Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-08

Milieuraad

Nr. 760

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 13 maart 2019
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat, de vaste
commissie voor Economische Zaken en Klimaat en de vaste commissie
voor Europese Zaken hebben op 20 februari 2019 overleg gevoerd met
mevrouw Van Veldhoven-van der Meer, Staatssecretaris van Infrastructuur
en Waterstaat, en de heer Wiebes, Minister van Economische Zaken en
Klimaat, over:
– de brief van de Minister van Economische Zaken en Klimaat
d.d. 14 februari 2019 inzake geannoteerde agenda Milieuraad
van 5 maart 2019 (Kamerstuk 21 501-08, nr. 759);
– de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 18 januari 2019 inzake verslag Milieuraad van
20 december 2018 (herdruk) (Kamerstuk 21 501-08, nr. 757);
– de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 23 januari 2019 inzake antwoord van het kabinet op
de consultatie van de Commissie inzake het Europese productbeleid (Kamerstuk 22 112, nr. 2754);
– de brief van de Minister voor Medische Zorg en Sport d.d.
25 januari 2019 inzake uitvoering van de motie van de leden
Cegerek en Van Veldhoven over een verbeterplan voor de
controle op giftige stoffen in textiel (Kamerstuk 21 501-08,
nr. 758);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 25 januari 2019 inzake fiche: EU-lange termijn strategie voor klimaat
(Kamerstuk 22 112, nr. 2757).

kst-21501-08-760
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

1

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat,
Agnes Mulder
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken en
Klimaat,
Diks
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Veldman
De griffier van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat,
Israel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

2

Voorzitter: Von Martels
Griffier: Koerselman
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Kröger, Von Martels, Agnes
Mulder, Wassenberg en Ziengs,
en mevrouw Van Veldhoven-van der Meer, Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, en de heer Wiebes, Minister van Economische
Zaken en Klimaat.
Aanvang 11.33 uur.
De voorzitter:
Dames en heren, een hele goede morgen allemaal. Welkom bij dit
algemeen overleg Milieuraad. Tot nu toe bespeur ik slechts twee
Kamerleden hier aan mijn linkerzijde, dus de opkomst is nog zeer beperkt.
Maar ik verwacht dat er nog een aantal collega’s hier zullen verschijnen.
Aan mijn rechterkant zitten Minister Wiebes en Staatssecretaris Van
Veldhoven. Dus alle ingrediënten zijn aanwezig om de komende drie uur
met elkaar van gedachten te wisselen. De eerste stoel aan mijn linkerzijde
is gereserveerd voor mevrouw Kröger, maar zij is op dit moment niet
aanwezig in de zaal. Daarom wil toch de heer Ziengs als eerste het woord
geven namens de Kamer. Wij hanteren een spreektijd van vier minuten en
de leden mogen elkaar twee keer interrumperen. De interrupties gaan in
tweeën.
De heer Ziengs (VVD):
Ik begrijp van de voorzitter dat ik zal spreken namens de Kamer, maar
volgens mij spreek ik namens de VVD. Dat zal een verspreking zijn
geweest.
De voorzitter:
Dat is inderdaad een verspreking. De heer Ziengs spreekt namens de VVD.
De heer Ziengs (VVD):
Dan kan daarover geen misverstand ontstaan, voorzitter. En we hebben
vier minuten spreektijd?
De voorzitter:
Ja.
De heer Ziengs (VVD):
Akkoord. Nou, daar kunnen ook wel mee toe, want zo veel staat er wat
ons betreft niet echt op de agenda voor de Milieuraad.
De algemene blootstelling van mens en milieu aan hormoonverstorende
stoffen, moet je inderdaad zo veel mogelijk beperken; dat is een
doelstelling waar we ons bij kunnen aansluiten. Daarbij moet natuurlijk de
regelgeving geharmoniseerd worden. Dit is ook een onderdeel van het
realiseren van de circulaire economie, waar we het vaker over gehad
hebben.
Voorzitter. Ik kom op het hergebruik van water. Onze fractie heeft veel
twijfels bij de proportionaliteit van deze verordening. We delen de
uitkomst om te komen tot het verminderen van waterschaarste in Europa,
maar we vinden dit voornamelijk een verantwoordelijkheid van de
lidstaten zelf, zeker lettend op de geografische verschillen. Ik noem
weleens het voorbeeld dat wij in Nederland in staat zijn om met een paar
liter water een hoeveelheid tomaten te kweken, terwijl daar in de
zuidelijke landen het tienvoudige of soms het twintigvoudige voor nodig
is. Dit is een voorbeeld van hoe lidstaten daar verschillend mee kunnen
omgaan. Hoe draagt deze verordening dan ook bij aan de Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

3

ambities op het gebied van waterhergebruik? Ik zei al dat de VVD
voorstander is van het circulair gebruik van water en wij willen dan ook
graag weten welke knelpunten in de Nederlandse wetgeving er op dit
moment zijn die het hergebruik van water in de weg staan.
Ik kom bij het kopje hormoonverstorende stoffen. Hoe ziet de Staatssecretaris het voor zich dat alle REACH-dossiers volledig zijn? Nu blijkt namelijk
dat eigenlijk slechts 5% aan de eisen voldoet. Is het haalbaar om REACH
nu verder uit te breiden voordat de zaken echt op orde zijn? Volgens mij is
dat de volgorde der dingen.
Onze fractie is geen voorstander van een drinkwaterrichtlijn op Europees
niveau. Nederland ligt natuurlijk geografisch gezien in een rivierdelta. Wij
zouden daardoor verantwoordelijk worden voor de kwaliteit van het
drinkwater aan het eind van de rivieren. Dat zou dus eigenlijk betekenen
dat wij de troep van onder andere Duitsland, maar ook van andere landen,
zouden moeten gaan opruimen. Uiteraard is onze fractie voorstander van
schoon drinkwater, maar we willen ons daar op nationaal niveau aan
conformeren. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe zij op dit dossier haar
inzet zal bepalen, zodat we niet in een Europese verordening terechtkomen die op detailniveau eisen aan Nederland gaat opleggen?
Tot zover de inbreng van onze fractie, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Ziengs. Ik geef het woord vervolgens graag aan
mevrouw Kröger namens GroenLinks.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Nederland loopt in Europa veelal voorop in
ambities op milieugebied. Daar ben ik blij mee, maar we moeten die
ambities natuurlijk wel omzetten in beleid en in daden. En het is toch een
tragedie dat we juist bij klimaat nog steeds onderaan bungelen op de
internationale lijstjes.
En toch moeten we ook meer ambitie in Europa vragen, om te beginnen
wat betreft de stevige tussenstappen die nodig zijn om bij het doel van het
akkoord van Parijs uit te komen. De ambitie moet zijn dat we echt stevige
tussenstappen zetten, waardoor we zeker weten dat we het gaan halen, en
dan niet met de hockeystickmethode, maar concreet en afrekenbaar. We
moeten streven naar een reductie van minimaal 55% in 2030. Ik vraag de
Minister echter of Nederland zich wil inzetten voor 60% reductie, om ons
te behoeden voor tegenvallers en om die 1,5° echt in het vizier te houden?
De Staatssecretaris schrijft in de geannoteerde agenda dat in de transitie
naar een duurzame economie de structuurversterkende maatregelen niet
in de knel mogen komen. Ik kan mij eigenlijk geen sterkere structuur
voorstellen dan een fosielvrije. Dus ik hoop dat er hier niet wordt gedoeld
op het in stand houden, of zelfs het verder faciliteren van een fossiele
sector. Daar moeten we namelijk juist vanaf. Ik hoor heel erg graag een
toelichting op die zin van de bewindspersonen.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Voorzitter, mevrouw Kröger verwijst naar een heel specifieke zin. Mag ik
haar vragen om nog even exact aan te geven waar die specifieke zin dan
staat? Ik wil niet op de verkeerde zin gaan reageren.
De voorzitter:
Mevrouw Kröger moet even zoeken. Ik geef haar even de tijd. Misschien
kan zij er in een later stadium nog even op terugkomen.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
In de zin over de EU-langetermijnstrategie voor klimaat gaat het over
structuurversterkende maatregelen voor een duurzame economie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

4

De voorzitter:
Het probleem is opgelost?
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ja.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Gisterenavond ontving ik de antwoorden op Kamervragen die GroenLinks
gesteld heeft, samen met de Partij voor de Dieren en de SP, over de
mogelijkheden voor een Europese kerosineaccijns. Staatssecretaris Snel
hintte hier vorige week al op. CE Delft heeft uitgezocht wat er kan en mag
op het gebied van een Europese kerosineaccijns. Maar nu blijkt uit het
antwoord van Minister van Nieuwenhuizen dat ze toch niet veel zin in zo’n
accijns lijkt te hebben. Ze zegt: we moeten het in Europa regelen. En
precies dat is het. Is deze regering bereid om in Europa dat dan ook te
regelen? Het zit nu deels in bilaterale verdragen, dus ik kan me voorstellen
dat hiervoor een koplopersgroep te vormen is. Zo even op een bierviltje
berekend, kan zo’n accijns Nederland wellicht een miljard euro opleveren.
Daar kunnen we dan weer heel veel door investeren in internationale
treinen. Mijn vraag is dus eigenlijk of deze bewindspersonen zich hard
willen maken voor een Europese kerosineaccijns, in een Europese
koplopersgroep of bilateraal?
Ik heb ook een vraag over palmolie. De Commissie erkent het enorme
risico dat ILUC, dat indirect land use change ontstaat, en van andere
destructieve effecten. Zij wil dit dan ook bestrijden. En toch lijkt het alsof
er weer allerlei onwenselijke achterdeurtjes worden ingebouwd in de
regelgeving: de regeling voor unused land of de gebrekkige definitie van
smallholders. Daar zijn wij echt zeer, zeer bezorgd over. Nederland zou
kritische signalen moeten afgeven in Europa, en zou moeten zeggen dat
dat echt absoluut niet aan de orde moet zijn. Dat zou ook in lijn zijn met de
eerder aangenomen motie van mijn hand. Nederland moet ervoor pleiten
dat de delegated act fiks aangescherpt moet worden voordat het een
officieel voorstel wordt. Ik hoor heel graag een reactie van de Staatssecretaris?
Ik heb ook nog een vraag over plastics en circulair. Wij begrijpen uit de
brieven dat het plan dat er nu ligt, het is. Ik had daar zorgen over. De
regelgeving over plastic tasjes kan nog wel wat aangescherpt worden,
met name wat betreft die fluttasjes, die echt voor eenmalig gebruik
worden gemaakt. Wat zijn daar de mogelijkheden, vraag ik de Staatssecretaris.
We moeten met spoed en nadruk aan de slag om de zaak rond zeer
zorgwekkende stoffen en REACH op orde te krijgen. Ik weet dat de
Staatssecretaris veel ambitie heeft op dit vlak en graag wil. Ik ben heel erg
benieuwd welke mogelijkheden zij ziet om er toch vaart in te brengen, en
ook om hormoonverstorende stoffen onder te brengen in REACH. En wat
kan Nederland zélf nog meer doen, met name ook om zo snel mogelijk de
dossiers van al die REACH-geregistreerde stoffen die in Nederland
worden geregistreerd, op orde te hebben?
Ik zie nu aan de voorzitter dat ik door mij spreektijd heen ben. Dank u wel,
voorzitter.
De voorzitter:
Die conclusie klopt, mevrouw Kröger. Hartelijk dank; precies binnen vier
minuten. Ik geef het woord aan de heer Wassenberg van de Partij voor de
Dieren.
De heer Wassenberg (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. De Europese Commissie zegt te streven naar een
klimaatneutraal Europa in 2050. Dat is mooi, maar een horizon van 2050 is
heel ver weg. Dat werkt uitstelgedrag in de hand. Op korte termijn hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

5

we radicale maatregelen nodig om de opwarming tot 1,5°C te beperken.
Daarvoor hebben we een stevig tussendoel nodig. Nederland zet in op
55% CO2-reductie in plaats van het huidige EU-doel van 40%. Maar
volgens verschillende natuur- en milieuorganisaties is dat niet genoeg en
moet Nederland, ook omdat er de mogelijkheid is om meer te doen en
omdat we een rijk land zijn, naar 65% gaan. Mevrouw Kröger had het over
60%. In elk geval gaat het om meer dan die 55%. Hoe kijkt de Minister
daarnaar en wat gaat Nederland doen – dat is een belangrijke vraag – als
zelfs dat tussendoel van 55% niet gehaald wordt in Europa, omdat
daarvoor geen meerderheid is? Deelt de Minister de mening dat de lage
Europese ambities geen reden mogen zijn voor lage Nederlandse
ambities en al helemaal niet voor afzwakking van onze bestaande
ambities?
De Volkskrant liet twee weken geleden zien op welk gebied Nederland
goed scoort als het gaat om klimaatdoelen. Dat zijn niet de genomen
maatregelen, maar de voorgenomen maatregelen. Geen daden, maar
woorden: mevrouw Kröger had het daar ook al over. Op het gebied van
hernieuwbare energie bungelt Nederland onderaan in Europa. Een deel
van die zogenaamd duurzame energie is ook nog een papieren werkelijkheid, namelijk biomassa, waarop heel veel kritiek is. De Partij voor de
Dieren maakt zich er zorgen over of het Europees klimaatbeleid niet te
sterk rekent op bioeconomie, oftewel de grootschalige inzet van
biomassa. Kent en erkent de Staatssecretaris de boodschap van 190
wetenschappers aan de Europese bestuurders dat het stoken van
biomassa als hout en planten vervuilender is dan fossiele brandstoffen?
Deelt ze de conclusie van het PBL dat er simpelweg niet voldoende
biomassa is voor de toenemende vraag, en dat die vraag moet worden
ingedamd? Hoe ziet de Staatssecretaris de overvraging van biomassa in
de Europese context? Kan zij uiteenzetten hoe de beschikbare biomassa
verdeeld zal worden tussen de landen?
Voorzitter. In Europa wordt erkend dat de kosten van het klimaatbeleid
lager zullen uitpakken dan de baten, door minder sterfgevallen, minder
gezondheidsproblemen en minder afhankelijkheid van olieproducerende
landen. Kan de Staatssecretaris deze opbrengsten nader specificeren voor
Nederland? Er wordt ook voorgerekend dat meer duurzame energie leidt
tot gezondheidswinst door schonere lucht. Maar is er rekening gehouden
met het feit dat biomassa juist voor extra fijnstof zorgt, en voor de uitstoot
van schadelijke gassen? Mestvergisting, houtstook en bijstook van
biomassa dragen bij aan luchtvervuiling. Is de Staatssecretaris dat met mij
eens? Zo nee, kan zij dan duidelijk maken hoe biomassa tot een betere
luchtkwaliteit leidt?
Voorzitter. Ik wil mijn laatste minuut besteden aan hormoonverstoorders.
Hormoonverstorende stoffen zitten in allerlei producten, van bij wijze van
spreken de vloerbedekking hier op de grond, tot de smartphones die we
gebruiken en groente en fruit. Die chemische stoffen hebben al bij heel
lage concentraties een negatief effect op onze gezondheid, op die van
kinderen en zelfs van ongeboren kinderen. De Staatssecretaris erkent dat
we de blootstelling aan hormoonverstorende stoffen zoveel mogelijk
moeten beperken. Ze zegt te streven naar een doortastende aanpak, maar
haar beleid staat hier haaks op. Er is vier jaar gewacht op maatregelen
vanuit Europa. Die maatregelen blijken nu tegen te vallen. Dat vindt de
Staatssecretaris ook. Ze zijn onvoldoende concreet, zegt zij. De Staatssecretaris zegt bij de komende Milieuraad te willen pleiten voor een
Europees uitvoeringsprogramma met concrete acties en tijdlijnen. Welke
acties bedoelt zij dan? Met welke acties zou zij tevreden zijn? En wat
gebeurt er als die acties uitblijven? Wat gaat ze dan doen? Gaan alle
hormoonverstorende stoffen uiterlijk 2020 op de lijst van zeer zorgwekkende stoffen? Zo nee, welke acties gaat de Staatssecretaris dan ondernemen? Hoelang is het nog verantwoord om te blijven wachten op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

6

Europees beleid? Wanneer wordt ingezien dat er eigen, nationaal beleid
moet zijn, naar voorbeeld van het 72 stappenplan in België.
Dank u wel; ik zie u knikken.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Wassenberg. U ziet maar weer eens hoe moeilijk het
is om ambities te realiseren, want het is u net niet gelukt om binnen de
vier minuten te blijven. Hopelijk kan mevrouw Mulder dat wel.
Minister Wiebes:
Maar 65% bleef er wel binnen!
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik zal proberen het kort te houden, voorzitter.
Dank dat zowel de Staatssecretaris als de Minister hier is. Zij zijn voor ons
straks weer op pad in Europa. Zij moeten het voor elkaar gaan krijgen dat
wij de andere landen in dezelfde richting krijgen als wij graag willen. We
hebben gezegd «49% voor Nederland», maar we willen graag een
kopgroep en willen natuurlijk het liefst gewoon naar 55%. De vraag is dan
welke strategie de regering heeft om de andere landen te bewegen om te
kiezen voor het hogere doel. Kan de Minister ons meenemen in het
Europese proces? Wanneer komt er mogelijk een voorstel van de
Europese Commissie met en hogere doelstelling voor 2030? Want we
weten nu dat er iets ligt voor 2050, maar je moet terugredeneren naar
2030.
We zijn benieuwd wat er op korte termijn gaat gebeuren. Wat gaan we
merken van de Nederlandse inzet bij de speciale top over de langetermijnstrategie van de EU op 9 mei? Met welke lidstaten die net als Nederland
een hoger doel willen, komen we daar misschien zelfs met voorstellen? Ik
nodig de bewindspersonen maar gewoon uit. Voorzitter. Tegelijkertijd
willen we natuurlijk ook wel realistisch blijven. Want als je naar de
concept-index kijkt van alle lidstaten, tot welke reductie van percentages
komen we dan? Ik zou heel graag willen dat de Minister en de Staatssecretaris hun collega’s verder mee kunnen nemen, want we komen met zijn
allen gewoon verder dan als we alleen als Nederland blijven hangen op
ons mooie reductiedoel. Dan ben ik bang dat we dat niet gaan halen op
deze manier. Ik vind dat iets wat we voor toekomstige generaties wel
moeten willen. Dus hoe gaan de Minister en de Staatssecretaris – en ook
de andere Ministers natuurlijk – dat doen? Het moet namelijk wel
betaalbaar blijven voor onze inwoners en ook voor onze concurrerende
industrie. Daarnaast moet ook het energiesysteem betrouwbaar blijven.
Nu komt eigenlijk de betaalbaarheid van energie voor huishoudens en
voor concurrerende industrie nauwelijks naar voren in die strategie vanuit
Europa, is onze beleving. Kunnen we dat niet nog beter borgen en is de
Minister ook bereid om deze punten in te brengen over de Europese
lange-termijn klimaatstrategie?
Voorzitter. Om onze industrie concurrerend te houden, zou overwogen
kunnen worden om bepaalde producten die in het buitenland met meer
CO2-emissies geproduceerd zijn en die daarna worden geïmporteerd in de
Europese Unie verder te belasten. Dit heeft natuurlijk een plaats in het
Europees handelsbeleid. En ook daarvan zie ik niet direct wat terug in de
strategie. Dat zou ik wel graag willen. Gaat de regering hier werk van
maken? Dat vraag ik zowel aan de Minister als aan de Staatssecretaris.
Daarnaast mis ik ook het afbouwen van kunstmest. Dit zou in Europees
verband moeten gebeuren. Dat gaat ook bijdragen aan het reduceren van
CO2. Hoe komt die reductie dan ook weer terug in de strategie?
Vervolgens het Europese productbeleid. Voor de circulaire economie is
productdesign op Europees niveau van groot belang. Ziet de Staatssecretaris ook de mogelijkheden om in EU-verband te werken aan normen die
vereist zijn, zodat normen en verpakkingen zó worden ontworpen dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

7

scheiden en hoogwaardig hergebruik van materiaalstromen ook echt
goed mogelijk worden? Ik denk dat daar nog wel wat stappen gezet
kunnen worden.
Dan kijk ik even naar de voorzitter of ik nog een paar opmerkingen zou
kunnen maken.
De voorzitter:
U heeft nog 40 seconden.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Dan ga ik die spenderen aan de luchtvaart en de scheepvaart. Want overal
waar ik in zalen sta, vraagt iedereen: «Hoe komt het nou eigenlijk dat we
het akkoord van Parijs hebben, dat we daar met z’n allen zo hard aan
werken maar dat ik nooit wat hoor over de luchtvaart en de scheepvaart?»
Dan leg ik natuurlijk altijd heel keurig uit dat daar aparte trajecten voor zijn
ingezet. En tóch vind ik ook dat de Europese Unie zich hierin moet roeren
en dat ze moet zeggen: «Jongens, die doelstellingen moeten gewoon
scherper, want dit is niet uit te leggen aan onze inwoners.» Als je bij wijze
van spreken heel vervuilende schepen in je binnensteden hebt en jij
vervolgens met je tweedehands autootje gedwongen wordt om over te
schakelen op elektrisch, zero-emissie, terwijl die schepen gewoon hun
uitstoot houden, is dat niet uit te leggen. Zo houden we het niet haalbaar
en betaalbaar met elkaar. Dus ik hoop dat het kabinet deze oproep ook tot
zich neemt. Dat geldt zeker ook voor de luchtvaart. Er moeten stappen
gezet worden.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Mulder. Maar er is een interruptie van mevrouw
Kröger van GroenLinks.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik ben blij te horen dat het CDA ook echt wil dat de luchtvaart gaat
bijdragen aan de klimaatdoelstellingen. Dan is een weg, als je hebt over
«haalbaar, betaalbaar en eerlijk» dat ook de luchtvaart gewoon accijns
gaat betalen op kerosine. Waarom betaal je wel aan de pomp als je met de
auto naar Nice gaat en betaal je bij een vliegticket niet? Zou het CDA ook
steunen dat Nederland zich in Europa hard gaat maken voor kerosineaccijns, hetzij heel Europees of in een kopgroep?
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik vind dat dit onderwerp breed op de agenda moet staan voor onze
bewindspersonen daar. Ik sluit op voorhand niks uit, maar ik vind wel dat
je een eerlijk speelveld moet hebben. Die concurrentiepositie bracht ik in
het begin van mijn betoog ook naar voren. Die geldt hier natuurlijk net zo
hard voor. We moeten niet onszelf in Europa te dom af zijn; tegelijkertijd
hebben we er ook baat bij om bepaalde maatregelen gezamenlijk te
nemen, om te kijken wat we wél kunnen doen. Je ziet dat we al stappen
maken met zo’n taks die we ook in het regeerakkoord hebben staan. We
moeten even kijken wat daar de effecten van zijn. Ik ben ook benieuwd
naar de reactie van de Staatssecretaris.
De voorzitter:
Mevrouw Kröger voor een tweede interruptie.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik ben zeker ook heel erg benieuwd naar de reactie van de Staatssecretaris. Maar ik denk dat het ook belangrijk is dat wij als Kamer uitspreken
dat wij een eerlijk klimaatbeleid willen, waarbij álle sectoren meebetalen
en dat het dus gek is dat één sector geen accijns betaalt over zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

8

brandstof, terwijl de rest dat wél doet. Dus ik hoop toch op steun vanuit
het CDA om te pleiten voor die kerosineaccijns, omdat dat gewoon een
heel eerlijk instrument is.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
We hebben nu een eerste stap gezet met die taks. Die staat. Ik vind dat al
een hele mooie stap in de goeie richting. Ik kan zo niet overzien wat alle
optelsommen zijn en wat de effecten zijn als je ook die kerosinetaks zou
gaan invoeren. Want ik wil niet onze eigen glazen ingooien. Dat wil ik
maar even heel helder hebben. Ik ga ook niet Tata Steel hier wegjagen
met een ongebreidelde CO2-taks. Dat gaan we allemaal gewoon niet doen.
Maar we kunnen kijken naar wat we wél kunnen doen. Ik denk dat ook
mevrouw Kröger van de GroenLinksfractie en het CDA daar elkaar
mogelijk best wel eens zouden kunnen vinden. Dat sluit ik allemaal
bewust niet uit, beslist niet zelfs. Maar ik wil wel graag kijken: kunnen we
dat doen en wel onze concurrentiepositie boven tafel houden? Want daar
ga ik niet op toegeven.
De voorzitter:
Mevrouw Kröger, nogmaals, aan u het woord.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik hoor hier een heel duidelijke handreiking, dat we eigenlijk allebei
behoefte hebben aan het in kaart brengen van de mogelijkheden van,
bijvoorbeeld, zo’n kerosinetaks; of dat nou op Europees niveau is of als
koploper. Dus wat daar de mogelijkheden in zijn, als één van de instrumenten om toch te komen tot een veel eerlijker verdeling van lusten en
lasten in het klimaatbeleid, waarbij niet de luchtvaart uitgezonderd is ten
opzichte van andere sectoren. Dus ik hoop dat we daar samen in kunnen
optrekken.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Mevrouw Kröger is daar wel een paar stappen verder in dan wij als CDA,
zeg ik even hier. Dus ik denk dat wij nog niet helemaal op dezelfde lijn
zitten. Maar ik sluit ook niet uit dat dat misschien wel iets is wat ik voor de
toekomst zeker openhoud als mogelijkheid, omdat ik gewoon bij heel veel
van onze inwoners merk: «Hoe zit het nou eigenlijk, ik heb eigenlijk niet zo
heel veel keus met mijn eigen auto als mijn eerste behoefte waardoor ik
naar mijn werk kan, en tegelijkertijd doet de luchtvaart maar en doet de
scheepvaart maar.» Dat zie ik natuurlijk en dat raakt mij óók, want dat vind
ik natuurlijk heel vervelend. Tegelijkertijd wil ik graag onze concurrentiepositie en dat die mensen nog steeds naar hun baan gaan ook overeind
houden. Daar zit een spanning op. Maar ik ben altijd bereid om ernaar te
kijken hoe we daar op een goede manier mee om kunnen gaan.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Kamerleden. Daarmee zijn we aan het einde van deze
eerste ronde. Ik geef de bewindslieden de mogelijkheid; vijf of tien
minuten? Dan gaan we om 12 uur verder.
Minister Wiebes:
Nee hoor, dat kan direct.
De voorzitter:
De Minister heeft hele grote haast vandaag, want hij heeft ook nog een
aantal andere debatten staan. Met dank aan de welwillendheid van de
Kamerleden wil ik de Minister als eerste het woord geven en ook de
mogelijkheid bieden aan de Kamerleden om alle vragen die er nog zijn
richting de Minister te stellen, zodat Minister Wiebes eerder kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

9

vertrekken. Dan geef ik u het woord, Minister, voor de beantwoording van
de vragen uit de eerste ronde.
De heer Wassenberg (PvdD):
Hoeveel interrupties?
De voorzitter:
Ook twee keer twee.
Minister Wiebes:
Voorzitter. Dank. Zowel mevrouw Kröger als de heer Wassenberg en
mevrouw Mulder heeft er nog eens op aangedrongen dat we natuurlijk
niet alleen maar dingen moeten opschrijven, maar ook in actie moeten
komen. De heer Ziengs is emotioneel al ver voorbij dat stadium, want hij
heeft allang zijn groene ambities geïnternaliseerd. Maar ik zie dat ook als
een aansporing.
We zien ook allemaal dat het nog niet heel eenvoudig is, want er zitten
aan alle flanken mensen met hele specifieke belangen en het is natuurlijk
van belang dat we in een haalbaar en betaalbaar tempo zorgen dat
iedereen mee kan komen, ook de mensen die nu nog angst hebben over
wat er gaat komen, sceptisch zijn, of dingen nog niet geloven. Ik denk dat
we hier met elkaar ervoor moeten zorgen dat de samenleving op een
prettige en haalbare manier hierin meegaat.
Mevrouw Kröger en de heer Wassenberg laten nooit na om te
benadrukken dat in hun ogen Nederland «onderaan op de lijstjes» – een
citaat van mevrouw Kröger – staat. Dat is wáár, waar het gaat om het
percentage duurzame energieopwekking. Nederland is nou eenmaal een
land waar de waterkrachtcentrales op de vingers van nul handen te tellen
zijn. Daar zitten we mee. Tegelijkertijd is het het land dat daar natuurlijk
het meest van kan profiteren. Neem bijvoorbeeld Noorwegen, een land
dat overigens verder zijn gasvoorraden ter beschikking stelt aan de rest
van de wereld en daar goed van eet.
Ik wil wel even benadrukken dat er ook lijstjes bestaan waarop Nederland
het heel aardig doet. We hebben enorm veel energie-intensieve industrie,
maar binnen de microkosmos van de energie-intensieve industrie doet
onze energie-intensieve industrie het heel aardig, ook natuurlijk door de
ligging aan zee, want koelingsmogelijkheden zorgen voor efficiency.
Duitsland wordt veel aangehaald als een buurland dat heel veel duurzame
energie opwekt, maar per kilowattuur is onze uitstoot toch nog altijd lager,
want in Duitsland mengt men dat vrolijk aan met een heleboel kolen.
Als ik het goed gehoord heb, is er de ambitie om de doelstellingen ten
aanzien van de CO2-reductie ten opzichte van 1990 te verhogen. Mevrouw
Kröger overtoept het kabinet met 60%, maar de heer Wassenberg aarzelt
niet en zet in op 65%. Als we in dit tempo doorgaan, zijn we nog voor het
eind van de maand boven de 100%. Met alle respect, het regeerakkoord is
een heel helder stuk. Het regeerakkoord is de opdracht van deze volksvertegenwoordiging aan het kabinet. Daar kunnen we allemaal afzonderlijk
opvattingen en meningen over hebben, maar ik houd mij vast aan dit door
het parlement gestelde doel. Dat doel is 49% met de mogelijkheid om
naar 55% te gaan.
Laat ik meteen rondom dat doel de vraag van de heer Wassenberg
beantwoorden. Daarna ga ik weer keurig terug naar de volgorde. Wat
doen we als de 55% niet wordt gehaald? De heer Wassenberg zegt: het zal
toch niet waar zijn dat we die 55% loslaten als de rest van Europa niet zou
meegaan of dat we zelfs onder de 49% uitkomen? Ook hier nodig ik hem
uit om het regeerakkoord secuur te lezen. Even in de volgorde: wij doen er
alles aan om Europa te overtuigen van een hoger doel. Mevrouw Mulder
heeft daar vragen over gesteld: wie zijn onze vrienden en wie nog niet?
Daar zal ik zo op antwoorden. Wij hebben er heel veel actie op gezet om
de Europese Unie daarvan te overtuigen. Mocht dat niet lukken, dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

10

werpen we niet meteen het hoofd in de schoot, maar hebben we een nog
een kopgroep. Dan gaan wij proberen met een kopgroep een hoger doel
te halen in de wetenschap dat de buurlanden een meer verstorende
invloed hebben dan landen die ver weg zijn gelegen in Europa. Dus ook
dan zien wij mogelijkheden. Als wij constateren dat noch de kopgroep
noch de Europese Unie van zins is om dat doel te verhogen, zullen wij ons
inderdaad aanpassen aan dat Europese doel. Dat wil niet zeggen dat nu
het moment is en dat we dit direct als gegeven beschouwen. Maar dat
moment kan komen. Dan is het nog steeds niet automatisch zo dat als
Europa 45% omarmt, wij automatisch naar 45% gaan. Het idee is dat wij
daar een afweging over maken. Dat zou inderdaad kunnen betekenen dat
het doel afwijkt van de 49%; dat kan naar beneden of naar boven zijn. Dat
is heel duidelijk de boodschap in het regeerakkoord. Nu is dat niet aan de
orde. Nu is de fase dat wij vol inzetten op het overtuigen van onze
Europese vrienden voor de 55% of alles wat daar maar enigszins in de
buurt kan komen. Daarna schakelen wij terug naar een kopgroep. Zelfs al
die kopgroep niet zou willen, hebben we daarna nog een eigen afweging
over onze nationale doelen. Zo zit het in elkaar. Daar zijn volgens mij ook
geen geheimen over.
De heer Wassenberg (PvdD):
Toch enige uitleg over die 60% van mevrouw Kröger en die 65% van mij.
Het is niet zo dat je elkaar probeert te overtoepen met «het is 55, 60, 65,
70». Nee, die 55% is een Europees gemiddelde. Europa is heel erg divers.
Je hebt landen als Nederland, maar je hebt ook landen als Bulgarije,
Roemenië en Polen, die waarschijnlijk minder ver en minder hard willen
lopen. Genoeg organisaties zeggen ook dat je als Nederland iets meer kan
doen, ongeacht of dat nou 60%, 61% of 65% is, maar in elk geval moet het
boven de 55% zijn, omdat je altijd weet dat er landen zijn die die 55% niet
zullen halen. Dat is de reden dat wij zeggen: zou je als Nederland niet in
moeten zetten op nog meer dan de 55%, rekening houdende met landen
die de 55% sowieso niet zullen halen? Het gaat om de gemiddelden.
Minister Wiebes:
De eerste stap is in elk geval om Europa zo veel mogelijk te overtuigen
van de 55%. De afleiding van dat doel naar ons nationale doel is een
afweging op zichzelf. Er spelen allerlei overwegingen een rol. Deze zou er
best een kunnen zijn, waarbij we natuurlijk altijd weer moeten afsluiten
met dat het uiteindelijk voor Nederland haalbaar en betaalbaar moet
blijven. Zo zit het in elkaar. Die getallen zijn niet mathematisch aan elkaar
gekoppeld.
Mevrouw Kröger maakt een opmerking over een opmerking ten aanzien
van het semester. Als ik haar goed begrijp, zegt zij: we willen naar 25%
duurzame doelen in de begroting; hoe zit het dan met die overige 75%? Is
dat precies haar vraag? Dat is hoe ik het... Nee, dat is niet haar vraag, zie
ik. Nou, dan is het goed dat ik dat even toets. Mevrouw Kröger had een
vraag over 75%. Dan zou ik haar willen vragen wat haar vraag precies is.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Volgens mij is er een misverstand; ik had geen vraag over 75%. Ik had een
vraag over 60% en ik had een vraag over de structuurversterkende
maatregelen.
Minister Wiebes:
De structuurversterkende maatregelen, ja. Dat gaat over het Europese
semester. Heel goed, juist. Kijk, dat semester gaat over groei en
economie. Dat gaat over dingen als het netjes houden van je begroting,
openbare financiën en hervormingen. Dat gaat niet zozeer over klimaat.
Het punt waarin we het klimaat moeten laten terugkomen – daar heeft
Nederland ook doelstellingen voor – is met name de begroting MFK, en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

11

daarbij streven wij naar een groter aandeel klimaat. Dat is echt het punt
waarop zaken worden gedaan. De macro-economen moeten eerst zorgen
dat we allemaal netjes aan het werk blijven en dat de overheden niet uit
de pas gaan lopen. Daarna zijn we toe aan het besteden van Europese
middelen, met een groter gewicht op klimaat. Dat is wat we doen. Daarbij
is de Nederlandse inzet ook nog zo dat we een groter aandeel van
uitgaven aan klimaat willen, maar dat we ook willen dat de niet-klimaatuitgaven niet tegen de klimaatdoelstellingen ingaan. Want dan zouden we
weer terug zijn bij af.
Er is dus een duurzame ambitie aan de ene kant van het MFK, maar
fossiele zelfbeheersing aan de andere kant van het MFK. Dat zijn uitdrukkelijk doelen van Nederland en die brengen wij ook actief in, maar dat
speelt in de discussie over het MFK en niet zozeer ten aanzien van het
semester. Maar het dient het doel dat mevrouw Kröger, denk ik, aanhaalt.
Dan mevrouw Mulder. Zij komt op een interessant punt. Hoe gaan wij nou
eigenlijk om met de 2030-doelen? We focussen nu op 2050 en ik denk dat
mevrouw Mulder ook wel ziet dat dat een heel veilig doel is. Dan is
mevrouw Mulder nog springlevend, maar zit ik inmiddels in een karretje.
Dat zou dus wel een beetje te veilig zijn. Zij hecht er terecht waarde aan
om daar uitleg over te hebben. Ik zie dat, en Nederland ziet dat, toch wel
als een tweetrapsraket waarbij de trappen in omgekeerde volgorde
worden afgelegd, en dat is puur omdat de haalbaarheid van onze strategie
dan groter wordt. Wij denken dat er een aanzienlijker draagvlak te krijgen
is voor de 2050-doelen dan, vooralsnog, voor de 2030-doelen. Het is dus
van belang om partijen te laten onderschrijven wat de 2050-doelen zijn,
om daarna te kunnen terugrekenen wat dit voor consequenties heeft voor
2030. Want het is ingewikkeld om voor 2050 stoere uitspraken te doen en
daar geen enkele consequentie aan te verbinden voor een intermediair
doel, zoals ook door de heer Wassenberg genoemd. Dus dat is uitdrukkelijk de strategie: eerst de tweede trap en dan de eerste. We lopen de trap
dus in omgekeerde volgorde op, maar wel met het doel om er te komen.
Dat is heel duidelijk de strategie.
Hoe zijn de lidstaten daar nu voor te porren... Daar ben ik even naar op
zoek, want daarvan heb ik zo’n prachtig overzichtje, dat ik altijd bij me
heb, om te laten zien waar we dan staan. Het is wel aardig om daar inzicht
in te krijgen. Er zijn een stuk of acht landen die daadwerkelijk vinden dat
het 2050-doel moet worden opgehoogd en die ook vinden dat het
2030-doel moet worden opgehoogd. Dat zijn er een stuk of wat, waarbij
een aantal ook de 55 heeft uitgesproken, bijvoorbeeld Finland en Zweden.
Maar het is geen wonder dat onze mp ook wel heel erg optrekt met zijn
Franse collega en daarmee samen ook afspraken heeft om hieraan
ondersteuning te geven. Die afspraken dateren trouwens al van langer
geleden, bijna sinds deze kabinetsperiode. Dat is hoe we dat doen.
Er zijn ook nog landen die voor beide nog niet te porren zijn, en er zijn nog
landen die op de wip zitten en die we nog kunnen bewerken. Er is dus een
strategie die per land verschilt, maar volgens mij zijn er nu acht landen,
samen met Nederland, die zowel de 2030-ambitie als de 2050-ambitie
onderschrijven. We zijn er nog niet; er zijn nog dertien lidstaten die er niet
voor zijn, en nog zeven die op de wip zitten.
Mevrouw Mulder maakt zich zorgen over de oriëntatie van de Unie op
kosten, maar die zit er wel heel duidelijk in en die stamt ook eigenlijk van
voor de duurzame ambities. Europa is in belangrijke mate ook een vehikel
dat zorgt dat wij betaalbare energie en leveringszekerheid krijgen. Dat is
een belangrijk doel van wat we maar de Energie-unie zijn gaan noemen.
We stellen dus regels ten aanzien van markten en de openstelling
daarvan, zodat er energie kan worden uitgewisseld en er steeds naar de
goedkoopste oplossing kan worden gezocht. We stellen ook spelregels
vast ten aanzien van interconnectie en ten aanzien van het gebruik van
infrastructuur voor energie-uitwisseling. Dat doen allemaal om het
betaalbaar te houden en dat verandert niet. We zien ook dat dat met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

12

introductie van duurzame energie belangrijker wordt, omdat wij vroeger
natuurlijk bronnen konden aan- en uitzetten, maar we niet gaan over de
wind en over de zon. Dat ligt allemaal in het verschiet maar dat is nog in
ontwikkeling; weersbeïnvloeding komt na de robotica. Vooralsnog moeten
we het dus hebben van bronnen waar we niet over gaan, en dan is
interconnectiecapaciteit nog veel belangrijker. We hebben gezien dat we
in belangrijke mate goedkopere energie kunnen krijgen als we bijvoorbeeld de interconnectie met Duitsland in de toekomst beter geregeld
hebben. Dat is dus de manier waarop de Unie zorgt voor betaalbaarheid.
Andere zaken zijn natuurlijk aan onszelf. Hoe wij een klimaatakkoord
sluiten, valt toch echt onder de subsidiariteit.
Er is nog één mechanisme dat de Unie heeft om te zorgen dat wij onze
klimaatambities goedkoper kunnen realiseren, en dat is ons systeem van
CO2-beprijzing in heel Europa. Het Emissions Trading System voor
CO2-rechten is het systeem met verreweg, maar dan ook verreweg, de
hoogste CO2-prijs ter wereld, met een efficiënte verhandeling van rechten
in een heel groot gebied. Daar moeten we trots op zijn. We vinden nog
altijd de prijs te laag, maar twee jaar geleden zaten we onder de € 5 en nu
zitten we op € 22. Het is een heel efficiënt systeem; ik blijf het maar
ophemelen. Het is ook Europees beleid om te zorgen dat onze klimaatambities betaalbaar blijven.
Dan ten slotte de luchtvaart en de scheepvaart. Die zijn wel van een heel
internationaal karakter, namelijk mondiaal, en die zijn door IPCC niet
ingedeeld onder de nationale emissies van landen. Dan is het ook
ingewikkeld om ze aan je doelstellingen te houden. Maar het betreft wel
een toenemend aandeel van de mondiale emissies. De wereld wordt rijker
en de wereld gaat ook op dat terrein meer uitstoten. Daarom is aan de
VN-organisaties voor lucht- en scheepvaart de opdracht gegeven om iets
met deze emissies te doen. Er is een mondiaal emissiesysteem voor de
luchtvaart in oprichting. Dat richt zich vooralsnog op een doel waar we
niet helemaal van omrollen, namelijk klimaatneutrale groei vanaf 2020.
Daarvan vallen we nog niet helemaal van onze stoel, maar voor de
zeescheepvaart is er al een doel gesteld van 50% reductie in 2050. Ook
hiervan rollen we nog niet helemaal van onze stoel, maar goed. Dit is het
begin van iets wat ook in dat domein moet beginnen. De EU-langetermijnstrategie bevat ook bouwstenen om de emissies van zowel
vliegtuigen als schepen verdergaand te reduceren: biobrandstoffen,
elektrificatie, waterstof et cetera.
Voorzitter, daarmee ben ik volgens mij door de vragen aan mijn kant heen.
De voorzitter:
Dank u wel. Er zijn nog wel interrupties.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Het kan natuurlijk zijn dat producten met hogere CO2-waarden die wij
importeren niet belast worden, terwijl we onze eigen bedrijven daarvoor
belasten, vanwege het ETS. Is er in het Europese handelsbeleid ook
nagedacht over een eventuele extra taks daarop?
Minister Wiebes:
Bij mijn weten is dat geen actief voorstel. De economische logica daarvan
is begrijpelijk. Daar is natuurlijk wel minder noodzaak voor naarmate het
gebied groter is waarover je je handelssysteem organiseert. Maar ik ken
een dergelijk initiatief niet. Economen noemen dit uiteraard. Het is een
heel logisch systeem – afrekenen bij de grens van het gebied – maar het
zit volgens mij nog niet in de overwegingen.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Is de Minister bereid om eens te kijken naar de mogelijkheden dan wel
onmogelijkheden om dit verder te onderzoeken of toe te gaan passen? Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

13

stoor me er bijvoorbeeld een beetje aan dat Tata Steel hier knetterhard
zijn best doet en alles doet wat goed is om al die stappen te zetten, maar
dat er heel goedkoop producten bij ons naar binnen komen van staalbedrijven uit China die alles aan hun laars lappen. Ik zeg dat even gechargeerd, hè. Het gaat mij erom of je daar meer evenwicht in kunt krijgen.
Want stel je nou voor dat die landen toch wat minder snel gaan met hun
CO2-reductiebeleid, bewust of niet bewust, want ze doen best wel het een
en ander. Hoe kunnen we ze dan verder stimuleren, bijvoorbeeld met zo’n
taks, om daarin misschien wat harder te lopen?
Minister Wiebes:
Laat ik hier geen academische studie aan wijden, want daar heeft het
departement op dit moment in alle eerlijkheid geen tijd voor. Laat ik wel
even ophalen wat de stand van zaken is met betrekking tot het denken, of
er misschien initiatieven zijn en welke mogelijkheden daarvoor bestaan.
Dat doe ik dan beknopt, maar het blijft natuurlijk, althans in academische
zin, een heel interessant idee. Het komt ook vaak op. Er zal vast het een en
ander over bestaan wat ik nu niet ken, dus ik kijk even of ik dat kan
ophalen, maar wel op zo’n manier dat we geen mensen hoeven weghalen
bij het klimaatakkoord. We zullen dat adresseren. Over de timing ben ik
nog even onzeker, maar ik laat het navenant weten.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik heb een vraag over die klimaatdoelstelling voor de luchtvaart. De
Minister rolt niet van zijn stoel van die ambities, maar volgens mij
schieten die ambities gewoon fors tekort om überhaupt de doelen van
Parijs te kunnen halen. Mijn vraag is dan ook wat de mogelijkheden
zouden zijn om óf als Europa, óf als kopgroep, óf bilateraal toch naar een
kerosineaccijns te gaan, en of de Minister de Kamer kan informeren over
de verschillende mogelijkheden.
Minister Wiebes:
De vraag over kerosineaccijns hoort bij mijn collega, maar laat ik zeggen
dat het voor een toch wel hele mondiale bedrijfstak als de luchtvaart of de
scheepvaart echt aan betekenis verliest als we dit nationaal zouden willen
doen. Je hoeft niet lang te rekenen om te zien dat dat zinloos wordt. We
zouden er wel echt baat bij hebben als in een zo groot mogelijk regionaal
verband de beprijzing, de accijnzen, aan de orde zou komen. We zien dat
ook op allerlei andere terreinen. Elke econoom kan je vertellen dat het
belasten van zogenaamde negatieve externe effecten heel belangrijk en
zinvol is om te zorgen dat partijen niet anderen in de samenleving met
hun rommel opzadelen. Dat is dus een heel verstandig idee en het kabinet
zal op allerlei manieren onderschrijven dat het zo is, maar het wordt een
volstrekt onzinnige exercitie om het alleen als Nederland te doen. De
verdere overwegingen, waarover overigens ook het een en ander in het
regeerakkoord staat, laat ik even over aan mijn collega.
De voorzitter:
Mevrouw Kröger voor een tweede vraag.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dan laat ik mijn vervolgvraag ook over aan de Staatssecretaris.
De voorzitter:
Ja, het is even de vraag op welk moment we dat doen. Misschien kan het
nu wel even; dan is dat ook nog in het bijzijn van de heer Wiebes.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Deze vraag lag toevallig ook nog boven op mijn stapel, dus dat is een
fantastische samenwerking. Ik ga ook iets aan een collega overlaten, want

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

14

de Staatssecretaris die verantwoordelijk is voor vliegbelasting en
CO2-beprijzing, Staatssecretaris Snel, zal dit op de agenda van de Ecofin
van 12 februari als AOB-punt aankaarten. Dat geldt dus zowel voor
vliegbelasting als voor beprijzing... Dat heeft hij al gedaan, hoor ik nu. Ja,
want we zijn er al voorbij. Mijn collega zal dan vragen om het onderwerp
als apart agendapunt op te nemen voor de Ecofin van 12 maart. Dus het
kabinet zet echt actief in op het agenderen van dit punt, omdat het
inderdaad iets is wat je als Nederland niet alleen kunt. Daarom is dus
gevraagd om het voor de Ecofin van 12 maart te agenderen. Er wordt dan
ook een discussiepaper opgesteld. Er is ook nog een algemeen overleg
Duurzame luchtvaart met de Minister en er zijn tussentijds nog
overleggen met de Staatssecretaris. Wellicht is het dus goed om hem dan
op de details en de specifieke punten te bevragen. Maar op de vraag of
Nederland dit punt ziet en internationaal agendeert, is het antwoord dus
ja. Dat is het voorbeeld dat ik u net heb kunnen geven. Meer details heb ik
daar ook niet over, maar dit kan ik u in ieder geval melden op dit punt.
De voorzitter:
Is dit voldoende, mevrouw Kröger, of roept dit een nieuwe vraag op?
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dat roept in zoverre een vraag op, dat ik begrijp dat het gaat om het
agenderen van zowel de Europese tickettaks als de kerosineaccijns. Dat
zijn namelijk twee aparte instrumenten. Dat zou ik graag bevestigd willen
zien, en ook dat wij als Kamer betrokken worden en dat wij van te voren
horen wat de Nederlandse inzet op dit specifieke punt is op de Ecofin.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ik neem aan dat de collega’s van mevrouw Kröger in de voorbereiding
van de Ecofin met Staatssecretaris Snel net zo scherp zullen zijn als
mevrouw Kröger in de voorbereiding op de Milieuraad. Deze informatie
zal in de voorbereiding van dat soort raden met de Kamer worden
gedeeld. Zoals ik het heb meegekregen gaat het om het onderwerp
vliegbelasting en CO2-beprijzing. Je kunt aan meer manieren van
CO2-beprijzing denken dan alleen accijns, dus ik wil niet vooruitlopen op
de exacte details, want die heb ik hier niet. Maar er is dus alle gelegenheid
om daarover ter voorbereiding van de Ecofin van 12 maart met Staatssecretaris Snel van gedachten te wisselen.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Omdat ik op dit punt ook een aantal zaken had ingebracht, toch nog even
een vraag. Natuurlijk is het goed dat Staatssecretaris Snel dat doet, maar
staat op die Ecofin ook de langetermijnstrategie voor het klimaat op de
agenda? Die hebben we hier nu natuurlijk wel op de agenda staan. Het
gaat mij erom dat er vanuit het kabinet ook actief wordt uitgedragen dat
er voor die langetermijnstrategie nog wel extra ingezet mag worden op dit
punt. Het is heel mooi dat Staatssecretaris Snel dat doet in de Ecofin,
maar dit gaat over de langetermijnstrategie. Ik vind eigenlijk dat de luchten scheepvaart er net wat te veel mee weg komen. Vanuit het kabinet mag
er op de Europese kopgroep best wat druk gezet worden om ook naar
deze onderwerpen te kijken. Dat is ook wat ik breed voel in de Kamer.
De voorzitter:
Ik kijk even wie deze vraag kan beantwoorden.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ik kan dat kort doen en dan kan collega Wiebes daarna wat zeggen over
de langetermijnstrategie. Mevrouw Mulder schetst dat mensen allerlei
maatregelen moeten nemen in hun huis en dat er van alles gaat gebeuren
met de auto’s, maar dat zij zich dan afvragen: hoe zit het dan met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

15

luchtvaart en de scheepvaart? Ik hoor die geluiden ook. Het is heel
belangrijk dat mensen inzien dat we in de hele economie aan de gang
zullen moeten. Ook met sectoren als de lucht- en de scheepvaart moeten
we aan de slag. We hebben ook een klimaattafel luchtvaart opgestart om
met de partijen hier te bekijken wat er wel kan. Er zijn allerlei randvoorwaarden, zoals mevrouw Mulder zelf ook aangaf, maar het begint met
actief ernaar kijken. We moeten niet denken dat we niet naar deze
sectoren hoeven te kijken en dat ze buiten beschouwing gelaten kunnen
worden. Er is dus sprake van agendering in de Ecofin en collega Wiebes
zal ingaan op de langetermijnstrategie.
Minister Wiebes:
Voorzitter. Bij de langetermijnstrategie zijn er elementen voor lucht- en
scheepvaart opgenomen, bijvoorbeeld over brandstofgebruik. Denk aan
biobrandstof, elektrificatie en waterstof. Maar verder gaat de discussie
natuurlijk over percentages en doelen. Dit maakt helemaal geen deel uit
van het domein. De percentages die we hier bespreken, hebben helemaal
geen betrekking op deze uitstoot. Op dat punt is het het verkeerde
gremium.
De voorzitter:
Mevrouw Mulder, heeft u een vervolgvraag?
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ja, dat kan ik me voorstellen. Natuurlijk, sec genomen zit het niet in het
Parijsakkoord en zal het ook niet in de strategie van de Europese Unie
zitten. Dat snap ik op zichzelf, maar onze inwoners vinden het niet fair dat
wij met elkaar grote stappen zetten op het gebied van Parijs en de
sectoren die daaronder vallen en dat er twee sectoren zijn uitgezonderd.
Die zorg hebben ze en die leg ik hier vandaag op tafel. Ook al zit het er sec
niet in, het zou misschien toch in het gesprek over Parijs wel goed zijn dat
Nederland inbrengt dat deze zorg bij de inwoners gewoon leeft. Hoe u dat
linksom of rechtsom, met een aanhangsel of op welke mooie manier dan
ook doet, het zou goed zijn om die ambitie verder Europees vorm te
geven. Ik zou het fijn vinden als ons kabinet dat zou doen.
Minister Wiebes:
De doelstellingen maken wel onderdeel uit van het Parijsakkoord, maar
niet van het domein waarover we nu spreken. Je moet altijd zoeken naar
de meest effectieve weg om iets te bereiken. We hebben een Staatssecretaris die over deze heffingen gaat en die dat ook actief inbrengt. Ik zal aan
hem doorgeven dat de Kamer daarbij de suggestie heeft gedaan om ook
de zorgen vanuit de bevolking hierover mee te nemen in zijn betoog. Die
zijn wel terecht. Het is altijd zo dat als de een zich heel hard inspant en de
ander niks doet, je denkt: wat is hier eigenlijk aan de hand? Dat gevoel
begrijp ik heel goed. Ik wil deze suggestie laten doorgeven aan de
Staatssecretaris, maar ik laat het aan hem om in het passende gremium
en op het moment dat het het meeste impact zal hebben met zijn
voorstellen te komen en daarvoor steun te verwerven.
De voorzitter:
Ik kijk even om me heen. De Minister heeft de wens geuit om eerder te
vertrekken. Zijn er nog vragen van de Kamerleden aan de Minister?
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Misschien kan ik toch nog een dingetje toevoegen richting mevrouw
Mulder. De Minister heeft volledig gelijk in wat hij heeft geschetst over de
langetermijnstrategie, maar het zou zonde zijn als we hier weggaan met
het idee dat we niks aan de luchtvaart en scheepvaart doen, want dat is
natuurlijk niet zo. In de IMO is de afspraak gemaakt dat de internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

16

scheepvaart in 2050 de CO2-uitstoot moet hebben gehalveerd. Je kunt
zeggen «ik rol daar niet van van mijn stoel», maar het is niet zo dat ze niks
hoeven te doen. Schepen moeten in 2030 gemiddeld al 40% minder
uitstoten. Dus ook de schepen moeten aan de gang als onderdeel van de
afspraken die nog niet in de context van de langetermijnklimaatstrategie
zijn gemaakt, maar in een ander forum. Ook voor de luchtvaart worden
binnen ICAO en in Europees verband afspraken gemaakt om ambitie te
tonen. Ik zou niet willen dat mensen die thuis misschien meekijken,
denken: er wordt helemaal niet over gesproken. Dat gebeurt dus wel en
ook die sectoren zullen mee moeten. Er staat ook een algemeen overleg
over duurzame luchtvaart met de Minister gepland. Daarin kan de Kamer
met de Minister verder spreken over onder andere dit punt.
De voorzitter:
Ik kijk nog even richting de Kamerleden. Zijn er nog vragen voor de
Minister? Zo niet, dan wil ik hem hartelijk bedanken voor zijn aanwezigheid hier. Ik wens hem een gezonde toekomst. Hij is pas 87 in 2050. U
heeft een ander toekomstbeeld van uzelf. Fijn dat u hier was.
Zijn er nog vragen aan de Staatssecretaris? Uiteraard, maar we gaan eerst
luisteren naar haar beantwoording van de vragen uit de eerste termijn.
Aan u het woord.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Dank u wel, voorzitter. Ja, er zijn inderdaad vragen en er zijn gelukkig ook
antwoorden. Ik hoop dat die de vragen naar de mening van de leden
voldoende beantwoorden. Anders horen we dat.
Mevrouw Kröger had een concrete vraag over de plastic tasjes. Zij vroeg
wat er gebeurt met met name die kleine plastic tasjes. Om de effectiviteit
van het verbod op die gratis plastic tasjes te vergelijken met buitenlandse
maatregelen is een actueel beeld van de situatie in Nederland nodig. Ik
heb gezegd dat ik een evaluatie van de wet wil. Daarin wil ik ook specifiek
kijken naar die kleine tasjes, «fluttasjes», zoals mevrouw Kröger ze noemt.
We weten ook dat die in de recycling voor extra problemen zorgen. We
evalueren die wet en kijken specifiek naar die tasjes. We zullen dan
bekijken of er manieren zijn waarmee er eventueel iets aan de effectiviteit
kan worden gedaan. Die evaluatie wordt dit jaar uitgevoerd. Dan vroeg
mevrouw Kröger naar palmolie. Er is een spiksplinternieuw voorstel van
de Commissie voor een gedelegeerde handeling. Dat bestuderen we nog,
de reactie volgt. Dus ik kan er nu niet op vooruitlopen, maar ik noteer de
aandachtspunten die mevrouw Kröger geeft. We weten allemaal dat de
ene biobrandstof de andere niet is en dat je heel goed moet kijken wat
nou het echte effect onder de streep voor het klimaat is. Ik noteer dat
Mevrouw Kröger daar zorgen over heeft op een aantal punten. Wij zullen
goed kijken naar deze punten bij het bestuderen van het EC-voorstel.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Over palmolie zit de zorg er echt in dat het, door brede definities, door
onduidelijkheid, toch verwatert en dat de inzet van de Nederlandse
overheid, namelijk géén palmolie voor het gebruik van biobrandstoffen,
ondermijnd wordt. Dus mijn vraag aan de Staatssecretaris is of zij die
inzet in Europa met verve blijft verdedigen en of zij de Kamer erover kan
informeren hoe zij dan nu het voorstel dat voorligt valideert.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ik zie helemaal geen reden om mijn inzet te wijzigen. We gaan het voorstel
goed bestuderen; dan nemen we de zorgen van mevrouw Kröger mee en
uiteraard informeren we de Kamer daarover.
Dan was er nog één vraag van mevrouw Kröger waar ik later op
terugkom, die samenhing met een vraag van een van de andere leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

17

Dan ga ik even door naar een vraag van de heer Ziengs over het water. We
hebben het dan over een verordening en een richtlijn. De heer Ziengs
vroeg hoe de verordening bijdraagt aan de Nederlandse ambitie voor
waterhergebruik. Dan is het wel belangrijk om te zien dat die verordening
over het waterhergebruik alleen maar focust op het hergebruik van
gezuiverd stedelijk afvalwater als irrigatiewater in de landbouw. Andere
praktijken vallen niet binnen deze verordening. Dus het is wel belangrijk
dat we dat doelbereik daarvan goed op ons netvlies hebben. Dat
hergebruik van water is nu ook al mogelijk; vooral in de industrie gebeurt
dat veelvuldig. Het knelpunt dat Europees wordt opgelost, ligt bij de
interne markt. De kwaliteitseisen zorgen voor vertrouwen bij consumenten en investeerders. Hierdoor zou het ook aan de Nederlandse
ambities kunnen bijdragen.
Wij zetten ons er wel voor in dat aanvraageisen proportioneel en
dergelijke zijn, zodat het niet een verzwaring van de Nederlandse situatie
betekent.
Dan hebben we de Drinkwaterrichtlijn. Dat is een bestaande richtlijn. Die
geeft minimale eisen ten aanzien van drinkwaterkwaliteit, monitoring en
rapportage, en heeft daarmee gezorgd voor een verbetering van de
drinkwaterkwaliteit in de hele EU. Een onderdeel van die herziening
betreft een betere aansluiting ook weer bij de Kaderrichtlijn Water. En dit
geeft handvatten om op internationaal niveau te werken aan een
verbetering van de kwaliteit van de bronnen.
Daar zet ik ook op in. Het is geen verordening, dus het biedt ruimte aan
lidstaten om invulling te geven conform de nationale situatie. Want er zijn
natuurlijk grote verschillen, en de richtlijn biedt ook ruimte om daar een
vertaling te maken.
Er zijn twee belangrijke punten. Aan de ene kant toegang tot drinkwater.
Daar zoeken we naar een compromis waarbij niet in de verantwoordelijkheid en de bevoegdheid van lidstaten wordt getreden. En aan de
andere kant voorschriften voor materialen en chemicaliën, iets wat we
allemaal belangrijk vinden: dat er geen materialen worden gebruikt in de
kraan of het leidingwerk die uiteindelijk weer de kwaliteit van het
drinkwater dat je er schoon instopt zouden kunnen schaden. En daarom
willen we graag dat er een wettelijke basis voor Europese gezondheidskundige vereisten van materialen en producten in die tekst komt. Dan
weten we gewoon dat die materialen, die op de interne markt hiervoor
beschikbaar zijn, ook gerust kunnen worden toegepast. In Nederland
delen drinkwaterorganisaties en de industrie ook deze visie dat dat nuttig
is.
Dan was er de vraag, ook van mevrouw Kröger en de heer Ziengs, over de
kwaliteit van de registratiedossiers bij REACH. Daar hebben we inderdaad
al een aantal keren over gesproken. Er is in die zin niet heel veel nieuws te
melden op dit moment, maar wel – dat heb ik ook de vorige keer gezegd –
dat wij ons er actief voor inzetten om de Commissie op te roepen om de
kwaliteit van die registratiedossiers te verbeteren. De Commissie is daar
ook van overtuigd. Er wordt gewerkt aan een aanpassing van de
verplichting voor ECHA, zodat ze niet 5% maar een veel hoger percentage
dossiers testen op compliance, het voldoen aan alle vereisten.
Als er uit de controle van zo’n dossier naar voren komt dat er iets niet
werkt, in Nederland bijvoorbeeld, gaat de ILT daar altijd op af. Als er dan
meer gecontroleerd wordt, halen we misschien ook meer dingen naar
voren, zodat we op meer dossiers er ook echt spoed achter kunnen zetten
dat dat tot een compleet dossier leidt. Dat is tot nu toe altijd het geval.
Dus de ILT krijgt een signaal en volgt dat op. Dat leidt tot nu toe dan altijd
wel tot een compleet dossier. Het is dus ook niet zo dat elk dossier in
dezelfde mate incompleet is, of dat het soms hele moeilijke dingen betreft.
Het kan ook om kleine zaken gaan. Maar de ILT ziet daarop toe en ik vind
het dus goed dat het aantal controles verhoogd zou worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

18

Ook de industrie zelf onderneemt acties om dossiers te verbeteren. Ik ben
ook in overleg met Nederlandse bedrijven en ik laat het RIVM ondersteuning leveren op punten waar er onduidelijkheid over bestaat wat je
hier nou eigenlijk mee moet doen of welke datavereisten er nu werkelijk
zijn.
Dus ik werk langs de Europese lijn. Ik heb ook al gezegd dat ik voorafgaand aan de Milieuraad vaak spreek met een groep milieuministers van
gelijkgestemde landen. Dat heet zelfs de REACH-UP groep, dus die zijn
voor meer ambitie, maar wel gezamenlijk omdat we allemaal inzien dat
het op de interne markt belangrijk is gezamenlijk op te trekken. Dat helpt
ook om samen dit soort dingen hoger op de agenda te krijgen. Ook deze
keer zal ik weer met de collega’s hierover spreken. Dan de vraag van de
heer Wassenberg over hormoonverstorende stoffen. Ook daar hebben we
al een aantal keren over gesproken. De heer Wassenberg kent ook mijn
zorgen over hormoonverstorende stoffen. Nederland maakt zich in Europa
dan ook hard voor concrete acties om dergelijke stoffen te identificeren en
ook maatregelen te nemen om blootstelling aan deze stoffen te beperken.
De heer Wassenberg vroeg om wat voor acties het dan gaat. Acties om
beter te identificeren en om waar nodig blootstelling te verminderen. Dus
het zijn echt die twee categorieën. Je moet het weten en daarna moet je
weten waar het zit en wat je er eventueel aan kunt doen om blootstelling
te verminderen.
De voorzitter:
Voordat we verdergaan met de hormoonverstorende stoffen, volgens mij
was er nog een vraag van mevrouw Kröger over het vorige onderwerp.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ja, eigenlijk over die REACH-dossiers. Want wat ik niet begrijp, is waarom
wij als Nederland niet zélf kunnen zorgen dat de dossiers op orde zijn voor
de stoffen die hier geregistreerd zijn, wat gewoon onder Nederlandse
verantwoordelijkheid valt. En waarom we moeten wachten tot een 5%check via ECHA voordat ILT iets gaat doen. Laten we gewoon als
Nederland de ambitie hebben dat al ónze dossiers over ónze geregistreerde stoffen binnen korte termijn op orde zijn.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
We doen ook allebei. Dus aan de ene kant zou ik het goed vinden als er via
ECHA meer gecontroleerd wordt, omdat het ook zo kan zijn dat je een
dossier hebt ingediend waarbij je denkt «het is voldoende» maar dat pas
bij controle blijkt dat er iets niet voldoende is. En aan de andere kant ben
ik dus ook echt met de industrie in gesprek en onderneemt de industrie
ook zelf acties om die dossiers te verbeteren. Het RIVM laat ik ze ook
ondersteuning bieden. Dus net als mevrouw Kröger eigenlijk zegt, je moet
niet alléén wachten op die Europese controles, we kunnen ook zelf met de
sector daarmee aan de gang. En dat doe ik dus ook.
Ik ga even verder met de hormoonverstorende stoffen. We willen dus
beter identificeren waar het zit en dan kijken wat je kunt doen om
blootstelling te verminderen. Die marker chemische stoffen is natuurlijk
heel internationaal. Europese maatregelen zijn gewoon effectiever
handhaafbaar voor de interne markt. Dus je moet dit soort dingen ook
internationaal of in ieder geval Europees doen.
Als de heer Wassenberg vraagt waarom we ze niet gewoon verbieden, wil
ik hem erop wijzen dat je hiermee wel voorzichtig moet omgaan, omdat
het ook verkeerd kan uitpakken als je minder weet over de alternatieve
stof die dan benut gaat worden. Dat is misschien een moeilijk dilemma,
maar als je een stof verbiedt waarvan je weet wat die doet en je daarvoor
voldoende maatregelen kunt nemen om te proberen dat effect te
beperken en als die stof anders vervangen zou worden door een stof waar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

19

je nog minder van weet, dan is de vraag of je daarmee niet van de regen
in de drup komt.
Daarom vind ik dat we hierin gewoon zorgvuldig te werk moeten gaan,
waarbij de lijn van de heer Wassenberg en ook mijn lijn is om te proberen
zo zorgvuldig mogelijk om te gaan met deze hormoonverstorende stoffen
en blootstelling te minimaliseren.
De heer Wassenberg (PvdD):
Toch even een vraag naar wat dit nou concreet betekent. De Staatssecretaris zegt: we willen betere identificering en we willen minder blootstelling. Maar dat zijn volgens mij geen maatregelen, dat zijn doelstellingen: daar willen we naartoe. De Staatssecretaris schrijft: als je op
Europa wacht. We hebben nou vier jaar gewacht en die maatregelen zijn
allemaal onvoldoende concreet. Wat ik inderdaad wil weten, is wat
Nederland concreet kan doen voor die mindere blootstelling en die betere
identificatie. Dat is vraag één.
Maar dan zou ik ook meteen het volgende willen weten. De Staatssecretaris zegt: we moeten niet een stof verbieden en dan komt er misschien
een andere stof. Daarom heb ik ook eerder gepleit voor een groepsbenadering. Dus op het moment dat je Bisfenol A gaat vervangen door
Bisfenol S schiet je helemaal niks op, want die twee fenolgroepen zijn de
boosdoeners en niet die A of die S. Het gaat om een groepsbenadering en
niet om een individuele benadering. Kan de Staatssecretaris daar iets op
zeggen? Dus of het niet – makkelijk wil ik niet zeggen – mogelijk is om die
groepen uit te sluiten voor Nederland? België doet dat namelijk ook.
Nou nog even het 72-stappenplan. Dat hebben we al vier of vijf maanden
eerder in een AO besproken. Dus daarbij wil ik kijken of dat ook een
voorbeeld voor Nederland zou kunnen zijn.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ik zou er wel voorzichtig mee willen zijn om de indruk te wekken dat wij
hier als politici en als Kamerleden zo diepgaand in de chemische
technologie zitten dat wij kunnen bepalen wat beter is. Dus ik vind wel dat
we de experts uiteindelijk moeten vragen, bijvoorbeeld ook bij zo’n
groepsbenadering: «is dat een oplossing, ja of nee?».
Daarnaast is het zo dat we in een interne markt zitten en dat je dus op
Europees niveau moet acteren als je echt effect wilt hebben en dat
sommige dingen anders ook gewoon niet kunnen. Wat het punt van de 72
maatregelen betreft, was ik inderdaad wel geïntrigeerd door wat de heer
Wassenberg zei, dat ze in België wél een aantal stappen zetten. Hij heeft
mij dat plan ook gegeven.
1 maart is de deadline die ik hier krijg. Dan hopen we – de Minister voor
Medische Zorg en Sport en ik – een reactie naar de Kamer te sturen. Ik zie
twee data, heel interessant. Ik zie: «1 maart wordt het aan de Kamer
gestuurd» en ik zie «rond eind maart wordt het naar de Kamer gestuurd».
Dus zullen we, om teleurstellingen te voorkomen, het erop houden dat het
in maart naar uw Kamer komt, waar dus die punten worden bekeken.
Dan was er nog een vraag van mevrouw Kröger: welke mogelijkheden zijn
er om hormoonverstorende stoffen onder REACH te brengen? Hormoonverstorende stoffen vallen al onder REACH. Onder andere verschillende
weekmakers en BPA zijn al aangemerkt als zeer zorgwekkende stoffen.
Wel moet de identificatie van stoffen sneller. Ook het RIVM draagt daaraan
bij. Zoals u weet, heb ik in Nederland ook een lijst laten opstellen met
potentieel zeer zorgwekkende stoffen, omdat we gewoon graag alvast
extra zorgvuldigheid willen betrachten bij de benutting daarvan.
Voorzitter. De heer Wassenberg vroeg naar biomassa en luchtkwaliteit.
Dat ligt genuanceerd. De inzet van biomassa kán leiden tot extra luchtverontreiniging. Daar kijken we dus goed naar, ook in het kader van het
klimaatbeleid en de doelstellingen hernieuwbare energie en luchtkwaliteit.
Het effect is afhankelijk van welke techniek je kiest. Het proces is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

20

onderdeel van het bredere klimaatakkoord, maar het is zo dat dit één van
de punten is die moeten worden meegenomen. Dat doen we ook.
De heer Wassenberg vroeg of er eigenlijk wel voldoende biomassa is, of
er Europees niet een te grote vraag naar biomassa is en wat de optelsom
van alle vraag is. In het kader van het klimaatakkoord hebben we gezegd
dat we ook in Nederland zien dat we in verschillende sectoren eigenlijk
een beroep op die biomassa doen. Duurzame biomassa is niet onbeperkt
beschikbaar. Als onderdeel van de maatregelen die we bij het klimaatakkoord hebben aangekondigd, hebben we dus ook gezegd dat we een
studie laten doen naar welke gevraagde inzet van de biomassa voortvloeit
uit het klimaatakkoord. We willen daar ook een duurzaamheidskader voor
ontwikkelen, zodat je zeker weet dat je met datgene wat je in Nederland
doet, binnen die grenzen blijft. Daar wordt uw Kamer dus allemaal nog
over geïnformeerd; dat is aangekondigd in de aanbiedingsbrief.
Mevrouw Mulder vroeg of de Staatssecretaris inzet op een sterk EU-beleid
voor productdesign.
De heer Wassenberg (PvdD):
Ik wil het nog even iets explicieter vragen. In de brief staat dat met al die
klimaatmaatregelen bijvoorbeeld ook de gezondheidskosten kunnen
worden gedrukt, maar de Staatssecretaris erkent dus dat ook met
biomassa de luchtkwaliteit eventueel kan verslechteren en dat duurzame
energie, als je biomassa daaronder schaart, niet allemaal positieve
effecten heeft op de luchtkwaliteit. Erkent de Staatssecretaris dat hiermee
ook?
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Elke vorm van energie heeft zijn prijs. We zijn bijvoorbeeld aan het kijken
naar het Schone Lucht Akkoord. Dat willen we steeds meer inrichten langs
de lijn van wat het effect is op de volksgezondheid. Daarbij kijken we
bijvoorbeeld ook naar de fijnstofuitstoot van verschillende bronnen. Dan
kun je dat ook aan elkaar relateren. En aan fijnstof hangen weer gezondheidsconsequenties. Dus ja, je moet in die zin gewoon reëel zijn over de
verschillende aspecten. Die brengen we ook in kaart. Daar wordt natuurlijk
onder andere in het klimaatakkoord naar gekeken maar ook in het Schone
Lucht Akkoord, waarbij we kijken naar de gezondheid.
De voorzitter:
Uw laatste interruptie, meneer Wassenberg.
De heer Wassenberg (PvdD):
Mijn laatste interruptie. Wordt er inderdaad ook expliciet gekeken naar
mestvergisting, maar bijvoorbeeld ook naar houtstook? Want dat is
natuurlijk een heel diffuse bron, die ook voor heel veel slechtere luchtkwaliteit kan zorgen. Wordt er echt naar die verschillende bronnen van
biomassa gekeken?
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Laat ik daar, voordat ik een specifieke bron noem die dan misschien net
niet bekeken wordt, iets minder specifiek over zijn dan waar de heer
Wassenberg mij nu naar vraagt. Maar bij het Schone Lucht Akkoord is het
de doelstelling van het kabinet om in te zetten op een permanente
verbetering van de luchtkwaliteit. Op verzoek van mevrouw Kröger wordt
ook een gezondheidsindicator ontwikkeld. Daarmee kijken we ook naar de
effecten voor de gezondheid van het draaien aan bepaalde knoppen.
Daarvoor moet je die effecten natuurlijk wel eerst in kaart brengen.
Voorzitter. Mevrouw Mulder vroeg of we ook inzetten op een versterking
van een sterk EU-beleid voor productdesign. Absoluut, want een goed
ontwerp aan de voorkant kan achteraf een hoop ellende schelen. Volgens
mij is dat wat mevrouw Mulder daarmee wil zeggen. Daar ben ik het van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

21

harte mee eens. Ik ben dus absoluut voor een versterking van productdesign. Ik pleit ook allang voor een uitbreiding van de Europese Ecodesignrichtlijn. Ook daar hoop ik de collega’s dus in mee te krijgen, zodat we
gezamenlijk op dit punt een nog sterker geluid kunnen laten horen
vanwege de samenhang met de circulaire economie. Ik ondersteun de
Commissie dus in de verdere ontwikkeling van de Ecodesignrichtlijn. Dat
zal ik ook bij deze Milieuraad laten horen, hopelijk dus met veel steun.
Het is misschien ook leuk om de brief die de Minister voor Medische Zorg,
de heer Bruins, heeft gestuurd en die eigenlijk de Nederlandse inzet
samenvat op een van de vorige terreinen waarvan Nederland zei dat we
daar in Europees verband echt meer op zouden moeten inzetten, met u te
delen. Dat heeft betrekking op de aangenomen motie van de leden
Çegerek en Van Veldhoven; ik kan er niks aan doen. Die motie riep de
regering op om zich in te zetten voor verbetering van de controle rondom
de beperking van giftige chemische stoffen in textiel; dat is een
onderwerp waar ook mevrouw Mulder regelmatig aandacht voor vraagt.
Nederland heeft er bij de Commissie op aangedrongen om aanpassingen
voor te bereiden. Dat heeft eraan bijgedragen dat de Europese Commissie
inmiddels actie heeft ondernomen. Op 10 oktober 2018 heeft de
Commissie een verordening gepubliceerd waarmee een aantal bij naam
genoemde chemische stoffen beperkt worden voor gebruik in kleding en
schoeisel. Zo kun je er dus heel concreet via samenwerking en een sterk
signaal op Europees niveau voor zorgen dat in de hele Europese interne
markt deze chemische stoffen niet meer mogen worden gebruikt in
kleding en schoeisel. Dit is ook meegestuurd naar de Kamer. Als u
specifiek wil weten welke stoffen dat zijn, kan ik dus zeggen dat die door
de heer Bruins naar de Kamer zijn gestuurd.
Voorzitter, ik hoop dat ik daarmee de vragen van de leden beantwoord
heb.
De voorzitter:
Daar lijkt het inderdaad op. Dat betekent dat we ruim voorliggen op het
schema, maar dat is des te beter. We komen alweer toe aan de tweede
termijn. Daarvoor geef ik de Kamerleden anderhalve minuut spreektijd.
We beginnen in dit geval bij mevrouw Kröger.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Over een aantal punten bestaan toch nog wat
vragen. Ik begrijp dat de kerosineaccijns bij de Ecofin-Raad komt, maar ik
zou het toch heel prettig vinden als het kabinet duidelijk maakt wat de
mogelijkheden zijn voor kerosineaccijns in Europa, in een kopgroep of
bilateraal, en als het kabinet dat met de Kamer deelt. Ik zou dan ook heel
graag een VAO willen aankondigen.
Met betrekking tot de fluttasjes geeft de Staatssecretaris aan dat de
evaluatie van de wet dit jaar komt, maar in de motie van mijn hand ging
het erom vóór het AO Circulaire economie de mogelijkheden te verkennen
om het gebruik van plastic tasjes verder terug te dringen.
Wat de REACH-dossiers betreft begrijp ik dat de Staatssecretaris die
tweeledige aanpak heeft, maar ik ben toch wel benieuwd hoeveel van de
Nederlandse dossiers niet op orde zijn en wat de concrete doelstelling van
de Staatssecretaris is om te zorgen dat die dossiers wel op orde komen.
En dan één additioneel punt met betrekking tot een vorig debat over
sjoemeldiesel. Er is toen een motie aangenomen met als strekking dat de
Nederlandse inzet is dat Europa niet in hoger beroep gaat tegen de
uitspraak van de rechter in de zaak van Barcelona en Parijs. Ik begrijp dat
daar in Europa nog een besluit over genomen wordt. Ik hoop dat de
Staatssecretaris zich hard maakt voor het uitvoeren van die gerechtelijke
uitspraak.
Ten slotte een opmerking over palmolie. Het is goed om te horen dat
Nederland zich hard blijft inzetten tegen het gebruik van palmolie voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

22

biobrandstof. Ik neem aan dat dat ook betekent: geen gebruik van
palmolie voor biokerosine.
De voorzitter:
Dank voor uw inbreng, mevrouw Kröger, maar die roept wel een reactie
op bij de heer Ziengs.
De heer Ziengs (VVD):
Niet zozeer ten aanzien van de inbreng, maar ten aanzien van het verzoek
om een VAO te gaan doen. Volgens mij hebben we vooraf aangekondigd
en staat ook in de convocatie dat, omdat de Milieuraad op 5 maart is, in
de regeling op 19 februari een dergelijk VAO zou moeten worden
aangekondigd, ook in verband met de stemmingen die daar dan aan
gekoppeld kunnen worden op donderdag. Ik wil ook de overige leden daar
attent op maken, want anders krijgen we straks de situatie dat we na een
Milieuraad nog eens een VAO gaan doen. Ik heb inmiddels de ervaring dat
er dan heel veel punten aan de orde worden gesteld die vervolgens niet
echt uitgediscussieerd kunnen worden.
De voorzitter:
Ik denk dat de heer Ziengs daarmee een terecht punt heeft. Ik hoor hier ter
linkerzijde dat er even overleg wordt gepleegd met de plenaire griffie. Het
verzoek om dat te gaan doen, wordt doorgegeven. De Staatssecretaris wil
hier ook graag iets over zeggen.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Als mevrouw Kröger zegt – daar koppelde ze het zojuist aan – dat zij graag
een VAO wil om een motie in te dienen over kerosineaccijns, dan zeg ik
dat dat niet bij mij ligt. Dan kan zo’n VAO met mij daar op dit moment niet
zo veel aan toevoegen, want ik heb aangegeven dat ik de vragen graag
doorgeleid naar Staatssecretaris Snel. Dat zou dus het enige antwoord
kunnen zijn dat ik op dit moment kan geven. Het staat ook niet op de
agenda van de Milieuraad; het is daar niet aan de orde. Het is dus ook
geen motie die betrekking heeft op een onderwerp dat nu aan de orde is
op de Milieuraad waar dat VAO dan over gaat. Dat even ter overweging,
misschien ook voor de griffie. Het zal wellicht ook voor de plenaire griffie
een overweging zijn dat dit geen punt is dat betrekking heeft op de
Milieuraad.
De voorzitter:
Ik geef mevrouw Kröger even het woord om te antwoorden op de inbreng
die van verschillende kanten geleverd is.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik vraag een VAO aan omdat ik denk dat hier behoorlijk wat onderwerpen
de revue hebben gepasseerd en er bij mij behoefte is om daar in een VAO
nog op door te gaan. Dat kan wellicht kerosineaccijns zijn in het licht van
de discussie die we ook hadden met de Minister, maar het kan ook over
een ander onderwerp in mijn inbreng gaan. Procedureel laat ik even bij de
griffie wat er dan mogelijk is, want dit punt heb ik inderdaad wellicht over
het hoofd gezien.
De voorzitter:
Het is natuurlijk altijd het recht van een Kamerlid om een VAO aan te
vragen. Toch is het belangrijk om even met de plenaire griffie af te
stemmen om te kijken hoe we dit gaan oplossen, maar mevrouw Mulder
heeft hier waarschijnlijk een hele wijze opmerking over.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

23

Nou, dat weet ik niet, maar ik voel wel mee met collega Ziengs. Als je dit
van tevoren voorziet, moet je dat eigenlijk gewoon aanmelden. Ik zeg dus
maar eventjes dat het eigenlijk niet zo netjes is om nu alsnog dat VAO te
doen. Als dat hangt op die kerosine en als dat het punt is, zeg ik ook: laten
we dan kijken bij de Ecofin-Raad. Maar misschien worden de vragen die
mevrouw Kröger over had, straks goed beantwoord door de Staatssecretaris, waardoor mevrouw Kröger misschien alsnog afziet van dit VAO. Het
lijkt mij dat dan de stap door de griffie kan worden gezet om wel of niet de
keuze te maken om dit alvast door te geleiden. Dat wilde ik hierover kwijt.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Mulder. Ook de heer Wassenberg wil wat dit betreft
graag een opmerking maken.
De heer Wassenberg (PvdD):
Dit verdient inderdaad misschien niet de schoonheidsprijs, maar als
mevrouw Kröger het niet gevraagd had, zou ik het gevraagd hebben. Ik
heb ook verzuimd om daar een vooraankondiging van te doen, maar als
het, met enige coulance van de griffie – vooral van de plenaire griffie –
niet tot onmogelijkheden en zeer moeilijke situaties leidt, zou ik zeggen:
laat het VAO dan het liefst morgen plaatsvinden, met ook de stemmingen
morgen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat zijn inderdaad allemaal relevante opmerkingen, maar ik
denk dat het goed is om even te bekijken hoe de beantwoording door de
Staatssecretaris straks zal zijn. Vervolgens gaan we een resumé houden.
Misschien lost dit zich nog gedurende deze vergadering op. We zullen
zien.
Meneer Ziengs, aan u het woord.
De heer Ziengs (VVD):
Dank aan de Staatssecretaris voor de verhelderende antwoorden, zeker
over de Drinkwaterrichtlijn, maar ook over het punt van de hormoonverstorende stoffen en het waterhergebruik. Wat dat betreft zijn de daarover
gestelde vragen naar tevredenheid beantwoord. Dat geeft ook geen
aanleiding om daar nadere vragen over te stellen.
Dank.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Wassenberg.
De heer Wassenberg (PvdD):
Voorzitter. Over de hormoonverstoorders hebben we al eens eerder
geconcludeerd dat er wat intenties betreft geen hele grote verschillen zijn
tussen wat de Staatssecretaris wil en wat ik wil. Wij zouden als Partij voor
de Dieren alleen graag wat snellere en concretere acties en stappen willen
zien. Ik kijk vooral uit naar de reactie van de Staatssecretaris op het
72-stappenplan van België. Ik hoop dat die reactie 1 maart komt. Anders
moet ik nog een paar weken geduld hebben; dat zullen we zien. Ik ben
daar wel heel benieuwd naar, omdat dit laat zien dat je niet op Europa
hoeft te wachten om met maatregelen te komen. Dat kun je dus ook als
land alleen doen. Ik hoop wat dat betreft dat het actieplan, zoals het
volgens mij heet, een voorbeeld zou kunnen zijn voor Nederland.
Ik heb toch nog een vraag over biomassa. In september hebben 180
boswetenschappers een brandbrief aan Europese bestuurders
geschreven, waarin zij hun zorgen uitspreken over biobrandstoffen. Zij
zeggen: die zijn helemaal niet koolstofneutraal en het groeit niet snel
genoeg aan, want er is een lange tijdschaal waarop huidige biomassa
teruggroeit. Ik zou daarop graag een reactie krijgen van de Staatssecre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

24

taris. Ik kan me voorstellen dat dit in samenspraak met de Minister van
EZK moet. Misschien duurt het dus nog een week langer dan wanneer het
normaal zou gebeuren, maar als het kan, zou ik graag een reactie van – zo
moet ik het dan zeggen – het kabinet willen krijgen op die brandbrief van
die boswetenschappers. Ik geloof dat dat er 190 zijn.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Wassenberg. Ten slotte mevrouw Mulder.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Ik dank de Minister voor de toezegging over hoe hij
eigenlijk aan de slag kan als er producten worden geïmporteerd van
buiten de Europese Unie waar eigenlijk veel meer CO2-verbruik in zit: zou
je daar dan iets mee kunnen in brede zin? Zonder dat allemaal klimaatambtenaren weggetrokken worden van de tafels en andere zaken, wil ik
daar wel een indicatie van krijgen. Want als onze bedrijven het hier
gewoon goed doen, dan hebben zij gewoon last van bedrijven die het
allemaal misschien wat minder interesseert. Daar betalen we wel altijd
een prijs voor. Ik vind het dus goed dat dat wordt onderzocht.
Het punt van de luchtvaart en het wel of niet belasten van kerosine hangt
voor mij ook heel erg af van onze concurrentiepositie; dat heb ik zojuist
heel duidelijk gemaakt. Ik ga daarover gewoon eens even contact
opnemen met mijn collega die met de Ecofin-Raad bezig is. Dank dat ik
weet dat ik daar moet zijn, want de roep vanuit inwoners is er wel om
daar wat eerlijker naar te kijken, zodat je niet het ene wel belast en het
andere niet. Mensen snappen dat niet meer; dát snap ik dus heel erg
goed. Tegelijkertijd zie ik bilaterale afspraken daarover, zoals GroenLinks
die hier vandaag naar voren brengt, gewoon niet zitten. Ik kan me wel
voorstellen dat je in Europees verband kijkt wat je hieraan kan doen,
desnoods met een kopgroep. Ik zal dat geluid ook naar voren brengen via
mijn collega, via de Ecofin-Raad.
De heer Wassenberg (PvdD):
Een interruptie in de richting van mevrouw Mulder, maar eigenlijk in de
richting van de hele commissie. We hebben een VAO aangevraagd;
tenminste, dat heeft mevrouw Kröger gedaan. Ik zou daar ook graag
gebruik van willen maken, maar wat mij betreft heeft dat geen bloedspoed. Het hoeft voor mij dus ook niet per se voor de komende
Milieuraad, maar de vraag is of het eventueel ook na het reces kan. Ik wil
moties indienen die te maken hebben met dit onderwerp maar die hoeven
niet per se betrekking te hebben op de komende Milieuraad. Ik had
begrepen dat hetzelfde geldt voor mevrouw Kröger: zij wil ook moties
indienen, maar het hoeft niet per se voor 5 maart. Misschien is dat een
oplossing: dat we het VAO na het reces plannen. Dat geeft in elk geval wat
lucht aan de plenaire agenda.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Op zich is dat een prima voorstel. Ik zou alleen heel graag eerst de
beantwoording door de Staatssecretaris afwachten, voordat we hierover
een knoop doorhakken.
De voorzitter:
Ik vraag de Staatssecretaris of zij twee minuten pauze wil hebben of dat ze
er meteen mee aan de slag kan. Dat laatste is het geval. Bij dezen is het
woord dus aan de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Dank u wel, voorzitter. Uiteraard heeft de Kamer altijd het recht om een
VAO aan te vragen. Ik dacht in dit geval alleen: ik preciseer het nog even.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

25

Het leek er in de inbreng van mevrouw Kröger op dat zij dat VAO koppelde
aan de kerosine. Het leek me daarom goed om nog even te verwijzen naar
mijn collega, omdat ik die helderheid in ieder geval niet vóór de
Milieuraad kan verschaffen. Dan kan wellicht de timing van het VAO in de
Kamer tot andere afwegingen leiden. Maar de vraag wordt uiteraard
doorgeleid, mevrouw Kröger. Dat zal ik zeker doen.
Er is gesproken over de plastic tasjes en er is in dat kader verzocht om de
evaluatie van de wet al voor het algemeen overleg over circulaire
economie te doen. Ik zal kijken wat er kan, maar het zou zonde zijn als we
moeten zeggen: het AO Circulair moet verplaatst worden omdat we het
anders niet halen. Dus laat ik even kijken wat we kunnen halen. Dat zal ik
mevrouw Kröger even laten weten. Dan kunnen we kijken of we het op dat
punt zouden redden net voor het AO over circulaire economie, of dat het
toch later wordt. Maar als dat zo is, weet u ook wanneer het komt.
Ik kom op het belangrijke punt van de REACH-dossiers. Het zijn natuurlijk
Europese dossiers, maar ze worden door bedrijven ingediend, en een deel
van die bedrijven zit ook in Nederland. Hoe zijn wij nu in gesprek met die
Nederlandse bedrijven die ook Europese dossiers hebben ingediend, om
ervoor te zorgen dat die dossiers op orde zijn? Zo heb ik de vraag van
mevrouw Kröger begrepen. Wij zijn daarover in gesprek met de brancheorganisaties. Het gaat om ongeveer 90.000 dossiers, dus dat is een hele
voorraad. Maar laat ik zeggen dat ik ga proberen om voor het AO
Leefomgeving te bekijken of we nog iets concreter aan de Kamer kunnen
laten weten hoe die gesprekken verlopen en wat de doelstellingen zijn.
Dat heb ik nu niet paraat, maar ik snap de vraag van mevrouw Kröger. En
we hebben er allemaal belang bij dat die dossiers op orde komen. 90.000
is wel een heleboel, dus ik wil ook even kijken wat reëel is om te vragen.
Maar laat ik zeggen dat ik probeer daar voor het AO Leefomgeving nog
even op terug te komen.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dat vind ik een heel goed voorstel, omdat de Kamer daar dan ook inzicht
in heeft. Want inderdaad, 90.000 is een heleboel. Maar hoe heeft het ooit
zo kunnen lopen dat er dus een heleboel REACH-dossiers onvolledig zijn?
Dat heeft de sector denk ik wel aan zichzelf te wijten. De vraag is dus heel
concreet: welk percentage is op dit moment nog onvolledig? Over welke
orde van grootte hebben we het? En wat is een realistisch tijdpad om tot
die volledigheid te komen?
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Daar kan ik dus inderdaad nu geen antwoord op geven, maar ik snap de
vragen van mevrouw Kröger. Ik wil er overigens ook wel even bij
aantekenen dat «onvolledig» niet altijd een zware onvolledigheid hoeft te
betekenen. Het kan ook een kleine onvolledigheid zijn, en het zijn wel heel
veel dossiers. Dus laat ik erop terugkomen in die brief. Dan weten we
helder waar we het over hebben en wat een reëel plan daarvoor is.
Er is een vraag gesteld over sjoemeldiesel en de gerechtelijke uitspraak.
Een gerechtelijke uitspraak moet natuurlijk gewoon gevolgd worden.
Er is ook gesproken over biokerosine. In Nederland wordt geen palmolie
gebruikt voor biobrandstoffen die op de Nederlandse markt ter
beschikking komen. In de gesprekken aan de klimaattafel heeft de sector
ook gezegd dat men niet voornemens is om dat te doen. Dus volgens mij
kan mevrouw Kröger op dat punt ook gerust zijn.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Het is goed om te horen dat de Staatssecretaris zegt dat zo’n gerechtelijke
uitspraak gewoon uitgevoerd moet worden, maar de vraag was natuurlijk
of Europa in hoger beroep gaat tegen die gerechtelijke uitspraak. Volgens
mij hebben we in een eerder debat gewisseld dat Nederland vindt dat het
gewoon uitgevoerd moet worden en niet in hoger beroep gaat. Ik begrijp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

26

dat daar nog een besluit over genomen moet worden, dus ik hoop dat de
Staatssecretaris zich daar in Europa dan ook voor wil inzetten.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
IK ken dat specifieke punt niet. Ik zal me daar even over laten informeren
en ik zal mevrouw Kröger dat nog even laten weten.
Er was nog een vraag van de heer Wassenberg over de brief van de
boswetenschappers. Hij vroeg om een reactie van mij en de Minister van
Economische Zaken op die brief. Als de Kamer dat vraagt, zullen we met
een reactie komen. Maar meer in het algemeen kijken we dus heel
zorgvuldig naar dat hele duurzaamheidskader voor biomassa. Daarbij
komen ook dit soort punten natuurlijk aan de orde. Dus het zou kunnen
zijn dat we voor een deel van de inhoudelijke reactie verder naar dat
biomassakader verwijzen. Maar de heer Wassenberg vraagt om een
reactie op specifiek deze brief: we zullen zorgen dat die er komt.
De voorzitter:
Daarmee zijn we aan het einde gekomen van dit algemeen overleg. Er is
een aantal toezeggingen gedaan. Ik zal ze voorlezen.
– De Kamer krijgt een appreciatie van het Commissievoorstel inzake
biobrandstoffen in relatie tot palmolie.
– De Kamer wordt geïnformeerd over de wijze waarop in de EU wordt
gedacht over de mogelijkheid om in EU-verband de CO2-uitstoot van
geïmporteerde producten extra te belasten.
– De Kamer wordt in maart geïnformeerd over het Belgische
72-stappenplan ten aanzien van de hormoonverstorende stoffen.
– De Kamer wordt voor het AO Leefomgeving geïnformeerd over de
gesprekken inzake de onvolledige REACH-dossiers.
– De Kamer krijgt een reactie op de brandbrief van de boswetenschappers.
Ik hoor mevrouw Kröger zeggen dat ze twee toezeggingen mist. Ik ben
benieuwd welke dat zijn, want wij hebben ze niet genoteerd.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Misschien heb ik ze als toezeggingen geïnterpreteerd, en u niet, voorzitter.
De Staatssecretaris zou even terugkomen op de timing van de evaluatie
over de plastic tasjes, en pogen om die evaluatie voor het AO over
circulaire economie te doen. En de andere toezegging ging over het hoger
beroep in het kader van de sjoemeldiesel. Dat speelt echt op korte termijn
en dat is voor mij wel van belang, ook met betrekking tot de timing van
het VAO. De Staatssecretaris heeft dus toegezegd terug te komen op de
inzet van Nederland in Europa om niet in hoger beroep te gaan tegen de
gerechtelijke uitspraak over sjoemeldiesel.
De voorzitter:
Ik zie de Staatssecretaris knikken, dus die toezeggingen kunnen ook
worden genoteerd.
Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer:
Ik kan mij voorstellen dat mevrouw Kroger dat laatste snel wil weten,
want dat heeft echt betrekking op de Milieuraad. We zullen dus snel met
een korte reactie daarop komen.
De voorzitter:
Er is ook een VAO aangevraagd, door mevrouw Kröger. Daarbij is in ieder
geval de opmerking geplaatst dat dat niet de hoogste spoed heeft. In die
zin kan dit dus ook na het voorjaarsreces worden behandeld. Dat heb ik
tenminste opgemaakt uit wat hierover is gezegd. Maar ik zie de heer
Ziengs in reactie hierop al richting de knop van de microfoon gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

27

De heer Ziengs (VVD):
Ik kan me daar wel in vinden, maar we hebben in het verleden wel
meegemaakt dat er tijdens zo’n VAO plotseling allerlei onderwerpen in de
vorm van moties voorbijkomen die we hier dan niet met elkaar gedeeld
hebben. Maar ik begreep van de heer Wassenberg dat hij ze puur zal
richten op wat hier besproken is. Anders doen we natuurlijk geen recht
aan het systeem van het VAO over een AO dat hier gehouden is over een
Milieuraad die op 5 maart plaatsvindt.
De voorzitter:
Ik zal er als voorzitter zeker op toezien dat dat gaat gebeuren, want het is
een eerste vereiste dat we hier handelen zoals de wetgeving van ons
vraagt.
De heer Wassenberg (PvdD):
Daar wil ik hier wel even iets over zeggen, voorzitter. Onderwerpen als
hormoonverstoorders en biobrandstoffen staan nu op de agenda van de
Raad van 5 maart, maar ze zullen er alle volgende keren ook op staan. Dat
geldt zeker voor die hormoonverstoorders. Dus dat blijft een actueel
onderwerp. Dat is wat we bedoelen met: het heeft geen bloedspoed. Het
zijn onderwerpen die zeker bij deze, maar ook bij andere Milieuraden ter
sprake komen en waarover we nu gewoon een uitspraak van de Kamer
willen hebben. Maar doordat het niet per se voor de komende Milieuraad
is, kunnen we het over het reces heen tillen. Het zijn echter wel belangrijke
onderwerpen en ze hebben absoluut en uiteraard met de hier besproken
zaken te maken.
De voorzitter:
In de wetenschap dat deze uitspraken genoteerd zijn, sluit ik dit algemeen
overleg. Ik dank de bewindslieden, de Kamerleden en het publiek. Tot een
volgende keer.
Sluiting 13.03 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 760

28