Bijlage 1: Inventarisatie doorlooptijden van betaling door Rijk in bouwsector
I.

Inleiding

Onderzoek Bouwend Nederland
Op 5 april 2022 publiceerde Bouwend Nederland de resultaten van een onderzoek naar de
betaaltermijnen van publieke opdrachtgevers (Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en ProRail) in
de infrasector. Op basis van het, in opdracht van Bouwend Nederland, uitgevoerde onderzoek
concludeert Bouwend Nederland dat het gemiddeld 75 dagen duurt voordat het uitgevoerde werk in
de infrasector wordt betaald door deze publieke opdrachtgevers.
Cash Discovery heeft het onderzoek in opdracht van Bouwend Nederland uitgevoerd. Cash
Discovery heeft in haar onderzoek geanalyseerd wat de doorlooptijden van betaling zijn in twaalf
projecten waarbij Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en ProRail opdrachtgever zijn. Hierbij zijn
acht projecten meegenomen waarbij Rijkswaterstaat opdrachtgever is, twee projecten waarbij
Rijksvastgoedbedrijf opdrachtgever is, en twee projecten waarbij ProRail opdrachtgever is. Het
onderzoek geeft niet duidelijk weer op welke basis deze projecten zijn geselecteerd en of zij
representatief zijn.
Inventarisatie doorlooptijden van betaling door Rijk in bouwsector
Zoals aangegeven in het Tweede Kamer commissiedebat Ondernemen en Bedrijfsfinanciering van 6
april 2022 neem ik signalen serieus dat de betaaltermijnen van de Rijksoverheid veel hoger kunnen
liggen dan 30 dagen. Het is voor ondernemers van belang dat zij op tijd worden betaald door hun
afnemers. Snelle betaling biedt ondernemers namelijk meer financiële ademruimte. Het op tijd
betalen van facturen door de Rijksoverheid, provincies en gemeenten is van wezenlijke invloed op
de financiële positie van ondernemingen en daarmee op de economische kracht. De overheid heeft
niet alleen een wettelijke verplichting om tijdig te betalen, maar vervult hierin ook een
voorbeeldfunctie.
Daarom heb ik samen met de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en de
minister van Infrastructuur en Waterstaat geïnventariseerd waar in het proces (eventuele)
problemen ontstaan met betrekking tot late betaling en hoe we dat kunnen versnellen. De
inventarisatie richt zich op de doorlooptijden van betaling in de bouwsector door
Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en ProRail.
II.

Achtergrond

Contractvoorwaarden
In de bouwsector hebben opdrachtgevers en opdrachtnemers gezamenlijk algemene voorwaarden
opgesteld (paritair), de Uniforme administratieve voorwaarden (UAV 2012 en UAV-GC 2005).
Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf en ProRail hanteren ook meestal deze
standaardcontractvoorwaarden. De UAV-GC worden gebruikt bij geïntegreerde
bouworganisatievormen, zoals het gezamenlijk uitbesteden van ontwerp- en uitvoeringstaken.
Rijkswaterstaat en Rijksvastgoedbedrijf hanteren de UAV 2012 alleen als de uitvoering wordt
aanbesteed. ProRail gebruikt de UAV 2012 nog nauwelijks. Het proces van uitvoering van werk tot
aan betaling wordt in belangrijke mate bepaald door deze voorwaarden en zijn daarom van belang
bij deze inventarisatie.
Afspraken over betaling
Onder de UAV-GC 2005 is het gebruikelijk om in termijnen te betalen. De opdrachtnemer doet
een voorstel voor een termijnstaat/termijnschema. Hierin geeft hij aan in welke termijnen hij welke
onderdelen van het project wil gaan uitvoeren en welke betaalposten hij in rekening wil brengen.
Rijkswaterstaat en Rijksvastgoedbedrijf bepalen vooraf de tijdsduur van de termijn, in de meeste
gevallen zijn deze als standaard opgenomen in de modelcontracten. Rijkswaterstaat en
Rijksvastgoedbedrijf maken meestal gebruik van termijnen van vier weken, waarbij de
opdrachtnemer de mogelijkheid heeft om aan te geven welke onderdelen van het project kunnen

1

worden uitgevoerd en welke betaalposten met (tussen)producten hij in rekening wil brengen
binnen deze vier weken. Hierbij hanteert Rijkswaterstaat vier weken voor aanleg- en
renovatiewerkzaamheden (Design&Construct-contracten en Engineering&Construct-contracten) en
twee maanden voor vaste onderhoudswerkzaamheden (prestatiecontracten).1 Rijksvastgoedbedrijf
hanteert vier weken voor nieuwbouw en renovatiewerkzaamheden en drie maanden voor
onderhoudswerkzaamheden. ProRail laat de opdrachtnemer de termijnen vaststellen op basis van
de scope en de planning van de opdrachtnemer. Hierbij mag de opdrachtnemer verspreid over het
jaar 18 betaaltermijnen kiezen per project en gelden geen vaste momenten (van bijvoorbeeld vier
weken). Hierdoor kan de opdrachtnemer zijn voorfinanciering zelf beperken door de momenten
waarop grote kosten worden gemaakt samen te laten vallen met de momenten waarop aan ProRail
kan worden gefactureerd.
In de meeste contracten is naast de vaste scope sprake van een “flexibele” scope. Denk hierbij aan
opgedragen wijzigingen, optionele of nog nader te bepalen activiteiten, verrekenbare
werkzaamheden (calamiteitenherstel). Deze zogenaamde flexibele scope kan een onderdeel van de
termijnstaten/termijnschema’s zijn, dit kan per situatie verschillen. Hierover worden afzonderlijke
afspraken (waaronder uitvoering van de wijziging en betaalcondities) gemaakt binnen de
contracten. Dit met het oog op de verschillende soorten wijzigingen.
Onder de UAV 2012 is het uitgangspunt dat de opdrachtgever betaalt na uitvoering van het gehele
werk. Daarbij heeft de opdrachtgever de optie om te betalen in termijnen. In de praktijk wordt hier
vaak gebruik van gemaakt. In dat geval wordt meestal een termijn van vier weken gehanteerd en
wordt betaald op basis van de stand van zaken van het werk. Alleen in situaties waarbij het werk
een zeer korte doorlooptijd heeft of een laag bedrag betreft wordt in één keer betaald.
Bij het vaststellen van de duur en het aantal termijnschema’s wordt vaak een afweging gemaakt
tussen de voorfinancieringslast van de opdrachtnemer en de extra administratieve lasten bij de
opdrachtnemer en opdrachtgever. Zo wordt een vier wekelijkse termijn gezien als een optimum
tussen snelle betaling en beperking administratieve lasten. Voor ProRail geldt dat zij niet meer dan
18 betaaltermijnen hanteren in een jaar, omdat meer betaaltermijnen per jaar leidt tot extra
kosten voor de beoordeling door ProRail, terwijl dit niet leidt tot een significante afname van de
voorfinancieringslast van de opdrachtnemers.
Figuur: Betaling in termijnen (UAV GC en UAV 2012)

Einde termijn 2

Einde termijn 1

Einde termijn 3

Termijn 1

Termijn 2

Termijn 3

Uitvoeren

Uitvoeren
werkzaamheden

Uitvoeren
werkzaamheden

Weerzaamheden
werkzaamheden

Etc.

RWS & RVB: vaak 4 weken
ProRail: flexibel

Factureren
uitgevoerd
werk in
termijn 1

Factureren
uitgevoerd
werk in
termijn 2

Factureren
uitgevoerd
werk in
termijn 3

Bij deze contracten kan tevens gebruik worden gemaakt van een uitzondering namelijk betaling op product waarbij het uitgangspunt is
dat de realisatie van het product maximaal 3 maanden duurt en het product na gereedmelding c.q. acceptatie voor betaling in
aanmerking komt. Het afgeven van de prestatieverklaring kan worden gecombineerd met het afgeven van de prestatieverklaring op de
termijn of los daarvan worden afgegeven.
1

2

Factureren
De opdrachtnemer kan een factuur sturen als de werkzaamheden, zoals contractueel
overeengekomen, aantoonbaar zijn uitgevoerd. Onder UAV-GC dient de opdrachtnemer een
prestatieverklaring te hebben ontvangen (§ 33 UAV-GC 2005). In UAV 2012 contracten wordt
door de toezichthouder/directievoerder, die namens de opdrachtgever handelt, vastgesteld of de
werkzaamheden zijn uitgevoerd zoals contractueel overeengekomen.
Vooruitbetaling
In sommige gevallen wordt verzocht of aan opdrachtnemer geleverde producten die nog niet zijn
verwerkt in het werk, toch betaald kunnen worden, vanwege de hoge kosten van voorfinanciering.
Per geval wordt beoordeeld of kan worden voldaan aan dergelijke verzoeken. Er kleven namelijk
juridische risico’s aan het betalen van nog niet uitgevoerd werk. Als bijvoorbeeld de leveringen niet
als eigendom zijn aangemerkt en de onderneming failliet gaat, beschikt de opdrachtgever niet over
deze leveringen. Dit is een risico voor de opdrachtgever.
Proces van uitvoering werkzaamheden tot betaling
Hieronder wordt stapsgewijs het proces beschreven van uitvoering van de werkzaamheden tot aan
betaling van de afgeronde werkzaamheden2. In dit proces is van belang dat de opdrachtnemer het
uitgevoerde werk in de desbetreffende termijn pas kan factureren na het verstrijken van deze
termijn. Zie ook het figuur hierboven.
Tijdens de termijn
UAV-GC 2005
1. Opdrachtnemer voert de werkzaamheden
uit.

2.

UAV 2012
1. Opdrachtnemer voert de werkzaamheden
uit en houdt weekstaten (welke
werkzaamheden in een week zijn
opgeleverd) bij.

Op basis van het kwaliteitssysteem van de
opdrachtnemer wordt gecontroleerd of
werkzaamheden zijn geleverd.

2.

De toezichthouder van de opdrachtgever
controleert (dagelijks) of de
werkzaamheden die opgevoerd gaan
worden in de weekstaten correct zijn
uitgevoerd. Hierdoor worden de controleactiviteiten al verricht tijdens de uitvoering
van de werkzaamheden door de
opdrachtnemer.

Aan het einde van de termijn
UAV-GC 2005
3. De opdrachtnemer dient een verzoek in tot
afgifte van een prestatieverklaring, waar
nodig onderbouwd met bewijs dat de
prestatie is geleverd (§ 33-3 UAV-GC
2005).
4. De opdrachtgever controleert of de
opdrachtnemer de prestatie daadwerkelijk
heeft geleverd en geeft de

2

UAV 2012
3. De opdrachtnemer stelt de termijn op
waarin hij aangeeft welke werkzaamheden
zijn uitgevoerd. Deze wordt ter
goedkeuring voorgelegd aan de directie.
4.

De directie controleert op grond van de
rapporten van de toezichthouder of de
werkzaamheden zijn uitgevoerd. Als de

Afgeronde werkzaamheden worden in de praktijk soms producten genoemd.

3

prestatieverklaring af (§ 33-4 en 33-5
directie de termijnstaat goedkeurt, wordt
UAV-GC). Voor zover mogelijk worden de
deze met positief advies naar de
controle-activiteiten al verricht tijdens de
opdrachtgever gestuurd. Vervolgens geeft
uitvoering van de werkzaamheden door de
de opdrachtgever (projectmanager) een
opdrachtnemer. Gelijktijdig met het
interne prestatieverklaring af op grond
afgeven van de prestatieverklaring aan de
waarvan de factuur betaald kan worden.
opdrachtnemer wordt de interne
prestatieverklaring inclusief de
bijbehorende onderbouwing vastgelegd in
de financiële systemen.
UAV GC – 2005 en UAV 2012
5. Opdrachtnemer zendt de factuur met bijbehorende prestatieverklaring in.
6. De opdrachtgever controleert de factuur (3-way match: vergelijking contractuele waarde –
waarde prestatieverklaring – factuurbedrag) en betaalt de factuur (§ 33-6 UAV-GC 2005).
III.

Doorlooptijden en betaaltermijnen

De doorlooptijden vanaf uitgevoerd werk tot aan betaling kunnen worden opgesplitst in twee delen:
i) uitvoering van werk tot ontvangst factuur, en ii) ontvangst factuur tot en met betaling.
Doorlooptijden
Rijksvastgoedbedrijf en Rijkswaterstaat registreren geen doorlooptijden in het proces van het
uitvoeren van het werk tot het verzoeken om de prestatieverklaring, het afgeven van de
prestatieverklaring en het indienen van de factuur. Het achterhalen van deze doorlooptijden kost
veel tijd en inspanning. Om deze reden is het niet meegenomen in de inventarisatie. ProRail
registreert de doorlooptijden, waardoor het mogelijk is om per project de doorlooptijden van
termijnen in te zien. Echter is het niet mogelijk om binnen een kort tijdsbestek een overzicht van
deze doorlooptijden aan te leveren.
Betaaltermijnen
Overheden zijn sinds 2013 wettelijk verplicht hun rekeningen binnen 30 dagen na ontvangst van
de factuur te betalen. Hieronder staat weergegeven hoeveel procent van de facturen
Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf en ProRail binnen 30 dagen betalen.

Rijkswaterstaat
Rijksvastgoedbedrijf3
ProRail4

2021
98%
92%
98%

Schatting doorlooptijden
Duur
Opdrachtnemer: Uitvoering van werkzaamheden
Wachten tot afloop termijn
Rijkswaterstaat en Rijksvastgoedbedrijf hanteren meestal termijnen
van vier weken.
ProRail laat de opdrachtnemer zelf een termijn bepalen met een
maximum van 18 termijnen in één jaar.
Opdrachtnemer: indienen verzoek tot afgeven
prestatieverklaring
(met bijbehorende gegevens en onderbouwing)

3
4

1 – 28 dagen

1- 5 dagen

Hierbij merkt Rijksvastgoedbedrijf op dat de migratie van SAP naar Oracle in 2021 plaatsvond, waardoor 95% niet haalbaar was.
ProRail betaalt 90% van de facturen binnen 5 á 7 (werk)dagen.

4

Zowel bij aanleg- als bij onderhoudscontracten is contractueel bepaald
dat deze rapportage uiterlijk 5 dagen na afloop van de termijn bij de
opdrachtgever wordt ingediend
Opdrachtgever: i) Controleren of de werkzaamheden, zoals
contractueel overeengekomen, aantoonbaar zijn uitgevoerd, en
ii) geeft prestatieverklaring af
Snelle afgifte prestatieverklaring mogelijk indien controles, toetsen
en waarnemingen al tijdens de uitvoering van de werkzaamheden
kunnen worden verricht.
Andere onderwerpen: kost een aantal dagen, afhankelijk van de
omvang van de informatie en eventuele issues die aan het licht
komen bij de beoordeling.
Het aangeboden termijnverzoek dient ‘met bekwame spoed’, zoals
deze is opgenomen in artikel 33-4 en 33-5 van de UAV-GC te
worden beoordeeld. Twee weken lijkt in de praktijk een redelijke
maximale termijn.5
Opdrachtnemer: Indienen factuur na ontvangst van de
prestatieverklaring
Deze stap kan snel worden genomen tenzij de opdrachtnemer
bezwaar heeft tegen de van opdrachtgever ontvangen
prestatieverklaring. Wanneer dit het geval is kan de opdrachtnemer
een factuur indienen ter hoogte van de ontvangen
prestatieverklaring en bezwaar maken tegen het verschil wat wordt
doorgeschoven naar de volgende termijn.
Opdrachtgever: controleert de factuur en betaalt de factuur
Het betalen van de factuur kost minimaal 5 dagen.
Overheden zijn wettelijk verplicht hun rekeningen binnen 30 dagen
na ontvangst van de factuur te betalen.
Totaal

1 – 14 dagen

Afhankelijk van
opdrachtnemer
(1 dag)

5 - 30 dagen

9 – 78 dagen

Hierboven staan de geschatte doorlooptijden van betaling van uitgevoerd werk weergeven. De
bandbreedte van betaling van uitgevoerd werk is groot. Het duurt naar schatting in ieder geval 9
dagen om uitgevoerd werk te betalen en kan tot maximaal 78 dagen duren.
Zowel opdrachtnemer als opdrachtgever zijn verantwoordelijk dat dit proces spoedig wordt
doorlopen.
In de praktijk kan vertraging in het proces ontstaan op de volgende punten:
Aan de zijde van opdrachtnemer:
o Het laat indienen van een verzoek tot het afgeven van een prestatieverklaring.
o Het aanleveren van onvolledige of onjuiste informatie bij het verzoek tot
prestatieverklaring. Bijvoorbeeld het aandragen van geleverde prestaties die (nog) niet
zijn geleverd of niet voldoen aan de contractuele verplichtingen, of een administratie
die niet op orde is waardoor de opdrachtnemer niet kan aantonen dat de prestatie is
geleverd.
o Het indienen van een factuur met een afwijkend (hoger) bedrag dan de
prestatieverklaring.
o Onjuiste administratie gegevens op de factuur, zoals een onjuist of ontbrekend
inkoopordernummer of referentienummer, zodat de financiële administratie de factuur
niet kan koppelen aan de financiële verplichting.

Rijkswaterstaat en Rijksvastgoedbedrijf hanteren geen vaste termijn, maar de term ‘met bekwame spoed’, zoals deze is opgenomen in
artikel 33-4 en 33-5 van de UAV-GC. Deze term wordt toegelicht in paragraaf 5.2 van de algemene toelichting bij de UAV-GC (pag. 1112). ProRail hanteert als interne richtlijn een termijn van twee weken, maar dit is geen harde contractuele eis.
5

5

Aan de zijde van opdrachtgever
o Vertraging bij de beoordeling en onderbouwing van de geleverde prestatie en
onenigheid over de door opdrachtnemer geleverde informatie. Discussie ontstaat vaak
over de vraag of werkzaamheden zijn opgeleverd conform contractvoorwaarden.

Aandacht voor snelle betaling
Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en ProRail doen het volgende om ervoor te zorgen dat
afgeronde werkzaamheden zo snel mogelijk worden betaald:
Toepassen van betalingsregelingen die leiden tot het snel kunnen afgeven van een
prestatieverklaring en een beperkte administratieve last meebrengen (Rijkswaterstaat).
Het maken van samenwerkafspraken zodat inspanningen in één keer goed zijn en
termijnen niet voor verassingen zorgen waardoor prestatieverklaringen snel afgegeven
kunnen worden. Bijvoorbeeld aandacht voor controles tijdens de werkzaamheden en
afstemmen inhoud termijn voordat deze wordt ingediend. (Rijksvastgoedbedrijf).
Uitvoeren van een LEAN proces op het proces van betalingen om betaling te versnellen en
te zorgen dat een hoger aantal facturen binnen 30 dagen wordt betaald
(Rijksvastgoedbedrijf).
Het per direct betalen van geboekte facturen zodat 90% van de facturen binnen 5-7
(werk)dagen is betaald nadat de factuur is ontvangen (ProRail).
Een opdrachtnemer mag zelf zijn betaalmomenten kiezen tot maximaal 18 per jaar per
project. Hierdoor kan de opdrachtnemer zijn voorfinanciering zelf beperken door de
momenten waarop grote kosten worden gemaakt samen te laten vallen met de momenten
waarop aan ProRail gefactureerd kan worden (ProRail).
Het betalen van een voorschot van 90% zodra het werk is uitgevoerd, maar nog niet aan
alle contractvoorwaarden is voldaan. Hierdoor heeft een opdrachtnemer eerder recht op
betaling van een groot gedeelte van het termijnbedrag (ProRail).
IV.

Aanbevelingen voor snellere doorlooptijden

Cash Discovery doet in haar onderzoekrapport de volgende aanbevelingen om de doorlooptijden
van betaling te versnellen:
a) De periodieke termijnschema’s te verkorten naar week/twee wekelijkse basis en periodiek
de meer uitgebreide verslaglegging af te spreken
b) Al in de termijnperiode werk onderling te bespreken, zodat direct na termijneinde de
prestatieverklaring ingediend en goedgekeurd kan worden.
c) 100% betalen voor de werkzaamheden ( i.p.v. 80/95%), zeker als er ook een bankgarantie
is afgesloten.
Hieronder volgt per aanbeveling een reactie.
a) De periodieke termijnschema’s te verkorten naar week/twee wekelijkse basis en periodiek
de meer uitgebreide verslaglegging af te spreken
Deze aanbeveling gaat uit van vaste termijnschema’s (zoals Rijksvastgoedbedrijf en
Rijkswaterstaat die hanteren). Door de periodieke termijnschema’s te verkorten naar een week of
twee weken hoeft de opdrachtnemer niet meer vier weken te wachten voordat hij kan factureren,
maar kan hij dat al na één of twee weken doen. De verwachting is echter dat door het verkorten
van de termijnschema’s de administratieve lasten worden verhoogd (aan zijde van opdrachtnemer
en opdrachtgever). De opdrachtnemer zal meer administratieve handelingen moeten verrichten om
aan te tonen dat de werkzaamheden zijn uitgevoerd, waaronder het opstellen van een termijn en
bijbehorende documentatie. Ook de interne afstemming vraagt inspanning. De opdrachtgever zal
vaker moeten vaststellen of de termijn voldoet en vaker betalingshandelingen moeten verrichten.

6

Zoals eerder aangegeven maakt ProRail niet gebruik van vaste termijnschema’s van vier weken,
maar mag de opdrachtnemer verspreidt over het jaar 18 betaaltermijnen per project kiezen.
Hierdoor kan het in de praktijk voorkomen dat een opdrachtnemer twee weekenden achter elkaar
een factuur indient als bijvoorbeeld in die weekenden aan het spoor is gewerkt. ProRail heeft
bewust gekozen voor deze 18 betaaltermijnen, omdat meer betaaltermijnen per jaar zouden leiden
tot extra kosten voor de beoordeling door ProRail, terwijl dit niet leidt tot een significante afname
van de voorfinancieringslast aan de zijde van de opdrachtnemers.
b) Al in de termijnperiode werk onderling te bespreken, zodat direct na termijneinde de
prestatieverklaring ingediend en goedgekeurd kan worden.
Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en ProRail streven om zo snel mogelijk na afloop van
werkzaamheden de prestatieverklaring af te kunnen geven. Echter de zorgvuldigheid ten aanzien
van de beoordeling van de rechtmatigheid mag niet ten koste gaan van de snelheid van betaling.
Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en ProRail moeten beoordelen of de werkzaamheden conform
de overeenkomst zijn geleverd en dat maakt dat voor een definitief oordeel moet worden gewacht
totdat de werkzaamheden zijn afgerond.
Rijkswaterstaat en Rijksvastgoedbedrijf maken gebruikt van het principe ‘betalen tenzij’ voor
aanleg- en onderhoudscontracten waarbij deze aanbeveling niet van toepassing is. Het principe van
‘betalen tenzij’ houdt in dat er bij afloop van de termijn een prestatieverklaring kan worden
afgegeven voor de hoogte van het in de termijnstaat opgenomen bedrag tenzij er op dat moment
sprake is van een openstaande tekortkoming.
c)

100% betalen voor de werkzaamheden ( ipv 80/95%), zeker als er ook een bankgarantie is
afgesloten

Het uitgangpunt van Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en ProRail is om de werkzaamheden
volledig te betalen. Rijksvastgoedbedrijf en Rijkswaterstaat schrijven voor dat een gedeelte van de
aanneemsom gekoppeld moet worden aan het opleverdossier.6 Rijksvastgoedbedrijf hanteert 5%
en Rijkswaterstaat 2%. Deze prikkel dient er primair voor te zorgen dat opdrachtnemer een
kwalitatief goed opleverdossier aan de opdrachtgever verstrekt.
ProRail betaalt 90% van de werkzaamheden op het moment dat een opdrachtnemer nog niet aan
alle contractbepalingen heeft voldaan. ProRail heeft ruim 10 jaar geleden, op verzoek van
opdrachtnemers, besloten om geen bankgaranties meer te vragen als zekerheid voor tijdige
nakoming door de opdrachtnemer. Nu de zekerheid van een bankgarantie ontbreekt, betaalt
ProRail de resterende 10% op het moment dat aan alle verplichtingen is voldaan.
V.

Samenvatting en conclusie

Hieronder staan de belangrijkste bevindingen van de inventarisatie weergegeven:
Uit de inventarisatie blijkt dat de doorlooptijden vanaf uitgevoerd werk tot aan betaling
kunnen worden opgesplitst in twee delen: i) uitvoering van werk tot ontvangst factuur, en
ii) ontvangst factuur tot en met betaling.
o Rijksvastgoedbedrijf en Rijkswaterstaat registreren geen doorlooptijden van de
uitvoering van werk tot ontvangst factuur. ProRail registreert wel deze doorlooptijden,
echter is het niet mogelijk om binnen een kort tijdsbestek een overzicht van deze
doorlooptijden van ProRail aan te leveren.
o Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en ProRail registreren of facturen binnen 30
dagen na ontvangst worden betaald. Uit de inventarisatie blijkt dat in boekjaar 2021
Rijkswaterstaat 98% van de facturen binnen 30 dagen heeft betaald,
Rijksvastgoedbedrijf heeft 92% van de facturen binnen 30 dagen betaald en ProRail
heeft 98% van de facturen binnen 30 dagen betaald. Rijkswaterstaat en ProRail
Het opleverdossier bestaat uit een uitgebreide set aan documenten waarin is opgenomen wat er is gerealiseerd, dat het voldoet aan de
contractuele verplichtingen en instructies voor gebruik en onderhoud. Denk aan: ‘Ontwerpdocumenten en as-built tekeningen, test- en
keuringsresultaten, topografische gegevens en data bestanden, gebruikshandleidingen, beheer- en onderhoudsinstructies etc.
6

7

voldoen hierdoor aan de 95% streefwaarde van het Rijk, Rijksvastgoedbedrijf voldoet
hier niet aan.
Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en ProRail maken in de regel gebruik van algemene
voorwaarden, de Uniforme administratieve voorwaarden (UAV 2012 en UAV-GC 2005).
Deze zijn in de bouwsector door opdrachtgevers en opdrachtnemers gezamenlijk opgesteld.
Op basis van deze voorwaarden is een schatting gemaakt binnen hoeveel dagen
Rijksvastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en ProRail uitgevoerd werk betalen. De bandbreedte
van betaling van uitgevoerd werk is groot. Het duurt naar schatting in ieder geval 9 dagen
om uitgevoerd werk te betalen en het duurt maximaal 78 dagen.
De geschatte doorlooptijden worden veroorzaakt door de volgende elementen in
het proces:
o Duur van de uitvoering van werkzaamheden. Opdrachtgever moet wachten tot
afloop van de termijn die is afgesproken. Rijkswaterstaat en
Rijksvastgoedbedrijf hanteren meestal termijnen van vier weken. ProRail laat
de opdrachtnemer zelf een termijn bepalen met een maximum van 18
termijnen in één jaar.
o De opdrachtnemer moet een verzoek indienen tot het afgeven van een
prestatieverklaring met bijbehorende gegevens en onderbouwing.
o De opdrachtgever moet controleren of de werkzaamheden, zoals contractueel
zijn overeengekomen, aantoonbaar zijn uitgevoerd en de opdrachtgever geeft
de prestatieverklaring af.
o De opdrachtnemer moet een factuur indienen nadat de prestatieverklaring is
afgegeven.
o De opdrachtgever moet de factuur controleren en daarna betalen.
Op basis van het bovenstaande is zichtbaar dat een deel van de geschatte
doorlooptijden mede wordt bepaald door opdrachtnemers zelf voordat zij hun
factuur indienen.
Uit de inventarisatie komt verder duidelijk naar voren dat de doorlooptijden
beïnvloed worden door een zorgvuldige beoordeling van de geleverde prestaties.
De rechtmatigheids- en doelmatigheidseisen mogen niet ten koste gaan van de
snelheid waarmee facturen worden betaald. Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf
en ProRail maken gebruik van een beperkt aantal termijnen om de administratieve
lasten te beperken.
Het is lastig om over de doorlooptijden conclusies te trekken. Uit de inventarisatie
blijkt dat de, door Cash Discovery gestelde, doorlooptijd van betaling van 75 dagen
in sommige gevallen kan voorkomen. Het Cash Discovery onderzoek gaat uit van
12 projecten. De gehele projectenportfolio van de opdrachtgevers bevat vele
projecten. Het is niet duidelijk op welke basis de 12 geselecteerd zijn en of het
beeld daarmee representatief is. Een doorlooptijd van 75 dagen betreft het gehele
proces vanaf afronding van een inspanning tot en met betaling. Indien er sprake is
van een lange doorlooptijd spelen er verschillende factoren die te maken hebben
met vertragingen, bijvoorbeeld omdat het moeilijk is om de rechtmatigheid vast te
stellen. Het streven is dat het proces voorafgaande aan de betaling rechtmatigheid
en doelmatigheid combineert. In voorkomende gevallen dat een doorlooptijd lang
duurt wordt besproken waar dat aan ligt.
VI.

Vervolg

Op basis van de bovenstaande informatie gaan Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf en ProRail
graag met elkaar in gesprek (als opdrachtgevers onderling) om te bezien of de goede elementen in
het bovenstaande proces kunnen worden toegepast binnen de eigen regelingen van de
verschillende organisaties. Zodat bestaande processen kunnen worden geoptimaliseerd.
Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf en ProRail zijn reeds in gesprek met diverse
brancheorganisaties over betere processen die voor zowel opdrachtnemer als opdrachtgever
passend zijn gelet op administratieve belasting en snelle betaling. Dit zullen zij ook in de toekomst
blijven doen.

8