Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 678

Parlementaire Enquête Fyra

Nr. 15

BRIEF VAN DE PARLEMENTAIRE ENQUÊTECOMMISSIE FYRA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 april 2016
Tijdens de plenaire behandeling van het rapport van de parlementaire
enquêtecommissie Fyra op 21 januari 2016 heeft het lid Van Vliet om een
uitgebreid overzicht van de financiële schade van het HSL-Zuid/Fyradossier gevraagd (Handelingen II 2015/16, nr. 45, item 4).
Hierbij treft u het gevraagde overzicht aan.
De voorzitter van de commissie,
Van Toorenburg
De griffier van de commissie,
Nava

kst-33678-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 678, nr. 15

1

Uitgebreid overzicht van de financiële schade van het HSL-Zuid/
Fyra-dossier
Een drietal posten die in het rapport terugkomen is van belang. Het betreft
hier verschillende grootheden die niet optelbaar zijn.
I.
Het resultaat voor NS dat voortgevloeid is uit de beëindigde
HSL-Zuid/Fyra activiteiten. Het gaat hier om gerealiseerde
resultaten die dus ook al hun weerslag hebben gehad op de
waarde van NS en het door NS aan de Staat uitgekeerde dividend.
II.
De investeringen van de Staat in het gehele HSL-Zuid project:
aanleg, onderhoud, reparatie, etc. De ontvangen en gemiste
concessievergoedingen zijn afzonderlijk inzichtelijk gemaakt.
III.
Het resultaat voor NS dat gepaard gaat met het alternatief vervoer
op de HSL-Zuid.
De posten komen hieronder nader aan de orde.
I. Gerealiseerd bedrijfsresultaat NS
De totale verliezen bij HSA over de gehele looptijd van de
HSL-Zuidconcessie zijn uitgekomen op € 790 miljoen. Dat bedrag bestaat
uit de kapitaalstortingen van NS en KLM, de leningen van NS aan HSA en
de concessiebetalingen waarvoor HSA in 2008 uitstel van betaling had
gekregen op basis van het memorandum van overeenstemming. Voor NS
resulteert dit in een boekhoudkundig verlies van € 703 miljoen.1

1

De reiziger in de kou, Kamerstuk33 678, nr. 11, p. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 678, nr. 15

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 678, nr. 15

3

2006

2007

2008

+4

2005

– 140

2004

Totaal EBIT

2003

+4

2002
– 140

2001

Dotatie verlieslatende
contracten
Verlies HSL-Zuid niet
gedekt door voorziening
Afwaardering V250
Overig intercompany

Operationeel resultaat

– 108

– 120

+3

– 116

– 43

–3

–7

2010

– 62

2009

Verbijzondering financieel resultaat NS als gevolg van HSL-Zuid vervoer (bedragen in € miljoen) 2001–2014

– 140

+4

– 90

– 54

2011

–3

3

–6

2012

– 235

– 125

– 110

2013

+ 39

+ 44

–5

2014

– 703

– 81
+ 11

– 249

– 384

Totaal

Vertaalslag naar netto resultaat HSA (met verrekening van resultaten van en met
andere NS dochters; de verliezen op het V250 materieel komen bijvoorbeeld niet bij
HSA maar elders binnen NS terecht)
EBIT NS Groep
V250 afwaardering
Rentelasten en belastingeffecten
Resultaten overige bedrijfsonderdelen en verschillen in verslaggeving

– 703
+ 81
– 217
+ 50

HSA netto resultaat

– 790

Vertaalslag naar kaseffecten NS Groep (met inbegrip van de bijdrage van KLM en
verrekening interne rente)
HSA netto resultaat
Kapitaalstorting KLM
Interne rentelasten HSA-NS

– 790
+7
+ 10

Kaseffecten NS

– 773

Dekking kaseffecten NS Groep (berekening via de vermogenskant)
Kapitaalstortingen NS
Stortingen ihkv kwijtgescholden interne lening NS aan HSA
Overname schuld uitstel van betaling ihkv Memorandum van Overeenstemming

+ 291
+ 162
+ 320

Totaal verbruikt vermogen

+ 773

Bovenstaande gegevens zijn afkomstig van NS.
II. Investeringen van de Staat in het HSL-Zuid traject
Totale kosten HSL-Zuid
De commissie is van mening dat de aangelegde infrastructuur voor de
HSL-Zuid op dit moment niet optimaal benut wordt. Dat betekent dat in de
ogen van de commissie een investering van circa € 7,3 miljard niet
voldoende oplevert. Dat geldt ook voor de door de Staat aan Infraspeed te
betalen beschikbaarheidsvergoeding van € 3,6 miljard voor de aanleg van
de bovenbouw en het onderhoud van de HSL-Zuid. In totaal gaat het dus
om een hogesnelheidslijn waarmee een investering van bijna € 11 miljard
gemoeid is.
Kosten voor de Staat: gederfde gebruiksvergoeding
De totale geraamde gebruiksvergoeding, te ontvangen door de Staat,
ontwikkelt zich van € 2 miljard in 2002 tot bijna € 2,4 miljard in 2011. Deze
wijzigingen zijn hoofzakelijk het resultaat van een inflatiecorrectie, de
opschuivende startdatum van het vervoer en afspraken vastgelegd in het
memorandum van overeenstemming uit 2008. Met de totstandkoming
van het onderhandelakkoord in 2011 wordt hiervan meer dan € 1 miljard
aan te ontvangen gebruiksvergoeding afgeboekt. Per saldo zorgen
verschillende mutaties, voortvloeiend uit het onderhandelakkoord en
inflatiecorrecties, ervoor dat de laatste raming van de totaal te ontvangen
gebruiksvergoedingen uitkomt op een bedrag van € 1,85 miljard.2
De enquêtecommissie verwijst voor een gedetailleerd overzicht van deze
bedragen naar het rapport van de Algemene Rekenkamer
«Hogesnelheidslijn-Zuid: een rapportage in beeld», d.d. 1 juli 2014.3

2
3

De reiziger in de kou, Kamerstuk 33 678, nr. 11, p. 39
Kamerstuk 22 026, nr. 462 (bijlage)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 678, nr. 15

4

III. Toekomstige resultaten
De financiële tegenvaller van € 340 miljoen die gepaard gaat met de
businesscase voor het alternatief vervoer vertaalt zich in een geschatte
dividendvermindering van € 119 miljoen.4
De heer Robbe: «Het totale vermogensverlies van het besluit om te
stoppen, zit hem in het feit dat wij nieuwe treinen hebben moeten
bestellen en in de vertraging van bepaalde opbrengsten, die later zijn
gekomen dan wij oorspronkelijk gepland hadden. Daar zit ook het
klaarmaken van de werkplaatsen voor alternatieve treinen in. Dat totale
vermogensverlies voor NS was 340 miljoen.»
Het bedrag van € 340 miljoen is de optelsom van een aantal posten die in
tabel 10.5 op pagina 419 van het rapport zijn weergegeven. De nadere
beschouwing naar aanleiding van het verzoek van het lid Van Vliet bracht
overigens aan het licht dat deze tabel een drukfout bevat. De post
«Verlaging belastingafdrachten door NS (VPB)» is weergegeven als –/–
€ 103 miljoen in plaats van het correcte getal van +/+ € 113 miljoen. Deze
drukfout heeft geen gevolgen voor de overige bedragen in de tabel. Ook
de totaalbedragen veranderen niet.
Effect Venus businesscase
Effect energiecorrectieregeling-Fyra deel
Effect downside protectie art.10 onderhandelakkoord op EBIT-Fyra deel
Verhoging van financieringskosten voor NS
Verlaging belastingafdrachten door NS (VPB)

– 622
+ 161
+ 103
– 95
+ 113

Mutatie nettoresultaat NS

– 340

Mutatie dividend van NS aan aandeelhouder (35% van mutatie nettoresultaat)

– 119

Restant

– 221

Voortvloeiend uit de afspraken tussen de ministeries van Infrastructuur en
Milieu en Financiën uit 2011 (besluitvormingsmemorandum & onderhandelakkoord) zou het Ministerie van Financiën eigenlijk gecompenseerd
moeten worden voor de € 119 miljoen dividendverlies door het Ministerie
van Infrastructuur en Milieu. In oktober 2013 wordt de compensatie voor
het Ministerie van Financiën echter ter discussie gesteld in de Tweede
Kamer. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, gesteund door de
Tweede Kamer, wil dat NS zelf door interne besparingen het gat van € 221
miljoen dicht en liefst ook nog de € 119 miljoen die door het Ministerie
van Infrastructuur en Milieu uit het Infrafonds zou worden gehaald ter
compensatie van het gederfde dividend. Het Ministerie van Financiën
verzet zich tegen nieuwe taakstellingen bij NS omdat op die manier het
rendement van staatsdeelneming NS onder druk kan komen te staan. Het
pleit wordt beslecht in maart 2014 wanneer de Minister een brief naar de
Tweede Kamer stuurt. Zowel het vermogensverlies als de dividendschade
zal door NS zelf worden opgebracht.
De heer Raab: «De Venus-businesscase had in zijn totaliteit voor de
aandeelhouderswaarde een impact van 340 miljoen euro. (...) Volgens mij
is daarover afgesproken dat I en M 119 miljoen dividendschade voor zijn
rekening zou nemen. Voor het restant zou NS een efficiencytaakstelling
opgelegd krijgen. Naderhand is besloten om het geheel, die 340 miljoen,
als efficiencytaakstelling aan NS op te leggen.(...) Uiteindelijk kun je
zeggen dat mede op instigatie van de Tweede Kamer, die er expliciet om
4

De reiziger in de kou, Kamerstuk 33 678, nr. 11, p. 418 e.v.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 678, nr. 15

5

heeft gevraagd, de pijn is teruggelegd bij NS. Zij moet via efficiencyverbetering die 340 miljoen zien goed te maken.»
De extra kosten van € 340 miljoen ten opzichte van de HSA-businesscase,
die voortvloeien uit het alternatieve vervoersaanbod, moet NS dus zelf
intern terugverdienen in de periode tot 2024 door besparende maatregelen te treffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 678, nr. 15

6