Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 634

Financiering politieke partijen

Nr. 4

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 12 april 2011
De commissie voor de Rijksuitgaven1 en de vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken2 hebben een aantal vragen aan de Algemene
Rekenkamer voorgelegd over het rapport «Financiering politieke partijen»
(Kamerstuk 32 634, nr. 2).
De Algemene Rekenkamer heeft deze vragen beantwoord bij brief van
11 april 2011.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Van Gerven
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Dijksma
De griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Groen

kst-32634-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 634, nr. 4

1

Vraag 1
Waarom zijn partijen die geen aanspraak maken op de Wet subsidiëring
politieke partijen (WSPP) uitgezonderd van dit onderzoek?
Onze inventarisatie richt zich op de geldende wet- en regelgeving. In het
kader van de huidige Wet Subsidiëring Politieke Partijen (WSPP) moeten
politieke partijen die subsidie ontvangen verantwoordingsdocumenten
overleggen aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Voor politieke partijen die geen subsidie ontvangen, gelden
deze verplichtingen niet. Zij vallen dan ook buiten ons controlebereik.
Vraag 2
Op welke wijze is de financiering van politieke partijen of leden van de
Staten-Generaal via andere rechtspersonen – bijvoorbeeld aanverwante
stichtingen – onderzocht? Kan een overzicht van dergelijke rechtspersonen/stichtingen worden verschaft? Om welke bedragen gaat het hierbij?
Op welke wijze kan hierin inzicht worden verkregen?
Wij hebben ons in dit onderzoek beperkt tot de verplichtingen waaraan
politieke partijen op grond van de huidige wetgeving moeten voldoen. De
WSPP geldt niet voor gelieerde rechtspersonen, zoals aanverwante
stichtingen. Wij hebben geen inventarisatie gemaakt van deze rechtspersonen en geen bevoegdheden in dit verband.
Vraag 3
Wat is geregeld met betrekking tot de subsidiering van partijen (zoals
TON) die een of meer zetels in de Kamer bezetten zonder als partij te
hebben deelgenomen aan verkiezingen, maar door afsplitsing van een
fractie?
Artikel 15 WSPP voorziet in een regeling wanneer een fractie wordt
gesplitst.
De tekst van dit artikel luidt als volgt:
«Artikel 15, lid 1: Indien een fractie van een politieke partij in de Tweede
Kamer der Staten-Generaal wordt gesplitst duidt elke nieuwe fractie die
als gevolg hiervan is ontstaan een politieke partij aan die, in afwijking van
artikel 2, met ingang van het volgende kalenderjaar voor subsidie in
aanmerking komt, met dien verstande dat met ingang van dat kalenderjaar het basisbedrag, bedoeld in artikel 6, eerste lid, van de partij op de
lijst waarvan de leden van de nieuwe fractie in de Tweede Kamer zijn
verkozen, verdeeld wordt naar evenredigheid van de kamerzetels van de
betrokken politieke partijen. Voor de vaststelling van het aantal kamerzetels van de betrokken politieke partijen, wordt uitgegaan van een
daartoe strekkende verklaring van de voorzitter van de Tweede Kamer.
Artikel 15, lid 2: Het eerste lid is van overeenkomstige toepassing in geval
van een splitsing van de fractie van een politieke partij in de Eerste Kamer
der Staten-Generaal indien aan deze politieke partij subsidie wordt
verstrekt op basis van kamerzetels in de Eerste Kamer.»
Vraag 4
Worden vergoedingen voor volksvertegenwoordigers alleen door de
Eerste en Tweede Kamer en lokale overheden rechtstreeks aan politieke
partijen overgemaakt, dus niet door provincies?
Of provincies vergoedingen voor volksvertegenwoordigers rechtstreeks
aan politieke partijen overmaken, viel buiten de reikwijdte van ons
inventariserend onderzoek. Cessie is overigens in principe steeds mogelijk
als de betrokken volksvertegenwoordiger en de partij een cessieovereenkomst hebben getekend en deze hebben aangeboden aan de overheidsorganisatie die de vergoeding uitbetaalt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 634, nr. 4

2

Vraag 5
Hoe vaak komt het voor dat een politieke partij de afdracht door volksvertegenwoordigers regelt via een cessieovereenkomst. Welke partij of
partijen betreft dit?
Ons inventariserende onderzoek richtte zich niet op de bijdragen van
gekozen vertegenwoordigers aan hun partij. Wij beschikken niet over
informatie welke politieke partijen gebruikmaken van cessieovereenkomsten.
Vraag 6
Hoe moet de cessieovereenkomst worden gezien in het licht van de
aanbevelingen van de Group of States against corruption (GRECO) van de
Raad van Europa?
De aanbevelingen van de Raad van Europa bevatten geen specifieke
bepalingen over cessie van vergoedingen door volksvertegenwoordigers
aan hun partij.
Vraag 7
Is het wel (eenvoudig) mogelijk om anders dan via internet de jaarverslagen van alle politieke partijen te verkrijgen en te raadplegen? Is een
verplichting tot publicatie via internet aan te bevelen? Zo ja, waarom? Zo
nee, waarom niet?
Het is tot op heden niet eenvoudig mogelijk de financiële jaarverslagen
van alle politieke partijen te verkrijgen of te raadplegen. Wel kunnen deze
verslagen, voor zover de partijen zich over een ontvangen subsidie
moeten verantwoorden, met een beroep op de Wet Openbaarheid van
bestuur1 worden opgevraagd bij het Ministerie van BZK. Publicatie via
internet zou het mogelijk maken om op eenvoudige wijze kennis te nemen
van de jaarverslagen van politieke partijen.
Vraag 8
Wat wordt precies verstaan onder organisaties «die aan politieke partijen
gelieerd zijn»?
Volgens het ontwerp van de Wet Financiering Politieke Partijen gaat het bij
gelieerde organisaties om rechtspersonen die uitsluitend of in hoofdzaak
erop zijn gericht om stelselmatig of structureel ten bate van een politieke
partij activiteiten of werkzaamheden te verrichten.
Vraag 9
Alle door u onderzochte landen voorzien in een boetemogelijkheid bij
overtreding van bestaande transparantieregels. Wat is de gemiddelde
hoogte van deze boetes, de voorwaarden waaronder deze worden
opgelegd en door welke instantie wordt deze bevoegdheid precies
uitgeoefend? Welke instantie zou in Nederland eerstaangewezene zijn
voor een in te voeren sanctiebevoegdheid?

1

De Algemene Rekenkamer ziet ze in op
grond van haar bevoegdheden volgens de
Comptabiliteitswet 2001.
2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,
32 123 VII, nr. 72.

Voor ons inventariserende onderzoek hebben wij onder andere gebruikgemaakt van het door de Rijksuniversiteit Groningen verrichte vergelijkend
onderzoek «Partijfinanciering in Europa».2 Deze publicatie bevat een
overzicht van de wettelijke sanctiemogelijkheden en de tot sanctie
bevoegde instanties. De sanctiemogelijkheden zijn divers van aard en
variëren van boetes tot het niet langer toekennen van subsidies. Wij
kunnen op basis van de ons beschikbare informatie geen gemiddelde
hoogte van de mogelijke of feitelijk opgelegde boetes geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 634, nr. 4

3

Vraag 10
Zijn er voorbeelden te noemen van regelgeving die wordt misbruikt om
politieke tegenstanders te beperken in hun mogelijkheden?
Wij hebben geen onderzoek gedaan naar dergelijk misbruik van regelgeving en hebben geen signalen ontvangen dat iets dergelijks zich binnen
Nederland voor zou hebben gedaan.
Vraag 11
Waarom laten veel landen überhaupt geen buitenlandse donoren toe?
Vindt u dat Nederland dit zou moeten navolgen?
Veel landen laten geen buitenlandse donoren toe of beperken de
mogelijkheid van buitenlandse donaties om beïnvloeding van de politiek
vanuit het buitenland te voorkomen.
Mede op basis van informatie die wij via zusterinstellingen hebben
verkregen, hebben wij het volgende overzicht opgesteld waarin, naar de
stand van maart 2011, voor een groot aantal Europese landen is aangegeven of zij een verbod kennen of beperkingen hebben gesteld aan
donaties afkomstig vanuit het buitenland.
Land

Verbod of beperking

Sinds/laatst gewijzigd

Albanië
Azerbeidzjan
België
Bosnië-Herzegovina
Bulgarije
Cyprus
Denemarken
Duitsland
Estland
Finland
Frankrijk
Hongarije
Kroatië
Letland
Liechtenstein
Macedonië
Malta
Nederland
Noorwegen
Oostenrijk
Polen
Portugal
Roemenie
Slowakije
Spanje
Tsjechië
Verenigd Koninkrijk
Zweden
Zwitserland

ja, verbod
ja, verbod
nee
nee
ja, verbod
ja, verbod
nee
ja, beperking tot € 1 000
nee
ja, beperking
ja, beperking
ja, verbod
ja, verbod
ja, verbod
nee
ja, verbod
nee
nee
ja, verbod
nee
ja, verbod
ja, beperking
ja, verbod
ja, verbod
ja, beperking
ja, verbod
nee
nee
nee

Ons niet bekend
1992
–
–
2005
2011
–
1994
2003
2010
1988 (laatst aangepast)
1989
2011 (laatst aangepast)
1995
–
2002
–
–
2006
–
2009
1975
2006
ons niet bekend
1977
2001
–
–
–

Voor de overige Europese landen beschikken wij niet over actuele
informatie op dit punt.
Van de 29 in het overzicht genoemde landen kenden dertien landen een
verbod op financiering vanuit het buitenland en stelden vijf landen hier
beperkingen aan. Elf landen kennen geen verbod of beperkingen aan
financiering vanuit het buitenland, anders dan de regels die gelden voor
financiering vanuit binnenlandse bronnen. Negen landen gaven aan dat zij
het verbod of de beperking hebben ingesteld om de transparante
herkomst van giften te bevorderen of onafhankelijkheid te waarborgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 634, nr. 4

4

Het toezicht op partijfinanciering wordt in de betrokken landen doorgaans
uitgeoefend door organen die op enige afstand van de regering staan,
zoals organen die toezicht houden op verkiezingen of de nationale
rekenkamer. Veelal wordt een accountantsverklaring bij de jaarverantwoording gevraagd.
Wij zijn van mening dat een onafhankelijk orgaan, dat op enige afstand
van de politiek staat, het meest aangewezen is om eventuele sancties toe
te passen.
Vraag 12
Kunt u aangeven of in andere landen ook een verplichting geldt tot
openbaarmaking van giften aan lokale politieke partijen?
Wij beschikken niet over een overzicht van landen waar een verplichting
tot openbaarmaking van giften aan lokale politieke partijen geldt.
Vraag 13
Welke waarde moet worden gehecht aan deze tabel, als de international
Foundation for Electoral Systems (IFES) zelf erkent dat er vaak een kloof
bestaat tussen de formele regels en de naleving ervan (blz. 20)?
Uit de tabel blijkt dat de landen in de meeste gevallen van mening zijn dat
regels gesteld dienen te worden voor de financiering van politieke
partijen. Het ontbreken van sancties, zoals in de huidige Nederlandse
regelgeving, kan een oorzaak zijn van een gebrekkige naleving van deze
regels.
Vraag 14
Verwijzing naar de «volledige brief» op de website van de Algemene
Rekenkamer suggereert dat daarin meer staat dan in de korte weergave.
Dit blijkt niet het geval te zijn. Wat is dan de toegevoegde waarde van een
dergelijke verwijzing?
De Algemene Rekenkamer publiceert standaard de bestuurlijke reacties op
conceptrapporten op haar website. In dit geval is de bestuurlijke reactie
vanwege de lengte (namelijk kort) integraal in het rapport weergegeven.
Bij andere rapporten is dit veelal niet het geval. We bieden onze excuses
aan voor het opgeroepen misverstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 634, nr. 4

5

1

Samenvatting:
Leden: Slob, A. (CU), Omtzigt, P.H. (CDA), Veen, E. van der (PvdA),
Neppérus, H. (VVD), Gerven, H.P.J. van (SP), Voorzitter, Blanksma-van den
Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Dijck, A.P.C. van (PVV), Broeke, J.H. ten (VVD),
Ondervoorzitter, Ouwehand, E. (PvdD), Heijnen, P.M.M. (PvdA), Bashir, F.
(SP), Sap, J.C.M. (GL), Harbers, M.G.J. (VVD), Plasterk, R.H.A. (PvdA),
Groot, V.A. (PvdA), Braakhuis, B.A.M. (GL), Vliet, R.A. van (PVV), Mulder,
A. (VVD), Dijkgraaf, E. (SGP), Verhoeven, K. (D66), Koolmees, W. (D66),
Besselaar, I.H.C. van den (PVV) en Vacature, (CDA).
Plv. leden: Rouvoet, A. (CU), Knops, R.W. (CDA), Vermeij, R.A. (PvdA),
Ziengs, E. (VVD), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Haverkamp, M.C. (CDA),
Gerbrands, K. (PVV), Beek, W.I.I. van (VVD), Thieme, M.L. (PvdD),
Monasch, J.S. (PvdA), Irrgang, E. (SP), Grashoff, H.J. (GL), Straus, K.C.J.
(VVD), Hamer, M.I. (PvdA), Kuiken, A.H. (PvdA), Gent, W. van (GL),
Beertema, H.J. (PVV), Boer, B.G. de (VVD), Staaij, C.G. van der (SGP),
Pechtold, A. (D66), Koşer Kaya, F. (D66), Graus, D.J.G. (PVV) en Hijum, Y.J.
van (CDA).
2
Samenvatting:
Leden: Dijksma, S.A.M. (PvdA), Voorzitter, Beek, W.I.I. van (VVD), Staaij,
C.G. van der (SGP), Koopmans, G.P.J. (CDA), Bochove, B.J. van (CDA),
Aptroot, Ch.B. (VVD), Ondervoorzitter, Smilde, M.C.A. (CDA), Jansen, P.F.C.
(SP), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Brinkman, H. (PVV), Raak, A.A.G.M. van
(SP), Thieme, M.L. (PvdD), Dibi, T. (GL), Heijnen, P.M.M. (PvdA), Elissen, A.
(PVV), Monasch, J.S. (PvdA), Schouw, A.G. (D66), Marcouch, A. (PvdA),
Boer, B.G. de (VVD), Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Lucassen, E. (PVV),
Verhoeven, K. (D66) en Grashoff, H.J. (GL).
Plv. leden: Dam, M.H.P. van (PvdA), Burg, B.I. van der (VVD), Dijkgraaf, E.
(SGP), Sterk, W.R.C. (CDA), Bruins Slot, H.G.J. (CDA), Steur, G.A. van der
(VVD), Knops, R.W. (CDA), Dijk, J.J. van (SP), Rouvoet, A. (CU), Klaveren,
J.J. van (PVV), Vacature, (SP), Ouwehand, E. (PvdD), Gent, W. van (GL),
Kuiken, A.H. (PvdA), Fritsma, S.R. (PVV), Vermeij, R.A. (PvdA), Pechtold, A.
(D66), Wolbert, A.G. (PvdA), Nieuwenhuizen, C. van (VVD), Taverne, J.
(VVD), Bontes, L. (PVV), Hachchi, W. (D66) en Voortman, L.G.J. (GL).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 634, nr. 4

6