de Rechtspraak
Raad voor de
-rechtspraak

De staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie
dr. K.H.D.M. Dijkhoif
Postbus 20301
2500 EH Den Haag

datum
contactpersoon

e-mail

19 oktober 2015
Voorlichting
vnnrIinhtinelI.rechtspraak.nl

telefoonnummer
ons kenmerk
uw kenmerk

Afdeling Strategie

bezoekadres
Kneuterdijk 1
2514 EM Den Haag
correspondentieadres
Postbus 90613
2509 LP Den Haag
T (088) 36 10000
F (088) 36 10022
www.rechtspraak.nI

UIT 9273 STRA / RMD
682341

cc
bijlage

onderwerp

Adviesaanvraag werklastgevolgen kostenverhaal rechtsbijstand
draagkrachtige veroordeelden (34 159)

Geachte heer Dijk1off,
Bij brief van 11 september 2015 kenmerk (682341) verzocht u de Raad voor de rechtspraak (de ‘Raad’)
de werklastgevolgen te becijferen van de bestuursrechtelijke rechtsbescherming tegen het verhaal van
kosten van rechtsbijstand, zoals opgenomen in het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van
Strafvordering en enige andere wetten in verband met aanvulling van bepalingen over de verdachte, de
raadsman en enkele dwangmiddelen (34 159) (het ‘Wetsvoorstel).
Achtergrond
Bij brief van 22juni 2011’ heeft de Raad advies uitgebracht over het toenmalige conceptwetsvoorstel
raadsman en politieverhoor, waarin een onderdeel was opgenomen betreffende het verhaal van de
kosten van op basis van een ambtshalve toevoeging verleende rechtsbijstand op draagkrachtige
veroordeelden. In dat onderdeel was in rechtsbescherming voorzien door middel van een strafrechtelijke
verzetsprocedure. De Raad heeft in zijn advies onder meer de werklastgevolgen begroot van de
voorgestelde strafrechtelijke verzetsprocedure.
In 2013 is een deel van het voormalige conceptwetsvoorstel raadsman en politieverhoor, waaronder het
genoemde onderdeel betreffende het verhaal van de kosten van rechtsbijstand, overgeheveld naar het
wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten in verband met
aanvulling en bepalingen over de verdachte, de raadsman en enkele dwangmiddelen. Over dat
wetsvoorstel heeft de Raad op 18 april 2014 2
een advies uitgebracht. Het desbetreffende wetsvoorstel is
inmiddels bij de Tweede Kamer ingediend (Kamerstukken II 2014/15, 34 159, nr. 2). Bij gelegenheid
van het nader rapport dus na het moment waarop de Raad advies heeft uitgebracht in de
consultatieronde is, mede naar aanleiding van een opmerking van de Afdeling advisering van de Raad
van State over de uitvoerbaarheid, de mogelijkheid van de veroordeelde om tegen het kostenverhaal
-

-

Te vinden op www.rechtspraak.nI/Oreanisatie/Raad-Voor-De-RechtspraaklWetpevinpsadvisering nr. 2011/25
2

Te vinden op www.rechtspraak.nl/Organisatie/Raad-Voor-De-Reçhts,raakfWetgevinsadvisering nr. 2014/22

de Rechtspraak
Raad voor de
-rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

19 oktober 2015
UIT 9273 STRA / RMD
2 van 5

verzet te doen bij de strafrechter vervangen door bestuursrechtelijke rechtsbescherming (zie nader
Kamerstukken II 2014/15, 34 159, nr. 4, blz. 13-14). Deze bestuursrechtelijke rechtsbescherming is
opgenomen in het in artikel Xl van het wetsvoorstel voorgestelde artikel 43, derde lid, Wet op de
rechtsbijstand en toegelicht in de memorie van toelichting (Kamerstukken II 2014/15, 34 159, nr. 3, blz.
9-10,21-22 en 3 1-33). Deze wijziging van strafrechtelijke naar bestuursrechtelijke rechtsbescherming
heeft u niet aan de Raad ter advisering voorgelegd, voorafgaand aan toezending van het Wetsvoorstel
aan de Tweede Kamer.
Uw verzoek is te bezien of er, als gevolg van de nu gekozen bestuursrechtelijke rechtsbescherming,
aanleiding is tot bijstelling van de in uw eerdere advies uit 2011 begrote werklastgevolgen. Alvorens op
uw verzoek in te gaan merkt de Raad op dat hij de gang van zaken betreurt, met name nu in de MvT bij
het Wetsvoorstel bij dit onderdeel een onderbouwing van de kosten voor bestuursrechtelijke
rechtsbescherming staat die niet door de Raad is verstrekt (immers het advies van de Raad ging over
strafrechtelijke rechtsbescherming) maar waarin wel naar de Raad als verstrekker van de onderbouwing
.
3
wordt vérwezen
.
4
Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad als volgt
Werklast
In uw adviesaanvraag meldt u dat het aantal draagkrachtige, onherroepelijk veroordeelden jaarlijks
ongeveer 2.300 personen zal bedragen. Verder verstrekt u in uw aanvraag ervaringsgegevens van de
Raad voor Rechtsbij stand (RvR) ten aanzien van de frequentie van bezwaar en beroep volgend op een
invorderingsbesluit. Daaruit blijkt dat in 0,04% van het totaal aantal besluiten, beroep wordt ingesteld.
De Raad merkt hierover het volgende op.
De nieuwe bevoegdheid tot kostenverhaal is van een andere aard, en daarmee slecht te vergelijken met
de bevoegdheid die de RvR nu heeft en waarop de verstrekte ervaringsgegevens gebaseerd zijn.

Huidige bevoegdheid RvR
De verstrekte ervaringsgegevens betreffen de bevoegdheid tot herziening van de toevoeging of van de
eigen bijdrage op grond van artikel 34a Wet op de rechtsbijstand. Het bestuur van de RvR moet een
nieuw besluit over de toevoeging of eigen bijdrage nemen indien de inkomensgegevens anders blijken
te zijn dan in het verleden was aangenomen. Dit is een gebonden bevoegdheid. Aan het bestuur komt

‘Zie blz. 21 en 22 MvT
De Raad voor de rechtspraak heeft op grond van artikel 95 van de Wet op de rechterlijke organisatie een wettelijke adviestaak met
betrekking tot nieuwe wets- en beleidsvoorstellen die gevolgen hebben voor de rechtspraak. De adviezen worden vastgesteld na overleg
met de gerechten. De Raad voor de rechtspraak is een adviescollege in de zin van artikel 79 en 80 van de Grondwet. Bij het opstellen
van zijn adviezen beoordeelt de Raadde voorgenomen Wet- Cfl regelgeving in het bijzonder op de gevolgen voor de organisatie en de
werklast van de gerechten en op de (praktische) toepasbaarheid en uitvoerbaarheid. Rechters zijn bij de behandeling van individuele
zaken niet gebonden aan de inhoud van de wetgevingsadviezen van de Raad voor de rechtspraak.

de Rechtspraak
Raadvoor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

19 oktober 2015
UIT 9273 STRA / RMD
3 van 5

geen enkele beleidsvrijheid toe. De inkomensgegevens worden namelijk verkregen van de
belastingdienst en moeten door de RvR als grondslag voor hun herberekening gebruikt worden. Het
besluit van de RvR is dus slechts gebaseerd op de inkomensgegevens vanuit de belastingdienst. In een
bezwaarprocedure heeft de RvR dan ook slechts te verwijzen naar de belastingdienst. Pas als de
belastingdienst de inkomensgegevens wijzigt, is er grond voor aanpassing van het besluit in bezwaar.
Veel burgers zullen die stap niet maken of inzien/inschatten dat dat geen zin heeft. Dit verklaart ook het
zeer lage aantal beroepen.
Nieuwe bevoegdheid RvR

De bevoegdheid zoals beschreven in het voorgestelde artikel 43 lid 3 van de Wet op de rechtsbijstand
(zie artikel XL van het Wetsvoorstel) is anders van aard dan de hierboven beschreven bevoegdheid.
Hoewel veel artikelen van overeenkomstige toepassing zijn verklaard, is sprake van een discretionaire
bevoegdheid waarbij de RvR ‘kan’ terugvorderen. Die ruimte zal door de RvR moeten worden ingevuld
met beleid wanneer wel en wanneer niet wordt teruggevorderd. Die ruimte zal telkens de vraag
oproepen of hier niet sprake is van dusdanig bijzondère omstandigheden dat in dit geval geheel of
gedeeltelijk van terugvordering moet wdrden afgezien. Deze bevoegdheid i daarom veel
onoverzichtelijker. De RvR zal in de pro-actieve fase de rechtzoekende moeten overtuigen dat hij het
juiste beleid in deze voert en geen reden heeft om van dat beleid af te wijken. Of meer specifiek hij zal
de rechtzoekende moeten overtuigen dat de juiste belangenafweging is gemaakt.
Bevoegdheden met veel beleidsvrijheid of beoordelingsvrijheid zullen tot meer beroepsbereidheid
leiden omdat partijen daarover zo gemakkelijk van mening kunnen verschillen en de wet niet
uitdrukkelijk bepaalt wat de uitkomst van het beroep zou moeten zijn.
Conclusie

Het cijfermateriaal van de RvR geeft geen goed inzicht in de mate waarin de nieuwe bevoegdheid tot
beroepen zal leiden. Bij de inschatting van het aantal beroepen dat naar verwachting uit het betreffende
onderdeel van het wetsvoorstel zal voortvloeien, heeft de Raad rekening gehouden met de volgende
omstandigheden:
de discretionariteit van de bevoegdheid, ook ten aanzien van de hoogte van het terug te vorderen
bedrag,
dat er betaald worden bij een gedeeltelijke vrijspraak en de hoogte van de bijdrage,
het gevoel dubbel gestraft te worden als je naast je straf ook nog apart voor de rechtsbijstand moet
betalen,
een deel van de veroordeelden zal ontevreden zijn over de geleverde rechtsbijstand (men is immers
• veroordeeld) waardoor de bereidheid hiervoor te betalen er niet zal zijn.
Daarnaast zou het feit dat griffierecht betaald moet worden instroom verlagend kunnen werken.
-

-

-

-

Gelet op het voorgaande komt de Raad tot de conclusie dat de eerste 5 jaar na invoering van het
wetsvoorstel gerekend moet worden op respectievelijk 230, 184, 161, 138 en 115 extra bestuurszaken.
Hierbij is uitgegaan van de eerder genoemde 2.300 veroordeelden per jaar, waarop een
beroepspercentage van 10% is toegepast. Vanwege het meer duidelijk worden van de invulling van de
discretioriaire bevoegdheid hanteren we daarna een licht aflopend patroon (per jaar: 100%, 80%, 70%,
60% en 50%).

de Rechtspraak
Raad

voor

de

rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

l9oktober20l5
UIT 9273 STRA / RMD
4 van 5

Dit resulteert in de volgende verwachte financiële consequenties voor de eerste 5 jaar na invoering:

Totale werklastconsequenties bestuursrechtelijke rechtsbescherming
kostenverhaal rechtsbijstand

Mutatie als gevolg van
Effect wijziging

aantallen

gemiddelde zaakzwaarte

Effect behandeltijd

per zaak

Totale effect wetsvoorstel
Verschil to. v. strafrechtelijke rechtsbescherming
(verzetsproâedure) kosten verhaal rechtsbijstand

2017
2020
2018
2016
2019
489.026 391.221 342.318 293.416 244.513
11.467 10.276
18.392 16.009 12,658
0
0
0
0
0
507.418 407.230 354.977 304.883 254.789
407.418 307.230 254.977 204.883 154.789

We gaan hierbij uit van enkelvoudige zaken met een deel werige afdoening (voorlopige voorzieningen
en meervoudige zaken worden niet verwacht). Het effect van de wijziging van de gemiddelde
zaakzwaarte (ook wel: assortimentsmixeffect) vloeit voort uit het feit dat enkelvoudige zaken en overige
afdoeningen gemiddeld licht bewerkelijker zijn dan een gemiddelde bestuurszaak. Dit effect is
betrekkelijk gering. Er is eveneens geen sprake van eenverzwaring van de gemiddelde behandeltijd per
zaak.
Zoals bovenstaande tabel weergeeft, is de werklastconsequentie van de bestuursrechtelijke
rechtsbescherming van het huidige Wetsvoorstel groter dan van de strafrechtelijke verzetsprocedure van
het eerdere conceptvoorstel.
Wellicht ten overvloede zij nog opgemerkt dat het deel van het eerdere advies van de Raad dat
betrekking had op politieverhoor ongewijzigd blijft. Die werklastinschatting van 800.000,- Euro extra
per jaar aan rc-kosten wordt met onderhavig advies niet herzien.

Tot slot
Indien na het uitbrengen van dit advies het Wetsvoorstel op belangrijke onderdelen wordt gewijzigd of
indien uit nadere uitvoeringsregelgeving belangrijke werklastgevolgen voortvloeien, dan wordt de Raad
graag in de gelegenheid gesteld daarover aanvullend te adviseren. Met het oog op de voorbereiding van
de gerechten op de invoering van het Wetsvoorstel, stelt de Raad er prijs op als hij geïnformeerd wordt

de Rechtspraak
Raad.voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

19 oktober 2015
UIT 9273 STRA / RMD
5 van 5

over de plaatsing van de definitieve wetstekst in het Staatsblad. Ook eventuele nadere regelgeving
volgend op dit Wetsvoorstel met gevolgen voor de rechtspleging valt binnen het adviesrecht van de
Raad. Voor zover van toepassing, ontvangt de Raad graag een adviesaanvraag voor deze nadere
regelgeving.

mr. F.C. Bakker
Voorzitter Raad voor de rechtspraak

PostNL
Port Betaald
Port Patjé
Pays- Bas

de Rechtspraak

Gezien scankamer
V&J

20 OKT. 2015

20 Og• 2015
°flt1ge

Postbus 90613, 2509 LP Den Haag