Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 518

Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek
in verband met het clausuleren van het recht op
contact of omgang na partnerdoding

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 21 december 2016
I ALGEMEEN
1. Inleiding
Met grote belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag dat de
vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft uitgebracht. Ik ben de
fracties erkentelijk voor de uit hun bijdragen blijkende steun voor het
wetsvoorstel. Graag ga ik hieronder in op de door de verschillende
fracties gestelde vragen en naar voren gebrachte punten. In mijn reactie is
de indeling van het verslag zo veel mogelijk aangehouden. Waar het de
duidelijkheid ten goede komt, heb ik vragen samengevoegd en samen
beantwoord.
2. Achtergrond wetsvoorstel
De leden van de PvdA-fractie vragen welke definitie van het begrip
partnerdoding in het wetsvoorstel wordt gehanteerd. Zij willen graag
weten of het gaat over elke situatie waarin een ouder de andere ouder
doodt. En zij vragen hoe wordt gekeken naar de omstandigheden dat het
een noodlottig ongeluk betreft of de ene ouder ter zelfverdediging de
andere ouder doodt.
Ik ben het met de leden van de PvdA-fractie eens dat de afbakening van
het wetsvoorstel van groot belang is. Het wetsvoorstel ziet inderdaad op
iedere situatie waarin de ene ouder wordt verdacht van het doden van de
andere ouder, of waarin de ene ouder is veroordeeld wegens het doden
van de andere ouder. Telkens als deze situatie zich voordoet zal de raad
voor de kinderbescherming onderzoek moeten doen naar de wenselijkheid van een contact- of omgangsregeling van het kind met de
verdachte ouder. Als het openbaar ministerie een ouder niet als verdachte
aanmerkt, dan zal de raad geen verzoek hoeven indienen bij de rechter. Is
er een verdachte of veroordeelde ouder, dan vormt de verplichte
rechterlijke toets vervolgens een waarborg voor maatwerk. De rechter zal
rekening kunnen houden met alle omstandigheden van het geval voor

kst-34518-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

1

zover die reeds bekend zijn op het moment dat het verzoek wordt gedaan.
Indien achteraf duidelijk wordt dat de ouder niet langer verdacht is, of niet
wordt veroordeeld voor het doden van de andere ouder, dan is dat een
wijziging van omstandigheden op basis waarvan op grond van
artikel 1:377e, lid 1, BW een herziening van de vastgestelde omgangsregeling kan worden verzocht.
De leden van de PvdA-fractie, de SGP-fractie en de D66-fractie vragen
naar de noodzaak van het wetsvoorstel. Zij vragen waarom het, in
aanvulling op het bestaande Handelingsprotocol gezag, contact of
omgang en hulp na partnerdoding waarbij minderjarige kinderen zijn
betrokken,1 noodzakelijk is dat de bestaande praktijk wordt verankerd en
de raad voor de kinderbescherming in alle zaken verplicht wordt een
verzoek tot het vaststellen of ontzeggen van de omgang bij de rechter in
te dienen om te voorkomen dat kinderen tegen hun wil hun ouder in de
gevangenis moeten zien.
Het wetsvoorstel betreft een aanvulling op het Handelingsprotocol. Het
advies dat de raad voor de kinderbescherming op basis van het protocol
aan de rechter geeft over gezag en omgang doet de raad in de regel
ongevraagd en zonder wettelijke grondslag. Met de voorgestelde
wetswijziging ontstaat een verplichting voor de raad om altijd een verzoek
tot vaststelling van een contact- of omgangsregeling te doen, en een
grondslag voor de kinderrechter om zich over contact of omgang uit te
spreken. Daarmee is gewaarborgd dat de kinderrechter zich in elke zaak
ook altijd uitspreekt over de vraag of contact of omgang in het belang van
het kind is. Het wetsvoorstel beoogt hiermee rust te creëren rond een kind
in een situatie waarin er sprake is van grote onrust. Het kind heeft een
ouder verloren en zijn andere ouder zal in het algemeen gedetineerd zijn
waardoor hij ook die in de praktijk moet missen. Vaak zal er ook sprake
zijn van een verandering van leefomstandigheden. De rust die dan nodig
is, kan worden bewerkstelligd door het creëren van duidelijkheid over het
recht op omgang en – zo dat recht wordt onthouden – over de termijn
waarbinnen de ouder niet opnieuw aan de rechter kan verzoeken om een
omgangsregeling vast te stellen. De rechter is in de beste positie om deze
duidelijkheid te scheppen.
De leden van de D66-fractie en van de PvdA-fractie vragen voorts waarom
de regering verwacht dat een kind de benodigde rust beter gegund kan
worden door de beslissing bij de kinderrechter neer te leggen.
Uit WODC-onderzoek blijkt dat jonge nabestaanden en hun verzorgers
vaker negatief oordelen over instanties die beslissingen nemen (bijvoorbeeld de gecertificeerde instelling) over omgang met de dader-ouder, dan
over instanties die de hulpverlening uitvoeren. Door de rechter het besluit
te laten nemen wordt een mogelijke bron van conflict weggehaald ten
aanzien van de hulpverlenende organisatie, die daardoor beter in staat zal
zijn om de hulp voor het kind te organiseren. Het gezag van de rechter kan
bijdragen aan de acceptatie van de genomen beslissing, wat eveneens ten
goede komt aan de rust rond het kind. En als het recht op contact of
omgang vervolgens voor langere tijd door de rechter aan de overgebleven ouder wordt ontzegd, zal ook dit extra rust geven.
De leden van de D66-fractie en van de PvdA-fractie vragen of het voorstel
in zaken waarin er geen noodzaak is tot het vaststellen of ontzeggen van
de omgang door de rechter juist averechts kan werken.

1

Handelingsprotocol gezag, contact of omgang en hulp na partnerdoding waarbij minderjarige
kinderen zijn betrokken, 15 november 2013. Bijlage bij Kamerstukken II, 2013/14, 33 552, nr. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

2

Zij vragen voorts in hoeverre de regering verwacht dat een kind na een
beslissing van een rechter minder speelbal tussen alle betrokkenen zal
zijn.
Het wetsvoorstel verplicht de raad voor de kinderbescherming om de
rechter te verzoeken een omgangsregeling vast te stellen, of de omgang
te ontzeggen. De rol van het kind is in deze procedure in beginsel beperkt;
vanaf zijn twaalfde zal het kind worden gehoord door de rechter. Het
horen door de rechter kan belastend zijn voor het kind. Het verzoek inzake
de contact- en omgangsregeling zal daarom, waar mogelijk, door de raad
voor de kinderbescherming gekoppeld worden met het verzoek om een
definitieve gezagsvoorziening. Dit is naar het oordeel van de raad in de
meeste gevallen mogelijk. Ik verwacht dat ook wanneer de raad de
procedures niet zal kunnen koppelen, de rust die kan worden gecreëerd
door de duidelijkheid die de rechter kan bieden, zwaarder weegt dan de
mogelijke belasting van een extra rechtsgang. Of de beoogde rust ook
daadwerkelijk ontstaat, is overigens mede afhankelijk van de opstelling
van alle betrokkenen onder, zo wil ik benadrukken, zeer verdrietige en
moeilijke omstandigheden.
3. Clausuleren van contact of omgang
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het feit dat het wetsvoorstel ook
geldt voor een verdachte dader-ouder vanwege partnerdoding zich
verhoudt tot de onschuldpresumptie. Zij vragen of er jurisprudentie
bestaat waaruit blijkt dat het voorgestelde reeds mogelijk wordt geacht.
Ik dank de leden van de VVD-fractie voor de aandacht die zij vragen voor
dit belangrijke aspect van het wetsvoorstel. Bij zowel het onderzoek door
de raad als bij de mogelijke langere omgangsontzegging door de rechter
zou de onschuldpresumptie een rol kunnen spelen. Hiervoor is bepalend
of deze maatregelen moeten worden aangemerkt als een «criminal
charge» in de zin van artikel 6 EVRM. Daarvoor gelden de volgende
criteria: (1) de classificatie onder nationaal recht, (2) de aard van de
overtreden norm, (3) de ernst van de opgelegde maatregel en (4) het
punitief of afschrikwekkend karakter van de maatregel.
De nu voorgestelde maatregelen zijn opgenomen in Boek 1 BW, binnen
het stelsel van kinderbeschermingsmaatregelen. Het doel van de
maatregelen is (uiteraard) niet om de verdachte ouder te straffen, dat is
aan de strafrechter. Het doel van de maatregelen is enkel om het kind in
kwestie te beschermen. De rechter ontzegt de omgang slechts indien deze
in strijd is met de zwaarwegende belangen van het kind, aan de hand van
het kader van artikel 1:377a BW. Hiermee staat vast dat zowel het
verplichte onderzoek als de opgelegde ontzegging van de omgang in een
redelijke verhouding staan tot het doel van de maatregelen. Daarmee is
naar mijn oordeel geen sprake van een «criminal charge». De onschuldpresumptie komt daardoor niet in het gedrang.
De leden van de VVD-fractie vragen verder hoe de omschrijving
«verdacht» zodanig afgebakend wordt dat met aan zekerheid grenzende
waarschijnlijkheid de verdachte dader-ouder ook daadwerkelijk door de
rechter wordt veroordeeld.
Met de leden van de VVD-fractie heb ik aandacht voor personen die in
eerste instantie verdacht worden van partnerdoding, maar waarbij die
verdenking later komt te vervallen. Een waarborg ligt besloten in het
gegeven dat het enige tijd zal duren voordat de raad een verzoek doet om
een definitieve gezagsbeëindigende maatregel, waarbij ook zal worden
verzocht om een omgangsregeling. De verdachte zal op dat moment
veelal in voorlopige hechtenis zijn genomen. Voorwaarde voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

3

voorlopige hechtenis is dat sprake is van «ernstige bezwaren». Daarmee is
gedoeld op een – uit feiten en omstandigheden blijkende – stevige
verdenking dat de verdachte ook daadwerkelijk de dader is. Op het
moment waarop de kinderrechter over de omgang oordeelt, is het
strafrechtelijk onderzoek in die gevallen dan ook zover voortgeschreden
dat het stadium van een enkele verdenking is gepasseerd. Daarbij
benadruk ik dat de kinderrechter die oordeelt over de omgang, niet de
strafrechter is die oordeelt over de eventuele strafbaarheid van de
verdachte ouder.
De leden van de VVD-fractie, de PvdA-fractie en de CDA-fractie stellen
vragen over de afbakening van het voorstel tot gevallen van (verdenking)
van partnerdoding. Zij vragen of het bereik van het voorstel zou moeten
worden uitgebreid tot gevallen van seksueel misbruik en zware fysieke
mishandeling.
Ontzegging van omgang of contact met een eigen kind is een zeer
ingrijpende maatregel die zich uitsluitend leent voor de meest ernstige
gevallen. Daarbij is het voorts wenselijk dat deze gevallen goed kunnen
worden afgebakend tot een bepaalde categorie. Het begrip partnerdoding
is meer afgebakend dan de begrippen seksueel misbruik en zware fysieke
mishandeling of ernstig huiselijk geweld en zedenmisbruik. Van bijvoorbeeld ontucht met misbruik van gezag of vertrouwen (artikel 249 wetboek
van Stafrecht) kan zowel sprake zijn in geval van een doen als in geval van
een nalaten, met lichamelijke aanraking of zonder lichamelijke aanraking,
eenmalig of over een periode van meerdere jaren. Dat laatste geeft aan
dat er vele vormen en gradaties zijn van seksueel misbruik en zware
fysieke mishandeling. Het is vervolgens niet wenselijk om de raad te
verplichten in iedere zaak waarin sprake is van een verdenking of
veroordeling ter zake van voornoemde feiten, de rechter te verzoeken om
een beslissing over het contact of de omgang met de dader-ouder.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het kind in gevallen van seksueel
misbruik en zware fysieke mishandeling niet ook in een krachtenveld
verzeild kan geraken, waarbinnen het in een loyaliteitsconflict terecht
komt.
Ik ben het met de leden van de PvdA-fractie eens dat ook in andere
gevallen dan bij partnerdoding sprake kan zijn van loyaliteitsconflicten
van het kind tussen ouders en verzorgers, overigens ook buiten gevallen
van seksueel misbruik en mishandeling. Het is in de eerste plaats de taak
van de gezagsouder die zich daaraan niet schuldig heeft gemaakt, om het
kind hierin te begeleiden.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de regeling van het gezag en de
omvang van het aantal situaties van seksueel misbruik en zware fysieke
mishandeling van kinderen door ouders. De leden van de CDA-fractie
vragen in hoeverre er onderzoek is gedaan naar de wens tot omgang van
het kind in die situaties.
Uit onderzoek van het WODC blijkt dat na partnerdoding de voogdij in
driekwart van de gevallen is neergelegd bij een instantie, familielid of de
biologische ouder die niet bij de doding betrokken was. Slechts in een
kwart van de gevallen behield de dader-ouder nog voor kortere of langere
tijd het gezag.
Ik beschik niet over een cijfermatig overzicht van het aantal veroordelingen van ouders specifiek voor zware mishandeling of seksueel misbruik
gepleegd tegen een eigen kind, noch van het aantal betrokken kinderen. In
de situatie waarin sprake is van een verdenking of veroordeling van een
dergelijk feit is er doorgaans nog een tweede ouder, naast de ouder die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

4

verdacht wordt of veroordeeld is. Die ouder zal zorg kunnen dragen voor
de veiligheid en rust van het kind. In het bijzondere geval dat er wel een
gezagsvacuüm ontstaat, staan de raad voldoende middelen ter
beschikking om het kind de veiligheid en rust te bieden die het nodig
heeft. Er is mij geen specifiek onderzoek bekend naar de wens tot omgang
van kinderen in die situaties.
De leden van de CDA-fractie vragen of de gecertificeerde instelling of
voogd en nabestaanden ook door de kinderrechter zullen moeten worden
gehoord.
De rechter kan de gecertificeerde instelling of voogd die de voorlopige
voogdij over het kind voert, als belanghebbende oproepen. De raad voor
de kinderbescherming zal de mening en gevoelens van de pleegouders en
nabestaanden van het slachtoffer ook betrekken in zijn rapportage en
advies. Of de rechter hen ook zal horen, hangt af van de vraag of zij ook
als belanghebbenden moeten worden aangemerkt. Deze vraag zal telkens
moeten worden beantwoord door de rechter aan de hand van de
omstandigheden van het geval.
De leden van de CDA fractie vragen voorts om een nadere duiding van het
begrip «ouder» in het voorstel. Zij vragen of het wenselijk zou zijn het
wetsvoorstel ook van toepassing te laten zijn op eventuele stief- of
pleegouders of (ex-)partners, voor zover die vanuit het perspectief van het
kind kunnen worden aangemerkt als ouders in psychologische zin.
De afbakening van het begrip «ouder» is van groot belang voor het
toepassingsbereik van het voorstel. Ik licht het bereik van dit begrip hier
dan ook graag toe. «Ouder» is een algemeen gebruikt begrip in Boek 1
BW, waarmee steeds de juridische ouders van het kind worden bedoeld.
Waar de partnerdoding stiefouder of (ex-)partners betreft, verschilt deze
situatie wezenlijk van de situatie na partnerdoding. Na partnerdoding is er
immers nog maar één ouder over, die bovendien vaak gedetineerd zal
zijn. Bij partnerdoding van of door stiefouders of (ex-)partners zal er in de
regel één niet gedetineerde ouder over zijn die het gezag heeft en die
opkomt voor het belang van het kind. Het is mijn indruk dat de problematiek rond personen die na partnerdoding contact of omgang blijven
zoeken met een kind, zich concentreert bij ouders. Er zijn mij geen
gevallen bekend van stiefouders, (ex-)partners of pleegouders die na een
dergelijke gebeurtenis persisteren in contact met het kind.
Overigens merk ik op dat het Handelingsprotocol gezag, contact of
omgang en hulp na partnerdoding waarbij minderjarige kinderen zijn
betrokken, ziet op alle situaties waarbij een ouder van minderjarige
kinderen door een (ex-)partner met een opvoedingstaak om het leven
wordt gebracht.
De leden van de D66-fractie stellen het met de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) eens te zijn dat met de vastgestelde
ontvankelijkheidstermijn onder andere artikel 6 EVRM wordt ingeperkt en
dat inperking hiervan met grootste zorgvuldigheid dient te worden
toegepast, nadat de noodzaak hiertoe in het individuele geval is
afgewogen. Daarbij vragen de leden om in te gaan op de in de periode na
de partnerdoding mogelijk veranderende behoefte van kinderen aan
contact en het feit dat het kind na deze wetswijziging de gang naar de
rechter zou moeten maken en dit een drempel voor het kind kan zijn om
de omgangsregeling te wijzigen.
In aansluiting op het standpunt van de leden van de D66-fractie merk ik op
dat het wetsvoorstel ten aanzien van de ontvankelijkheid is aangescherpt
naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad voor Strafrechtstoe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

5

passing en Jeugdbescherming (RSJ) en de Afdeling advisering van de
Raad van State. De ontvankelijkheid van de ouder na een ontzegging van
de omgang is gekoppeld aan de duur van de door de rechter vastgestelde
regeling. Enkel indien de rechter de omgang heeft ontzegd voor een duur
van twee jaar of meer, is de ouder ook voor de duur van twee jaar
niet-ontvankelijk. De rechter zal dat gevolg mee moeten nemen bij zijn
afweging omtrent de duur van de door hem te treffen regeling, waarbij
alle ruimte bestaat voor een afweging in het individuele geval. Voordat
een ontzegging van de omgang kan worden vastgesteld voor de duur van
twee jaar of meer, of voor onbepaalde tijd, zal gelet op de jurisprudentie
van het EHRM objectief vast moeten staan dat deze maatregel noodzakelijk is in het belang van het welbevinden van het kind. De mening van
het kind, een beoordeling van de raad voor de kinderbescherming en van
onafhankelijke gedragswetenschappers zullen daarbij een belangrijke rol
spelen. Staat de noodzaak niet vast, dan zal de rechter niet tot een
omgangsregeling van een dergelijke duur beslissen. De zorgvuldigheid
waarmee deze rechterlijk beslissing is omgeven, rechtvaardigt dat het
kind beroep zal moeten doen op de rechter wanneer het de omgangsregeling vervolgens op enig moment wil wijzigen. Het kind kan dan gebruik
maken van een informele rechtsingang.
4. Consultatie
De leden van de VVD-fractie ondersteunen de overweging voor de
uitbreiding van de niet-ontvankelijk van ouders van één jaar naar twee
jaar. Zij vragen of er situaties denkbaar zijn waarin kinderen gebaat zijn bij
een langere periode van niet-ontvankelijkheid van de dader-ouder en of
het wetsvoorstel de ruimte biedt om dit mogelijk te maken. De leden van
de CDA-fractie vragen of het EHRM ruimte biedt om een langere
ontzegging, tot drie jaar, mogelijk te maken. Zij vragen of dat geen
aanknopingspunten biedt om deze ontzegging verder uit te breiden, in het
belang van de rust, herstel en rouwverwerking van het kind.
Inderdaad acht ik het denkbaar dat er situaties zijn waarin kinderen gebaat
zijn bij een langere periode van niet-ontvankelijkheid van de dader dan
twee jaar. De leden van de CDA-fractie merken terecht op dat in de zaak
Heidemann tegen Duitsland een uitsluiting van drie jaar in het individuele
geval gerechtvaardigd werd gevonden. De vraag of en hoe lang een
ontzegging zou moeten duren, zal echter vooraf moeilijk vast te stellen
zijn. Hoe langer de periode van de ontzegging van omgang en daarmee
de niet-ontvankelijkheid, hoe minder zekerheid er logischerwijs vooraf zal
kunnen bestaan over de vraag of de ontzegging ook voor het geheel van
die periode in het belang van de minderjarige noodzakelijk is. Ik hecht er
dan ook sterk aan dat telkens na een redelijke termijn de wenselijkheid
van omgang opnieuw kan worden beoordeeld. Deze verplichting vloeit
ook voort uit artikel 8 EVRM (zie EHRM 19 juni 2003 (ontv. beslissing),
46165/99, p. 11 (Nekvedavicius/Duitsland)). In de loop van tijd kunnen
omstandigheden en attitudes immers wijzigen, zeker bij kinderen
naarmate zij ouder worden. Indien de voor partnerdoding veroordeelde
ouder na ommekomst van de twee jaar om een herziening van de
omgangsontzegging verzoekt, is het voorgestelde artikel 1:377e, lid 3, BW
nog steeds van toepassing. De rechter heeft dan wederom de
mogelijkheid om te beoordelen of de niet-ontvankelijkheid van de ouder
voor de duur van twee jaar in het belang van het kind noodzakelijk is.
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie of een stelsel is overwogen
waarbij aan de hand van een glijdende schaal de stem van kinderen meer
gewicht krijgt naarmate zij ouder zijn, waarbij onderscheid zou moeten
worden gemaakt tussen kinderen jonger dan twaalf jaar, kinderen tussen
de twaalf en zestien en kinderen van zestien jaar of ouder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

6

Met de leden van de VVD-fractie ben ik van mening dat de inbreng van het
kind in de procedure een belangrijk onderwerp is, waarbij het gewicht dat
aan die inbreng moet worden gehecht toeneemt met de groeiende
rijpheid van het kind. Ik wijs in dat verband graag op de regeling voor het
horen van minderjarigen in artikel 809 van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering. Op grond van die regeling, die ook geldt voor het
vaststellen van een omgangsregeling, beslist de rechter niet dan na de
minderjarige van twaalf jaren of ouder in de gelegenheid te hebben
gesteld hem zijn mening kenbaar te maken. Artikel 1:377a BW voegt daar
in zijn huidige vorm al aan toe dat de rechter de omgang ontzegt indien
het kind dat twaalf jaar of ouder is, bij zijn verhoor van ernstige bezwaren
tegen omgang met zijn ouder heeft doen blijken. Bij de beoordeling van
de bezwaren zal de rijpheid van de minderjarige ook een rol spelen. Het
huidige wettelijke kader voldoet daarmee reeds in essentie aan het
voorstel van deze leden. Daarbij hecht ik eraan dat het wetsvoorstel ook
op dit punt aansluit bij de algemene regeling in Boek 1 BW.
De leden van de SP-fractie vragen om een nadere motivering van de
verlenging van de niet-ontvankelijkheidstermijn na een ontzegging van de
omgang. Zij vragen of er onderzoeken zijn waaruit blijkt dat kinderen na
één jaar nog in dermate hoge mate bezig zijn met rouwverwerking dat een
nieuw omgangsverzoek van de overgebleven ouder hun welzijn in gevaar
zou brengen.
Ik beschik niet over gegevens over de duur van de rouwverwerking van
kinderen specifiek na partnerdoding. Het aantal partnerdodingen per jaar
is – gelukkig – beperkt, waardoor hierover ook weinig statistische
gegevens te verwachten zijn. Tegelijkertijd blijkt uit praktijkvoorbeelden
die aan de orde zijn geweest in uw commissie en uit de jurisprudentie van
het EHRM dat er situaties denkbaar zijn waarbij de mogelijkheid van het
verzoeken om omgang niet in het belang van het kind is. Dit wordt ook
bevestigt door de reactie van Slachtofferhulp Nederland op het
wetsvoorstel. Dit zal telkens in het individuele gevallen, met de grootst
mogelijke zorgvuldigheid moeten worden vastgesteld.
De leden van de SP-fractie vragen tevens of de rechter zal moeten
motiveren dat de termijn van niet-ontvankelijkheid van twee jaar
gerechtvaardigd is.
Onder andere naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering
van de Raad van State heb ik het wetsvoorstel zo aangepast dat een
verlengde termijn van niet-ontvankelijkheid telkens in het individuele
geval zal worden afgewogen. Enkel indien de rechter de omgang heeft
ontzegd voor een duur van twee jaar of meer, is de ouder ook voor de
duur van twee jaar niet-ontvankelijk. De rechter zal dat gevolg mee
moeten wegen in zijn afweging omtrent de duur van door hem te treffen
regeling. De rechter zal de duur van de ontzegging ingevolge artikel 30
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering ook moeten motiveren in zijn
beslissing.
De leden van de CDA-fractie vernemen graag een reactie op de vraag van
Slachtofferhulp Nederland of het voorstel ertoe zou kunnen leiden dat de
rechter in sommige gevallen terughoudender wordt met het ontzeggen
van omgang, juist omdat hij voor een periode van twee jaar zal beslissen?
Graag gebruik ik deze gelegenheid om mogelijke onduidelijkheid op dit
punt op te helderen. Deze vraag van Slachtofferhulp Nederland was
gebaseerd op de toenmalige opzet van het wetsvoorstel, waarbij de duur
van ontzegging van de omgang vast stond op twee jaar. Naar aanleiding
van onder meer deze reactie, en de reactie van de Afdeling advisering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

7

de Raad van State, heb ik dit onderdeel van het wetsvoorstel aangepast.
Het staat de rechter in het bij uw Kamer ingediende voorstel vrij om de
omgang tussen het kind en de verdachte/dader-ouder voor een kortere
duur dan twee jaar te ontzeggen indien hij dit in het belang van het kind
acht.
De leden van de CDA-fractie vragen of in de huidige praktijk de informele
rechtsingang van het kind voor een verzoek om contact of omgang,
voldoende is geborgd middels artikel 1:377g BW.
Een kind kan op basis van artikel 1:377g BW de rechter verzoeken om een
(wijziging van de) contact- of omgangsregeling. Dit betreft de
zogenoemde «informele rechtsingang» van de minderjarige. Hiervoor is
het kind niet afhankelijk van de medewerking van de voogd; een briefje of
e-mail aan de rechter is voldoende. De informele rechtsingang is daarmee
zo laagdrempelig mogelijk gehouden. Op rijksoverheid.nl is informatie te
vinden over de informele rechtsingang, specifiek gericht op minderjarigen.
De leden van de CDA-fractie merken tevens op dat de Vereniging van
Familierecht Advocaten en Scheidingsmediators (VFas) de situatie van
partnerdoding in combinatie met zelfverdediging noemt. Zij vragen of de
regering kan bevestigen dat het juist in het kader van deze uitzonderingssituaties van belang is dat via dit voorstel maatwerk wordt geleverd door
de kinderrechter en de raad voor de kinderbescherming.
Graag verwijs ik hier naar de antwoorden die ik eerder heb gegeven op
vragen van leden van de PvdA- fractie en van de VVD-fractie in deze
richting onder «3. Clausuleren van contact of omgang». Inderdaad vormt
de verplichte rechterlijke toets, en het daarvoor door de raad uitgevoerde
onderzoek, een waarborg voor maatwerk. De rechter zal rekening kunnen
houden met alle bekende omstandigheden van het geval.
De leden van de CDA-fractie vragen of de raad voor de kinderbescherming
de ruimte heeft om desgewenst onderzoek uit te voeren indien de ouder
niet meer als verdachte wordt aangemerkt en geen sprake meer is van
een omgangsregeling zoals bedoeld in het wetsvoorstel. Zij vragen tevens
of de raad voldoende middelen heeft om zo nodig specialistisch gedragskundig onderzoek te laten uitvoeren.
De raad voor de kinderbescherming kan te allen tijde een beschermingsonderzoek uitvoeren, als er sprake is van een bedreigde ontwikkeling van
het kind. De raad heeft daarbij tevens de mogelijkheid om (gedragsdeskundig) diagnostisch onderzoek te laten uitvoeren. Onderzoek is ook
mogelijk indien de ouder niet langer als verdachte wordt aangemerkt,
maar er voor de raad aanwijzingen zijn dat een kinderbeschermingsmaatregel overwogen dient te worden (artikel 3.1 Jeugdwet).
De leden van de CDA-fractie en van de D66-fractie vragen nader in te gaan
op de suggestie om een bijzondere curator op te nemen in het Handelingsprotocol. De leden van de D66-fractie vragen verder hoe zorgvuldige
en kindvriendelijke begeleiding gewaarborgd wordt.
Een bijzondere curator is een persoon die een minderjarige in en buiten
rechte kan vertegenwoordigen in conflicten met zijn of haar ouders of
voogd. Het doel van het handelingsprotocol is om een werkwijze af te
spreken waarmee na partnerdoding binnen 24 uur in een voorlopige
voogdij wordt voorzien, zodat kinderen zo snel mogelijk de gewenste
professionele inzet en ondersteuning krijgen in afstemming met de
overige zorg die voor de nabestaanden uit de hele familie wordt ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

8

De raad voor de kinderbescherming en de gecertificeerde instelling zijn er
juist voor om na partnerdoding vanuit de eigen discipline en professionaliteit het belang van het kind te behartigen.
Mocht in een individueel geval sprake zijn van een belangenconflict
tussen kind en voogd of, indien de ouder het gezag behoudt tussen kind
en ouder, dan kan de rechter reeds nu een bijzondere curator benoemen.
Daarvoor is een aanpassing van het Handelingsprotocol niet vereist.
II ARTIKELEN
Artikel I
Onderdeel A (artikel 1:242a)
De leden van de SP-fractie vragen wat het protocol wordt voor het
tegelijkertijd beslissen over de voogdij en de omgangsregeling door de
rechter. Zij vragen in welke gevallen een rechter niet tegelijk zal beslissen
en hoe er in die gevallen voor wordt gezorgd dat een kind zo min mogelijk
last zal ondervinden van de tweede rechtszaak. Verder vragen zij hoe er
zal worden omgegaan met de zaken waarin alle betrokkenen het eens zijn
over omgang en contact en de rechtszaak dus mogelijk «overbodig» zou
zijn.
De raad voor de kinderbescherming stelt in de huidige situatie een
onderzoek in naar de wenselijkheid van een contact-omgangsregeling van
het kind met de ouder die wordt verdacht van of is veroordeeld wegens
het doden van de andere ouder, zodra hij van de verdenking of veroordeling in kennis is gesteld. Dit is doorgaans op de dag zelf, of de dag na
de gebeurtenis. Hierop zal de raad bij de rechtbank een verzoek indienen
om een voorlopige voogdij-voorziening. Vervolgens stelt de raad een
onderzoek in naar de definitieve gezagsvoorziening. Op grond van dit
wetsvoorstel zal de raad dan tegelijkertijd een verzoek indienen inzake het
al dan niet treffen van een omgangsregeling voor het kind en de
verdachte ouder. In principe worden beide verzoeken in één rapport op
één zitting afgehandeld. Het is echter mogelijk dat de raad de rechter
adviseert om een voorlopige regeling vast te stellen. Dan zal in een later
stadium mogelijk nog een zitting nodig zijn. De belasting die dit oplevert
voor het kind, wordt door de raad én de rechter meegenomen in zijn
verzoek respectievelijk beoordeling.
De leden van de CDA-fractie vragen of en hoe vaak het voorkomt dat
kinderen omgang hebben met de ouder in voorlopige hechtenis. Zij
vragen daarbij tevens naar een oordeel van de wenselijkheid van omgang
in deze fase direct aansluitend aan de traumatische gebeurtenis. Deze
leden vragen tevens wat het handelingsprotocol hierover zegt en of het
onderhavig wetsvoorstel iets aan omgang in deze specifieke fase wijzigt.
Het wetsvoorstel voorziet in een zorgvuldige beoordeling van het belang
van het kind bij omgang met de ouder, ongeacht de fase waarin het
strafrechtelijk onderzoek zich bevindt. Het handelingsprotocol gaat daar
ook vanuit. Hoe vaak het voorkomt dat kinderen omgang hebben met een
ouder in voorlopige hechtenis is mij niet bekend. Het onderzoek van het
Psychotraumacentrum WKZ bevat hierover geen specifieke gegevens. Wel
is duidelijk dat een belangrijk deel van de partnerdodende ouders die zijn
betrokken in het onderzoek, veroordeeld werden (88 van de 137).
Voorlopige hechtenis ligt in die gevallen voor de hand. Op grond van het
wetsvoorstel zal de raad kort na de partnerdoding een onderzoek starten
naar de wenselijkheid van een contact- of omgangsregeling. Het verzoek
inzake de contact- of omgangsregeling zal indien mogelijk tegelijkertijd
worden ingediend met het verzoek om een definitieve gezagsvoorziening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

9

De kinderrechter kan deze verzoeken samen behandelen. Dit verzoek zal in
veel gevallen worden behandeld terwijl de voorlopige hechtenis nog
voortduurt. In die zin raakt het voorstel aan de omgang in deze specifieke
fase.
Onderdeel B (artikel 1:377e)
Lid 2
De leden van de VVD-fractie vragen om een omschrijving van wat precies
onder respectievelijk de term «ouder» en wat onder «biologische ouder
die in een nauwe persoonlijke betrekking staat tot het kind» wordt
verstaan. Ook vragen deze leden waarom deze volgorde in de opsomming
van het type ouder wordt gekozen.
Het begrip «ouder» is een algemeen begrip in Boek 1 BW, waarmee
steeds de juridische ouders van het kind worden bedoeld. Met het begrip
«biologische ouder die in een nauwe persoonlijke betrekking staat tot het
kind» wordt gedoeld op de genetisch verwante ouder of de al dan niet
genetisch verwante geboortemoeder die in een nauwe persoonlijke
betrekking staat. Gelet op de jurisprudentie van de Hoge Raad omtrent het
voortduren van de band tussen deze persoon en het kind ligt het voor de
hand om deze persoon een mogelijkheid tot herziening van de omgangsregeling toe te kennen op gelijke voet van de juridische ouders van het
kind.2 Dat geldt niet voor mogelijke andere personen die in een nauwe
persoonlijke betrekking staan, nu de speciale band van deze personen
eerder aan verandering onderhevig kan zijn. Een telkens op grond van het
enkele tijdsverloop terugkerend recht op een herzieningsverzoek zou
daarmee op gespannen voet staan. Voor deze personen zal daarom na
een eerste rechterlijke beoordeling steeds sprake moeten zijn van een
wijziging van omstandigheden voordat een hernieuwd verzoek kan
worden gedaan.
De leden van de VVD-fractie, de leden van de SP-fractie en de leden van
de D66-fractie vragen naar de positie van eventuele stief- of pleegouders
of adoptieouders, en de vraag of de regeling ook van toepassing zou
moeten zijn op deze «ouders in de psychologische zin».
Met de term «ouder» worden in Boek 1 enkel de juridische ouders van het
kind bedoeld. Voor de positie van eventuele stief- of pleegouders of
(ex)partners verwijs ik graag naar het antwoord op dezelfde vraag van de
leden van de CDA-fractie onder «3. Clausuleren van contact of omgang».
Samengevat geldt dat zij niet onder deze regeling vallen. Of deze
personen een recht op omgang hebben, is afhankelijk van de vraag of
sprake is van een nauwe persoonlijke betrekking («family life in de zin van
artikel 8 EVRM). Die nauwe persoonlijke betrekking kan door tijdsverloop
van karakter veranderen. Afhankelijk van de omstandigheden van het
geval moet worden vastgesteld of er een rechtvaardiging bestaat voor een
verzoek om herziening van de ontzegging van de omgang.
De leden van de SP-fractie vragen voorts waarom is afgezien van het
opnemen van een bepaling dat de rechter pas oordeelt over een contact
en/of omgangsregeling nadat de officier van justitie die de strafzaak tegen
de ene ouder behandeld is gehoord?
Informatie over de stand van de strafzaak wordt in de praktijk uitgewisseld
tussen de raad, politie en het openbaar ministerie. In het kader van deze
rechtszaak gaat het daarbij in de eerste plaats om de vraag of de ouder
2

Hr 25 april 1997, NJ 1997/560.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

10

door het openbaar ministerie is aangemerkt als verdachte van de
partnerdoding. Uit dat gegeven volgt de verplichting van de raad tot het
doen van een verzoek aan de rechter. De raad voor de kinderbescherming
kan deze informatie meenemen in zijn verzoek aan de rechter. Zo nodig
kunnen de raad of de betrokken ouder bij het OM nadere gegevens
opvragen op grond van artikel 42, tweede lid, Rv. Het wettelijk verplichten
tot het horen van de officier van justitie door de rechter acht ik in dit licht
onnodig.
Lid 3
De leden van de PvdA-fractie willen weten waarom voor een termijn van
twee jaar is gekozen. Is gebleken dat indien omgang wordt ontzegd een
heroverweging binnen een periode van twee jaar het welzijn van het kind
in ernstige mate bedreigt? Is dat altijd het geval wanneer de rechter een
(vermoedelijke) dader-ouder de omgang ontzegd voor een duur van twee
jaar of meer?
Voorts vragen deze leden naar de verhouding van de voorgestelde
regeling tot de ontvankelijkheidsbeslissing van het EHRM in de zaak
Heidemann, waaruit volgt dat objectief vast moet staan dat het niet
ontzeggen van de ontvankelijkheid voor de duur van twee jaar het
welbevinden van het kind serieus in gevaar zou brengen.
De vraag of en hoe lang een ontzegging zou moeten duren, is vooraf en in
zijn algemeenheid moeilijk vast te stellen. Wel geldt de overweging dat
hoe langer de periode van de ontzegging van omgang en daarmee de
niet-ontvankelijkheid duurt, hoe minder zekerheid er logischerwijs vooraf
zal kunnen bestaan over de vraag of de ontzegging ook voor het geheel
van die periode in het belang van de minderjarige noodzakelijk is. De
rechter zal bij de duur van een eventuele ontzegging van de omgang
telkens rekening moeten houden met de gevolgen die dat heeft voor de
niet-ontvankelijkheid en met de jurisprudentie van het EHRM op dit punt.
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat het kind wel een verzoek tot
omgang kan richten tot de rechter gedurende de maximaal twee jaar
waarbinnen de ouder niet ontvankelijk is in een verzoek tot omgang. Zij
vragen of het voor een kind een goede en realistische optie is om een
dergelijk verzoek te doen, en hoe een dergelijk verzoek voor het kind zou
uitwerken.
Een kind kan op grond van de «informele rechtsingang» de rechter
verzoeken om een (wijziging van de) zorg- of omgangsregeling. Deze
rechtsingang is zo laagdrempelig mogelijk en op rijksoverheid.nl is
informatie te vinden over de informele rechtsingang, specifiek gericht op
minderjarigen.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook of het mogelijk is dat er een
belangenconflict komt te bestaan tussen de benoemde voogd en het kind,
en hoe dit zou worden opgelost.
Uit onderzoek van het WODC blijkt dat partnerdoding kinderen in veel
opzichten de controle over hun leven ontneemt. Het is daarom extra
belangrijk om hen een stem in de besluitvorming te geven. Het risico dat
het kind daardoor verstrikt raakt in een krachtenspel of belangenconflict
wordt op twee manieren ondervangen. Als een kind gebruik maakt van de
«informele rechtsingang» zal de rechter een beslissing nemen over het al
dan niet ambtshalve herzien van de omgangsregeling of omgangsontzegging. De rechter kan toetsen of een procedure in het belang van het
kind is. Daarnaast kan de rechter, in geval van een mogelijk belangencon-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

11

flict tussen het kind en de ouder en/of voogd, een bijzondere curator
aanstellen die het kind kan vertegenwoordigen.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe getracht wordt de belasting voor
het kind zo laag mogelijk te houden indien de ouder na twee jaar weer
ontvankelijk is voor het indienen van een nieuw verzoek. Zij vragen of het
kind hierop voorbereid wordt. Deze leden vragen verder of het wenselijk is
wettelijk vast te leggen dat als de rechter geen tijdsduur verbindt aan de
ontzegging, de ouder dan voor de duur van twee jaar niet ontvankelijk is
in zijn of haar verzoek.
De begeleiding van het kind en de voorbereiding op een eventueel
hernieuwd verzoek om een omgangsregeling is primair de verantwoordelijkheid van de voogd en eventuele pleegouders van het kind. Of het voor
een kind beter is om vooraf voorbereid te worden, of pas op het moment
dat er van een concreet verzoek sprake is, zal afhangen van het karakter
en de rijpheid van het kind. Ik zie hier geen specifieke taak weggelegd
voor de rijksoverheid of de raad voor de kinderbescherming.
Als de rechter geen tijdsduur verbindt aan de ontzegging van omgang
volgt uit het systeem van de wet dat de ouder voor de duur van twee jaar
niet ontvankelijk is in zijn verzoek. Het wetsvoorstel voorziet daarmee
reeds in de door deze leden gewenste uitkomst.
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie of het klopt dat wetstechnisch niet is geregeld dat een niet binnen de termijn ingediend verzoek
niet in behandeling wordt genomen. Is het wenselijk dat alsnog op te
nemen?
Artikel 1:377e BW biedt op dit moment reeds een limitatieve regeling voor
de gevallen waarin een verzoek tot wijziging van de omgangsregeling
mogelijk is, waaronder het geval dat het verzoek buiten de gestelde
termijn wordt gedaan. Hieruit volgt de niet-ontvankelijkheid van
verzoeken buiten die gevallen. Dit is ook de systematiek die wordt
gebruikt in de overige bepalingen van Boek 1 BW.
Artikel II
De leden van de CDA-fractie vragen of het wenselijk zou zijn om de raad
niet alleen bij nieuwe gevallen maar ook bij huidige gevallen verplicht
onderzoek te laten verrichten bij partnerdoding.
Een onderzoek naar «oude gevallen» zou betekenen dat nu, na verloop
van een korte of langere periode sinds de partnerdoding, een verplicht
onderzoek zou moeten starten naar de omgang en de wenselijkheid van
de huidige situatie. Dit heeft het risico dat er onnodige onrust wordt
veroorzaakt in het leven van het kind. Een omgang die in de praktijk is
beëindigd, zal daardoor weer ter discussie komen te staan. Maar ook een
omgang die reeds tijden naar alle tevredenheid loopt, zal daardoor
opnieuw moeten worden bekeken. Ik acht dit onwenselijk voor alle
betrokkenen, in het bijzonder voor het betrokken kind.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 518, nr. 6

12