Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 750 XII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII) voor
het jaar 2014

Nr. 68

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 30 januari 2014
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu en de vaste commissie
voor Defensie hebben op 11 december 2013 overleg gevoerd met
staatssecretaris Mansveld van Infrastructuur en Milieu en minister
Hennis-Plasschaert van Defensie over:
– de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
d.d. 3 april 2013 over de geluidsreductie betreffende de
AWACS-vliegtuigen van de NAVO-vliegbasis Geilenkirchen
(Kamerstuk 33 400 XII, nr. 58);
– de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
d.d. 29 mei 2013 inzake validatie geluidsreductie AWACS
Geilenkirchen en precedentwerking (Kamerstuk 33 400 XII, nr.
63);
– de brief van de minister van Defensie d.d. 2 december 2013
over de stand van zaken AWACS en Geilenkirchen (Kamerstuk
33 750 XII, nr. 60).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,Paulus
Jansen
De voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,
Ten Broeke
De griffier van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Tijdink

kst-33750-XII-68
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

1

Voorzitter: Remco Dijkstra
Griffier: Vermeer
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Remco Dijkstra, Paulus
Jansen, Van Tongeren, Leenders en Geurts.
en staatssecretaris Mansveld van Infrastructuur en Milieu, en minister
Hennis-Plasschaert van Defensie, die vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun ministeries.
Aanvang 12.00 uur
De voorzitter: Goedemiddag, dames en heren. Ik richt een bijzonder
woord van welkom aan de gasten en de mensen die vanuit Limburg voor
deze vergadering naar Den Haag zijn gekomen. Verder heet ik de minister
en de staatssecretaris welkom, alsmede hun ondersteuning en mijn
collega’s. Dit algemeen overleg heeft betrekking op de AWACS-toestellen.
Ik stel een spreektijd voor van maximaal vier minuten per woordvoerder
en twee interrupties.
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Toen de AWACS-toestellen
gebouwd werden, moest de huidige minister van Defensie nog geboren
worden. De staatssecretaris van Milieu was een klein meisje en ik zat net
op de middelbare school. Ja, ik was oud. De Boeing 707 is in de luchtvaart
al 20 jaar geleden afgedankt vanwege zijn excessieve geluidsproductie,
zijn excessieve brandstofverbruik en zijn excessieve luchtverontreiniging.
Toestellen van 25 jaar oud horen thuis in een oldtimerluchtshow in plaats
van in de operationele dienst. Hoewel de vliegtuigen ongetwijfeld naar eer
en geweten onderhouden worden, is het onverantwoord om met deze
antiquarische toestellen boven een dichtbevolkt gebied te vliegen en over
DSM SABIC, een van de grootste chemische bedrijvenclusters van
Nederland.
De minister van Defensie schrijft dat de motie-Jansen c.s. in 2010 is
uitgevoerd. Naar mijn mening vergist de minister zich. In de motie stond
dat werd gestreefd naar een geluidsproductie van 35% en niet naar 35%
minder vluchten. Ik heb de rapportages van DGMR van april en december
2013 voor me liggen over de metingen van de herrie. Omdat ik niet zeker
weet of de commissieleden en de minister deze gehad hebben, heb ik
exemplaren meegebracht. Misschien kan de bode deze ronddelen. DGMR
constateert dat er weliswaar minder starts en landingen zijn maar dat de
toestellen steeds meer herrie maken: in 2008 kwam slechts 20% van de
passages boven de 100 dB(A) en in 2013 is dat percentage met ruim de
helft gestegen. Pagina 3 van de decemberrapportage laat resultaten van
een aantal meetpunten zien tot 10 december 2013 en daaruit valt op te
maken dat voor 1.973 vluchten geldt dat op die punten een reductie van
35% niet is behaald. Laat staan dat dit wel gaat gebeuren voor de 2.340
vluchten waarop de minister mikt. De in de motie opgenomen geluidsreductie van 35% moet met structurele maatregelen worden behaald in
plaats van met hapsnapbeleid. Zo nodig, kom ik op dit punt zeker met een
motie. Begrijp me goed; minder vluchten zullen zeker helpen, maar dit zal
in veel mindere mate het geval zijn dan bij het gebruikmaken van stillere
vliegtuigen. Moderne Boeing 767-toestellen produceren 20 dB(A) minder
geluid. Dit is een vermindering met factor 4. Kijk, voor het menselijk oor
tikt dat aan! Waarom worden in NAVO-verband nu geen afspraken
gemaakt over verdere vermindering van het geluidsoverlast? De aangekondigde reorganisatie is het ideale moment om dit te doen. Moderne
toestellen vergen weliswaar een investering, maar die verdien je terug
door de goedkope exploitatie. Andere opties zijn het verplaatsen van de
AWACS-toestellen naar een basis nabij de regio’s waar ze meestal worden
ingezet, te weten het Midden-Oosten en Noord-Afrika, of het vervangen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

2

van de toestellen door een moderner controle- en spionagesysteem,
bijvoorbeeld een combinatie van satellieten en drones. Heeft de minister
op dit punt nog voortgang geboekt?
Ik kom op het opnieuw aftoppen van het bos in het verlengde van de
startbanen. De vorige keer, in 2006, klom Diederik Samsom nog in een
boom; een vlammend protest. De Raad van State floot minister Cramer
destijds terug. De SP-fractie vindt dat Nederland niet moet meewerken
aan het aftoppen van de bomen, want dit leidt ertoe dat de vliegtuigen
nog lager over Schinveld kunnen vliegen. Een stok achter de deur voor de
NAVO zou kunnen zijn dat, als moderne toestellen worden gebruikt, er in
het verlengde van de startbaan zonder problemen sequoia’s kunnen
worden aangeplant.
Mijn laatste punt betreft de geluidsmetingen. De SP-fractie vindt het
merkwaardig dat de slachtoffers van de gemeenten waar de toestellen
overheen vliegen, moeten opdraaien voor de kosten van de geluidsmetingen. Het zou voor de hand liggen als in dit geval het principe werd
toegepast dat inhoudt dat de vervuiler betaalt. Mocht dit niet mogelijk zijn,
dan zou het Rijk de kosten moeten betalen. Graag wil ik hierop een reactie
van de staatssecretaris van Milieu. Het NLR schrijft op pagina 13 van zijn
rapport Validatie van geluidreductie Geilenkirchen dat er geen wettelijk
voorschrift is voor het bepalen van de geluidsbelasting op basis van
metingen. Dit in tegenstelling tot de berekende geluidsbelasting,
waarvoor immers wel een wettelijk voorgeschreven rekenmethode
bestaat. De SP-fractie dringt er mede in het licht van de motie-Neppérus/
Jansen op aan dat dit wettelijk voorschrift er zo snel mogelijk komt. Is de
staatssecretaris bereid om daarvoor te zorgen?
DGMR concludeert in zijn rapportage van 4 oktober dat de huidige
beoordelingsmethode voor geluidsoverlast geschikt is voor vliegvelden
met veel starts en landingen, zoals Schiphol, maar dat deze niet geschikt
is voor vliegvelden met weinig starts en landingen met extreem hoge
piekniveaus. Is de staatssecretaris bereid om na te gaan hoe de regelgeving op dit punt verbeterd kan worden? Ik overweeg om ook op dit punt
een motie in te dienen.
De voorzitter: Voordat ik het woord aan de heer Leenders geef, richt ik
het woord tot hem, al weet ik dat hij daar niet op zit te wachten. Mijnheer
Leenders, u bent hier zestien weken actief geweest als invaller van
Yasemin Cegerek die met zwangerschapsverlof is. Ik kan u zeggen dat u
dat voorbeeldig hebt gedaan. Ik vind sowieso dat mensen die uit de
Staten komen, altijd op een inhoudelijk goede manier betogen houden.
Dit is uw laatste AO. Ik dank u hartelijk. U bent tot 00.00 uur in dienst van
de Tweede Kamer, maar ik denk dat ik ook namens mijn collega’s spreek
als ik zeg dat we u graag spoedig terugzien vanwege uw bijdragen.
De heer Leenders (PvdA): Voorzitter. Dank u wel. Het was wat mij betreft
de eerste termijn. De tweede termijn volgt en de derde termijn ga ik
waarschijnlijk aanvragen – beschouw dit als een waarschuwing – maar ik
zal vandaag eerst dit AO goed afronden.
Ik wist niet dat dit al zo lang speelde. Ik dacht dat het een jaar of dertig
was en ik schat de minister toch op minimaal 32 à 33 jaar. Het maakt niet
uit. De kern van de zaak waarover we het hebben, is de ziekmakende
geluidsoverlast door AWACS-toestellen van de NAVO-basis in Geilenkirchen. Ik denk dat we het er allemaal over eens zijn dat dit een groot
probleem is. De Kamer heeft indertijd met een grote meerderheid de
motie-Neppérus/Samsom aangenomen. Hetzelfde geldt voor de motieJansen c.s. die inhoudelijk overigens in grote lijnen overeenkwam met de
eerder genoemde motie. Daarin werd de regering verzocht om de
afspraken met de NAVO over het maximum aantal vluchten en andere
maatregelen voor 2010 en volgende jaren – het laatste zeg ik nadrukkelijk
– verder aan te scherpen, zodat uiterlijk in 2012 een geluidsreductie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

3

35% zal worden bereikt. Wij hebben begrepen dat dit percentage aan
geluidsreductie is gerealiseerd. Dit is een tegenstelling met dat wat de
heer Jansen daarvan vindt. Dit percentage is gerealiseerd doordat er
andere maatregelen zijn genomen zoals die van het gebruik van de
simulator, doordat er minder vluchten zijn geweest, doordat er voor
andere aanvliegroutes is gekozen, doordat er stillere vliegtuigen zijn
gekomen et cetera. Het aantal klachten is ook met 60% afgenomen en de
sfeer aangaande de AWACS schijnt verbeterd te zijn, wat mooi is. Je zou
zeggen dat dit na zoveel jaren een goed resultaat is, maar ik maak hierbij
direct een kanttekening. We zijn er wat ons betreft namelijk nog lang niet.
In de eerste plaats ga ik in op de geluidsreductie van 35%. Er zijn minder
vliegbewegingen gemaakt, onder andere door onze inzet in bijvoorbeeld
Libië en Afghanistan. Een toename van het aantal vliegbewegingen ten
opzichte van 2012 is naar ons idee niet uit te sluiten, al zal daarvan in 2014
geen sprake zijn omdat dan de start- en landingsbanen worden gerenoveerd. Vanaf 2015 zou daarvan echter zomaar sprake kunnen zijn. Een
toename van de geluidsbelasting op deze manier zou de norm van 35%
aan geluidsreductie in gevaar kunnen brengen. Dat is voor mijn fractie
onacceptabel; die 35% is voor ons namelijk een minimum en een harde
grens. Graag willen we van de minister of de staatssecretaris de
toezegging horen dat we die norm behalen. Mijn fractie overweegt om op
dit punt een motie in te dienen. De regio wil de doelstelling, een geluidsreductie van 35%, vertalen naar een structurele reductie van 35% van het
maximumaantal vliegbewegingen, te weten van 3.600 naar 2.340.
Vliegbewegingen zijn goed te tellen. Geluid meten is en blijft weerbarstig.
Dat hebben we weer gezien aan het verschil in interpretatie tussen mijn
collega aan mijn rechterzijde, de heer Jansen, en mij.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik kom kort terug op die meting van DGMR.
We gingen natuurlijk niet voor niets meten. De Kamer heeft daarop
namelijk steeds aangedrongen omdat er als het berekeningen betreft,
altijd ruimte is voor creativiteit. Dat zal de heer Leenders ook weten. Als
uit die meting van DGMR blijkt dat het aandeel echte herrieschoppers – ik
doel op toestellen die geluid produceren boven het piekniveau van 100
dB(A) – is gestegen van 20% in 2008 naar 50% in 2013, vraag ik mij af of
de heer Leenders met mij eens is dat dit een nieuw feit is en dat wij
moeten vasthouden aan de in de motie vermelde norm van 35% aan
geluidsreductie.
De heer Leenders (PvdA): Die vraag kan ik volmondig met ja beantwoorden. Wij hebben echter begrepen dat de metingen van Geluidsnet
ook zijn gevalideerd. Die zijn gecontroleerd en ook uit die controle blijkt
dat een geluidsreductie van 35% is behaald. Mocht uit andere metingen
van wanneer dan ook blijken dat dit anders is, dan hebt u ons en
waarschijnlijk ook andere partijen aan uw zijde. Laat dat duidelijk zijn.
Ik zei al dat vliegbewegingen goed te tellen zijn en dat het doen van
geluidsmetingen weerbarstig is. Dat blijkt hier ook wel weer. Als we het
vertrouwen van de bevolking in Zuid-Limburg echt willen laten toenemen,
moeten we streven naar een vermindering van het maximum aantal
vliegbewegingen tot minimaal 2.600, maar eigenlijk zouden het er 2.340
moeten zijn. Ik vraag de minister – ik denk dat ik in dit geval bij haar moet
zijn – of we niet naar dat getal zouden kunnen streven. Daarmee verwacht
de regering namelijk de reductie van 35% werkelijk structureel te maken.
Ik zeg nogmaals dat het gaat om de geluidsreductie en niet om het aantal
vliegbewegingen. Het laatste is namelijk een middel. Belangrijk in dit
dossier is de geloofwaardigheid. Het is dan ook vervelend dat er allerlei
foutjes zijn geslopen in en onduidelijkheden zijn ontstaan over de manier
waarop er gemeten en berekend wordt. Er zijn overschrijdingen geconstateerd bij drie meetpunten. Twee van die meetpunten zijn in woonwijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

4

Wat gaat de minister doen om in die wijken ook die norm van 35%
reductie te realiseren?
Er worden piekbelastingen van bijna 100 dB(A) gemeten. Dat is een bizar
hard geluid. Is er aan die piekbelastingen iets te doen?
We horen dat verspreiding van de geluidsoverlast over jaar, maand en
dag in de regio een punt is. We begrijpen dat het met name in de
zomermaanden nogal stevig tekeer kan gaan, juist op die momenten
waarop mensen op hun terras genieten. Wij snappen dat dit zo is.
Is er onderzoek gedaan naar het moment waarop vluchten in de regio als
het meest storend worden ervaren en is een maximum aantal vluchten
per dag of een maximum aantal vluchten in de zomer een optie? Met
andere woorden; is het een optie zijn om te maximeren?
Tot slot kom ik op de communicatie met bewoners. We lezen in brieven
van vooral actiegroepen dat bewoners zich onbegrepen en niet gehoord
voelen. Wij vinden dat wij er vanuit Den Haag alles aan moeten doen om
mensen in Limburg de komende jaren op een goede manier bij een en
ander te betrekken. Hoe stellen de bewindspersonen zich dit voor?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik wilde het gehele betoog
beluisteren, maar ik heb een vraag over de aanplant van het bos. Er is in
1988 een convenant gesloten. In de brief lees ik dat het project in 2013, nu
dus, en 2014 in een stroomversnelling komt. Het is de bedoeling, in ieder
geval die 3 hectare bosgebied aan te planten. Hoe beoordeelt de
PvdA-fractie dat?
De heer Leenders (PvdA): Dat dit er uiteindelijk van gekomen is,
beoordeel ik als heel positief. Ik heb zelfs begrepen dat het geen 3 hectare
bos zullen zijn maar dat het 6 hectare zullen worden. Defensie zal die
aanleggen in een nieuw aan te leggen natuurgebied. Ik heb begrepen dat
de agrarische gronden daarvoor zijn aangekocht en dat dit in 2014 gaat
gebeuren. Dat vinden wij heel positief.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik ben daarover een tikkeltje
verbaasd, want er zijn verschillende afspraken die gestapeld zijn.
Oorspronkelijk, in 1988, was de bedoeling dat er 3 hectare zouden komen,
maar daarvan is in 2013 nog steeds geen sprake. Na alle oproepen en
moties van de Kamer is het oordeel van mijn fractie dat het sjorren is aan
een dood paard.
De heer Leenders (PvdA): Vraagt u mij wat ik vind van de termijn? Zo ja,
dan ben ik het met u eens; dit had inderdaad sneller gekund. Mijn oordeel
over die 6 hectare die er volgend jaar komt, is echter wel heel positief.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. Ik vind het bijna
ongelooflijk dat we een dergelijke misstand zo lang laten bestaan. Mensen
worden immers in hun basis, in hun leven, aangetast. Zoveel geluid heeft
namelijk direct effect op de gezondheid van mensen, al zeggen ze dat het
best oké gaat. In een Zwitsers onderzoeksrapport over de omgeving van
een vliegveld staat onomstotelijk vast dat dit effect heeft op het hart en de
bloeddruk, dus op de gezondheid en de levensverwachting. Ik vind het
dus bijna ongelooflijk dat we zoiets zo lang laten bestaan, terwijl de
Kamer zo veel moties heeft ingediend en de ene na de andere staatssecretaris en minister heeft gezegd en zegt dat hij of zij er iets aan gaat doen. Ik
wil dan ook vooral van beide bewindspersonen horen waar de Kamer en
de mensen daar het geloof uit moeten halen dat er dit keer wel echt iets
gaat gebeuren op de terreinen van het herplanten van bos, het niet
aftoppen van het bos en het echt komen tot verbetering van de levensomstandigheden van de mensen daar.
Ik stel soortgelijke vragen als die van de heer Jansen. Waarom lukt het
verplaatsen niet? Wat zijn de mogelijkheden daar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

5

De heer Leenders (PvdA): Ik denk dat onze meningen op dit punt
helemaal niet zo verschillend zijn. Het verbaast mij wel een beetje dat, als
je kijkt naar de afspraken die er naar aanleiding van de gepasseerde
moties zijn gemaakt en die zijn nagekomen, het aantal klachten met 60%
is afgenomen. Op dit moment doet het RIVM een eerste faseonderzoek.
De resultaten daarvan zijn dus nog niet bekend. Dat onderzoeksrapport
schijnt binnenkort uit te komen. Ik begrijp niet dat u toch zo negatief
oordeelt. Die algemene uitgangspunten zijn ons wel bekend, maar we
hebben de laatste jaren toch ook behoorlijk wat bereikt?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Mijn fractie beoordeelt dit
inderdaad anders, want van piekbelastingen boven de 100 dB(A) kun je in
theorie onmiddellijk permanent doof worden. Ik vind het dus onacceptabel dat dit überhaupt voorkomt. Ik heb weer eens een hele stapel oude
moties opgezocht en uitgedraaid. Er worden steeds oproepen gedaan. De
ene motie hierover wordt verworpen en de andere wordt aangenomen,
maar het maakt eigenlijk niet uit of die wordt aangenomen of niet; die
AWACS-toestellen vliegen daar nog steeds. Het lijkt er eerder op dat dit
als een permanent iets geaccepteerd wordt. Ik zie, als ik kijk naar het
materiaal dat aan de Kamer gezonden is, namelijk nog niet gebeuren dat
die toestellen worden verplaatst naar de plaatsen waar ze meer nodig zijn
en ook niet dat die reductie van 35% structureel wordt behaald. Ik ben
daar dus ronduit ontevreden over.
Ik ga verder met mijn betoog. Een van de vele dingen waar de Kamer om
gevraagd heeft, betreft de doorstartoefeningen. Worden die wel consequent meegenomen in de berekeningen, of zijn het alleen zaken die als
normale vluchten worden aangemerkt? Bij tijd en wijle werden de
doorstartoefeningen mijns inziens niet meegeteld. De mensen die daar
wonen, horen het echter wel degelijk als er een doorstartoefening
plaatsvindt, want een dergelijke oefening heeft enorm veel herrie tot
gevolg. Dat heb ik mij althans laten vertellen.
Ik kom op de metingen van Defensie. De heer Jansen zei al dat de
vervuiler betaalt. Ik sluit mij volledig bij zijn woorden aan. Moet Defensie
dat niet gewoon doen?
Ik kom op de oproep met betrekking tot de aftopping. Als je in 1988 iets
afspreekt en je dit misschien in 2014 gaat realiseren, vraag ik mij af of de
bewindspersonen dit beoordelen als een project dat in een stroomversnelling komt of dat zij vinden dat dit iets is wat je uiteindelijk met het
schaamrood op de kaken gaat realiseren.
Nu een vooruitblik en misschien een klein uitstapje naar een ander
onderwerp. Hoe kijkt de minister van Defensie naar de JSF? Krijgen we
daar niet precies dezelfde saga over geluidsoverlast, over problemen met
omwonenden en over problemen met begroeiing om die locatie heen?
Voorkomen is beter dan genezen. Zijn er al uitgebreide plannen over hoe
we daar gaan meten, hoe we daar de gezondheidsrisico’s kunnen
inschatten en hoe we ervoor kunnen zorgen dat niet nog meer bewoners
met dezelfde problematiek te maken krijgen als deze bewoners?
Ik stel een andere vraag aan de staatssecretaris over Eijsden-Margraten.
Limburg wordt wel flink getroffen, daar waar sprake is van een soortgelijke problematiek met de burgerluchtvaart en waar een keerlus komt van
het Duitse vliegveld met laag overvliegende vliegtuigen met enorme
geluidsoverlast tot gevolg. Moet deze regering niet in eerste instantie
zorgen voor het waarborgen van een goede gezondheid van de eigen
bevolking en moet zij niet alles in het werk stellen om ervoor te zorgen dat
het geluid van de AWACS-toestellen en dat van ander vliegverkeer
zodanig is dat dit niet harder is dan het maximaal aantal dB(A) dat is
toegestaan om te voorkomen dat de gezondheid wordt aangetast?
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. De regio Zuid-Limburg en de AWACSvliegtuigen zijn al ongeveer 30 jaar met elkaar verbonden. De Kamer heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

6

regelmatig gesproken over de geluidshinder van de AWACS-vliegtuigen
op en in de omgeving van de NAVO-vliegbasis. Diverse moties hebben
het licht gezien en diverse kabinetten hebben de moties uitgevoerd. In de
laatste Kamerbrief konden we lezen dat er voor omwonenden concreet
geluidsreductie bereikt is. In 2012 is het aantal geluidsklachten
afgenomen. Het CDA begrijpt dat de regio graag tot verdere reductie wil
komen. In 2014 zal als gevolg van baanonderhoud waarschijnlijk minder
worden gevlogen. Ook de inzet in andere delen van de wereld vermindert
de druk op Zuid-Limburg op dit moment. Het lijkt er echter op dat de
afname van het geluid niet structureel is en dat deze met name toegeschreven kan worden aan externe factoren. Daarom stel ik de volgende
vragen aan de minister en de staatssecretaris.
Welke mogelijkheden zien zij nog om het geluidsniveau structureel te
verlagen? Is het kabinet bereid om zich in te zetten voor een maximum
van 2.340 vliegbewegingen per jaar? Zo ja, is dit in NAVO-verband te
bewerkstelligen? Zo nee, waarom niet? Zijn er andere alternatieven in
Europa, bijvoorbeeld op de Pápa Airforce Base in Hongarije?
De CDA-fractie is van mening dat de 35%-geluidsreductie voor
Zuid-Limburg behouden moet blijven. Het kabinet moet zeer serieus naar
het verzoek van de regio Zuid-Limburg kijken om het aantal vliegtuigbewegingen vast te zetten. Dat zijn er 2.340; ik heb dat zojuist al genoemd.
Mijn tweede en laatste punt betreft de aanplant. Mijn voorganger, de heer
Michiel Rooijakkers heeft hierover al diverse keren gesproken. Het
nakomen van de toezegging over de aanplant van het bos is voor mijn
fractie heel belangrijk. Ik las in een brief dat begin 2014 de handtekeningen worden gezet. Dan resteert de vraag voor de minister c.q. de
staatssecretaris wanneer de eerste boom wordt geplant.
Voorzitter: Paulus Jansen
De heer Remco Dijkstra (VVD): Voorzitter. Ik begrijp dat er omwonenden
zijn van de vliegbasis die al 35 jaar geluidsoverlast ervaren. Het is niet niks
als er een antieke Boeing uit de jaren vijftig opstijgt boven uw
woontoppen, uw dak en uw tuin. Dat levert dus een behoorlijk aantal
decibellen op en overlast voor mensen op de grond. Het is geen pretje.
Tegelijkertijd stellen de omwonenden zich realistisch op. Zij beseffen dat
het voor vrede en veiligheid belangrijk is dat er radarvliegtuigen zijn. Zij
begrijpen ook dat de luchtbasis vlak over de grens belangrijk is voor de
werkgelegenheid. De basis hoeft ook niet te sluiten, zeggen zij. In mijn
ideaal worden de vliegtuigen op redelijke termijn vervangen door
geluidsarmere types. In mijn ideaal – ik begrijp dat dat ver weg is – blijft
de basis in ieder geval functioneren voor vrede en veiligheid overal ter
wereld, maar blijft ook de economische component behouden, evenals de
werkgelegenheid voor de Limburgse regio.
Ik heb in de aanloop naar dit algemeen overleg de brieven goed gelezen
en ik heb goed geluisterd in de telefoongesprekken en naar de persoonlijke inbreng uit de regio van de mensen die speciaal daarvoor naar Den
Haag zijn afgereisd. Ik waardeer dit zeer. Ik leg al die informatie naast de
politieke en andere argumenten, en naast de mogelijkheden en meningen
van Defensie. Wij moeten wel nagaan wat realistisch is.
De informatie waarover ik nu beschik, is duidelijk en roept geen politieke
vragen op. Ik bespeur wel een wens en die komt overeen met mijn wens.
Als ik de stukken goed lees, is het een feit dat de geluidsoverlast
voldoende is gedaald conform de moties die de Kamer heeft aangenomen. Dit wordt weliswaar veroorzaakt door de tijdelijke afwezigheid
van toestellen, maar ook door aanpassingen in de vliegbewegingen, het
aantal toestellen en bijvoorbeeld het gebruik van een simulator.
Tijdens het vorige algemeen overleg is gesproken over de financiering
van het geluidsmeetnet. Ik ben blij dat dit nu op orde is en voorlopig ook
blijft. Nu wordt in samenwerking met de NAVO gewerkt aan het reduceren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

7

van het aantal vliegbewegingen. Het bosgebied wordt inmiddels goed
beheerd zodat de bomen niet te hoog worden en de vliegveiligheid niet in
gevaar komt. Tot slot doet het RIVM onderzoek naar de effecten van geluid
op de gezondheid van omwonenden.
Ik ben als Kamerlid op zoek naar de rol die de Tweede Kamer hierin nog
kan spelen. Daarom luister ik aandachtig naar de vragen van mijn
collega’s en de antwoorden hierop van de minister en van de
staatssecretaris.
Voorzitter: Dijkstra
De vergadering wordt van 12.20 uur tot 12.25 uur geschorst.
De voorzitter: Ik geef als eerste het woord aan de staatssecretaris voor
de beantwoording in eerste termijn.
Staatssecretaris Mansveld: Voorzitter. De heer Jansen refereerde er al
aan dat dit dossier een lange geschiedenis heeft. Bij de aanvang ervan
was ik nog heel jong, hij iets ouder, maar mevrouw Hennis was zelfs nog
niet geboren. Ik stel vast dat het niet eenvoudig is om nationale, internationale en regionale belangen met elkaar te verenigen. In andere
omstandigheden zeg ik wel eens dat wij veel functies op een relatief klein
oppervlak willen verenigen. Dit is er daar een van.
Ik denk dat ik ook namens de minister spreek als ik zeg dat wij dit dossier
zeer serieus nemen. Ik ben op werkbezoek geweest. Het was een
intrigerend bezoek en ik heb zeer open gesprekken gevoerd. Het was voor
mij een openbaring te zien hoe open de regionale bestuurders praten over
de manier waarop zij hierin staan en hoe zij hier naar kijken. Ik heb
toegezegd dat ik volgend jaar september terugkom.
Hiermee geef ik indirect antwoord op de vraag van de heer Leenders wat
ik hieraan zal doen. Ik ga er niet over, maar morgen de luchthaven
verplaatsen, lijkt mij onmogelijk. Het is echter belangrijk dat wij de vinger
aan de pols houden, dat wij blijven communiceren en dat het geluidsnet
in stand wordt gehouden. Wij moeten daarover in gesprek blijven en
mogen niet denken: wij hebben een geluidsreductie van 35% bereikt, dat
is het dan.
In 2012 is in een aantal moties duidelijk de wens op tafel gelegd te komen
tot een reductie met 35% van de geluidsbelasting ten opzichte van het
geluid van het maximum aantal vliegbewegingen in 2008. In een aparte
motie is gevraagd om validatie van die reductie met de meetgegevens. Ik
heb de Kamer bericht dat die geluidsreductie is behaald. Ik heb verder
laten weten dat de validatie dit bevestigt. Ik begrijp dat de heer Jansen
over een ander rapport beschikt; hij heeft dit zojuist overhandigd. Ik zal
dat bekijken en beoordelen en dan zal ik de Kamer mijn reactie laten
weten. Of ik dan het gewenste antwoord zal geven, weet ik nu nog niet,
maar ik ben van mening dat wij zo met elkaar moeten omgaan.
De heer Paulus Jansen (SP): Deze rapportage is ongetwijfeld ook
ontvangen op ambtelijk niveau op het ministerie. De rapportage is in
opdracht van de gemeente opgesteld door Meetnet en de ministeries
krijgen dergelijke rapporten blijkbaar ook. Ik dank de staatssecretaris voor
haar toezegging. Kan zij aangeven op welke termijn die toezegging kan
worden waargemaakt?
Staatssecretaris Mansveld: Ik heb inmiddels geleerd dat wij de termijn
«voor het kerstreces» al voorbij zijn. Ik ga ervan uit dat dit voor 1 maart
moet lukken. Ik weet dat er door het kerstreces een aantal weken tussen
uitvalt, ook ambtelijk, maar ik zal proberen dit in twee maanden te
beantwoorden. Ik hoop dat de heer Jansen hiermee akkoord gaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

8

Het feit dat wij de beoogde geluidsreductie hebben gehaald, betekent ook
dat de maatregelen die de minister van Defensie met de NAVO heeft
afgesproken, effectief zijn. Toch blijft de vraag bestaan, zowel uit de regio
als uit de Kamer, of de bereikte geluidsreductie structureel is. Ik begrijp
die zorg, want de wens is natuurlijk om de behaalde situatie te behouden.
Sterker nog, de vraag is of er nog andere maatregelen zijn die tot verdere
verbetering kunnen leiden.
Ik ben tijdens het werkbezoek ook naar de vliegbasis geweest en ik heb
een zeer positieve indruk gekregen van het commitment bij de mensen
van de vliegbasis. Dit biedt echter geen garanties. Ik bekijk dit vanuit mijn
portefeuille. Een aantal andere vragen zal door de minister worden
beantwoord en wij kunnen dan zien of de beantwoording volledig is. Ik
heb wel het vertrouwen dat de bereikte geluidsreductie de komende jaren
kan worden behouden. De vliegbasis kan echter geen garanties geven. Er
zijn zaken die men uitgekristalliseerd wil zien, voordat men zich kan en wil
binden. Misschien kan de minister daar nog op ingaan.
De voorzitter: Ik heb het nog niet gezegd, maar ik geef de leden twee
keer de gelegenheid een aanvullende vraag te stellen als iets niet
helemaal duidelijk is.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik deel de wens van de staatssecretaris dat de bereikte geluidsreductie in ieder geval behouden blijft. Ik
verwijs echter naar het staatje van het aantal vliegbewegingen waarop het
aantal van 1.973 staat genoteerd. Als het aantal vliegbewegingen weer
toeneemt, neemt de geluidsoverlast toch ook toe? Verwacht de staatssecretaris dat de geluidreductie blijft bestaan ook al neemt het aantal
vliegbewegingen toe?
Staatssecretaris Mansveld: Ik ga niet over de toekomst – ging ik daar
maar over – maar ik weet niet wat het aantal vliegbewegingen wordt.
Wellicht kan de minister daar zo op ingaan. Een aantal externe omstandigheden heeft invloed op het aantal vliegbewegingen. Ik kan dit aantal
vliegbewegingen niet garanderen. Ik heb echter wel gezien dat er een
structurele lijn naar beneden is en ik verwacht niet dat die lijn morgen
weer torenhoog zal stijgen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Het lijkt mij zo simpel als ik weet
niet wat. Als het aantal vliegbewegingen afneemt, wordt het geluid wat
minder. De staatsecretaris kan toch niet garanderen dat het net zo stil blijft
als het aantal vliegbewegingen daarentegen weer toeneemt? Het geluid
wordt toch veroorzaakt door die vliegbewegingen.
Staatssecretaris Mansveld: Ik zei al dat het de vraag is hoe wij de
ondergrens op 35% kunnen houden. Ik heb gezegd dat ik het belangrijk
vind dat die geluidsmetingen worden uitgevoerd; ik stel daar ook geld
voor beschikbaar. De Kamer is van mening dat niet de gemeente maar het
ministerie van Defensie daarvoor moet worden belast. Wij meten samen
met de gemeente. Wij stellen daarvoor geld beschikbaar, maar ik heb al
eerder gezegd dat dit gebeurt onder de voorwaarde dat er geen precedent
wordt geschapen. Dit is uitgezocht en dit zal ook niet gebeuren. De
verdeling is bekend. Er is gevraagd of hier ook het principe dat de
vervuiler betaalt, moet worden toegepast. Ik denk dat het goed is als de
gemeente en mijn ministerie, die staan voor de geluidsmetingen, de
rekening betalen.
Het geluidsmeetnet wordt nog drie jaar voortgezet. Dat is belangrijk om
de ontwikkeling van de geluidsreductie te kunnen vaststellen.
De doorstartoefeningen worden meegenomen. Ik begrijp de zorg van
mevrouw Van Tongeren want een doorstart geeft een andere geluidsbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

9

lasting. Ik heb dat kunnen vaststellen toen tijdens een werkbezoek aan
vliegveld Eelde een vliegtuig een doorstart maakte.
De heer Jansen heeft gevraagd of het meten kan worden opgenomen in
een wettelijk voorschrift. Het is nog niet mogelijk om dit op te nemen als
handhavingsinstrument, want meten brengt een aantal onzekerheden met
zich waardoor dit juridisch nog niet bruikbaar is. De techniek is ontwikkeld
en de resultaten worden gevalideerd, maar het meten opnemen als een
wettelijk voorschrift is ingewikkeld.
De heer Paulus Jansen (SP): Er wordt nu vijf jaar gemeten op tien
meetpunten in de nabijheid van het vliegveld. Het meten is speciaal voor
dit doel ontwikkeld. Ik neem toch aan dat ook de staatssecretaris van
mening is dat wij rekening moeten houden met de praktijk en dat wij niet
alleen uitgaan van de theorie. Dan heb je toch een voorschrift nodig hoe
die metingen kunnen worden omgezet in een bruikbare norm?
Staatssecretaris Mansveld: De techniek is er, de meetmethode ook en de
check of dat goed gebeurt, is de validatie. Het sec opnemen van het
Meetnet in de wet, geeft geen uitsluitsel over de vraag of het goed gaat of
niet. De validatie is de methodiek om de berekende waarden te
bevestigen.
De heer Paulus Jansen (SP): De validatie laat ook zien dat er, naast het
feit dat er geen meetvoorschrift is, sowieso een probleem is, omdat er
geen rekening wordt gehouden met de specifieke mix op dit type
vliegvelden. Schiphol heeft 400.000 starts en landingen per jaar met een
relatief bescheiden geluidsniveau, bescheiden in deze context. In
Geilenkirchen zijn er 2.500 starts en landingen met een heel hoog
geluidsniveau. Met dat piekniveau wordt in de huidige berekeningsmethode geen rekening gehouden en een meetmethode is er niet. Is de
staatssecretaris bereid om naar deze twee punten te kijken en zo snel
mogelijk met een analyse te komen hoe wij hier wel iets aan kunnen
doen?
Staatssecretaris Mansveld: Als je Schiphol en Geilenkirchen vergelijkt,
vergelijk je twee totaal verschillende dingen. Ik ben altijd bereid om na te
gaan hoe wij dingen verder kunnen optimaliseren, maar de vraag was of
wij dit kunnen opnemen in een wettelijk voorschrift. Wij blijven meten
door middel van het Meetnet en wij blijven in gesprek met de regio, ik zal
daar jaarlijks op bezoek gaan. Er zal voortschrijdend inzicht ontstaan in de
manier waarop wij daarmee omgaan. Ik wil met alle plezier schriftelijk
reageren op de vragen van de Kamer, maar ik zeg er wel bij dat ik niet
weet of ik dan ook het gewenste antwoord geef.
De heer Paulus Jansen (SP): Dat zie we wel op dat moment. Ik wijs de
staatssecretaris op de motie-Neppérus/Jansen (32 123-XII, 70) die door de
Kamer is aangenomen. In de context van die motie lijkt mij een iets
minder vrijblijvende toezegging van de staatssecretaris dat zij stappen zal
zetten, aan de orde.
Staatssecretaris Mansveld: Volgens mij gaat die motie over een zuivere
validatieprocedure. Dat hebben wij ook gedaan. Ik zal hier nog naar laten
kijken en ik zal hier eventueel op terugkomen in tweede termijn.
De heren Leenders en Jansen hebben gevraagd wat wij zullen doen om
ook in de wijken van de meetpunten de geluidsreductie van 35% te
behalen. Wij hebben afgesproken dat in de regio ten minste 35%
geluidsvermindering zou optreden. Het beeld dat dit is bereikt, is naar
voren gekomen uit het onderzoek en de validatie. Ook op de genoemde
drie meetpunten is een substantiële reductie bereikt van tussen de 25% en
32%. Om voor deze punten een grotere reductie te kunnen realiseren,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

10

moeten er meer zuidelijke routes worden gevlogen. Dit vraagt dus om een
verlegging van de routes. Dan krijg je op andere punten meer belasting,
dat is ook bij Schiphol gebleken. In dit geval zal dan de geluidsbelasting in
Brunssum toenemen. Het huidige systeem is zo veel mogelijk geoptimaliseerd. Ik ben altijd bereid om na te gaan of systemen nog verder kunnen
worden geoptimaliseerd. In dit geval is dit ook afhankelijk van een aantal
externe factoren. Ik zie op dit moment echter geen mogelijkheden om
precies op deze locaties de geluidsbelasting te sturen zonder dat dit elders
een negatief effect heeft.
De heer Leenders heeft gevraagd of er iets kan worden gedaan aan de
piekbelasting. 100 decibel is veel; daarover zijn de meningen niet
verdeeld. Het kabinet heeft zich in het verleden ingezet voor vervanging
van de motoren van de vliegtuigen. De NAVO en zijn lidstaten waren
daartoe niet bereid. De minister zal daar meer over kunnen zeggen. In het
gezondheidsonderzoek van het RIVM wordt specifiek gekeken naar de
gezondheidsschade van de piekbelasting. Ik kom daar nog op terug.
De heer Leenders heeft verder gevraagd of onderzoek is gedaan naar de
vraag wanneer vluchten als het meest storend worden ervaren en of er
een maximum is gesteld aan het aantal vluchten per dag, bijvoorbeeld in
de zomer omdat mensen dan vaker en langer buiten zijn. Door middel van
het zogenoemde dosis-effect relaties worden geluidsoverlast en hinder
met elkaar in verband gebracht. Het dosis-effect relaties is bekend en het
wordt ook regelmatig getoetst. In de operatie van de vliegbasis kunnen
geen maxima worden opgelegd. Het kabinet zou dit met de NAVO kunnen
bespreken, maar ik wijs erop dat je alles kunt bespreken zonder dat dit
betekent dat anderen daarover gelijk afspraken willen maken. Dit ligt voor
een deel buiten onze macht.
De Kamer heeft nadrukkelijk gevraagd om een gezondheidsonderzoek. Het
RIVM heeft een voorstel gedaan voor een onderzoek in twee fasen. Een
eerste fase van anderhalf jaar op basis van bestaande informatie en een
tweede fase met een veldonderzoek van enige jaren. Dit is met de
commissie AWACS besproken. Het RIVM is anderhalf jaar geleden aan de
slag gegaan en thans wordt een rapportage afgerond. Die rapportage
wordt eerst besproken met de stakeholders waaronder de commissie
AWACS, maar met name met de vertegenwoordigende huisartsen, de
bewonersorganisaties en de gemeenten. Ik vind het belangrijk dat de
rapportage daar eerst wordt besproken. Het RIVM zal daarna de
rapportage afronden. Ik hoop dat die er in februari is en dat het
eindrapport dan aan de Kamer kan worden toegestuurd. Wij kunnen
daarna specifiek over het gezondheidsonderzoek spreken.
Er zijn vragen gesteld over het besluit beperkingengebied. Zoals bekend
wordt de regelgeving voor de vliegbasis overgeheveld van de Wet
geluidhinder naar de Wet luchtvaart. Dat gebeurt via de Wet beperkingengebied buitenlandse luchthaven. Daarom sloeg ik ook aan op de naam
van de luchthaven, maar daar wordt nog even naar gekeken. Het gaat dan
met name om de beperkingen in de ruimtelijke ordening vanwege de
geluidsoverlast en de externe veiligheid, zoals we ook doen bij binnenlandse luchthavens. De wet is per 1 januari in werking getreden. Dat geeft
mij vijf jaar om een nieuw besluit beperkingengebied op te stellen ter
vervanging van het huidige besluit. Ik ga dit doen samen met Defensie en
met de Commissie AWACS Limburg, waarin in principe iedereen is
vertegenwoordigd. Deze commissie zal ook onderdeel zijn van de
transitie. Het wordt een commissie regionaal overleg, net als bij de
binnenlandse luchthavens.
Ik kan nu nog niet overzien of het beperkingengebied kleiner mag worden
dan de geluidszone in het huidige besluit. De geluidszone zou kleiner
kunnen vanwege de vermindering van het maximale aantal vliegtuigen,
maar bekeken moet worden of deze verbinding kan worden gelegd. Als
we woningen gaan bouwen net buiten de kleinere zone, zullen weer meer
mensen last ondervinden van de overvliegende vliegtuigen. Al deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

11

dingen moeten worden bekeken. Ik vind het belangrijk dat we dit, net
zoals bij de Alderstafel, doen met de bewoners, de gemeenten, de
provincie, I en M en Defensie, dus met alle betrokkenen. Op basis van de
Wet beperkingengebied buitenlandse luchthaven wordt gekeken naar
geluid en externe veiligheid, maar ook naar obstakelvlakken, vogelbeheergebieden et cetera. Daar wordt met iedereen alles besproken.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik heb een vraag over de
overgang naar de andere regelgeving. Kan de staatssecretaris toezeggen
dat het nieuwe beperkingengebied in ieder geval niet leidt tot het
ophogen van het aantal vluchten rondom de vliegbasis Geilenkirchen?
Staatssecretaris Mansveld: Ik hoor de minister zeggen «ja, dat kan ik». Ik
vertrouw de minister helemaal, dus mijn antwoord is ja.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik dank de staatssecretaris voor
deze toezegging.
Staatssecretaris Mansveld: Voorzitter. De heer Leenders heeft gevraagd
naar de communicatie met burgers. De vliegbasis communiceert intensief
met bewoners in de regio. Dat heb ik de vliegbasis ook specifiek
gevraagd, omdat ik denk dat dit belangrijk is. Als schoolvoorbeeld noem
ik toch elke keer weer Schiphol, waar de bewoners structureel aan tafel
zitten en er overleg is. Ik neem de zorgen ook heel serieus. Ik zal met hen
in gesprek blijven waar het mijn portefeuille betreft. Er wordt gesproken
over de Commissie AWACS Limburg. Volgend jaar ga ik terug om
poolshoogte te nemen. Ik denk dat communicatie en openheid belangrijk
zijn, ook als je het niet met elkaar eens bent.
De heer Geurts (CDA): Heb ik goed begrepen dat de minister gaat over
het aanplanten van bomen?
Staatssecretaris Mansveld: Het is heel bijzonder, maar de minister van
Defensie gaat over het aanplanten van bomen.
De voorzitter: Dan geef ik nu het woord aan de minister van «Groen».
Minister Hennis-Plasschaert: Voorzitter. Met liefde ga ik over de
aanplant van deze bomen.
Voorzitter. Als minister van Defensie vind ik het toch goed om het belang
van de AWACS te onderstrepen. Ze worden heel erg als een burden
ervaren. Als je in de regio woont, snap ik heel goed dat je soms hoorndol
wordt van de herrie die wordt veroorzaakt. Daarvoor heb ik alle begrip.
Samen met collega Mansveld en vele anderen ben ik zeer gecommitteerd
om daar structureel geluidsreductie te bewerkstelligen. Let wel, het betreft
hier een heel belangrijke militaire operationele capaciteit die wordt
ingezet voor belangrijke NAVO-operaties maar ook voor het beheer van
ons luchtruim. Dat gebeurde nog tijdens de kroningsdag, een dag die we
allemaal nog goed op het netvlies hebben staan. AWACS is daarnaast een
heel concreet voorbeeld van multinationale samenwerking, waarbij
landen nauw samenwerken om capaciteit beschikbaar te houden. We zijn
lid van een bondgenootschap in het belang van onze vrijheid, veiligheid
en welvaart. Dat bondgenootschap brengt ook een aantal verplichtingen
met zich mee. Dat zijn niet altijd fijne verplichtingen, maar we doen ons
best om de overlast zo goed mogelijk te beteugelen. Ik vraag de Kamer
begrip voor het lidmaatschap van een belangrijk bondgenootschap
waarmee Nederland al jarenlang zijn voordeel doet.
Ik kom te spreken over de bosaanplant. Mevrouw Van Tongeren merkte
terecht op dat Defensie en de gemeente Onderbanken in 1988 in een
convenant hebben vastgelegd dat Defensie bij wijze van compensatie 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

12

hectare nieuw bosgebied zou aanleggen. In 2006 hebben we dat als
gebaar van goede wil – ik hoop dat dit ook zo wordt opgevat – verdubbeld
naar 6 hectare. Daar werd natuurlijk wel wat druk op uitgeoefend, maar
we hebben dat met veel liefde gedaan. Het klopt dat er lang is gezocht
naar een geschikte locatie. We hadden een perceel op het oog dat door de
eigenaar vervolgens werd ingebracht in een landinrichtingsproject van
Natuurmonumenten. Om de afspraak met betrekking tot de bosaanplant
na te komen, heeft Defensie inmiddels met Natuurmonumenten
afgesproken dat Defensie op dit perceel bos gaat aanplanten. Hierover zijn
alle partijen het eens, inclusief de gemeente. De voorbereidingen zijn
getroffen en het werk begint binnenkort. Ik breng op 24 januari een bezoek
aan de gemeente en hoop dan eigenlijk dat we met zijn allen een boom
kunnen planten.
Verder heeft de gemeente erop gewezen – ik vind dat ook terecht – dat
Defensie op deze manier wel heel goedkoop van haar verplichtingen
afkomt omdat hiermee geen nieuwe natuur wordt toegevoegd. Daarom
heeft de gemeente tijdens het bezoek op 9 september, waarbij staatssecretaris Mansveld en ik aanwezig waren – ik moest helaas eerder weg maar
maak dat goed op 24 januari – Defensie gevraagd om een vergoeding om
elders nog 6 hectare grond te kopen en daarop natuur te ontwikkelen. Wij
hebben gezegd dat wij de grond zelf zullen aankopen. Die mogelijkheid
doet zich nu voor. We hebben sinds dit weekend een afspraak met een
particulier om 6 hectare aan te kopen. Over de precieze details moet
volgens mij nog worden overlegd met de gemeente. Zij is wel op de
hoogte. Eigenlijk vind ik dat we in dit opzicht gewoon goed bezig zijn,
ondanks alle strenge woorden die ik net voorbij hoorde komen en
waarvoor ik ook veel begrip heb.
Naast alle strenge woorden hoorde ik erkenning voor het feit dat er wel
degelijk serieus werk is gemaakt van het terugdringen van geluid. De
overeengekomen geluidsreductie van 35% in 2012 is gehaald. Ik hoorde
hier en daar wat verwarring, want de vliegbewegingen werden in één lijn
doorgenomen met het te realiseren geluid. Die koppeling is niet
een-op-een te maken. Ik zou daar ook voor willen waken. Het is van
belang, te blijven wijzen op het pakket van maatregelen die een bijdrage
hebben geleverd aan de behaalde geluidsreductie. Diverse maatregelen
hebben dan ook meteen een permanent karakter. Ik noem het aanpassen
van vliegroutes, waarbij je steeds blijft zoeken naar verdere optimalisatie,
en de beschikbaarheid van een simulator, hetgeen wel degelijk resulteert
in minder vliegbewegingen, maar ook het gebruik van stillere transporten tankervliegtuigen. Er is al gesproken over verplaatsen. We hebben ook
afspraken met de NAVO over het exporteren van oefenstarts, naderingen
en landingen.
Terecht werd opgemerkt dat we nu veel operaties draaien en dat AWACS
van huis is, om het zo uit te drukken. Op een gegeven moment keren het
vliegtuig en de bemanning weer terug naar de thuisbasis Geilenkirchen.
Vanuit die thuisbasis voeren ze vervolgens de werkzaamheden, trainingen
en oefeningen uit. Dat kan inderdaad tot gevolg hebben dat het huidige
aantal vliegbewegingen, dat lager ligt dan de afgesproken 2.996,
toeneemt. Duidelijk is dat 2.996 het maximum is. Dat is het uitgangspunt
en dat blijft het uitgangspunt. Hierover bestaat dan ook geen discussie.
Tevens zijn er heel duidelijke afspraken gemaakt met de NAVO om te
streven naar de doelstelling van 2.600 vliegbewegingen. Ook hier is geen
discussie over. Ik heb een inspanningsverplichting om ook het komende
jaar hierover verder te praten met de NAVO.
Ik concludeer met de Kamer dat de geluidsreductie van 35% voor 2012 is
gehaald. Het is mijn verwachting dat dit percentage ook in 2013 en 2014
zal worden gehaald. Alle woordvoerders hebben gevraagd hoe het zit met
het structurele karakter hiervan en hoe het zit na 2014. Hoe halen we die
35% structureel, ook als er geen grote operaties worden gedraaid of als er
onderhoudsprogramma’s zijn? Ik herhaal dat dit het streven is van zowel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

13

Defensie als de NAVO. Als blijkt dat we meer dan 35% kunnen behalen,
zullen we dat niet nalaten. Uiteindelijk is het ons heel veel waard dat de
bewoners de nodige rust krijgen. De 35%-geluidsreductie die we
momenteel door een samenloop van maatregelen bereiken, moet ook na
2014 worden geborgd. Dat ben ik van harte met de Kamer eens. Daar mag
geen ruis op de lijn ontstaan. We gaan dus verder met het optimaliseren
van de maatregelen waarvan ik er net een aantal noemde, zoals het
gebruik van een tweede vliegsimulator. Er zijn discussies gaande over de
AWACS-reorganisatie, de gevolgen daarvan en de definitieve besluitvorming. Dat speelt allemaal nog, dus ik kan daar niet op vooruitlopen. Ik
heb die gegevens echter wel nodig om het structurele karakter nader te
kunnen duiden. Ik hoop dat ik medio 2014 nieuwe informatie hierover
krijg. Als dat zo is, deel ik die allereerst met de gemeente maar natuurlijk
ook met de Kamer.
De heer Leenders (PvdA): De minister zei zojuist dat de 35% wat het
kabinet betreft niet ter discussie staat. Ik hoorde haar echter ook het
woord «streven» noemen. Zegt zij hiermee nu dat die 35% hard is of dat
daarnaar wordt gestreefd?
Minister Hennis-Plasschaert: De 35% geluidsreductie is hard. We
streven naar het verder terugdringen van de vliegbewegingen. Die zijn nu
vastgesteld op maximaal 2.996. Wij willen die vaststellen op 2.600. De
NAVO zegt dat de force reviews moeten worden afgewacht. We kunnen
ook niet toveren. Er zijn grenzen aan wat je in een bondgenootschap met
28 landen in een keer kunt regelen; laten we daar ook eerlijk over zijn. Die
35% is echter gewoon hard, conform eerdere toezeggingen.
De heer Geurts (CDA): Ik hoorde de minister net zeggen dat in
NAVO-verband wordt gesproken over reorganisatie. Ik heb in mijn inbreng
duidelijk aangegeven dat de Pápa Air Base in Hongarije een mogelijkheid
zou kunnen zijn. Is het ook de inzet van het kabinet om te bekijken of
AWACS deels hiernaartoe verplaatst kan worden?
Minister Hennis-Plasschaert: Ik kom straks nog even terug op
vervanging en verplaatsing, maar op de basis die de heer Geurts noemt,
staan inmiddels ook de heel grote transportvliegtuigen waarvan wij
trekkingsrechten hebben. Daarmee doen wij ook ons voordeel; die hebben
wij ook geëxporteerd. We kunnen niet alles exporteren. Ik zei zonet dat we
lid zijn van een bondgenootschap. Dat brengt rechten met zich mee, maar
ook de nodige verplichtingen. Alles zal echter worden meegenomen in het
kader van de force reviews, ook een eventuele verplaatsing. Als niemand
er last van heeft en het ook geen gedoe oplevert voor de NAVO, zal het de
NAVO ook heel veel waard zijn. Ik vrees echter dat er in Europa meer
plekken zijn waar mensen wonen die de nodige belangen nastreven. Ik
snap het punt van de heer Geurts echter en het wordt zeker meegenomen.
Op het maximaliseren van het aantal vluchten gedurende de zomer is
mijn collega al ingegaan. Vanuit de vliegbasis hebben wij vernomen dat
men daar zijn uiterste best doet om hiermee rekening te houden. Dat kan
ik alleen maar toejuichen. De vliegbasis heeft inmiddels laten weten het
aantal oefenstarts de afgelopen zomerperiode te hebben beperkt en dit
beleid de komende jaren te willen doorzetten.
Ik kom te spreken over de modernisering van de AWACS-vloot. In theorie
is dat een optie, maar de Kamer is al eerder geïnformeerd over de kosten
van het vervangen van alleen de motoren. Dat levert helemaal geen
positieve businesscase op, want anders waren we allang hiertoe
overgegaan. We hebben het echt over miljarden dollars. Ik hoop dat de
Kamer dit op het netvlies heeft staan. Het is geen kwestie van het eventjes
vervangen van de vloot. Ik gaf eerder ook al aan dat Nederland niet alleen
bepaalt hoe de gezamenlijke middelen van de NAVO-partners worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

14

besteed. Op dit moment geldt niet alleen voor Nederland, maar ook voor
dit soort instituties dat de broekriem behoorlijk moet worden aangehaald
met het oog op de financieel-economische kaders. We hebben herhaaldelijk met de NAVO gesproken over het vervangen van trainingstoestellen. Ik zal daarop blijven duwen, maar het zou echt misleidend zijn om
nu de suggestie te wekken dat ik dit op korte termijn voor elkaar weet te
boksen. Dat zou niet fair zijn.
Het verplaatsen van vluchten is al gebeurd. Zoals ik net zei, hebben we al
behoorlijk wat geëxporteerd. Ik zal dit meenemen in het totaalplaatje van
de besprekingen in de NAVO. Ook hiervoor geldt echter dat er ook in
andere landen mensen wonen die bepaalde belangen hebben. Ook de
NAVO heeft natuurlijk een bepaald plaatje voor ogen. Er zijn dus grenzen
aan wat we kunnen. Als de kosten bijvoorbeeld enorm gaan stijgen,
treden er operationele beperkingen op. Dat soort zaken moet allemaal
worden meegenomen in het plaatje. Ik doe mijn best, zo zeg ik tot de
CDA-fractie die deze vraag stelde, maar ik beschik helaas niet over een
bosje toverstokken om het in een keer voor elkaar te boksen.
De heer Jansen en mevrouw Van Tongeren spraken over de hoge bomen.
Het toppen van bomen is niet mijn favoriete hobby, maar het heeft wel te
maken met de vliegveiligheid en met het hanteren van de meest efficiënte
en effectieve vliegpatronen om de geluidsoverlast zo veel mogelijk te
beperken. Ik hoop dat de leden een keer met mij meegaan naar de basis.
Zij kunnen dan precies zien wat er gebeurt als de bomen sky high zijn. De
vliegpatronen moeten dan in verband met de vliegveiligheid worden
aangepast, waardoor er meer geluid wordt geproduceerd dan wenselijk is.
Daar zit dus een link, die ik niet zomaar ongedaan kan maken. Het toppen
van bomen doe ik niet met plezier. Het is niet mijn hobby, maar het is wel
van belang voor het beperken van de geluidsoverlast en voor de
vliegveiligheid.
Voorzitter. Volgens mij heb ik zo veel mogelijk vragen beantwoord.
De voorzitter: Dank u wel. De spreektijd in tweede termijn bedraagt twee
minuten per fractie.
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Ik zou graag wat meer ruimte
krijgen, want volgens mij hebben we tijd zat. Ook hebben we vrij weinig
interruptieruimte gekregen. Uiteraard zal ik proberen om het zo kort
mogelijk te houden.
De SP-fractie blijft erop hameren dat de 35% reductie niet wordt gehaald.
Ik verwijs daarvoor naar pagina 3 van het DGMR-rapport van oktober,
waarin gewoon wordt aangegeven dat voor vijf van de zes meetpunten
die erin meegenomen zijn, namelijk 173, 175, 184, 187 en 188, de 35%
reductie niet wordt gehaald. Dat is gebaseerd op 2.127 vluchten in 2011.
Bij dat aantal werd het dus al niet gehaald, laat staan bij de 2.340 die we
hadden afgesproken als we zouden uitgaan van 35% minder vluchten.
Daar zit dus echt een groot probleem. Noch de staatssecretaris, noch de
minister is ingegaan op de analyse van DGMR dat het aandeel extra
lawaaiige toestellen toeneemt. Met andere woorden, de oudste, slechtste
toestellen blijven vanaf Geilenkirchen opereren en waarschijnlijk worden
de modernste toestellen ingezet voor vluchten in het Midden-Oosten en
Afrika. Dat betekent dat met minder toestellen de herrie naar verhouding
toeneemt. Dat is volgens mij de verklaring van dit probleem. Ik krijg
hierop graag een reactie.
Het is fijn dat de staatssecretaris schriftelijk terugkomt op de
DGMR-rapporten, maar het zou handig zijn als haar reactie wat eerder
komt. Ik wil op dit punt een motie indienen en zou het liefste de reactie
van de staatssecretaris daarin meenemen. We kunnen het VAO natuurlijk
uitstellen, maar het zou mooi zijn als de reactie iets eerder komt.
De minister heeft gesproken over de moderne toestellen. Ik krijg van haar
graag de toezegging dat zij een lijstje aanlevert waarop staat hoe oud de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

15

AWACS-toestellen zijn die op dit moment vliegen vanaf Duitsland.
Volgens mijn informatie zijn die 45 jaar oud. Onze luchtmacht kan ook met
Fokker-driedekkers gaan vliegen omdat die zo lekker goedkoop zijn, maar
ik ga ervan uit dat ook de minister van Defensie wel erkent dat modern
materieel voor Defensie grote voordelen heeft. De investering is
weliswaar groot, maar de exploitatiekosten van de toestellen zijn veel
lager. Er zijn minder starts en stops nodig en er zijn minder toestellen
nodig. Alle voordelen van de JSF die de minister van Defensie aanvoert,
gelden ook voor dit systeem. Als zij consequent zou zijn, ging zij op dit
punt mee in de redenering van de SP-fractie dat je moderne toestellen
nodig hebt als je wilt doorgaan met dit wapensysteem. Ik heb gevraagd of
je niet zou moeten switchen naar bijvoorbeeld de combinatie van
satellieten en drones. Daar hoeft de minister niet uitgebreid op in te gaan,
maar er zijn natuurlijk andere opties denkbaar dan doorgaan met een
nieuw vliegtuig.
Ik kom bij de wetgeving. In mijn eerste termijn verwees ik naar de motie
op stuk nr. 70 (32 133-XI). Ik zei eerder 32133-XII, maar ik bedoelde XI.
Daarin wordt gevraagd om een validatieprocedure die is gebouwd op een
fundament van zo veel mogelijk meten. Daarop doelde ik met mijn
verwijzing naar die motie.
De heer Leenders (PvdA): Voorzitter. Ik heb met belangstelling geluisterd
naar het betoog van de minister over de belangrijke functie die de
AWACS-vliegtuigen hebben in onze samenleving en de veiligheid ervan.
Wat mij betreft is dat sowieso een voorwaarde. Als daarvan geen sprake
zou zijn, hadden we een heel ander gesprek. We gaan natuurlijk niet een
regio belasten met een enorme hoeveelheid geluid als dat belang er niet
heel nadrukkelijk is. Dat wegen we en dat snappen we ook. Het feit dat we
in Groningen gas winnen, heeft ook gevolgen voor de regio en we blijven
dat toch ook doen, in ieder geval ten dele. Dus dat is wat ons betreft een
voorwaarde en dat is tevens de reden dat we hard willen vasthouden aan
de 35% die we een paar jaar terug hebben afgesproken. We willen voor de
regio gegarandeerd hebben dat die 35% structureel is. Dat is voor ons dus
een hard punt. Dat de minister aangeeft dat het streven erop is gericht om
verder te gaan, is hartstikke mooi en dat verwachten we ook. Over een
paar jaar als de techniek is voortgeschreden en we wellicht te maken
hebben met nadere omstandigheden, zou het best kunnen zijn dat we
afspreken om verder te gaan dan die 35%.
Over de geluidsmetingen zijn nog wel discussies. Ik ben erg benieuwd
met welk antwoord de staatssecretaris komt met betrekking tot de
metingen van DGMR. Daar moeten we dus toch nog even op wachten.
Wat ons betreft gaat het om de 35% geluidsbelasting, dus om de belasting
van de burgers en niet zozeer om het aantal vluchten. Als straks blijkt dat
die metingen toch niet betrouwbaar of valide genoeg zijn, moeten we
misschien toch naar dat getal van die vluchten toe. Wij zitten daar nu nog
niet op, want het gaat werkelijk om de geluidsbelasting en niet om het
aantal vliegbewegingen, Dus we wachten met belangstelling dat
antwoord af.
Ik wil nog even iets zeggen over de piekbelasting in de wijken bij de twee
meetpunten. De staatssecretaris heeft gezegd dat daar wel wat aan
gedaan kan worden maar dat er dan een soort waterbedeffect ontstaat.
Dat vind ik toch iets te gemakkelijk. Ook in die wijken moet die 35% wat
ons betreft gehaald worden. Ook in die wijken hebben mensen er recht op
dat we er alles aan doen om die harde grens te halen. Dus ik zou tegen de
staatssecretaris willen zeggen: het kan best moeilijk zijn maar ga er dan
toch maar naar op zoek, want wij vinden dat de burgers op die plek dat
verdienen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. Met nieuwe natuur en
bosaanplant ben ik natuurlijk altijd blij, maar ik zal niet in al te veel gejuich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

16

uitbarsten omdat het hier een afspraak uit 1988 betreft. Het is dus «about
time», die bomen hadden al heel volwassen kunnen zijn. Dus fijn, maar
een tikkeltje laat.
Dan een vraag over het aftoppen. Dat klinkt heel eufemistisch, alsof er aan
de bovenkant een paar takjes afgehaald worden. Kan de «minister van
bossen» mij vertellen op welke hoogte die bomen getopt worden?
Volgens mij is dat vrij laag en betreft het eigenlijk meer struikgewas dan
bomen. Wat ik er ook van begrijp, is dat hoe lager je aftopt hoe lager die
vliegtuigen kunnen, wat nu juist het geluid doet toenemen. Ik verneem
hierover dus graag een nadere uitleg van de minister.
Uit de cijfers van DGMR komt helder naar voren dat de 35% geluidsreductie niet gehaald wordt bij 2.100 vluchten. Als leek zou ik dan zeggen
dat je die norm zeker niet haalt bij het afgesproken aantal van 2.969
vluchten, ondanks de inzet van vluchtsimulators en stillere tankvliegtuigen
en het kleine beetje tweaken dat nog kan op de vluchtroutes. De regering
was de motie over een structurele reductie van 35% al aan het uitvoeren.
DGMR laat zien dat we dat niet halen en we krijgen nu weer een
toezegging. Hoe gaan de bewindslieden aan die motie en die toezegging
ten aanzien van die 35% reductie uitvoering geven?
Hoe wordt er verder voor gezorgd dat er een geijkt meetsysteem is met
een norm in de wet waarin ook de pieken goed vertaald zijn? Om te
voorkomen dat de Kamer over 30 jaar rond de JSF dezelfde discussie
moet voeren, is mijn vraag aan de minister wat haar plannen zijn om
ervoor te zorgen dat op de locaties waar de JSF gestationeerd wordt, we
niet precies dezelfde problemen krijgen als nu bij de AWACS waar het
gaat om bijvoorbeeld de bossenaanplant en het aanpassen van de routes?
Daar kunnen we nu nog op sturen want die JSF is nog nergens op een
basis gestationeerd.
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. Ik denk dat het goed is dat de minister
van Defensie – laten we haar asjeblieft niet de minister van bomen gaan
noemen – in haar inleidende woorden het belang van de AWACS en de
verplichtingen die we als Nederland hebben als gevolg van het
NAVO-lidmaatschap benadrukt. Er is ook absoluut geen discussie over
met het CDA.
Ik ben blij dat de beloofde bomen nu worden aangeplant. Ook ben ik blij
met de inzet van dit kabinet om vast te houden aan de afgesproken
geluidsreductie. Ik heb beide bewindslieden dat klip-en-klaar horen
uitspreken. Ik hoorde de minister van Defensie ook spreken over overleg
binnen NAVO-verband. Bij het CDA leeft de wens om het aantal vluchten
op een structureel maximum van 2.340 vast te stellen. Ik heb de heer
Jansen van de SP-fractie zo-even een VAO horen aanvragen. Met de
kennis van nu zal het CDA een motie op dit punt indienen.
Voorzitter: Paulus Jansen
De heer Remco Dijkstra (VVD): Voorzitter. Ik heb wel veel informatie
gehoord maar niet zo heel veel nieuwe informatie. Op zichzelf geeft dat
niet, maar wat ik wel bespeur is dat we gezeten achter deze tafel redelijk
op dezelfde lijn zitten. Ik vind ook dat we moeten oppassen met verwachtingen te scheppen die we vervolgens wellicht niet kunnen waarmaken.
Dat zou triest en niet goed zijn. Ik denk dat we met elkaar voortdurend
moeten streven naar verbeteringen. Als ik de antwoorden zo beluister,
heb ik er wel vertrouwen in dat we allen op dezelfde grond bezig zijn en
dat we proberen de juiste balans te vinden tussen alle belangen die hierbij
aan de orde zijn.
Voorzitter: Remco Dijkstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

17

De voorzitter: Dan gaan we thans over tot de tweede termijn van de zijde
van het kabinet.
Staatssecretaris Mansveld: Voorzitter. Ik heb begrip voor de vraag van de
heer Jansen om een eerdere reactie. Ik kan mij voorstellen dat we het
voor 1 februari regelen zodat eventueel gekeken kan worden of een
combinatie gelegd kan worden met het RIVM-rapport. Voor 1 februari een
reactie lijkt mij in ieder geval geen enkel probleem.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik denk dat we in de komende procedurevergadering dan even moeten kijken wat dan een geschikt moment is
voor het VAO, omdat we inderdaad zouden moeten overwegen om op dat
rapport te wachten.
Staatssecretaris Mansveld: Voorzitter. Gevraagd is of bij de metingen ook
piekniveaus worden gemeten. Als we het wettelijk zouden regelen, krijg je
een gemiddelde van alle geluidsniveaus. Ik wijs erop dat de piekniveaus
nu meegaan in de berekeningen.
De heer Jansen heeft gerefereerd aan de motie waarin staat dat de
validatieprocedure is gebouwd op een fundament van zo veel mogelijk
meten. Na die motie is een voorstel gedaan aan de Kamer over hoe we dit
willen gaan doen en is dat ook besproken met de Kamer. De aanpak is,
zoals die met de Kamer is besproken. In mijn optiek is de motie in die zin
dus uitgevoerd.
Mevrouw Van Tongeren heeft verwezen naar een vliegveld in de buurt van
Margraten. Wij kunnen haar opmerking hierover echter niet plaatsen, dus
misschien dat zij er iets meer toelichting op kan geven. Ik ben alleszins
bereid om dan schriftelijk te reageren.
De heer Leenders heeft gesproken over de piekbelasting in de wijken en
het waterbedeffect. Ik heb begrepen dat er op de basis ruimte wordt
gezien voor optimalisering. Zoals de heer Dijkstra zo-even terecht zei,
moeten we echter geen verwachtingen wekken die we niet waar kunnen
maken. Ik vind dat we stap voor stap moeten kijken of we verder kunnen
optimaliseren. De basis denkt dat dit kan waar het gaat om de piekbelasting in de wijken, maar ik wil op voorhand geen garanties geven en niet
te hoge verwachtingen wekken. Ik denk dat we met elkaar in gesprek
moeten blijven en dat we stapje voor stapje verder moeten kijken. Ik heb
wel het idee dat alle neuzen dezelfde kant op staan. Ik ben ook op de basis
geweest. Iedereen heeft begrip voor elkaars positie. Het is een dossier dat
al lang loopt. Ik denk dat we op de weg waarop we nu zitten, voort
moeten gaan, zonder ons te binden aan onhaalbare ambities. Ik vind dat
ambities haalbaar moeten zijn. Als de basis aangeeft wellicht ruimte te
zien voor optimalisering, dan vind ik dat een uitermate positief signaal.
Minister Hennis-Plasschaert: Voorzitter. Allereerst wil ik ingaan op het
onderhoud van de bomen. Het betreft hier overigens veertien bomen en
dus niet een heel bos. Onderhoud aan de bomen blijft nodig, vooral in de
obstakelvrije zone. Dat is het gebied waar vanwege de vliegveiligheid
geen hoge obstakels mogen voorkomen. Dat is niet iets wat ik verzonnen
heb, maar is conform de internationale afspraken.
De heer Paulus Jansen (SP): De minister zegt dat het om veertien bomen
gaat. De vorige keer ging het echter om 6 tot 7 hectare wat volgens mij
toch wel meer dan veertien bomen zijn.
Minister Hennis-Plasschaert: We hebben het nu over veertien bomen,
niet te verwarren met de 6 hectare waar ik bomen ga planten. Deze maar
ook andere bomen vereisen periodiek onderhoud om te voorkomen dat ze
eindeloos de hoogte in gaan en daarmee een obstakel of een beperking
gaan vormen voor de vliegveiligheid. Op dit moment worden we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

18

geconfronteerd met die hoge bomen in de obstakelvrije zone. Het is
overigens niet zo dat omdat de bomen getopt worden, de vliegtuigen dus
lager gaan vliegen. Je topt ze omdat de vliegtuigen bijvoorbeeld minder
steil behoeven op te stijgen waardoor ze minder kerosine mee kunnen
nemen. Er zit dus wel degelijk een link tussen. Ik heb mij dat ook zo laten
vertellen, en overtuigend. Als ik voor u niet overtuigend genoeg ben,
nodig ik u uit om met mij mee te gaan naar de basis en u door experts te
laten voorlichten. Niemand heeft er baat bij om voor de lol bomen te
toppen of lager te vliegen. Waar het om gaat, is de vliegveiligheid waarbij
er ook zo veel mogelijk rekening wordt gehouden met de omgeving. Mij is
in ieder geval duidelijk gemaakt dat het toppen van de bomen noodzakelijk is ten behoeve van de veiligheid en daarmee voor het voorkomen
van extra geluidsoverlast voor de bewoners. Ik vind het dan ook belangrijk
dat we fair het debat met elkaar daarover aangaan.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Kan de minister aangeven tot op
welke hoogte die bomen getopt worden? Overigens, als het maar om
veertien bomen gaat in plaats van een bos van 6 hectare, ben ik er al iets
minder bezorgd over.
Minister Hennis-Plasschaert: Bij die veertien bomen gaat het om
«absoluut laag». Er wordt hier al gesproken over struik- of boomstronkniveau. Dus dat verdient allemaal geen schoonheidsprijs. Kortom, geen
bosonderhoud en het niet toppen leiden tot meer vliegbewegingen en
meer geluid. Het heeft dus een relatie. Ik denk overigens dat het goed is
als u dat eens met eigen ogen ziet.
De heer Jansen heeft nog gerefereerd aan de F-35. Dat is bepaald niet iets
wat we gisteren hebben bedacht en vandaag hebben besloten. Er is een
politiek debat van twaalf jaar in de Kamer overheen gegaan. Men kan zich
voorstellen dat als het een nationaal besluit betreft en je dat moet vertalen
naar de NAVO met 28 lidstaten, we er nog niet uit zijn als het gaat om de
vervanging van de AWACS en het besteden van de NAVO-middelen, zeker
niet in de huidige financieel-economische periode. Ik heb de inspanningsverplichting om de NAVO erop te wijzen dat vervanging op termijn aan de
orde moet zijn. Ik ga hier geen sprookjes ophangen, want het is echt niet
op de korte termijn aan de orde. Ik vraag ook de Kamer om enige
realiteitszin als het gaat om de werkwijze van de NAVO en het partnerschap van 28 landen.
De heer Paulus Jansen (SP): De discussie over de JSF mag dan 12 jaar
geduurd hebben, deze discussie loopt al vanaf 1989, namelijk al 24 jaar,
dus twee keer zo lang. Vandaar mijn vraag aan de minister waarom zij
namens de Nederlandse regering niet een pleidooi kan houden waarin ze
aantoont dat modernere toestellen, zoals de Boeing 767 waar de
Japanners al jarenlang mee vliegen, in exploitatie veel goedkoper zijn, en
zij de Nederlandse positie op dat punt klip-en-klaar maakt in de richting
van de NAVO?
Minister Hennis-Plasschaert: Ik wil de Nederlandse positie uiteraard
klip-en-klaar maken richting de NAVO maar ik doe hier ook graag aan
verwachtingenmanagement. Er zijn nog veel zaken die de NAVO wil
aankopen, waarvoor de lidstaten overigens betalen; het is dus niet zo dat
de NAVO over een apart geldboompje beschikt. Het wordt uiteindelijk
allemaal vanuit de lidstaten opgebracht. Dus het wensenlijstje is buitengewoon lang. Ik zal de zaak dus bepleiten maar dat betekent niet dat ik u
morgen een resultaat kan presenteren.
De heer Leenders (PvdA): Voorzitter, misschien staat u mij nog een
afsluitende opmerking toe over de 35%-norm. Daarmee doelen we niet op
een gemiddelde tussen alle meetpunten maar op hantering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

19

35%-norm bij alle meetpunten. Het heeft dus ook betrekking op de twee
punten waar de 35% niet gehaald is. Wellicht komen we daar in het kader
van het VAO nog op terug.
De voorzitter: Dan ga ik over naar de toezeggingen.
– De staatssecretaris reageert uiterlijk op 1 februari 2014 schriftelijk op
de rapportage van meetresultaten rond vliegveld Geilenkirchen door
de DGMR zoals door de heer Jansen overhandigd.
– De Kamer ontvangt het onderzoek naar gezondheid door het RIVM en
de resultaten van gesprekken met betrokkenen hierover in het voorjaar
van 2014.
– De staatssecretaris reageert schriftelijk op de vraag van het lid Van
Tongeren over { Waarover precies, mevrouw Van Tongeren?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Dat gaat over de nachtvluchten
boven Eijsden-Margraten vanwege een keerlus van een Duits vliegveld.
Het antwoord van het ministerie van Infrastructuur en Milieu was dat
bewoners zich kunnen wenden tot het BAS, het Bewoners Aanspreekpunt
Schiphol. Die bewoners hebben daar natuurlijk niet zo gek veel aan. De
staatssecretaris heeft mij toegezegd dat als ik de desbetreffende informatie aan de ambtenaren geef, ernaar gekeken zal worden. Het eerste
antwoord was namelijk: wij gaan daar niet over want het is een buitenlands vliegveld. Dit terwijl wij toch wel ons eigen luchtruim hebben en we
dienen op te komen voor onze eigen bewoners. Het tweede antwoord
was: meld u bij het BAS. Maar daar hebben ze in Eijsden-Margraten niet
zo veel aan.
De voorzitter: Deze toezegging gaat dus over het schriftelijk rapporteren
over deze specifieke nachtvluchten. Ik denk dat u daar samen wel uitkomt.
Door de heer Jansen is een VAO aangevraagd. We zullen nog kijken hoe
we dat kunnen inplannen.
Ik dank de minister van Defensie, de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu en alle overige aanwezigen voor hun bijdrage aan dit algemeen
overleg.
Sluiting 13.25 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XII, nr. 68

20