen die wij
hier vertegenwoordigen. Ik zou van de staatssecretaris
willen weten: wat is uw boodschap aan hen? Is dit nou die
nieuwe bestuurscultuur? Doen aangenomen moties van de
oppositie er niet toe? Durft de staatssecretaris geen nee te
zeggen in Brussel? Ik zou tegen de staatssecretaris willen
zeggen: Nederland is nettobetaler, het is ons belastinggeld
dat in groten getale richting Brusselse zakken en andere
landen vloeit. Me dunkt dat Nederland, zeker Nederland,
zolang het nog in die Unie zit, met de vuist op tafel durft te
slaan.
Voorzitter. De Kamer heeft een motie aangenomen. Het
gebeurt niet zo vaak dat de oppositie een meerderheid krijgt
op een zo belangrijke motie. En die motie was kraakhelder:
stem niet in! Wat moeten wij als oppositie nog doen als
zelfs een parlementaire meerderheid niet voldoende is om
iets voor elkaar te krijgen, mevrouw de staatssecretaris?
Moties die hier worden aangenomen, moeten worden uitgevoerd. Als de staatssecretaris dat niet ziet zitten, is het
misschien tijd om eens wat anders te gaan doen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Ephraim van de Groep Van Haga.

Mevrouw Maeijer (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Het jaar 2022 was een goed jaar voor
Brussel, want zo'n beetje alles wat die eurocraten voorstelden, kreeg groen licht. Oekraïne werd kandidaat-lid, Moldavië werd kandidaat-lid, de onderhandelingen met NoordMacedonië en Albanië werden geopend, Kroatië kan toetreden tot Schengen, Kosovo mag visumvrij reizen en dat kon
allemaal op steun rekenen van dit kabinet. Het kon ook
allemaal op steun rekenen van een groot deel van deze
Kamer. Maar toen was daar de discussie over de Europese
digitale identiteit. Dat was een discussie waar de Kamer
zich actief in mengde, die zij bijstuurde en waar zij zich ook
tegen verzette. Maar dat kwam mevrouw Van Huffelen niet
zo goed uit. Zij was, met filmploeg en al, juist zo lekker op
dreef daar in die Brusselse burelen. Zij zat dus helemaal
niet te wachten op het uitvoeren van die motie van collega
Leijten, die het kabinet opriep om niet in te stemmen met
de Raadsconclusie over de Europese digitale identiteit en
met een aanhangsel aan te geven dat de positie van het
Nederlandse parlement anders is dan het bereikte compromis. "Nee" bekt nu eenmaal niet zo lekker in Brussel. Sinds
het referendum over het EU-associatieakkoord is iedereen
allergisch geworden voor aanhangsels en inlegvellen.
Voorzitter. De motie ging dus door de shredder. De wens
van de meerderheid van deze Kamer, waaronder mijn partij,

Tweede Kamer

De heer Ephraim (Groep Van Haga):
Dank u wel, voorzitter. Het is terecht dat collega Leijten een
interpellatie heeft aangevraagd maar het is ook triest dat
dit moet. Het kabinet in het algemeen en de staatssecretaris
in dezen in het bijzonder geven er te vaak blijk van geen
boodschap te hebben aan wat de Kamer in democratische
meerderheid beslist. Is het dan de Kamer die haar eigen
instrument bot maakt of het kabinet dat er door deze handelswijze voor zorgt dat de berg aan moties alleen maar
groeit? Laat de Kamer haar verantwoordelijkheid nemen
voor het eerste en het kabinet zijn rol erkennen voor het
tweede.
Dat de staatssecretaris de aangenomen motie om niet in
te stemmen met de Raadsconclusie over de Europese
digitale identiteit naast zich neerlegt, is treurig. De staatssecretaris wil de motie niet uitvoeren omdat Nederland zich
daarmee volgens haar buitenspel zou zetten. Dat doet BVNL
denken aan een land dat meteen capituleert omdat het
anders net meer mee mag praten over de capitulatievoorwaarden.
Voorzitter. De Kamer was vorig jaar duidelijk. De staatssecretaris heeft geen garantie kunnen bewerkstelligen dat er

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-10

geen sprake zal zijn van een verplichting tot het gebruik
van het identificatienummer. De staatssecretaris heeft geen
meerderheid kunnen scharen achter Nederlandse tekstvoorstellen en de staatssecretaris kan mede daarom niet
garanderen dat mensen of diensten die geen gebruik willen
maken van de digitale portemonnee in de toekomst niet
uitgesloten zullen worden. Deze belangrijke punten ten
aanzien van privacy, drang en dwang zijn de reden dat het
kabinet door een Kamermeerderheid te verstaan is gegeven
om niet in te stemmen met de Raadsconclusie. Ik heb één
motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om in de Europawet met een voorstel
te komen tot amenderende motie, waarmee de Kamer de
regering alleen toestemming geeft om onder voorwaarden
in te stemmen met Europese wetgeving;

Motie

en verzoekt de regering die de status van wetgeving te
geven, zodat zij onder artikel 81 van de Grondwet valt,

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt, Stoffer,
Leijten, Ephraim, Eppink en Van der Plas.

constaterende dat de regering ingestemd heeft met EUwetgeving tegen de expliciete wil van de Kamer;
keurt de handelswijze (dat wil zeggen het instemmen met
het voorstel) van de staatssecretaris af,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Ephraim en Eppink.
Zij krijgt nr. 4 (36305).
Heel goed. Dank voor uw bijdrage. Dan gaan we luisteren
naar de heer Omtzigt.

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Voorzitter. De regering mág een normale aangenomen
motie niet uitvoeren. Als ze die niet uitvoert, is het aan de
Kamer om een conclusie te trekken. Er zijn twee smaken:
of je stuurt de bewindspersoon naar huis of de regeringspartij slikt een meloen door.
Vandaag behandelen we echter geen normale motie. Het
gaat over een motie die ertoe strekt om alleen onder
bepaalde voorwaarden in te stemmen met Europese wetgeving, in dit geval wetgeving inzake de Europese digitale
identiteit. Wanneer de Nederlandse regering instemt met
wetgeving in Europa, een verordening of een richtlijn, dan
heeft Nederland de wet die daar uitkomt, maar te accepteren. Die heeft namelijk directe werking. En de Nederlandse
regering stemde in met de wetgeving. Het gevolg is dat de
regering er feitelijk in slaagt om in te stemmen met dwingende wetgeving, die in Nederland tegen de wil van de
meerderheid van deze Kamer ingevoerd wordt. De Tweede
Kamer opereert vandaag dus niet vanuit haar controlerende
taak, maar vanuit de medewetgevende taak. Deze motie is
feitelijk een amendement en had als amendement behandeld en uitgevoerd moeten worden. Nu de regering dat niet
gedaan heeft, zitten we straks dus met een Europese digitale
identiteit die de meerderheid van de Kamer — het hoogste
orgaan in ons staatsbestel — niet wil. Daarom zal ik de
motie van afkeuring steunen en zijn heldere, nieuwe
afspraken gewenst, zowel in de Europawet als in het
Reglement van Orde. Daarom de volgende motie.

Tweede Kamer

Zij krijgt nr. 5 (36305).
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Artikel 81 gaat over wetgeving. Dan zijn wij medewetgever
en dus geen controleur.
De heer Drost (ChristenUnie):
Ik heb toch een vraag aan de heer Omtzigt, omdat hij aangeeft dat hij de motie van afkeuring gaat steunen. Hij geeft
ons een les Europees recht. Ik denk dat dit klopt, maar het
is niet volledig. Ik heb de volgende vraag voor hem. Had
het verschil gemaakt voor de wetgevende taak die Europa
in dit geval op zich had genomen als Nederland in de
Telecomraad op 6 december jongstleden had tegengestemd?
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Het was geen unanimiteitsbesluit, dus als Nederland ertegen had gestemd, dan zou het besluit ook aangenomen
worden. Maar dat doet hier niet ter zake. Je bent de medewetgever. Dit is echt iets heel raars. Je kunt in een stemming verliezen. Ik zal u verzekeren: dat gebeurt je als
oppositie weleens een keertje. Maar de regering stemde
hier als wetgever. Op grond van artikel 81 van de Grondwet
heeft de regering samen met het parlement de wetgevende
macht en heeft ze de instemming van het parlement nodig
om akkoord te gaan. Die instemming was er niet. Ik wijs op
de motie-Ceder en de motie-Leijten. Dan heb je op dat
moment nog twee smaken. Je kunt je in Europa ook nog
van stemming onthouden. Had de regering dat gedaan,
dan hadden we misschien een beetje gegromd, maar dan
was het "formeel niet instemmen" opgevolgd, zeg ik er
maar bij. Dus als de staatssecretaris gedacht had dat ze de
anderen niet zo kwaad wilde maken — ik denk overigens
echt niet dat ze door het dak gegaan zouden zijn — dan had
ze dat ook kunnen doen. Maar een expliciete voorstem
betekent dat deze Kamer niet meer het hoogste gezag op
wetgeving is. Dat betekent dat wetgeving ingevoerd kan
worden en dat met wetgeving ingestemd kan worden zonder dat deze Kamer dat wil. Dan wordt dit een praatclub,
een debatclub. Dan worden de besluiten elders genomen.
En dat is zeer onwenselijk in een parlementaire democratie.
Dit is zeer principieel.

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-11

De heer Drost (ChristenUnie):
Ik ben het met de heer Omtzigt is dat dit zeer principieel is,
maar dan moeten we wel bij de feiten blijven. Als ik de heer
Omtzigt gelijk heeft, dan hadden wij niet, in al die keren dat
wij dat wel hebben gedaan, het Europees verdrag moeten
ondertekenen. Toen was het moment dat wij op bepaalde
vlakken in onze wetgeving het mandaat bij Europa legden.
Dat is hier ook zo. Het debat gaat vandaag dus over het
handelen van de staatssecretaris op basis van een motie
waarin wij vroegen of zij tegen wilde stemmen. Dat deed
zij niet. Dat is het enige wat wij kunnen afkeuren. Wij kunnen
hier niet die Europese verordening afkeuren.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Nee.
De heer Drost (ChristenUnie):
Dat mag daarmee wel uit handen worden gegeven. Dat
bent u toch wel met mij eens?
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dat is nog veel ingewikkelder, want de rechtstreekse werking van het Europees recht volgt uit het Van Gend en Loosarrest. Dat volgt dus niet uit een van de verdragen, maar
dat volgt uit een arrest van het Europees Hof in Luxemburg.
Ben ik nu minstens driekwart van de kijkers kwijt, denkt u?

zijn wij kritisch over. Daar was ik zojuist in mijn bijdrage
ook heel duidelijk over. Wij hebben daar nog steeds grote
vraagtekens bij. Het gaat over de vraag of de staatssecretaris op dat moment had moeten tegenstemmen, een tegenstem die niet zo veel had uitgemaakt in de praktijk, of niet.
Dat bent u toch met me eens?
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dat staat ook in de motie van JA21 en BVNL, de Groep Van
Haga. Daarin staat ook dat de tegenstem van de staatssecretaris wordt afgekeurd. En daar bent u het mee eens, want
u keurt die tegenstem ook af. De ChristenUnie vindt ook
dat ze tegen had moeten stemmen. Als ze dat niet vinden,
moeten ze alle moties van hun Kamerlid Ceder door de
shredder gooien, want daar staat dat gewoon feitelijk in.
Die motie vraagt: stem niet in. En toch deed ze dat. De
ChristenUnie heeft hier nog een andere positie. Ze is
namelijk lid van de coalitie en zij kan hier dat beleid veranderen, maar ik merk nu op dat ze dat niet nodig vindt. Als
wij dit niet stoppen, betekent dit dat de regering te pas en
te onpas over de Kamer heen gaat lopen bij besluitvorming
in Brussel. Dat moeten we niet willen.
Vandaar nog een tweede motie, voorzitter.

Motie
De Kamer,

De voorzitter:
Maar de rest hangt aan uw lippen.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dat is dus niet in het verdrag gebeurd. Over dat verdrag en
de instemming daarmee — of niet — wil ik graag een keer
met u spreken, maar hier is het zo dat je iedere keer wel of
niet akkoord gaat met Europese regelgeving. Het verschil
is dan dat er bij toetreden tot de Schengenzone unanimiteit
nodig is. Daar is een tegenstem ook fundamenteel anders
dan onthouden of voorstemmen, want daarmee houd je
'm tegen. Hiermee houd je 'm niet tegen. Ja, dat is de
afspraak die je hebt gemaakt, want je wilt wel zelf een veto,
maar je wilt liever niet dat al die andere 26 landen op andere
thema's een veto hebben, want dat werkt niet zo lekker.
Maar ja, dit is de wetgevende macht. Europese wetgeving
… U heeft gisteren gezien dat er een infractieprocedure is
begonnen, want sommige wetgeving werkt niet rechtstreeks. Dan heb je twee jaar de tijd om 'm in je eigen wetten te zetten. Doe je dat niet, dan is ie zelfs rechtstreeks van
toepassing in Nederland. Ik heb het nu over de wet over
het hergebruik van data, die belangrijk is voor het oversterfteonderzoek. Die wetgeving gaat dus over de Nederlandse
wetgeving heen, zelfs als we in de Kamer niks doen. Straks
hebben we dus een Europese digitale identiteit in de vorm
die de meerderheid van de Kamer heeft afgekeurd, inclusief
de ChristenUnie. Waarom sturen we dan nog ministers of
staatssecretarissen naar Brussel?
De heer Drost (ChristenUnie):
Het gaat mij erom dat het scherp is waar we zo meteen over
stemmen als die motie van afkeuring in stemming wordt
gebracht. Dat is niet de Europese verordening, want daar

Tweede Kamer

gehoord de beraadslaging,
verzoekt het Presidium het Reglement van Orde aan te
passen door een amenderende motie op Europese voorstellen toe te voegen als instrument en expliciet te maken dat
die onder artikel 81 van de Grondwet valt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt, Stoffer,
Leijten, Ephraim, Koekkoek, Eppink en Van der Plas.
Zij krijgt nr. 6 (36305).
Heel goed. Tot zover. Dan gaan we luisteren naar de heer
Van Houwelingen van de fractie van Forum voor Democratie.

De heer Van Houwelingen (FVD):
Dank u, voorzitter. Vandaag voeren we een heel belangrijk
debat, denk ik. Het gaat over een gigantisch probleem waar
onze democratie nu mee is opgezadeld. We zien dat keer
op keer gebeuren. De wens van de Nederlandse bevolking
is leidend, de wens van de meerderheid van deze Tweede
Kamer is leidend, maar als puntje bij paaltje komt zien we
keer op keer — vandaag weer — dat datgene leidend is wat
Brussel wil, wat de Europese Unie wil. Dat is wat er gebeurt.
Dat hebben we ook weleens de copernicaanse omwenteling
genoemd. Onze democratie draait niet langer meer om wat
wij hier willen of om wat de Nederlandse bevolking wil. Als
puntje bij paaltje komt, zien we keer op keer dat het kabinet
doet wat Brussel wil. Dat zien we nu weer. Deze Kamer

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-12

heeft dus op 1 december een motie aangenomen en heel
duidelijk gezegd: we willen niet dat het kabinet instemt met
dit voorstel voor een Europese digitale identiteit. En toch
gebeurt het.
Ik denk dat het heel belangrijk is om op te merken dat dit
dus een patroon is. We zien dit keer op keer terugkeren,
ook in 2015 rond het referendum over de Europese grondwet. Toen zei de Nederlandse bevolking: wij willen dat niet;
wij willen die Europese grondwet niet. Die is er toch gekomen in 2009, in de vorm van het Verdrag van Lissabon. Nog
pregnanter, denk ik, is het referendum dat we op 6 april
2016 hadden. Toen ging het over dat EU-associatieverdrag
met Oekraïne. Daar hebben we een uitgebreide campagne
over gevoerd. Er kwam zelfs nog ter sprake: als we dit doen,
dan kan dat leiden tot oorlog met Rusland. Dat was onderdeel van de campagne. Dus de Nederlandse bevolking heeft
in al haar wijsheid gezegd: nee, dat moeten we niet doen.
Die heeft toen bijna met twee derde tegen gestemd, en toch
is het teruggekomen. Dat was weer dat geitenpaadje. We
zien dat keer op keer. Het radicale politieke midden — zo
noem ik het maar even — kiest als het erop aankomt niet
voor wat de Nederlandse burger wil of zelfs voor wat de
Tweede Kamer wil. Nee, die kiest wat Brussel wil, wat de
Europese Unie wil. Dat is dus ontzettend bedreigend voor
onze democratie. De heer Omtzigt zei dat net met zoveel
woorden ook al.
Ik heb hierover een paar vragen aan de minister, als dat
kan.
De voorzitter:
Aan de staatssecretaris.
De heer Van Houwelingen (FVD):
Dank u wel, voorzitter. Aan de staatssecretaris, excuus. Kijk,
de minister zei net in haar eerste termijn: ik spreek hier
namens Nederland. Ze zei: ik spreek namens Nederland.
Hoezo spreekt de staatssecretaris namens Nederland? De
staatssecretaris spreekt in ieder geval niet namens de
Nederlandse bevolking, want die wil die hele Europese Unie
niet. Dat hebben we in 2005 gezien. Dus u spreekt niet
namens de Nederlandse bevolking. De Nederlandse
bevolking heeft gezegd dat de Europese Unie eigenlijk illegitiem is, want die heeft daartegen gestemd in 2005. U
spreekt ook niet namens de Tweede Kamer, want wij, als
vertegenwoordigers van de Nederlandse bevolking, hebben
gezegd: wij willen dit niet; wij willen niet dat u instemt met
die conclusie. En toch doet u dit. Dus u spreekt niet namens
Nederland. U spreekt misschien namens uzelf of namens
het kabinet, maar in ieder geval niet namens Nederland.
Dat is mijn vraag aan u: waar haalt u de democratische
legitimiteit vandaan om in te stemmen met die conclusies
terwijl wij, de Tweede Kamer, dat niet willen? Waar haalt
u die legitimiteit vandaan?

De heer Drost (ChristenUnie):
Ik wil niet te veel jij-bakken, want ik ben net nieuw. Maar
zo'n proces gaat als volgt. Als er grote besluitvorming voor
komt te liggen uit Europa, dan komt er zo'n BNC-fiche naar
de Kamer. Dat gaat over de nieuwe Commissievoorstellen.
Dat is het moment waarop de Kamer behandelvoorbehoud
kan maken en kan zeggen: wacht eens even; hier gebeuren
dingen waar wij het echt niet mee eens gaan zijn, ook al
gaat Europa hierover. Dan is mijn vraag aan de heer Van
Houwelingen, mijn collega: waar was u dan op dat moment?
Want dat was in 2021. Er is een lijstje met namen. Ik heb
een lijstje gekregen van mijn medewerker. De VVD was
daarbij, en D66, de PVV, het CDA en de SP. De rest van de
partijen heeft het op dat moment wellicht laten lopen. Waar
was u dan? Want toen had u het moment om hiervan een
groot probleem te maken.
De heer Van Houwelingen (FVD):
Ik hoop dat dat in ieder geval niet in het eerste kwartaal van
het jaar was, want toen was ik nog geen Kamerlid, maar ik
begrijp uw vraag. Ik begrijp natuurlijk ook het proces en
hoe het werkt. Je kunt voorbehouden maken en dit en dat.
Het punt dat wij hier maken is — dat zei de heer Omtzigt
net ook — dat je behandelvoorwaarden kunt maken en kunt
doen wat je wil, maar dat als puntje bij paaltje komt uiteindelijk in dit geval de regering haar wens doordrukt, ook als
de Tweede Kamer zegt "we willen het niet, we willen het
niet" en zelfs als de Nederlandse bevolking dat in meerderheid zegt. Het gebeurt toch. Dus dan kun je inderdaad in
allerlei debatten gaan zeggen "moeten we dat wel doen?"
en behandelvoorbehoud maken, maar het wordt doorgedrukt als puntje bij paaltje komt. Dat ziet u nu zelf toch ook
gebeuren? De heer Omtzigt zei het net eigenlijk ook: het
heeft dus eigenlijk geen zin om deze debatten te voeren.
We zijn een praatclub geworden, want uiteindelijk staat
toch vast wat er gebeurt. Dat is de kern van het probleem
waar we mee te maken hebben. Ik denk dat dat u ook heel
veel zorgen zou moeten baren.
De heer Drost (ChristenUnie):
Het baart me ook zorgen als er in Europa dingen gebeuren
die wij niet fijn vinden en dat er een Europese trein — zo
heb ik het volgens mij genoemd — over ons heen dendert,
maar ik vind wel dat we zuiver moeten formuleren. Het
puntje kwam bij het paaltje in september 2021. Toen hadden
we voor het eerst onze vinger moeten opsteken en moeten
zeggen: wacht eens even; dit willen wij helemaal niet. Wij
zijn dat gaan doen in het jaar daarna. Dat geldt ook voor
mijn fractie. Dat was Kamerbreed. Daar hebben we zojuist
over gedebatteerd. Nu praten we over een motie van
afkeuring voor de staatssecretaris, die tegen ons zegt: met
alle respect, maar ik ben te laat. Dat moeten we onszelf dan
misschien ook wel een beetje aantrekken. Ik vraag ook aan
u of u dat ook vindt, via de voorzitter.

En dan mijn tweede vraag.
De heer Van Houwelingen (FVD):
Misschien mag ik een wedervraag stellen.
De voorzitter:
Zullen we eerst even een interruptie doen, van de heer
Drost? Dan kunt u ook even op adem komen.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Neenee.

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-13

De heer Van Houwelingen (FVD):
Oké, dan geef ik een antwoord. Ik zal het dan niet in de vorm
van een vraag gieten, voorzitter. Het verbaast mij dat u denk
dat …

Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Dit zijn de grote lijnen waar het voorstel gewoon over gaat.
We hebben hier een DigiD en we willen dat onze DigiD ook
geaccepteerd wordt in Europa. Meer is het niet. Dit is het
gewoon. Over welke grote lijnen heeft Van Houwelingen
het?

De voorzitter:
… wat de heer Drost denkt …
De heer Van Houwelingen (FVD):
Dank u wel. De heer Drost denkt blijkbaar dat het wellicht
anders was gelopen als we behandelvoorbehouden hadden
gemaakt, als we er uitgebreid over hadden gedebatteerd.
Dan hadden we invloed kunnen uitoefenen, dan was het er
niet gekomen. Ik heb het al een paar gezegd: zelfs als de
meerderheid van de Kamer zegt "doet het niet", gebeurt
het. Het toppunt voor mij is dat het, zelfs als de meerderheid
van de Nederlandse bevolking zegt dat zij het niet wil, toch
gebeurt. Dat zijn de krachtigste middelen die wij hebben.
Als die niet werken, welk procedureel middel werkt dan
wel? Zegt u het maar. Dit is de situatie waarin we zitten, of
u het nou leuk vindt of niet. En dat is heel ernstig.

De heer Van Houwelingen (FVD):
De allergrootste lijn zal ik dan maar gelijk benoemen. Wij
willen überhaupt geen Europese digitale identiteit. Sterker
nog, de Nederlandse bevolking is door op 1 juni 2005 tegen
die Europese grondwet te stemmen duidelijk geweest.
Vervolgens is er het Verdrag van Lissabon gekomen, het
belangrijkste verdrag van de Europese Unie. Daar is alles
op gegrondvest. Dat willen we niet. En het gaat toch door.
Daar is dus een soort kink in de kabel gekomen. Daarmee
is wat ons betreft die hele Europese Unie illegitiem. We
zitten echt niet te wachten op een Europese digitale identiteit. Ik voel me totaal geen Europese burger, ik wil eruit.
De voorzitter:
Helder, helder.

Voorzitter, ik ga door met mijn betoog …
De voorzitter:
Nou, mevrouw Dekker lijkt ook te willen interrumperen. Het
woord is aan haar.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Ik was al de hele tijd aan het opletten, voorzitter. Ik hoor
meneer Van Houwelingen zeggen: het doet er niet toe wat
wij hier doen, het kabinet en de EU denderen maar door et
cetera et cetera. Hoe kijkt meneer Van Houwelingen ertegen
aan dat wij wel degelijk dingen voor elkaar hebben gekregen? Omdat wij het afgelopen jaar moties hebben ingediend, heeft de staatssecretaris het voor elkaar gekregen
dat de tekst wordt aangepast. Wij gaan naar open source.
Het gaat om vrijwilligheid. Er komt geen Europees bsn en
dus ook geen Europese digitale identiteit. Alles wat wij
wilden, heeft de staatssecretaris voor elkaar gekregen. En
voor de dingen die wij nog meer willen, gaat zij zich nog
hardmaken. Hoe kijkt meneer Van Houwelingen daartegen
aan?
De heer Van Houwelingen (FVD):
Dank voor die goede vraag. Ik ontken ook niet dat je her en
der wat kan bijstellen. Dat is duidelijk. U geeft daar de
voorbeelden van. Maar als het om de grote lijnen gaat, als
het bijvoorbeeld gaat over het wel of niet invoeren van zo'n
Europese digitale identiteit, dan hebben we hier helemaal
geen speelruimte. Die grote lijnen liggen vast. Dat zien we
keer op keer. Ik heb de voorbeelden net uitgebreid gegeven.
We kunnen natuurlijk wel her en der een paar kleine dingetjes bijstellen, maar de grote lijnen staan vast. En dat is dus
heel verontrustend. Die trein rijdt. Je kunt zeggen "misschien moet hij iets minder hard rijden, misschien moet je
een coupé verwisselen", maar het staat vast in welke richting de trein rijdt. We kunnen hier op ons kop gaan staan,
maar we kunnen het alleen veranderen via een nexit.

Tweede Kamer

De heer Van Houwelingen (FVD):
Ik ga door en ben bij mijn tweede vraag. Het is opmerkelijk
dat de minister de motie niet uitvoert, terwijl de baas wat
wil. De Tweede Kamer zou toch de baas moeten zijn? Misschien heeft de staatssecretaris gewetensbezwaren en voert
zij de motie daarom niet uit. Waarom wordt er niet automatisch de conclusie aan verbonden dat, als een lid van het
kabinet een motie van de Tweede Kamer niet uitvoert, dat
lid ook opstapt? In het bedrijfsleven, in het leger is dat heel
gebruikelijk. Je hebt blijkbaar een principieel bezwaar tegen
het volgen van een meerderheid van de Tweede Kamer.
Dan hoor je toch eigenlijk op te stappen? Mijn vraag aan
de staatssecretaris is: waarom trekt ze die conclusie niet?
Ik heb nog een laatste en derde vraag en ik ben heel
benieuwd naar het antwoord. Moties kunnen genegeerd
worden, zegt de staatssecretaris. Hoe zit dat eigenlijk met
een motie van wantrouwen? Kan die door het kabinet met
dezelfde logica ook genegeerd worden? Dan staan we hier
natuurlijk helemaal voor niks met elkaar te praten elke dag.
Ik rond af, voorzitter. Het is dus droevig gesteld. De meerderheid van de Kamer wil wat en het wordt weer genegeerd.
De Nederlandse bevolking wordt genegeerd bij referendauitslagen. Uiteindelijk dendert die trein door. Er is echt maar
één manier waarop we op een ander spoort terecht kunnen
komen en dat is als de Nederlandse kiezer, de soeverein
van dit land, het heft in handen neemt en dat kartel, dat
radicale midden dat tegenover mij zit, CDA, PvdA, VVD,
GroenLinks, de ChristenUnie, wegstemt. Dat kan, beste
kiezer, op 15 maart.
Dank u wel.
De voorzitter:
Fijn dat u dat nog even vermeldt. We gaan luisteren naar
mevrouw Dekker van de fractie van D66.

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-14

Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Voorzitter. In juni 2021 heeft de Europese Commissie een
voorstel gedaan voor een nieuwe verordening voor een
elektronische identiteit. Het gaat hier om een voorstel
waarbij Europese landen een DigiD beschikbaar maken
voor hun eigen burgers en elkaars DigiD's — ik noem ze
DigiD's, want dat is makkelijker te begrijpen — moeten
accepteren, zodat wij met onze eigen DigiD ook met de
overheden in België en Duitsland zaken kunnen doen. Dat
is een goede zaak. Het is dan ook niet heel gek dat het
kabinet in grote lijnen tevreden was met het voorstel, enkele
zorgen en terughoudendheden daargelaten. Dat hebben
we allemaal in de aanloop naar de Telecomraad kunnen
lezen.

De voorzitter:
Dank u wel. Een vraag van mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Die onderhandelingspositie neemt mythische vormen aan.
Als je altijd tekent bij het kruisje, heb je nul onderhandelingspositie. Als ze zeker weten dat de staatssecretaris binnenkomt en altijd zegt wat ze belangrijk vindt, maar uiteindelijk toch tekent bij het kruisje, zullen ze nooit naar haar
luisteren. Dat is het antwoord dat je daar het beste op zou
kunnen geven wat de SP betreft. Maar ik zou eigenlijk aan
mevrouw Dekker-Abdulaziz willen vragen: vindt zij dat de
motie die zij heeft ingediend op 2 juni vorig jaar, samen
met het lid Ceder, voldoende is uitgevoerd?

Dit voorstel is afgelopen jaar in juni en december in Brussel
besproken in de Telecomraad. Voorafgaand daaraan spraken wij als Kamer met de staatssecretaris. Een aantal partijen die hier vandaag aanwezig zijn, maar veel ook niet,
hebben de staatssecretaris toen in moties opdrachten
meegegeven voor bij de onderhandelingen in Brussel. Er
is een motie ingediend door het lid Ceder voor het tegengaan van een uniek en blijvend identificatienummer. Ikzelf
diende samen met het lid Ceder een motie in over het
tegengaan van dataconcentratie en het bieden van gelijkwaardige alternatieven. Het gebruik is te allen tijde vrijwillig.
De staatssecretaris is er ook in geslaagd ons verzoek voor
open source in de Raadstekst opgenomen te krijgen.

Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Als ik zo de brieven van de staatssecretaris lees, is de vrijwilligheid wel geborgd. Het verhandelverbod is niet expliciet
opgenomen, maar die inzet is er ook wel. Dus ja, ik vind
het eigenlijk wel goed.

Voorzitter. Kortom, ik constateer dat veel zorgpunten van
de Kamer uiteindelijk wel in de Raadspositie zijn beland.
Ten tweede is het in de Europese besluitvorming van
wezenlijk belang om aan de onderhandelingstafel te zitten.
Kan de staatssecretaris bevestigen dat er bij de behandeling
van de Raadspositie een gekwalificeerde meerderheid voor
was en dat het resultaat dus ongeacht de motie-Leijten hoe
dan ook hetzelfde was geweest? Het verschil is wel dat er
nu nog mogelijkheden zijn om invloed uit te oefenen in de
triloog die nog volgt. Kan de staatssecretaris uitleggen hoe
het proces er precies uit komt te zien en welke wijzigingen
nog verwacht worden?

Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Het ging er daarbij waarschijnlijk nog over dat het verhandelverbod niet expliciet is overgenomen. Daarnaast is die
motie tijdens het commissiedebat of tijdens het tweeminutendebat volgens mij anders geïnterpreteerd door de
staatssecretaris. Zoals ik het me kan herinneren, zei zij toen:
ik neem het mee en ik leg het uit tijdens de Telecomraad;
ik neem het ook mee naar de trialoog, en zo is de motie wel
uit te voeren. Daarom hebben we meegestemd.

Voorzitter. Vanuit D66 nog één inhoudelijke zorg. Met dit
voorstel moeten landen elkaars elektronische inlog-DigiD
accepteren, maar we lezen ook in dit voorstel dat sommige
landen niet aan het hoogste betrouwbaarheidsniveau hoeven te voldoen. Klopt dat en hoe gaan we hiermee om?
Voorzitter. Ik sluit af. D66 ziet een Europese digitale identiteit
voor elke EU-burger, een Europese DigiD eigenlijk, als iets
positiefs. Het verschilt in feite niet veel van een Europese
DigiD. EU-burgers kunnen zich hiermee identificeren en
kiezen welke persoonlijke gegevens ze willen delen, zowel
online als offline, met overheidsinstanties en bedrijven in
de hele EU. Dat vereenvoudigt en versnelt ontzettend veel
handelingen voor burgers en bedrijven in de EU. Wij zien
dat de staatssecretaris de waarborgen van de Kamer heeft
meegenomen naar Brussel. Veel daarvan is geland in de
Raadspositie. Daarnaast zou het niet-instemmen met de
Raadsconclusie door Nederland geen ander resultaat hebben opgeleverd, maar slechts een slechtere onderhandelingspositie voor Nederland.
Dank u, voorzitter.

Tweede Kamer

Mevrouw Leijten (SP):
O, dan ben ik zeer verbaasd dat D66 voor de motie-Ceder
op 30 november heeft gestemd, die uitspreekt dat de compromistekst slechts deels tegemoetkomt aan die motie en
dat die motie dus helemaal niet is uitgevoerd.

Mevrouw Leijten (SP):
Oké, we hebben hier dus een lid van D66 dat de staatssecretaris van D66 volgt in haar optimistische uitleg van wat er
gebeurt in Brussel. Tegelijkertijd ligt er een motie van het
lid van D66, waarvan D66 in een andere motie zegt dat die
niet is uitgevoerd. Dan vraag je ernaar, en dan is die wél
uitgevoerd. Ik begrijp heel goed dat mevrouw DekkerAbdulaziz hier staat als lid van D66, regeringspartij maar
ook dezelfde partij als die van de staatssecretaris. Dat
begrijp ik heel goed. Ik begrijp heel goed dat er gewoon
een ander standpunt is bij die partij, en er ook de wens is
om de staatssecretaris te steunen. Het is niet netjes om zo
met de waarheid om te gaan. De motie-Ceder van 30
november gaat namelijk niet over de verhandelbaarheid
van data. Daarover heeft de staatssecretaris betoogd dat
ze dat op een ander moment gaat regelen. Of dat voldoende
is of niet ... Maar de motie zegt juist over andere punten
van de motie-Ceder/Dekker-Abdulaziz dat die niet zijn
overgenomen. Dit raakt de positie van de Kamer. Laat ik
die vraag dan stellen aan mevrouw Dekker-Abdulaziz. Ik
begrijp dat zij hier de staatssecretaris verdedigt. Ik begrijp
dat ze dat inhoudelijk doet en dat ze dat doet qua positie
van de partijlijn. Maar vindt zij, inhoudelijk gezien, dat op
het moment dat de meerderheid van de Kamer zegt dat de

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-15

staatssecretaris niet moet instemmen en moet verklaren
dat het Nederlandse parlement niet akkoord is, dat eigenlijk
opgevolgd moet worden?

klaar. Ik had het zonde gevonden om niet mee te zitten aan
de tafel en helemaal geen onderhandelingspositie te hebben. Daarom.

Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Dat is wel een moeilijke vraag, maar op inhoud vonden wij
dat de teksten er redelijk goed in zijn beland. Wij vonden
dat de motie van mevrouw Leijten het kabinet opzadelde
met een onmogelijke opdracht. Daarom vonden wij het op
inhoud wel goed dat zij deze motie niet heeft uitgevoerd.
Tegelijkertijd vinden we dat de staatssecretaris wel haar
uiterste best heeft gedaan en nog steeds doet om de wensen, óók die van mevrouw Leijten, in te willigen in Europa.

De heer Stoffer (SGP):
Dus om aan tafel te zitten, waarbij je nog niet weet wat eruit
komt, maak je het principiële punt van de medewetgever,
wat wij zijn als parlement … Dan zet je het parlement
eigenlijk buitenspel. Het parlement zegt: doet u dat namens
ons zo in Europa. U zegt: nou, om aan tafel te blijven zitten
vinden wij het eigenlijk wel best om die motie toch maar
te negeren.

De voorzitter:
Afrondend.
Mevrouw Leijten (SP):
Afrondend, voorzitter: er staat hier een regeringspartij, de
tweede partij van ons land, te zeggen dat het wel goed is
dat Kamermoties niet worden uitgevoerd. Ik moet er even
over nadenken wat dan de nieuwe bestuurscultuur van
Nederland precies inhoudt.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Ik begrijp dat het campagnetijd is, maar ik heb niet gezegd
dat het goed is dat moties niet uitgevoerd worden. Dat heb
ik niet gezegd. Ik heb gezegd dat ik het op inhoud eens ben
met de positie van de staatssecretaris in dit geval. Dit moet
een uitzondering zijn. Staatsrechtelijk zou het dan wel
mogen dat moties niet uitgevoerd zijn, maar wij staan
meestal naast de SP als moties niet uitgevoerd worden. In
dit geval vind ik dat het op inhoud een goed voorstel is
geweest.
De heer Stoffer (SGP):
De staatssecretaris gaf zonet aan dat het zeer uitzonderlijk
is als je een motie die het gehaald heeft, niet uitvoert. Dat
hoor ik D66 ook zeggen. Ik hoor telkens dat dat zeer uitzonderlijk moet zijn. Maar wat zou er, op inhoud, juist wat
betreft het punt dat mevrouw Leijten pakte, mis zijn gegaan
als we gewoon een keer door hadden gebeten en in Europa
hadden gezegd: wij zijn hiertegen? Wat is er dan op inhoud
mis?
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Ik heb begrepen dat wij dan niet mee kunnen doen aan de
verdere onderhandelingen. Want zoals de heer Schoffer
ook weet ... Stoffers, sorry ...
De voorzitter:
Eén Stoffer.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Excuus, wij komen elkaar bijna nooit tegen in debat, vandaar. Zoals de heer Stoffer ook weet, is dit natuurlijk een
Raadspositie. Er volgen ook trialogen, het Europees Parlement gaat er nog dingen mee doen. Het is dus nog niet

Tweede Kamer

Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Er waren zeven andere moties die wél uitgevoerd zijn op
inhoud. Dit voorstel is niet meer verplicht. Het is op vrijwillige basis. Het is open source. Er zijn zo veel dingen wel
goed beland. Daarom is het ook heel raar om, nadat je alles
wat de Kamer wil, hebt ingewilligd, tegen Europa te zeggen:
by the way, we stemmen niet mee. Vervolgens hebben wij
nog een paar wensen. Mevrouw Leijten zei het ook al: wij
zijn als Kamer heel erg kritisch. We hebben een aantal
wensen, zoals het verhandelverbod. Dat willen we echt het
liefst expliciet in de Raadspositie krijgen. Daarom zou het
zonde zijn om helemaal niet mee te kunnen praten in
Europa. Misschien is de heer Stoffer veel beter in Europees
recht dan ik; dat kan.
De heer Stoffer (SGP):
Dat laatste is het punt niet. Wij zeggen hier namens het
Nederlandse volk: doe dat niet. Wat zou het Nederlandse
volk missen als we een keer gewoon een streep hadden
getrokken en hadden gezegd: dit doen wij niet? Wat zou
iemand in de Achterhoek, in Zeeland of hier in Den Haag
aan de Laan van Meerdervoort ervan gemerkt hebben als
we nu een keer een streep hadden getrokken en hadden
gezegd: wij zitten nu gewoon een keer niet aan tafel; we
laten een keer echt onze tanden zien?
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Als wij niet aan tafel hadden gezeten, was er een Europees
bsn gekomen. Wij hebben tot nu toe wel aan tafel gezeten.
Wij hebben ervoor gezorgd dat dit niet een verplichte zaak
wordt. De staatssecretaris heeft precies gedaan wat wij
allemaal wilden, namelijk dat dit niet verplicht wordt, dat
er geen Europese identiteit komt, dat wij gewoon verder
kunnen werken met onze DigiD, zoals we dat al jaren doen.
De voorzitter:
Afrondend.
De heer Stoffer (SGP):
Ja, afrondend dan maar. Dat was allemaal al zo; prachtig.
Dan had je nu een keer kunnen zeggen: "Dat zit er allemaal
in, prima. Dat is dus al geregeld. Laten we nu die streep
trekken en gewoon niet aan tafel zitten." Daar zit mijn principiële punt. Het Nederlandse parlement — dan heb je het
wel over iets, namelijk over de vertegenwoordiging van het
hele Nederlandse volk — zegt: doe dit niet. En D66, Democraten 66, zegt: wij laten ons toch gewoon een beetje in dat

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-16

verlengde bestuur in Europa rommelen. Dat doet een heel
groot deel van het Nederlandse volk heel veel pijn. Dat wil
ik maar gezegd hebben.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Dat begrijp ik.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Stel je voor dat er een wetsvoorstel is, dat D66 voor dat
wetsvoorstel is, omdat het volgens D66 een goed wetsvoorstel is, en dat de meerderheid van de Kamer tegenstemt.
Moet dat wetsvoorstel dan wet worden? Of vindt u dat u
zich als democraten dient neer te leggen bij het feit dat de
meerderheid van de Kamer beslist en dat, hoe onverstandig
haar standpunten ook zijn, dat wetsvoorstel niet door moet
gaan?
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Meestal leggen we ons hierbij neer in Nederland. Maar de
stemming hier is geen onderhandeling.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Het woordje "meestal" verontrust mij zeer. Als het goed is,
zou het "altijd" moeten zijn. Dan ga ik even verder. Net zei
u dat, omdat u het een goed voorstel vond, u het goed vond
dat de staatssecretaris had voorgestemd. Maar dat is hier
het issue niet. Wij weten dat de D66-fractie zich beter kon
vinden in het voorstel dan de andere fracties. Dat kan. Dat
meningsverschil is hier elke dag. Maar een meerderheid
van de Kamer zei: dit voorstel vinden wij zo niet akkoord.
Wij hebben net gehoord waarom u dat wel akkoord vond;
alle respect daarvoor, geen enkel probleem. U was niet de
enige in Europa, dus het was ook geen totaal gek standpunt.
Maakt u zich dus niet druk dat ik daarover begin. Maar als
de meerderheid hier nee zegt, moet de Nederlandse regering volgens de D66-fractie dan ja of nee zeggen?
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Het verschil tussen een wet in Nederland wel of niet aannemen en je bij het resultaat neerleggen … Ik zei "meestal",
want je baalt er wel van. Het overkomt ons gelukkig niet zo
vaak, maar het gebeurt wel. Het verschil tussen hier in
Nederland wetten aannemen en in Europa, is dat je daar
nog onderhandelt. Dit is het voorstel dat eruit is gekomen.
Er moet nog een triloog gevoerd worden, waarin wij als
het goed is nog een positie hebben. Het Europees Parlement, dat weer een andere democratie is waarin onze
fracties ook zitten, gaat daar ook nog over onderhandelen.
Het is dus nog niet klaar. Zoals ik het heb geïnterpreteerd,
hadden wij niet mee kunnen doen aan die onderhandelingen als wij tegen hadden gestemd. Het kan zijn dat ik het
mis heb, maar dit is de reden waarom ik het zonde had
gevonden als we tegen hadden gestemd.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dit is onzin. Als Nederland tegenstemt, zit het nog steeds
aan tafel bij de triloogonderhandelingen. Maar het nare is
dat het nu al heeft ingestemd met het voorstel. Als dit
voorstel identiek uit de triloogonderhandelingen zou komen,
kan Nederland dus niet daarna nog tegenstemmen omdat

Tweede Kamer

het eerder heeft voorgestemd. Dit is dus precies het probleem, want dit voorstel heeft daarna kracht van wet in
Europa. Het is geen aanbeveling; het heeft kracht van wet.
Hier geeft D66 als democratische partij het wetgevende
instrumentarium uit handen aan de regering, ook als een
meerderheid van de Kamer het anders wil. Vindt D66 dat
verstandig?
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Ik heb hier echt geen goed antwoord op, eerlijk gezegd. In
dit geval is het op inhoud niet geheel onverstandig. In het
algemeen … Ik weet het niet. Dit is hoe het gebeurt.
De voorzitter:
Afrondend.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dit is de kern van het maken van wetgeving. Je doet het
per meerderheid. Soms win je en soms verlies je, maar het
hele idee van een parlement, dat normaal gesproken te
vuur en te zwaard wordt verdedigd door D66, is dat het
parlement gaat over wat de wetgeving hier is. Door te zeggen dat je ook als je in de minderheid bent iets kan doordrukken via het kabinet, neemt D66 afstand van dat zeer
elementaire beginsel van de democratie.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Dat laatste wil ik even wegzetten, want dat heb ik niet
gezegd. Ik heb niet gezegd dat we het doordrukken omdat
we een minderheid hebben. Ik heb helemaal niks doorgedrukt. Ik heb de redenen van de staatssecretaris begrepen
waarom ze de motie niet heeft uitgevoerd en die respecteer
ik. Voor de rest is het balen.
De voorzitter:
Waarvan akte. We hebben nog drie sprekers te gaan en dan
schors ik voor de lunch. Ik geef nu graag het woord aan de
heer Rahimi.

De heer Rahimi (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ook al was het niet de maidenspeech
van de heer Drost, ik wil hem toch complimenteren met de
woorden "verbinding" en "verantwoordelijkheid". Het is
altijd goed om iemand met een sociaal hart hier in de Kamer
te hebben.
Voorzitter. De VVD heeft in het schriftelijk overleg over de
Europese digitale identiteit een aantal kritische vragen
gesteld. Het is immers een tamelijk nieuw onderwerp maar
ook een belangrijk en gevoelig onderwerp. In het uiteindelijke voorstel is een groot deel van de Nederlandse inzet
overgenomen, mede naar aanleiding van de uitvoering van
moties van de Tweede Kamer. Dit is een goede zaak. De
staatssecretaris heeft goed werk geleverd in Brussel. Daar
danken wij haar voor.
Voorzitter. Wij zijn niet tegen een digitale identiteit maar
we willen er wel voorwaarden onder hangen. Zo vinden
wij dat dit wel veilig en privacybestendig moet zijn. Ook

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-17

willen we niet dat alles in een centrale database wordt
opgeslagen en dat alle gegevens van onze burgers weg
zijn. Op dit moment wordt er nog druk onderhandeld in
Brussel. Wij kijken uit naar de uitkomst en willen graag dat
Nederland aan tafel blijft zitten en mee kan blijven praten.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Kort maar krachtig. Er is nog een interruptie van mevrouw
Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik ga niet aan de VVD-woordvoerder vragen of hij vindt dat
moties moeten worden uitgevoerd. De VVD lapt alles aan
haar laars als het gaat over het behoud van de macht. Maar
ik zou de VVD-woordvoerder wel willen vragen waar hij het
op baseert dat je niet meer meeonderhandelt op het
moment dat je tegenstemt.
De heer Rahimi (VVD):
Sorry, ik begrijp de vraag niet helemaal goed. Kan mevrouw
Leijten die herhalen?
Mevrouw Leijten (SP):
Het frame wordt hier nu neergelegd — dat deden de
staatssecretaris en mevrouw Dekker-Abdulaziz net ook —
dat je niet meer zou kunnen meeonderhandelen in het vervolg als je niet zou instemmen met een Raadsbesluit.
Waarop baseert de heer Rahimi zijn standpunt dat dit
gebeurt?
De heer Rahimi (VVD):
Als je niet meepraat, kun je ook niet verder onderhandelen.
Dat gaf ik net aan.
Mevrouw Leijten (SP):
Ja kunt toch meepraten terwijl je niet instemt?
De heer Rahimi (VVD):
Ik zou niet weten hoe.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik wel. De Raad van de EU, de Raad van Ministers, is met
ministers of staatssecretarissen van alle lidstaten. Daar zit
iedereen aan tafel. In de Telecomraad zit deze staatssecretaris aan tafel. Wat zij ook stemt, ze doet mee. Er zijn genoeg
lidstaten die bij allerlei verschillende voorstellen die worden
gedaan, zeggen: dit gaat ons te ver; dit gaat ons parlement
te ver. En die blijven gewoon zitten. Ze blijven gewoon
meepraten. Dus waar baseert de heer Rahimi, en dus de
VVD, het op dat hij zegt: op het moment dat er niet is ingestemd met een Raadspositie, zoals de meerderheid van de
Tweede Kamer heeft uitgesproken, kan er niet meer meegepraat worden? Waar baseert de VVD dat op?

Tweede Kamer

De heer Rahimi (VVD):
Ik ga mijn best doen om een antwoord te geven. Kijk, u
heeft het volste recht om een motie in te dienen. Die is ook
aangenomen en moet uitgevoerd worden. Daarnaast is het
staatsrechtelijk zo dat de staatssecretaris ook het recht heeft
om die motie uiteindelijk niet uit te voeren. Dat moet ze
alleen wel motiveren, transparant en openlijk. Dat heeft zij
eerder gedaan in een brief. Dat heeft ze zonet in de eerste
termijn volledig uitgelegd en daar zijn wij content mee.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik stelde een andere vraag. Waar de heer Rahimi en de VVDfractie allemaal content mee zijn, dat interesseert me eerlijk
gezegd geen biet op dit moment. Waar baseren de VVDfractie en de heer Rahimi dat op, de redenering van de
staatssecretaris volgend om die motie niet uit te voeren,
namelijk: dan kan ik niet meer meeonderhandelen? Waar
is dat nou op gebaseerd?
De heer Rahimi (VVD):
De staatssecretaris gaf net aan dat er heel veel punten zijn
binnengehaald die wij eerder kritisch hebben neergelegd.
Die zijn ook allemaal meegenomen. Volgens mij gaf ze net
ook aan dat als ze tegen die dingen zijn, al die dingen ook
van tafel zijn. Dus daarop.
De voorzitter:
Afrondend.
Mevrouw Leijten (SP):
Als je tegen de Raadsconclusie bent waarin die dingen zijn
opgenomen, zijn ze niet opeens verdwenen. Het wordt nou
echt van kwaad tot erger. Ik had gehoopt dat de VVD hier
een antwoord kon geven op de vraag wat zij vindt van de
argumentatie om moties naast zich neer te leggen. Dat de
VVD het niet erg vindt dat moties niet worden uitgevoerd,
weten we allang. Dat democratie vanuit de Tweede Kamer
voor de VVD niet het hoogste goed is, weten we allang.
Maar dat je dan ook nog eens redeneringen kan ophouden
die gestoeld zijn op fabels? Dat is nu toegevoegd aan het
lijstje.
De voorzitter:
Wilt u interrumperen? Dan moet u echt bij de interruptiemicrofoon gaan staan. Het woord is aan de heer Van Houwelingen.
De heer Van Houwelingen (FVD):
De Kamer heeft een motie aangenomen waarin heel duidelijk staat: wij gaan niet instemmen met die Raadsconclusies.
Mijn vraag aan u is: op welke wijze is het besluit dat de
regering uiteindelijk heeft genomen om wel in te stemmen
democratisch gelegitimeerd?
De heer Rahimi (VVD):
Als een motie aangenomen wordt, moet het kabinet die
uitvoeren. Dat vinden wij. Staatsrechtelijk heeft het kabinet
het recht om dat niet te doen, maar dat moet dan wel
transparant uitgelegd worden, punt. Dat heeft de staatsse-

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-18

cretaris een hele tijd terug gedaan per brief en zonet in het
debat. Dat recht heeft zij.
De heer Van Houwelingen (FVD):
Dat begrijp ik, maar dat is niet mijn vraag. In hoeverre is
straks die Europese digitale identiteit, die er heel waarschijnlijk gaat komen, hier in Nederland democratisch gelegitimeerd?
De heer Rahimi (VVD):
We hebben acht commissiedebatten gehad, plenaire en
schriftelijke inbrengen. Er werd zonet door de heer Dorst
aangegeven: kom alstublieft ook naar die debatten om
inbreng te leveren. Het is voor mij onderdeel van het
democratisch debat om inbreng te leveren.
De heer Van Houwelingen (FVD):
Dat is allemaal gebeurd. Dat ben ik helemaal met u eens.
De conclusie van deze Tweede Kamer, het hoogste democratische orgaan van dit land, was: we willen het niet. Dat
was de motie van Leijten. Dat was de conclusie en die wordt
niet opgevolgd. Nogmaals mijn vraag: waar zit de democratische legitimiteit dan?
De heer Rahimi (VVD):
Ik heb die net al beantwoord. Die motie was met 76 zetels
aangenomen, maar ik blijf bij het antwoord dat ik zonet gaf.
De voorzitter:
Heel goed, dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer
Stoffer van ... O, een interruptie nog van de heer Omtzigt.
Meneer Omtzigt, ook voor u geldt: als u wilt interrumperen,
bij de microfoon gaan staan. Een vraag aan u, meneer
Rahimi, als meneer Stoffer weer even teruggaat. Sorry.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dat is mijn fout, voorzitter.
De voorzitter:
Het zij u vergeven.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u. Als hier een motie wordt aangenomen om bepaalde
wetgeving niet in te voeren, handelen we dan volgens de
VVD in onze capaciteit als controleur, waarbij inderdaad de
regering zoals de VVD zegt een motie naast zich neer kan
leggen en het aan de Kamer is om daar conclusies uit te
trekken of niet? Soms doet de regering dat en dan zeggen
de regeringspartijen "dit slikken we", misschien niet van
harte. Of handelt de regering, wanneer zij akkoord gaat met
wetgeving in de Europese Unie, in de Europese Raden, daar
in haar rol als medewetgever?
De heer Rahimi (VVD):
Ik ben geen jurist maar IT'er, maar ik probeer het antwoord
te geven waarvan ik denk dat het correct is. Ik kan geen
antwoord geven op hoe ze handelt, zeg ik gewoon echt

Tweede Kamer

eerlijk. Nogmaals, ik vind dat de motie uitgevoerd moet
worden, en de redenatie was voor ons voldoende. De vraag
die u mij stelt, kan ik echt niet beantwoorden. Dat zeg ik uit
de grond van mijn hart.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
De regering, in dit geval de staatssecretaris van Digitale
Zaken, stemt in met wetgeving. Als zij instemt met wetgeving, handelt zij als wetgever. Sterker nog, dit is Europees
recht, en Europees recht heeft directe werking in het
Nederlands recht. Daarmee wordt dus een wet van kracht,
in dit geval een wet over de digitale identiteit, die dwingend
is voor Nederland. Het is een wet, in de vorm van een verordening of iets anders. Nou is mijn vraag de volgende. Als
zij stemt over wetgeving, dan moet de Tweede Kamer toch
ingestemd hebben? De VVD heeft inderdaad tegen de motieLeijten gestemd, maar soms verlies je. Moet de regering
dan het standpunt van de meerderheid van de Kamer volgen of dat van de minderheid van de Kamer waar de VVD
in zit?
De heer Rahimi (VVD):
De meerderheid van de Kamer. Maar nogmaals, het blijft
wel zo dat ... Ja sorry, ik wil niet steeds in herhaling vallen,
maar het blijft zo dat als iets uiteindelijk niet uitgevoerd
wordt, wij goed en transparant moeten weten waarom niet.
Dan kunnen wij als Kamer, als partijen en als Kamerleden
een conclusie trekken. Zo zit dat.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik probeer het nog één keer. De redenering van de heer
Rahimi klopt, als het gewoon om controlerende taken gaat.
Dan zegt de Kamer inderdaad "wij willen dat dit gebeurt"
en kan de regering soms zeggen "het is te duur" of "het is
onmogelijk". Dat gebeurt hier in de Kamer weleens. Dan
zegt de regering: "Kamer, u zegt dat wij binnen een maand
een nieuwe Oosterscheldedam moeten bouwen. Dat is leuk
bedacht, maar dat gaat niet lukken, dus we voeren 'm niet
uit." Daar kan de Kamer conclusies uit trekken, maar je kunt
ook denken: misschien heeft de regering iets verstandigs
gezegd. Dat kan. Dat gebeurt hier weleens. Maar hier zitten
we met iets anders. Het is niet zo dat de Kamer de regering
zomaar iets vraagt. De Kamer zegt: wij willen bepaalde
wetgeving niet. En over wetgeving gaat de Kamer, krachtens
artikel 81 van de Grondwet, waarop wij allemaal de eed of
gelofte afleggen voordat we hier Kamerlid worden. Nu blijkt
dus gewoon dat als wij hier in meerderheid vinden dat de
regering tegen een bepaalde wet moet stemmen, of zich in
ieder geval moet onthouden — dat heb ik gezegd — de
regering dat niet hoeft te doen. Wat is onze rol als wetgever
in het Europees domein nog waard als de regering dat soort
moties aan haar laars mag lappen?
De heer Rahimi (VVD):
Ik begrijp wat de heer Omtzigt zegt, maar er zijn ook moties
geweest waar wij tegen waren die wel zijn uitgevoerd. Ik
vind dus dat onze rol hier niet eerlijk wordt neergezet. Ik
weet verder niet hoe ik hierop moet antwoorden.
De voorzitter:
Prima. Dat lijkt me voldoende. Mevrouw Maeijer nog even.

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-19

Mevrouw Maeijer (PVV):
Ik wil nog even terugkomen op het punt van mevrouw
Leijten. Dat hele verhaal dat je niet meer aan tafel zou zitten
als je tegenstemt, is natuurlijk helemaal nergens op gebaseerd. Dat weet de heer Rahimi en dat weet de rest van de
Kamer ook. Het is natuurlijk niet zo dat als Nederland
tegenstemt, de rest vervolgens zegt: daar is de deur; u doet
niet meer mee. Wij zijn gewoon onderdeel van de Europese
Unie — helaas, zeg ik erbij. We betalen daar miljarden voor,
en wij hebben gewoon stemrecht en recht om deel te
nemen aan die onderhandelingen. Dat gezegd hebbende:
dat buitenspel zetten is natuurlijk gewoon een nieuw geitenpaadje van de VVD om te kunnen legitimeren dat de
staatssecretaris tegen de Kamer zegt: bekijk het maar met
je motie. Ik heb dus een vraag aan de heer Rahimi. We
hebben hier in de Kamer middelen om beleid bij te sturen.
Een van die middelen is een motie. Als oppositie hechten
wij daar heel veel waarde aan, denk ik, omdat het een
belangrijk middel is om beleid te kunnen bijsturen. Ik zou
toch heel graag willen weten wat de oppositie nou nog kan
doen als zelfs een voorstel dat met een parlementaire
meerderheid wordt aangenomen, door de staatssecretaris
niet wordt uitgevoerd. Wat kunnen wij dan als oppositie
nog doen? Of zegt u dan eigenlijk: "Weet u wat? Ga gewoon
naar huis. Wij dicteren het beleid hier wel"?
De heer Rahimi (VVD):
Ik zou nooit zeggen "gaat u naar huis" en "wij dicteren". Een
van de dingen die ik net aangaf, kwam eerder ook al ter
sprake: breng a.u.b. de inzet, want de PVV was niet bij dat
debat om dat te doen. Dat kan dus gewoon. Ik heb dat net
uitgelegd. Ik ben het er helemaal niet mee eens dat alles
wat we hier indienen niet mee wordt genomen. Ik wil
eigenlijk een wedervraag stellen.
De voorzitter:
Nee, nee, nee, we gaan geen wedervragen stellen.
De heer Rahimi (VVD):
Oké, dan ga ik het anders formuleren. Ik ben nog steeds
van mening dat als we zeggen: we doen niet meer mee …
Wij hebben negen punten ingebracht. Die zijn meegenomen.
Andere partijen hebben dat ook gedaan. We willen niet dat
die ook van tafel zijn. Dat is mijn antwoord.
Mevrouw Maeijer (PVV):
Dit is natuurlijk nog geen begin van een antwoord. Nogmaals, op het moment dat we nee zeggen, zegt men niet:
daar is de deur Nederland, doei. Zo werkt het niet. Dan zitten
we nog steeds aan tafel. Alleen, dan hebben we dus nee
gezegd. Dat lijkt me in principe ook nog wel een stevige
uitgangspositie voor de rest van de onderhandelingen, in
plaats van gewoon ja en amen zeggen en daarna denken:
o, God, er staat toch wat in wat we eigenlijk niet zo leuk
vonden. Want terugonderhandelen werkt niet zo goed in
Brussel. Maar meneer Rahimi, ik vroeg u: wat rest ons als
oppositie nou eigenlijk nog als hier een belangrijke motie
wordt aangenomen en de staatssecretaris vervolgens zegt
"bekijk het met je motie"?

Tweede Kamer

De heer Rahimi (VVD):
Ik ben het er niet mee eens dat de staatssecretaris zegt:
bekijk het. Zij heeft daar transparant en open via een brief
over gecommuniceerd. Dat is net volledig uitgelegd in de
interpellatie. Daar ben ik het dus niet mee eens.
De voorzitter:
Afrondend.
Mevrouw Maeijer (PVV):
Voorzitter, tot slot. Het was in ieder geval heel transparant
en open, dat "bekijk het". Maar het was wel "bekijk het", hè.
De heer Eppink (JA21):
Volgens de vorige spreker was ik ook lid van het Europees
Parlement. Ik wil dus even verdergaan met de volgende
redenering. Als een lidstaat het niet eens is met de regelgeving, kan die op een gegeven moment de voet dwars zetten.
Dan word je er niet buiten gegooid. Je bent op dat moment
dan misschien niet zo populair in Brussel, maar je blijft aan
de onderhandelingstafel zitten. Je onderhandelt tot er een
resultaat is. Frankrijk doet dat en Italië doet dat. Die liggen
heel vaak dwars. Maar je moet het wel aandurven om dwars
te liggen, want iedereen in Brussel vindt je dan een vervelende man of vrouw. Ik zou ook de volgende vraag willen
stellen over het Europese bsn. De VVD is daartegen. We
zijn daar allemaal tegen. Dat is min of meer geparkeerd.
Stel dat dat in het proces van wetgeving op een gegeven
moment toch weer boven komt drijven. Dat is meestal zo,
omdat wetgeving een begin is van een proces waarvan
vaak het einddoel niet wordt genoemd om de mensen niet
bang te maken. Als dat aan het eind van het proces naar
voren komt, wat zegt de VVD dan ten aanzien van een
Europees bsn?
De heer Rahimi (VVD):
Dank voor de vraag. Wij waren tegen en we blijven tegen.
De heer Eppink (JA21):
Dat betekent dat Nederland dan zegt: wij doen niet mee?
De heer Rahimi (VVD):
Nee, de vraag was: bent u in de toekomst ook tegen een
bsn? Ja, dan zijn we nog steeds tegen een bsn.
De heer Eppink (JA21):
We spreken hier over wetgeving. Op een gegeven moment
moet je een standpunt innemen in Brussel. Dan zeg je: wij
willen dat niet. Men gaat het toch doen. Moet het Nederlandse kabinet dan zeggen: wij gaan daar niet mee verder;
we zijn daartegen?
De heer Rahimi (VVD):
Dit is een herhaling van wat eerder gebeurd is. We gaan
het toch doen. We hebben inbreng geleverd. Nu gaat het
niet gebeuren, want dat heeft de staatssecretaris meegegeven. Daar is naar geluisterd. Dan gaan we hetzelfde weer
doen.

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-20

De heer Eppink (JA21):
Nu niet, maar het kan later wel. Mijn vraag is juist: als dat
later weer boven water komt, wat gaat u dan doen? Wat is
dan uw positie? Zegt u dan: we zijn zover, laten we nou
maar door de pomp gaan? Of zegt u nee?
De heer Rahimi (VVD):
Wij zeggen dan nog steeds hetzelfde als wat we nu hebben
gezegd.
De voorzitter:
Prima, dank u wel. Ik schors even twee minuten, zodat we
extra ontspannen kunnen luisteren naar de bijdrage van de
heer Stoffer.

is het niet uitvoeren van deze motie dermate ernstig omdat
het over Europese besluitvorming gaat; dat is vandaag al
veel langsgekomen. Helaas zien we een trend waarbij de
positie van ons parlement steeds kleiner wordt en de macht
van Brussel steeds groter. De fundamentele rechten van
de Kamer worden aangetast en met de invoering van dit
voorstel hebben we steeds minder te zeggen over onze
eigen identiteit. Wat de SGP betreft moeten we in plaats
van ons in te zetten voor meer EU weer meer macht bij ons
eigen parlement neerleggen en moeten we niet de belangen
van de EU, maar allereerst de belangen van ons Nederlandse volk vertegenwoordigen.
Voorzitter. Ik sluit af met de woorden van collega Bisschop:
"Wie van een parlement een tandeloze tijger maakt, maakt
een volk monddood." Dat moeten we in onze democratie
niet willen.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Dank u wel.

De voorzitter:
Ik geef graag het woord aan de heer Stoffer. We hebben
nog twee sprekers te gaan voor de lunch. Het woord is aan
hem.

De voorzitter:
Het is altijd goed om collega Bisschop te citeren. De heer
Slootweg van het CDA praat ons richting de lunch.

De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Wij als SGP staan hier vandaag, net als veel
collega's, met een gevoel van onbehagen. Heel specifiek
gaat het hier om een aangenomen motie waarin de regering
de opdracht kreeg om de Raadsconclusies over de Europese
digitale identificatie niet te onderschrijven, maar die niet
wordt uitgevoerd. Ik wil mevrouw Leijten nadrukkelijk een
compliment geven omdat ze daar de vinger bij legt. Het
Nederlandse parlement heeft bij motie uitgesproken dat
het een andere positie heeft dan de regering. In de brief
van de staatssecretaris van 2 december geeft zij aan dat zij
die motie niet wenst uit te voeren. Nu staan we voor een
voldongen feit, want Nederland heeft toch ingestemd met
de Raadsconclusie om te komen tot een Europese digitale
identiteit. Dat is op meerdere vlakken ernstig. In de eerste
plaats is het ernstig omdat het onze positie als parlement
aantast. Staatsrechtelijk is het parlement medewetgever
en controleur van de regering. De staatssecretaris doet in
haar brief voorkomen dat instemming met de Raadsconclusie onvermijdelijk was, ondanks een negatief advies van
de Kamer. Mijn vraag aan de staatssecretaris is of ze niet
datgene wat daarvóór al was bereikt, nog eens nadrukkelijk
kan aangeven, maar wat ze nu daadwerkelijk bereikt heeft
met het instemmen met die Raadsconclusie. Mijn afdronk
tot nu toe van de brief die we hebben gekregen en van wat
we hebben gehoord, is in gewonemensentaal immers
eigenlijk dat ze, om aan tafel te blijven zitten — waarbij ik
de opmerking van mevrouw Maeijer zojuist in een interruptie zinvol vond, want je kunt je afvragen of je wel echt van
tafel bent — zich er eigenlijk gewoon in heeft laten rommelen, nadrukkelijk tegen de wens van een meerderheid van
dit parlement.
De staatssecretaris zegt zelf dat in zeer uitzonderlijke
gevallen, waarin het zeer onwenselijk is dat een motie wordt
uitgevoerd, kan worden afgeweken van het uitvoeren van
zo'n aangenomen motie. Laat ik gewoon maar helder zeggen dat wij er als SGP niet van zijn overtuigd dat die
zwaarwegende belangen er zijn. Wat de SGP-fractie betreft

Tweede Kamer

De heer Slootweg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Het streven dat het voor onze inwoners gemakkelijker wordt om een nationaal elektronisch
identiteitsbewijs te kunnen gebruiken in een andere lidstaat
om gebruik te kunnen maken van openbare diensten elders,
is iets waar het CDA voorstander van is. Dat betekent niet
dat we bij de ontwikkeling van deze mogelijkheid niet een
aantal vragen en zorgen hebben geuit. Tijdens de behandeling van het Raamwerk Europese digitale identiteit heeft de
CDA-fractie een aantal vragen gesteld die betrekking hadden
op de vrijwilligheid van de ID-wallet, de eis van opensourcetechnologie en het verbod op het verhandelen van
gegevens.
De staatssecretaris is zowel in een brief aan de Kamer op
25 november 2022 als tijdens het debat op 30 november
2022 ingegaan op deze drie aspecten waarover bij de CDAfractie zorgen leven. Ten eerste heeft de staatssecretaris
op het punt van de vrijwilligheid aangegeven dat het
gebruik van ID-wallets vrijwillig moet zijn, dat burgers
alternatieven kunnen kiezen in het overheidsdomein en dat
mensen die geen ID-wallet willen gebruiken, dit binnen het
publieke domein ook niet hoeven te doen, want voor hen
blijft het mogelijk om via andere wegen hun gegevens bij
de overheid op te halen en te delen. Ook zullen gebruikers
niet worden verplicht de ID-wallet te gebruiken om toegang
tot particuliere diensten te verkrijgen.
Ten tweede heeft de staatssecretaris op het punt van open
source aangegeven dat er een aanbeveling voor de lidstaten
komt om de broncode van ID-wallets te publiceren.
Ten derde geeft de staatssecretaris ten aanzien van het
verhandelen aan dat afgevers van de ID-wallets geen
informatie over het gebruik van ID-wallets mogen verzamelen als dat niet noodzakelijk is voor het leveren van ID-walletdiensten. In het debat gaf de staatssecretaris expliciet
aan dat het handelen en delen van gegevens zonder expliciete toestemming van degene van wie de wallet is, niet
kan. Wel blijft duidelijk dat het verhandelverbod vooral

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-21

impliciet is en niet expliciet. Daar hebben wij nog steeds
grote zorgen over. De CDA-fractie heeft de motie van de
heer Ceder gesteund waarin de regering werd verzocht om
zich in te zetten voor fundamentele verbetering van de
bescherming van gebruiksgegevens. Deze motie werd door
de staatssecretaris geïnterpreteerd als een aansporing om
in het vervolg van de onderhandelingen zich in de EU actief
te blijven inzetten voor verdere verbetering van het voorstel.
Wij hebben nog enkele vragen aan de staatssecretaris. Heeft
u, zoals toegezegd, in de Telecomraad van 6 december
aangegeven dat Nederland voorstander blijft van een
expliciet verhandelverbod om profilering en advertenties
in het kader van de wallet tegen te gaan? Heeft de staatssecretaris het idee dat er binnen de EU een meerderheid is
die het standpunt van Nederland ten aanzien van een
expliciet verhandelverbod van persoonsgegevens deelt?
We begrijpen dat de reden waarom er geen expliciet verhandelverbod is opgenomen is dat andere lidstaten vinden
dat hier al voldoende wettelijke waarborgen voor zijn
opgenomen. Wij vinden een extra slot op de deur wel heel
belangrijk. Wil de staatssecretaris toezeggen dit als
belangrijkste Nederlandse punt naar voren te brengen in
de triloogfase en daarvoor gelijkgestemde lidstaten te zoeken? En los van de uitkomst van de triloogfase: wat wil de
staatssecretaris nu precies in nationale wetgeving vastleggen over dit verhandelverbod boven op wat nu al in de
verordening wordt vastgelegd? Welke waarborgen zijn er
gerealiseerd voor het vrijwillig gebruiken van de wallet?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Prima. Ik schors tot 13.15 uur voor de lunch. En dan gaan
we praten. Maar eerst mevrouw Leijten nog even.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter, het ging zo snel dat ik mijn neus niet tegen de
interruptiemicrofoon had geduwd. Excuses.
Wat vindt het CDA ervan dat de staatssecretaris de positie
heeft ingenomen die zij heeft ingenomen naar aanleiding
van de aangenomen motie?
De heer Slootweg (CDA):
Laat ik allereerst ermee beginnen dat het niet uitvoeren van
moties nooit een gebruik kan worden. Dat is één. Ten
tweede is in ons staatsrecht een motie een verzoek. De
staatssecretaris heeft aangegeven, zoals wij het interpreteren: als wij de motie van de heer Ceder en die van mevrouw
Dekker-Abdulaziz en de heer Ceder willen uitvoeren, dan
kunnen we dat niet doen als we ook gehoor geven aan de
motie van mevrouw Leijten. Daar zit een soortement van
spanning. Wij hebben zelf aangegeven hoe belangrijk wij
het vinden dat het verhandelverbod wordt uitgevoerd. Wij
vinden ook dat in de andere moties expliciet de tanden van
dit parlement zijn getoond. Wij roepen de staatssecretaris
dan ook op om zo veel mogelijk van wat het parlement wil
mogelijk te maken.
Mevrouw Leijten (SP):
Die moties van voor de zomer zijn onvoldoende in de
compromistekst terechtgekomen, is de uitspraak van de

Tweede Kamer

motie-Ceder, waar ook de CDA-fractie mee in heeft gestemd.
Het is dus een ander oordeel of je het goed genoeg vindt
of niet. Maar dat laat onverlet dat de CDA-fractie er dus
mee te maken heeft, en accepteert, dat de staatssecretaris
aangenomen moties als een advies ziet, iets waarmee ze
niet verder hoeft te gaan als ze het er niet mee eens is. Wat
voor vertrouwen geeft dit de CDA-fractie voor het vervolg
van dit onderwerp?
De heer Slootweg (CDA):
Ik denk dat ik het in eerste instantie niet eens ben met de
stelling dat dit door de staatssecretaris als een advies wordt
gezien. Zoals wij de brief lezen, zegt zij: ik heb die ruimte
nodig om de doelstellingen die in de andere moties zijn
gezet, te behalen, dus geef mij de ruimte om dat uit te
voeren. Bij die uitleg hebben wij gevraagd hoe dat zich
ontwikkelt.
De voorzitter:
Afrondend.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vroeg naar de waarborgen die de heer Slootweg en de
CDA-fractie voor zich zien als de staatssecretaris dit soort
moties tegen elkaar af gaat strepen. Niks stond eraan in de
weg om te zeggen: ik geef aan dat het Nederlandse parlement tegen is, ik onthoud mij van stemming — ik stem niet
eens tegen — en ik ga door met die andere moties, waarin
die zorgen benoemd staan. Dat zou een prima keuze zijn
geweest. Nu vertrouwt de CDA-fractie om verder te gaan
dus op een staatssecretaris die hier net in de eerste termijn
vrolijk heeft staan betogen dat ze vindt dat ze alles heeft
binnengehaald en alle wensen van de Kamer heeft ingewilligd. Dat gebeurt terwijl de Kamermotie van Ceder — die
motie werd gesteund door het CDA — zegt dat het het
fundamenteel anders moet en dat het niet voldoende in
een Raadscompromis staat. Dus wat is dan precies de
afdronk van het CDA? Gaat deze staatssecretaris daar in
Brussel überhaupt de zorgen van de Kamer wel serieus
nemen?
De heer Slootweg (CDA):
Ik ben het toch niet eens met de interpretatie van de woorden van de staatssecretaris door mevrouw Leijten. Ik heb
in haar antwoorden op uw vragen — dat zijn zeer terechte
vragen, want het is ook niet niks dat een motie niet wordt
uitgevoerd — gehoord dat ze in Europa sterk heeft aangegeven hoe groot de zorg van dit parlement is. Dat heb ik in
ieder geval in eerste instantie verstaan.
Ten tweede heb ik ook echt verstaan dat ze gaat vechten
voor een aantal onderdelen die ze nog wil bereiken. Zo heb
ik allebei de punten begrepen. Die wijken dan toch een
beetje af van de interpretatie die u nu aan de woorden van
de staatssecretaris hebt gegeven. Of ik heb u verkeerd
begrepen, mevrouw Leijten.
De voorzitter:
Kort.

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-22

Mevrouw Leijten (SP):
Een onderhandelingsresultaat is een onderhandelingsresultaat. Daarover kan je niet opnieuw gaan onderhandelen. Je
zegt daar ja of nee tegen. De motie van de heer Ceder was
eigenlijk, zonder te zeggen dat de staatssecretaris niet
mocht instemmen, een tik op de neus. Er staat namelijk in:
heronderhandelen, fundamenteel anders, moties zijn niet
uitgevoerd. Dat staat in de motie die de CDA-fractie heeft
onderschreven. En dan spreekt de heer Slootweg hier het
vertrouwen uit dat de staatssecretaris de positie van de
Kamer in het vervolg beter zal behartigen, terwijl we hier
staan omdat ze een motie niet uitvoert. Succes aan de CDAfractie om hier goed uit te komen.
De heer Slootweg (CDA):
Ik wil hier toch nog wel even op antwoorden. Bij de beoordeling van die motie van de heer Ceder heeft de staatssecretaris nadrukkelijk aangegeven dat zij dit zag als een
aansporing om betere resultaten te gaan halen. Dat is toch
wel het punt van de interpretatie. Wij nemen in onze afweging van hoe wij een motie beoordelen alle elementen mee,
dus ook wat het kabinet aangeeft over hoe het daarmee
omgaat.
De voorzitter:
Prima.
De beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik schors tot 13.20 uur voor de lunch en ik wens u smakelijk
eten.
De vergadering wordt van 12.40 uur tot 13.21 uur geschorst.

Tweede Kamer

Negeren Kamermeerderheid inzake de
Nederlandse positie in het Europese debat 16 februari 2023
over de Europese digitale identiteit
TK 54

54-6-23