2021D37332

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 9 september 2021 inzake Evaluatie Wet versterking bestuurskracht (Kamerstuk 34 251, nr. 95).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
De Jong-van de Graaf

nds-tk-2021D37332

1

Inhoud
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SGP-fractie
Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

2
2
3
4
5
8
8

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
evaluatie van de Wet versterking bestuurskracht en hebben hierover nog
enkele vragen.
Onderzoek in het hoger onderwijs
De leden van de VVD-fractie lezen dat het algehele beeld dat naar voren
komt uit de evaluatie is dat het over het algemeen goed gaat met de
medezeggenschap in het hoger onderwijs. Dat is een goede ontwikkeling.
Wel lezen de leden dat de kennis over en de positie van opleidingscommissies nog kan worden verbeterd, voornamelijk bij studenten die geen
lid zijn van deze raden. Heeft de Minister zicht op de manier waarop deze
groep studenten, die niet actief deelnemen aan medezeggenschapsraden,
kennis heeft van de werkzaamheden van de verschillende medezeggenschapsraden? Zo ja, wat zijn hiervan de conclusies? Zo nee, ziet de
Minister mogelijkheden om dit nader te onderzoeken, zo vragen de leden.
Kennis over wettelijke taken en bevoegdheden
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister, zoals ook te lezen is in
haar brief van 11 februari van dit jaar1, aanvullende middelen heeft
toegekend voor de periode 2022–2025, om de medezeggenschap, waar
nodig, beter te faciliteren en opleidingscommissies te versterken. Op
welke manier besteedt de Minister hierbij ook aandacht aan het democratische gehalte van de verschillende medezeggenschapsorganisaties en
opleidingscommissies? Ziet de Minister mogelijkheden om de algemene
kennis over medezeggenschap en opleidingscommissies bij de gemiddelde student te verbeteren, zodat we meer studenten stimuleren zich
bezig te houden met medezeggenschap en opleidingscommissies? Zo ja,
op welke manier? Zo nee, waarom niet, zo vragen de leden.
Ook lezen de leden van de VVD-fractie dat de Minister graag in gesprek
gaat met koepel- en studentenorganisaties om onduidelijkheden op het
gebied van taken en bevoegdheden tussen medezeggenschapsgremia
nader te analyseren. Zij vragen op welke manier de Minister hierbij ook de
student betrekt die niet direct lid is van koepel- of studentenorganisaties.
Samenwerking binnen medezeggenschap
De leden van de VVD-fractie lezen dat de samenwerking binnen de
medezeggenschap verbeterd kan worden en dat de Minister de verschillende gremia verzoekt om uitwisseling van kennis te stimuleren en te
1

Kamerstuk 31 288, nr. 901.

2

faciliteren. Zij vragen of de Minister concreet kan aangeven op welke
manier ze dit gaat stimuleren.
De leden van de VVD-fractie lezen in het rapport van Berenschot2 dat de
positie van de medezeggenschap afhankelijk is van de welwillendheid van
de bestuurder. Herkent de Minister dit? Hoe gaat de Minister ervoor
zorgen dat de waarde van medezeggenschap niet afhankelijk is van de
bestuurder, maar op elke instelling goed geborgd is, zo vragen de
voornoemde leden.
Positie van de opleidingscommissies
De leden van de VVD-fractie lezen dat uit het onderzoek blijkt dat er voor
functies in de medezeggenschap niet altijd voldoende animo is onder
studenten en docenten. Geldt dit zowel voor posities bij medezeggenschapsraden als bij koepel- en studentorganisaties? Op welke manier gaat
de Minister concreet dit animo verbeteren, gezien de belangrijke taak die
deze raden hebben, zo vragen de leden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat uit het rapport van Berenschot blijkt
dat opleidingscommissies nog niet voldoende op de hoogte zijn van hun
rechten en plichten. Zij vragen hoe de Minister de decentrale medezeggenschap hierbij beter gaat ondersteunen.
Onderzoek in het middelbaar beroepsonderwijs
De leden van de VVD-fractie lezen dat de belangrijkste conclusie die kan
worden getrokken uit het onderzoek3 is dat het instemmingsrecht op
hoofdlijnen van de begroting zich de laatste jaren positief heeft
ontwikkeld. Wel is een belangrijk verbetervoorstel om meer te investeren
in begeleiding en training voor studentenraadsleden. De leden vragen op
welke manier de Minister hierbij uitvoering geeft aan de motie van het lid
Van Meenen c.s.4 die expliciet vraagt om afspraken te maken over de
facilitering van studentenraden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de evaluatie van de Wet versterking bestuurskracht (hierna: Wvb). Zij
delen de overtuiging dat goed onderwijs tot stand komt als degenen die
er dag in, dag uit mee te maken hebben kunnen meebeslissen over hun
onderwijs en de leer- en werkomgeving. Deze leden stellen daarom graag
de Minister enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben naar aanleiding van de evaluatie
enige zorgen over de vraag of met name decentrale medezeggenschapsorganen de ambtelijke en juridische faciliteiten voldoende kennen. Goede
faciliteiten zijn essentieel voor een goede uitoefening van de wettelijke
taken. Deze leden vragen de Minister toe te lichten op welke faciliteiten
medezeggenschapsorganen ten minste kunnen rekenen. Hebben de
medezeggenschapsorganen bijvoorbeeld recht op ten minste een bepaald
aantal uren aan ambtelijke ondersteuning? Ook vragen deze leden of er,
en zo ja welke, landelijke faciliteiten voor medezeggenschapsorganen zijn
2

Rapport van Berenschot d.d. 20 juli 2021, Goed bestuur en medezeggenschap in het hoger
onderwijs (Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 1).
3
Rapport van ResearchNed van juli 2021, Evaluatie Wet versterking bestuurskracht: het
instemmingsrecht van de medezeggenschap in het mbo op de hoofdlijnen van de begroting
(Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 2).
4
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 62.

3

zoals juridische ondersteuning. Heeft de Minister een landelijk kader voor
de facilitering van medezeggenschapsorganen overwogen en wat zouden
de voor- en nadelen van een landelijk kader zijn, zo vragen zij.
De leden van de D66-fractie hebben naar aanleiding van de evaluatie ook
enige zorg over de beperkte animo voor lidmaatschap van medezeggenschapsorganen. Heeft het ministerie nader onderzoek uitgevoerd naar de
achterliggende reden? Zou het kunnen dat de animo mede afhankelijk is
van de vergoeding waar studenten en medewerkers op kunnen rekenen?
Zijn er richtlijnen voor de vergoeding? De leden vragen op basis van
welke argumenten onderwijsbestuurders bepalen om collegegeldvrij
besturen niet mogelijk te maken.
De leden van de D66-fractie constateren dat de bevoegdheden tussen
medezeggenschapsgremia op sommige onderwerpen als ambigu of
onduidelijk worden ervaren. Hoe gaan de medezeggenschapsgremia
doorgaans met die onduidelijkheid om? Deze leden vragen naar de
ontwikkeling van het aantal geschillen dat aanhangig is gemaakt bij de
Landelijke Commissie voor Geschillen medezeggenschap Hoger
Onderwijs. Klopt het dat er vanaf 2017 geen geschillen aanhangig zijn
gemaakt? Wat is daarvoor de verklaring en hoe duidt de Minister dat?
Hebben medezeggenschapsorganen ook de mogelijkheid om bij vragen
over wettelijke rechten en plichten de geschillencommissie te raadplegen,
of kan dat alleen wanneer er een geschil aanhangig is, zo vragen de leden.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister naar de uitvoering van de
toezegging dat zij bij de Vereniging van Universiteiten en de studentenorganisaties zou navragen of er discussie is over wat de hoofdlijnen van de
begroting zijn en dat zij daar na de zomer op zou terugkomen.5
De leden van de D66-fractie vragen de Minister tot slot naar de ervaringen
bij de kwaliteitsafspraken over het versterken van de medezeggenschap.
Een criterium waarop de plannen van de hogescholen en universiteiten
werden beoordeeld, is het criterium dat interne belanghebbenden in
voldoende mate betrokken zijn bij het opstellen van het plan en er
voldoende draagvlak is bij interne en relevante externe belanghebbenden.
Daarbij kijkt de NVAO6 onder andere naar de vraag of de medezeggenschapsraad een volwaardige gesprekspartner is. Kan de Minister een
eerste beeld schetsen van de betrokkenheid van de medezeggenschap bij
de kwaliteitsafspraken? Zijn er verbeterpunten aan het licht gekomen, zo
vragen de leden.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
evaluatie. Zij vinden dat studenten en jongeren prima kunnen meebeslissen over hun studie en daarom meer inspraak verdienen in het
vervolgonderwijs.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het evaluatierapport van
bureau Berenschot «Goed bestuur en medezeggenschap in het hoger
onderwijs» noodzakelijke voorwaarden en praktijken voor een
volwaardige en productieve medezeggenschap benoemt, die helaas nog
altijd geen gemeengoed zijn. Sinds de inwerkingtreding van de Wet
versterking bestuurskracht op 1 januari 2017 viel er een positieve invloed
5

Zie Verslag van een wetgevingsoverleg, gehouden op 17 juni 2021, over het Verantwoordingsdebat Slotwet 2020, Jaarverslag OCW 2020 en Staat van het Onderwijs (Kamerstuk 35 830 VIII,
nr. 22).
6
NVAO: Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie.

4

op de kwaliteit van de bestuurscultuur te signaleren, maar de kennis over
wettelijke taken en bevoegdheden bij leden van de medezeggenschap, de
afstemming ten behoeve van een goede positionering van de opleidingscommissies, en de zichtbaarheid van deze commissies voor degenen die
zij vertegenwoordigen zijn nog voor verbetering vatbaar. Kan de Minister
nader uitleggen in hoeverre de huidige positie en beschikbare middelen
toereikend zijn voor de rol die «de politiek» verwacht van de medezeggenschap, zo vragen de leden.
Het baart de leden van de PvdA-fractie zorgen dat er sprake is van een
afnemende opkomst bij medezeggenschapsverkiezingen en een
afnemende beschikbaarheid van studenten en medewerkers. Zij zien
echter een verband met het gebrek aan tijd, onvoldoende erkenning en
waardering en onvoldoende zichtbaarheid van de prestaties van de
medezeggenschap, die potentieel goede deelnemers aan de medezeggenschap afschrikken. Erkent de Minister deze dit verband? Welke consequenties verbindt zij daar dan aan, zo vragen voornoemde leden.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de Minister instellingsbestuurders op roept om in gesprek te gaan met studenten met een hoge
tijdsinvestering in functies in de medezeggenschap, om hun behoeftes te
bespreken. Daarmee komt zij dus niet tegemoet aan de roep om collegevrij te kunnen besturen. De leden vragen welke overwegingen ten
grondslag liggen aan deze terughoudendheid.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met bijzondere belangstelling
kennisgenomen van de brief van de Minister inzake de evaluatie van de
Wet versterking bestuurskracht en het onderzoek naar de medezeggenschap in het hoger onderwijs. Deze leden vinden het cruciaal dat docenten
en studenten, leerkrachten en leerlingen inspraak hebben op het
functioneren van hun eigen leergemeenschap. Betrokkenheid en inspraak
vanuit de onderwijsgemeenschap zijn essentieel voor kwalitatief goed
onderwijs. Derhalve hebben de voornoemde leden enkele vragen
hierover.
Onderzoek in het hoger onderwijs
Kennis over wettelijke taken en bevoegdheden
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat leden van de medezeggenschap minder bekend zijn met hun eigen wettelijke taken en bevoegdheden dan de bestuurders van instellingen. Voornamelijk op decentraal
niveau, bij de studentengeledingen, zijn leden hier minder bekend mee.
De leden maken zich zorgen over de asymmetrie in kennis over de rechten
en instrumenten. Zij lezen dat de Minister hiertoe de onderwijsbestuurders op hun rol wijst in de ondersteuning van de medezeggenschap.7 Kennis over de eigen rechten en bevoegdheden is essentieel voor
een goed functionerende medezeggenschap. Tegen deze achtergrond
vinden de leden de reactie van de Minister op dit probleem te beknopt.
Kan de Minister nader uiteenzetten hoe zij de instellingen kan stimuleren
en of zij hiertoe bereid is in gesprek te gaan met de bestuurders? Zo nee,
waarom niet? Hoe wordt gemonitord of medezeggenschapsleden na
verloop van tijd beter bekend zijn met hun taken en bevoegdheden, zo
vragen de leden.

7

Kamerstuk 34 251, nr. 95.

5

De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de onderzoekers van
het Berenschot-rapport ook concluderen dat de duidelijkheid over de
verdeling van taken en bevoegdheden in de wet beperkt is.8 Wat is de
appreciatie van de Minister hiervan? Hoe kan de Minister wet- en
regelgeving zodanig aanpassen dat er minder onduidelijkheid is over de
verdeling van taken en bevoegdheden? De leden vragen of de Minister
voornemens is dit te doen.
Voorts lezen leden van de GroenLinks-fractie in het onderzoek dat het veel
afhangt van met wie je te maken hebt en dat de persoonlijkheid van de
voorzitter van de medezeggenschapsraad en de bestuurder en de klik
tussen beiden cruciaal zijn.9 Deze leden vinden het onwenselijk dat de
daadkracht van de medezeggenschap afhankelijk is van de welwillendheid
van en de relatie met de bestuurders. Deze zou bij alle instellingen
gegarandeerd moeten zijn. Deelt de Minister de mening dat een
verscherping van de wet op dit punt deze zorgen kan wegnemen? Zo nee,
waarom niet, zo vragen de leden.
Positie van de opleidingscommissies
De leden van de GroenLinks-fractie zien dat de studiedruk, prestatiedruk
en studieschuld, die alsmaar toenemen, ervoor zorgen dat studenten
steeds minder tijd hebben om zich in te zetten voor de medezeggenschap.
Ook docenten hebben te maken met een steeds hogere werkdruk.
Tijdgebrek wordt ook benoemd als een van de redenen waarom
medezeggenschapsraden hun achterban niet kunnen raadplegen. Deze
leden constateren ook dat hoewel de medezeggenschapsvormen de
afgelopen jaren meer taken en verantwoordelijk erbij hebben gekregen,
de faciliteiten en ondersteuning om deze taken goed uit voeren te wensen
overlaat. In reactie op het rapport van Berenschot geeft ook het LOVUM10
aan dat de medezeggenschap de afgelopen jaren wel meer bevoegdheden
en daarmee ook verantwoordelijkheden heeft gekregen, maar dat er
nauwelijks sprake is geweest van uitbreiding van faciliteiten en compensatie. Heeft de Minister nagedacht over het versterken van de wettelijke
rechten, omdat veel van de genoemde knelpunten al jarenlang dezelfde
zijn? Wie ziet erop toe dat de medezeggenschap voldoende ondersteuning
krijgt en haar rechten kan uitvoeren? Zijn er ook situaties waarin de
medezeggenschap juist meer rechten krijgt van het opleidingsbestuur, het
faculteitsbestuur of het centraal bestuur dan het wettelijk minimum? De
leden vragen of er hierbij verschillen zijn tussen hogescholen en universiteiten.
Deze leden van de GroenLinks-fractie zien dat de ondersteuning voornamelijk op de decentrale vormen van de medezeggenschap minder goed is
geregeld. Kan de Minister aangeven of alle centrale en decentrale
medezeggenschapsraden ambtelijke ondersteuning hebben? Welke
mogelijkheden ziet zij om de medezeggenschap, en voornamelijk de
opleidingscommissies beter te ondersteunen, zowel wat betreft faciliteiten
als het uitbreiden van de rechten? Is de Minister bereid is om te onderzoeken op welke manieren de opleidingscommies versterkt kunnen
worden, zo vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of bekend is hoeveel geld
onderwijsinstellingen stoppen in het profileringsfonds en hoeveel daarvan
per onderwijsinstelling gaat naar de medezeggenschap. Zij zouden graag
een overzicht ontvangen van het geld dat instellingen stoppen in het
8

Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 1, p. 8.
Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 1, p. 7.
10
LOVUM: Landelijk Overleg Universitaire Medezeggenschap.
9

6

profileringsfonds en de vergoedingen die leden ontvangen (per vergadering of via beurzen).
Samenstelling van de medezeggenschapsraden
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de afgelopen jaren er
sprake is van een dalende trend wat betreft de deelname aan verkiezingen
voor de medezeggenschap en de opkomst bij de verkiezingen zelf. De
Minister stipt dit probleem aan haar brief. De leden hadden graag gezien
dat de Minister hier langer bij had stilgestaan, omdat zij van mening zijn
dat dit een veelzeggende uiting is van de ervaren ruimte voor betrokkenheid. Heeft de Minister een verklaring voor deze dalende trend? Zo
nee, is zij bereid dit te onderzoeken, waarbij beter gekeken wordt naar de
motieven en ambities van studenten en medewerkers om wel of niet
actief te worden in de medezeggenschap? In hoeverre denkt de Minister
dat betere erkenning, waardering, zichtbaarheid en ondersteuning kunnen
bijdragen aan de motivatie om actief te worden in medezeggenschap? Is
zij bereid te onderzoeken waarom de opkomst bij de verkiezingen zelf laag
is en op welke manier de instellingen dit kunnen verbeteren? Zo nee,
waarom niet, zo vragen de leden.
Onderzoek in het middelbaar beroepsonderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat met het inwerkingtreden van de Wet versterking bestuurskracht de medezeggenschap in het
mbo11 instemmingsrecht heeft gekregen op de hoofdlijnen van de
begroting. Uit de evaluatie van de Wet versterking bestuurskracht blijkt
dat het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting een positieve
ontwikkeling heeft doorgemaakt. Er is meer duidelijkheid over wat de
hoofdlijnen van de begroting zijn, zo lezen deze leden.12 Tegelijktijdig
lezen deze leden dat de bestuurders bepalen wat de hoofdlijnen van de
begroting zijn.13 De voornoemde leden vinden het onwenselijk dat het
gesprek hierover niet is gevoerd met de studenten en de medewerkers.
Zoals ook de evaluatie blijkt, leidt dat er in de praktijk toe dat de mate van
betrokkenheid van de medezeggenschap en het moment van inspraak
afhankelijk zijn van (de goodwill) het bestuur. Worden hiertoe, in
samenspraak met de medezeggenschap, nog richtlijnen opgesteld waarin
onder meer opgenomen wordt op welk moment de formele instemming
moet plaatsvinden, zo vragen de leden.
Voorts lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat voornamelijk bij de
leden van de studentenraden ruimte is voor verbetering in de mate van
deskundigheid en om een goed oordeel te kunnen vellen over de
hoofdlijnen van de begroting.14 Echter, het onderzoek stelt hierover:
«Bovendien is de vraag of studenten met behulp van begeleiding en
scholing alleen voldoende kennis kan worden bijgebracht om het
begrotingsproces te volgen en begrijpen, of dat zij vervolgens ook in staat
zijn om hieraan daadwerkelijk een eigen bijdrage te leveren en een
gefundeerd oordeel te vellen.»15 Deze argumentatie volgen de leden niet.
Waarom zou mbo-studenten door middel van begeleiding en scholing niet
voldoende kennis bijgebracht kunnen worden inzake het begrotingsproces? Deze leden denken dat juist met scholing en voldoende ondersteuning veel winst behaald kan worden. Hoe kijkt de Minister hiertegen
aan? Is de Minister bereid de mbo-instellingen hiertoe te stimuleren?
11

Mbo: middelbaar beroepsonderwijs.
Kamerstuk 34 251, nr. 95.
Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 2, p. 17.
14
Kamerstuk 34 251, nr. 95.
15
Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 2, p. 5.
12
13

7

Vindt zij het wenselijk om dit landelijk te doen, zoals de onderzoekers
voorstellen? Mbo-instellingen verschillen onderling erg veel van elkaar.
De begroting van het ROC van Amsterdam verschilt van die van een
kleine vakschool. De leden vragen of het niet logischer is om de
begeleiding specifiek vorm te geven voor de instelling en de bijbehorende
medezeggenschap.
Uitvoering motie
Ten slotte zijn de leden van de GroenLinks-fractie benieuwd naar de
uitvoering van de motie van het lid Westerveld inzake de medezeggenschap16. Op welke manier heeft de Minister uitvoering gegeven aan de
motie van het lid Westerveld waarin de regering wordt verzocht om met
wetenschappers, docenten en studenten in gesprek te gaan met het oog
op modernisering van de Wet modernisering universitaire bestuursorganisatie? Graag ontvangen deze leden een reactie.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de evaluatie van de Wvb. Zij constateren dat naast de nodige
gewenste verbeteringen in de cultuur ook sprake is van onduidelijkheden
in het bestuurlijke systeem.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de Wvb een sectoroverstijgende wet is, van het funderend onderwijs tot en met het hoger
onderwijs. Toch heeft de regering de evaluatie vrijwel uitsluitend gericht
op het hoger onderwijs. Deze leden vragen op welke wijze ook lessen
worden getrokken over de werking van de Wvb in de andere sectoren.
De leden van de SGP-fractie constateren dat het waarborgen van
continuïteit en het behouden van inhoudelijke kennis en kennis van de
medezeggenschapsbevoegdheden erg lastig is als de zittingstermijn van
raads- en commissieleden slechts een jaar bedraagt. Daardoor kan
jaarlijks ook sprake zijn van behoorlijke kapitaalvernietiging. In hoeverre
wil de regering bezien of er mogelijkheden zijn om te komen tot
verlenging van de betrokkenheid en alternatieven die de continuïteit
dienen en de medezeggenschap een krachtiger speler maken naast
bestuur en toezicht, zo vragen de leden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat uit de evaluatie blijkt dat uit
alle geledingen veel kritiek komt op het naast elkaar bestaan van
medezeggenschap en opleidingscommissie en de onduidelijkheden die
daarvan het gevolg zijn. Weliswaar geeft de evaluatie terecht aan dat er
mogelijkheden bestaan om die problemen te beperken, bijvoorbeeld door
aanpassing van reglementen, maar deze leden menen dat ook de vraag
moet worden gesteld of de problematiek niet in hoge mate ontspringt aan
de inrichting van de wet. Zij zouden graag een nadere reflectie vernemen.
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

16

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 87.

8