Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3562
Vragen van het lid Akerboom (PvdD) aan de Minister voor Natuur en Stikstof
over het vergassen van ganzen (ingezonden 2 augustus 2023).
Antwoord van Minister van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 5 september 2023).
Vraag 1
Kent u het bericht «Ruim duizend ganzen gevangen en vergast in Kinderdijk»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Is het u bekend hoeveel leed de ganzen ervaren tijdens het vergassen,
aangezien ze als watervogel lang hun adem in kunnen houden en wel 120
seconden lang een doodsstrijd voeren, terwijl ze elkaar in blinde paniek in de
gaskar vertrappen? Zo ja, wat vindt u van deze manier van doden van
ganzen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Wanneer wordt voldaan aan specifieke redenen, voorwaarden en vereisten uit
de Wet natuurbescherming (en Vogelrichtlijn) is het in sommige gevallen
toegestaan om ganzen te doden. Wanneer hiertoe wordt besloten zijn er
verschillende dodingsmethoden mogelijk, één hiervan is het vangen en
doden van ganzen tijdens de rui (ruivangsten). Ganzen zijn tijdens de rui
relatief eenvoudig en met minimale verstoring van overige natuurwaarden te
vangen, waarna ze met CO2 kunnen worden gedood.
Het doden van ruiende ganzen is een methode waarbij met een eenmalige
inspanning een groot aantal ganzen uit de populatie kan worden weggenomen. In een zienswijze over het doden van ganzen heeft de Raad voor
Dieraangelegenheden (RDA) in 20122 in hun Richtsnoer Ganzendoden een
voorkeur uitgesproken voor ruivangsten, vanwege een lagere welzijnsaantas-

1

Alblasserdamsnieuws.nl, 7 juni 2023, «Ruim duizend ganzen gevangen en vergast in
Kinderdijk», (https://www.alblasserdamsnieuws.nl/wordpress/2023/06/07/ruim-1000-ganzengevangen-en-vergast-in-kinderdijk/).
2
RDA, 2012. Richtsnoer ganzendoden. RDA, Den Haag. 26 pp.

ah-tk-20222023-3562
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

ting dan bij afschot. Ook in een recente zienswijze3 van de RDA over het
doden van dieren wordt dit standpunt herhaald. In het Richtsnoer Ganzendoden staan concrete randvoorwaarden over wanneer en hoe het middel
ingezet kan worden. Wel is uit onderzoek4 gebleken dat het doden met
oplopende CO2-concentraties meer stress veroorzaakt bij de individuele gans
dan een goed geplaatst schot, en daarmee – op het niveau van het individuele dier – minder diervriendelijk is. Vanuit de opgaven ten aanzien van
schadebeperking en vliegveiligheid is het echter nodig om ganzenaantallen
terug te dringen, wat via de methode afschot netto meer stress oplevert.
Vraag 3
Is het u bekend hoeveel mensen een klacht hebben ingediend of op een
andere wijze hebben gecommuniceerd met de provincie over het vergassen
van ganzen, omdat het zien van deze actie als choquerend kan worden
ervaren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Ja. De activiteiten bij Kinderdijk hebben niet geresulteerd in klachten bij de
provincie, de stichting Faunabeheereenheid Zuid-Holland of de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid.
Vraag 4
Bent u bereid om bij de provincies na te vragen hoeveel ganzen er per jaar
op bovenstaande wijze worden vergast? Zo nee, waarom niet? Zo ja, per
wanneer?
Antwoord 4
Ja. In 2022 zijn er in totaal 14.350 ganzen gevangen met ruivangsten. Het
gaat om 13.283 grauwe ganzen, 870 Canadese ganzen, 24 brandganzen en
173 hybride/verwilderde ganzen5.
De gedeputeerde staten van Noord-Holland, Utrecht, Zeeland en Zuid-Holland
hebben in hun beleid vastgesteld hoe ze de schade die in hun provincie
wordt veroorzaakt door ganzen willen beperken. Ook het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat (I&W) heeft beleid opgesteld voor het verbeteren
van de vliegveiligheid op en rondom Schiphol. Het terugbrengen van de
populatie ganzen door middel van ruivangsten wordt in alle vier de provincies uitgevoerd, incl. de Schipholzone. Een samenwerkingscollectief –
bestaand uit de vier Faunabeheereenheden van elke provincie en het
Ministerie van I&W – coördineert de uitvoering van dit beleid. Dit collectief
produceert jaarlijks een Ruivangsten Rapportage, met onder andere de
aantallen ganzen gedood met ruivangsten, welke wordt gepubliceerd op de
website van Faunabeheereenheid Noord-Holland.
Vraag 5
Bent u het ermee eens dat het vergassen van ganzen niet werkt, gezien
onderzoek aantoont dat er net zoveel ganzen worden grootgebracht als nodig
om de jaarlijkse sterfte te compenseren en dat dus afschot of vergassen
zinloos is? Zo nee, waarom niet?6
Antwoord 5
Nee, daar ben ik het niet mee eens.
Gezien de populatieomvang van veel ganzensoorten is het internationale en
provinciale beleid deels gericht op het reduceren van specifieke ganzenpopulaties om schade aan landbouw en natuur te voorkomen, en vliegveiligheid7
te bevorderen. Voor de Grauwe Gans en de Brandgans is dit beleid ingebed
3

RDA, 2022. Doden van dieren aan het licht. RDA, Den Haag. 78 pp.
Sharp, T. & Saunders, G. (2011). A model for assessing the relative humaneness of pest animal
control methods Second edition. Australian Government Department of Agriculture, Fisheries
and Forestry, Canberra
5
FBE Noord-Holland (2023). Ruivangsten rapportage 2022. Samenwerkingscollectief
ruivangsten. (https://fbenoordholland.nl/media/media-attachment/89.pdf)
6
Kleefstra, R., 2010, «Monitoring van ganzen op slaapplaatsen in het centrale merengebied van
Friesland, 1998–2010», Limosa, 83, p. 160–167, (https://stats.sovon.nl/static/publicaties/LIM834–
2_Kleefstra.pdf).
7
Convenant reduceren risico vogelaanvaringen Schiphol 2020–2024
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

in een internationale context, in de vorm van het Europees Ganzenplatform
van het Afrikaans-Euraziatisch Watervogelverdrag (AEWA).
Ruivangsten zijn in vergelijking met andere methodieken een efficiënte
manier van populatiereductie door de relatief geringe inzet die nodig is
tegenover de hoge aantallen ganzen die per actie uit de populatie onttrokken
kunnen worden5“ 8 9 10. Hierdoor wordt de populatie snel teruggebracht en
hoeven er over langere tijd netto minder ganzen te worden gedood. Tijdens
de rui zijn ganzen relatief eenvoudig en met minimale verstoring van overige
natuurwaarden te vangen. Bovendien worden vooral lokale ganzenpopulaties
op die manier gereguleerd en wordt vermeden dat trekvogels worden
gedood. Bij ruivangsten worden bovendien verhoudingsgewijs veel volwassen vogels aan de populatie onttrokken, wat effectiever is dan ingrijpen in het
broedsucces6,7,8.
Effectief populatiebeheer vraagt naast het beperken van aantallen evenwel
ook om andere maatregelen, zoals verstoring en het beperken van broedgelegenheid. Via combinaties van maatregelen werken provincies aan duurzaam
ganzenbeheer voor de lange termijn, waarbij schade – binnen de mogelijkheden geboden vanuit (inter)nationale en provinciale kaders – wordt teruggebracht naar een maatschappelijk aanvaardbaar niveau.
De door U aangehaalde bron uit het tijdschrift Limosa van 2010 doet
overigens geen uitspraken over effecten van het doden van ganzen. Het laat
resultaten zien van slaapplaatstellingen in de winter, die voornamelijk
betrekking hebben op trekvogels (welke voornamelijk worden verjaagd), en
het bediscussieert deze onder andere in samenhang met gebiedsbeleid voor
Natura 2000-gebieden en het toenmalige beleid voor schadebeheersing met
speciale ganzenfoerageergebieden.
Vraag 6
Bent u het ermee eens dat er ingezet moet worden op innovatie en preventie,
in plaats van continu dieren te doden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat
u hier aan doen?
Antwoord 6
Ik ben het ermee eens dat er ingezet moet worden op preventie en innovatie.
Dit gebeurt ook al. Voorafgaand en parallel aan dodelijke maatregelen dienen
altijd preventieve maatregelen te worden ingezet.
De provincies zijn samen met de faunabeheereenheden verantwoordelijk voor
de aanpak van ganzenschade en vliegveiligheid. Er zijn verschillende
methodes voorhanden waarmee ganzen kunnen worden beheerd. Dodelijke
maatregelen worden ingezet voor het verkleinen van de populatie (van met
name broedvogels) om schade te voorkomen, en niet-dodelijke maatregelen –
zoals verjaging – worden ingezet om schade (van met name winter- en
trekvogels) te verplaatsen of concentreren. Omdat niet-dodelijke alternatieven
in veel gevallen niet effectief genoeg zijn in het bewerkstelligen van
vliegveiligheid en het beperken van schade en tot een maatschappelijk
aanvaardbaar niveau, worden populaties ook via dodelijke maatregelen
beheerd.
Vraag 7
Bent u het ermee eens dat er betere alternatieve methoden zijn om ganzen te
verjagen, zoals lasers? Zo nee, wat vindt u ervan om alternatieve methoden
te onderzoeken? Zo ja, wanneer gaat u deze methoden in laten zetten?
Antwoord 7
Het verjagen van ganzen is niet in alle situaties een geschikt alternatief voor
het doden van ganzen, zie daarvoor mijn antwoord op vraag 6.
8

Stahl, J., van den Bremer, L., Schekkerman, H., de Boer, V. & Voslamber, B. (2013).
Beheer van zomerganzen in de Provincie Utrecht. Sovon-rapport 2013/28. Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen
9
Kleijn, D., van Riel, M. & Melman, D. (2012). Pilot onderzoek Grauwe ganzen op Texel. Effectiviteit van beheersmaatregelen en ontwikkelingen in landbouw- en natuurschade. Alterra
rapport 2307. Alterra, Wageningen
10
Van der Jeugd, H.P., Voslamber, B., van Turnhout, C., Sierdsema, H., Feige, N., Nienhuis, J. &
Koffijberg, K. (2006). Overzomerende ganzen in Nederland: grenzen aan de groei? Sovononderzoeksrapport 2006/02. Sovon Vogelonderzoek Nederland, Beek-Ubbergen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Het effectief verjagen van ganzen vraagt om innovatie en ontwikkeling. BIJ12
en andere partijen doen regelmatig onderzoek naar innovatieve verjagingsmethoden. Voorbeelden hiervan zijn onderzoek naar de effectiviteit van
lasers, Bird Alert en andere systemen, 11 12. Via de Faunaschade Preventie Kit
Ganzen geeft BIJ12 de provincies inzicht in hoe en welke preventieve
middelen ingezet kunnen worden om ganzenschade te voorkomen.
De effectiviteit van alternatieve methoden zoals lasers en Bird Alert is beperkt
(o.a. door gewenning). Onderzoek wijst uit dat lasers erg krachtig moeten zijn
om effectief te zijn, zeker bij zonnig weer. Dit brengt risico’s met zich mee
voor mensen (m.n. oogletsel). Momenteel worden deze en andere nieuwe
verjagingsmethoden al op kleine schaal toegepast, waarbij de technologie
steeds verder wordt ontwikkeld. Innovatieve methoden kunnen samen met
andere vormen van verjaging bijdragen aan het verminderen van schade aan
landbouwpercelen, wanneer er elders voldoende foerageeralternatieven zijn.
Vraag 8
Vindt u het vergassen van dieren, zoals ganzen, nog van deze tijd, of bent u
bereid deze dodingsmethode te verbieden?
Antwoord 8
Het doden van ganzen is nodig om tot maatschappelijk aanvaardbare niveaus
van schade te komen. Zoals beschreven in mijn antwoord op vraag 2 heeft de
RDA een voorkeur uitgesproken voor ruivangsten, vanwege een lagere
welzijnsaantasting dan bij afschot. Ik ben niet bereid deze dodingsmethode te
verbieden. Raad van State heeft namelijk in 2019 (Uitspraak 201803550/1/A3)
reeds geoordeeld dat ruivangsten mogen worden uitgevoerd ten behoeve
van de in Wet natuurbescherming genoemde belangen, waaronder openbare
veiligheid (luchtvaartveiligheid), voorkoming van schade aan gewassen
(landbouwschade) of schade aan flora en fauna.

11

JB.Latour, J. Stahi. 2018 Praktijkproef inzet lasers voor beperking ganzen- schade.
A&W-rapport 2388, Sovon rapport 2018/08 Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek,
Feanwâlden & Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen (https://www.bij12.nl/wp-content/
uploads/2018/09/Laser-Rapport-2388-AW-SOVON-versie-15-5-2018.pdf)
12
Tom Meijer, Daan Groot, Elena Kappers, Julia Stahl en Daan Bos (2023) Innovaties voor
ganzenwering en – verjaging – in de provincie Utrecht. De Natuurverdubbelaars, Sovon Vogelonderzoek Nederland, Altenburg&Wymenga. Amsterdam. (https://
www.natuurverdubbelaars.nl/wp-content/uploads/2023/03/Eindrapport-onderzoek-innovatiesvoor-ganzenwering-en-verjaging.pdf)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4