Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2022

Nr. 144

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2021
Op 9 april jl. heb ik u het Interdepartementaal Onderzoek Onderwijshuisvesting funderend onderwijs: Een vak apart. Een toekomstbestendig
onderwijshuisvestingsstelsel doen toekomen (verder: IBO Onderwijshuisvesting).1 Met inachtneming van de demissionaire status van het kabinet
is daarop geen beleidsreactie gegeven. Uw Kamer heeft mij echter
verzocht om alsnog te komen met een reactie, die ik hieronder zal geven.
Alvorens mijn reactie te geven wil ik eerst opmerken dat het belang van
goede schoolgebouwen moeilijk kan worden overschat. In het IBO rapport
staat dat de kwaliteit van veel schoolgebouwen niet op orde is. Dat is
slecht voor het onderwijs en het maakt dat de klimaatdoelstellingen bij
veel schoolgebouwen niet kunnen worden gerealiseerd zonder aanvullende investeringen.
In de praktijk blijkt dat slechte ventilatie van invloed is op de leerprestaties.2 Daarnaast kan een verouderde inrichting van schoolgebouwen het
organiseren van kwalitatief goed eigentijds onderwijs bemoeilijken en
daarmee een negatieve invloed hebben op de leerprestaties. Ook zie ik dat
slechte gebouwen kansengelijkheid, toegankelijkheid en werkplezier soms
sterk in de weg zitten. Het onderzoek van LCVS naar aanleiding van
Covid-19 laat zien dat niet overal goede ventilatie en daarmee een
gezonde en veilige leer- en werkomgeving kan worden gerealiseerd.
Kortom, de opgaven op het gebied van onderwijshuisvesting zijn groot,
divers en in veel gevallen ook bijzonder nijpend. Daarom zal echt werk
moeten worden gemaakt van betere onderwijshuisvesting. Het aanpakken
van de verouderde voorraad van schoolgebouwen is daarbij een
noodzakelijke eerste stap. Daarnaast is het huidige stelsel van onderwijs1
2

kst-35925-VIII-144
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstukken II 2020–21, 35 570-VIII-213
Effect van ventilatie op leerprestaties | Voion

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 144

1

huisvesting toe aan structurele verbetering om te komen tot een
duurzame oplossing voor bovengenoemde problemen.
Niet alleen om zo betere leerprestaties, gelijke kansen, inclusiviteit en een
veilige en gezonde leer- en werkomgeving te realiseren. Ook op het
gebied van verduurzaming van schoolgebouwen wacht ons een zeer grote
opgave, die zonder grondige aanpak niet kan worden gerealiseerd.
Ik ben dan ook blij met de inzichten en aanbevelingen van het IBO
Onderwijshuisvesting. Deze kunnen ons de komende jaren helpen om te
komen tot structurele verbeteringen op het vlak van onderwijshuisvesting.
I. Uitkomsten IBO Onderwijshuisvesting
De werkgroep die het IBO Onderwijshuisvesting heeft uitgevoerd had als
opdracht: onderzoek de werking van het stelsel, beleid en/of wetgeving
van onderwijshuisvesting voor het funderend onderwijs en bezie of de
werking van het stelsel toekomstbestendig is. Uitgangspunt daarbij was:
bevordering van de kwaliteit van schoolgebouwen en doelmatige inzet
van actoren op de lange termijn. Concreet is er daarbij antwoord gezocht
op drie vragen: 1) Welke opgaven liggen er op het gebied van onderwijshuisvesting?, 2) Is het mogelijk om aan de opgaven te voldoen binnen het
huidige beleid en stelsel? en 3) Indien dit niet mogelijk is, welke oplossingsrichtingen zijn dan denkbaar? De belangrijkste antwoorden op deze
vragen zijn weergegeven in de infographic in de bijlage.
De werkgroep concludeert dat de kwaliteit van de schoolgebouwen in
Nederland achterblijft bij maatschappelijke verwachtingen zoals inclusief
onderwijs en op sommige plekken niet voldoet aan de wettelijke eisen.
De werkgroep concludeert dat er sprake is van een aantal hardnekkige
knelpunten in het stelsel die een daadkrachtig beleid ten aanzien van
onderwijshuisvesting door schoolbesturen en gemeenten in de weg
staan. Om te zorgen dat alle schoolgebouwen op termijn in positieve zin
kunnen bijdragen aan kwaliteit en toegankelijkheid, kansengelijkheid en
het klimaat, doet de werkgroep aanbevelingen die zijn uitgewerkt in vier
beleidspakketten. Daarbij zijn pakket 1 en 2 randvoorwaardelijk voor
succesvolle implementatie van pakketten 3 en 4. (zie ook bijlage 1)3:
Pakket 1: Basis op orde: optimalisatie huidig stelsel met zes maatregelen;
Pakket 2: Aanpak verouderde voorraad: stappenplan voor financiële
impuls;
Pakket 3: Budgetten stroomlijnen: oormerken en eenduidige verantwoordelijkheden;
Pakket 4: Centrale bouwcatalogus: verstevigen kwaliteitsborging en
versnellen bouw.
Hoewel de wijze waarop de onderwijshuisvesting in Caribisch Nederland
tot stand komt op dit moment afwijkt van de situatie in Europees
Nederland, zal dit op termijn op vergelijkbare wijze worden vormgegeven.
Daarmee zijn de knelpunten en aanbevelingen uit dit rapport ook voor
Caribisch Nederland van belang.4

3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
In Caribisch Nederland zetten we al reeds forse stappen met de verbetering van onderwijshuisvesting. Sinds 2010 wordt vanuit het onderwijshuisvestingsprogramma BES gewerkt aan de
renovatie en vervanging van de bekostigde PO en VO-scholen op Bonaire, Sint Eustatius en
Saba. Sinds de start van het programma is een 10-tal scholen opgeleverd. De afronding van het
totale programma is voorzien in 2024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 144

2

II. Structurele verbetering van het stelsel: eerste noodzakelijke
stappen
De uitkomsten van het IBO Onderwijshuisvesting laten verder zien dat het,
in het belang van onderwijskwaliteit, gelijke kansen, inclusiviteit en
duurzaamheid noodzakelijk is om het stelsel van onderwijshuisvesting
structureel te verbeteren. Deze regering zet daarom nu al eerste stappen
om deze verbetering te realiseren.
1. Wetsvoorstel Onderwijshuisvesting
De PO-Raad, VO-raad en VNG hebben in gezamenlijkheid voorstellen
gedaan voor het aanpassen van de governance-relatie voor onderwijshuisvesting. Daar ben ik blij mee, want het betekent dat schoolbesturen en
gemeenten, net als ik, de urgentie voelen om het systeem van onderwijshuisvesting aan te pakken. In het wetsvoorstel, dat in voorbereiding is,
worden deze voorstellen uitgewerkt. Ik heb uw Kamer over dit voorgenomen wetsvoorstel al eerder geïnformeerd.5
Het wetsvoorstel zal bestaan uit drie onderdelen. Allereerst zullen
gemeenten worden verplicht om een integraal huisvestingsplan (IHP) voor
een periode van vier jaar vast te stellen en zullen schoolbesturen worden
verplicht een meerjarig onderhoudsplan (MJOP) te maken. Daarnaast zal
het begrip renovatie in de wet worden toegevoegd aan de voorzieningen
in de huisvesting waar de gemeente voor verantwoordelijk is. De optie om
een schoolgebouw te renoveren wordt als volwaardig alternatief voor
nieuwbouw aangemerkt. Het gaat daarom niet om een nieuwe taak voor
gemeenten. Tenslotte zal het investeringsverbod voor schoolbesturen in
het primair onderwijs in beginsel worden opgeheven. De openstelling
voor internetconsultatie van het wetsvoorstel zal naar verwachting in de
eerste maanden van 2022 kunnen plaatsvinden.
Door opheffing van het investeringsverbod kan mogelijk handelingsverlegenheid, bij schoolbesturen ontstaan. Om deze weg te nemen zal, samen
met de raden en VNG, een handreiking worden ontwikkeld die
beschikbaar zal zijn als bovengenoemde wetgeving in werking treedt. De
handreiking zal besturen helpen inzicht te krijgen in de financiële ruimte
die zij hebben om verantwoord te investeren in huisvesting.
2. Verbeteren van informatievoorziening en ondersteuning
De werkgroep concludeert dat er een gebrek is aan kennis en expertise bij
een aantal besturen en gemeenten. Daarom beveelt de werkgroep de
versterking van de kennisfunctie aan en het verbeteren van de ondersteuning van gemeenten en besturen.
In dit kader werk ik samen met de PO-Raad, VO-raad, VNG en Ruimte-OK
aan een programma toekomstbestendige onderwijshuisvesting funderend
onderwijs. Daarin wordt de (staat van de) huidige gebouwvoorraad
integraal inzichtelijk gemaakt zodat alle betrokkenen hiermee hun
voordeel kunnen doen, bijvoorbeeld bij het realiseren van de klimaatdoelstellingen en door het onderling vergelijken van de kwaliteit van de
gebouwen, de onderhoudskosten en het energieverbruik.
Ook wordt, het komende jaar, voor besturen en gemeenten beter
inzichtelijk gemaakt welke wet- en regelgeving van toepassing is op
onderwijshuisvesting en aan welke eisen schoolgebouwen moeten
voldoen nu en in de voorzienbare toekomst. De uitkomsten van de nog uit
te voeren evaluatie van de Wet overheveling buitenonderhoud po zullen
hierin worden meegenomen.
5

Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 210

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 144

3

Door de sectororganisaties en de VNG is daarnaast het Kwaliteitskader
onderwijshuisvesting funderend onderwijs ontwikkeld. Dit instrument is in
beheer bij Kenniscentrum Ruimte-OK en kan worden gebruikt als
hulpmiddel voor gesprekken, sturingsinstrument voor beleid en checklist
voor gebouwenscans.
Ik ga daarnaast verkennen welke mogelijkheden er zijn om de aansluiting
van de DUO gegevens met het BAG en andere gegevens zoals het
energielabel en het energiegebruik te verbeteren, te actualiseren en te
onderhouden, zodat beter kan worden voorzien in de informatiebehoefte
van scholen, gemeenten en rijksoverheid.
In het aangekondigde wetsvoorstel is voor gemeenten de verplichting
voor een IHP opgenomen. Een vervolg op de hiervoor genoemde
verkenning is het vastleggen van gegevens/data in het IHP, die zouden
kunnen worden gebruikt voor het maken van een overzicht op landelijk
niveau van de gehele voorraad van onderwijshuisvesting. Daarbij wil ik
samen met de PO-Raad, VO-raad en de VNG komen tot een verantwoordelijkheidsverdeling van het vastleggen van data in de IHP’s en welke data
op welke wijze kunnen worden verwerkt in een landelijk overzicht. Met
overzicht en inzicht door up-to-date informatiehuishouding zijn betrokkenen beter in staat de kwaliteit van schoolgebouwen te monitoren en
tijdig in te grijpen waar nodig.
3. Aanpak ventilatie schoolgebouwen
Naar aanleiding van de behandeling van de begroting over 2022(|Handelingen II 2020/22, nr. 24, Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) is
een motie aangenomen van de heer Bisschop (Kamerstuk 35 925 VIII, nr.
60) waarin de regering wordt verzocht te verkennen hoe een deel van het
resterende budget voor de ventilatie van schoolgebouwen versneld benut
kan worden om meer gemeenten en scholen extra te stimuleren om te
voorzien in goede ventilatie, met name in gemeenten die te maken
hebben met een bovengemiddeld aandeel vo-leerlingen.
Met de regeling Specifieke Uitkering Ventilatie in Scholen is al € 200
miljoen beschikbaar gesteld aan gemeenten om de ventilatie in schoolgebouwen aan te pakken. Niet alle gemeenten maken daar gebruik van. Er is
al een verkenning van start gegaan naar de ervaren knelpunten in de
regeling. Op basis van de verkenning wordt bepaald hoe de resterende
middelen zo goed mogelijk kunnen worden ingezet om de ventilatieproblemen op te lossen.
Naar aanleiding van de inhoud van de motie nog het volgende.
Gemeenten met een bovengemiddeld aantal vo-leerlingen krijgen via het
gemeentefonds ook jaarlijks meer geld. Anders dan in het po, is in het vo
het aantal leerlingen dat in de gemeente een vo-school bezoekt bepalend
voor de toewijzing van de onderwijshuisvestingsmiddelen via het
gemeentefonds. Dat is ook het geval als die leerlingen in een andere
gemeente wonen. Ook de schoolbesturen krijgen de huisvestingsbekostiging op basis van het aantal leerlingen dat de school bezoekt. Er is dus
geen reden om iets extra’s te doen voor de gemeenten die te maken
hebben met een bovengemiddeld aandeel vo-leerlingen.
III. Structurele verbetering van het stelsel: vervolgstappen
Met het wetsvoorstel, de aanpak van de verouderde voorraad en het
programma toekomstbestendige onderwijshuisvesting en verbetering van
informatievoorziening zetten we stappen binnen het huidige systeem om
te komen tot verbeterde onderwijshuisvesting, in aansluiting op de
aanbevelingen van de IBO werkgroep. De IBO werkgroep concludeert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 144

4

echter dat er de komende jaren meer moet gebeuren. Dit met name op het
gebied van budgetten, verantwoordelijkheden en standaardisering.
Vooropgesteld staat daarbij dat gemeenten met de juiste (bestuurlijke en
financiële) randvoorwaarden en instrumenten zijn toegerust op de taak
die decentraal bij hen belegd is. In dat kader kan worden verkend of de
voorgestelde beleidspakketten uit het IBO voor verdere standaardisatie en
het oormerken van budgetten voor huisvesting bij gemeenten wenselijk
zijn voor de realisatie van de onderwijshuisvestingsopgave.
De voorstellen voor de lange termijn-maatregelen zoals hieronder
beschreven zullen de komende tijd verder worden uitgewerkt. Gezien het
demissionaire karakter van de deze regering is het aan een volgend
kabinet deze uitwerkingen op zich te nemen.
1. Aanpak verouderde voorraad
De IBO werkgroep stelt vast dat voor het goed laten functioneren van het
stelsel in de toekomst, het aanpakken van de verouderde voorraad van
schoolgebouwen een onvermijdelijke en noodzakelijke eerste stap is. Met
een verouderd gebouw wordt daarbij niet per definitie een oud gebouw
bedoeld in de zin van het bouwjaar, maar een gebouw dat kwalitatief
onder de maat is. Met de aanpak van de verouderde voorraad schoolgebouwen kunnen in één keer verschillende doelen worden gerealiseerd:
betere leerprestaties, gelijke kansen, inclusiviteit en een veilige en
gezonde leer- en werkomgeving en de verbetering van klimaatprestaties.
Gezien het gebrek aan inzicht in de kwaliteit van de huidige totale
voorraad schoolgebouwen wordt een stappenplan voorgesteld hoe tot
een gedegen tijdelijke aanpak te komen. Dit plan start met het in kaart
brengen van de huidige gebouwenvoorraad, om vervolgens tot verschillende aanpakken te komen voor vervangende nieuwbouw, renovatie of
grootschalig onderhoud.
2. Budgetten stroomlijnen: oormerken en eenduidige
verantwoordelijkheden
Om het total-cost-of-ownership nog verder te versterken stelt de
werkgroep voor te verkennen of de verantwoordelijkheden en middelen
voor onderwijshuisvesting, met een verstevigde wettelijk verankerde
zorgplicht, gebundeld en geoormerkt naar gemeenten kunnen worden
overgedragen.
De IBO werkgroep stelt voor om hierbij aan gemeenten de verantwoordelijkheden en budgetten voor onderwijshuisvesting toe te wijzen. De
gemeente en een schoolbestuur (of een collectief van schoolbesturen van
voldoende omvang) kunnen vervolgens zelf kiezen voor (gedeeltelijke)
doordecentralisatie, als de verwachting is dat dat betere resultaten
oplevert. De gemeenten krijgen de budgetten en de verantwoordelijkheden voor de bouw, verbouw, uitbreiding en het onderhoud van
schoolgebouwen. De zorgplicht voor onderwijshuisvesting van de
gemeenten wordt hiermee versterkt.
De werkgroep stelt voor budgetten hiervoor uit het gemeentefonds en de
lumpsumbekostiging worden gehaald en geoormerkt beschikbaar gesteld
aan gemeenten. Hieraan worden heldere eisen gekoppeld over de
kwaliteit van onderwijshuisvesting die verwacht wordt. Dit budget wordt
naar analogie van de rijksgebouwenportefeuille op basis van geografische
locatie met drie verschillende normbedragen per vierkante meter
vastgesteld door het Rijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 144

5

Gemeenten en schoolbesturen kunnen vervolgens in het IHP samen
afspraken maken over realisatie en onderhoud van de schoolgebouwen.
Ze richten zich in het IHP op een levensduur van 40 jaar voor een
schoolgebouw. Na die 40 jaar is een levensduur verlengende maatregel
als renovatie nodig, dan wel nieuwbouw. Op basis van deze afspraken kan
de gemeente middelen beschikbaar stellen aan het schoolbestuur voor de
uitvoering van deze afspraken. Dit gaat bijvoorbeeld om het beschikbaar
stellen van een jaarlijks budget aan het schoolbestuur voor (klein)
onderhoud, zodat niet voor iedere lekkende kraan een gesprek met de
gemeente nodig is. Afspraken over kindvoorzieningen zijn onderdeel van
het IHP.
Het IHP kent een wettelijke status en verplicht de gemeente om de
afspraken uit te voeren. Schoolbesturen zijn aanspreekbaar voor de
uitvoering van de afspraken uit het IHP, waar zij budget en verantwoordelijkheid voor hebben gekregen van de gemeente.
Gelet op de afhankelijkheid van het schoolbestuur ten opzichte van de
gemeente is het van belang dat het schoolbestuur en de gemeente ergens
terecht kunnen om een mogelijk geschil neer te leggen of in appèl te
gaan.
3. Centrale bouwcatalogus: verstevigen kwaliteitsborging en versnellen
bouw
Met het ontwikkelen van een centrale bouwcatalogus kan de snelheid en
efficiëntie van vervanging van ondeugdelijke gebouwen toenemen door
een hogere mate van standaardisatie van onderwijshuisvesting. De IBO
werkgroep stelt daarom voor een bouwcatalogus te laten ontwikkelen
door een commissie van experts vanuit de bouwwereld, schoolbesturen
en gemeenten. Op basis van verschillende archetypes van schoolgebouwen kan deze commissie standaarden voor het bouwproces en
technische aspecten van de gebouwen ontwikkelen. Schoolgebouwen
kunnen vervolgens ontworpen worden op basis van deze catalogus. Het
betreft zowel nieuwbouw als levensduur verlengende renovatie.
Bouwen of renoveren op basis van deze catalogus levert gebouwen op die
voldoen aan de wettelijke eisen, waaronder de klimaatdoelstellingen. Wat
betreft het proces moet gedacht worden aan de aanbesteding van
nieuwbouw, renovatie en groot onderhoud en standaarden voor passende
contractvormen. Het is van belang dat een dergelijke catalogus voldoende
vrijheid biedt aan schoolbesturen en gemeenten om lokaal maatwerk te
realiseren op basis van de lokale onderwijsvisie.
De gestandaardiseerde processen en contractvormen in de catalogus
kunnen centraal beschikbaar worden gesteld. Zo kunnen zowel marktpartijen als gemeenten en schoolbesturen hiervan gebruikmaken en neemt
de expertise op schoolgebouwen toe.
IV. Klimaatdoelen behalen met onderwijshuisvesting: extra
investering noodzakelijk
In het Klimaatakkoord is afgesproken dat al het maatschappelijk vastgoed,
waaronder schoolgebouwen, een bijdrage moet leveren om de doelstellingen voor CO2-reductie te halen. In 2030 gaat het om een reductie van
49% ten opzichte van 1990. Voor 2050 is afgesproken dat de reductie 95%
moet zijn. De sectoren hebben zelf een sectorale routekaart verduurzaming onderwijshuisvesting geschreven hoe hieraan te kunnen voldoen.
Inmiddels is in de Europese Klimaatwet de doelstelling voor 2030
verhoogd tot 55% en heeft de Europese Commissie een pakket aan
voorstellen gepresenteerd hoe dat verhoogde doel te behalen (Fit-for-55
pakket). Die voorstellen gaan ook het funderend onderwijs raken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 144

6

Ondanks al de inspanningen vanuit het veld constateert de werkgroep
echter dat op dit moment vervanging, vernieuwing en verduurzaming in
een te laag tempo – 1,55% per jaar – tot stand komt en dat in het huidige
tempo de klimaatdoelstellingen voor onderwijshuisvesting niet worden
behaald. Ook de PO-Raad, VO-raad en VNG komen tot deze conclusie.
Verduurzaming van alle schoolgebouwen: extra investering noodzakelijk
Om de klimaatambities te realiseren moet naar verwachting het
leeuwendeel van de schoolgebouwen worden aangepakt. Voor een groot
deel van de gebouwen betreft dit reguliere investeringen, waarvoor
schoolbesturen en gemeenten middelen ontvangen via de lumpsum
bekostiging en het Gemeentefonds. Voor een niet gering aanvullend deel
betreft het meerkosten voor de hogere duurzaamheidsambities. Dit wordt
veroorzaakt doordat schoolgebouwen eerder moeten worden aangepakt
dan oorspronkelijke gepland en door de klimaatmaatregelen.
In hun routekaart stellen PO-Raad, VO-raad en VNG dat er aanvullend op
de reguliere uitgaven voor huisvesting door gemeenten en schoolbesturen in ieder geval € 21 mld. extra nodig is.6 Om zo in de periode tot en
met 2050 de gehele voorraad te vervangen of naar het gewenste energie
neutrale niveau te renoveren.
Dit betreft een investeringsraming die geen rekening houdt met rentekosten of de kosten voor tijdelijke huisvesting tijdens de uitvoering van
een bouwproject. De raming is bovendien gebaseerd op prijspeil 2019,
inmiddels zijn de bouwkosten flink gestegen. Schoolbesturen en
gemeenten geven aan geen mogelijkheid te zien om binnen de huidige
bekostiging (respectievelijk de «lumpsum» en het gemeentefonds) aan
deze investering te kunnen voldoen.
Aanpak verouderde voorraad: voorwaardelijke eerste stap
In het IBO Onderwijshuisvesting concludeert de werkgroep dat het
huidige stelsel niet tot optimale resultaten leidt. Door middel van een
basispakket aan maatregelen kan het stelsel worden geoptimaliseerd. De
werkgroep benoemt echter ook dat een beter functionerend stelsel geen
directe oplossing biedt voor de verouderde voorraad. Hoewel het beeld
van deze voorraad niet compleet is voldoet een niet gering deel van de
huidige voorraad aan schoolgebouwen niet aan de wettelijke eisen en
maatschappelijke verwachtingen. De werkgroep acht een vanuit het Rijk
gecoördineerde tijdelijke extra inzet voor de aanpak van deze voorraad
daarom verstandig.
Met de aanpak van de verouderde voorraad wordt in één keer gewerkt
aan het verbeteren van leerprestaties, kansengelijkheid, inclusiviteit en
een gezonde en veilige leer- en werkomgeving én wordt een grote
bijdrage geleverd aan de klimaatopgave in de onderwijssector
De werkgroep doet hiervoor in het IBO een voorstel in de vorm van een
stappenplan, waarbij de invullingen van stappen 2 en 3 afhankelijk zijn
van de inzichten uit stap 1. Om toch een beeld te geven van hoe stappen 2

6

Dit bedrag vloeit voort uit scenario 5 uit de sectorale routekaart van HEVO van 10 januari 2020,
die tevens benoemd wordt in het IBO. In dit scenario 5 worden de noodzakelijke totale kosten
berekend voor de periode 2020–2050 om alle schoolgebouwen te laten voldoen aan regelgeving (EPC 0.7, ENG en Frissescholen B). Het daartoe benodigde vervangingstempo van
schoolgebouwen wordt in dit scenario opgeschroefd naar 2.50% vervanging en 0.83%
duurzame renovatie (gezamenlijk 3,33%). Dit leidt in 2050 in totaal tot 75% vervanging in 25%
renovatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 144

7

en 3 eruit kunnen zien baseert de werkgroep zich op de doorrekening van
de sectorale routekaart van HEVO uit 2020. Zo kan een fors deel van de
verouderde voorraad worden aangepakt en wordt het vervangingstempo
opgeschroefd naar het niveau waarmee volgens HEVO de klimaatdoelstellingen kunnen worden gehaald.
Op basis van de vierkante meterprijs, waarmee een schoolgebouw op het
niveau van de klimaatdoelstellingen kan worden gebouwd, is jaarlijks tot
en met 2025 circa € 730 mln. extra nodig.7 Wanneer een dergelijke impuls
voor bovengenoemde periode van vier jaar beschikbaar wordt gesteld,
kan voor een bedrag van circa € 2,9 mld. een totaal van circa 7% van het
gebouwenbestand – dat zijn ca. 660 gebouwen – worden vervangen of
gerenoveerd.
De invulling van de benodigde financiële impuls kan op verschillende
manieren vormgegeven worden. Zo kan bijvoorbeeld de mogelijkheid van
cofinanciering door de gemeenten worden verkend. Omdat gemeenten
vermoedelijk niet allemaal met hetzelfde budget of dezelfde aanpak
geholpen zijn, doet het IBO hierover geen uitspraken en raadt het aan ook
deze verkenning onderdeel te laten zijn van stap 1. Ook benadrukt de
werkgroep dat deze financiële impuls bij kan dragen aan een doelmatigere
invulling van het reguliere onderwijshuisvestingsbeleid. Zo kunnen
bewezen effectieve en kwaliteitsverbeterende methoden van bouw
landelijk worden uitgerold.
V. Tot slot
Met het IBO Onderwijshuisvesting is een grondig onderzoek afgeleverd
dat relevante inzichten en aanbevelingen biedt voor zowel het heden als
de toekomst.
De urgentie die het rapport uitstraalt om alle leerlingen, ongeacht de
ondersteuning die zij nodig hebben, de huisvesting te bieden die
noodzakelijk is voor goed onderwijs, onderschrijf ik volledig. Net als de
werkgroep zie ik de noodzaak van spoedeisende verbetering van (het
stelsel van) onderwijshuisvesting. Door te werken aan betere onderwijshuisvesting dragen we bij aan betere leerprestaties, kansengelijkheid,
meer inclusiviteit en betere klimaatprestaties. Daarmee is het betere
onderwijshuisvesting in het belang van de hele samenleving.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

7

Deze impuls wordt benoemd op p. 48 van het IBO. Hierbij is een andere rekenwijze gehanteerd
dan in de sectorale routekaart van de sectorraden en de VNG. In de sectorale routekaart is de
totale benodigde investering berekend voor het opschroeven van de vervangingsgraad naar
3,33% voor de volledige periode van 2020–2050. Bij de impuls van € 2,9 mld. euro uit het IBO is
tevens gerekend met het opschroeven naar 3,33% vervanging, maar slechts voor de periode
van 4 jaar. Verder is bij de vervangingsgraad gerekend met de kosten voor 100% vervanging
(geen renovatie). Het gehanteerde prijspeil per m2 in deze berekening is van 2021 (het
gehanteerde prijspeil in de sectorale routekaart is van 2019). Tot slot is voor de impuls van
€ 2,9 mld. uitgegaan van een afschrijvingstermijn van 40 jaar van schoolgebouwen en is voor
de kapitaallasten gerekend met een vaste rekenrente van 2%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 144

8

BIJLAGE 1:

BELANGRIJKSTE UITKOMSTEN IBO ONDERWIJSHUISVESTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 144

9