Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1724
Vragen van het lid Ploumen (PvdA) aan de Minister van Defensie over het
bericht «Luchtmacht baas wil extra aandacht voor veiligheidscultuur na
lekken» (ingezonden 14 maart 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Visser (Defensie) (ontvangen 10 april 2018)
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht Luchtmacht baas wil extra aandacht
voor veiligheidscultuur na lekken»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u vooraf in kennis gesteld van het voornemen van de commandant
Luchtstrijdkrachten om per mail zijn militairen te laten weten meer aandacht
en bekendheid te willen geven aan de «veiligheidscultuur» bij de Luchtmacht? Zo ja, heeft u hierbij nog specifieke instructies gegeven? Zo nee, is
het gebruikelijk dat militairen op deze wijze geïnstrueerd worden?
Antwoord 2
Nee. Commandanten van Operationele Commando’s, zoals de Commandant
Luchtstrijdkrachten (C-LSK), zijn zelf verantwoordelijk voor de communicatie
met hun medewerkers. C-LSK publiceert op het intranet van het Commando
Luchtstrijdkrachten periodiek berichten (weblogs), waarin hij de aandacht
vraagt voor uiteenlopende onderwerpen. De berichten worden naast
publicatie op het intranet van tijd tot tijd, zoals in dit geval, ook per e-mail
aan CLSK-medewerkers verzonden. In het laatste geval, zoals door C-LSK is
gedaan, is de mail verzonden als «dagorder». In een «dagorder» richt de
commandant zich tot de medewerkers om persoonlijk een boodschap over te
brengen.

1

ah-tk-20172018-1724
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://nos.nl/artikel/2221449-luchtmachtbaas-wil-extra-aandacht-voor-veiligheidscultuur-nalekken.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wanneer de veiligheidscultuur is een groot goed is en bovenaan staat, hoe
oordeelt u in dat opzicht over de uitspraak «. medewerkers voelden de
noodzaak om naar de pers te stappen in plaats van het gesprek aan te gaan
met collega’s. Zo ontstaat intern en extern het beeld dat wij een onveilige
organisatie zijn en niet veilig werken.»?
Antwoord 3
De Commandant Luchtstrijdkrachten heeft met zijn dagorder actief en
persoonlijk medewerkers opgeroepen problemen te melden via daarvoor
ingerichte systemen, meldpunt en standaard procedures. In het vervolg van
de dagorder benadrukt hij dat onze veiligheidscultuur is gebaat bij een
omgeving waarin mensen open en eerlijk hun zorgen kunnen uiten en hun
verhaal kunnen doen als iets is misgegaan. In het op 28 maart jongstleden
aan uw Kamer verstuurde plan van aanpak «Een veilige defensieorganisatie»
nemen we als Defensie maatregelen om de meldingsbereidheid bij medewerkers te verhogen en het lerend vermogen te vergroten.
Vraag 4 en 7
Kunt u begrijpen dat door de wijze waarop de mail is opgesteld juist een
onveilig gevoel bij medewerkers ontstaat om hun zorgen te uitten?
Is het mogelijk dat juist medewerkers de noodzaak voelden om naar de pers
te stappen in plaats van het gesprek aan te gaan met collega’s medewerkers,
omdat het gevoel ontbreekt dat ze zich in een omgeving bevinden waarin
mensen open en eerlijk hun zorgen kunnen uiten en hun verhaal kunnen
doen als er iets is misgegaan? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4 en 7
In de mail wordt het belang benadrukt van het bespreken van problematiek
met elkaar en wordt opgeroepen hiervoor het meldings- en rapportagesysteem te gebruiken. Daarbij bestaat ook de mogelijkheid om rechtstreeks en
anoniem binnen Defensie te melden. Het zou spijtig zijn indien er bij
medewerkers een onveilig gevoel is ontstaan. Zoals u weet, hecht ik veel
waarde aan het veilig kunnen melden. Defensie moet een organisatie zijn
waarin het niet alleen veilig is om vergissingen en veiligheidsincidenten te
melden, maar waarin dat wordt gewaardeerd, er geen negatieve gevolgen
zijn voor de melder, zodat kan worden onderzocht wat eraan moet worden
gedaan. Momenteel wordt juist veel geïnvesteerd in het verhogen van de
meldingsbereidheid, onder andere doordat commandanten hiertoe oproepen,
er bekendheid wordt gegeven aan de procedures voor het melden en nieuwe
klachtregistratieformulieren worden uitgegeven. Dit naast de maatregelen die
in het plan van aanpak «Een veilige defensieorganisatie» zijn beschreven
waarin de aanbevelingen uit de tussentijdse rapportage van de commissieGiebels, die onderzoek doet naar de sociale werkomgeving en de meldingsbereidheid, voor zo ver als mogelijk zijn verwerkt.
Vraag 5
Zijn er na de recente veiligheidsincidenten – ook buiten de luchtmacht –
maatregelen genomen ter verbetering van het oppakken van de interne
meldingen?
Antwoord 5
In de afgelopen maanden hebben alle leidinggevenden binnen de defensieonderdelen het belang van het melden van voorvallen benadrukt. Dit gebeurt op
momenten waarbij commandanten met hun personeel spreken, middels
nieuwsbrieven en in directe communicatie naar iedere defensiemedewerker.
Daarnaast is één van de maatregelen in het plan van aanpak «Een veilige
defensieorganisatie» dat het onderwerp veiligheid besproken wordt tijdens
werkoverleggen, commandantenvergaderingen en beraden tot op het
hoogste niveau van de defensieorganisatie. De maatregelen zoals geïntroduceerd in het plan van aanpak hebben hun weerslag in de strategie, structuur,
systeem en cultuur van de defensieorganisatie.
Het Commando Luchtstrijdkrachten implementeert op dit moment een Safety
Management Systeem (SMS). Het doel van het SMS is dat onderdeelsoverstijgende veiligheidsgerelateerde problemen centraal in behandeling worden
genomen. Een belangrijk onderdeel van het SMS is een werkende en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

sluitende planning- en controlcyclus, zodat volledige afhandeling van interne
meldingen wordt gewaarborgd.
Vraag 6
Is het ook mogelijk om eventuele veiligheidsincidenten wel intern, maar niet
bij de direct leidinggevende, te melden in geval deze daar direct of indirect te
zeer bij betrokken is?
Antwoord 6
Ja. Voor het op uniforme wijze melden van voorvallen waaronder veiligheidsincidenten beschikt Defensie over het IT-systeem «Melden van Voorvallen
(MVV)». Iedere medewerker van Defensie dient een voorval te melden
waarvan hij kennis draagt. De melding gaat via het MVV door naar het
zogenoemde bevoegd gezag. Dat bevoegd gezag is een commandant of
leidinggevende die binnen Defensie geautoriseerd is een initiële melding van
een melder te registreren, waarmee de melding wordt doorgezet in de lijn
en/of buiten het eigen defensieonderdeel. Indien een melder een voorval
anoniem wil melden, kan het voorval via een derde in MVV worden gezet. Dit
kan bijvoorbeeld door de vertrouwenspersoon of veiligheidsfunctionaris van
de eenheid geschieden. Daarnaast kan elke defensiemedewerker elke andere
leidinggevende ofwel het meldpunt van de Centrale Organisatie Integriteit
Defensie (COID) via e-mail of telefonisch benaderen.
Vraag 7
Is het mogelijk dat juist medewerkers de noodzaak voelden om naar de pers
te stappen in plaats van het gesprek aan te gaan met collega’s medewerkers,
omdat het gevoel ontbreekt dat ze zich in een omgeving bevinden waarin
mensen open en eerlijk hun zorgen kunnen uiten en hun verhaal kunnen
doen als er iets is misgegaan? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Zie het antwoord op vraag 4.
Vraag 8
Hoe beoordeelt u de veiligheidscultuur binnen de defensieorganisatie na de
verschillende incidenten waar de commandant Luchtstrijdkrachten naar
verwijst?
Antwoord 8
We zijn de afgelopen periode door verscheidene tragische ongevallen hard
met onze neus op de feiten gedrukt. Deze ongevallen kunnen we helaas niet
meer ongedaan maken, maar we moeten er wel alles aan doen om herhaling
te voorkomen door ervan te leren. Er mag dan ook geen misverstand over
bestaan: werken bij Defensie moet en kan veiliger. Het veiliger maken van de
werkomgeving is daarom topprioriteit voor de komende jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3