8
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet minimumloon
en minimumvakantiebijslag en enige andere wetten in
verband met de verlaging van de leeftijd waarop men recht
heeft op het volwassenminimumloon, in verband met
stukloon en meerwerk en enige andere wijzigingen ( 34573
).
De voorzitter:
Ik heet de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
van harte welkom.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. Ik wil graag beginnen met een woord van welkom aan mevrouw Wijker, die in de voorzittersloge zit. Dat
had u zelf willen doen; ik doe dat dus namens u. Of wilt u
het toch nog zelf doen?
De voorzitter:
Nou, ik wilde mevrouw Van Wijker van harte welkom heten
in de voorzittersloge. Mevrouw Van Wijker wordt door de
heer Ulenbelt "mevrouw Ulenbelt" genoemd. Nu mag u
verder.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Precies. Ik vond het goed om te horen dat het inderdaad
mevrouw Wijker of mevrouw Van Wijker is en dat zij haar
meisjesnaam heeft en niet "de vrouw van" is. Het is ons
allemaal bekend dat zij een hoofdrol speelde in de vele
debatten en bijdragen van de heer Ulenbelt. Ik denk dat de
heer Ulenbelt daar straks vast op zal ingaan. Ook van mijn
zijde dus hartelijk welkom!
Onderbetaling en uitbuiting komen in Nederland helaas
nog steeds voor. We hebben een wettelijk minimumloon
ingesteld, omdat we vinden dat er een minimum is dat
iedereen minimaal moet verdienen voor de uren die hij of
zij werkt, ongeacht je werk, je werksnelheid en of je jong
of oud bent. Het is dus goed dat we hier herzien of dat nog
voldoende gebeurt. Ik ga eerst in op het jeugdloon. In maart
2015 startten de jongeren van Young & United hun campagne voor afschaffing van het jeugdloon. Zij kregen duizenden jongeren op de been en werkten samen met allerlei
jongerenorganisaties. Hun petitie werd meer dan 130.000
keer ondertekend. Wij herinneren ons allemaal nog de 19jarige vakkenvuller Soufian, die zich half uitkleedde bij de
aandeelhoudersvergadering van Ahold: "Om uw loon van
een jaar te evenaren, moet ik 299 jaar werken", zei hij tegen
de CEO. Wij herinneren ons ook nog dat een groep jongeren
bij ons algemeen overleg in de Tweede Kamer hetzelfde
deed. Dat was activisme met een helder doel: een eerlijke
beloning voor werk, ongeacht leeftijd.

Tweede Kamer

Het wettelijk minimumloon is ontworpen om werknemers
in staat te stellen om zelfstandig door het leven te gaan. Bij
jongvolwassenen die voor minder moeten werken, accepteren we dus kennelijk dat zij fulltime werken en alsnog niet
zelfstandig kunnen rondkomen. Tijdens de hoorzitting van
vorig jaar in de Tweede Kamer kwamen jongeren aan bod
die voor precies hetzelfde werk veel minder betaald kregen
dan hun collega's. Denk bijvoorbeeld aan de jonge vrouw
die als coupeuse in een bruidswinkel werkte. Zij had daar
een opleiding voor gevolgd, verrichtte prachtig werk en
was net zo goed als haar oudere collega's, maar toch zat
zij op dat minimumjeugdloon. Denk ook aan jongeren tussen de 18 en 22 jaar die voor zichzelf moesten zorgen, een
inkomen moesten verdienen en vaak niet meer bij hun
ouders wilden of konden wonen. Door hun lage jeugdloon
konden zij vaak niet eens een kamer huren of hadden zij
geen geld over om goed te kunnen eten.
Het huidige systeem gaat ervan uit dat jongvolwassenen
kunnen terugvallen op hun ouders. Maar dat kan niet altijd.
Het zou ook niet zo moeten zijn in een land waar je op je
18de wordt geacht volwassen te zijn. Als je in Nederland
18 jaar bent, mag je autorijden, stemmen en alcohol drinken
en moet je het volle pond betalen voor je zorgverzekering,
huur en boodschappen. Je hebt alle rechten en plichten
van een volwassene, maar je verdient wel een heel stuk
minder dan iemand van boven de 23. Dat is niet rechtvaardig. De enigen die hiervan profiteren, zijn de grote bedrijven
met een bedrijfsmodel waarin zij de minimumjeugdlonen
tot een maximum hebben geëxporteerd, ten koste van
jongeren.
Zorgen dat iedereen vanaf 18 jaar een volwassen loon krijgt,
is voor GroenLinks een vanzelfsprekendheid. Begin 2012
stelde onze toenmalige woordvoerder Sociale Zaken Klaver
al voor om het jeugdloon vanaf 18 jaar te schrappen. Dat
jaar stond het ook in ons verkiezingsprogramma. Met het
voorstel van het kabinet gaat de leeftijd voor het volwassen
minimumloon eerst omlaag naar 22 en twee jaar later naar
21. Wat GroenLinks betreft is dit een stap in de goede richting. Ik wil de minister daar ook mee complimenteren. Maar
we zijn er nog niet, want een helemaal eerlijke beloning is
dit natuurlijk nog niet. Wat ons betreft maken we een einde
aan deze leeftijdsdiscriminatie en komt er gelijk loon voor
gelijk werk voor alle volwassenen, dus ook vanaf 18 jaar.
Mijn inbreng en mijn amendement op het wetsvoorstel
zullen dan ook niet verbazen.
Het huidige jeugdloon zorgt voor onderbetaling van jonge
werknemers en oneerlijke concurrentie voor oudere werknemers. Volgens tegenstanders zouden jongeren stoppen
met hun opleiding en gelijk gaan werken. Dat is nergens
bewezen. Ook landen zonder jeugdloon hebben die ervaring
niet. Ook is er weinig bewijs voor het argument dat de
arbeidsmarktpositie van jongeren verslechtert bij verhoging
van de jeugdlonen. In Denemarken en Oostenrijk bestaat
geen apart jeugdloon en daar is de jeugdwerkloosheid lager
dan in Nederland.
GroenLinks is voor gelijk loon voor gelijk werk, of je nu 18,
28 of 38 bent. Opleiding en ervaring zouden bepalend
moeten zijn voor je salaris, niet alleen je leeftijd. Wat vindt
de minister van het principe gelijk loon voor gelijk werk?
Geldt dit wat hem betreft ook voor een 18-jarige of voor
een 19-jarige? Zijn dit soort principes niet juist belangrijk

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-1

om aan vast te houden, om niet te zeggen ononderhandelbaar?
Ik kom op de twee andere onderdelen van deze wetswijziging. 155.000 mensen werken voor stukloon, waarbij zij
betaald worden voor elk product dat zij opleveren in plaats
van voor het werk dat zij in uren verrichten. Voor sommigen
zal dit wellicht goed uitpakken als ze sneller werken dan de
norm of als er een faire tijd en prijs staat voor het werk dat
zij leveren. Voor mensen die weinig verdienen, vaak mensen
met een zwakke positie op de arbeidsmarkt, pakt het juist
slecht uit. De tijd waarin zij een product moeten maken of
een pakketje moeten afleveren, is al langer dan de norm
die daarvoor staat. Daardoor werken zij veel uren voor een
klein bedrag en komt hun salaris ver onder het minimumloon uit. Dat is uitbuiting.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zat nog even te kauwen op het vorige punt van mevrouw
Voortman. Ik ben het met haar eens dat het uitgangspunt
gelijk loon voor gelijk werk moet zijn, en dat we moeten
belonen naar prestatie en niet naar leeftijd. Zij vroeg aan
de minister of het niet in één keer naar 18 jaar gaan een
ononderhandelbaar principe wordt. Ik denk dat ze daarmee
verwijst naar een eerder breekpunt van de minister dat hij
heeft geuit als kandidaat-lijsttrekker van de Partij van de
Arbeid. Maar hoor ik mevrouw Voortman hier een breekpunt
van GroenLinks aankondigen of heb ik haar dan verkeerd
begrepen?
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dit is een punt dat wij al langere tijd in ons verkiezingsprogramma hebben staan en dat voor ons inderdaad heel erg
belangrijk is. Ik heb niet gehoord dat de minister liever 18
jaar zou hebben, maar dat dit om een andere reden nodig
zou zijn. Vandaar dat wij zeggen dat je 18 jaar moet hanteren als je echt voor gelijk loon voor gelijk werk bent.
De heer Van Weyenberg (D66):
Mijn vraag ging over het feit dat mevrouw Voortman zei
dat het een ononderhandelbaar principe is. Dat riep bij mij
de vraag op of dit een breekpunt van GroenLinks is.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dit is voor ons een heel erg belangrijk punt. Wij formuleren
geen breekpunten, maar dit is voor ons heel erg belangrijk.
Ik hoop dat dit punt voor D66 ook belangrijk is. Ik zag net
een filmpje waarin D66 terecht heel blij is over wat we hier
bereikt hebben, maar daarin werden ook dingen gezegd
over gelijk werk voor gelijk loon. Dan ga ik ervan uit dat dat
ook geldt voor jongeren vanaf 18 en dat de heer Van Weyenberg straks niet zegt dat hij helemaal blij is, maar een
apart loon voor jongeren van 18 of 19 wel rechtvaardig
vindt. Ik neem aan dat de heer Van Weyenberg dat straks
zal zeggen.
Mensen die overuren maken, maar daar vervolgens niet
goed voor worden betaald doordat werkgevers het minimumloon per week toepassen, ook dat is uitbuiting. Ik zal
hier kort over zijn. GroenLinks steunt het voorstel om de
regelgeving voor het stukloon en meerwerk zo te herzien
dat onderbetaling en uitbuiting beter kunnen worden

Tweede Kamer

voorkomen. Ik beide gevallen is handhaving erg belangrijk.
Verwacht de minister dat de Inspectie SZW voldoende
capaciteit en mogelijkheden heeft om goed te kunnen
handhaven? Zoals de minister al aangeeft, kan een uniform
minimumloon helpen om het minimumloon goed te handhaven. In de nota naar aanleiding van het verslag schrijft
hij dat hij nog steeds bezig is met een uniform wettelijk
minimumuurloon, maar dat het tijd kost om met een zorgvuldig voorstel te komen. Wanneer verwacht de minister
dat dit voorstel naar de Kamer komt?
Tot slot heb ik nog een vraag over uitbuiting en handhaving
die hieraan is gerelateerd. Begin dit jaar zagen wij in een
uitzending van Rambam hoe schoonmaaksters in hotels
per kamer werden betaald. Ze kregen veel te weinig tijd per
kamer en werden geacht onbetaald door te werken in hun
eigen tijd. Zo kregen zij ver onder het minimumloon betaald
voor hun werk. Dit zijn mensen die een uurlooncontract
hebben, maar die via een dubieus rekenschema per kamer
uitbetaald kregen. Eigenlijk was hier dus sprake van stukloon, natuurlijk zonder dat het zo werd aangemerkt.
GroenLinks vindt dat tegen dit soort onderbetaling keihard
moet worden opgetreden. De minister schreef dat ook in
2016 specifiek de schoonmaak van hotels de aanhoudende
aandacht van de Inspectie SZW heeft. Hoeveel zien we daar
nu van terug? Hoeveel boetes zijn er uitgedeeld? In 2015
werd ongeveer in een kwart van de inspecties een overtreding geconstateerd. Dat is reden genoeg om erbovenop te
zitten. Hoe is dat in 2016? Is er voldoende op te handhaven
of is daar aanvullende actie op nodig? Komen dit soort
verkapte constructies van stukloon vaker voor en, zo ja, wat
gaat de minister doen om die tegen te gaan?

De heer Ulenbelt (SP):
Voorzitter. Ik begin met complimenten voor de jongens en
meisjes van FNV Young & United die de strijd hebben
gevoerd. Ze werden in de strijd tegen het jeugdloon
gesteund door een brede coalitie van jongerenorganisaties.
En ze hebben veel bereikt. Volgens mij is het nog nooit
eerder gebeurd dat een groot aantal steden in Nederland
zichzelf jeugdloonvrij verklaarde. Dat betekent dat zij geen
contracten afsluiten met bedrijven die nog jeugdlonen
betalen.
Het is voor het eerst sinds 40 jaar dat er iets verandert en
verbetert rond de jeugdlonen. Dat is het grote succes van
deze acties. Bij een van die acties erkende de minister dat
het minimumjeugdloon voor een groep jongeren een reëel
probleem is. Hij zei letterlijk: "Als je voltijds werkt als 18- of
19-jarige en je moet er ook de huur van betalen, is dat bijna
niet te doen". Wat de minister zegt, klopt. Dat hoorden we
van al die jongeren. Het grote probleem is echter dat deze
wet dit niet oplost. De jongeren protesteren tegen half loon
voor heel werk. In deze wet is de uiteindelijke situatie dat
een 18-jarige op half loon blijft staan. Dan is de vraag aan
de orde of de minister nog steeds erkent dat je met een half
loon een reëel probleem hebt als je een huis moet huren.
Half loon is een serieus probleem. Als je nu op vertoon van
je legitimatie overal 50% korting kreeg, was het natuurlijk
allemaal wel te doen, maar dat is niet het geval. Tijdens de
hoorzitting die de Kamer heeft georganiseerd, zei Hennie
eigenlijk een operatie te moeten ondergaan, maar het eigen
risico niet te kunnen betalen van het jeugdloon. Dat is
pijnlijk. Wat is het antwoord van de minister aan de jongeren als deze wet van kracht wordt?

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-2

Jeugdloon is een schrijnende vorm van ongelijkheid. Soufian werd door mevrouw Voortman ook al genoemd.
Iedereen kon op de buis zien dat hij de rechterhelft van zijn
kleding uitdeed. Hij moest wel de halve prijs betalen voor
dat jasje, maar goed, voor half loon heb je dus maar een
half jasje. Hij deed dat op de aandeelhoudersvergadering
van Albert Heijn. Hij rekende op die vergadering voor dat
hij als vakkenvuller 299 jaar — 299 jaar lang! — vakken
moest vullen om hetzelfde inkomen te krijgen als het jaarsalaris van zijn hoogste baas. Dat is ongelijkheid. Anneloes
zei tijdens de hoorzitting: "Topmannen eten 's avonds
biefstuk, ik eet 's avonds een boterham met pindakaas."
Jeugdloon is een aantasting van het principe van gelijke
loon voor gelijk werk. De minister is niet van de buis te
slaan om te vertellen hoe hij in Europa op pad gaat voor
gelijk loon voor hetzelfde werk, maar hij regelt dat niet voor
alle werkende jongeren in Nederland. Waarom niet, is een
gerechtvaardigde vraag die ik nu aan de minister stel.
Met 18 jaar ben je volwassen. Je moet een zorgverzekering
afsluiten, je mag autorijden zonder je ouders, je mag alcohol
kopen en drinken, je krijgt kiesrecht, je mag contracten
afsluiten, je mag trouwen en je mag ook nog naar het
casino. Er zullen maar weinig mensen met een jeugdloon
zijn die daarnaartoe kunnen, maar het mag als je 18 bent.
En je wordt met 18 jaar financieel verantwoordelijk. De SP
huldigt al heel lang de opvatting dat bij volwassenheid een
volwassen loon hoort. Geen half loon, maar een loon waar
je echt van kunt leven.
Alleen al bij Albert Heijn en McDonald's kloppen ze jaarlijks
zo'n 79 miljoen uit de zakken van werkende jongeren. Die
cijfers over de diefstal geeft FNV Young & United. Bedrijven
kunnen een deel van het loon dat bij volwassenheid hoort,
in hun zak houden en in die zin zijn zij eigenlijk zakkenrollers. In die zin is jeugdloon eigenlijk diefstal. Dit is geen
verzinseltje van vandaag. Ik heb een affiche bij mij dat
dateert van het einde van de jaren zeventig waarop staat:
"Jeugdloon is diefstal". In die tijd van dat affiche leerde ik
mevrouw Ulenbelt kennen; zij komt nu op het toneel. Zij
zat bij de KWJ, de Katholieke Werkende Jongeren, ik zat bij
de jongeren van het NVV. De NNV Jongeren zeiden: "Minimumloon op 18 jaar", en de KWJ zei: "Minimumloon 18
jaar nu". U kunt zich voorstellen welke strijd er tussen beide
clubs en tussen mij en mevrouw Wijker is geleverd over de
vraag wat er op het spandoek en de affiches moest staan.
Wij hebben dat probleem nooit kunnen oplossen. Haar
verwijt aan mij toen het hier weer allemaal over het jeugdloon ging, was: "Als jij toen "Minimumloon nu" had gezegd,
hadden wij nu niet samen met FNV Young & United hoeven
te demonstreren". Ik denk dat mevrouw Ulenbelt op dit punt
toch wel gelijk heeft gekregen.
De voorzitter:
Na zo veel jaren.
De heer Ulenbelt (SP):
Dat was eind jaren zeventig; dan praten wij over meer dan
40 jaar.
Maar goed, wij demonstreerden op 15 oktober vorig jaar
eensgezind met FNV Young & United en de andere jongerenorganisaties. Het officiële motto was, ik heb het niet
bedacht, het is een citaat: "Fuck jeugdloon". Als wij dat

Tweede Kamer

indertijd hadden bedacht, waren wij er vast wel uitgekomen.
In ieder geval waren mevrouw Ulenbelt en ik het roerend
eens over het motto van deze demonstratie.
(Hilariteit)
De heer Ulenbelt (SP):
Een laag jeugdloon maakt scholing aantrekkelijk om later
een hoog loon te krijgen, schrijft het CPB. Maar dan sta je
toch buiten de werkelijkheid. Toen ik studeerde, werkte
hooguit 5% van de studenten. Tegenwoordig werkt 95% en
waarom? Om te voorkomen dat zij in de schulden komen
en om te overleven. Onder die omstandigheden betekent
een hoger loon voor jongeren dat zij korter kunnen werken
en meer gaan studeren. Wat het CPB zegt staat in ieder
geval buiten de werkelijkheid. Tijdens de hoorzittingen was
er iemand die dit aan den lijve ondervond. Dat was Yorrick.
Hij zei: ik wil wel leren en een nieuwe studie beginnen, maar
de kosten zijn te hoog en de lonen te laag. Dat is precies
het probleem. Jongeren worden nu juist van het studeren
afgehouden omdat zij van die lage inkomens hebben.
Een opmerkelijk deel in dit verhaal is dat werkgevers subsidie krijgen om de iets hogere jeugdlonen te gaan betalen.
Mijn vraag aan de minister is: waarom subsidies voor
werkgevers en waarom dan ook nog uit het Arbeidsongeschiktheidsfonds? Waarom moeten bedrijven die netjes
hun jongeren betalen, die in de cao de jeugdlonen hebben
afgeschaft, via een hogere arbeidsongeschiktheidspremie
betalen voor de subsidie aan bedrijven die een verdienmodel hebben gemaakt van werken met jongeren met jeugdloon?
Volgens het CPB — dat wordt hier altijd in het debat opgevoerd — zou het verhogen van de jeugdlonen leiden tot
meer werkloosheid. Het is een vrij zwak rapport van het
Centraal Planbureau, want het zegt dat de werkgelegenheid
waarschijnlijk zal dalen. Waarschijnlijk. Ik wil dan de volgende kwestie aan de minister voorleggen. Stel dat het
Centraal Planbureau al in 1874 bestond. Stel dat het Centraal
Planbureau het Kinderwetje van Van Houten, over het verbod op kinderarbeid in de industrie, moest beoordelen. Als
het Centraal Planbureau daar op dezelfde manier naar had
gekeken als het nu kijkt naar de jeugdlonen, hadden wij
kinderarbeid in Nederland nog gehad. Ik ben dus heel
benieuwd naar de reactie van de minister op deze redenering.
Ik heb nog een vraag. Er was kennelijk al twintig jaar kritiek
van de Raad van Europa op het jeugdloonstelsel in Nederland. Het Europees Comité voor Sociale Rechten noemt het
"kennelijk onredelijk". Bij kennelijk onredelijk ontslag krijg
je een hogere ontslagvergoeding. Ik ben heel erg benieuwd
naar wat het comité zegt over het wetsvoorstel dat wij nu
behandelen. Is dat wel redelijk?
Na 41 jaar is er vooruitgang: jongeren zijn in beweging, ze
boeken succes. Maar het principiële onrecht wordt niet
weggenomen. Ik heb daarom een amendement ingediend
voor een volwassen loon vanaf 18 jaar. Sinds kort geven
wij amendementen ook namen. Ik vraag de griffier of hij of
zij dit amendement "Minimumloon 18 jaar nu" zou willen
noemen. En dan "nu" als het enigszins kan met hoofdletters.
En voorzitter, u zult begrijpen dat mevrouw Ulenbelt het
hier helemaal mee eens is.

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-3

De heer Van Weyenberg (D66):
Dat de heer Ulenbelt graag verder wil gaan, en ik gok
mevrouw Ulenbelt ook, is voor mij geen verrassing. Ik vind
echter de inbreng van de heer Ulenbelt zo somber. Als hij
het zelf niet doet, wil ik de heer Ulenbelt eigenlijk gewoon
feliciteren. Na 40 jaar wordt er een grote stap gezet. Daar
heeft ook de SP een belangrijke bijdrage aan geleverd. Ik
snap dat de heer Ulenbelt erg is van het glas is halfvol. Ik
wens hem vandaag de vreugde van een halfvol glas toe.
De heer Ulenbelt (SP):
In 2008 heb ik hier al voorgesteld om het minimumjeugdloon als eerste stap naar 22 te verlagen en de staffels aan
te passen. Dat is acht jaar geleden. De Partij van de Arbeid
was ertegen, GroenLinks was voor, D66 was in geen velden
of wegen te bekennen. Dus ja, ik tel mijn zegeningen na 40
jaar. Inderdaad, dat heb ik ook uitgesproken. Ik heb complimenten uitgesproken voor de strijd van de jongeren. Ik heb
er zelf aan meegedaan. Daar ben ik blij voor. Maar het is
als bij oversteken: als je de eerste stap zet ben je nog lang
niet veilig, want dan kun je nog net zo goed onder de auto
komen. Nu, dit is de eerste stap en er moeten snel nieuwe
stappen worden gezet.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik snap dat het in de cultuur van de Socialistische Partij erg
ingewikkeld is om stappen vooruit te vieren. Als dit de
vrolijke mijnheer Ulenbelt is, dan hou ik mijn hart vast voor
de sombere.
De heer Ulenbelt (SP):
Er is iets anders aan de hand. Ik heb de beelden gezien van
de heer Van Weyenberg. Hij kreeg applaus op de manifestaties van Young & United. Maar dat applaus kreeg hij voor
wat hij daar uitsprak: het jeugdloon is niet meer van deze
tijd. Daarbij dachten die jonge mensen dat ze van dat halve
loon af zouden zijn. D66 steunt dit wetsvoorstel, maar daar
staat gewoon in: op 18 jaar krijg je ook over twee jaar nog
50% van het volwassenenloon. En dat noemen jonge
mensen half loon. En ik ook.
De voorzitter:
Een korte reactie, mijnheer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik was net op de manifestatie van Young & United, de heer
Ulenbelt niet. De jongeren vroegen ons om die wet vandaag
binnen te tikken. Ik denk dat het goed is als de heer Ulenbelt
zich dat realiseert. Maar hoor ik hem nou net zeggen dat
hij de wet niet zal steunen?
De heer Ulenbelt (SP):
Dit is het beste bewijs dat de heer Van Weyenberg niet heeft
geluisterd of niet kan luisteren. Ik heb daar niks over gezegd.
Iedere stap voorwaarts steunen wij. Dat hebben wij altijd
gedaan en dat zullen wij nu ook doen. De heer Van Weyenberg hoeft zich daar echt geen zorgen over te maken.

Tweede Kamer

De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter ...
De voorzitter:
Nee, mijnheer Van Weyenberg, dit is echt voldoende ...
De heer Van Weyenberg (D66):
De heer Ulenbelt verwijt mij net ...
De voorzitter:
Heel kort.
De heer Van Weyenberg (D66):
... dat ik deze wet steun om er twee zinnen later aan toe te
voegen dat hij het zelf ook doet. Dat is dan genoteerd.
De heer Ulenbelt (SP):
Nee, dat verwijt ik u niet. Dit is het tweede bewijs dat u niet
luistert. Ik heb gezegd wat u op die demonstratie hebt
gezegd. U kreeg applaus omdat u de verwachting wekte
dat dat halve loon op 18 jaar eraf ging. En dat gebeurt met
dit wetsvoorstel niet. Dat zijn de feiten.
Het wetsvoorstel gaat ook over stukloon. Zo'n 155.000
mensen in Nederland werken op stukloon. Ik ben erg geïnteresseerd in de geschiedenis van de arbeidersbeweging.
In 1895 hadden we in Amsterdam een grote staking onder
meubelmakers. De gezellen van de firma Haak en Hesseling
legden het werk neer, want zij eisten uitbetaling van loon
per uur in plaats van stukloon. Die staking breidde zich uit
over heel Amsterdam: 500 meubelmakers in staking. De
eerste eis was: afschaffing van het stukwerk. Ze hadden
allerlei bezwaren tegen het stukloon en dat wordt misschien
wel het mooist samengevat in het bondslied van de meubelmakersbond uit 1895:
"Het stukwerk dat dient afgeschaft
De kanker die den geest verzwakt
die in onz' rijen tweedracht zaait
en onze beste krachten maait."
Een heel poëtisch verzet tegen het stukloon.
De Raad van State constateert bij dit wetsvoorstel dat de
beloning rond het wettelijk minimumloon feitelijk wordt
afgeschaft doordat, als je met je stukloon onder het minimumloon terechtkomt, de gewerkte uren tellen en je dus
het minimumloon krijgt. Dat is precies wat die stakende
meubelmakers in 1895 wilden. Soms duurt het 40 jaar, soms
duurt het nog veel langer, maar het gaat wel de goede kant
op.
Ik vraag de minister waarom hij geen totaalverbod op
stukloon instelt. De sociale klachten van de meubelmakers
van toen, hoor je nu ook. Ik heb een amendement ingediend
om het stukloon in Nederland totaal af te schaffen.
Het volgende stond al in mijn tekst, maar nu zal de heer
Van Weyenberg het natuurlijk uitleggen als een geste aan
hem. Zo was het niet bedoeld, maar zo mag het wel opgevat
worden. Deze wet is een eerste goede stap. Ik zei het al: als

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-4

je veilig aan de overkant van de straat wilt komen, moet je
niet één stap zetten, maar dan moet je snel meer stappen
zetten. Anders word je toch nog overreden. Dat zal niet de
bedoeling zijn van deze minister en het is ook zeker niet
mijn bedoeling. Ik ben blij dat ik toen de strijd tegen het
jeugdloon mocht voeren en dat ik het met Young & United
weer mocht doen. Wat ik vooral heel erg prettig vind, is dat
ik het met mevrouw Ulenbelt mocht doen.
De voorzitter:
Die strijd heeft dus iets moois voortgebracht.

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Voorzitter. Een mooi wetsvoorstel heeft vaak vele vaders.
Dat geldt ook voor dit wetsvoorstel, want veel mensen
claimen dat zij de basis hebben gelegd voor dit wetsvoorstel. Eigenlijk wil ik het nu niet hebben over de vaders maar
over de jongeren. De voorzitter hoopte op de moeders,
maar ik ga het toch echt over de jongeren hebben! Ik denk
namelijk dat de jongeren er uiteindelijk zelf voor hebben
gezorgd dat dit wetsvoorstel vandaag hier wordt behandeld.
Daar wil ik ze een heel groot compliment voor geven. Het
toont ook aan dat politieke betrokkenheid effect kan hebben.
Laat dat ook een oproep zijn aan al die mensen die denken
dat er hier maar wat gebeurt en dat er niet wordt geluisterd.
Ik denk dat deze dag het levende bewijs is dat het kan leiden
tot een wetsvoorstel als je aantoont dat er onrechtvaardige
praktijken zijn. Dus ook daarvoor een compliment aan de
jongeren!
Ook mijn fractie is blij met het wetsvoorstel. Wij hebben
destijds de motie-Van Weyenberg medeondertekend waarin
aangegeven wordt dat er stappen moeten worden gezet
om het wettelijk minimumjeugdloon te verhogen. Het loon
van jongeren onder de 23 wordt met dit wetsvoorstel beter.
Zij hebben ook recht op een loon waarmee zij hun eigen
leven eerder kunnen opbouwen.
Ik heb nog wel een aantal vragen over het wetsvoorstel en
over de effecten die het wetsvoorstel kan hebben. Allereerst
de verlaging in twee stappen. Het wettelijk minimumloon
geldt eerst vanaf 22 jaar en na twee jaar komt dan de volgende stap naar 21 jaar. Dat volgt uit de wet. Ik heb toch
wat vragen over deze tweestappenconstructie. In de toelichting schrijft de minister dat de tweede stap, het wettelijk
minimumjeugdloon vanaf 21 jaar, zal ingaan als de effecten
van de eerste stap meevallen. Maar het staat wel gewoon
in de wet! Het is daarin gewoon opgenomen. Waarom is
dit voorbehoud gemaakt? Is het wellicht een voorbeeld van
een compromistekst? Zo ja, dan ben ik wel erg benieuwd
naar wat de minister nu eigenlijk zelf wil. Wil hij ook gewoon
dat het wettelijk minimumloon vanaf 21 jaar gaat gelden?
Zo ja, waarom dan de keuze voor deze tweestappenconstructie?
Het argument van de werkgelegenheidseffecten vind ik ook
een wat bijzondere. We weten dat de werkgelegenheidseffecten sterker zijn bij lagere leeftijdsgroepen en niet bij een
verlaging van 22 naar 21. Bovendien volgt die tweede stap
al na twee jaar. Dan moet je wel heel goed in de gaten
houden wat voor effecten het allemaal al heeft gehad.
Waarom denkt de minister met deze stappen beter zicht te
krijgen op de werkgelegenheidseffecten en waarom kiest

Tweede Kamer

hij er niet gewoon voor om in één keer het wettelijk minimumloon op 21 jaar in te laten gaan? Wat mij betreft doet
hij dat met een goede evaluatiebepaling in de wet, want
dan kunnen we het er altijd nog een keer met elkaar over
hebben. Kan de minister hier wat duidelijkheid over geven?
Vindt hij ook gewoon dat het naar 21 jaar moet? Punt!
De minister neemt ook maatregelen om de werkgelegenheidseffecten te verminderen. Hij wil daarvoor het lageinkomensvoordeel en een compensatieregeling voor de
werkgevers inzetten. Ik heb dan een beetje dezelfde vraag
als mijnheer Ulenbelt. Er zijn werkgevers die het allemaal
netjes in hun cao hebben opgenomen. Moeten die straks
gaan betalen, omdat er werkgevers zijn die geen regeling
hebben getroffen en daarvoor gecompenseerd worden?
Dat zou toch echt het deksel op de neus zijn van de goede
werkgevers. Wat voor effect verwacht de minister precies
op de ontwikkeling van de werkgelegenheid? Over welke
cijfers beschikt hij waaruit blijkt dat die compensatie nodig
is om te voorkomen dat jongeren hun baan verliezen als
het wettelijk minimumloon straks al op 21 jaar ingaat? De
compensatieregeling komt op mij tamelijk complex over.
Hoe ziet de minister dit?
Er wordt een uitzondering op de verhoging van het wettelijk
minimumjeugdloon gemaakt voor de leer-werkplekken.
Tegelijkertijd zijn er in redelijk wat cao's afspraken hierover
gemaakt waardoor de jongeren die daaronder vallen meer
verdienen dan het wettelijk minimumjeugdloon. Aan de
ene kant wordt het geregeld en andere kant zal dit ertoe
leiden dat er minder leer-werkplekken aangeboden zullen
worden. Het is van tweeën een: of het kan wel of het kan
niet. Het blijft nu wat onduidelijk. Heeft de minister concrete
aanwijzingen dat er minder bbl-plaatsen worden aangeboden op het moment dat we het wettelijk minimumloon
eerder laten ingaan? Ik heb die onderbouwing niet kunnen
vinden, maar als de minister ons die kan geven, dan helpt
dat misschien om ook ons te overtuigen. Dit geldt temeer
voor degenen die een bol-opleiding volgen. Als je meer
naar school gaat dan werkt, kun je een baantje krijgen
waarvoor je straks wel het wettelijk minimumloon krijgt.
Als het een leer-werktraject is, dus als je meer werkt, krijg
je het wettelijk minimumloon niet, terwijl je dan geen tijd
meer hebt voor een bijbaantje, want je werkt al de hele
week. Ik vind dat daar een ongelijkheid inzit. Ik hoop dat de
minister hier wat meer duidelijkheid over kan geven.
Om te voorkomen dat een werknemer bij stukloonbetaling
niet in staat is om een inkomen te verdienen waarmee hij
in zijn primaire levensbehoeften kan voorzien, geldt bij
stukloonbetaling dat de tijd die redelijkerwijs met de verrichte arbeid is gemoeid als arbeidsduur wordt aangemerkt.
Dat moet verdringing voorkomen. Dat kan ik mij voorstellen.
Handhaving van deze bepaling door de Inspectie SZW is
volgens de toelichting weer heel erg moeilijk. Dan wordt
bepalend wat de daadwerkelijke tijd is die de werknemer
heeft besteed aan de uitvoering van de verrichte arbeid. De
regering gaat er daarbij van uit dat de werkgever altijd zicht
heeft op de duur van de uitgevoerde werkzaamheden. Met
de Raad van State twijfel ik daaraan. Soms is daar geen
zicht op. Best wat jongeren werken op afstand. Als iemand
bijvoorbeeld folders loopt, moet niet het feit of hij snel of
langzaam loopt bepalend zijn voor het salaris. Hoe moet
een werkgever daar toezicht op houden? Ik heb gezien dat
VVD en CDA een amendement op dit punt hebben ingediend. Ik heb nog niet heel veel tijd gehad om het goed te
bestuderen, maar ik krijg de indruk dat dit enige soelaas

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-5

kan bieden. Wij zijn ontzettend tegen verdringing, maar wij
moeten er ook voor zorgen dat zoiets als folders lopen geen
groot probleem wordt voor de handhaving, waardoor een
werkgever niet meer goed kan inschatten wat hij iemand
moet betalen. Ik ga het amendement bekijken, maar ik wil
hier ook graag een reactie op van de minister.

mits er voldoende aanleiding was in de cao's. De Stichting
van de Arbeid wilde zo'n onderzoek best doen, maar zat te
wachten op een verzoek van de minister, terwijl de minister
weer zat te wachten of de cao's daartoe voldoende aanleiding gaven. Kortom, het is wel mooi om te lezen dat die
debatten best nog wel actualiteitswaarde hebben.

Het wettelijk minimumloon gaat ook gelden voor meerwerk
en dat steunen wij. Daarbij is — zoals in de praktijk al
gebruikelijk — mogelijk gemaakt dat meerwerk niet in geld
wordt uitbetaald maar in vrije tijd. De wet bepaalt nu echter
dat alleen van die mogelijkheid gebruik kan worden
gemaakt voor zover dit in een cao is opgenomen. Dat snap
ik, geredeneerd vanuit de bescherming van werknemers.
Soms wil een werknemer echter zelf graag in vrije dagen
uitbetaald krijgen. Kan dat als er geen cao is? Is er dan ook
keuzevrijheid voor werknemers om ofwel het meerwerk in
geld ofwel in vrije tijd uitbetaald te krijgen? Het lijkt mij gek
als dit wel kan als er een cao is, maar niet als er niets voor
geregeld is. Ik wil de werknemer hierin de keuze laten.
Wordt dat straks ook mogelijk?

De discussies zijn niet meer precies hetzelfde, maar ze
hebben wel dezelfde kenmerken. Er werd ook over het
onderwerp gesproken op basis van het hart en op basis
van morele opvattingen. Ik weet dat de heer Van Weyenberg
gehecht is aan wat ongemakkelijke uitspraken van Joop
den Uyl. Ik heb in de prachtige biografie van Anet Bleich
een uitspraak van Den Uyl gevonden die ik de heer Van
Weyenberg niet wil ontzeggen. De sociaaldemocraten waren
namelijk lang niet altijd voorstander van het naar beneden
brengen van de leeftijdsgrens; daar heeft de heer Ulenbelt
gelijk in. Den Uyl heeft in een onbewaakt ogenblik tegen
Wim Duisenberg gezegd: "Als je die jongens meer geld
geeft, is het enige dat ze nog [gaan doen] meer stereotorens
aanschaffen." Ik wilde de heer Van Weyenberg dat citaat
toch cadeau doen. Ik ben het hier volstrekt niet mee eens;
dat begrijpt u.

Ik wacht de beantwoording van de minister met belangstelling af. Ik vind het fijn dat het liefdesverhaal van mijnheer
Ulenbelt via de behandeling van dit wetsvoorstel in de
Handelingen is opgenomen. Dit zijn de laatste maanden
dat hij nog lid is van de Kamer en dat lijkt mij een mooie
afsluiting.

Mevrouw Vermeij (PvdA):
Voorzitter. De heer Ulenbelt en ik hebben meer gemeen
dan u denkt, naast misschien een grote liefde. Dit is voor
ons beiden ook een van onze laatste debatten op dit toneel,
in dit mooie huis van de democratie. Dat klinkt misschien
wat zwaar, maar ik probeer de heer Ulenbelt ook een compliment te geven, want vandaag hebben wij een debat met
grote waarde. Dit is waarom je het eigenlijk doet in de
politiek. In dit debat bereik je iets met elkaar, met verschillende partijen binnen en buiten dit huis, waardoor je over
een jaar, over een week en over tien jaar nog kunt uitleggen
waarom het waardevol is dat er politiek is en dat we stappen
kunnen zetten. Je kunt ook uitleggen hoe concreet die
stappen zijn, want volgend jaar verdient een heel grote
groep jongeren meer geld. Die jongeren hebben vaak ook
hun eigen huur en hun eigen kosten. Zoals we allemaal
weten, bestaat er niet zoiets als jeugdhuur, maar deze jongeren ontvangen wel een jeugdloon. Dat gaat nu omhoog.
Dat vind ik mooi.
We staan hier onder betrekkelijk geringe media-aandacht,
viel mij op. De heer Ulenbelt had gisteren wel veel mediaaandacht, maar juist dit is een mooi onderwerp om over te
berichten. Er is geen ruzie of gedoe. Toch hebben we al
sinds 1974 niet meer over dit onderwerp gesproken. En het
is zeer fundamenteel! Ik heb de Handelingen uit 1968 over
het ontstaan van het minimumloon doorgelezen, net als
die uit 1974 over het ontstaan van de jeugdlonen. In 1968
verwees een toenmalig lid naar discussies over een gegarandeerd jaarinkomen voor iedereen. Ik herinner eraan dat
wij dit jaar zelfs weer een debat over het basisinkomen
hadden. Er werd ook verwezen naar schrijvers als Myrdal,
Friedman, Fromm en Theobald en naar algemene loonpolitiek. De discussies in 1974, zeg ik mede tegen mevrouw
Schouten, gingen over de leeftijdsgrens van 23 jaar. Er werd
gevraagd of de minister bereid was om daarnaar te kijken,

Tweede Kamer

Een prominent CDA'er, de mij nogal dierbare Jan de Koning,
wilde in de jaren tachtig als minister van Sociale Zaken zelfs
een stap terug doen. Werknemers zouden niet met 23 jaar,
maar pas met 27 jaar het wettelijk minimumloon voor volwassen moeten krijgen. Gelukkig ging dat niet door,
indachtig zijn eigen lijfspreuk: "Als het niet gaat zoals het
moet, dan moet het maar zoals het gaat." Bij dezen.
Ik sluit mij aan bij mijn voorgangers en wil nu toch een
compliment uitdelen: niet aan ons, maar aan de jongeren
die deze actie hebben georganiseerd en geïnitieerd. Ze
overrompelden ons ook vooral met hun eigen verhalen.
Die jongeren waren Soufian, Anneloes en Ali. Dank jullie
wel! Dank jullie ook dat jullie er vandaag weer zijn. Maar
ook economen roerden zich, niet alleen ter linkerzijde. De
gerespecteerde VVD-econoom Fransman zei: als lage lonen
voor meer welvaart zouden zorgen, zou Bangladesh een
paradijs zijn, maar dat is het niet. De heer Wilthagen zei:
"Ze krijgen wel een jeugdloon, maar in de supermarkt liggen
geen jeugdboodschappen en er bestaat ook niet zoiets als
een jeugdhuur."
We zijn dus een groot voorstander van dit wetsvoorstel. En
ja, voordat mensen mij gaan interrumperen: in ons verkiezingsprogramma gaan wij nog een stap verder. Desalniettemin zijn wij buitengewoon tevreden met de stap die wij
hier kunnen zetten. Vanaf deze plek spreek ik uit dat wij
hopen op een snelle behandeling in de Eerste Kamer. Het
is inderdaad ook relevant om de effecten te bekijken, al
denk ik dat die enorm zullen meevallen, gezien de internationale vergelijkingen. Maar goed, ik zeg dit op basis van
de stukken die er nu liggen. De recente aanpassingen in
Duitsland hebben tot generlei effect geleid. En wij zullen
de strijd ook na 15 maart voortzetten. Dat is zeker.
Er zijn nog twee andere stukken waar ik even bij stil wil
staan. Het eerste stuk gaat over het betalen van minimumloon bij meerwerk. Het is ons ineens opgevallen dat we
daar nog nooit een wettelijke basis voor hadden gelegd en
in dat opzicht is het ongelooflijk relevant dat we dat op dit
moment wel doen. Het tweede stuk betreft het betalen van
minimumloon bij stukloon. Het aantal arbeidskrachten in
Nederland dat op basis van stukloon werkt, wordt geschat

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-6

op ongeveer 155.000. De Wet minimumloon bevat een norm
voor het geval waarin de werkgever de werknemer beloont
afhankelijk van de uitkomsten van de verrichte arbeid.
Mevrouw Schouten zei ook al dat als arbeidsduur wordt
aangemerkt "de tijd die redelijkerwijs met de uitvoering van
de verrichte arbeid is gemoeid". Wij zijn er voorstander van
dat iedereen een fatsoenlijke beloning krijgt voor zijn of
haar werk en we zijn dan ook verheugd dat bij stukloonbetaling onverkort het minimumloon gaat gelden.
Er rest mij nog één punt dat eigenlijk niet is genoemd door
de voorgaande sprekers. Het betreft een beetje een aparte
sector, waarover wij wel brieven hebben gekregen, namelijk
de gastouderbureaus. Eigenlijk moet ik de gastouders zeggen; het gaat niet over de bureaus, maar over de gastouders. Doorgaans ontvangen gastouders in hun eigen huis
kinderen van andere ouders op en zij doen dat meestal op
basis van een ovo. Een deel van deze groep valt nu buiten
de WML. Zij krijgen zowel te maken met het in de Eerste
Kamer aanhangige wetsvoorstel WML-ovo als met dit
wetsvoorstel. Het grote probleem zal ontstaan wanneer een
gastouder één of soms wel twee kinderen opvangt, omdat
hij dan ineens een enorme slag moet maken en het veel
duurder gaat worden. Omdat die sector een heel bijzondere
situatie kent, namelijk het thuis ontvangen van kinderen,
vraag ik de minister of hij een mogelijkheid ziet om binnen
dit stelsel te zoeken naar een oplossing voor de gastouders.
Daar wil ik het bij laten.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan ... O, mevrouw Schouten heeft nog
een interruptie.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Ja, ik wil in ieder geval nog even noemen dat het een van
de laatste debatten is van mevrouw Vermeij. Maar ik heb
ook nog een vraag over het tweestappensysteem die ik ook
in mijn bijdrage heb gesteld. In de toelichting staat dat we
eerst naar 22 gaan en dan naar 21 als de effecten meevallen.
Dat is in ieder geval juridisch een beetje raar, omdat het nu
in de wet geregeld staat. Maar is mevrouw Vermeij het
daarnaast met mij eens dat vast moet liggen dat we naar
21 gaan? Is zij het met mij eens dat dit niet ergens afhankelijk van moet worden gemaakt? Er zou geen onduidelijkheid
meer over moeten bestaan.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Wettelijk gezien gaat het naar 21. Daar is dus geen onduidelijkheid over. Mochten zich grote rampen voor gaan doen
— dat verwacht ik niet en dat geeft ook geen enkel onderzoek aan — dan zou die ene zin een haakje zijn om er nog
iets aan te kunnen doen. Maar wettelijk gezien doen we het
in twee stappen, mits de effecten zodanig zijn dat we de
tweede stap niet redelijk achten. En dan geldt niet dat één
iemand dat moet vinden, maar dat heel veel mensen en wij
hier allemaal dat moeten vinden. De wet zegt heel helder:
we gaan in twee stappen naar beneden, naar 21. Volgens
mij kan daar geen misverstand over bestaan.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Maar wij maken hier meestal wetten met een evaluatiebepaling. We zeggen dan dat daaruit moet blijken of die grote

Tweede Kamer

rampen zich voordoen en of we iets moeten aanpassen.
Een soort voorwaardelijke wetswijziging, die nu geïntroduceerd wordt, kan niet de helderheid bieden die we die jongeren vandaag willen bieden. Ik wil gewoon van mevrouw
Vermeij horen dat het wat haar betreft vanaf 21 jaar gaat
gelden.
Mevrouw Vermeij (PvdA):
Volgens mij zegt de wet dat en kan ik dat beamen. Het gaat
vanaf 21 jaar gelden.

De heer De Graaf (PVV):
Voorzitter. De Partij voor de Vrijheid is een partij voor de
gewone man, voor gewone mensen die graag willen werken, voor echte banen, een partij die mensen wil stimuleren
om hun best te doen om te knokken voor een menswaardig
bestaan. Dat is de reden dat we voorliggend voorstel zien
als een klein lichtpuntje aan het eind van de tunnel van
Asscher waar Nederland helaas al vier jaar doorheen rijdt.
Ik zeg het een beetje gekscherend deze keer tegen de
minister, maar we weten van elkaar dat we elkaar af en toe
een beetje plagen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Eerst was het "four more years", nu is het een compliment.
Ik weet niet waar dit eindigt met de heer De Graaf!
De heer De Graaf (PVV):
Die four more years schoof ik vorige week toe aan de heer
Heerma, die op de radio had gezegd: de minister krijgt een
zes. Dan ga je dus over. Ik waarschuwde de heer Heerma
daarvoor. Dat is heel wat anders dan dat ik "four more
years" zou hebben gezegd. Absoluut niet. Dan is dat bij
dezen ook voor eeuwig rechtgezet in de Handelingen!
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer De Graaf (PVV):
Belangrijk om te realiseren is dat jongeren niet per se hoeven te werken, maar de realiteit is wel dat ze dat doen tegen
het minimumloon. Het minimumloon is een ondergrens
om mensen te beschermen tegen de herenboerenmentaliteit, de redersmentaliteit die ik uit mijn eigen familie ook
wel ken, niet aan de kant van de reder maar aan de kant
van de werknemer. De mentaliteit die vroeger heerste en
die we nu nog vaak terugvinden bij vooral het grootbedrijf,
dat onderdeel is van de globalistische elite. Veel mensen
zijn angstig voor de ontwikkelingen die daarbinnen plaatsvinden en ook voor de gevolgen van hun handelen. Het
minimumloon is een bescherming tegen die elite, die
mensen vaak slechts ziet als een economisch ding of een
wegwerpservetje. Daar kunnen we het natuurlijk nooit mee
eens zijn. Die bescherming heeft helemaal niets te maken
met links, midden of rechts, maar die heeft te maken met
beschaving. De uitdaging is natuurlijk om boven het minimumloon uit te komen, door bijzondere talenten of kwaliteiten, door inzet, door uitdaging, door competitie en door

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-7

doorzettingsvermogen. Ook uitdaging, daarmee omgaan
en jezelf ontwikkelen, is natuurlijk een vorm van beschaving.
Het voorliggende voorstel is een getrapt voorstel. Het is
een voorstel dat competitie brengt onder jongeren die het
minimumjeugdloon verdienen. De Kamer heeft de motie
van de heer Van Weyenberg aangenomen om de minimumlonen meer in evenwicht met elkaar te brengen, dus minimumloon en minimumjeugdloon. De regering geeft hier
uitvoering aan middels dit voorstel.
Vanwege die getraptheid heb ik wat vragen aan de minister.
In hoeverre verwacht de minister dat de werkgelegenheidseffecten zodanig zullen zijn dat trap twee niet uitgevoerd
zou moeten worden over een tijdje? Het zou natuurlijk zonde
zijn van de wet als die daardoor niet kan gaan. Het is
natuurlijk ook zo dat de conjunctuur een klein beetje aan
lijkt te trekken. Maar dat heeft ook weer te maken met de
internationale definitie van werkloosheid die op dit moment
geldt. Bij één uur heb je al een baan en sta je niet meer als
werkloos genoteerd. Vroeger was dat twaalf uur. Als je
twaalf uur in de week werkte, had je een baan. Tegenwoordig is dat bij één uur. Dat moeten we wel blijven beseffen.
De werkloosheidsstatistiek is er daardoor wat florissanter
uit komen te zien dan die eigenlijk is. Dat moet duidelijk
blijven voor iedereen, want dat beeld is positiever dan aan
de keukentafel van Nederland. Dus is de vraag of er niet
een kunstmatig conjunctuurbeeld is gecreëerd waarin dit
wetsvoorstel gunstiger uit zou kunnen werken. Daarmee
kun je in verkiezingstijd natuurlijk jongeren aan de in verval
geraakte Partij van de Arbeid binden. Dat moet natuurlijk
niet de bedoeling van het wetsvoorstel zijn.
Een aanpassing van 23 naar 22 en later naar 21, in overleg
zelfs met werkgevers en werknemers — kijk eens aan: De
Graaf een keer positief over de polder — inclusief een
compensatieregeling, daar kun je amper kritisch op zijn.
Ja, toch wel leuk om af en toe mensen te verrassen aan het
eind van zo'n periode. In die leeftijdscategorie zijn er genoeg
mensen die op zichzelf wonen, kostwinnaar zijn of soms
zelfs zorgdragen voor een jong gezin. Mensen van 22 en
straks ook 21 moet je dan niet afschepen met het minimumjeugdloon.
Wel zijn wij licht kritisch over de stappen die daarna misschien gaan volgen, want de effecten zijn het belangrijkst.
Welke werkgelegenheids- en werkloosheidseffecten heeft
dit voorstel als je door zou gaan daarna? Daarom ben ik
aan de ene kant positief over het voorstel maar aan de
andere kant weer licht kritisch naar de heer Ulenbelt, die
zegt: meteen naar 18. Het volgende punt is bijvoorbeeld de
Flexwet, die met stoom en kokend water en veel grote veranderingen door de Tweede en Eerste Kamer ging. En daar
zitten wij nog steeds met de gebakken peren en daar blijven
wij voorlopig nog mee zitten als het een beetje tegenzit.
Als je nu in één keer door zou gaan naar 18, is onze vrees
dat er misschien te veel in de economie verandert en dat
de boel uit balans wordt gebracht. Graag krijg ik een reactie
van de minister op dat idee.
De tweede stap moet inderdaad een weloverwogen stap
zijn. Ik zie dat ik bijna door mijn tijd ben, maar ook door
mijn tekst — dat scheelt — maar ik zie ook de heer Ulenbelt.

Tweede Kamer

De heer Ulenbelt (SP):
Als je je een beetje achter de dijken opsluit en niet naar het
buitenland kijkt, begrijp ik dit. Maar de heer De Graaf weet
toch ook — en anders vertel ik het hem nu — dat het minimumloon in Oostenrijk, Denemarken en Duitsland vanaf
18 jaar geldt. Dat is geen enkel probleem. Als je nou veel
praat over gelijke rechten, wat is dan gelijk loon voor gelijk
werk, of je nou 18, 19, 20 of 21 bent? Dat is toch logisch?
De heer De Graaf (PVV):
Dat streven is logisch, de uitkomst uiteindelijk ook, maar
mijn fractie is van mening dat je dat niet in één keer moet
doen, want dan breng je een heel grote verandering in de
economie aan waarvan diezelfde jongeren ook weer de
dupe zouden kunnen worden. Daarom vinden wij het idee
van getraptheid zo goed.
De heer Ulenbelt (SP):
Waarom laat je je door angst regeren? Onze naaste buren,
Duitsland, hebben het op 1 januari 2015 gedaan. 4 miljoen
mensen profiteerden daarvan. Het had geen effect op de
werkgelegenheid. Ik vind de heer De Graaf een beetje bangig omdat hij het nu niet opneemt voor gelijke rechten. De
PVV laat jongeren van 18 jaar dus voor een half loon werken. Ja, het kan, maar het is niet netjes.
De heer De Graaf (PVV):
Dat zijn de kwalificaties van de heer Ulenbelt. Ik snap het
wel vanuit zijn kant. Hij heeft er jarenlang voor gestreden.
Nu gaan wij dus een stapje mee. Wij vinden dat ook een
heel goede stap om te zetten en dan is de heer Ulenbelt
weer niet blij! Dat snap ik dus niet. De heer Van Weyenberg
zei het ook al: Jantje lacht, Jantje huilt; ik weet niet welke
kant ik op moet kijken als ik de heer Ulenbelt hoor praten.
Duitsland is een andere economie, hoewel die gedeeltelijk
op de Nederlandse economie lijkt. Wij hebben met een
ander kabinet van doen gehad dan de mensen in Duitsland.
Er zijn verschillende omstandigheden. Daarom vinden wij
die getraptheid een goed punt. Uiteindelijk komen wij, na
die jarenlange strijd van de heer Ulenbelt, misschien wel
op hetzelfde punt uit. Dat zou hartstikke goed zijn. Dat mag
je dan bangig noemen. Prima. De heer Ulenbelt vindt dat.
Ik vind dat niet.
Ik was bijna aan het eind. Over evalueren had mevrouw
Schouten het al gehad. De effecten op de werkgelegenheidscijfers door de internationale definitie van werkloosheid
van 12 uur naar 1 uur per week werken te trekken moeten
er wel uitgefilterd worden als de volgende stap wordt gezet
en er wordt gesproken over een eventuele volgende stap.
Kan de minister toezeggen dat hij ervoor zorg wil dragen
dat zijn opvolger dit in een evaluatie vanuit het ministerie
op die manier ter hand neemt?
In het vertrouwen dat de twee jaren tussen beide stappen
genoeg zekerheid bieden om deze aanpassingen stabiel te
laten verlopen zal ik mijn fractie adviseren om voor het
voorstel te stemmen.

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-8

De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Wat mij betreft is dit een heel vrolijke en mooie
dag, om te beginnen voor de jongeren van Young & United,
die na een mooie, optimistische en vernieuwende campagne in een jaar iets op de agenda hebben weten te zetten
wat ook tot daadwerkelijke verandering leidt, na tientallen
jaren waarin al wel over dat onderwerp werd gedebatteerd.
Dat is mooi. Dat is mooi voor hen en voor alle jongeren die
nu meer gaan verdienen als ze werken op hun 22ste, huur
moeten betalen en boodschappen moeten doen. Die zijn
net zo productief en presteren net zo goed maar krijgen nu
toch minder loon. Maar ik vind het ook een mooi signaal,
zoals mevrouw Schouten geheel terecht zei, naar iedereen,
in die zin dat het zin heeft om je in te zetten, of het nou in
de politiek is, in de vakbeweging, in een ondernemersclub
of op je school of universiteit. Meedoen en van je laten
horen hebben effect. Dat vind ik mooi.
Ik vind het ook een mooie dag omdat het laat zien dat
samenwerken in de Kamer loont. Een Kamermeerderheid
heeft duidelijk tegen het kabinet gezegd: wij willen dit en
als u er niet zelf uitkomt, komen wij met een initiatiefwet.
Dat laat zien dat samenwerking tot mooie oplossingen kan
leiden. De Kamermotie, die door een Kamermeerderheid
is gesteund, heeft hoop ik ook wat extra druk op de ketel
gezet.
Ik vind het ook een mooie dag omdat coalitiepartijen, ook
in de polder, verschillen kunnen overwinnen in het uitruilen,
waar wat mij betreft iedereen beter van werd. Voor wie het
was vergeten: naast de verhoging van het jeugdloon werd
ook het probleem van het seizoenswerk opgelost. Dat zijn
wat mij betreft allebei buitengewoon verstandige en goede
maatregelen. Het is goed dat de minister dat heeft geregeld
en daar in de polder op heeft aangestuurd.
Het is natuurlijk een extra mooie dag, omdat wij hier, na
jaren over haar te hebben gehoord, mevrouw Wijker mogen
zien, al noem ik haar nog steeds mevrouw Ulenbelt, omdat
de heer Ulenbelt haar altijd zo noemt. Ik moet haar wel één
slecht nieuwsbericht geven, want er is één lid uit het huishouden Ulenbelt dat nog vaker wordt genoemd, namelijk
de schoonmaakrobot van de heer Ulenbelt. Voordat ik
hiermee mevrouw Vermeij op het idee heb gebracht om
deze technologie te gaan belasten in de geest van Joop den
Uyl, dank ik haar voor de leuke Joop den Uyl-quote.
Er wordt vandaag een grote en belangrijke stap gezet, maar
in de aangenomen Kamermotie werd verzocht om dat wel
verstandig te doen. Dit is ook wat D66 betreft een eerste
stap, zo zeg ik tegen mevrouw Voortman, ook al is zij er nu
helaas niet, want wij vinden dat je prestaties en niet je
leeftijd of je anciënniteit uiteindelijk doorslaggevend moeten
zijn voor je loon. In dat licht vraag ik de minister nogmaals
om zijn aandacht voor de looncurve. Wat mij betreft staat
prestatie daarin nog steeds te weinig centraal in tegenstelling tot leeftijd en anciënniteit. Is de minister dat met mij
eens? En ja, ik ben mij ervan bewust dat de politiek niet
over de looncurve gaat, maar ik blijf dat een probleem vinden, ook omdat je nog steeds drie 30-jarigen in dienst kunt
nemen voor het loon van twee 55-jarigen. Ik heb nog steeds
de stellige overtuiging dat dat veel oudere werkzoekenden
niet helpt in hun vaak heel moeizame zoektocht naar werk
nadat zij hun baan hebben verloren.

Tweede Kamer

Met dit voorstel wordt verstandig gefaseerd in twee stappen. Wat mij betreft is het klip-en-klaar: de leeftijd gaat naar
22 en daarna naar 21. Zo staat het in de wet. De zin die
mevrouw Schouten uit de toelichting citeerde, viel mij ook
op. Volgens mij is die zin onjuist. Hoe ik de toelichting lees
en hoe die wat mij betreft had moeten luiden is: de leeftijd
waarop je het minimumloon krijgt, gaat eerst naar 22 en
twee jaar later naar 21. Als zou blijken dat er onverhoopt
grote problemen zijn, moet het kabinet met een wetsvoorstel komen om dat toch niet te doen. Zo heb ik het geïnterpreteerd. Ik vraag de minister om dat hier te bevestigen.
Dit is een eerste stap en die mag je vieren. Ik zag overigens
dat de jongeren van Young & United dat ook deden. Met
een aantal collega's heb ik er zelfs ooit een mooie sjerp aan
overgehouden. Die krijg ik niet elke dag en als die dan ook
nog wordt uitgereikt tijdens een 1 meiviering, dan begrijpt
u wel dat ik helemaal een bijzondere dag had in het Oosterpark. Maar alle gekheid op een stokje: we moeten natuurlijk
wel buitengewoon goed blijven opletten, want het effect
op de arbeidsmarktpositie en op de scholing van jongeren
is iets wat we zorgvuldig moeten gaan monitoren. Dat staat
ook in het wetsvoorstel.
Ik heb in dat licht nog wel een vraag over de bbl'ers.
Mevrouw Schouten had het daar ook al over. De verhoging
van de loonstaffels voor je 18de, 19de en 20ste geldt niet
voor mensen die een bbl volgen. Voor hen geldt de loonsverhoging voor 21- en 22-jarigen wel. Voor werkgevers
geldt dan wel het lage-inkomensvoordeel om ervoor te
zorgen dat de loonkosten per saldo niet met iets van een
derde van het verschil stijgen. Twee derde wordt door de
werkgevers gecompenseerd door het lage-inkomensvoordeel. Kan de minister in de monitoring heel expliciet het
effect op de plekken bekijken, ook voor 21- en 22-jarige
bbl'ers?
Ik steun de gemaakte keuze, die pragmatisch is. Ik heb geen
beter alternatief, maar dit is wel een van de punten waarover mijn fractie bij de totstandkoming van dit wetsvoorstel
zorgen had. Ik vraag de minister om daar heel specifiek op
te letten. Wat mijn fractie betreft gaat de leeftijd nu eerst
van 22 naar 21 en als er gebeurt wat ik verwacht, namelijk
dat het reuze meevalt, kan daarna een volgende stap worden gezet. De heer Ulenbelt wilde graag in één keer de weg
oversteken, want dat vond hij veilig, maar dan geef ik hem
graag nog een andere vergelijking.
Als je een snelstromende rivier oversteekt, is het verstandig
om van kei naar kei te springen en er niet in één keer
doorheen te wandelen. Je mag namelijk geen brokken
maken. Het mag niet zo zijn dat de werkloosheid onder
jongeren, die in Nederland gelukkig lager ligt dan in een
heel aantal andere landen maar die hier nog steeds veel te
hoog is, hierdoor stijgt of dat jongeren eventueel minder
naar school gaan. Daar moeten de heer Ulenbelt en ik toch
niet aan denken. Daarom vind ik dit verstandig.
Ik heb twee vragen over ander delen van het wetsvoorstel.
De eerste vraag gaat over het stukloon en de invoering van
de wet. Er zijn bedrijven die dit netjes willen doen. Daarbij
denk ik in het bijzonder aan DHL. Dit bedrijf is wel wat
bezorgd over het tijdpad. De wet moet nog door de senaat
en treedt al op 1 juli in werking. Dat vereist aanpassingen
van hen; zij werken bewust met een stukloon en met mensen die in dienst zijn, en dus niet met zzp'ers. Hoe ziet de
minister de implementatie voor zich? Volgens mij is er

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-9

absoluut sprake van goede wil, maar is er enige zorg over
dat tijdpad en over de vraag hoe men die implementatie
vorm kan geven. Is de minister op de hoogte van dit punt?
Voert het ministerie hierover gesprekken? En hoe ziet de
minister dat voor zich? Ik zeg dit niet om iets af te doen aan
de invoeringsdatum van de wet maar wel om te borgen dat
partijen die de wet vanzelfsprekend gaan naleven er voldoende tijd voor krijgen. Want ja, sommige werkprocessen
moeten nu eenmaal worden aangepast.
Mijn tweede punt zijn de gastouders. Het lijkt mij een
onbedoeld effect als dit wetsvoorstel deze groep tekortdoet.
We expliciteren een voor de handhaving in de praktijk
onwerkbare, bestaande norm. Je mocht natuurlijk al niet
onder het minimumloon verdienen, maar dat bleek in de
handhaving toch niet te werken voor de inspectie. Daar
komt nu een verbeterd systeem voor in de plaats. Maar als
dat zou betekenen dat gastouders daardoor in grote problemen komen? Dat is totaal niet beoogd. Het is ook geen
sector waarin sprake is van een probleem. Ik heb de indruk
dat deze wet gericht is op een specifiek aantal sectoren. Is
er iets aan te doen? Daar gaat nog een vraag aan vooraf.
Is de zorg van de gastouderbranche terecht? Of geldt die
zorg überhaupt niet? Mocht die zorg toch een grond hebben
— mevrouw Vermeij vroeg daar ook al naar — zou dan niet
bezien kunnen worden hoe we dat oplossen? Volgens mij
is dat namelijk een onbedoeld effect. Ik vraag de minister
om dat te repareren.
Ik wilde ook vragen stellen over de folder- en dagbladbezorgers, maar ik heb het amendement van de collega's Van 't
Wout en Heerma gezien. Ik snap dat het juridisch complex
is maar ik onderschrijf de zoektocht. Ik heb daar dus een
positief gevoel bij en ben benieuwd naar de reactie van de
minister. Als het om de hotelschoonmaak gaat — ik heb
daar al eerder samen met de heer Heerma en mevrouw
Vermeij aandacht voor gevraagd — sluit ik mij aan bij de
vragen die mevrouw Voortman daarover gesteld heeft.
Al met al vind ik dit een mooie dag. Een mooie dag voor
de betrokkenheid van jongeren. Ik vind het ook een mooie
dag omdat het laat zien dat je in de politiek door samen te
werken en compromissen te sluiten dingen kunt bereiken.
Mag ik ook van de gelegenheid gebruikmaken om nog een
woord van dank uit te spreken in de richting van mevrouw
Vermeij? Dit is haar laatste debat. Ik heb altijd met buitengewoon veel plezier samengewerkt met haar. We hebben
akkoorden met elkaar gesloten, maar misschien vond ik het
debat zeker zo leuk als we het faliekant met elkaar oneens
waren. Van beide heb ik in ieder geval genoten.
De heer Ulenbelt (SP):
Er is iets met het gehoorvermogen van de heer Van Weyenberg vandaag. Ik heb helemaal geen schoonmaakrobot. Ik
heb een stofzuigerrobot. Dat is een heel ander ding.
De heer Van Weyenberg (D66):
U hebt helemaal gelijk; sorry.
De heer Ulenbelt (SP):
En ik ben er nog heel tevreden over.

Tweede Kamer

De heer Van Weyenberg gebruikt de metafoor van het van
steen naar steen oversteken van de rivier. We doen nu stap
één, maar wanneer zijn we aan de overkant van de rivier
als het gaat om het minimumloon met 18 jaar? Wanneer is
het half loon met 18 jaar voorbij?
De heer Van Weyenberg (D66):
We leggen volgens mij meer dan een kei; we leggen er
twee. We zijn de rivier dus al half over. We gaan naar 22
en naar 21 jaar. De wet is daar klip-en-klaar over. Dat schiet
ontzettend op. We doen tussen 18 en 20 jaar overigens echt
wat aan de staffels. Die jongeren gaan ook gewoon meer
verdienen. Laten we vooral niet de indruk wekken dat daar
niks verandert. Ik weet dat de heer Ulenbelt dat ook niet
wil. Daarna gaan we kijken. Als dan inderdaad blijkt dat het
geen heel slechte effecten heeft, kunnen we weer een volgende stap zetten, waarbij hetzelfde uitgangspunt geldt als
bij de eerdere Kamermotie. Ik wil dan nog steeds wel weten
dat het geen averechts effect heeft op het onderwijs. Ik weet
dat dat ook voor de heer Ulenbelt geldt. Als blijkt dat het
bijna probleemloos lukt om naar 21 te gaan, dan komt het
moment voor de volgende stap.
De heer Ulenbelt (SP):
De fractievoorzitter van D66 heeft het altijd over een stip
op de horizon. Ik ben benieuwd waar de stip ligt voor de
heer Van Weyenberg bij het oversteken van zijn rivier. Is
die een beetje dichtbij? Ligt die aan de horizon? Als er geen
effecten zijn, wat ik vermoed, en als de werkgelegenheid
aantrekt, is dat een prachtig moment om de lonen te verhogen. De Nederlandsche Bank zegt dat ook. Is D66 bereid
om dan binnen een afzienbare periode de 18 jaar serieus
onder ogen te zien?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ja. Ik heb al gezegd dat dit voor mij een eerste stap is. Ik
vind dat uiteindelijk de prestatie moet gelden. Ik zal dit
afwegen als blijkt dat dit zonder problemen kan en we dit
straks zo kunnen doen dat het geen averechts effect heeft
op de onderwijsdeelname. De heer Ulenbelt is daar niet
bezorgd over, maar ik wel. De minister overigens ook, want
daarom wil hij op dit moment de staffels tussen 15 en 18
niet veranderen. Het uitgangspunt is helder: ik vind dat je
gewoon het loon moet verdienen dat bij de prestatie hoort.
Ik hoop overigens dat ik daarbij breder in het loongebouw
en niet alleen bij jongeren de heer Ulenbelt aan mijn zijde
zal vinden.

De heer Pieter Heerma (CDA):
Voorzitter. We hebben de afgelopen jaren als Kamer diverse
keren over dit onderwerp gesproken. Volgens mij kwamen
bij die debatten drie onderwerpen steevast terug. Het eerste
was mevrouw Ulenbelt, die ik toch ook maar zo noem. Het
tweede onderwerp werd gevormd door de consequente
acties die Young & United rondom deze debatten wist te
entameren. Het derde was het feit dat het voorstel dat hier
ligt inmiddels veel geestelijk vaders en moeders kent;
mevrouw Schouten zei het ook al. Ten aanzien van
mevrouw Ulenbelt moeten we na het verhaal van de heer
Ulenbelt misschien constateren dat geduld een schone zaak
is. Ten aanzien van Young & United kunnen we concluderen

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-10

dat zij heel veel professionele lobbybureaus hebben laten
zien hoe je effectief kunt lobbyen. Daarvoor zijn al diverse
complimenten uitgedeeld. Ten aanzien van alle geestelijk
vaders en moeders van dit wetsvoorstel moeten we na de
bijdrage van collega Ulenbelt vaststellen dat toch mevrouw
Ulenbelt met haar geduld als de geestelijk moeder van dit
wetsvoorstel gezien moet worden.
Internationaal geldt dat Nederland een uitzondering vormt
op het feit dat er pas vanaf 23 jaar een volwassen minimumloon geldt. Gelet op de veranderingen in de sociaaleconomische en maatschappelijke positie van jongeren stelt de
regering voor om de leeftijd voor het volwassen minimumloon stapsgewijs te verlagen naar 21 jaar.
Het CDA ziet die veranderingen ook, maar is steeds terughoudend geweest met het verlagen van de leeftijd, omdat
er ook een risico bestaat dat je jongeren een hoger loon
voorspiegelt voor een baan die zij vervolgens minder
makkelijk gaan krijgen. In tegenstelling tot wat collega
Voortman in haar eerste termijn zei, laat empirisch onderzoek wel degelijk zien dat een hoger minimumloon negatief
effect kan hebben op de werkgelegenheid van jongeren.
Het is niet zo — en dat schrijft het kabinet ook heel duidelijk
— dat je dat een-op-een kunt vertalen naar verschillen tussen landen, omdat de verschillen tussen landen überhaupt
groter zijn dan de manier waarop met het minimumjeugdloon wordt omgegaan, maar er is een relatie. Het CPB geeft
in een notitie aan dat er ook een relatie ligt met de prikkel
voor jongeren om hun opleiding wel of niet af te ronden.
Ik heb daarom als eerste de neiging om te denken dat wat
is afgesproken rondom het bbl-traject verstandig is. Ik zie
echter ook dat collega Schouten daar vragen over heeft
gesteld omdat zij daar juist twijfels over heeft. Ik ben
benieuwd naar de antwoorden van de minister daarop. Ook
ben ik benieuwd hoe het in de twee jaar tussen de eerste
en de tweede stap bekeken gaat worden en hoe er vinger
aan de pols gehouden kan worden. We weten namelijk
allemaal dat we een debat hebben gevoerd over de vraag
of er wel voldoende bbl-plekken zijn voor jongeren. Daar
krijg ik dus graag uitleg over.
Ik denk dat het voorstel van het kabinet verstandig is. Het
is verstandig om niet verder, niet naar 18 jaar te gaan. Het
is ook verstandig om het stapsgewijs te doen, omdat wij
er steeds beducht voor zijn geweest dat een te grote,
rigoureuze en substantiële stap — want dat vroeg de motie
volgens mij — gepaard zou kunnen gaan met verlies aan
werkgelegenheid voor jongeren. Mijn vraag is hoe het
kabinet dat de komende jaren, tussen die eerste en tweede
stap, precies wil gaan monitoren en hoe het de vinger aan
de pols gaat houden. En wat betekent die tekst? Hoe valt
die afweging uit?
Net zoals de meeste collega's heb ik een aantal vragen over
het stukloon. Laat ik beginnen met te zeggen dat ik het
probleem wel zie. We hebben het uitvoerig met elkaar
gehad over de hotelschoonmaak en de misstanden daarin.
Het is een goede zaak dat er iets gebeurt om daar paal en
perk aan te stellen. Wel heb ik in meer algemene zin de
vraag hoe het zit met de handhavingstaak. Wordt die hierdoor nu echt vergemakkelijkt? Kan de minister uitleggen
hoe dat dan werkt? Hoe wordt het eenvoudig om dat te
handhaven? Is de inspectie ook betrokken en heeft de
inspectie advies gegeven over de vraag of die handhavingstaak eenvoudiger wordt?

Tweede Kamer

Ik sluit me aan bij de vragen van diverse collega's voor mij,
sowieso bij die van mevrouw Vermeij en de heer Van
Weyenberg over de gastouderopvang. Moet daar niet toch
iets voor geregeld worden, dan wel in deze wet, dan wel in
het wetsvoorstel rondom de ovo's dat in de Eerste Kamer
voorligt? Ik wil me ook aansluiten bij de vragen die zijn
gesteld rondom DHL. We hebben het hier uitgebreid gehad
over de problemen bij de pakketbezorging, maar die waren
volgens mij niet dat de bedrijven die mensen in dienst
hadden, de bodem van de markt vertegenwoordigden. Hoe
kan worden voorkomen dat meer bedrijven met zzp-constructies gaan werken in plaats van dat ze mensen in dienst
nemen? Dat is immers niet de goede beweging.
Ik sluit af met een laatste punt. Ik heb een amendement
medeondertekend van collega Van 't Wout, om iets te doen
aan de krantenbezorging. Ook hierover hebben wij zeer
uitgebreid met elkaar gesproken bij het wetsvoorstel
rondom de ovo's. Wij moeten echt voorkomen dat door
een probleem op te lossen, een nieuw probleem wordt
gecreëerd. Ik zou graag willen dat de minister reageert op
dit amendement en horen of dat een oplossing kan betekenen in de krantenbezorging.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik ben buitengewoon blij dat de heer Heerma nu ook in het
kamp zit om een stap te zetten. Ik vond dat hij goed zijn
eigen worsteling daarmee aangaf. Ik ben blij dat hij ook de
conclusie trekt dat dit een verstandige stap is.
Mijn vraag gaat over de gastouders. Als zou blijken dat er
inderdaad een probleem is — voor mij is dat nog wel even
de vraag, wellicht niet en dat hoop ik natuurlijk ook — is de
heer Heerma het dan niet met mij eens dat het nu, met deze
wet, met een kleine nota van wijziging moet worden aangepast door het kabinet? Hij verwees naar de wet rondom de
ovo's die in de Eerste Kamer, de senaat, voorligt, maar dat
lijkt me ingewikkeld. Eerlijk gezegd, zou ik iets wat uit deze
wet voortkomt, ook het liefst in deze wet oplossen.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Ik liet het open, omdat ik de neiging heb te denken dat er
een probleem is. Ik wil tegen de heer Van Weyenberg zeggen: laten we eerst de antwoorden van de minister
afwachten en horen of er een probleem is. Ik zie mogelijkheden om het langs beide kanten op te lossen. Ik wil geen
harde eisen neerleggen. Of het, als er een probleem is, nu
linksom of rechtsom kan: ik ben in beide gevallen tevreden.

De heer Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk):
Voorzitter. Met deze wijziging van de Wet minimumloon
proberen wij een onrechtvaardigheid te verminderen voor
jongeren. Vandaag hoorden wij dat de werkloosheid in ons
land voor het eerst sinds 2012 onder de 500.000 personen
ligt. Deze minister was daar trots op. Hij noemde het zelfs
een mijlpaal en hij zei dat het hoop biedt. Vandaag bleek
echter ook dat een op de vier jongeren met een migrantenachtergrond werkloos is, terwijl dat voor een op de tien
jongeren met een niet-migrantenachtergrond geldt.
Migrantenjongeren zijn dus helaas tweeënhalf keer meer
werkloos dan jongeren met een niet-migrantenachtergrond.
Vindt de minister dat ook een mijlpaal? Bieden deze cijfers
ook hoop? Deze minister kreeg de afgelopen jaren 600

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-11

miljoen euro voor zijn sectorplannen. Maar jongeren met
een migrantenachtergrond komen nog veel te weinig aan
een baan. Ze zitten nog te veel thuis. Onrecht moeten we
op alle terreinen bestrijden.

ren hebben andere wensen en van jongeren wordt meer
verwacht. Het voorstel van de minister raakt dus een
belangrijk probleem. Wij zijn echter van mening dat het
voorstel niet ver genoeg gaat en er zit weinig tempo in.

Vandaag spreken we over de salarissen van jongeren. De
positie van DENK is duidelijk: volwassenen die werken,
moeten zo veel mogelijk een volwassen loon krijgen. Onze
jongeren zijn geen goedkoop inzetbare arbeidskrachten,
onze jongeren zijn onze toekomst en in die toekomst moet
je investeren. Dat gebeurt nu onvoldoende. Te veel jong
volwassenen in ons land werken nu voor een hongerloontje,
voor een karig salaris waarvan zij nauwelijks kunnen rondkomen. Zij worden door werkgevers gebruikt om de kosten
van hun bedrijf laag te houden; die bezuinigen over de rug
van onze jongeren. Een jongere van 18 jaar is meer dan de
helft goedkoper dan iemand van bijvoorbeeld 24 jaar, terwijl
hij vaak precies hetzelfde werk doet en vaak even productief
is.

Jongeren van 18 jaar krijgen in eerste instantie maar 2%
erbij, terwijl hun leeftijdsgenoten over de grens nog steeds
vele euro's meer verdienen. De latere verhoging van 2,5%
is afhankelijk van de uitkomsten van een onderzoek. Dat
doet bij ons een belletje rinkelen. Wij weten sinds het
Motivaction-onderzoek wat onderzoek bij deze minister
betekent: sturen op de gewenste resultaten.

Te veel werkgevers in ons land hanteren door deze
onrechtvaardigheid een "wegstuurcultuur". Als zij hulp in
hun bedrijf nodig hebben, nemen zij snel een goedkope
jongere aan. Maar als deze jongere iets meer moet gaan
verdienen, wordt hij weggestuurd en op straat gezet. Voor
deze jongere is er geen toekomst in het bedrijf. Dan wordt
gewoon de volgende goedkope jongere aangenomen.
Volgens ons moet dit stoppen. Er is te lang niet omgekeken
naar de salarissen van onze jongeren. Onze jongeren
moeten eerlijker worden behandeld. DENK wil een volwassen loon voor volwassen werknemers. Onze jongeren
moeten loon naar werken krijgen. Wij willen daarom dat
jongeren per direct op hun 21ste 100% van het wettelijk
minimumloon krijgen. DENK wil dat 18-jarigen minimaal
70% van het wettelijk minimumloon krijgen in plaats van
de voorgestelde 50%.
Nederland is in Europees opzicht nu een van de slechtste
jongetjes van de klas. Bijna nergens in Europa ligt het
minimumjeugdloon zo laag in vergelijking met het wettelijk
minimumloon hier. Nederland loopt internationaal uit de
pas. Jongeren van 18 jaar krijgen in Nederland 45% van
het wettelijk minimumloon. De minister wil dit aanpassen
naar 50%, maar in de rest van Europa krijgen zij meestal
meer dan 70%. In Duitsland en in België krijgen zij zelfs
100%. Een paar kilometer rijden over de grens scheelt
honderden euro's. Zo krijgt een jongere van 18 in België
€800 meer, een jongere van 19 in Frankrijk €700, een jongere
van 20 in Duitsland bijna €500, en een jongere van 21 in
Ierland krijgt nu €400 meer. Dat is toch een grote onrechtvaardigheid? De Raad van Europa heeft ons niet voor niets
op de vingers getikt. Hij noemt het onmiskenbaar oneerlijk
en oneerlijk is het.
Jongeren komen minder gemakkelijk rond dan vroeger, zo
blijkt ook uit de cijfers van het CBS. In het begin van deze
eeuw kon 45% van de jongeren goed rondkomen, nu is dat
slechts 25%. Jongeren zijn dus vaker financieel afhankelijk
van anderen. 15% van de mbo-studenten vindt dat zij een
financieel probleem hebben. 37% van de mbo'ers boven
de 18 heeft een schuld. Daarom is het tijd voor actie.
Daarom is het tijd om iets te doen voor onze jongeren.
De wetgeving over het minimumjeugdloon is sinds 1983
niet meer aangepast. De wet is niet met de tijd meegegaan.
Je kunt de jongeren van de jaren tachtig niet vergelijken
met de jongeren van nu. Jongeren zijn zelfstandiger, jonge-

Tweede Kamer

Ik snap de worsteling tussen de VVD en de PvdA. Ik snap
dat deze wet het resultaat is van onderhandelen. Ik snap
dat de PvdA weer niet het onderste uit de kan heeft kunnen
halen. Ik wil daarom graag tegen de VVD zeggen: al die
ondernemers voor wie u zegt op te komen, zijn ook vaders
en moeders. Deze vaders en moeders willen dat hun kinderen rechtvaardig worden behandeld. Deze vaders en moeders denken aan meer dan alleen hun winst. Deze vaders
en moeders willen investeren in de toekomst.
Met het voorstel van deze minister gaat dit niet snel genoeg.
Er blijft te veel onrecht, er blijft een internationaal scheve
situatie, er blijft een wegstuurcultuur van jongeren. Wij
roepen de minister dan ook op om dit wetsvoorstel veel
steviger te maken. Wij hebben een amendement ingediend
om het meer tanden te geven. Minister, durf om te kijken
naar onze jongeren, durf rechtvaardig te zijn!

De heer Van 't Wout (VVD):
Voorzitter. De heer Van Weyenberg refereerde er al aan.
Vorige week heb ik er zelf bij de begrotingsbehandeling
ook uitgebreid bij stilgestaan. In de coalitie en met sociale
partners zijn wij in april een pakket overeengekomen. Daarin
doen wij wat aan het seizoenswerk. Daarmee gaan wij nog
wat doen aan de transitievergoeding. En ook dit wetsvoorstel vloeit voort uit het pakket.
Zeker rondom dit pakket heb ik intensief samengewerkt
met mevrouw Vermeij. Zij zei daarnet dat dit haar laatste
debat is. Ik hoop dat zij wel gewoon tot 15 maart in de
Kamer zit. Ik wil haar oprecht bedanken voor de goede en
plezierige samenwerking. Ik denk dat wij er trots op mogen
zijn dat wij ondanks al onze verschillen dingen voor elkaar
hebben kunnen krijgen.
Als je het totale pakket en het wetsvoorstel op hun merites
beoordeelt, ligt er een verdedigbaar pakket. In het wetsvoorstel wordt een antwoord gegeven op de vraag die je je altijd
moet stellen. Iedereen gunt jongeren een hoger loon, maar
daarvoor moeten ze wel een baan hebben. Daarom is het
goed om voorzichtig te zijn en niet al te rigoureuze stappen
te zetten. Je moet bekijken hoe je eventuele effecten op de
werkgelegenheid kunt dempen. Dat doen wij met het lageinkomensvoordeel, dat uitgebreid wordt, en met de 100
miljoen die erbovenop komt om werkgevers te ontlasten.
Wij zijn daar tevreden over en wij voelen ons daarin gesterkt
doordat werkgevers en bonden erbij betrokken zijn en zeggen: dit is een goed punt.
Het wetsvoorstel gaat niet alleen over het minimumjeugdloon, maar het regelt ook een aantal zaken rondom stukloon
en meerwerk.

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-12

De heer Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk):
Ik heb een vraag over dat voorzichtig zijn vanwege de
effecten. Het is bijna 33 jaar geleden dat de wet is aangepast. Dit is het moment om die onrechtvaardigheid jegens
de jongeren aan te pakken. Met 2% en 2,5% erbij zijn heel
veel jongeren blij — dat snap ik — maar dit is het moment
om die grote onrechtvaardigheid aan te pakken. Vindt de
heer Van 't Wout niet dat hij een groot moment mist?
De heer Van 't Wout (VVD):
Nee, want ik wees al op het vraagstuk van hogere lonen en
werkgelegenheid. Ik gun iedere jongere een hoger loon,
maar ik gun ze de jongeren in eerste instantie vooral een
baan.
De heer Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk):
Wij zien dat de jongeren in België en Duitsland heel goed
verdienen. Met de angst dat het werkgelegenheid kan kosten, wordt een angstbeeld gecreëerd, zodat de jongeren
het geld kan worden onthouden. Hoe kan de heer Van 't
Wout daar bij voorbaat al van uitgaan?
De heer Van 't Wout (VVD):
We zetten hier een stap. Daarbij nemen wij maatregelen
om de effecten te dempen. Halverwege gaan wij bekijken
hoe het in de praktijk uitwerkt. Dat doen wij natuurlijk niet
voor niks. De heer Öztürk kan wel doen of loonsverhoging
nergens effect heeft, maar dat effect is er wel. Kijk maar
naar alle onderzoeken die daarnaar zijn gedaan. Ik denk dat
wij een evenwichtig antwoord hebben gevonden op dit
vraagstuk. Er zal altijd min of meer een uitruil plaatsvinden.
Laten wij halverwege kijken hoe deze stap heeft uitgepakt.
Voorzitter. Ik zei het al: naast het minimumloon liggen hier
ook nog een aantal andere zaken voor, het stukloon en het
meerwerk. Daarbij gaat het eigenlijk om het principe dat je
het minimumloon, dat we met elkaar hebben afgesproken,
kunt verdienen als je gewoon werkt en als we kunnen controleren dat dat daadwerkelijk gebeurt. Dat steunt de VVD.
Dat principe steunt de VVD, maar wij zijn wel erg alert, want:
principes zijn mooi, maar net zo belangrijk is het hoe die in
de praktijk uitwerken. Deze maatregelen raken heel verschillende soorten bedrijven en heel verschillende sectoren en
we willen zeker weten of het overal goed loopt.
Mijn grootste zorg — de heer Heerma en anderen refereerden er ook al aan — zit bij de dagblad- en folderbezorging.
Mensen doen daar hun werk heel zelfstandig en eigenlijk
buiten het zicht van de werkgever. Soms vinden ze het
prima om acht uur over het bezorgen van een krantenwijk
te doen. Daar heeft nu niemand een probleem mee, maar
door dit wetsvoorstel zou dat ongelooflijk ingewikkeld
worden. Ik denk dat dat gewoon niet de bedoeling is.
Daarom hebben wij een amendement opgesteld. De heer
Van Weyenberg zei over het amendement dat het niet het
kortste en eenvoudigste amendement is. Ik geef toe dat dat
zo is, maar het is dan ook best complexe materie. Bovendien
probeer je in zo'n amendement ook recht te doen aan de
gedachte achter het wetsvoorstel en iets van zekerheden
rond het stukloon in te bouwen, zonder dat je het onmogelijk maakt voor mensen om hun folders in hun eigen tempo
te bezorgen.

Tweede Kamer

Een andere zorg — ook al eerder uitgesproken — is wat
DHL heeft aangegeven. DHL zegt: prima, wij willen dit best
doen, maar vergis je niet in de effecten die het allemaal
heeft. Het gaat daarbij om allerlei praktische zaken, zaken
die ik ook niet onmiddellijk kan overzien. Een voorbeeld
zijn, om maar wat te noemen, de computersystemen die
aangepast moeten worden. Ik vraag de minister om de
bedrijven die geraakt worden door het wetsvoorstel op een
echt goede manier te betrekken bij de verdere uitrol en de
implementatie. Dat geldt ook voor de inspectie, want dan
is het iedereen duidelijk waar de inspectie na 1 juli precies
naar gaat kijken. Ik vraag de minister verder om ons in het
voorjaar te laten weten hoe het voorbereidingstraject loopt.
Ik vraag dat om te voorkomen dat er op 1 augustus een
klein onderdeeltje van de software niet functioneert en dat
daardoor een bedrijf dat van goede wil is, in één keer in de
problemen komt.
Voorzitter, ik versnel iets. Ik sluit mij kortheidshalve aan bij
de vragen die eerder zijn gesteld over de gastouders. Volgens mij zit het probleem erin dat bij de behandeling in de
Tweede Kamer is gezegd dat stukloon juist de oplossing is
om niet in de problemen te komen bij de overeenkomst
van opdracht. Dingen dreigen elkaar nu te kruisen en dat
probleem moet gewoon worden opgelost, want ik ben niet
getrouwd met de manier waarop we het in het wetsvoorstel
oplossen. Ik kan me niet voorstellen dat het iemands
intentie is om die vorm van kinderopvang in een keer
ingewikkeld of onmogelijk te maken.
De voorzitter:
Voordat ik ga schorsen, wil ik de heer Öztürk nog iets vragen
over zijn amendement.
Mijnheer Öztürk, u zou dat amendement indienen, maar
wordt het straks inderdaad nog rondgedeeld? Ik zie u ja
knikken; dat amendement hebben we dus nog van u tegoed.
Ik stel voor om vijftien minuten te schorsen.
De vergadering wordt van 16.06 uur tot 16.24 uur geschorst.

Minister Asscher:
Voorzitter. De Amerikaanse astronaut Scott Kelly zei eens
dat de reis naar Mars bestaat uit een groot aantal babystapjes, waarvan een flink aantal al gezet zijn. De eerste stap
was dan waarschijnlijk de lancering van Joeri Gagarin, die
in 1961 als eerste mens de ruimte in werd geschoten. Vrij
vertaald betekent het natuurlijk dat de reis naar de toekomst
eigenlijk allang bezig is, maar dat je dat vaak niet in de gaten
hebt en dat je het pas ziet als je terugkijkt, als je kijkt naar
het verleden.
Kijk bijvoorbeeld naar de parlementaire geschiedenis van
de Wet minimumloon. De wet stamt uit de jaren zestig, de
tijd van Gagarin. Kijk hoe er toen over gesproken werd. Een
parel uit de geschiedenis is wat mij betreft de uitspraak van
toenmalig Kamerlid Van Rossum van de SGP. Hij maakte
zich vooral zorgen over de hoogte van het minimumloon:
"Wij willen ervan blijven uitgaan dat de arbeider zijn voedsel
waardig is, maar dat de dienstknecht niet boven zijn heer
behoort te komen." 50 jaar later leven we in een andere tijd,
waarin we misschien eerder over "eten" dan over "voedsel"

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-13

praten en waarin de Van Dale het woord "dienstknecht"
terecht als archaïsch bestempelt.
Het is ook een tijd waarin we heel anders zijn gaan denken
over loon. Destijds, in 1968, was het wettelijk minimumloon
al een enorme stap naar een eerlijkere toekomst. "Met
dankbaarheid mag worden vastgesteld dat nergens ter
wereld een zo behoorlijke minimumloonregeling bestaat
als in ons kleine land", zo zei mijn voorganger, minister
Roolvink, destijds. Hij sprak ook van "de grote betekenis
van deze wet voor honderdduizenden die door deze wettelijke voorziening een geduchte steun in hun zwakke rug
kregen."
Dat zijn mooie woorden, maar ook woorden die je moet
plaatsen in de tijdgeest van toen. Met ons collectief voortschrijdend inzicht zijn we intussen weer een flink aantal
stappen verder. Intussen vinden we dat alle volwassenen
een volwaardige beloning verdienen, ongeacht hun leeftijd,
of je nou op basis van gewerkte uren of geleverde producten betaald wordt. Daarbij zou meerwerk gewoon uitbetaald
moeten worden. Achterblijvende regels hebben dit voortschrijdend inzicht lang in de weg gezeten. Het minimumjeugdloon stamt uit 1974, 42 jaar geleden, en is sinds 1983,
33 jaar geleden, niet meer aangepast. Ik ben blij dat we
deze kabinetsperiode eindelijk een nieuwe stap zetten. Dat
is een forse stap en een broodnodige stap, want voor een
samenleving van de toekomst moet je je niet vastklampen
aan de verworvenheden en wijsheden van toen, maar
voortbouwen. Met dit wetsvoorstel zetten we niet alleen
een volgende stap naar een toekomstbestendig minimumloon, maar ook een stap naar een eerlijkere toekomst, niet
alleen voor werknemers maar ook voor goedwillende
werkgevers.
Op 21 april hebben we met de coalitiepartijen en de sociale
partners een akkoord gesloten over deze herziening, net
als over andere knelpunten op de arbeidsmarkt. Het doet
mij goed om nog hetzelfde jaar, zij het in de laatste weken
daarvan, de wet waarin het minimumjeugdloon wordt verhoogd en afgeschaft voor 21- en 22-jarigen, met de Kamer
te behandelen. Daarvoor verdienen de actievoerders van
Young & United alle lof. Daarvoor verdient de familie
Ulenbelt alle lof; ik maak geen onderscheid tussen robot,
man of vrouw. Daarvoor verdienen alle geestelijk vaders
en moeders in de Kamer alle lof, waardering en complimenten. Ik dank de Kamerleden voor de vragen in eerste termijn
en voor de complimenten en steun voor het wetsvoorstel.
Ik denk dat het goed is dat we de directe aanleiding in herinnering brengen. De directe aanleiding om opnieuw naar
het wettelijk minimumloon te kijken, was een van de uitdagendste ontwikkelingen op onze arbeidsmarkt: de effecten
van het vrije verkeer van personen binnen de Europese
Unie, met name van personen uit Midden- en Oost-Europa.
Vanwege het lagere loon in die landen voorzag de toenmalige regering dat elk loon in Nederland, zelfs in het geval
van betaling onder het wettelijk minimumjeugdloon, hoger
zou kunnen zijn dan in het land van herkomst. Dat is zo. Dat
leidde tot de verwachting dat die werknemers een groot
risico op onderbetaling zouden lopen. Maar omdat ze nog
altijd meer verdienen dan in het land waar ze vandaan
komen, zouden ze minder geneigd zijn om zelf, zoals de
situatie was, via een civielrechtelijke procedure hun recht
te halen. Daarmee zouden de doelen van de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag in gevaar komen en zou
het gelijke speelveld tussen werkgevers onder druk komen

Tweede Kamer

te staan, doordat onderbetalende werkgevers een oneerlijk
concurrentievoordeel zouden krijgen ten opzichte van
goedwillende werkgevers. Daarom is ervoor gekozen om
sinds 2007 over te gaan op bestuursrechtelijke handhaving
van de WML. De Kamer heeft dat voorstel destijds met
algemene stemmen aangenomen.
We hebben in de afgelopen jaren ervaring opgedaan met
die bestuursrechtelijke handhaving. We zijn daarbij gestuit
op een aantal knelpunten. Zowel in situaties waarin wordt
overgewerkt als in situaties waarin wordt gewerkt op basis
van stukloon is het moeilijk gebleken om het minimumloon
effectief te handhaven. De voorgestelde wijzigingen ten
aanzien van stukloon en meerwerk lossen twee belangrijke
knelpunten op en beperken nieuwe constructies die bedoeld
zijn om onder te betalen. Ik ga daar straks verder op in.
Mevrouw Voortman sprak over het voornemen van het
kabinet om te komen tot invoering van het wettelijk minimumuurloon. Het kabinet is inderdaad van mening dat de
handhaving daarmee verder vereenvoudigd kan worden,
waardoor met de bestaande capaciteit de effectiviteit kan
worden vergroot. Het kabinet onderzoekt dit, maar neemt
hier meer tijd voor vanwege de vereiste zorgvuldigheid.
Daarmee is er ruimte voor uitgebreide consultatie van
belanghebbenden en experts. De eerste stap daarin is de
internetconsultatie van een ambtelijk voorontwerp, die zal
plaatsvinden in de eerste maanden van 2017.
Ik zei het al: het minimumjeugdloon is sinds 1983 niet aangepast, 33 jaar terug. Intussen is onze arbeidsmarkt ingrijpend veranderd. Het is dus hoog tijd om de wet aan te
passen aan de veranderde maatschappelijke opvatting over
de arbeidsmarkt en de inkomenspositie van jongeren. Met
dit wetsvoorstel sluit het minimumjeugdloon ook veel beter
aan op wat internationaal gangbaar is. De acties van Young
& United hebben dat effectief op de kaart gezet en geagendeerd. Ik sluit mij aan bij de Kamerleden die daarvoor
complimenten hebben gemaakt.
Mevrouw Voortman en de heer Ulenbelt brachten al in
herinnering dat het startschot hiervoor werd gegeven door
Soufian, die zich op de aandeelhoudersvergadering van
Ahold in april 2015 op knap ludieke wijze uitsprak voor een
volwaardig loon voor jongeren. Daarnaast bleek uit handtekeningenacties, publiciteit en gesprekken met de Tweede
Kamer dat er echt draagvlak was voor een verandering. Dat
heeft ertoe geleid dat de Kamer in meerderheid heeft
opgeroepen tot een substantiële verhoging van het minimumjeugdloon. De Kamer gaf mij daarmee echter geen
gemakkelijke opdracht, want in diezelfde motie werd
gevraagd om rekening te houden met de werkgelegenheidseffecten, de effecten op scholingsdeelname en de effecten
op leerwerkplekken in het middelbaar beroepsonderwijs.
Daarmee kom ik op de vraag van mevrouw Voortman, die
ook door de heer Ulenbelt werd gesteld, of ik het principe
"gelijk loon voor gelijk werk" ondersteun. Dat is naar de
bekende weg vragen, want natuurlijk deel ik dat principe.
Dat geldt ook voor het doel dat jongeren recht hebben op
een volwaardig inkomen. Dat betekent dat zij een fatsoenlijk
loon moeten kunnen verdienen, maar ook dat we ervoor
moeten zorgen dat ze kansen hebben op goed werk en
goede scholing. Daarom zijn die cijfers van het Centraal
Planbureau wel degelijk belangrijk in de afweging. Werkgelegenheid is belangrijk voor jongeren, of ze nu migrant zijn

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-14

of niet, en daarom moeten we de effecten van dit soort
veranderingen heel goed bekijken.
Het Centraal Planbureau heeft een aantal varianten van de
aanpassing van het minimumloon doorgerekend. Mevrouw
Voortman en de heer Ulenbelt gaven aan die cijfers niet zo
serieus te nemen, maar dat vind ik onverstandig. De onafhankelijke rekenmeesters zijn er niet om te bepalen wat wij
politiek moeten doen. Ze zijn er omdat het nuttig is om aan
onafhankelijke derden te kunnen vragen om ons te helpen
met rekenen. De cijfers laten zien dat als we de leeftijd voor
het volwassenminumloon in één klap zouden verlagen naar
18 jaar, de werkgelegenheidseffecten buitengewoon groot
zouden zijn. Een dergelijke verlaging, ook in antwoord op
de vraag van de heer De Graaf, wordt door het Centraal
Planbureau geschat op 135.000 personen. Dat is een veelvoud van de effecten van de wijziging die het kabinet nu
aan de Kamer voorstelt. Juist om negatieve effecten op de
werkgelegenheid, de werkloosheid en de scholingsbeslissing zo klein mogelijk te houden, kiezen we ervoor om de
leeftijd waarvoor de WML geldt aan te passen naar 21 jaar.
We doen dat stapsgewijs en we passen de staffel aan. Met
die argumentatie en ook vanwege het ontbreken van een
dekking voor de kosten die het voorstel van mevrouw
Voortman en de heer Ulenbelt met zich meebrengt, ontraad
ik het amendement, dus ook het amendement NU.
In het wetsvoorstel is vastgelegd dat we de komende jaren
goed in de gaten moeten houden wat er gebeurt met de
arbeidsmarktpositie van jongeren. De heer Ulenbelt gaf mij
wat dat betreft een mooie vraag mee. Wat zou het Centraal
Planbureau hebben gevonden van de invoering van het
kinderwetje van Van Houten? Dat is een wet uit 1874, op
initiatief van de liberale politicus Samuel van Houten. Het
is mooi dat de trots op sociale wetgeving gedeeld wordt in
liberale kring. Je ziet het nog wel eens anders. Ik kan van
alles verzinnen bij wat het Centraal Planbureau daar over
in beeld zou kunnen brengen. Ze zouden kunnen ingaan op
het arbeidsaanbod. Je mag hopen dat ze ook zouden wijzen
op het belang voor Nederland en onze economie en op het
feit dat we er allemaal welvarender van worden als kinderen
naar school gaan in plaats van in de fabriek werken. Maar,
daarover speculeren is wat mij betreft zinloos. Het gaat er
uiteindelijk om wat hier besloten wordt, maar daarbij dien
je er wel voor te zorgen dat je beschikt over zo veel mogelijk
relevante feiten. Daarbij speelt altijd meer dan alleen maar
een economisch effect, maar ook wat je wel of niet rechtvaardig vindt.
De opdracht van de Kamer heb ik aldus opgevat: niet alleen
een verhoging van het jeugdminimumloon maar een
slimme verhoging. Met dit voorstel kiezen we voor zo'n
slimme verhoging. Stapsgewijs van 23 jaar naar 21 jaar,
zodat het recht voor iedereen wordt vastgelegd en tegelijk
rekening wordt gehouden met mogelijk negatieve effecten
van een hoger minimumloon voor jongeren. Het minimumloon is een heel belangrijk instrument om bestaanszekerheid
te waarborgen maar brengt ook kosten met zich mee in
termen van werkgelegenheid. Juist daarom neem ik een
aantal specifieke maatregelen.
Mevrouw Schouten informeerde ook naar die stapsgewijze
invoering. Daarmee geven we werkgevers meer tijd om te
anticiperen en kunnen we intussen een vinger aan de pols
houden ten aanzien van de effecten. Bbl-plekken worden
deels uitgezonderd, zodat het voor werkgevers wel aantrekkelijk blijft om die plekken aan te bieden. Mevrouw Schou-

Tweede Kamer

ten, de heer Van Weyenberg en de heer Heerma vroegen
mij al naar de uitzondering voor bbl-plekken. Het kabinet
kiest voor die uitzondering om ervoor te zorgen dat het
voor werkgevers aantrekkelijk blijft om die plekken aan te
bieden, juist omdat ze zo nuttig blijven op weg naar de
arbeidsmarkt. Ook in andere landen, zoals Duitsland,
Frankrijk en België is een dergelijke uitzondering gangbaar.
Met de monitoring gaan we heel precies kijken naar de
ontwikkeling van het aantal bbl-plekken, ook naar die van
21- en 22-jarigen. En ja, er kan dan een klein verschil ontstaan tussen de minimumbeloning van leerlingen in bbltrajecten en bol-trajecten. Tegelijk laat de notitie van het
Centraal Planbureau zien dat een groot deel van de bbl'ers
in de huidige situatie al meer dan het minimumloon verdient. Het verschil zal dan dus ook meevallen.
Daarnaast worden werkgevers voor een deel gecompenseerd voor de verhoging, die is vormgegeven voor 18- tot
en met 21-jarigen. 21- en 22-jarigen kunnen, als ze voldoen
aan de voorwaarden, in aanmerking komen voor het LIV,
het lage-inkomensvoordeel. Dat is ook meteen het antwoord
op de vraag van de heer Ulenbelt waarom werkgevers
compensatie krijgen. Door ze te compenseren zorgen we
er niet alleen voor dat jongeren een hoger loon krijgen maar
ook dat zij hun baan behouden. Door die compensatie te
financieren uit het Arbeidsongeschiktheidsfonds (AOF)
worden de kosten door alle werkgevers samen gedragen.
Het is solidariteit tussen werkgevers in het belang van de
jongeren. Het AOF is namelijk het enige fonds waar alle
werkgevers aan meebetalen, zowel private als overheidswerkgevers.
Mevrouw Schouten en de heer Van Weyenberg vroegen
mij er ook naar de manier waarop die monitoring zal
plaatsvinden. Halverwege augustus 2018 hebben we de
gegevens over vier kwartalen ontwikkeling van de jeugdwerkloosheid en de werkgelegenheid. Die vier kwartalen
zijn nodig om te kunnen corrigeren op seizoenseffecten.
Op dat moment hebben we gegevens over de ontwikkeling
van de beroepsbevolking, de werkloosheid, de werkgelegenheid per sector, onderwijsdeelname en specifiek het
aantal inschrijvingen voor leer-werkplekken in de bbl over
het collegejaar 2017-2018. Die gegevens geven een indicatie
van de arbeidsmarktpositie van jongeren op dat moment.
Dit is dan het totaalplaatje van het wettelijk minimumloon,
de maatregelen die de negatieve arbeidsmarkteffecten
beperken en vanzelfsprekend ook de conjunctuur. Op dat
moment kan worden bekeken of de ontwikkeling van de
arbeidsmarktpositie van jongeren sterk negatief afwijkt van
de ontwikkeling op de gehele arbeidsmarkt. Als dat het
geval is, kan, als de regering daartoe zou beslissen, de wet
worden aangepast om geen tweede stap te laten plaatsvinden. Het is dus zoals de heer Van Weyenberg net aangaf:
die tweede stap staat in de wet en de monitoring is er om
aan de noodrem te kunnen trekken als het helemaal mis
zou gaan.
De heer De Graaf dank ik voor zijn toenemende vertrouwen.
Ik tel een drietrap. Het begon met de benoeming van John
de Wolf, waar de heer De Graaf enthousiast zijn steun voor
uitsprak. Vorige week sprak hij tijdens het begrotingsdebat
zijn wens "four more years" uit, die hij later het CDA in de
schoenen probeerde te schuiven. Sta nu eens zelf voor wat
u vindt! Vandaag had hij het over het licht aan het einde
van de tunnel. We weten allemaal dat dat ook een aanstormende trein kan zijn, maar volgens mij was dit lichtpuntje
echt positief bedoeld, hoewel ik nu constateer dat hij ook

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-15

daar weer van wegdraait. Ik hoor de heer De Graaf iets
roepen over vier jaar in die tunnel. Ik heb dat ook weleens
zo gevoeld met hem in die tunnel, laat ik dat erbij zeggen.
Maar soms zijn we het er allemaal over eens dat iets verstandig is. Dat is ook wat waard in de politiek. Ik kan me
wat dat betreft volledig aansluiten bij wat mevrouw Vermeij
daarover zei in haar behartigenswaardige bijdrage. Het is
goed om je tussen al dat geruis te realiseren dat je dingen
kunt bereiken in deze zaal.
De heer De Graaf vroeg mij in dat verband of ik mijn
opvolger, waarvan hij dus hoopt dat ik dat zelf ben, kan
vragen om bij die monitoring ook op basis van de oude
nationale definitie van werkloosheid te rapporteren. Dat
lijkt mij niet zinvol. Ik denk dat het verstandiger is om het
CBS te volgen. Die hanteert de internationale definitie en
maakt op basis van dezelfde definitie overigens ook een
vergelijking met eerdere jaren. Het is wel goed om dat er
altijd bij te vertellen, want anders ontstaat er een soort
complottheorie over die definitie en daar is gelukkig geen
sprake van.
Mevrouw Schouten vroeg mij waarom de compensatieregeling zo ingewikkeld is. Die regeling ziet er misschien
complex uit, maar zij kent op zichzelf maar twee voorwaarden — een leeftijdscriterium en een uurlooncriterium — en
is daardoor relatief eenvoudig. Die twee voorwaarden zijn
nodig om het zo in te richten dat het terechtkomt bij de
jongeren om wie het gaat, namelijk jongeren tussen 18 en
22 jaar met een loon rondom het jeugdminimumloon.
Daarnaast hoeft de werkgever die tegemoetkoming in de
loonkosten niet aan te vragen; die wordt automatisch uitbetaald door de Belastingdienst. Dat valt in die oude categorie
van "Leuker kunnen we het niet maken, maar wel makkelijker". In dit geval is leuker ook van toepassing. Dit wordt
automatisch gedaan. Met die maatregelen wordt de inkomenspositie van werkende jongeren verbeterd, wordt
tegemoetgekomen aan de veranderde maatschappelijke
opvattingen en worden negatieve effecten zo veel mogelijk
beperkt.
De heer Van Weyenberg vroeg mij in dat verband of ik
aandacht heb voor de samenhang tussen loon, prestatie
en anciënniteit. De heer Van Weyenberg en ik hebben
hierover al verschillende keren van gedachten gewisseld,
bij de behandeling van het actieplan Perspectief voor vijftigplussers, maar ook tijdens talloze algemeen overleggen.
Zoals eerder aangegeven zijn de looncurves in Nederland
in internationaal perspectief vergelijkbaar met de ons
omringende landen. Als je Nederland vergelijkt met continentaal-Europese landen zoals Oostenrijk, Frankrijk, België
en Duitsland, valt het vooral op dat het loonprofiel in
Nederland aan het einde van de loopbaan steeds vlakker
wordt. Het is inderdaad aan werkgevers en werknemers
om samen afspraken te maken, zowel op sectoraal als op
individueel niveau. De regering is blij met de ontwikkeling
dat in steeds meer cao's afspraken worden gemaakt op
basis van opleiding en ervaring, in plaats van alleen maar
op basis van leeftijd.
In de wet is het minimumloon per maand vastgelegd. Daar
wordt het minimumloon per week van afgeleid. Afhankelijk
van de arbeidsduur in overeenkomstige arbeidsverhoudingen, de zogenaamde normale arbeidsduur, moet de werknemer daar over het algemeen 36 tot 40 uur voor werken.
In het geval van deeltijd heeft de werknemer recht op een
gedeelte van dat minimumloon, maar wat nu als een

Tweede Kamer

werknemer structureel of incidenteel veel meer werkt dan
de overeengekomen uren of de normale arbeidsduur?
Logischerwijs heeft hij dan recht op evenredig meer van
het minimumweekloon. Daar ging onze inspectie dan ook
van uit in het handhavingsbeleid, maar er bleek geen
expliciete juridische grondslag in de wet opgenomen te
zijn. Daarmee was handhaving van het minimumloon op
dat punt onmogelijk. Dat leidde tot de situatie dat iemand
structureel 50 uur per week moet werken, terwijl hij op
grond de wet slechts recht heeft op een minimumweekloon.
Dat is onwenselijk. Dat leidt ook weer tot verdringing en
tot het kunstmatig drukken van arbeidskosten. Met dit
wetsvoorstel wordt dat gebrek gerepareerd. Ook boven de
overeengekomen en normale arbeidsduur krijgt de werknemer recht op het minimumloon naar rato per uur. Om te
voorkomen dat dit omzeild zou kunnen worden door
kunstmatig de normale arbeidsduur te verhogen, is de
normale arbeidsduur gemaximeerd op het maximum dat
veelal gehanteerd wordt door werkgevers en werknemers,
namelijk 40 uur per week.
Er is in het voorstel wel flexibiliteit geboden om uren die
worden gewerkt boven de overeengekomen arbeidsduur
onder voorwaarden in vrije tijd op te nemen op een later
moment. Wel onder voorwaarden dus, want als een werknemer zijn uren niet uitbetaald krijgt en daar slechts een
vage afspraak over het later opnemen in vrije tegenover
staat, dan zou dat weer kunnen leiden tot uitholling van de
bescherming van de WML. Daarom moet zoals gebruikelijk
bij vakantie-uren de werknemer de gelegenheid krijgen de
meer gewerkte uren voor 1 juli van het volgende jaar op te
nemen. Worden ze niet opgenomen, dan moeten ze op dat
moment alsnog worden uitbetaald. Ook is afgesproken dat
dergelijke tijd-voor-tijdafspraken mogelijk gemaakt moeten
worden in de cao. In het geval van uitzendkrachten gaat
het om de cao van de inlener.
Mevrouw Schouten vroeg waarom het op die manier moet.
Het gaat over flexibiliteit ten aanzien van de minimumbescherming van werknemers. Die minimumbescherming
kan dus niet afhankelijk gemaakt worden van wat individueel wordt afgesproken. Dat doet onvoldoende recht aan de
afhankelijke positie waarin werknemers, zeker diegenen die
op het wettelijk minimumloon beloond worden, verkeren
ten opzichte van de werkgever. Dat kan dan ook gauw tot
misbruik leiden. Daarom kan compensatie van meerwerk
op een later moment alleen op die manier. Daarmee is
geborgd dat bij de keuze voor flexibiliteit in de minimumbescherming de belangen van de betrokken werknemers
in voldoende mate zijn meegewogen. Dat betekent dat ik
die vraag van mevrouw Schouten dus ook ontkennend moet
beantwoorden.
Er is op zichzelf niets mis mee als een beloning afhankelijk
wordt gesteld van de geleverde arbeidsprestatie. Er is wel
wat mis mee als je daardoor met een volle werkweek niet
genoeg kunt verdienen om in je primaire levensbehoeften
te voorzien. Dat is aan de hand met stukloon. Dat is precies
de situatie die met dit wetsvoorstel wordt tegengegaan.
Stukloonbetaling blijft mogelijk, maar we leggen er een
bodem onder. Werknemers moeten ten minste het wettelijk
minimumloon per gewerkt uur uitbetaald krijgen. Daarmee
bestrijden we oneerlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden ten koste van de werknemers. Daarmee bestrijden we
ook verdringing. We bereiken bovendien dat werknemers
een eerlijk loon ontvangen. De huidige wetgeving biedt
onvoldoende mogelijkheden om misbruik van stukloonbe-

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-16

taling aan te pakken. Vanuit de Kamer zijn er verschillende
voorbeelden langsgekomen. Het is de werkgever die de
prestatienorm bepaalt en die aangeeft hoeveel tijd er nodig
is voor het steken van een kilo asperges of het schoonmaken van een hotelkamer en wat hij daar dan voor betaalt.
De werknemer heeft daar vaak geen inzicht in of er blijken
elementen die het tempo van het werk wel degelijk mede
bepalen of zelfs vertragen niet meegenomen te worden in
de prestatienorm. Je ziet dat ook in het Panteia-onderzoek
naar het gebruik van stukloon. Soms berekent de werkgever
de tijd zo krap dat de prestatienorm voor veel werknemers
niet haalbaar is. Uiteindelijk ontvang je dan als werknemer
niet het minimumloon maar minder, soms zelfs aanzienlijk
minder. Dat leidt tot een kunstmatig goedkope productie
en daarmee wordt er geconcurreerd op oneerlijke voorwaarden met andere werkgevers die wel van mening zijn dat
voor werken in Nederland het minimumloon moet worden
betaald en dat je de rekening niet moet afwentelen op
werknemers.
Daarbij is van belang dat de inspectie ook bij betaling op
basis van stukloon moet kunnen handhaven op betaling
van het minimumloon. Met de huidige wetgeving kan onze
inspectie niet goed genoeg uit de voeten. Daarom wordt
de stukloonbepaling in de WML aangepast, en wel zo dat
ook bij stukloonbetaling het recht op uitbetaling van het
wettelijk minimumloon gegarandeerd is. Het is niet langer
afhankelijk van subjectieve, door een werkgever eenzijdig
bepaalde en vaak niet te verifiëren prestatienorm.
Soms hoor je dan het bezwaar dat dit afbreuk zou kunnen
doen aan de motivatie van werknemers. Zij krijgen toch wel
het minimumloon uitbetaald en misschien zijn ze daardoor
niet meer gemotiveerd om meer te doen. Ik ben daar niet
van overtuigd. Ik denk dat het juist motiverend werkt voor
een werknemer als hij weet dat zijn werkgever hem een
acceptabel loon uitbetaalt en misschien wat meer als hij
flink doorwerkt. Als de werknemer zich onvoldoende
inspant, moet de werkgever hem daarop aanspreken, zoals
dat ook het geval is bij werknemers die tijdloon betaald
krijgen. Dat is de andere kant van de medaille. De werknemer krijgt de garantie van het minimumloon, maar moet
zijn werk naar behoren doen.
Een ander bezwaar betreffende gevolgen voor werkgevers
is dat er een enorme papierwinkel zou ontstaan als iedereen
moet bijhouden hoeveel uur er gewerkt wordt. In het kader
van de Arbeidstijdenwet is reeds een registratie van de
arbeidstijden verplicht, ook bij werken buiten het bedrijf.
Het gaat dus niet om een nieuwe eis. Bovendien is de
registratie voor de WML vormvrij, zodat de werkgever zo
goed mogelijk kan aansluiten bij de verplichtingen die hij
al heeft.
De heer Van 't Wout heeft aandacht gevraagd voor de
omschakeling bij werkgevers die nu met stukloon werken.
Ook de heer Van Weyenberg vroeg of werkgevers wel voldoende tijd krijgen om zich voor te bereiden. Werkgevers
in sectoren die te maken krijgen met die wijziging van de
stukloonbepaling hebben voldoende tijd. Het wetsvoorstel
is op 17 oktober aangeboden aan de Kamer. Sindsdien is
het openbaar. Wie dit debat gevolgd heeft, mag er bovendien van uitgaan dat een vrij grote Kamermeerderheid het
wetsvoorstel steunt; dus men kan zich gaan voorbereiden.
Voor een aantal sectoren waar stukloon betaald wordt, is
het ook heel makkelijk om de werktijden vast te stellen en
te beoordelen. Ik realiseer me echter — en dat moet ik toe-

Tweede Kamer

geven aan de heer Van 't Wout — dat het voor een aantal
individuele werkgevers echt een andere werkwijze vergt.
Daarom zeg ik toe dat ik met sociale partners zal spreken
over de gevolgen van de wijziging van de stukloonbepaling
voor de bedrijfsvoering en over de wijze waarop we de
handhaving daarop zullen afstemmen. Er is een speciale
klankbordgroep in oprichting waarvoor onder andere de
werkgevers die met stukloon werken zullen worden uitgenodigd. Ik zal daar het signaal bij betrekken dat de heer Van
't Wout hier vandaag heeft afgegeven.
Laten we ons realiseren dat het gaat om werknemers,
mensen die net op of net boven het minimumloonniveau
werkzaam zijn en een volle week moeten werken om in hun
bestaan te kunnen voorzien voor henzelf of hun gezin. Het
zijn die mensen die de bescherming juist nodig hebben. Ik
ben ervan overtuigd dat we het zo kunnen introduceren dat
het per 1 juli volgend jaar gebeurt zonder dat bedrijven
daardoor voor verrassingen worden geplaatst of niet voldoende bij die voorbereiding worden betrokken. Ik zal ook
graag in het voorjaar daar een update van geven, maar die
werknemers moeten niet de klos worden van onredelijke
of onduidelijke prestatienormen die leiden tot feitelijke
onderbetaling zonder dat we daar vanuit de inspectie wat
aan kunnen doen. Het geeft een enorm gevoel van onrecht
als het evident zo is en je toch te weinig kunt doen.
Mevrouw Voortman refereerde in dat kader aan de uitzending van Rambam over de hotelsector. Zij vroeg hoeveel
boetes zijn opgelegd en of verkapte constructies van stukloon vaker voorkomen. Zij vroeg wat ik daaraan wil gaan
doen. De inspectie zet de capaciteit risicogericht in. Dat
betekent daar waar de meest hardnekkige problemen zitten
en de kans op effect het grootste is. Doel is om de notoire
overtreders en misstanden aan te pakken. Dat zijn de
bedrijven die willens en wetens de wet overtreden. Die
bedrijven ondermijnen een goed werkende arbeidsmarkt
en zij ondermijnen ons socialezekerheidsstelsel.
Een van die risicosectoren is de schoonmaaksector. Vandaar
dat de inspectie er een apart toezichtsprogramma op heeft
ingericht. Binnen dat programma wordt gezocht naar een
optimale mix van instrumenten om de beoogde doelen en
effecten te bereiken: voorlichting, gesprekken met de
branche, maar ook sanctioneren, handhaven en controleren.
Verder wordt gevraagd of verkapte constructies vaker
voorkomen. Ja, de inspectie komt een veelheid aan geniepige constructies tegen. Dit wetsvoorstel legt de bodem
onder die stukbeloning. Ik denk dat het heel belangrijk is
dat de norm wordt vastgesteld. Per uur moet het wettelijk
minimumloon betaald worden en bovendien krijgt de
inspectie meer mogelijkheden om op te treden.
De heer Heerma vroeg hoe kan worden voorkomen dat
werkgevers uitwijken naar zzp-constructies. Een werkgever
kan niet zomaar overstappen op zzp-constructies. Aard en
omstandigheden van het werk bepalen de aard van de
arbeidsrelatie en of sprake is van een werknemerschap of
zzp-schap. Het is dus niet zondermeer mogelijk om te kiezen
voor de inzet van zzp'ers waar eerder sprake was van
werknemers.
Mevrouw Vermeij en ook de heer Van Weyenberg vroegen
wat ik doe om problemen met gastouders te voorkomen
nu het stukloon wordt afgeschaft. Het klopt dat nu door
wijziging van de stukloonbepaling in ieder geval het minimumloon per uur moet worden betaald en dat gastouders

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-17

na aanvaarding van het wetsvoorstel WML-ovo in beginsel
onder de WML komen te vallen. Dus dat zou een verandering met zich brengen. Het is waar dat dit forse consequenties kan hebben voor de prijs die vraagouders moeten gaan
betalen en in het verlengde daarvan voor het aanbod van
gastouders die niet meer dan één kind tegelijk kunnen of
willen opvangen. Met twee kinderen ben je er al. Het wetsvoorstel WML-ovo voorziet echter ook in de mogelijkheid
om bij AMvB de arbeidsverhouding van bepaalde categorieën personen wegens bijzondere omstandigheden buiten
de werkingssfeer van de WML te plaatsen. De gastouderopvang komt hiervoor in aanmerking. Het is een bijzondere
arbeidsverhouding, waarbij men in eigen huis werkt en dit
gedeeltelijk kan combineren met eigen taken. Daarnaast
geldt dat de ovo per ouderpaar wordt afgesloten. Dat leidt
tot de situatie dat wanneer een ouderpaar twee kinderen
naar een gastouder brengt, een vergoeding van twee keer
€5,60 volstaat, maar als het oudste kind naar school gaat,
het tarief voor het andere kind opeens fors omhoog moet.
Voor de gastouders geldt dat als ze twee kinderen van één
ouderpaar opvangen ze eenmaal het minimumloon per uur
ontvangen, maar als ze twee kinderen van verschillende
ouderparen opvangen, ze van beide ouderparen het minimumloon moeten ontvangen. Het zijn twee overeenkomsten
van opdracht.
Dat maakt duidelijk dat hier een specifieke situatie aan de
orde is, die rechtvaardigt dat er een uitzondering komt voor
die sector. Ik zal dus gebruikmaken van de mogelijkheid
om bij AMvB gastouders uit te zonderen van de WML, zodat
de huidige beloningsstructuur en flexibiliteit behouden
kunnen worden. Het wetsvoorstel WML-ovo treedt zes
maanden na publicatie in werking. Dat biedt ruim voldoende
tijd om de AMvB op te stellen. Overigens hoop ik zeer dat
de Eerste Kamer het voorbeeld van de Tweede Kamer zal
volgen enige tijd later en het wetsvoorstel inderdaad zal
aanvaarden. Dat zou heel goed zijn.
Mevrouw Schouten en de heer Heerma vroegen mij hoe ik
de consequenties beoordeel van het afschaffen van stukloon
bij werkzaamheden buiten het bedrijf, bijvoorbeeld thuis.
Hoe kan de werkgever dan toezicht houden op productiviteit
en gewerkte uren? Welnu, in veel sectoren is op afstand
werken in welke vorm dan ook dagelijkse praktijk, ook als
sprake is van beloning naar tijdruimte. Bij bijvoorbeeld
pakketbezorging, thuiszorg en in de schoonmaak is het al
gewoonte en goed te organiseren om bij te houden hoeveel
tijd er gewerkt wordt. De werknemer kan dat prima zelf
doen. Dat leidt ook niet tot problemen. Bij het bezorgen van
folders is die ruimte er in de regel voor de werknemer en
zal een werkgever dus maatregelen moeten nemen om het
aantal gewerkte uren te kunnen verifiëren. In feite gaat het
om maatregelen die toezicht op de uitvoering met zich
brengen. Daar kunnen kosten aan verbonden zijn. Uiteindelijk is de vraag of de benodigde extra handelingen en kosten
voor werkgevers opwegen tegen de gewenste extra
bescherming van werknemers en het tegengaan van concurrentievervalsing via onderbetaling. In mijn ogen is het
antwoord op die vraag bevestigend. Ook werknemers aan
de onderkant van de arbeidsmarkt moeten erop kunnen
vertrouwen dat ze, als ze hun werk met goede inzet doen,
het wettelijk minimumloon uitbetaald kunnen krijgen. De
werkgevers moeten erop kunnen vertrouwen dat ook hun
collega's of concurrenten eerlijk loon betalen aan hun
werknemers en op eerlijke wijze concurreren. Ik zal echter
zo ingaan op het amendement dat is ingediend. Door de
VVD en het CDA is immers een amendement ingediend om
in bepaalde, specifieke gevallen toch te kunnen werken met

Tweede Kamer

de "redelijkerwijs"-norm bij stukloon. Mevrouw Schouten
vroeg mij al wat ik van dat amendement vind.
Ik snap de wens die wordt uitgesproken. Je wilt het immers
zo inrichten dat alle sectoren met deze wet uit de voeten
kunnen. Ik denk dat dit met het wetsvoorstel dat er ligt op
zichzelf het geval is, maar ik constateer tegelijkertijd dat ik
daar niet iedereen van heb kunnen overtuigen. Dat betekent
dat ik het oordeel over het amendement aan de Kamer wil
laten. Ik doe dat met een gerust hart, omdat de criteria die
zullen gelden om van de wettelijke regeling af te wijken,
laten zien dat er een balans in zit. Er moeten redenen voor
te zijn die te maken hebben met de vrijheid van de werknemer om zijn eigen werkzaamheden in te richten en de
beperkte mogelijkheden voor de werkgever om toezicht te
houden. Die redenen worden getoetst door de stichting en
door mij op al dan niet gezamenlijk verzoek van de stichting.
Ook zitten er waarborgen in om erop toe te zien dat werknemers het wettelijk minimumloon zullen verdienen, ook
al wordt uitgegaan van de zogenoemde "redelijkerwijs"norm. Die norm zal decentraal worden vastgesteld en dat
is ook goed. Niet iedere werkgever zal zelf een norm kunnen
vaststellen en op sectoraal niveau kan dat wel. Dat was ook
een deel van de kritiek van de Raad van State. Een door de
sector gedragen norm heeft tevens een garantie dat die
norm klopt. Het voorkomt onderbetaling en zal de handhaving vereenvoudigen. Kortom, ik laat dit amendement met
een gerust hart over aan het oordeel van de Kamer.
De SP heeft een amendement ingediend om stukloon geheel
af te schaffen. Dat ontraad ik. Zoals ik heb aangegeven, is
het in een aantal sectoren een goed gangbare wijze van
beloning die in de praktijk ook werkt. Het kan ook als stimulerend worden ervaren. Het grote probleem dat we met
deze wet ondervangen, is nu juist het gebrek aan een
bodem. Geen misverstand, ik sluit de ogen er niet voor dat
stukloon in sommige gevallen moedwillig kan leiden tot
onderbetaling en uitbuiting. Dat is niet acceptabel en om
die reden voorziet dit wetsvoorstel juist in die bodem.
Mevrouw Voortman vroeg mij of de inspectie voldoende
capaciteit heeft om te kunnen handhaven. De heer Heerma
vraagt hoe het zit met de handhavingstaak en of die inderdaad eenvoudiger wordt. Ook vraagt hij of de inspectie
betrokken is bij het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel geeft de
inspectie meer mogelijkheden om in meer gevallen op
ongewenste situaties te kunnen handhaven, zoals onderbetaling door het toepassen van stukloon of het niet uitbetalen
van meerwerk. Zoals ik in de memorie van toelichting heb
aangegeven, is het met de huidige regeling niet mogelijk
voor de inspectie om daarop te handhaven. De wijziging
op grond waarvan per uur in ieder geval minimaal het
minimumloon moet worden betaald, maakt de inspectie
beter in staat om te handhaven. Daarnaast kan de inspectie
nu niets doen aan het betalen van minimumloon waarvoor
veel meer uren moeten worden gewerkt dan mag worden
verwacht. Ik heb geschetst dat de juridische grondslag
daarvoor ontbreekt.
Het wetsvoorstel brengt wel een intensivering van de
handhaving met zich. Er zal in meer gevallen sprake zijn
van onderbetaling en dus moet er meer onderzoek plaatsvinden en moet er vaker een boeterapport worden opgemaakt. Maar dat willen we ook, want we zijn tegen onderbetaling. We willen graag dat de inspectie in staat is om te
handhaven en dat ook daadwerkelijk doet.

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-18

Omdat die onderzoeken in omvang toenemen en er meer
gevallen van onderbetaling kunnen worden vastgesteld,
zullen we daar rekening mee houden bij de prioritering.
Vorige week hebben wij gesproken over de ontwikkeling
van de inspectie. In de motie-Heerma/Van Weyenberg wordt
gevraagd om te bekijken hoe wij de komende tijd verdergaan met het ontwikkelen van de inspectie. Als ik mij niet
vergis, heeft de Kamer ook voorstellen aangenomen om
de capaciteit van de inspectie structureel te versterken. De
inspectie heeft overigens ook een handhavingstoets uitgebracht over het conceptwetsvoorstel.
Ik sluit af. Ik dank de Kamer en alle betrokkenen bij de totstandkoming van het wetsvoorstel voor de steun die er nu
is voor dit voorstel. Ik denk dat het buitengewoon belangrijk
is om vast te stellen dat er soms decennia voorbijgaan
voordat de wet verandert, maar dat wij wel degelijk in staat
zijn om elkaar te vinden, in het belang van de toekomst en
in het belang van de jongeren.
De heer Ulenbelt (SP):
Ik had een interruptiedebatje met de heer Van Weyenberg.
Dat ging over de straat of rivieren oversteken en dat soort
dingen. Het heeft 40 jaar geduurd en dit is dan de eerste of
de tweede steen. Ik ben heel benieuwd welk perspectief de
minister ziet, zodat we geen kritiek meer krijgen van de
Raad van Europa.
Minister Asscher:
Ik heb zeer genoten van dat debat. Je ziet hoe zo'n metafoor
met mensen aan de haal gaat. Voordat je het weet, sta je
allemaal midden in de rivier of op een drukke verkeersader.
Waar het om gaat, is dat we voor het eerst in 40 jaar wat
doen, dat het jeugdloon omhooggaat en dat we dat ook
nog eens op een verstandige manier doen. Ik denk dat de
kiezer erover gaat hoe dat verdergaat. Je ziet in de verkiezingsprogramma's van de verschillende partijen verschillende uitgangspunten. Ik ben heel blij, dankbaar en trots
dat ik, naast al die geestelijke vaders en moeders in deze
zaal, dit voorstel als minister mag verdedigen.
De heer Ulenbelt (SP):
Het heeft nu 40 jaar geduurd en ik heb al die jaren meegemaakt. Een voor de hand liggende vraag is dan of ik het
nog mee ga maken dat het naar 18 jaar gaat.
Minister Asscher:
Dat wens ik de heer Ulenbelt in alle opzichten toe. Ik wens
hem een lang, gezond leven, met mevrouw Ulenbelt. Ik
weet niet wanneer het zo zal zijn, maar ik wens het hem
wel toe.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Volgens mij was het mevrouw Van Wijken.
De voorzitter:
Marga Wijker.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Oké, excuus.

Tweede Kamer

Wat is dan het einddoel waar de minister naartoe wil? Hij
pleit als lijsttrekker voor uitgaan van je idealen. Iedereen
begrijpt dat je compromissen moet sluiten. Je kunt niet
altijd precies je concrete programma realiseren. Maar wat
is het einddoel waar deze minister naar streeft?
Minister Asscher:
Dank u wel. Ik ben eerder in de Volkskrant beschreven als
de redder van het huwelijk van de heer Ulenbelt. Soms
moet je incasseren wat je voor elkaar krijgt, ook als het
onverwacht is. Ik denk dat dit overdreven was en dat hij
daar in hoge mate zelf voor verantwoordelijk is, maar als
ik daaraan heb kunnen bijdragen, ben ik daar blij mee.
Mevrouw Voortman stelt een heel aardige vraag. Het is
belangrijk om die in de politiek eerlijk te beantwoorden.
Wat is het verschil tussen wat je als lijsttrekker of als politicus met je programma wilt en wat je hier doet als minister?
Inderdaad, je beschrijft je idealen en als minister of als
politicus breng je ze in praktijk door stappen vooruit te zetten. Iedereen in deze zaal is het erover eens dat we vandaag
een stap vooruit zetten. Het is een prachtig moment om uit
te leggen, ook aan kiezers, dat het zo werkt. Je omschrijft
je idealen. Die verschillen soms van elkaar. Je zoekt naar
meerderheden, je probeert het op een verstandige manier
te doen, je houdt ook rekening met bezwaren en je zet een
stap vooruit. Dat dit maar eens in de veertig jaar lukt bij
zo'n onderwerp laat zien hoe moeilijk het is, maar ook
hoezeer dat de moeite waard is.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Moeten wij nog 40 jaar wachten voordat het naar 18 jaar
gaat? Of gaat het veel sneller naar 18 jaar als het aan de
minister ligt? Wat gaan we nou in de volgende termijn
doen?
Minister Asscher:
De regering doet nu het voorstel om het in twee stappen
te verlagen. De verschillende politieke partijen, ook de
partij waar ik lid van ben, stellen voor om sneller naar de
18 jaar te gaan. Het is eerst aan de kiezer om te bepalen
welke partijen de volgende periode aan het roer zijn. Wat
er verder ook gebeurt en welke interruptie ook: ik geniet
van het feit dat ik de minister ben die dit voorstel vandaag
mag verdedigen. Het is een grote stap vooruit. Ik wilde die
ruimtemetafoor — een kleine stap voor de mens, maar een
grote stap voor de mensheid — eigenlijk niet gebruiken,
want die was nog uitzinniger, maar we voeren inderdaad
weleens debatten met elkaar waarin de meningsverschillen
groter zijn. Ik ben het zeer met mevrouw Voortman eens
dat je uiteindelijk moet uitkomen op een volwaardige
beloning van alle volwassenen, maar er is niks op tegen
om daar op een verstandige manier naartoe te werken en
daarbij rekening te houden met het feit dat je graag wilt dat
de jongeren hun baan behouden. Zal dat 40 jaar duren? Ik
denk het niet, maar geen van ons weet waar we over 40
jaar zijn. Dat is het kenmerk van de reis naar Mars, of zoals
een Chinees spreekwoord het zegt: een reis van 1000 mijl
begint met één stap. Achteraf zie je pas wanneer de stappen
klein waren en wanneer ze groot waren. Vandaag is het een
grote stap, maar we weten niet wanneer de volgende wordt
gezet.

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-19

De heer Van 't Wout (VVD):
Wellicht kan met deze interruptie een tweede termijn worden voorkomen. Wij zijn hier met wetgeving bezig. Mijn
punt is misschien even wat minder hoogdravend, maar
desondanks belangrijk. Ik ben blij met het oordeel van de
minister over het amendement van mij en het CDA. Ik zie
net dat de dagbladuitgevers ook hebben gezegd dat het
wordt gesteund en dat de opdrachtgevers daar goed mee
uit de voeten kunnen. Er zijn echter nog twee dingen. Er
moet een ministeriële regeling komen willen de opdrachtgevers of de werkgevers met zo'n norm gaan werken. Kan
die regeling er snel komen? Ik hoop het. De minister weet
verder dat dit in sommige sectoren lastig is omdat de
werkgevers in deze sectoren niet zijn georganiseerd. Dan
zou je bijvoorbeeld kunnen denken aan een extern auditbureau. Ik wil de minister vragen om dat hierbij te betrekken.
Je gaat wel weer met een norm werken; dat is het doel van
de wet en dat steunen wij. Gelet op de intentie van het
amendement lijkt het mij echter goed om hier te zeggen
dat hier met het oog op de redelijkheid van de praktijk mee
gewerkt moet kunnen worden. Daar willen wij ook recht
aan doen. Ik zal het wat beeldender maken: het maakt nogal
uit of je folders bezorgt in een flat waar alle brievenbussen
naast elkaar staan of dat je folders bezorgt bij boerderijen
die kilometers uit elkaar liggen. Ik hoop dat de minister het
ook zo wil interpreteren als dit amendement wordt aangenomen.
Minister Asscher:
Ja. Ik wil de heer Van 't Wout zeer complimenteren met het
technische aspect van zijn amendement. Daarmee verbetert
de medewetgever het wetsvoorstel met uiterste precisie.
Ik proef daarin de balans. Ik denk dat het goed is om dat
nog even expliciet met elkaar te bespreken. Die balans
brengt met zich dat een uitzondering kan worden verkregen
als dat past bij de sector en daar voldoende gronden voor
zijn. De heer Van 't Wout vraagt wat er gebeurt als er wel
een sectorale norm nodig is, maar een sector niet georganiseerd is, als er geen normale gesprekpartner is of als het
voor een werkgever niet mogelijk is om er op een normale,
redelijke manier met de werknemers uit te komen. Ik begrijp
dat heel goed. In het amendement wordt erin voorzien dat
dit dan alsnog kan, maar daar worden tegelijkertijd voorwaarden aan verbonden. Wij willen immers ook niet dat
een werkgever in zo'n sector zegt "doe maar 100 hotelkamers per uur", want het is evident dat je dat niet moet willen. Dan zou iemand moeten bekijken of dat nog een norm
is waarmee gewerkt kan worden. Die iemand moet niet de
minister te zijn, want hij heeft daar geen verstand van en
weet niet hoeveel kamers je in één uur kunt schoonmaken.
Er moet dus een voorwaarde worden gevonden die precies
zo kan zijn als de heer Van 't Wout die omschrijft: je wijst
een onafhankelijke derde aan die verstand heeft van de
sector of je vraagt misschien twee of drie mensen om een
oordeel uit te spreken over de norm. Het zou niet heel veel
rompslomp met zich moeten brengen, maar de balans
tussen de belangen van de werkgever en de belangen van
de werknemer, die het wetsvoorstel kenmerkt, zou er wel
moeten zijn. Zo wil ik die voorwaarden ook vormgeven bij
ministeriële regeling.
Ik snap heel goed dat de heer Van 't Wout zegt dat hij ook
snel dat laatste stukje wil kunnen zien als het wetsvoorstel
al op 1 juli in werking treedt. Ik zeg toe om daar meteen
mee te beginnen en nog als wij met elkaar verkeren die

Tweede Kamer

regeling aan de Kamer te sturen, zodat u kunt zien hoe ik
dat heb vormgegeven. Dat moet dan in februari het geval
zijn. Ik snap de zorg en ik denk dat wij het doel delen.
Daarom oordeel ik ook positief over het amendement, dat
de mogelijkheid biedt om de balans erin te houden die
wordt gezocht.
De voorzitter:
Ik constateer dat alleen de heer Öztürk behoefte heeft aan
een tweede termijn.

De heer Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk):
Voorzitter. Ik heb ondertussen twee moties moeten typen
om de Kamer om een uitspraak te vragen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat 22% van de Nederlandse jongeren met
een migrantenachtergrond werkloos is, tegenover 9% van
de jongeren zonder migrantenachtergrond;
van mening dat dit uiterst zorgelijk is en dat het daarom
wenselijk is om een afrekenbare ambitie uit te spreken om
beterschap te bewerkstelligen in de toekomst;
spreekt uit dat het wenselijk is om in het beleid afrekenbare
streefcijfers op te stellen met betrekking tot de werkloosheid
onder jongeren met een migrantenachtergrond,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Öztürk. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 13 (34573).
De heer Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk):
Dan ga ik verder met de laatste motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat monitoring van de arbeidsmarktpositie
van jongeren onderdeel uitmaakt van het voorliggende
wetsvoorstel;
verzoekt de regering om bij deze monitor van de arbeidsmarktpositie van jongeren tevens rekening te houden met:
- mogelijke verschillen in de arbeidsmarktpositie tussen
jongeren met verschillende achtergrondkenmerken, zoals
herkomst of opleidingsniveau;

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-20

- mogelijke gevolgen met betrekking tot de aard van
dienstverbanden;
- scholingsbeslissingen van jongeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Öztürk. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 14 (34573).

Minister Asscher:
Voorzitter. Ik was ook nog een reactie schuldig op het
amendement op stuk nr. 12 van de heer Öztürk. Deze kwam
net iets later binnen en ik had haar daarom niet bij de
voorbereiding. Mijn reactie op dat amendement sluit aan
bij mijn eerdere reactie op de amendementen van mevrouw
Voortman en de heer Ulenbelt, waarbij wij er bewust voor
hebben gekozen om de afschaffing van het jeugdloon voor
21- en 22-jarigen in twee stappen vorm te geven, omdat
wij willen zorgen dat men tegelijk een hogere beloning
krijgt en de baan behoudt die jongeren hebben. Dat is een
keuze die met zich meebrengt dat ik dit amendement moet
ontraden.
Ik ga verder met de twee moties van de heer Öztürk. In zijn
eerste motie, die op stuk nr. 13, staat geen verzoek aan de
regering, dus ik kan geen advies geven over een uitspraak
van de Kamer daarover.
Zijn tweede motie, op stuk nr. 14, gaat over de vormgeving
van de monitor. Een deel van de elementen die in zijn motie
worden genoemd, zal zeker bij de monitor worden betrokken. Maar ik denk dat het beter is om af te spreken dat ik
het ontwerp van die monitor te zijner tijd aan de Kamer
voorleg. De leden Schouten, Heerma en Van 't Wout vroegen daar ook naar. De Kamer zou daarna kunnen beoordelen of er elementen bij of af moeten. Als we daar nu deze
drie dingen in stoppen, doet dat volgens mij geen recht aan
de complexiteit hiervan. Ik verzoek de heer Öztürk om deze
motie aan te houden totdat het monitoringsvoorstel naar
de Kamer komt. Zo niet, dan zou ik de motie moeten ontraden, omdat we dan geweld zouden doen aan het belang
van zorgvuldig onderzoek hiernaar.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
We zullen volgende week dinsdag stemmen over het
wetsvoorstel, de amendementen en de ingediende moties.
Ik dank de minister, maar ook de Kamerleden. Ik vond dit
namelijk een ontzettend rustig debat. Het is voor een voorzitter ook fijn om dat eens mee te maken. Maar, zoals al is
gezegd, het laat ook zien hoe samenwerking soms tot mooie
resultaten kan leiden.
De vergadering wordt van 17.15 uur tot 18.18 uur geschorst.
Voorzitter: Ypma

Tweede Kamer

15 december 2016
Verlaging leeftijd volwassenminimumloon TK 36

36-8-21