verslag 2015 Inspectie SZW Jaar
15 Inspectie SZW Jaarverslag 2015
ctie SZW Jaarverslag 2015 Inspectie
verslag 2015 Inspectie SZW Jaar
15 Inspectie SZW Jaarverslag 2015
ctie SZW Jaarverslag 2015 Inspectie
verslag 2015 Inspectie SZW Jaar
15 Inspectie SZW Jaarverslag 2015
ctie SZW Jaarverslag 2015 Inspectie
verslag 2015 Inspectie SZW Jaar
15 Inspectie SZW Jaarverslag 2015
ctie SZW Jaarverslag 2015 Inspectie
verslag 2015 Inspectie Jaarverslag
SZW Jaar 2015
Inspectie Sociale
Zaken
15 Inspectie SZW Jaarverslag
2015
en Werkgelegenheid
ctie SZW Jaarverslag 2015 Inspectie
verslag 2015 Inspectie SZW Jaar
15 Inspectie SZW Jaarverslag 2015
ctie SZW Jaarverslag 2015 Inspectie
verslag 2015 Inspectie SZW Jaar
15 Inspectie SZW Jaarverslag 2015
ctie SZW Jaarverslag 2015 Inspectie
verslag 2015 Inspectie SZW Jaar
15 Inspectie SZW Jaarverslag 2015
ctie SZW Jaarverslag 2015 Inspectie
verslag 2015 Inspectie SZW Jaar

2 |

Jaarverslag 2015
Inspectie Sociale Zaken
en Werkgelegenheid

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Jaarverslag 2015 | 3

De Inspectie SZW werkt aan eerlijk, gezond en
veilig werk en bestaanszekerheid voor iedereen
4 |

Voorwoord
De Nederlandse economie groeit weer. Helaas lijkt de opgaande conjunctuur nauwelijks de druk te verlichten
op de beloning en arbeidsomstandigheden van de werkenden. Dat geldt vooral voor mensen werkzaam aan
de onderkant van de arbeidsmarkt, maar ook voor groepen zzp’ers die worden geconfronteerd met lagere
verdienmarges. Een aantal werkgevers zoekt met schijnconstructies de randen van de arbeidswetgeving op of
gaan daar overheen. Zo ontstaat op de arbeidsmarkt oneerlijke concurrentie tussen bedrijven en uitholling van
de Nederlandse arbeidsmarkt.
Het aantal onderzochte arbeidsongevallen (2165) en ongevallen met een dodelijke afloop (51) bleef in 2015
ongeveer gelijk aan de voorgaande jaren. Jongere en oudere werknemers zijn relatief vaak slachtoffer van
arbeidsongevallen. Ook uitzendkrachten en niet-Nederlandse arbeidskrachten hebben een relatief grote kans
op een (dodelijk) arbeidsongeval.
De toename van het aantal vluchtelingen en migranten in 2015 heeft nog weinig gevolgen gehad voor de door
ons geconstateerde misstanden en overtredingen, maar is wel een aandachtspunt. Met hen groeit het aantal
mensen in onze samenleving dat meer risico loopt op onderbetaling en uitbuiting.
2015 was ook het jaar waarin de decentralisatie van de zorg, de jeugdzorg en de participatiewet van start ging.
Uit ons onderzoek blijkt dat de vorming van regionale werkbedrijven onderweg is, maar ook dat de
samenwerking om te komen tot concrete uitvoering nog ruimte biedt voor verbetering.
De Inspectie bestrijdt misstanden en pakt de bedrijven aan die herhaaldelijk in de fout gaan bij de arbeidsen arbeidsomstandighedenwetten. We doen dit door inspecties, herinspecties en strafrechtelijke opsporing.
Dit alles in combinatie met nalevingscommunicatie en openbaarmaking van inspectieresultaten als extra
beïnvloedingsaanpak.
We zien een positieve ontwikkeling op die terreinen waar we een meerjarige programmatische aanpak hebben
ingezet. De naleving van arbeidsomstandigheden is bij onder meer de asbestverwijdering, in de metaal en in de
bouwsector in 3 tot 4 jaar met tientallen procenten toegenomen.
De Inspectie SZW is in 2015 gestart met een traject om volledig programmatisch en projectmatig te werken.
Zo kunnen de ambities van de Inspectie om een moderne, wendbare organisatie te zijn verder worden
gerealiseerd.
Ook in 2016 blijft de Inspectie zich inzetten voor gezond, veilig en eerlijk werk en bestaanszekerheid voor
iedereen, in een economisch krachtig en sociaal Nederland. Met een gelijk speelveld voor bedrijven,
bescherming van werknemers op de werkplek en een goed werkend sociaal stelsel.
mr. M. J. Kuipers
Inspecteur-generaal
Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Jaarverslag 2015 | 5

Inhoud
Voorwoord

5

Inzet, resultaten en bevindingen van de Inspectie in vogelvlucht

7

1 Trends in het inspectiedomein
1.1 Bepalende factoren voor prijsdruk en risico op arbeidsmarktfraude 
1.2 Trends gezond en veilig werken 
1.3 Werk en inkomen in het sociaal domein

11
12
14
18

2

Resultaten programma's gezond, veilig en eerlijk werk
en bestaanszekerheid
2.1 Gezond en veilig werk
2.2 Eerlijk werk
2.3 Bestaanszekerheid
2.4 Verantwoordingsgerichtonderzoek zbo's bij UWV en SVB

21
21
27
30
32

3 Werkwijze Inspectie SZW
3.1 Aanpak misstanden en notoire overtreders
3.2 Signalering
3.3 Behalen van effecten
3.4 Samenwerking
3.5 Stimuleren eigen verantwoordelijkheid maatschappelijke actoren
3.6 EU aangelegenheden
3.7 Transparantie
3.8 Toetsing nieuwe wet- en regelgeving 

35
35
35
36
37
38
40
40
41

4 Organisatie 
4.1 Organisatieontwikkeling 
4.2 Informatievoorziening 
4.3 125 jaar Rijkstoezicht op de Arbeid
4.4 Inspectie SZW viel in de prijzen
4.5 Agressie en Geweld 
4.6 Vitaliteit en duurzame inzetbaarheid
4.7 Kerncijfers Inspectie 

43
43
43
43
43
44
44
44

Bijlage 1: De maatschappelijke ontwikkeling 2015 in kerncijfers 
Bijlage 2: Overzicht publicaties Inspectie SZW 2015 
Bijlage 3: Lijst met gebruikte afkortingen

48
51
53

Inzet, resultaten en bevindingen van
de Inspectie in vogelvlucht
In dit jaarverslag kijkt de Inspectie SZW terug,
legt verantwoording af en verbindt dit met de
toekomstige inzet. Waar mogelijk wordt gebruik
gemaakt van kwantitatieve indicatoren.
De speerpunten, zoals voorzien in het jaarplan 2015,
waren:
• aanpak van ernstige misstanden
• samenwerking met andere diensten
• nieuwe samenwerking met VWS

Resultaten
• Verbeteringen van de naleving op arbeidsomstan­
dig­heden bij geïnspecteerde bedrijven door een
meerjarige, programmatische inzet op onder
andere:
-- asbestverwijdering:
verbetering van 24 procent­punten in 4 jaar en
in 2015 de trend naar verdere verbetering
-- sectoren metaal en ACFKR (aardolie, chemisch,
farmaceutisch, kunststof en rubber):
verbetering van 18 procentpunten in 4 jaar
-- fysieke belasting bouwsector:
verbetering van 31 procentpunten in 4 jaar
-- blootstelling kwartsstof bouw:
verbetering van 21 procentpunten in 3 jaar
-- metaal producentenindustrie:
verbetering van 10 procentpunten in 3 jaar
• In nauwe samenwerking met de Belastingdienst,
UWV en IND heeft de Inspectie niet alleen
schoonmaakbedrijven in de fastfoodbranche
aangesproken op misstanden (onderbetaling,
uitbuiting), maar ook hun opdrachtgevers.
Resultaat: meer fastfoodbedrijven organiseren zelf
de schoonmaak en weren malafide aanbieders.
• Een toename van ruim 5% boeteoplegging,
overeenkomstig het voornemen om misstanden
aan te pakken en waar nodig boetes op te leggen.
• In 2015 werden 952 boetes opgelegd voor illegale
tewerkstelling en 93 boeterapporten opgemaakt
inzake onderbetaling; het hoogste aantal sinds
2013 (meer over aanpak schijnconstructies zie 2.2.3).
De Inspectie verrichtte 4.500 inspecties op het
gebied van arbeidsmarktfraude.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

• Samenwerking met de andere toezichthouders op
het sociaal domein om daarmee de vinger aan de
pols te houden bij de decentraliseringoperaties.
• Onder leiding van het OM heeft de Inspectie in 2015
61 opsporingsonderzoeken, waaronder ook zaken
financiële ontneming, op het SZW-domein afgerond.
• In samenwerking met andere inspectiediensten
heeft de Inspectie de normstelling voor Brzobedrijven aangescherpt, zodat deze meer aansluit
bij de stand der techniek.
• Onderzoeken naar arbeidsongevallen, klachten en
meldingen arbeidsomstandigheden leveren veel
informatie op voor bedrijven, branches en
werknemers om risico’s te verkleinen. In totaal
werden ruim 4.000 van deze onderzoeken gedaan.
• In opdracht van VWS wordt onder leiding van het
OM fraude met pgb’s onderzocht.In 2015 heeft de
Inspectie 11 opsporingsonderzoeken afgerond,
waarbij 40 verdachten waren betrokken en waar voor
een bedrag van 8,3 miljoen euro was gefraudeerd.

Bevindingen
Ontwikkelingen en aanpak pychosociale
arbeidsbelasting (PSA)
PSA is door het ministerie van SZW en in het
meerjarenplan 2015-2018 en jaarplan 2015 van de
inspectie SZW geïdentificeerd als een van de grootste
oorzaken van werkgerelateerd verzuim. Dat is ook de
achtergrond van initiatieven vanuit SZW zoals ‘check
je werkstress’. De inzet van de Inspectie op dit risico
heeft de afgelopen jaren vooral gelegen in de sectoren
zorg en welzijn en overheidsdiensten en is vanaf 2015
verbreed naar een algemeen programma PSA.
Ervaringen in de sector zorg en welzijn tonen dat
bewustwording gevolgd wordt door het nemen van
maatregelen, waarmee deze sector nu bezig is. De
eerste resultaten van het in 2015 gestarte brede PSA
programma bevestigen het patroon dat bij zorg en
welzijn bestond. Dit betekent dat het overgrote deel
van de geïnspecteerde bedrijven buiten de sector zorg
en welzijn het risico nog niet goed in beeld heeft.
Bedrijven geven geen of weinig aandacht aan dit risico

Jaarverslag 2015 | 7

in de Risico inventarisatie en Evaluatie (RI&E) en
er wordt daarmee ook nog weinig concrete actie
ondernomen.
Een belangrijke les hieruit is dat het voor bedrijven,
SZW en het inspectieprogramma een gezamenlijke
uitdaging vormt om oplossingen te vinden om het
bewustzijn en de aanpak bij bedrijven te verbeteren.
Een belangrijke stap daarbij is het voldoen aan de
zogenoemde systeemvereisten, zoals in algemene zin
bij arbeidsomstandigheden. De systeemvereisten
beginnen met serieuze aandacht in de RI&E en het
volgen van de voorgeschreven beleidscyclus PSA voor
bedrijven. Onderzoek van de Inspectie bevestigt in
algemene zin dat het voldoen aan systeemvereisten
een indicator is voor een lager risico.
Decentralisaties
In 2015 gingen de decentralisaties voor de zorg, de
jeugdzorg en de Participatiewet van start. Om deze
transitie te volgen, is in 2015 een groot aantal
onderzoeken gestart en deels afgerond. Daaruit
bleek onder andere dat de vorming van regionale
werkbedrijven is opgestart maar de vertaling van
de samenwerkingsafspraken naar concrete
uitvoeringspraktijken blijft vooralsnog beperkt.
Suwinet
Suwinet is een systeem waarmee gemeenten, UWV
en SVB persoonsgegevens kunnen raadplegen.
Het gaat om privacygevoelige gegevens over burgers.
Onderzoek toonde dat gemeenten de gegevens­
bescherming binnen Suwinet beter doen dan eerder,
maar dat er nog steeds veel gemeenten zijn die de
privacybescherming niet op orde hebben. Naar
aanleiding hiervan heeft het ministerie van SZW met
de VNG afspraken over verbetering gemaakt.

Opsporing zorgfraude
De Inspectie SZW is in opdracht van het ministerie
van VWS opsporingsdienst voor fraude met
persoonsgebonden budgetten (pgb’s) en is belast
met de opsporing van fraude met gelden uit de
AWBZ en de Zorgverzekeringswet.
Zowel in de ontvangen fraudemeldingen als in
lopende onderzoeken ziet de Inspectie dat in
toenemende mate georganiseerde (criminele)
verbanden op systematische en grootschalige wijze
lijken te frauderen met zorggelden, met name pgb.
In 2015 is het aantal meldingen van (vermoede)
pgb-fraude, die voor strafrechtelijke vervolging in
aanmerking komt, dan ook toegenomen.1
Blijvende concurrentiedruk
Een belangrijk leerpunt uit 2015: ook bij een
aantrekkende economie blijft er een voortdurende
concurrentiedruk op bedrijven en daarmee de druk
op (arbeids)kosten. Om de kosten te verlagen,
bezuinigen werkgevers soms op beloning of
veiligheid van werknemers en zzp’ers.
Het onderdeel Trends in het inspectiedomein gaat
verder in op de verschillende trends die de Inspectie
heeft geconstateerd. De Inspectie betrekt deze trends
in de operationele programma’s voor de komende
jaren.

Vluchtelingen en migranten
De toename van het aantal vluchtelingen en
migranten in 2015 heeft nog weinig gevolgen gehad
op de door de Inspectie geconstateerde misstanden
en overtredingen. De extra vluchtelingen en
migranten vormen wel een duidelijk aandachtspunt
in het Meerjarenplan en de inspectiebrede
risicoanalyse. De totale groep mensen in de
samenleving met risico op onderbetaling, uitbuiting
en andere misstanden stijgt hierdoor immers.

1

8 |

Inspectie SZW, Signaleringsbrief strafrechtelijk onderzoeken
Inspectie SZW naar zorgfraude, november 2015, p.1 en 2.

De daad bij het woord
Ze voelden zich zeker wat ongemakkelijk, tijdens en na het gesprek met de
Inspectie SZW. Op kantoor bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) kregen
hoofddirecteur Peter Hennephof en Angeline van Dijk, directeur divisie
Gevangeniswezen en Vreemdelingenbewaring, eind 2014 een concrete vraag:
wanneer maakt DJI nu écht werk van de inspectiebevindingen?
Hennephof: ‘Dat gesprek was een noodzakelijk
duwtje. Niet wachten op de volgende rapportage,
maar nu concreet aan de slag. Die persoonlijke
benadering door de Inspectie deed het ‘m voor
ons.’

Hennephof: ‘De gesprekken hebben geleid tot de
toolkit ‘Hoe te handelen bij agressie en geweld’.
Bedacht door onze eigen organisatie, met
stellingen voor open discussies en daardoor
herkenbaar voor onze medewerkers.’

Van Dijk: ‘We scoorden niet goed op de
Arbeidstijden­wet, daar waarschuwde de Inspectie
ons in 2011 al voor. Ook moesten we stappen
zetten voor een veilig werkklimaat. De thema’s
hadden al wel onze aandacht, maar misten nog
een structurele aanpak.’

Van Dijk: ‘Ook hebben we de bevindingen van
de Inspectie gekoppeld aan ons medewerkers­
tevreden­heids­onderzoek. We benchmarken de
resultaten van onze vestigingen onderling en
werken inmiddels met een centrale werktijden­
regeling en zelfroosteren. Dat alles heeft ervoor
gezorgd dat de Inspectie SZW in 2015 geen
overtredingen van de arbeidstijden heeft
geconstateerd. Toch leunen we niet achterover.
We blijven werken aan een optimaal
werkklimaat.’

Hennephof: ‘Vergeet niet, we zijn een organisatie
met maar liefst 15.000 medewerkers. Verspreid
over 55 vestigingen door het hele land. Die
hadden we een brief kunnen sturen, maar dat
werkt niet.’
Van Dijk: ‘Dus zijn we in gesprek gegaan met onze
directeuren. Hoe ga jij nu om met psychosociale
arbeidsbelasting? Of met nazorg na een calamiteit?
Alleen door van elkaar te leren kun je een aanpak
van thema’s zoals arbeidstijden maar ook
agressie en geweld goed borgen.’

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Hennephof: ‘Hopelijk is zo’n gesprek als in 2014
niet meer nodig. We hebben er in elk geval van
geleerd. Schiet niet in de verdediging, stel jezelf
open en ga én blijf in gesprek met je eigen
mensen. Wees eerlijk en transparant over wat
je presteert, dat brengt je het verst.’

Jaarverslag 2015 | 9

10 |

Traag herstel arbeidsmarkt
Economie trekt aan
CBS-cijfers tonen aan dat de economie groeit. Een
keerzijde daarvan is dat meer economische activiteit
tot meer arbeidsongevallen leidt.
Het is opmerkelijk dat de opgaande conjunctuur nog
nauwelijks de neerwaartse druk lijkt te verlichten op
beloning en arbeidsomstandigheden van werkenden.
Dit geldt met name voor werknemers aan de
onderkant van de arbeidsmarkt, en voor zzp’ers die
worden geconfronteerd met lagere marges.
Arbeidsmarkt blijft achter
Het economische herstel heeft nog niet geleid tot een
vergelijkbare banengroei en een navenante daling van
de werkloosheid. Het aantal uitkeringen voor WW en
bijstand daalt ook nog niet in het tempo dat eerder met
een opgang gepaard ging 2. De groei van de werk­gelegen­
heid zit vooral in de uitzendarbeid en het zzp-schap.
Figuur 1 schets de ontwikkeling van de verschillende
uitkeringen en het aantal banen in Nederland.

Afstand tot arbeidsmarkt
Voor 50-plussers, jongeren zonder startkwalificatie en
voor mensen met een arbeidsbeperking is het vinden
van werk extra lastig. Verschillende groepen
werkzoekenden staan op afstand van de arbeidsmarkt.
Deze groepen krijgen ondersteuning van UWV en
gemeenten. Daarvoor hebben de sociale partners
afspraken gemaakt in het sociaal akkoord van april
2013.
Waarschijnlijk houdt de prijsdruk op de arbeidsmarkt
verband met een aantal, deels door de ‘double dip’
versterkte structurele ontwikkelingen die ook het
risico op arbeidsmarktfraude versterken. Paragraaf 1.1.
gaat hierop verder in.

8000

900

7900

700
600

7800

500
400

7700

300
200

7600

Aantal uitkeringen (X1000)

800

Aantal banen (x1000)

1

Trends in het inspectiedomein

100
7500

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Aantal banen

Aantal WWB-uitkeringen (tot de AOW leeftijd)

Aantal WW-uitkeringen

Aantal Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen

2014

2015

0

Aantal WIA-uitkeringen
(IVA en WGA)

Figuur 1 Ontwikkeling aantal werklozen, WWB’ers, Wia/WGA’ers en banen
Bron: CBS Statline, UWV statistische informatie, bewerking Inspectie SZW
Het aantal WW uitkeringen eind 2015 was licht hoger dan eind 2014, het gemiddelde aantal WW uitkeringen in 2015 daalde licht tov het
gemiddelde in 2014. Overigens geldt dat het aantal WW uitkeringen structureel hoger wordt doordat de WW vanaf 2015 conform de Wet werk
en zekerheid een andere inkomstenverrekening kent. De ontwikkeling van 2015 vergeleken met 2014 is daarmee een combinatie van
2
conjunctuur (dalend aantal WW uitkeringen) en systematiek (meer inkomstenverrekening), zie UWV landelijke arbeidsmarktprognose januari
2016, pagina 22. Het aantal mensen in de bijstand steeg met bijna 12 duizend naar iets minder dan 383 duizend eind 2015.
2

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Jaarverslag 2015 | 11

1.1 Bepalende factoren voor prijsdruk
en risico op arbeidsmarktfraude
1.1.1 Vergroting van flexibele schil
Bedrijven willen steeds vaker een flexibele schil
hebben, zodat zij hun productie snel kunnen op- en
afschalen. Het ruime aanbod op de arbeidsmarkt
maakt dit mogelijk.
Ter illustratie:
• In 2015 steeg het aantal vacatures in Nederland
met 1,2% naar 97.000; bijna 80% daarvan betrof
uitzendwerk.
• Het aantal flexwerkers nam toe met 70.000 tot
1,9 miljoen werknemers.3 De medio 2015 in werking
getreden Wet Werk en Zekerheid zal deze
ontwikkeling in de komende jaren mede
beïnvloeden.
• Het aantal zelfstandigen nam gestaag toe. In het
vierde kwartaal van 2015 waren er bijna 1,4 miljoen
zelfstandigen, 20.000 meer dan een jaar eerder.
Sinds 2008 ligt dit aantal in elk kwartaal hoger
dan in hetzelfde kwartaal in het voorgaande jaar.
De toename is vrijwel volledig toe te schrijven aan
de zzp’ers.4 Het aantal zzp’ers groeit in Nederland
3 keer zo snel als in de rest van Europa.5
1.1.2 Schijnconstructies
Bij schijnconstructies maken (malafide) bedrijven
oneigenlijk gebruik van juridische mogelijkheden
om de kosten van arbeid te verlagen. Werkgevers
zoeken met schijnconstructies de randen van de
arbeidswetgeving op of gaan daar overheen. Met
schijnconstructies veinzen werkgevers een juridisch
juiste situatie, terwijl de werkelijkheid anders is.
Negatieve gevolgen voor de arbeidsmarkt:
• Schijnconstructies leiden tot oneerlijke
concurrentie tussen bedrijven en uitholling van de
Nederlandse arbeidsmarkt.
• Bonafide werkgevers kunnen daardoor minder geld
verdienen en in het uiterste geval uit de markt
worden gedrukt.
• Werkzoekenden op de arbeidsmarkt (vooral aan de
onderkant van de arbeidsmarkt) maken minder
kans op werk.
• Arbeidsmigranten lopen binnen schijnconstructies
grotere risico’s op onderbetaling, lange werktijden
en arbeidsuitbuiting.

CBS, Positie werkkring en arbeidsduur: aantal vaste werknemers
verder gedaald, 11 februari 2016
4
CBS, Positie werkkring en arbeidsduur: aantal vaste werknemers
verder gedaald, 11 februari 2016
5
Ministerie van Financien: IBO-rapport zelfstandigen, april 2015, p.20
3

12 |

Nieuwe vormen van schijnconstructies
Social media worden steeds vaker ingezet om vraag en
aanbod van arbeid bij elkaar te brengen. De personen
achter dergelijke wervingskanalen bieden formeel
slechts een platform voor arbeidsbemiddeling.
Maar achter de schermen wordt voor deze diensten
betaald en worden schijnconstructies gefaciliteerd.
In dergelijke gevallen biedt een traditioneel
inspectieonderzoek onvoldoende oplossing.
Bijvoorbeeld doordat er geen fysieke locatie is,
maar alleen een IP-adres in het buitenland.
Recherche-activiteiten en opsporingsonderzoek
kunnen dan nodig zijn.
Het gebeurt vaak dat arbeidsmigranten niet
meewerken aan inspectieonderzoek. Werknemers
verdienen namelijk een loon dat zij in het land van
herkomst nooit zouden krijgen. Misstanden zullen zij
dan ook niet snel aankaarten, bang om hun werk en
huisvesting te verliezen. Daarnaast worden
werknemers door de ‘werkgever’ of de intermediair
geïnstrueerd over wat zij aan inspecteurs moeten
verklaren. Dit maakt het lastig om schijnconstructies
te ontrafelen en aan te pakken.
Onderbetaling en lange werktijden
Door de grote verschillen in het minimumloon,
de hoogte van sociale premies en het vrij verkeer
van mensen en diensten in Europa is er een groot
potentieel aanbod van goedkope arbeidskrachten.
Arbeidsmigranten accepteren regelmatig arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden die (soms ver)
onder de Nederlandse maatstaven liggen. Sommige
werkgevers maken daarvan misbruik. Vaak lijken
loonuitbetaling en arbeidstijden administratief wel
op orde, maar achter de papieren werkelijkheid
komen inspecteurs – vaak door meldingen en na
intensief onderzoek – onderbetaling en lange
werktijden tegen. Onderbetaling is lastig aan te
tonen, met name bij constructies met een
buitenlandse component.
Wet aanpak schijnconstructies (WAS)
De Wet aanpak schijnconstructies heeft tot doel om:
• werknemers te beschermen tegen onderbetaling
• oneerlijke concurrentie tegen te gaan
• handhaving van het arbeidsrecht te verbeteren
De WAS verplicht werkgevers bijvoorbeeld om het
wettelijk minimumloon via de bank direct aan de
werknemer uit te betalen. En om de verschillende
bedragen op de loonstrook beter te specificeren. Zo
wordt ook duidelijk of verstrekte onkostenvergoeding
onderdeel zijn van het loon. Als de werkgever geen

loonstrook verstrekt, kan de Inspectie een boete
opleggen. Bovengenoemde maatregelen zijn in 2015
ontwikkeld en op 1 januari 2016 van kracht geworden.
De Inspectie heeft in 2015 het onderdeel van de WAS
voorbereid dat gaat over het openbaar maken van
inspectieresultaten. Per 1 januari 2016 maakt de
Inspectie de namen van gecontroleerde werkgevers
– en of zij een overtreding hebben begaan – openbaar.
Het gaat om overtredingen van de WML, Wav en de
Waadi.
1.1.3 Vluchtig ondernemerschap
Bij vluchtig ondernemerschap gebruiken malafide
ondernemers de mogelijkheid hun bedrijf op te
heffen en onder een andere bedrijfsnaam in het
Handelsregister frauduleuze praktijken voort te
zetten. De Inspectie ziet dit vooral in het
uitzendwezen.
Katvangers
Zodra de Inspectie of de Belastingdienst een bedrijf
in onderzoek neemt, bijvoorbeeld vanwege
onderbetaling, blijkt het bedrijf failliet te zijn gegaan.
Het failliete bedrijf ontloopt als rechtspersoon een
boete of strafrechtelijke vervolging, doordat er geen
adressant is. Met zogenoemde katvangers kunnen
dergelijke bedrijven voorkomen dat de ‘werkgevereigenaar’ of ‘direct leidinggevende’ als natuurlijke
rechtspersonen wordt aangepakt. Een katvanger is
iemand die een of meer bedrijven op zijn naam
heeft staan, maar feitelijk geen eigenaar is van die
bedrijven. Zo kwam de Inspectie in 2015 een katvanger
tegen die meer dan 150 bedrijven op zijn naam had
staan.
Nieuwe initiatieven
Binnen het inspectieprogramma Malafide uitzend­
bureaus heeft de Inspectie in 2015 een aanpak
ontwikkeld die zich richt op het beboeten van
‘de feitelijk leidinggevende’, voor zover deze
(grotendeels) verantwoordelijk was voor de
overtreding. In 2015 beboette de Inspectie 31 feitelijk
leidinggevenden, onder andere in de uitzendsector.
Andere oplossingen liggen in snelle inning van boetes
en gezamenlijke inspecties met bijvoorbeeld de
Belastingdienst, die ook, net als de Kamer van
Koophandel, initiatieven ontwikkelt om vluchtig
ondernemerschap tegen te gaan.
1.1.4 Schijnzelfstandigheid binnen arbeidsrelaties
Bij controles op arbeidsomstandigheden, het
minimumloon en de Wet arbeidsvreemdelingen
beoordeelt de Inspectie de arbeidsrelatie tussen
werknemer/opdrachtnemer en werkgever/
opdrachtgever. Werkt iemand echt als zelfstandige of
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

is er sprake van een werknemersrelatie, bijvoorbeeld
omdat er sprake is van een gezagsrelatie?
Wie een ander onder zijn gezag arbeid laat verrichten,
wordt beschouwd als werkgever in de zin van de
Arbowet. Het vaststellen van dit ‘Werken onder gezag’
staat dus centraal binnen de handhaving van de
Inspectie. Er is echter geen doorslaggevende definitie
van dit gezag. De feiten en omstandigheden spelen
een belangrijke rol. Werkt een zzp’er alleen, voert hij
zelfstandig zijn werkzaamheden uit, los van
richtlijnen, werktijden, gereedschappen en andere
middelen van de opdrachtgever? Ook blijken bij
inspecties ter plaatse bewijsstukken als een
(buitenlandse) verklaring arbeidsrelatie, opdracht tot
aanneming van werk en gespecificeerde facturen op
de werkplek niet of maar ten dele aanwezig.
Om dergelijke vragen goed te kunnen beantwoorden,
is vaak uitgebreid onderzoek nodig.
Voorbeeld: pakketpostsector
In 2015 zijn de problemen in de pakketpostsector
in kaart gebracht. Er waren aanwijzingen dat
pakketbezorgers onder zware omstandigheden
moesten werken. Ook waren er twijfels over de
zelfstandige status van veel zzp’ers in deze sector.
De Inspectie heeft bij deze pakketbedrijven de
gezagsrelatie aangetoond en de bedrijven
verantwoordelijk gesteld voor de arbeidsomstandig­
heden van deze ‘zzp’ers’. De bedrijven moesten van de
Inspectie binnen de aangegeven termijn maatregelen
nemen om de arbeidsomstandigheden op orde te
krijgen. De werkdruk en de fysieke belasting zijn
namelijk te hoog.
Een punt van aandacht in de sector postbezorging is
ook de betaling op basis van stukloon in een deel van
de sector. Bij stukloon moet de werkgever een norm
vaststellen waarmee redelijkerwijze het WML kan
worden verdiend. Een werknemer die de norm haalt,
moet dus minimaal het WML verdienen. Deze
‘stukloon redelijkerwijze-eis’ blijkt zeer moeilijk
handhaafbaar voor de Inspectie SZW, doordat erg veel
verschillende factoren de norm beïnvloeden.
1.1.5 Juridisering van het toezicht neemt niet af
Het strengere toezicht van de Inspectie, met hogere
boetes en consequenter optreden, als gevolg van de
in 2013 aangescherpte wet- en regelgeving, speelt
evenals in 2014 ook in 2015 een rol.6 Het aantal
bezwaarprocedures is ten opzichte van 2014 in 2015
verder toegenomen voor de Arbeidstijdenwet en de
Wet minimumloon met respectievelijk 5,4 en 4,9%.
6

Inspectie SZW, Jaarverslag 2014, mei 2015, p. 18
Jaarverslag 2015 | 13

Het aantal beroepszaken steeg voor die twee wetten in
2015 iets. Bij andere arbeidswetten zette de stijging in
2015 niet door en was er soms een lichte daling.
De Inspectie constateert bij inspecties
arbeidsomstandigheden dat gesprekken met
bedrijven vaak over boetes en boetebedragen gaan, in
plaats van over gezond en veilig werken binnen het
bedrijf. Ook in 2015 ziet de Inspectie dat bij inspecties
vaker advocaten aanwezig zijn. Er is een tendens dat
verdachten bij een strafrechtelijk onderzoek steeds
sneller een advocaat krijgen. Dit leverde ook in 2015
voor de Inspectie meer werk op, waar het ging om
zaken bewijstechnisch af te ronden.

1.2 Trends gezond en veilig werken
De Inspectie heeft eerder gesignaleerd dat door de
crisis de aandacht voor het gezond en veilig werken
van werkgevers onder druk is komen te staan. Er zijn
specifieke groepen met een verhoogde kans op een
arbeidsongeval.
1.2.1 Aandacht voor veilig en gezond werken
Ondanks verbeteringen in de naleving na een
intensieve inspectieaanpak, blijkt uit rapportages van
de Inspectie een relatief lage naleving van arboregels
in hoog risico-sectoren: bedrijven die zo veel
gevaarlijke stoffen gebruiken dat er extra regels zijn
gesteld (Brzo-bedrijven). Blijvende aandacht voor
gezond en veilig werken in deze bedrijven en
instellingen blijkt, ook na een inspectie, niet
vanzelfsprekend.
Oorzaken niet-naleving
Bij veel sectoren ligt, vanwege onder andere de
concurrentiedruk, de focus op efficiënt produceren en
niet op veilig en gezond werken. Deze lagere prioriteit
komt ook voort uit onwetendheid en onkunde over
toepassing van de arboregels. Zo constateert de
Inspectie in diverse sectorrapportages dat bedrijven
de arbocatalogi voor de betreffende sector of branche
niet of onvoldoende kennen. Van de bedrijven die
geen vereiste RI&E hebben, zegt 67% de arbowetgeving
en de RI&E-verplichting niet te kennen7. Dit speelt
vooral bij kleinere bedrijven. Waar de kennis van de
catalogi groter is, is de naleving ook beter.

Arbocatalogi vanuit de branche
Sommige branches ontwikkelen zelf branche­
specifieke arbocatalogi. De Inspectie stimuleert
dergelijke initiatieven en toetst nieuw aangeboden
catalogi. In 2015 werden 35 catalogi ter toetsing
voorgelegd. Het ging daarbij om actualisering van
bestaande catalogi, uitbreiding van bestaande
catalogi (toevoeging meer relevante risico’s) en
nieuwe catalogi. De uitbreiding van positief getoetste
catalogi zal bijdragen aan betere naleving.
De Inspectie verwijst in de nalevingscommunicatie
naar deze branchespecifieke arbocatalogi. Positief
getoetste catalogi gebruikt de Inspectie als
referentiekader in het toezicht.
Risicogroepen
De Inspectie constateert extra risico’s waar zzp’ers en
buitenlandse arbeidskrachten werkzaamheden
uitvoeren. Zzp’ers denken vaak dat de arboregels niet
voor hen gelden en hebben daarvan minder kennis.
Het is mede daarom belangrijk dat hun opdracht­
gevers oog hebben voor hun arbeidsomstandigheden.
Naleving zorgverplichtingen
In de periode 2008-2014 is een licht neergaande trend
van de naleving door bedrijven van de meeste
zorgverplichtingen waarneembaar. In 2014 voldeed
27% van de bedrijven aan de 4 belangrijkste arbozorg­
verplichtingen: RI&E, preventiemedewerker, contract
Arbodienst en BHV. Dit lijkt weinig, maar dit betreft
72% van alle werknemers. Dit percentage is afgelopen
jaren redelijk stabiel gebleven. Wel zijn er aanzienlijke
verschillen in de naleving naar bedrijfsgrootte en per
sector.8
Analyse levert indicator arbeidsrisico’s op
De relatie tussen het voldoen aan systeemverplichtingen
van de arbowet en het beheersen van arbeidsrisico’s
is in 2015 geanalyseerd. De analyse toont dat het
voldoen aan de systeemverplichtingen een indicator
is voor het beheersen van arbeidsrisico’s.
Figuur 2 toont het verband tussen voldoen aan
systeembepalingen en beheersen van arbeidsrisico’s
(voor de sectoren landbouw, industrie, bouw, horeca
en overheid, 2012-2014)

Ook ziet de Inspectie dat de kennis die wél aanwezig
is, op de werkvloer niet altijd voldoende wordt
toegepast. Onvoldoende toezicht op de werkvloer,
haast en ingesleten gewoontes spelen in de dagelijkse
werkpraktijk vaak een rol.

7

Inspectie SZW, Arbo in bedrijf 2014, januari 2015, p. 7 en 19.

14 |

8

Inspectie SZW, Arbo in bedrijf 2014, januari 2015, p. 7.

1,00

Kans op 100% beheerste risico's

0,90
0,80
0,70
0,60
0,50

Overige grootteklasses
10-49 wns

0,40
0,30
0,20
0,10
0,00

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Aantal aanwezige systeembepalingen
Figuur 2 voldoen aan systeemeisen indicator arbeidsrisico’s

De systeemverplichtingen zijn voor elke werkgever
wettelijk verplicht. Het gaat onder andere om het
hebben van een risico-inventarisatie en evaluatie
(RI&E), het geven van voorlichting over arbeidsrisico’s,
de aanwezigheid van een preventiemedewerker en
bedrijfshulpverleners, het verzorgen van
arbodienstverlening en het voeren van een
ziekteverzuimbeleid. De gedachte achter de
systeemverplichtingen is uiteraard dat deze een
bijdrage leveren aan gezonder en veiliger werk.
Uitkomst van de analyse is dat er voor alle sectoren,
ook na controle voor grootteklasse, een positief
verband is tussen de mate van voldoen aan
systeembepalingen en het beheersen van aanwezige
arbeidsrisico’s. (zie voor meer informatie 2.1.1)
De aangetoonde samenhang hoeft niet causaal te zijn.
Het is bijvoorbeeld niet uit te sluiten dat een hogere
mate van arbobewustzijn van werkgevers zowel leidt
tot betere naleving van systeemverplichtingen als tot
betere beheersing van arbeidsrisico’s. De voorspel­
kracht van het model is redelijk. Dat betekent dat er
nog andere verklarende factoren kunnen zijn.
Risico-inventarisatie en -evaluatie
In de praktijk ziet de Inspectie dat veel bedrijven de
RI&E beschouwen als een administratieve verplichting
en niet als een middel om de arbeidsveiligheid te
vergroten. Vaak worden niet alle veiligheidsrisico’s
binnen het bedrijf in de RI&E onderkend. Wel zijn er
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

bedrijven die een risico niet in de RI&E benoemen,
maar wel adequate maatregelen hebben getroffen.
Uit de bovenstaand genoemde analyse blijkt dat de
kans dat een werkgever voldoende maatregelen heeft
genomen, significant groter is wanneer een goede
risico-inschatting is gemaakt.
Veel branches hebben een eigen RI&E ontwikkeld,
vaak in digitale vorm zodat de werkgever de RI&E
bedrijfsspecifiek kan maken (zie www.rie.nl). Voor
het plan van aanpak behorend bij de RI&E kan een
arbocatalogus met daarin branche relevante
arborisico’s behulpzaam zijn. De inspectie vindt het
daarom ook in dit verband belangrijk dat sociale
partners zich blijven inzetten voor het tot stand
brengen van goede arbocatalogi.
1.2.2 Arbeidsongevallen
Het aantal onderzochte meldingsplichtige
arbeidsongevallen en ongevallen met dodelijke
afloop bleef in 2015 ongeveer gelijk aan voorgaande
jaren (respectievelijk 2.165 en 51). Dit komt mogelijk
doordat de recessie voorbij is. In voorgaande jaren gaf
de Inspectie aan dat het aantal afnam, maar dat de
neergang gelijk opliep met de afname in productie als
gevolg van de recessie. Nu de productie weer stijgt, is
de kans groot dat het aantal ongevallen toeneemt,
zonder dat de kans op een ongeval per werknemer
groter wordt.

Jaarverslag 2015 | 15

Meldingen
In 2015 steeg het aantal meldingen van
arbeidsongevallen met een kleine 4% naar 3.650.
Een deel daarvan is niet onderzocht, omdat het geen
meldingsplichtige ongevallen waren. Sinds de
invoering van een boete voor het niet tijdig melden is
het aantal wel gemelde maar niet meldingsplichtige
ongevallen toegenomen.
Risicogroepen
Uit de onderzochte meldingsplichtige ongevallen
blijkt dat jongere en oudere werknemers, net als in
voorgaande jaren, relatief vaak het slachtoffer zijn van
arbeidsongevallen. Als nieuwe risicogroepen ziet de
Inspectie vooral uitzendkrachten en niet-Nederlandse
arbeidskrachten.
Zij hebben doorgaans een relatief grote kans op een
arbeidsongeval. Dit risico is groter in bedrijven waar
de voertaal Nederlands is en alle mondelinge
instructies, bordjes en veiligheidsinstructies bij
machines in het Nederlands zijn, terwijl de
buitenlandse krachten deze taal onvoldoende
beheersen. Het aandeel uitzendkrachten en nietNederlandse arbeidskrachten op de arbeidsmarkt
groeide de afgelopen jaren.
Uitzendkrachten hebben, op basis van de ongevals­
statistieken bij de Inspectie, een 2 keer zo grote kans
op een arbeidsongeval als werknemers in vaste dienst.
Ook het aantal dodelijke slachtoffers na een ongeval
is bij uitzendkrachten relatief hoog. Uit in 2015
verricht onderzoek blijkt dat onder de uitzend­
krachten 12 dodelijke slachtoffers vielen in 2014,
in 2013 waren dat er 6 (respectievelijk 20 en 8% van
de slachtoffers). Van het aantal dodelijke arbeids­
ongevallen in 2014, was 12% zzp’er.9 Overigens zijn
arbeidsongevallen met zzp’ers in de meeste gevallen
niet meldingsplichtig en dus ook niet onderzocht.
Bij slachtoffers met een niet-Nederlandse nationaliteit
is het percentage dat overlijdt door een arbeidsongeval
bijna 2 keer zo groot als bij slachtoffers met een
Nederlandse nationaliteit (4,2% tegenover 2,2%).
Hoewel precieze cijfers bij de Inspectie ontbreken,
blijkt uit onderzoek van TNO en RIVM dat allochtonen
een grotere kans hebben op een arbeidsongeval.10
Meestal is onvoldoende beheersing van de voertaal
hiervan de oorzaak.11
Inspectie SZW, Klachten en ongevallen, januari 2016, p.2 en 25
www.monitorarbeid.tno.nl en RPS Advies (i.o. van de toenmalige
Arbeidsinspectie), Analyse van ongevallen met slachtoffers met
een niet- Nederlandse nationaliteit over de periode 2007–2009,
november 2010, p. 96
11
Inspectie SZW, Ongevallenrapportage 2013, mei 2014, p. 71

De Inspectie ziet in de praktijk ook oorzaken als
miscommunicatie tussen werkenden met diverse
nationaliteiten. Dat kan bijvoorbeeld op
bouwplaatsen en in fabrieken leiden tot onveilige
situaties en ongevallen.
Boete voor niet-melden
Sinds 1 januari 2013 is het niet melden van
meldingsplichtige ongevallen beboetbaar. Sinds die
tijd is dan ook het aantal geconstateerde en beboete
overtredingen van ‘het niet of te laat melden’ van
meldingsplichtige arbeidsongevallen’ verdubbeld
(naar circa 10% van het totaal).12,13
Melding beroepsziekten
In onderzoek, gepubliceerd in 2015, hebben de
Inspectie SZW, de Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ) en het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten
(NCvB) geconstateerd dat er sprake was van
ondermelding van het aantal beroepsziekten door
bedrijfsartsen bij het NCvB, ondanks de wettelijk
verplichting.
Gezamenlijk onderzoek van de IGZ en de Inspectie
SZW wees uit dat 46% van de bedrijfsartsen nooit
een beroepsziekte meldt en dat meldingen van
beroepsziekten afkomstig zijn van slechts 30% van
de bedrijfsartsen.14 In 2014 waren er ruim 8.500
meldingen, wat een verbetering was van het aantal
in 2013 met meer dan een derde (6.451). In 2014 steeg
het aantal meldende bedrijfsartsen met 50%. Het
onderzoek naar melding van beroepsziekten heeft
hieraan bijgedragen.15
1.2.3 Meerjarige intensieve aanpak
Al een aantal jaren beweegt het percentage
geïnspecteerde bedrijven dat de arboregels overtreedt
rond de 60%. Dit algemene stabiele beeld is anders
voor sectoren waar een meerjarige intensieve
inspectieaanpak is uitgevoerd. In die sectoren steeg
namelijk het percentage geïnspecteerde bedrijven dat
de arboregels naleeft. Dit is terug te zien in
verschillende sectorrapportages die de Inspectie in
2015 publiceerde.
Een intensieve aanpak wil zeggen dat naast reguliere
inspecties, herinspecties plaatsvinden bij bedrijven
waar de naleving niet op orde was. Ook wordt er nauw
samengewerkt met bijvoorbeeld brancheorganisaties.
Daarnaast ondersteunt de Inspectie bedrijven bij

9

10

16 |

Inspectie SZW, Klachten en ongevallen, januari 2016, p. 34
Inspectie SZW, Klachten en ongevallen, januari 2016, p. 22 en 32
14
SER Advies nr. 2014/07, 19 september 2014, p. 19
15
NCvB, Kerncijfers beroepsziekten 2015, april 2015, p. 5
12
13

Voorlichting over regelgeving
Langdurige blootstelling aan gevaarlijke stoffen kan ernstige gevolgen hebben
voor werknemers. Daarnaast spelen acute risico’s (brandwonden, verstikkings­
gevaar) en procesveiligheid (explosies, brand), maar ook ongevallen door werken
met onveilige machines. Inspectie SZW wil met een gecombineerde aanpak van
enerzijds inspecteren en anderzijds samenwerking en goede voorlichting de
risico’s zoveel mogelijk beperken. Stephan Segboer, programmaleider Bedrijven
met Gevaarlijke stoffen:
‘We hebben ingezet op terugdringen van de
risico’s voor onder andere de sectoren aardolie,
chemie, farmacie, kunststof en rubber. Dat zijn
ruim 7.300 bedrijven. Deze sectoren hebben de
afgelopen jaren veel verbeterd als het gaat om
veilig en gezond werken. Zo is de naleving voor
blootstelling aan gevaarlijke stoffen flink
gestegen. Uiteraard controleert en handhaaft de
Inspectie, dat doen we steeds meer risicogericht.
Daarnaast werken we nauw samen met
brancheorganisaties en ontwikkelen we middelen
waarmee bedrijven zelf aan de slag kunnen.
Bijvoorbeeld een stappenplan blootstelling gevaarlijke
stoffen. Dat kunnen bedrijven gebruiken voor de
aanpak en beheersing van het risico’s van
gevaarlijke stoffen.
De brancheorganisaties spelen een belangrijke rol
in het stimuleren van bedrijven om veilig en
gezond te werken. Zo kunnen ze een werkgever

gezond en veilig werken met nalevingscommunicatie.
Met de herinspecties worden notoire overtreders
stevig aangepakt als ze bij herhaling de wetgeving
overtreden. Hoge boetes en inschakeling van het
strafrecht als er ook sprake is van fraude, maken de
aanpak effectief.
Herinspecties
De herinspectie-aanpak wil zeggen dat de Inspectie
bij bedrijven die tijdens de eerste inspectie niet op
orde blijken te zijn, terugkomen en een herinspectie
uitvoeren. Deze aanpak blijkt effectief. Ook de
aankondiging dat het recidive-instrumentarium
wordt ingezet bij herhaling van dezelfde overtreding,
is een belangrijk onderdeel van de aanpak.
De inspecteurs zien na een jaar dat werkgevers
structurele verbeteringsmaatregelen hadden door­
gevoerd. Het handhavingspercentage is bij herinspecties
dan ook lager dan bij de initiële inspecties.

helpen bij de inventarisatie en beoordeling van
risicovolle situaties. Die kan dan beter de juiste
beheersmaatregelen treffen.
Communicatie en samenwerking zijn bijzonder
belangrijk. Dit om duidelijk te maken wat
bedrijven moeten doen om te voldoen aan de
wetgeving voor gevaarlijke stoffen. Hoe ze dat
doen, bepalen branches en bedrijven zelf.
Bijvoorbeeld bedrijven die bepaalde gevaarlijk
stoffen produceren: zij maken een VIB en geven
die door aan het volgende bedrijf in de keten.
Verder moeten bedrijven zelf de blootstellings­
beoordelingen uitvoeren. Dankzij de
voorlichtings­­inspanningen van de Inspectie en de
brancheorganisaties weten bedrijven nu beter
waaraan ze moeten voldoen. Aan hen de taak om
daar vervolgens invulling aan te geven. Wij zien
dat bedrijven en brancheorganisaties daar in 2015
flinke stappen in hebben gezet.’

Voorbeelden uit verschillende sectoren
In de sector asbest heeft de Inspectie:
• vanaf 2012 het aantal inspecties van gecertificeerde
en niet-gecertificeerde asbestverwijderaars fors
opgevoerd met een risicogerichte aanpak
• in meer gevallen zwaardere
handhavinginstrumenten ingezet
• intensief samengewerkt met onder meer
brancheorganisaties
• veel voorlichting gegeven over de risico’s.
Deze activiteiten hebben bijgedragen aan een stijging
van het percentage geïnspecteerde locaties waar
volgens de regels wordt gewerkt met 24 procentpunten
in 4 jaar tijd en een trend naar verdere verbetering.16

16

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Inspectie SZW, Interne managementinformatie, februari 2016.
Jaarverslag 2015 | 17

In de metaalsector, waar met een tussenpose van
3 jaar een groep bedrijven in 2014 opnieuw werd
geïnspecteerd, bleek dat 40% van die bedrijven de
arboregels naleefde. Dit tegenover 27% bij de
bedrijven die voor het eerst werden bezocht.17
Andere voorbeelden zijn meerjarige aanpakken in
onder meer de sectoren: bouw, aardolie, chemie,
farmacie, kunststof & rubber, de grond-, weg- en
waterbouw en de industriële reiniging.
1.2.4 Systeem en praktijkrisico’s bij MHC
en Brzo+
Het aantal Brzo-bedrijven in Nederland ligt al
enkele jaren rond de 400. Van deze bedrijven wordt
jaarlijks ongeveer 90% geïnspecteerd. Het directe
nalevingsgedrag bij deze bedrijven was in 2014
wat beter dan de jaren daarvoor. Bij 47% van de
geïnspecteerde bedrijven is in 2014 geen overtreding
gevonden. In 2013 was dat 36% en in 2012 43%. Het
aantal bedrijven met veel overtredingen (meer dan 12)
is de afgelopen jaren steeds ongeveer 2% geweest.18
Bij Brzo-bedrijven richt het toezicht zich expliciet op
het veiligheidssysteem binnen een bedrijf. Centraal
staat de vraag of de veiligheid op systeemniveau is
geborgd. Maar in de praktijk zijn er vaak op allerlei
niveaus grotere of kleinere problemen. De meeste
overtredingen liggen bij de beheersing van de
uitvoering. Dit zijn gebreken bij de vaststelling en
toepassing van procedures en instructies voor de
beheersing van de veiligheid van de bedrijfsactiviteiten,
inclusief onderhoud en tijdelijke onderbrekingen.
De afweging tussen kosten en veiligheid kan leiden
tot risicovolle situaties. Vooral op de werkvloer,
bijvoorbeeld door onveilig handelen van werknemers,
verouderde installaties (met name in de chemie-,
energie- en metaalsector) of een gebrek aan
investeringen.
Inschakelen adviseurs
De Inspectie ziet al een aantal jaren dat bedrijven hun
veiligheidssysteem niet zelf ontwikkelen, maar een
adviseur in de arm nemen. Deze adviseurs, die de
systemen voor arbeidsveiligheid (helpen) opzetten,
blijken niet altijd de vereiste kennis te hebben.
Wanneer een bedrijf een boete krijgt, vanwege een
ontoereikende RI&E, leidt dat tot onbegrip bij
ondernemers.

Inspectie SZW, Factsheet Inspecties in de Metaalproductenindustrie
2014, April 2015, p.6
18
Brzo+, Monitor handhaving en naleving Brzo-bedrijven 2014,
juli 2015

Risicocategorieën
In het verslagjaar zijn de bedrijven in 3 risico­
categorieën ingedeeld. Het nieuwe Brzo, ingegaan
op 1 juli 2015, maakt het mogelijk de intensiteit van
het toezicht aan te passen aan het nalevingsniveau.
Nu de bedrijven zijn ingedeeld, zal in de komende
jaren een differentiatie in toezichtsintensiteit worden
doorgevoerd van 1 keer per jaar tot eens in de 3 jaar
een inspectie. Dit is exclusief de inspecties om te
controleren of de geconstateerde overtredingen zijn
opgeheven.

1.3 Werk en inkomen in het sociaal
domein
In 2015 startten de decentralisaties voor de zorg,
de jeugdzorg en de Participatiewet. Door de
decentralisaties krijgen gemeenten ruimte om binnen
hun verschillende taken prioriteiten te stellen en de
verbinding te leggen tussen de diverse domeinen
(W&I, jeugd en zorg), die samen het sociaal domein
vormen. Het succes van een integrale benadering
staat of valt met de mate waarin gemeenten erin
slagen de belangen en zorgvragen van hun inwoners
centraal te stellen en tegelijkertijd efficiency en
kostenbesparingen te realiseren.
De Inspectie constateert dat gemeenten nieuwe
uitvoeringsmodellen hebben ontwikkeld (onder meer
wijkteams) om verschillende voorzieningen integraal
en op maat aan te bieden. Ook toezichthouders op
het sociale domein, waaronder de Inspectie SZW,
initieerden samenwerkingsverbanden, passend bij de
integrale uitvoering van taken op lokaal niveau.
1.3.1 Regionaal arbeidsmarktbeleid en
werkgeversdienstverlening19
Regionale werkbedrijven
Het kabinet wil de arbeidsparticipatie van
werkzoekenden met afstand tot de arbeidsmarkt
verhogen. Daarvoor is op regionaal niveau een goede
werkgeversdienstverlening van UWV en gemeenten
noodzakelijk. Om dit proces te versterken, zijn op
1 januari 2015 35 regionale Werkbedrijven van start
gegaan. Hun opdracht was de werkgeversdienst­
verlening te coördineren en daarmee de (extra)
banenafspraak te realiseren.

17

18 |

19

Inspectie SZW, Programmarapportage Werkgeversdienstverlening,
te verschijnen

Evaluatie Participatiewet
Evaluatieonderzoek van de Participatiewet20 laat
zien dat werkgevers groot belang hechten aan het
matchingsproces. Werkgevers zien graag dat
uitvoerders, meer dan nu het geval is, de vacature als
uitgangspunt nemen en sneller passende kandidaten
aanbieden.
Werkgeversdienstverlening
Inspectieonderzoek laat zien dat in alle
arbeidsmarktregio’s de werkgeversdienstverlening
meer dan voorheen op de bestuurlijke agenda is
geplaatst. Maar tot op heden heeft die zich veelal
beperkt tot vormgeving van de samenwerking.
De vertaling van de samenwerkingsafspraken naar
concrete uitvoeringspraktijken blijft vooralsnog
beperkt. Daarnaast blijkt het matchen, door UWV
en gemeenten, van mensen met een uitkering aan
vacatures van regionale en lokale werkgevers nog
onvoldoende uit de verf te komen.21
1.3.2 Werken met behoud van uitkering22
De meest gebruikte re-integratie-instrumenten bij
gemeenten bestaan uit een combinatie van werkzaamheden in het publieke of private domein, terwijl
de werkzoekende daarnaast een uitkering ontvangt.
Werken met behoud van uitkering kent vele verschillende vormen. Zowel voor de doelstelling van het
instrument (variërend van vrijwilligerswerk tot
uitstroom naar productieve arbeid) als voor de
voorwaarden waaronder deze maatregel wordt
uitgevoerd (hoe lang mag het duren, wat voor soort
contracten worden getekend, etc.).
Geen eenduidigheid in uitvoering
De Inspectie concludeerde in 2015 dat binnen
gemeenten deze verantwoordelijkheid niet op
centraal niveau werd ingevuld. Niet in het beleid van
gemeenten, maar ook niet in de aansturing van de
professionals op de werkvloer. Daardoor moesten
casemanagers zelf besluiten wat wel en wat niet
acceptabel was. Niet iedere casemanager bleek in
staat dit goed te doen en te veel casemanagers deden
dit op verschillende manieren.

Berenschot, Onderzoek Participatiewet bij werkgevers, oktober 2015
Inspectie SZW, Werkgeversperspectief, Verkennende studie, maart
2016, p. 5-8
22
Inspectie SZW, Werken met behoud van uitkering, februari 2015,
p. 6-9.

1.3.3 Zwart of grijs werken met een uitkering
Bij inspecties op arbeidsmarktfraude troffen
inspecteurs de afgelopen jaren geregeld personen aan
van wie werd vermoed (en soms vastgesteld) dat zij,
naast hun uitkering inkomsten uit werk hadden en
deze gewerkte uren niet, of niet volledig hadden
opgegeven. In 2014 constateerden de Inspectie,
Belastingdienst, UWV en gemeenten in een
gezamenlijke actie, dat een aanzienlijk deel van
aangetroffen werknemers in de schoonmaakbranche
bij fastfoodketens zich mogelijk schuldig maakten
aan uitkeringsfraude. In 2015 bleek bij een
vervolgactie in deze branche dat 40% van de
aangetroffen schoonmakers werkte en daarnaast een
werkloosheid- of bijstandsuitkering had. Veel van hen
bleken veel langer te werken dan het aantal uren dat
zij bij UWV of de gemeente hadden opgegeven.23
Pakkans en sanctionering bij uitkeringsfraude gering
In opsporingsonderzoeken constateert de Inspectie
dat gemeenten niet altijd oog hebben voor de
constructies die achter uitkeringsfraude schuil gaan.
De Inspectie krijgt uit de praktijk signalen dat de
pakkans bij zwart of grijs werken met een uitkering
gering is. In 2011 geeft CBS-onderzoek en vergelijkbaar
beeld: van de mensen die aangaven zwart te hebben
gewerkt naast hun uitkering schatte 3% de pakkans
zeer groot en 9% tamelijk groot. Dat was volgens
het CBS lager dan in eerder jaren. Inspecteurs
arbeidsmarktfraude geven in de periode 2013 – 2015
aan meer personen met een uitkering op werkplekken
aan te treffen dan voorgaande jaren.
Daarnaast worden fraudeurs die voor grote benadeling­­bedragen met uitkeringen hebben gefraudeerd,
nagenoeg niet vervolgd. In de praktijk ziet de
Inspectie gemeenten die bij forse fraudebedragen
alleen de uitkering stopzetten. Zij vorderen het te veel
verstrekte uitkeringsgeld dus niet terug, leggen geen
boete op en zetten geen strafvervolging in.24

20
21

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Inspectie SZW, Nog veel mis bij schoonmaakbedrijven in
deelfastfoodsector, persbericht, 16 februari 2016
24
Inspectie SZW, De boete belicht, november 2014, p. 8
23

Jaarverslag 2015 | 19

UWV en gemeenten leggen zich vooral toe op
fraudegevallen met een laag benadelingbedrag en op
zogenoemde witte fraude.25 Zwarte fraude, waaronder
zwartwerken met een uitkering, is veel lastiger te
bewijzen, omdat vaststelling van het gefraudeerde
bedrag tijdrovend is.26 Zo is het aandeel zwarte
fraude bij UWV slechts 1% van het totaal aantal
geconstateerde fraudegevallen, de rest betreft witte
fraude.27

De Inspectie neemt vanuit de opsporingspraktijk waar
dat na verhoging van de aangiftegrens naar 50.000
euro of hoger, gemeenten bijstandsfraude nog maar
sporadisch strafrechtelijk vervolgen. Gemeenten
kiezen, ook als het om hoge fraudebedragen gaat,
meestal voor bestuurlijke afdoening. Daar komt bij
dat afgelopen jaren het aantal sociaal rechercheurs bij
gemeenten is gehalveerd van 300 naar 150.28

Schoon is het nieuwe stoer
Dat overheidsdiensten net zo streng worden geïnspecteerd als commerciële
bedrijven, weet Brandweer Nederland als geen ander. Nadat er internationaal veel
informatie beschikbaar kwam en de Inspectie concludeerde dat de Brandweer
onvoldoende aandacht had voor de gevaren van verontreinigde kleding, is een
bewustzijnscampagne opgezet. IJle Stelstra van Brandweer Nederland:
‘Het rapport van de Inspectie zie ik, met de
internationale rapporten over rook en kanker,
als een wake-up call. Lang heerste de gedachte
dat rook en roet nu eenmaal horen bij ons werk.
De conclusies van de Inspectie en daarnaast
ontwikkelingen in landen als Australië, VS en
Canada, waar veel aandacht kwam voor de
gevaren van rook en roet, gaven het bewustzijn
een flinke boost. Het gaat hier om onze eigen
gezondheid. Iedereen weet dat werken bij de
Brandweer fysiek zwaar is. Maar dat betekent
niet dat je risico’s moet nemen, die je van tevoren
kunt uitsluiten.
We hebben slogans geïntroduceerd als ‘Zullen
we samen gezond oud worden?’ en ‘Schoon is
het nieuwe stoer’. De risico’s hebben we op
verschillende niveaus benaderd: de bron, dat is
de brand, het groepsrisico en het individuele
risico. Met eenvoudige ingrepen kun je risico’s
verminderen. Als je met zes man uitrukt, hoef je
niet met z’n zessen in de rook te gaan staan.

Hieronder wordt verstaan, het verrichten van arbeid waarover wel
belasting en premies zijn betaald maar die niet is gemeld bij de
uitkeringsinstantie.
26
Door invoering van de Wet Werk en Zekerheid is een belangrijk
deel van de controle van inkomsten bij WW’ers geautomatiseerd.
Witte fraude is bij deze groep daardoor in principe niet meer
mogelijk. UWV geeft aan dat naarmate de nieuwe werkwijze van het
verrekenen van inkomsten voor steeds meer ww’ers gaat gelden,
de focus van UWV meer komt te liggen bij zwarte fraude.
27
Inspectie SZW, De boete belicht, november 2014, p. 14 en 23

Verder hebben alle regio’s hun logistiek
aangepast: iedereen krijgt gegarandeerd schone
kleding en helmen worden na iedere actie
schoongemaakt.
We delen alle best practices uit de regio’s op
ons landelijke platform. Ook willen we dat alle
instrumenten die bijdragen aan veiliger en
gezonder werken vanuit de regio’s worden
ontwikkeld. Verder is tijdens een internationaal
congres over arbeidshygiëne besloten om best
practices op Europees niveau te delen. Dat komt
niet 1-2-3 van de grond, maar er gebeurt
tenminste iets. Veilig en gezond werken leeft
in de maatschappij, kijk alleen al naar de
hoeveelheid media-aandacht die we krijgen.
Onze mensen hebben recht op een gezonde
werkomgeving. Je kunt niet anders, dan dit
serieus oppakken.’

25

20 |

28

LCSR, Brief aan de Staatssecretaris SZW, Fraude in de bijstand loont
weldegelijk, 7 april 2015

2

Resultaten programma's gezond, veilig en
eerlijk werk en bestaanszekerheid
2.1 Gezond en veilig werk
De Inspectie werkt aan veilige en gezonde
arbeidsomstandigheden voor iedereen.
2.1.1 Naleven kernbepalingen over arbozorg
uit de Arbowet
In 2015 heeft de Inspectie hierop geïnspecteerd in de
sectoren bouw, chemie, grond-, weg- en waterbouw,
metaal, zorg en welzijn, afval, transport en logistiek,
horeca, hout-, timmer- en meubelindustrie, land en
tuinbouw, schoonmaak en overheidsdiensten.
Bovendien zijn 1.000 bedrijven aangeschreven over
hun arbozorg en zijn er 200 belinspecties gehouden,
die informatie leverden voor inspecties in 2016.
Tijdens alle herinspecties inspecteert de Inspectie SZW
op Arbozorg. Dat geldt dus ook bij herinspecties naar
aanleiding van klachten en ongevalonderzoek.
De Inspectie SZW bevorderde naleving met zelf­
inspectie­tools en de brochure Arbozorg. Er is actief
bijgedragen aan de communicatie van het ministerie
van SZW en die van organisaties als het Steunpunt
RI&E en de opleidingsactiviteiten van SBI Formaat.
Analyse Naleving zorgverplichtingen 2008-2014
In de periode 2008-2014 is een licht neergaande
trend van de naleving door bedrijven van de meeste
zorgverplichtingen. In 2014 voldeed 27% van de
bedrijven aan de 4 belangrijkste arbozorgverplichtingen:
RI&E, preventiemedewerker, contract Arbodienst en
BHV. Dit lijkt weinig, maar dit betreft 72% van alle
werknemers. Dit percentage is afgelopen jaren
redelijk stabiel gebleven. Wel zijn er aanzienlijke
verschillen in de naleving naar bedrijfsgrootte en
per sector.29
Indicator arbeidsrisico’s
De relatie tussen het voldoen aan systeemverplichtingen
van de arbowet en het beheersen van arbeidsrisico’s
is in 2015 geanalyseerd. De analyse toont dat het
voldoen aan de systeemverplichtingen een indicator
is voor het beheersen van arbeidsrisico’s.

29

Inspectie SZW, Arbo in bedrijf 2014, januari 2015, p. 7.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Duurzaam inzetbaar in de bouw
In de bouw zette de Inspectie in 2015 in op duurzame
inzetbaarheid van werknemers door te zware fysieke
belasting terug te dringen in de 15 beroepsgroepen.
In 2012 was dit bij 43% van de inspecties op orde,
in 2013 bij 53% en in 2014; 84%. In 2015 hebben de
bedrijven dit resultaat weten vast te houden met
81% op orde.

De systeemverplichtingen zijn voor elke werkgever
wettelijk verplicht. Het gaat onder andere om het
hebben van een risico-inventarisatie en evaluatie
(RI&E), het geven van voorlichting over arbeids­
risico’s,de aanwezigheid van een preventiemedewerker
en bedrijfshulpverleners, het verzorgen van arbodienst­verlening en het voeren van een ziekteverzuimbeleid.
De gedachte achter de systeemverplichtingen is
uiteraard dat deze een bijdrage leveren aan gezonder
en veiliger werk.
Centraal in de analyse stond de vraag:
Is er een positief verband tussen de mate waarin werkgevers
de systeemverplichtingen van de Arbeidsomstandighedenwet
naleven en de mate waarin zij de bij hun bedrijf voorkomende
arbeidsrisico’s beheersen en zo ja hoe sterk is dit verband?
Verschillen in grootteklasse en sector kunnen van
invloed zijn op de naleving van systeembepalingen,
op het beheersen van arbeidsrisico’s en op de relatie
tussen beide. Om deze reden is in de analyse
gecorrigeerd voor verschillen in grootteklasse van
bedrijven en voor verschillen in sectoren. Voor de
analyse zijn gegevens gebruikt van 2012, 2013 en 2014,
afkomstig van het periodieke onderzoek Arbo in
bedrijf van de Inspectie SZW.
Uitkomst van de analyse is dat er voor alle sectoren,
ook na controle voor grootteklasse, een positief
verband is tussen de mate van voldoen aan
systeembepalingen en het beheersen van aanwezige
arbeidsrisico’s.
Figuur 2 toont het verband tussen voldoen aan
systeembepalingen en beheersen van arbeidsrisico’s
(voor de sectoren landbouw, industrie, bouw, horeca
en overheid, 2012-2014).
Jaarverslag 2015 | 21

1,00

Kans op 100% beheerste risico's

0,90
0,80
0,70
0,60
0,50

Overige grootteklasses
10-49 wns

0,40
0,30
0,20
0,10
0,00

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Aantal aanwezige systeembepalingen
Figuur 2 voldoen aan systeemeisen indicator arbeidsrisico’s

In de figuur is dit verband weergegeven voor een
aantal belangrijke sectoren die onderling op dit vlak
geen significante verschillen vertonen. Bij bedrijven
in de landbouw, industrie, bouw, horeca en overheid,
die aan nul systeembepalingen voldoen, laat de
figuur zien dat de kans bijvoorbeeld 18% is dat
(desondanks) alle arbeidsrisico’s zijn beheerst. Bij
naleving van vier systeembepalingen is die kans
gestegen naar bijna 50% en als aan alle acht voldaan
wordt, is dit 80%. Dit betekent dat met naleving van
iedere extra systeembepaling de kans op 100%
beheerste risico’s ten opzichte van de kans op 0%
beheerste risico’s, toeneemt met een factor 1,4. Bij
bedrijven met 10 tot 49 werknemers is het verband
sterker. Het geschatte model laat een duidelijk
positief verband zien.
De aangetoonde samenhang hoeft niet causaal te zijn.
Het is bijvoorbeeld niet uit te sluiten dat een hogere
mate van arbobewustzijn van werkgevers zowel leidt
tot betere naleving van systeemverplichtingen als tot
betere beheersing van arbeidsrisico’s. De
voorspelkracht van het model is redelijk. Dat betekent
dat er nog andere verklarende factoren kunnen zijn.
Risico-inventarisatie en -evaluatie
In de praktijk ziet de Inspectie dat veel bedrijven de
RI&E beschouwen als een administratieve verplichting
en niet als een middel om de arbeidsveiligheid te
vergroten. Vaak worden niet alle veiligheidsrisico’s
binnen het bedrijf in de RI&E onderkend. Wel zijn er
bedrijven die een risico niet in de RI&E benoemen,
maar wel adequate maatregelen hebben getroffen.
22 |

Uit de bovenstaand genoemde analyse blijkt dat de
kans dat een werkgever voldoende maatregelen heeft
genomen, significant groter is wanneer een goede
risico-inschatting is gemaakt.
Veel branches hebben een eigen RI&E ontwikkeld,
vaak in digitale vorm zodat de werkgever de RI&E
bedrijfsspecifiek kan maken (zie www.rie.nl). Voor het
plan van aanpak behorend bij de RI&E kan een
arbocatalogus met daarin branche relevante
arborisico’s behulpzaam zijn. De inspectie vindt het
daarom ook in dit verband belangrijk dat sociale
partners zich blijven inzetten voor het tot stand
brengen van goede arbocatalogi.
Melden beroepsziekten
Mede door de gezamenlijke inspanningen van de
Inspectie SZW en IGZ in 2013 en 2014 rondom het
melden van beroepsziekten door bedrijfsartsen is het
aantal meldende bedrijfsartsen de afgelopen jaren
sterk gestegen. Ook de media aandacht en de
initiatieven van de Nederlandse Vereniging voor
Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde hebben hieraan
bijgedragen. In 2015 zijn 8073 beroepsziekte­
meldingen door het Nederlands Centrum voor
Beroepsziekten (NCvB) geregistreerd. Dat was na een
stijging van ruim 30% in 2014, voor het eerst weer een
daling met 5% in 2015. Terwijl het aantal meldingen in
de bouw in de laatste vijf jaar is afgenomen, steeg het
aantal meldingen uit andere sectoren fors en met
name in 2014. Ook het aantal meldende bedrijfsartsen
steeg vanaf 2013 fors tot 950 in 2014 en daalde weer
licht naar 921 in 2015. (Er staan 1780 specialisten

bedrijfsgeneeskunde in het KNMG / BIG- register.)
De afname van het aantal meldingen uit de bouw kan
mede verklaard worden door afname van het aantal
werknemers en activiteiten in deze sector.
Overheidsdiensten:
Inspectieresultaten als aanjager.
De Inspectie merkt dat de kern arbozorgverplichtingen
in vrijwel alle overheidsorganisaties aanwezig zijn en
dat de kwaliteit in de loop van inspectieprogramma
verbeterde. Het percentage werknemers bij
overheidsdiensten dat te maken had met agressieincidenten is gedaald.
Overleg over inspectiebevindingen met overheidswerkgevers, vakbonden en intermediaire organisaties
in 2015 droeg bij aan:
• Actualisering van branchespecifieke RI&E’s en
arbocatalogi.
• Ontwikkeling van nieuwe programmatuur door
Politie en in justitiële inrichtingen om overtredingen
van de arbeidstijdenwet te voorkomen en voor
periodieke werkdrukonderzoeken.
• Meer agressietrainingen die zich ook richten op
nieuwe risico’s.
• Nieuwe impulsen binnen het programma Veilige
Publieke Taak over omgaan met verwarde
personen.
• Opname van agressiebeleid in het toetsingskader
van de audits van de Koninklijke Vereniging van
Gerechtsdeurwaarders.
• Implementatie van de handreikingen asbest en
omgaan met verontreinigde kleding bij de
brandweer en agendering op Europees niveau.
Evenwel constateerde de Inspectie in 2015 dat het
aantal overtredingen van de Arbeidstijdenwet bij
een aantal Politie-eenheden wederom niet was
gedaald, ondanks jarenlange interventies en de
beschikbaarheid van nieuwe eigen instrumenten.

2.1.2 Asbest
In 2015 heeft de Inspectie SZW onverminderd ingezet
op het veilig verwijderen van asbest. Asbest is nog
volop aanwezig. Jaarlijks sterven nog honderden
mensen aan mesothelioom, asbestose of (long)
kanker als gevolg van eerdere blootstelling aan asbest.
Het is van belang om bij het uitvoeren van
werkzaamheden waarbij asbest kan vrij komen te
zorgen dat een eventuele blootstelling zover mogelijk
onder de wettelijke grenswaarde blijft. De wetgever
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

heeft hiertoe een certificatiestelsel in het leven
geroepen. Dit stelsel kan alleen goed functioneren
als saneringen die hierbuiten plaatsvinden, worden
bestreden met boetes en het stilleggen van werk.
De aanpak van malafide slopers is hard en erop
gericht ze van de markt te krijgen. Zo zijn de boetes
verhoogd en sancties verzwaard. Boetes voor zware en
ernstige asbestovertredingen, ook van gecertificeerde
bedrijven, worden gepubliceerd op de website van de
Inspectie.
Om te achterhalen waar malafide verwijderaars
actief zijn, werkt de Inspectie SZW samen met het
netwerk van omgevingsdiensten en de milieupolitie.
De Inspectie betrok in 2015 ook het publiek via een
gratis app waarmee iedereen kan zien of de asbest­
sanering in de eigen omgeving wel of niet was
gemeld.
Het programma Asbest richt zich ten eerste op
malafide slopers die illegaal asbestverwijderen,
ten tweede op gecertificeerde asbestsaneerders die
steekproefsgewijs gecontroleerd worden op grond
van gemelde asbestsaneringen en een aanpak van
gecertificeerde asbestverwijderaars die eerder niet
volledig correct werkten en als niet-nalever te boek
staan.
Meer meldingen
Asbestwerkzaamheden moet worden gemeld zodat
de toezichthouders weten waar asbestverwijdering
plaatsvindt. Gedurende de looptijd van het
programma stegen ieder jaar de meldingen. Lag het
aantal meldingen van asbestsanering voorafgaand
aan het programma in 2010 op 37.000, in 2015 was
dat gestegen naar 72.000!
Verbetering certificatiestelsel
Via de meldingen zijn jaarlijks tussen de 200 en 400
locaties geïnspecteerd. In 2011 was minder dan een
derde van de werkzaamheden door gecertificeerde
asbestverwijderaars volledig op orde. In 2015 is de
tendens naar voortgang in betere naleving.
Met de Stichting Certificatie Asbest (Ascert) is gewerkt
aan verbetering van de werking van het certificatie­
stelsel. De Inspectie SZW zette met de branche­
vereniging van gecertificeerde asbestverwijdering
bedrijven druk op correcte toepassing van alle regels
door gecertificeerde personen en bedrijven.
Richtlijn Brandweeroptreden
Naast asbestsaneringen is het vrijkomen van
asbestvezels bij brand een risico. Dat gebeurt jaarlijks
Jaarverslag 2015 | 23

ongeveer 150 keer. In samenwerking met Brandweer
Nederland is in 2015 de brancherichtlijn Brandweer­
optreden bij asbestincidenten opgesteld.
Asbest in ovens
Asbest zit in ovens. Om bakkerijen te helpen en te
stimuleren om passende beheersmaatregelen te
treffen, hebben de Vereniging voor de Bakkerij- en
Zoetwarenindustrie (VBZ) en de Nederlandse Vereniging
voor de Bakkerijen (NVB) in 2015 de asbest­houdende
ovens in Nederland in kaart gebracht.
2.1.3 Veiliger werken met gevaarlijke stoffen
Gevaarlijke stoffen kennen acute risico’s met direct
gevaar op ontploffing of brand en chronische risico’s
met mogelijke gezondheidsconsequenties op de
langere termijn. REACH is de Europese verordening
die verplichtingen oplegt aan producenten en
leveranciers van stoffen met risico’s voor de
gezondheid van mensen en het milieu. Hieronder
vallen VeiligheidsInformatieBladen (VIB). In 2015
heeft de Inspectie acties uitgevoerd om de kwaliteit
van het VIB te verbeteren en de werkgever te
informeren over zijn verplichtingen voor het gebruik.
Duidelijk minder overtredingen m.b.t.
kwartsstof in de bouw
De Inspectie constateert dat de gedragsverandering
in de bouw, als het gaat om blootstelling aan
kwartsstof, succesvol is geweest. Het lijkt onschuldig,
maar stof dat vrijkomt bij het bewerken van steen is
kankerverwekkend.
Werden bij controles op werken met kwartsstof in
de bouw in 2013 nog bij 57% van de bedrijven
overtredingen geconstateerd, bij de laatste controle
was dit 36% en waren er verhoudingsgewijs minder
stilleggingen. Interessante indicator is dat de vraag
naar geschikte apparatuur is gestegen.
(Persbericht Inspectie SZW/ 13 augustus 2015)

De Inspectie SZW heeft een Checklist ontwikkeld
waarmee de werkgever kan bepalen of het VIB wel de
juiste informatie bevat. Is dat niet het geval dan kan
de werkgever met hulp van de checklist zelf de
leverancier aanschrijven. Het 4-stappen model in
de zelfinspectiemodule van de Inspectie SZW is
verbeterd. (www.zelfinspectie.nl/gevaarlijkestoffen).
De campagne Zelf aan de slag van de Inspectie SZW
stimuleerde de Nederlandse Rubber- en Kunststof­
industrie om een generieke stoffenlijst te produceren
24 |

en de FOCWA (autoschadeherstelbedrijven), FME
(metaal) OSB en RAS (schoonmaak) om veilige
werkwijzen met bepaalde stoffen te ontwikkelen.
Het ministerie van Infrastructuur en Milieu linkte de
Helpdesk Reach niet alleen aan de milieu- maar ook
aan de Arbowetverplichtingen.
Economisch voordeel verhalen
In een proces-verbaal over een ontploffing in een
chemisch bedrijf was geconstateerd dat het bedrijf
bewust veiligheidseisen had genegeerd om
goedkoper te kunnen produceren. De Officier van
Justitie vroeg de directie Opsporing van de Inspectie
SZW het wederrechtelijk verkregen voordeel te
berekenen. Uit e-mailverkeer bleek dat ook de
Inspectie SZW bewust was misleid om zo goedkoper
te produceren. De Inspectie berekende het behaalde
voordeel op ruim 3,5 miljoen euro. Voor dat bedrag
is conservatoir beslag gelegd op de bankrekening
van de onderneming en van de directeur.

2.1.4 Psychosociale arbeidsbelasting
In 2015 is een verkennende studie naar psychosociale
arbeidsbelasting en psychische problematiek
afgerond. Op basis daarvan is in 2015 het programma
PSA ingericht, dat zich richt op voorkomen van uitval
door PSA en op dienstverlening aan mensen met
psychische problematiek in een uitkering. De uitval
door PSA is hoog en verklaart bijvoorbeeld in de
sector zorg en welzijn bijna de helft van het verzuim.
Psychosociale arbeidsbelasting is een verzamelbegrip.
Denk aan seksuele intimidatie, agressie en geweld,
pesten of discriminatie maar ook werkdruk door het
permanente gevoel niet te kunnen voldoen aan
taakeisen, zijn mogelijke oorzaken. Het kan liggen
aan de hoeveelheid werk, de zwaarte van het werk, de
werktijden maar ook aan baanzekerheid en de vraag
of men zich gesteund voelt in het werk en alles kan
bespreken. De belastbaarheid van de werknemer
speelt evenzeer een rol. Zit iemand gezien zijn kennis,
ervaring en houding wel op de juiste plaats, groeit hij
in zijn werk, wordt hij breder inzetbaar of veroudert
zijn kennis? De belastbaarheid hangt ook samen met
algemene gezondheid, levensstijl en privéomstandig­
heden. Maar ook de werkgever moet rekening houden
met verschillen in belastbaarheid.
Rol Inspectie
De Inspectie kan erop toezien dat bedrijven beleid
maken om ongewenst gedrag te voorkomen, en om
hoge werkdruk tijdig te signaleren. De Inspectie is er
niet om de individuele conflicten op te lossen.

Naast onderzoek en verkenning lag in 2015 een
accent op agendering van de problematiek in
bedrijven en instellingen. In onder andere de zorg en
bij overheidsdiensten gebeurde dat met inspecteren.
In 2015 is een aanpak van discriminatie op de werkvloer
voorbereid en een specifiek team Arbeidsdiscriminatie
ingericht. Het team heeft analyses van de sectoren en
bedrijven waar de risico’s op arbeidsdiscriminatie het
hoogst zijn. De Inspectie heeft goede voorbeelden
verzameld van het voorkomen en aanpakken van
arbeidsdiscriminatie voor toekomstige verspreiding
van goede praktijken.
De inspecties in zorg en welzijn en de samenwerking
met brancheorganisaties dragen bij aan de vele
initiatieven van de brancheorganisaties en vakbonden
om agressie en geweld te voorkomen. En daar waar
het toch gebeurt er goed mee om te gaan. In 2015
investeerden de sectoren in het van elkaar leren.
Zo werden de lessen van 27 instellingen met de
aanpak van agressie en geweld breed uitgedragen30.
De aankondiging van het programma PSA trok veel
media-aandacht. De minister riep in de Week van de
werkstress tijdens het congres Check je Werkstress
ondernemingsraden op om ook signalen van te hoge
werkdruk op te pakken en waar nodig een klacht in te
dienen bij de Inspectie SZW. De inspecties in 2015
geven als voorlopig beeld dat het onderwerp nog niet
goed in beeld is bij bedrijven, dat er niet of weinig
aandacht aan wordt besteed in de Risico inventarisatie
en Evaluatie (RI&E) en dat er daarmee ook nog weinig
concrete actie wordt ondernomen. Het vormt voor
bedrijven, SZW en het inspectieprogramma een
uitdaging hierin verbetering te brengen.
2.1.5 Onveilige producten voor professioneel
gebruik
Het doel van het inspectieprogramma “Markttoezicht
op productveiligheid” is een vrije handel in veilige
producten. De Inspectie SZW controleert of de
producten die in de professionele werkomgeving
worden toegepast, voldoen aan de productveilig­
heidseisen, zodat de CE-markering op de producten
mag worden aangebracht.
De inspecties zijn voornamelijk gericht op de
fabrikanten en de importeurs van producten.
Deze zijn verantwoordelijk voor het op de Europese
markt brengen van producten, die voldoen aan de
productveiligheidseisen.
30

Aanpak van veroorzakers van agressie en geweld in de zorg en
jeugdzorg een verslag van een avontuur in 27 zorginstellingen
oktober 2015

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Het betreft de Europese vrije handel. Dat betekent
dat interventies niet alleen op de Nederlandse
fabrikanten en importeurs zijn gericht, maar ook op
de fabrikanten en importeurs in andere EER-landen
(Europese Economische Ruimte). De toezichthouder
in het betreffende land wordt daarover geïnformeerd
en zo nodig ingeschakeld.
Op basis van de Verordening (EG) 765/2008 is zowel
samenwerking met de andere Europese toezicht­
houders als actief toezicht op elke productgroep
verplicht.
De lidstaten moeten samen zorgen voor een gelijk
speelveld (level playing field) in Europa. Per product­
groep/richtlijn vindt tweejaarlijks overleg plaats in de
zogenaamde ADCO-overleggen (Advisory Committee),
waarbij alle EER-landen (in principe) aanwezig zijn.
In 2015 zijn inspecties verricht, gericht op de volgende
producten: stalschermen, hefbruggen, buisrailwagens,
pluklorries, kolomboormachines, balenpersmachines
inclusief beveiligsystemen (transpondersystemen),
mobiele transporteurs en veiligheidsschoenen. Deze
producten zijn gekozen op basis van risico-analyse,
interne signalen van inspecteurs, en herinspecties.
Het effect is dat vrije handel in veilige producten
ten aanzien van bovenstaande producten gedeeltelijk
is bereikt. Ook hebben fabrikanten de producten
en bijbehorende documenten aangepast, het
conformiteitbeoordelingsproces verbeterd, of zijn
gestopt met het in de handel brengen van de eigen
(non conforme) producten en beperken zich nu tot
de rol van distributeur van conforme producten.
Buitenlandse fabrikanten en Notified Bodies
(aangewezen keuringsinstanties) zijn daarbij
verschillende keren aangeschreven. Het was in 2015
niet nodig om toezichthouders in het buitenland in
te schakelen.
Bij hercontroles zijn echter ook opnieuw non
conforme producten bij reeds geïnspecteerd
fabrikanten maar ook bij nieuwe marktdeelnemers
van betreffende producten aangetroffen. De eerste
boete is in 2015 aangezegd.
De Europese informatiesystemen ICSMS en
RAPEX zorgen voor uitwisseling van product- en
toezichtinformatie tussen EER-landen. Via RAPEX
worden meldingen gedaan over non conforme
producten met een groot risico. Snelle actie in alle
landen is vereist. In 2015 zijn 3 RAPEX-meldingen
ontvangen die betrekking hadden op de producten
die onder het toezichtdomein van Inspectie SZW
vallen. Het betrof een leerbewerkingsmachine,
Jaarverslag 2015 | 25

een steigertype en een professionele wasmachine
uit Zweden. De leerbewerkingsmachine zal worden
aangepast, de steiger is van de markt gehaald, en de
herstelactie van de fabrikant van de wasmachine is
bij de gebruikers in Nederland gecontroleerd.
Naast de RAPEX –meldingen zijn in 2015 nog 72
andere meldingen onderzocht. Een goed resultaat
betreft de aanpassingen door de fabrikant van een
gecombineerde hand- en tafel cirkelzaagmachine.
Bij een ongevalonderzoek is een interne melding
doorgegeven die geleid heeft tot een gesprek met de
Duits fabrikant van deze machines, die een verbeterd
type ontwikkelt.

2.1.6 Certificeringstelsels van processen, personen
en producten
De Inspectie SZW houdt onder meer toezicht op
certificerende en keurende instellingen (cki’s).
In 2015 is onder andere een effectmeting gedaan
naar de verbeteringen in het asbeststelsel die zijn
doorgevoerd als resultaat van het optreden van de
Inspectie.
Als gevolg van deze acties zijn de certificatieschema’s
voor asbestverwijdering aangepast en is de kwaliteit
van de examens verbeterd. Ook is op voorstel van de
Inspectie, vanaf 2016 misbruik onmogelijk gemaakt
van de regeling waarbij voor maximaal 3 maanden een
asbestverwijderaar in opleiding ingezet mocht worden.

Alles uit de kast tegen uitbuiting
Hulp aan slachtoffers en daders hard aanpakken. Die twee sporen volgt de
directie Opsporing van Inspectie SZW in haar aanpak van arbeidsuitbuiting.
Hans van Hoegee, teamleider van directie Opsporing, vertelt erover:
‘Als we een melding binnenkrijgen, bijvoorbeeld
via de politie of Meld Misdaad Anoniem,
beoordelen we die in het Centraal Meldingen
Overleg, met mensen van onze opsporingsdienst
en het Openbaar Ministerie. Nadat de afdeling
Projectvoorbereiding relevante informatie heeft
toegevoegd, geeft het Centraal Selectie Overleg
uiteindelijk groen licht voor verder onderzoek.
Hierin zitten de leiding van de Opsporingsdienst
en de Officier van Justitie.

Ze worden met mooie verhalen naar ons land
gehaald en vervolgens moeten ze veel uren
werken onder bedroevende werkomstandigheden.
Die mensen zitten in een afhankelijkheidspositie
en willen of durven niet meer terug naar hun
moederland. Vaak worden ze geïntimideerd of
bedreigd waardoor ze geen melding durven doen.
Het gaat meestal om bedrijfstakken waar veel
goedkoop werk en productiewerk zit: bouw,
schoonmaak, horeca, tuinbouw, wegvervoer.

Rechercheurs van een opsporingsteam onder­
zoeken of ze voldoende bewijs voor uitbuiting
kunnen verzamelen. Zo gaan ze waarnemingen
doen en getuigen horen. Natuurlijk praten ze
met de slachtoffers. Hun verklaringen worden
getoetst op aannemelijkheid, waarna ze worden
opgevangen in een van de speciale opvanghuizen.

Naast het helpen van de slachtoffers pakken we
natuurlijk de verdachten aan. We horen hun kant
van het verhaal en we proberen beslag te leggen
op middelen – bijvoorbeeld huizen, auto’s, geld –
die ze door hun handelwijze hebben kunnen
overhouden. Uiteindelijk moeten ze zich voor de
rechter verantwoorden. Zo dragen we bij aan
eerlijk, veilig en gezond werk. Ook voor kwetsbare
mensen in onze samenleving.’

Uitgebuite mensen zijn vaak illegaal in ons land,
of ze komen uit Europese landen waar ze het
veel slechter hebben dan bij ons. Denk maar
aan landen als Roemenië, Bulgarije of Albanië.

26 |

2.1.7 Voorkomen onveilig werken met
ioniserende straling
Eind 2015 is op de website www.inspectieszw.nl een
e-publicatie gelanceerd over veilig werken met
ioniserende straling. Aan deze publicatie is een
gerichte communicatiecampagne gekoppeld.
Als gevolg van een eerder inspectieproject onder
dierenartsen is de Beroepsvereniging voor
Dierenartsen in 2015 aan de slag gegaan met
verbetering van de informatievoorziening over
werken met mobiele röntgenapparaten. Leveranciers
van röntgenapparaten bieden daarnaast bijscholing
aan over de juiste bediening en het onderhoud.
Met de vertegenwoordigers van de niet-destructieve
onderzoeksbedrijven (NDO-sector) is overeenstem­
ming bereikt over maatregelen die de werkzaamheden
met ioniserende straling veiliger maken.

2.2 Eerlijk werk
Voor werknemers, bedrijven en de samenleving is
het van belang misstanden op de arbeidsmarkt en
arbeidsmarktfraude te voorkomen. Voor werknemers
om zelfstandig in de kosten van het bestaan te
kunnen voorzien op of boven het in Nederland
geldende minimum, voor werkgevers om oneerlijke
concurrentie te voorkomen en voor de maatschappij
om ontwrichtend en normondermijnend gedrag aan
te pakken.
2.2.1 Strafrechtelijk onderzoek naar
mensenhandel en arbeidsuitbuiting
Er zijn werkgevers die hun personeel onder druk
zetten door mishandeling, chantage en bedreiging.
Ook komt het voor dat de werkgever paspoorten in
bewaring houdt of iemand verbiedt naar een huisarts
of een ziekenhuis te gaan.
In samenwerking met het Expertisecentrum
Mensenhandel en Mensensmokkel en het Nationaal
Vreemdelingen Informatieknooppunt is een beter
risicoprofiel gemaakt. De kern bestaat uit gegevens
over notoire overtreders van de Wet Arbeid
Vreemdelingen en 40 politiebronnen van het
Recherche-Analyse Onderzoek van het Expertise­
centrum Mensenhandel en Mensensmokkel.
In 2015 heeft de Inspectie, onder leiding van het
Openbaar ministerie, 11 opsporingszaken opgestart
naar mogelijke arbeidsuitbuiting.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Schoonmaak van fastfoodrestaurants:
Preventieve en repressieve aanpak samen met sociale
partners en stakeholders.
De Inspectie SZW heeft met de Belastingdienst,
UWV, IND, gemeenten, brancheorganisaties
en vakbonden resultaat geboekt binnen de
schoonmaak bij fastfoodrestaurants tegen
illegale tewerkstelling, uitkeringsfraude,
belastingontduiking en fictieve dienstverbanden.
Repressieve interventies werden toegepast om de
notoire overtreders te kunnen aanpakken. Hierbij is
ook altijd de verbinding gezocht met de directie
Opsporing van de Inspectie SZW en de FIOD.
De fastfoodketens hebben geen belang bij wetsovertreding door ingehuurde schoonmaakbedrijven.
• In 2015 zijn grootschalige landelijke controles
uitgevoerd bij schoonmaakbedrijven, actief bij
fastfoodketens. Er werden veel overtredingen
geconstateerd, wat de nodige media-aandacht
trok.
• De Inspectie SZW en de Belastingdienst hebben
gesproken met diverse fastfoodketens in hun rol
als opdrachtgevers van schoonmaakbedrijven.
Resultaat: fastfoodketens hebben besloten
bepaalde schoonmaakbedrijven te weren en over
te stappen naar gecertificeerde schoonmaak­
bedrijven of een eigen interne schoonmaak­
organisatie op te zetten.
• Brancheorganisaties binnen de schoonmaaksector
hebben een checklist voor opdrachtgevers van
schoonmaakbedrijven gemaakt en een nieuwe
zelfinspectietool Eerlijk werk ontwikkeld.
• De brancheorganisaties hebben de eigen interne
keurmerkorganisatie verbeterd.
• De directie Opsporing van de Inspectie SZW heeft
4 zaken in behandeling die betrekking hebben op
de schoonmaaksector. Inmiddels is 1 van deze
zaken afgerond. Hierbij werd een veroordeling
uitgesproken van 15 maanden gevangenisstraf
voor mensensmokkel en valsheid in geschrifte.

Jaarverslag 2015 | 27

Daarnaast is in het kader van het programma ook een
kenniscommunity opgebouwd. Er is structurele
samenwerking tot stand gebracht met faculteiten en
criminologen van de Universiteit van Leiden en
Tilburg University. De Inspectie SZW voedt de
wetenschap met ervaringsdeskundigheid en zet er
vragen uit vanuit de eigen praktijk. Academische
aandacht voor de onderwerpen mensenhandel en
arbeidsuitbuiting vergroot betrokkenheid en leidt
uiteindelijk tot beter en effectiever beleid.

Samenwerking met uitzendsector
Waar mogelijk, werkt de Inspectie samen met de
georganiseerde uitzendsector, die zelfregulering kent
om marktverstoring door illegale tewerkstelling en
onderbetaling te bestrijden. Binnen de afspraken in
een informatieprotocol deelt de Inspectie informatie
met de Stichting Normering Arbeid (SNA), die
uitzendorganisaties certificeert, en met de Stichting
Naleving Cao Uitzendwezen voor Uitzendkrachten
(SNCU).

2.2.2 Terugdringing van malafide uitzendbureaus
In het samenwerkingsverband Aanpak Malafide
Uitzendbureaus (AMU) werken de Inspectie SZW, de
Belastingdienst en UWV samen. In 2015 kreeg vluchtig
ondernemerschap bijzondere aandacht. De Inspectie
ziet regelmatig dat bedrijven die in onderzoek worden
genomen failliet gaan. Daarom heeft de Inspectie
SZW een aanpak ontwikkeld om feitelijk leiding­
gevenden aan te pakken als ze kan aantonen dat de
leidinggevende verantwoordelijk is voor de
overtredingen.

Meldingen SNA
Het verkrijgen van de namen van 534 uitgeschreven
bedrijven uit het SNA-register hielp de Inspectie SZW
en de Belastingdienst bij hun gezamenlijke risico­
analyse en capaciteitsinzet. Naast deze bulkmelding
ontving de Inspectie ook incidentele meldingen van
de SNA. Deze hebben in veel gevallen geleid tot
onderzoek door de Inspectie SZW. De samenwerking
met de SNA hielp het gezamenlijke zicht op dit deel
van de arbeidsmarkt te vergroten.
Daarnaast helpt de samenwerking zowel SNA als de
instellingen die controleren op het terecht voeren van
het SNA-keurmerk. Zij kunnen de boetebeschikkingen
en -rapporten opvragen bij een bedrijf en kunnen
nader onderzoek doen om vast te stellen of het bedrijf
nog voldoet aan het SNA-keurmerk.

Klacht over uitbuiting:
Verdachten aangehouden voor mensenhandel
Twee werknemers van een wasserij wisten de weg
naar de Inspectie te vinden en klaagden dat ze niet
of nauwelijks werden uitbetaald en veel langer
moesten werken dan wettelijk is toegestaan. Ze
zouden zijn bedreigd, geen beschermende kleding
hebben gekregen en de deuren zouden tijdens het
werk op slot hebben gezeten. Het Functioneel
Parket van het Openbaar Ministerie vroeg de directie
Opsporing om drie bedrijfspanden te doorzoeken.
In de wasserijen werkten meerdere werknemers die
illegaal in Nederland verbleven en valse identiteitsbewijzen gebruikten of niet in het bezit waren van
een identiteitsbewijs. Van twee werknemers kon
worden vastgesteld dat ze slachtoffer van mensenhandel waren, omdat zij bedreigd waren met hun
illegale status. Tegelijk is ook opgetreden tegen
overtredingen van de Arbowet.

Onderzoeken SNCU
De meldingen over mogelijke onderbetaling stelde
de SNCU in staat te onderzoeken of cao’s werden
nageleefd. De SNCU rapporteert hierover in haar
jaarbericht.31
Internationale samenwerking
Via het Liaisonbureau van de Europese Arbeids­
inspecties wisselde de Inspectie SZW informatie uit
over casussen. In Beneluxverband werd operationeel
samengewerkt, met name rondom bedrijven die
zowel in Nederland als België actief zijn.
Dankzij de samenwerking kon de Inspectie in het
kader van het project AMU in 35% van de gevallen,
na fysieke inspectie, handhaven. Verder heeft de
Inspectie in 2015 6 strafrechtelijke onderzoeken
afgerond. Daarbij werd 241.376 euro wederrechtelijk
verkregen voordeel vastgesteld.

31

28 |

Jaarbericht 2015 SNCU

2.2.3 Ontrafeling van schijnconstructies
Bij schijnconstructies wijkt de feitelijke situatie af van
de situatie zoals die wordt voorgespiegeld. Het doel
is het ontduiken van wet- en regelgeving om zo
goedkoper te kunnen produceren. Denk aan te lage
afdracht van premies en belastingen of werken naast
een uitkering. In 2015 heeft de Inspectie SZW
onderzoeken gedaan naar de volgende situaties:

rapport van bevindingen voor de verzoeker. Het betrof
onderzoek naar niet-naleving van cao-bepalingen
in onder meer de sectoren bouw, scheepsbouw,
transport en de uitzendsector.
Sociale partners kunnen met het rapport van
bevindingen een rechtsvordering instellen tegen
het bedrijf om naleving van cao-voorwaarden af te
dwingen via de rechter.

• Gefingeerde dienstverbanden zijn papieren
dienstverbanden zonder dat daar in werkelijkheid
een vergelijkbare tegenprestatie, in de vorm van
arbeid, tegenover staat of arbeid tegen een veel
lager loon. Een gefingeerd dienstverband kan
worden gebruikt voor het verkrijgen van een
uitkering, een lening, of als garantstelling voor
gezinsvorming of -hereniging.

De Inspectie heeft onderzoek gedaan naar de betaling
van Poolse en Hongaarse bouwvakkers door een
uitzendbureau. Resultaat: de te laag ingeschaalde
werknemers kregen via de FNV op basis van de
rapportage van de Inspectie SZW nabetaling
toegekend door de rechter. Omdat het bureau failliet
ging, nam de betrokken gemeente de nabetalingen
voor haar rekening.

• Het betalen van stukloon waar met de werknemer
een uurloon is afgesproken.
• Zwart werken naast het incasseren van een
uitkering.
• Misbruik van stages voor regulier werk.
De IND heeft ruim 100 rapporten over gefingeerde
dienstverbanden gebruikt bij beslissingen over
aanvragen voor gezinsvorming of -hereniging. Er zijn
boeterapporten opgemaakt over stukloon waar
contractueel uurloon moest worden betaald.
Daarnaast zijn er in 2015 47 meldingen gedaan aan
UWV, SVB en gemeenten over werken naast een
uitkering. Een grensoverschrijdende constructie van
een bedrijf met meer dan 350 Poolse vennoten werd
ontrafeld. Bij 2 schijnhuwelijken heeft de Inspectie
boetes opgelegd voor overtreding van de Wet
arbeid vreemdelingen en de Arbeidstijdenwet.
Meer informatie over aanpak schijnconstructies
‘Kamerbrief vierde voortgangsrapportage aanpak
schijnconstructies, 1 oktober 2015’
De directie Opsporing heeft in 2015 2 zaken
strafrechtelijk opgepakt op basis van meldingen uit
het programma Schijnconstructies en cao-naleving.
2.2.4 Ondersteuning van sociale partners bij
cao-naleving
Op grond van artikel 10 van de Wet op het algemeen
verbindend en onverbindend verklaren van cao’s
(Wet avv) kunnen sociale partners een verzoek
indienen bij de Inspectie om ondersteuning bij
onderzoek naar naleving van de cao. In 2015 zijn
27 van dergelijke onderzoeken afgerond met een

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Chinese stagiairs
De Inspectie SZW heeft in 2015 in samenwerking
met IND, UWV en Belastingdienst onderzoek
verricht naar stagiairs uit China die, onder het mom
van stage, hier goedkope arbeid verrichtten.
De Chinezen moesten elk 4.000 euro betalen om in
aanmerking te komen voor een stage in Nederland.
Bij 5 stagebedrijven zijn inspecties ingesteld waar op
dat moment stagiairs werkzaam waren. Daarnaast
is ook de stichting die de stagiairs bemiddelde,
geïnspecteerd. Van alle stagiairs voldeden de
werkzaamheden (zoals paprika’s en tomaten
plukken) niet aan de voorwaarden waaronder deze
stagiairs op HBO-/WO-niveau stage konden lopen.
Daarnaast waren overlegde certificaten en referenties
vervalst of aangepast.
De Inspectie SZW heeft boeterapporten opgemaakt
voor illegale arbeid tegen de stagebedrijven, de
stichting die bemiddelde en tegen de natuurlijke
persoon achter de stichting (als feitelijk leiding­
gevende). IND en UWV hebben de tewerk- en
verblijfsvergunningen en de afgegeven 10 vergunningen voor een toekomstige stage ingetrokken.
De stichting heeft de activiteiten gestaakt.
De stagiairs hebben een groot deel van de betaalde
4.000 euro teruggekregen van de stichting, voordat
ze terugkeerden naar China.

Jaarverslag 2015 | 29

2.3 Bestaanszekerheid
Het toezicht binnen het domein Bestaanszekerheid is
stelseltoezicht. Deze vorm van toezicht onderzoekt
ontwikkelingen en risico’s in de uitvoering en
beoordeelt die. De Inspectie richt zich hierbij op de
wetsuitvoering en de uitvoeringsdoeltreffendheid
door gezamenlijke gemeenten en hun samenwerking
met andere (uitvoerings)instanties. Zo agendeert de
Inspectie problematiek én kansen op verbetering.
Dit heeft als doel de uitvoering door UWV, SVB en
gemeenten te verbeteren, zodat burgers beter worden
bediend.
In 2015 heeft de Inspectie in het stelseltoezicht op het
domein bestaanszekerheid de koppeling gemaakt met
het brede sociaal domein. Samen met de andere 4
betrokken rijksinspecties wordt gewerkt aan integraal,
samenhangend rijkstoezicht. Doel is effectiever
opereren en recht doen aan de inhoudelijke
samenhang in het sociaal domein, met inachtneming
van de grote(re) eigen beleids- en handelingsruimte
van gemeenten na de decentralisaties.
2015 is het eerste jaar waarin gemeenten de Jeugdwet,
WMO 2015, de Wet passend onderwijs en de
Participatiewet hebben uitgevoerd. Gemeenten
hebben de uitdaging om verbindingen te zoeken bij

de dienstverlening aan hun burgers om optimale
ondersteuning te bieden. Zij hebben een grote
verantwoordelijkheid en veel beleidsruimte in het
sociaal domein. De Participatiewet betekent voor
gemeenten verantwoordelijkheid voor alle mensen
met arbeidsvermogen begeleiding naar betaalde
arbeid, en waar nodig, inkomensondersteuning,
nodig hebben.
De rijksinspecties hebben in 2015 een toezichtvisie
Samenwerkend rijkstoezicht sociaal domein en een
gezamenlijk toezichtwerkplan ontwikkeld. Nieuwe
thema’s zijn bijvoorbeeld:
• sturing in het Sociaal Domein
• beeld krijgen van het toegangsproces van
voorzieningen waarbij vaststellen van de zorg- en
ondersteuningsbehoefte centraal staat
• de overgang van 18- naar 18+ van kwetsbare groepen
Overzicht thema’s en effecten onderzoeken 2015
Onderstaand overzicht geeft de thema’s weer die in
2015 zijn onderzocht. Het eerste blok bevat een
overzicht van onderzoeken waarbij de Inspectie een
gelijktijdige of vervolgactiviteit heeft uitgevoerd om
effect te bewerkstelligen. De andere blokken geven
aan welke onderzoeken waar effect hebben gehad in
de vorm van een actie bij uitvoerende instanties of
Rijksoverheid.

Activiteiten Inspectie

Effecten uitvoering

Effecten Rijksoverheid

• tegenprestatie
• kennis van de klanten
• jongeren
• aanvullende uitkering
• Suwinet
• verdringing
• schuldhulpverlening
• beschut werken

• tegenprestatie
• kennis van de klanten
• jongeren
• aanvullende uitkering
• Suwinet
• verdringing

• tegenprestatie
• kennis van de klanten
• klantenonderzoek
• jongeren
• alfahulpen
• beschut werken
• aanvullende uitkering
• Suwinet
• verdringing
• schuldhulpverlening

30 |

2.3.1 Beschut werken
Het onderzoek Beschut werken heeft geleid tot
3 beleidsmaatregelen om beschut werk te stimuleren,
waarvoor de staatssecretaris 100 miljoen euro
beschikbaar heeft gesteld in de periode 2016-202032.
De Inspectie heeft een vervolgonderzoek gepland
naar de voortgang in de uitvoering.
2.3.2 Gemeentebeleid bij Tegenprestatie
De Inspectie heeft het gemeentebeleid bij
Tegenprestatie (Participatiewet) in kaart gebracht.
De Inspectie heeft bij 29 gemeenten kanttekeningen
geplaatst bij wettelijke onvolkomenheden in hun
beleid. Negen gemeenten hebben schriftelijk
aangegeven hun beleid aan te passen. De 20 andere
gemeenten zitten er voor een deel fundamenteel
anders in - men vindt het onjuist/niet productief
mensen een tegenprestatie verplicht op te leggen,
men gaat uit van vrijwilligheid. De inspectieinformatie heeft de staatssecretaris gebruikt om
gemeenten op te roepen te handelen conform de
Participatiewet en hun verordening daarmee in lijn te
brengen. Tevens bespreekt zij met de VNG hoe om te
gaan met gemeenten die zich niet aan de wet
houden33,34.
2.3.3 Toezichtonderzoek Jongeren
De Inspectie heeft onderzocht wat UWV en gemeenten
doen voor jongeren die een beroep doen op een
uitkering. De Inspectie concludeert op een aantal
onderdelen dat verbetering nodig is. Bijvoorbeeld
stimuleren en controleren van werkzoekenden,
snellere ondersteuning van kwetsbare jongeren,
samenwerking met onderwijs en welzijn. De Inspectie
heeft de resultaten van het onderzoek gepresenteerd
bij verschillende gemeenten. Ook heeft zij
presentaties verzorgd op de Nederlandse Dag van
de Arbeid en diverse artikelen geschreven.
Effecten in de uitvoering:
• Uit nameting blijkt dat vrijwel alle gemeenten het
onderzoek kennen en eigen beleid en uitvoering
hieraan hebben gespiegeld.
• Gemeenten en het Regionaal Platform
Arbeidsmarktbeleid gebruiken de
onderzoeksopbrengst voor:
Kamerbrief 18 september 2015
Kamerbrief 23 februari 2016
34
Binnen het programma Handhaving en Naleving
Arbeidsverplichtingen P-wet van de VNG ondersteunt de VNG
gemeenten rondom verplichtingen welke staan opgenomen in de
P-wet. Komende maand wordt een kennisloket actief, waarin de
VNG handreikingen, protocollen en best practices gaat aanbieden
aan gemeenten.
32
33

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

-- opstellen beleidsplannen bestrijding
jeugdwerkloosheid
-- extra aandacht voor jongeren buiten beeld
-- actieve sturing om uitvoeringsknelpunten te
verbeteren
-- samenwerking met UWV verbeteren
• Verbeteren eigen aanpak door werkcoaches in een
gemeente.
• In 2 G4-gemeenten heeft de gemeenteraad verzocht
om na te gaan hoe het onderzoek zich verhoudt tot
eigen beleid en uitvoering.
Effecten bij de Rijksoverheid:
• Er is 3,5 miljoen euro extra beschikbaar gesteld aan
de arbeidsmarktregio’s voor actieve bemiddeling
van jongeren door gemeenten35.
• Er is onderzoek uitgezet bij het CBS voor meer
kennis over de jongeren die buiten beeld zijn.
2.3.4 Toezichtonderzoek ‘Privacy bij gebruik
van Suwinet’
Suwinet is een systeem waarmee gemeenten, UWV
en SVB persoonsgegevens kunnen raadplegen.
Het gaat om privacygevoelige gegevens over burgers.
De Inspectie heeft aan de hand van 7 essentiële
normen onderzocht of gemeenten de privacy waar­
borgen. Het eerste onderzoek is in 2013 uitgebracht.
De conclusie was dat de meeste gemeenten niet
voldeden aan deze normen. In een vervolgonderzoek
was dit nauwelijks verbeterd. Daarna is, op verzoek
van de staatssecretaris, in 2015 onderzoek gedaan
onder alle gemeenten. De staatssecretaris, de VNG en
de Inspectie werken samen aan snelle concrete
verbetering.
De Inspectie heeft in 2015 de bevindingen van het
onderzoek en de verbetermogelijkheden in
samenwerking met de VNG in 10 bijeenkomsten met
gemeenten naar voren gebracht. Hierbij zijn 150
gemeenten bereikt. Daarnaast heeft de Inspectie
meegewerkt aan het opstellen van handreikingen die
gemeenten kunnen gebruiken. Dit is een belangrijke
graadmeter en basis voor eventuele nadere
maatregelen.
Afspraken met de VNG
Naar aanleiding van het onderzoek van de Inspectie
heeft de staatssecretaris SZW bindende afspraken
gemaakt met de VNG om de situatie te verbeteren.
Deze afspraken bevatten een escalatieprotocol met
35

Vergaderjaar 2014-2015, 30 545, nr.163
Jaarverslag 2015 | 31

uiteindelijk een maatregel voor gemeenten die niet
voldoen aan de norm. De VNG heeft op 19 augustus
2015 een ledenbrief verstuurd met informatie over de
maatregelen die de VNG gemeenten adviseert te
nemen om de informatiebeveiliging te verbeteren.
Verder besteedt de VNG op haar website speciale
aandacht aan dit onderwerp36. In het ketenbrede
Programma Borging Veilige Gegevensuitwisseling
neemt UWV vanuit haar beheerdersrol samen met SVB
en VNG maatregelen om de beveiliging en privacy van
gegevens die via Suwinet worden uitgewisseld, nog
beter te borgen. Ook de partijen VNG en SVB besteden
hier veel zorg aan.
Na het tweede onderzoek en de aandacht daarvoor
van de staatssecretaris, de VNG en de Inspectie is het
aantal gemeenten dat aan alle 7 onderzochte normen
voldeed, toegenomen tot circa 50% in 2015. Dit is een
sterke stijging. Echter, bij de helft van de gemeenten
is nog een verbeterslag nodig.

2.4 Verantwoordingsgerichtonderzoek
zbo's bij UWV en SVB
De Inspectie SZW is belast met het toezicht op de
rechtmatigheid en de doelmatigheid, waaronder
begrepen de doeltreffendheid, van de uitvoering
van de aan Suwi-organisaties opgedragen taken.
Met ingang van 1 januari 2016 vervalt de toezichttaak
van de Inspectie SZW op de rechtmatigheid en
doelmatigheid (Staatsblad 2015, 464). De inspectie
blijft toezicht houden op de doeltreffendheid.
Hieronder worden de hoofdlijnen de bevindingen
en conclusies m.b.t. de Suwi-organisaties geschetst.
De Inspectie brengt nog een overkoepelend rapport
van bevindingen uit.
De Inspectie onderzoekt over het verslagjaar 2015
of de jaarverslagen en de jaarrekeningen van UWV,
SVB, BKWI en IB op de relevante risicogerichte en/of
thematisch geselecteerde onderwerpen aan de
SUWI-eisen voldoen.
Ook gaat de Inspectie na of de (interne) accountants­
controle daarop en de ICT-onderzoeken adequaat zijn
opgezet en uitgevoerd.
Vanwege het laatste verantwoordingsgerichte
onderzoek (VOZ) heeft de inspectie in het licht van
de (positieve) uitkomsten uit voorgaande jaren de
focus van het VOZ 2015 gericht op de voortgang en
afwikkeling van de actiepunten uit het VOZ 2014
gedurende 2015 en begin 2016.

36

https://vng.nl/onderwerpenindex/werk-en-inkomen/suwinet

32 |

Het onderzoek richtte zich daarbij, met deze
actiepunten als vertrekpunt, op de onderwerpen:
• kwaliteitsborging interne auditfunctie (UWV, BKWI)
• de financiële rechtmatigheid van de uitkeringen
inclusief misbruik en oneigenlijk gebruik (UWV,
SVB) en onderwijsvoorzieningen (UWV)
• de verantwoording doelmatigheid (SVB, BKWI, IB)
• de totstandkoming van de niet-financiële
informatie (UWV, BKWI, IB)
• de informatie- en communicatietechnologie (UWV,
SVB, BKWI, IB)
• de naleving Aanbestedingswet 2012 (UWV, SVB,
BKWI, IB)
• verantwoording over actiepunten VOZ (SVB).
Kwaliteitsborging interne auditfunctie
(UWV, BKWI)
Het stelsel van kwaliteitsbeheersing van de
Accountants­dienst (AD) UWV (UWV/BKWI) is
gecertificeerd. De certificering voor het
verantwoordingsjaar 2014 van AD UWV betrof alleen
de financiële verantwoording. De Inspectie stelt vast
dat bij de kwaliteitstoetsing van AD UWV, die bij wijze
van pilot in 2015 vervroegd is uitgevoerd op het
systeem van kwaliteitsbeheersing van AD UWV,
zowel de relevante beroepsstandaarden van het
IIA (Operational auditing), NOREA (IT-auditing) en
het NBA (accountantscontrole) zijn betrokken.
Het positieve eindoordeel van het Samenwerkings­
verband Kwaliteitsonderzoek Overheidsaccountants
(KOA) is dat het stelsel van interne kwaliteitsbeheer­
sings­maatregelen voldoet aan de in Nederland
algemeen aanvaarde normen voor de beroeps­
uitoefening zoals deze zijn vastgelegd door de
beroepsorganisaties het IIA, het NOREA en de NBA.
Verantwoording financiële rechtmatigheid
uitkeringen (UWV, SVB)
UWV en SVB verantwoorden zich over de mate waarin
de verstrekte uitkeringen aan wet- en regelgeving
voldoen. UWV en SVB verantwoorden zich hierover
uitgebreid in hun jaarverslagen en een samenvatting
is opgenomen in de bedrijfsvoeringparagraaf.
Het beleid over Misbruik & Oneigenlijk Gebruik
(M&O beleid) is betrokken in de uitspraken over
de rechtmatige uitvoering van de wetten.
De Inspectie vindt het positief dat zowel UWV als
SVB voor het uitkeringsproces ruim binnen de
tolerantiegrens van 1% onrechtmatig blijven, maar
merkt hierbij op dat de specifieke wetsuitvoeringen
ZW en TW (UWV) en de AIO en OBR (SVB) deze
tolerantiegrens op wetsniveau overschrijden.

UWV heeft uitvoering gegeven aan de actiepunten
procedurebeschrijving ‘Oude fouten’, M&O beleid
en afspraken onderwijsvoorzieningen’. SVB heeft
uitvoering gegeven aan het actiepunt herstelplan AIO.
Verantwoording doelmatigheid (SVB, BKWI, IB)
De Inspectie stelt vast dat SVB, BKWI, IB en hun
accountants hebben voldaan aan de gestelde
(minimum)eisen van de Regeling SUWI over de
verantwoording en controle van de doelmatigheid.
De actiepunten van de Inspectie zijn opgevolgd.
De Inspectie merkt hierbij op dat SVB op impliciete
wijze rapporteert over de relatie tussen de kwaliteit
en de kosten, waarmee nu voldoende invulling
wordt gegeven aan wat zij hierover in haar eigen
toetsingskader doelmatigheid heeft opgenomen.
BKWI verantwoordt zich over Toekomstvast BKWI;
het programma over de herstructurering en
vereenvoudiging van de processen is daarin
opgenomen. Bij IB is de verantwoording over de
relatie tussen de kosten en de kwantitatieve prestatie
verbeterd.

De Inspectie stelt vast dat veel openstaande actiepunten
VOZ 2014 bij UWV (nagenoeg) zijn afgerond en via het
reguliere (P&C) proces verder worden gevolgd. Een
aantal actiepunten zijn onderdeel van het ‘UWV
Informatieplan 2016-2020’ waarin UWV aangeeft op
welke wijze het ICT-landschap toekomstvast is te
maken. Dit plan is op dit moment onderwerp van
gesprek met het ministerie van SZW.

Verantwoording niet-financiële informatie
(UWV, BKWI, IB)
De Inspectie stelt vast dat UWV, BKWI, IB en hun
accountants aan de gestelde (minimum)eisen van de
Regeling SUWI hebben voldaan. BKWI heeft de
verantwoording verbeterd en onderneemt verdere
stappen om te komen tot een betere totstandkoming
van de niet-financiële informatie. De Inspectie stelt
daarbij wel een tegenstrijdigheid in de uitkomsten
vast tussen de beoordeling van de niet-financiële
informatie IB door accountant en externe EDPauditor. Voor de Inspectie blijft onhelder of de
totstandkoming van de niet financiële informatie
geheel of deels ordelijk, controleerbaar en deugdelijk
tot stand is gekomen.

Naleving Aanbestedingswet 2012
(UWV, SVB, BKWI, IB)
De Inspectie stelt vast dat de SUWI-organisaties
verantwoording afleggen over de naleving
Aanbestedingswet en dat het onderwerp is van de
controle van de accountant op de rechtmatigheid.
De Inspectie stelt vast dat de genoemde actiepunten
bij de meeste SUWI-organisaties zijn opgevolgd.
Zo heeft SVB eind 2015 het vernieuwde Inkoopproces
in gebruik genomen.
IB dient verbetermaatregelen te ondernemen in het
licht van de door de externe accountant gesignaleerde
tekortkomingen in de AO/IC inzake aanbestedingen
en externe inhuur om proactief niet naleving van de
aanbestedingswetgeving te voorkomen.

Verantwoording informatie- en communicatietechnologie (ICT) (UWV, SVB, BKWI, IB)
UWV, SVB, BKWI en IB verantwoorden zich over de
automatisering en ontwikkelingen op het gebied van
ICT. De Register EDP auditors hebben bij de
verantwoordingen positieve verklaringen verstrekt
over gegevensverwerking en beveiliging Suwinet.
Alleen over de gegevensverwerking is bij SVB een
verklaring met beperking verstrekt. Daarbij
constateert de Inspectie over 2015 dat AD SVB
transparanter rapporteert dan SVB.

De Inspectie merkt op dat UWV in principe de
wettelijke voorschriften van de Aanbestedingswet
2012 hanteert, maar daar onder bijzondere
omstandigheden bewust van afwijkt. Bewuste
afwijkingen van deze voorschriften worden
gemotiveerd voorgelegd aan de Raad van Bestuur
UWV, die alleen akkoord geeft als dit noodzakelijk
is voor een ongestoorde bedrijfsvoering en
dienstverlening aan de cliënt. In dit licht acht de
Inspectie het van belang dat UWV richting
opdrachtgever en eigenaar SZW in de onderlinge
overleggen transparant is over de overwegingen,
voornemens en gemaakte keuzes inzake wel of niet
aanbesteden in overeenstemming met de
Aanbestedingswet.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

De Inspectie constateert dat in het jaarverslag 2015
BKWI een aantal kritische bevindingen die de externe
EDP-auditor in zijn Assurancerapport heeft
opgenomen, onvoldoende transparant aan bod komt.
Een groot deel van de actiepunten is inmiddels
afgedaan. De Inspectie dringt er op aan dat BKWI de
aanbevelingen van de externe EDP-auditor opvolgt.
IB besteedt in zijn jaarverslag 2015 uitgebreid aandacht
aan de actiepunten van de Inspectie. De Inspectie
dringt er ook bij IB op aan de resterende actiepunten
voortvarend op te pakken.

Jaarverslag 2015 | 33

Net als voorgaande jaren is de onrechtmatigheid
voor BKWI ruim boven de 1%. BKWI heeft in 2015
verbeteractie ondernomen om bestaande
onrechtmatigheden te beëindigen. Het IB heeft in
2015 de drie niet aanbestede gevallen van externe
inhuur (en tekortkomingen in het financieel beheer)
beëindigd.
De Inspectie constateert dat volgens de aanbestedings­wetgeving die in 2016 wordt herzien het onderscheid
2A en 2B diensten komt te vervallen waardoor in de
toekomst alle externe inhuur onder de rechtmatigheid
komt te vallen. De Inspectie had daarom in de
jaarverslagen 2015 van de SUWI-organisaties een
gekwantificeerde rapportering over de huidige stand
van zaken bij de tekortkomingen in het financieel
beheer vanwege 2B-diensten verwacht.

Verantwoording over actiepunten VOZ 2014 (SVB)
en verbetering bedrijfsvoering
De Inspectie stelt vast dat SVB in de verantwoording in
het jaarverslag 2015 (en haar tussentijdse verslagen)
geen aandacht heeft besteed aan de toezicht­
bevindingen (actiepunten) van de inspectie uit het
VOZ 2014 en aan de naar aanleiding daarvan genomen
verbetermaatregelen, zoals is voorgeschreven in
Bijlage VIII Regeling SUWI.
De AD SVB heeft in het verslag van bevindingen bij de
SVB aangedrongen om meer prioriteit te geven aan
verbeterpunten in de bedrijfsvoering. De Inspectie
beaamt dat verbeterpunten laat of niet zijn
afgewikkeld en deelt de zorgpunten van de AD SVB.
De Inspectie dringt bij SVB aan op een voortvarende
aanpak ter verbetering van de bedrijfsvoering.

Arbeidsuitbuiting is vaak onzichtbaar
Tot voor kort trad de Inspectie SZW bij arbeidsuitbuiting alleen op als er sprake
was van een melding. Nu wordt er geëxperimenteerd met risicoprofielen en
informatieanalyses. Edwin van Berkum, programmaleider Arbeidsuitbuiting:
‘Inzet van risicoprofielen betekent niet dat we de
oude manier van werken laten varen. We blijven
voor een groot deel afgaan op meldingen. Maar
met risicoprofielen kunnen we meer misstanden
op het spoor komen. Probleem is dat
arbeidsuitbuiting vaak niet zichtbaar is voor de
maatschappij, en ook niet voor professionals.
Slachtoffers worden systematisch afgeschermd
van de maatschappij. Daar komt bij dat zij niet
altijd weten wat hun rechten zijn, bijvoorbeeld
het recht op het minimumloon. Of werknemers
worden geïntimideerd en bedreigd, waardoor ze
geen aangifte durven te doen. De kans dat we een
melding ontvangen is dus niet zo groot. We willen
daarom aan de hand van duidelijke kenmerken,
en met gericht en proactief toezicht, op
onderzoek uitgaan.
We werken samen met het Expertisecentrum
voor mensensmokkel en mensenhandel en het
Nationaal vreemdelingeninformatieknooppunt.

34 |

Daar worden natuurlijke of rechtspersonen uit
onze risicoanalyses vergeleken met verschillende
bestanden van bijvoorbeeld politie of IND. Bij hits
kunnen we besluiten tot nader onderzoek,
bijvoorbeeld met gericht toezicht. Het kan zijn dat
een inspecteur bij een eerste bezoek al direct ziet
dat het foute boel is. Welk instrument of
interventie we inzetten, hangt af van de situatie.
Het gaat tenslotte om het effect.
Dankzij de risicoprofielen én de intensieve
samenwerking met andere partijen, kunnen we
arbeidsuitbuiting beter aanpakken. We hopen dat
we zo meer zaken op het spoor komen en dus
meer werknemers uit een ongewenste situatie
kunnen halen. Het gaat hier tenslotte om mensen
die slachtoffer worden van criminele organisaties.
In deze aanpak staat niet het instrument centraal,
maar het resultaat. De eerste resultaten zien er
veelbelovend uit. Halverwege 2016 hopen we dan
ook onze eerste acties uit te voeren.’

3

Werkwijze Inspectie SZW
3.1 Aanpak misstanden en notoire
overtreders
De Inspectie bestrijdt misstanden en pakt bedrijven
aan die herhaaldelijk in de fout gaan met inspecties,
zo nodig herinspecties en, in zeer ernstige gevallen,
strafrechtelijke opsporing die leidt tot justitiële
aanpak. Dit in combinatie met nalevingcommunicatie
en openbaarmaking van inspectieresultaten als extra
beïnvloedingsaanpak, gericht op naleving.
De Inspectie heeft in 2015 2.354 herinspecties
afgerond bij bedrijven die tekortkomingen in gezonde
en veilige arbeidsomstandigheden hadden vertoond.
In 364 zaken (15%) heeft de Inspectie handhaving
toegepast, waarbij in 149 situaties zware handhaving
nodig was (hoge boetes, stillegging werkzaamheden).
Hieruit blijkt dat de herinspectieaanpak met inzet van
het recidiveinstrumentarium effectief is: bedrijven
hebben na een jaar structurele verbetermaatregelen
doorgevoerd. Het handhavingspercentage was dan
ook veel lager dan het percentage bij initiële
inspecties (60%).
Op het gebied van ernstige overtredingen van de WAV,
Waadi en WML heeft de Inspectie in 2015 bij 187
bedrijven herinspecties afgerond. Daarbij heeft de
Inspectie in 36 zaken handhavend opgetreden, in 124
zaken was er geen sprake meer van tekortkomingen
op dit vlak. In 26 bedrijven heeft de Inspectie geen
tewerkgestelde personen meer aangetroffen. Eén zaak
is aan Opsporing overgedragen.
Afgeronde programma’s
De Inspectie heeft haar actieve inspecties in enkele
sectoren afgerond. In het licht van haar permanente
risicoanalyse, monitorprojecten en op grond van
optredende signalen blijft zij ontwikkelingen rond
gezond en veilig werken in deze sectoren wel volgen.
Zo nodig zal opnieuw worden opgetreden. Nu echter
zijn werkgevers en werknemers zelf aan zet om het
nalevingniveau op het bereikte niveau te houden of
verder te verbeteren.
Het betrof actieve inspecties in de sector Afval.
In deze sector en in de sectoren Bouwmaterialen­
industrie (BMI), Hout,- Timmer- en meubelindustrie
(HTM) en Vlees (slachterijen) die reeds in 2014 waren
afgerond, vinden in 2015 en 2016 wel herinspecties
plaats bij bedrijven die bij eerdere inspectie hun
zaken m.b.t. arbeidsomstandigheden onvoldoende
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

op orde hadden. De Inspectie blijft optreden
tegen notoire overtreders in deze sectoren waar
herinspecties onvoldoende resultaat opleveren.
Ook heeft de Inspectie haar meerjarig programma
Overheidsdiensten afgesloten. De Inspectie heeft
aan de hand van haar programma-activiteiten bij
de sectoren als Brandweer, Politie, Justitiële
inrichtingen en Deurwaarders veel ten goede in de
arbeids­omstandigheden van het personeel teweeg
kunnen brengen. Niet alles is echter al op orde.
De geconstateerde concrete inzet van werkgevers
en werknemers in deze sectoren en de nadruk die
de Inspectie legt in haar communicatie op
verantwoordelijkheid en continue inzet van die
sectoren zelf geeft de Inspectie voldoende vertrouwen
om nu met het actieve programma te stoppen.
In het domein Bestaanszekerheid heeft de Inspectie
vorig jaar haar meerjarig programma rondom
dienstverlening aan kwetsbare groepen afgesloten.
Dit heeft geresulteerd in rapportages, achterliggende
onderzoeksnota’s en communicatie met stakeholders
over ouderen en jongeren.

3.2 Signalering
Geïntegreerde aanpak
Bij de inzet op de grootste risico’s op haar domein
kiest de Inspectie voor een geïntegreerde aanpak
van risico- en omgevingsanalyses, effect- en
resultaatmetingen en evaluaties. Echter, onverwachte
gebeurtenissen en nieuwe ontwikkelingen in de
samenleving kunnen vragen om aanpassing van
eerdere plannen en de voorziene inspectie-inzet.
De meeste signalen worden verwerkt in het dagelijks
werk. In andere gevallen gebruikt de Inspectie
signalen om haar werkwijze (bijvoorbeeld haar
risicoanalyse) aan te passen of haar prioriteiten te
heroverwegen.
Reflectie
Een belangrijke functie van signalering is ook het
ondersteunen van de reflectieve functie van toezicht.
Als de Inspectie constateert dat wetgeving lastig
uitvoerbaar is, het doel voorbij schiet of inconsistent
is, dan signaleert de Inspectie dat, al dan niet in
samenwerking met andere toezichthouders, bij de
bewindslieden en de beleidsmakers. Dit doet de
Inspectie vanuit de eigen verantwoordelijkheid.

Jaarverslag 2015 | 35

Als signalen wijzen op mogelijke problemen voor de
systeemwerking van een bepaald domein, of wijzen
op problemen voor de systeemverantwoordelijkheid
van de minister, informeert de Inspectie direct de
minister of de staatssecretaris en de beleidsdirecties.
In voorkomende gevallen licht zij ook het parlement in.
Nieuwe fenomenen
Naast meer spontane signalen, laat de Inspectie op
basis van eerder verkregen indicaties de inspecteurs,
analisten, rechercheurs en onderzoekers gericht
zoeken naar nieuwe fenomenen.
Uitkomsten daarvan vormen input voor actualisatie
van de risicoanalyse en helpen beleidsdirecties om
wet- en regelgeving en de uitvoeringspraktijk tegen
het licht te houden of aan te passen. De Inspectie
agendeert zodoende nieuwe maatschappelijke
ontwikkelingen op de inspectievelden.
Voorbeelden van signalen richting beleid
• De problemen bij gemeenten met het
informatiesysteem Suwinet
In 2014 en 2015 zijn de decentralisaties op het
sociaal domein geïmplementeerd. Daarbij houdt de
Inspectie de vinger aan de pols.
Juist doordat gemeenten grote beleidsruimte
krijgen en er geen sprake is van blauwdrukken, is er,
naast vele mogelijkheden tot een effectieve en
efficiënte uitvoering, de kans dat burgers
onvoldoende op de hoogte zijn van hun rechten.
Ook kunnen gemeenten achterblijven op essentiële
regie- of uitvoeringsaspecten, bijvoorbeeld bij het
gebruik van Suwinet. Hierop is de Inspectie alert.
• Mogelijke arbeidsmarktrisico’s bij 24-uurs
thuiszorg.
Signalen dat Oost-Europese vrouwen die 24-uurs
thuiszorg in Nederland verlenen, te maken hebben
met slechte arbeidsomstandigheden, zoals te lange
werktijden en onderbetaling en zich in een
afhankelijkheidsrelatie bevinden. De Inspectie
heeft deze signalen gedeeld met de ministeries van
SZW en VWS.
• De noodzaak nadere criteria te laten ontwerpen
voor de veiligheid van chemiecomplexen in
Noord-Groningen, in relatie tot aardbevingen.
Er zijn concrete verzoeken van chemiebedrijven en
bevoegd gezag aan het ministerie van EZ om snel
criteria voor de veiligheid van pijpleidingen en
36 |

opslagsystemen in chemische complexen op te
stellen. Er kan namelijk schade ontstaan door
aardbevingen. Omdat het hier ook gaat om
arbeidsomstandigheden, is de Inspectie betrokken.
• Een signalement voor de minister over de beperkt
activerende werking van de WIA-uitvoering voor
arbeidsongeschikten. Voorbeelden van
interdepartementale signalering
• Signaal over moeilijk handhaafbare regels in de
arbowetgeving en de warenwet (Certificering)
met verbetervoorstellen om de regels beter
handhaafbaar te maken.
Voorbeelden van signalen gericht aan andere
ministeries, overheden en uitvoeringsinstanties
• Periodieke signaleringsbrieven n.a.v.
strafrechtelijke onderzoeken naar zorgfraude,
aan het ministerie van VWS, die de bewindslieden
kunnen ondersteunen om wet- en regelgeving en
de uitvoeringspraktijk fraudebestendiger te maken.
De Inspectie signaleert hiernaast misstanden en
(nieuwe) fenomenen van zorgfraude. De Inspectie
SZW informeert VWS jaarlijks schriftelijk over
nieuwe aandachtspunten uit strafrechtelijke
onderzoeken naar zorgfraude.
• Bij onderzoeken naar schijnconstructies rond
arbeidsverbanden zijn er geregeld gevallen waarvan
de Inspectie vermoedt dat er sprake is van zwart
werk door uitkeringsontvangers. De Inspectie heeft
deze informatie doorgegeven aan gemeenten en
UWV (in 2015 betrof dit 47 meldingen aan UWV, SVB
en gemeenten).

3.3 Behalen van effecten
De Inspectie heeft als ambitie om effecten van haar
interventies zo concreet mogelijk vast te stellen.
Reeds in eerdere jaren zijn stappen gezet door in de
inspectieprogramma’s en andere inspectieactiviteiten
zo helder mogelijk doelen, indicatoren én meting van
effecten n.a.v. haar producten en werkwijzen te
formuleren.
Daarbij geldt dat de effecten en prestaties niet kunnen
worden samengevat in één indicator die voor alle
programma’s en activiteiten gelijk is, maar dat per
programma, gelet op het te bereiken doel, de beste
indicatoren moeten worden gekozen. Voor bepaalde
programma’s kan dit bijvoorbeeld de ontwikkeling
van het naleveringspercentage zijn, zoals in de eerste
paragraaf van dit verslag geïllustreerd. Voor andere
programma’s zal bijvoorbeeld het bereikte aantal
gemeenten een indicator zijn, zie paragraaf 2.3.3.

Samen werken aan veiligheid
Onder de directie MHC vallen alle Brzo-bedrijven. In Nederland zijn dat er zo’n 400.
De Inspectie controleert hier niet alleen, maar werkt nauw samen met branche­
verenigingen en andere betrokken partijen. Charlotte Kottier, teamleider MHC:
‘Bij Major Hazard Control denk je al snel aan grote
chemische concerns, maar ook een klein bedrijf
met een grote voorraad spuitbussen, valt hier­
onder. Het gaat om de hoeveelheid gevaarlijke
stoffen. En om het gevaar, vrij komen van giftige
stoffen, brand of explosie, en de mogelijke impact
op de omgeving. Brancheorganisaties zijn erg
actief als het gaat om veiligheid en gezondheid.
Zij hebben de campagne Veiligheid voorop
geïnitieerd, met als doel de risico’s te verkleinen.
Dat kan door best practices in de branche te
delen. Verder zijn tools ontwikkeld voor self
assessment en zijn vanuit de branche vragen­
lijsten samengesteld. Bedrijven kunnen met deze
instrumenten nagaan hoe ze het zelf doen en
waar ze hun manier van werken kunnen
verbeteren.
De ontwikkeling of verbetering van dergelijke
instrumenten gebeurt vaak in overleg met de
Inspectie. De branche is verantwoordelijk en de
Inspectie adviseert waar nodig. Bijvoorbeeld de
Handreiking verblijfsgebouwen: in de praktijk

bleek dat bedrijven die niet altijd juist
interpreteerden. Na een gesprek tussen de
Inspectie en de branchevereniging, heeft de
branche een aanvulling gemaakt.
Bedrijven hebben behoefte aan eenduidigheid.
Onze inspecties voeren wij uit met de Brandweer,
RUD’s en Rijkswaterstaat. Met deze partijen
hebben we een gezamenlijk platform opgericht
Brzoplus, we organiseren voorlichtingsdagen,
pakken gezamenlijk nieuwe wetgeving op en
werken aan een landelijke benadering van
risicobedrijven. Om een uniforme werkwijze
verder borgen, hebben we met de RUD’s
en de Brandweer de Brzo Academie opgericht.
Ook werken we vanuit een gemeenschappelijk
automatiseringssysteem, zodat bedrijven één
inspectierapport ontvangen, met gezamenlijke
conclusies.
Deze benadering van samenwerken en
afstemmen en een eenduidige benadering maken
veilig en gezond werken een stuk efficiënter!’

Daarnaast wordt ook gekeken naar en geëxperi­
menteerd met meer uitgebreide meetmethoden,
zoals
• Vaststellen van veranderingen in ondernemers­
gedrag (naleving afgeleid van handhaving­percentages);
• Onderzoeksmodel met een voor- en nameting;
geen controlegroep (verband aannemelijk maken);
• Vaststellen van de effecten van de interventiemix.

Naast inhoudelijke samenwerking tussen beleids­
directies, toezicht en handhaving en uitvoerings­
organisaties en bedrijfssectoren werkt de Inspectie
ook samen met andere toezichthouders, overheids­
diensten en andere partners in het werkveld
belangrijk voor de Inspectie SZW.

Het definieren van doelen, beoogde effecten en
indicatoren van programma’s wordt de komende
jaren verder ontwikkeld.

Platform Toezicht Bedrijven
Met de Inspectie voor Leefbaarheid en Transport,
de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit,
het Staatstoezicht op de Mijnen en het ministerie
van Economische Zaken trekt de Inspectie SZW op
in het Platform Toezicht Bedrijven. Doel hiervan is
afstemming van toezichtkaders.

3.4 Samenwerking
De Inspectie is onderdeel van ketens en netwerken
met gelijkgestemde of soms afwijkende doelen of
belangen. Samenwerking bevordert een effectieve
aanpak en beperkt de toezichtlasten voor bedrijven
en instellingen.
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

De samenwerkende Rijksinspecties vinden elkaar in
de Inspectieraad.

Toezichttafels chemie en transport
De Inspectie heeft ook deelgenomen aan de
Toezichttafels chemie en transport om mee te werken
Jaarverslag 2015 | 37

aan vermindering van lastendruk bij bedrijven. In alle
verbanden bleken zaken als zelfregulering door de
sectoren en effect van toezicht de rode draad. De
Inspectie heeft het strategisch beleid voor omgang
met toezichtlasten uitgewerkt als referentiekader
voor de inspectiepraktijk.
Deze samenwerking bleek vooral vruchtbaar in de
sectoren waar gevaarlijke stoffen risico’s vormen voor
mens en omgeving (o.a. de sectoren chemie, vervoer
en de asbestsanering). Ook het overleg en de
samenwerking in het Brzo+ heeft dit jaar weer
bijgedragen aan de voortgang bij de integrale aanpak
van Brzo-bedrijven. Door proactieve afstemming ten
aanzien van risico’s, afstemming in mogelijke
aanpakken en in de feitelijke aanpakken worden
dubbelingen in toezicht voorkomen en kan in
voorkomende situaties integraal door verschillende
diensten worden opgetreden.
Samenwerking opsporingstaken
In 2015 hebben de structurele contacten met het
Openbaar Ministerie, de Belastingdienst, de
Bijzondere Opsporingsdiensten, de IND, het COA,
de sociale partners en brancheorganisaties
bijgedragen aan meer inzicht in en een betere
uitvoering van het toezicht en de opsporing.
Zo voert de Inspectie voor de uitvoering van de
opsporingstaken op het terrein van uitbuiting,
arbeidsmarkt- en sociale zekerheidsfraude zeer
geregeld overleg met de Bijzondere Opsporings­
diensten, OM en Nationale Politie. Dit overleg gaat
over programmering van zaakaanpakken en over
strategische en operationele informatiedeling en
opleidingen. Ook is er intensieve samenwerking in
de Interventieteams bij de bestrijding van
schijnconstructies.
Dutch desk
Voor de internationale component van uitbuiting en
arbeidsmarktfraude voert de Inspectie overleg via de
Dutch desk met Europol en andere justitiële instanties
van specifieke landen.
Samenwerking pilot complexe situaties
internationaal
Inspectie SZW en andere ketenpartners, zoals de
Inspectie Leefomgeving en Transport, de Belasting­
dienst en de SVB hebben samengewerkt in een
tweejarige pilot om feitenonderzoek mogelijk te
maken in complexe situaties van werken in twee of
meer landen. Hierbij was aandacht voor een integrale
aanpak om bij de controle van bedrijven te kijken
naar zowel aspecten van arbeidsuitbuiting als het
ontduiken van de Nederlandse premie- en
38 |

belastingplicht. De kennis uit de pilot diende
ook als input voor de Toezichtconferentie over
schijnconstructies, die in februari 2016 met
participatie vanuit de SVB plaatsvond in Amsterdam
tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap.
Samenwerkingsverband Toezicht Jeugd/
Sociaal Domein
In het Samenwerkingsverband Toezicht Jeugd/Sociaal
Domein heeft de Inspectie, met 4 andere Rijksinspecties,
verdere stappen gezet voor de aanpak van samen­
hangend, maar terughoudend rijkstoezicht in het
Sociaal Domein na de decentralisatie van veel
overheidstaken. De rijkstoezichtvisie op dit samen­
hangend toezicht én een jaarwerkplan 2016 van
de 5 samenwerkende Rijksinspecties zijn gereed.
Het samenwerkingsverband bestaat uit de
Inspecties van:
• SZW
• Onderwijs
• Jeugdzorg
• Veiligheid en Justitie
• Gezondheidszorg.
Sinds 2015 worden in de onderzoeken de kwetsbare
burgers centraal gesteld.
Samenwerking op naleving Arbowet en ATW
De Inspecties voor de Leefomgeving en Transport,
de NVWA en de SodM zijn medebevoegd als het gaat
om het toezicht op de naleving van de Arbowet en de
Arbeidstijdenwet. Met deze inspecties werkt de
Inspectie SZW nauw samen om de deskundigheid op
arbogebied en eenduidig toezicht te borgen, ook al
wordt het toezicht uitgevoerd door verschillende
inspecties.
Taskforce Integriteit Zorgsector
In de Taskforce Integriteit Zorgsector heeft de Inspectie
samengewerkt met:VWS, NZa, Zorgverzekeraars
Nederland, CIZ, VNG, SVB, IGZ, OM, Belastingdienst,
FIOD en V&J.

3.5 Stimuleren eigen verantwoordelijk­
heid maatschappelijke actoren
De Inspectie zoekt in de programma’s de mogelijke
inzet van direct betrokken partijen in de betreffende
bedrijfs- en overheidssectoren waar risico’s kunnen
optreden. Samenwerking met gezaghebbende
partijen in een sector en in (sub)branches, die zich
actief inzetten voor terugdringing van risico’s en die
met inspectieproducten aan de slag gaan, zal leiden
tot meer resultaat.

Bevordering van concrete zelfregulering,
zelfcontroles, kwaliteitsbevordering, ontwikkeling
van instrumenten voor veilig, gezond en eerlijk
werken heeft dan ook een belangrijk plaats.
Bijvoorbeeld door:
• voorlichtings- en deskundigheidsbevorderings­
dagen te organiseren, zoals een (Gevaarlijke)
Stoffendag
• voorlichtings- en lesmateriaal te ontwikkelen,
zoals in de metaalsector voor toegespitst
praktijkonderricht aan jongeren, voor veilig en
gezond onderwijs en werk
• voorlichtingsactiviteiten te ontwikkelen in
onderdelen van de horecasector die in 2015 zijn
geïnspecteerd
• brancheverenigingen te stimuleren zelf met
Risico-inventarisaties en -evaluaties en Arbocatalogi
aan de slag te gaan én toegespitste handelings­
instructies voor gezond en veilig werken te
ontwikkelen

• met gemeenten en Divosa onderzoeksbevindingen
te delen van de betreffende gemeenten op het vlak
van de Participatiewet
Een andere benadering van de Inspectie voor
optimalisering van het effect betreft het aanspreken
van ketenpartijen in product- en procesketens op hun
eigen rol en verantwoordelijkheid, ook in directe
relatie met die van de vorige of volgende ketenpartij
en het keteneindproduct.
Zo spreekt de Inspectie opdrachtgevers, architecten,
hoofd- en onderaannemers, maar ook branche­
organisaties aan op hun samenhangende
verantwoordelijkheden. Er is nog regelmatig sprake
van onbevredigende inspectieresultaten. In zulke
gevallen spreekt de Inspectie nadrukkelijk publieke
opdrachtgevers in sectoren als de bouw en de grond-,
weg- en waterbouw aan op hun verantwoordelijk­
heden voor gezonde en veilige werksituaties.
De brancheorganistaties blijken hun verantwoor­
delijkheid op te pakken.

Meer begrip, minder boetes
De sector Afbouw is bij uitstek een sector met relatief zwaar fysiek werk en
blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Dankzij regelmatig overleg tussen de sector
en de Inspectie kunnen veel knelpunten worden opgelost, zonder dat handhaving
nodig is, vertelt Gert van der Meulen van de Nederlandse Ondernemersvereniging
voor Afbouwbedrijven (NOA).
‘Aanleiding voor ons overleg waren problemen
bij het aanbrengen van zandcement dekvloeren.
Dat is fysiek zwaar werk. De Inspectie was in 2010
van mening dat zandcement aanbrengen op de
traditionele manier niet langer kon. Toen hebben
we samen besproken waar nu echt de problemen
lagen en wat mogelijke oplossingen waren.
Daarbij kwamen ook andere knelpunten, relevant
voor onze sector, aan bod.
Het mooie van dit overleg is het wederzijds begrip
voor elkaars standpunten. De Inspectie laat zien
waar risico’s liggen voor de gezondheid en veilig­heid en welke oplossingen zij voor zich zien. Wij
kunnen aangeven of iets in de praktijk haalbaar is.
Met elkaar bespreek je of een oplossing ook een
echte oplossing is. Neem bijvoorbeeld blokken
stellen. De Inspectie kwam met oplossingen,
maar de praktijk bleek weerbarstiger. Door het

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

gesprek aan te gaan, konden we zoeken naar een
oplossing die voor alle partijen aanvaardbaar was.
We voeren af en toe pittige discussies. Maar weten
dat we samen oplossingen moeten vinden voor
bepaalde problemen. We gaan uit van een
combi­natie van overleg, de praktijk op de
werkvloer en nieuwe, mogelijke oplossingen uit
de markt. Soms is er op een bepaald moment nog
geen definitieve oplossing, maar krijgen we van
de Inspectie meer tijd om maatregelen te nemen
en te implementeren.
Mijn advies: ga het gesprek aan. Maak helder wat
je probleem is en wat je wel en niet kunt oplossen.
Begrip voor de verschillende standpunten geeft
meer ruimte om te zoeken naar werkbare
oplossingen. En steek er tijd in. Daarmee
voorkom je overtredingen en dus boetes.’

Jaarverslag 2015 | 39

3.6 EU aangelegenheden
In 2015 heeft de Inspectie SZW verder gewerkt aan
versterking van het netwerk en de samenwerking
met Inspecties in andere EU landen, in het bijzonder
op het terrein van arbeidsmarktfraude.
Vierlandenbijeenkomst
In 2015 vond een vierlandenbijeenkomst plaats met
Oostenrijk, Duitsland en België over de aanpak van
schijnconstructies bij detacheringen en het tegengaan
van zwart werken.
Poolse Arbeidsinspectie
Met de Poolse Arbeidsinspectie is een bilateraal seminar
gehouden. Naast informatie-uitwisseling over
competenties en methoden bij arbeidsmarkt­toezicht,
zijn ook 5 concrete onderzoeken besproken. In 3 van
deze 5 zaken kon de Inspectie met de informatie uit
Polen het onderzoek in Nederland voortzetten.
Liaisonbureau Inspectie SZW
Via een Liaisonstructuur op basis van de Detacherings­
richtlijn wisselen inspecties in Europa informatie uit
over individuele zaken waar werknemers tijdelijk in
een andere lidstaat van de EU werken vanuit een
onderneming die in andere lidstaat is gevestigd.
Het Liasionbureau van de Inspectie SZW heeft in 2015
38 informatieverzoeken aan het buitenland verstuurd
en 70 verzoeken uit het buitenland ontvangen. Het
betreft hier een Europees wettelijke verplichting tot
samenwerking en informatie delen.
De ontvangen informatie loopt uiteen van
loongegevens, arbeidscontracten en verificatie van
gewerkte uren tot KvK-gegevens van ondernemingen
en achtergrondinformatie over wetgeving en
handhaving. De Inspectie heeft de informatie
gebruikt in onderzoeken en heeft informatie verstrekt
over Nederlandse bedrijven die elders in Europa
tijdelijk diensten verrichten.
Platform tegen grensoverschrijdend zwart werk
De Inspectie is betrokken bij de Nederlandse inbreng
over de oprichting van een nieuw EU Platform tegen
grensoverschrijdend zwart werk waarmee het
Europees Parlement ondertussen heeft ingestemd en
dat in 2016 van start zal gaan.
Senior Labour Inspectors Committee
De gezamenlijke arbeidsinspecties in Europa (SLIC)
hebben tijdens het Letse en Luxemburgse
voorzitterschap van de EU thematische dagen
georganiseerd over de rol van de arbeidsinspectie:
‘advies versus toezicht’, en over de ‘training en
werving van arbeidsinspecteurs’.
40 |

De SLIC werkgroep Handhaving, waarin Inspectie SZW
participeert, heeft in 2015 een handleiding voor
arbo-inspecteurs opgesteld over bevordering van de
veiligheidscultuur in kleine bedrijven, én een nieuw
handboek voor de evaluatie van arbeidsinspecties in
de EU. De SLIC werkgroep CHEMEX heeft een interim
handboek opgesteld over grens- en bedrijfswaarden
van gevaarlijke stoffen. Ook daaraan heeft de
Inspectie bijgedragen.
Gezamenlijk Markttoezicht
De Inspectie SZW voert markttoezicht uit op de
productveiligheid van producten die vooral
professioneel worden gebruikt. Het betreft machines,
drukapparatuur en drukvaten, explosieveilig
materieel, liften en persoonlijke beschermings­
middelen. Ze moeten voldoen aan veiligheidseisen
die o.a. vastliggen in Europese productrichtlijnen.
Specialistische Inspecteurs nemen deel aan de
Europese (EER) Advies Comités (Adco’s) voor deze
productrichtlijnen ten behoeve van een eenduidige
interpretatie binnen Europa en afstemming van
toezicht.
In Nederland zijn in 2015 6 toezichthouders betrokken
bij het markttoezicht op productveiligheid. Met deze
toezichthouders bestaat constructief overleg om de
ontwikkelingen in Europa te volgen en mee te sturen.
De Europese Commissie wordt door de lidstaten
geïnformeerd over inzet en resultaten van het
markttoezicht, ook in Europees samenwerkingsverband, op producten.

3.7 Transparantie
Een van de uitgangspunten die de Inspectieraad
voor goed toezicht heeft vastgesteld is transparantie.
De Inspectie wil met het bekend maken van de
individuele inspectie-, project- en programmaresultaten transparant zijn over de uitgevoerde
activiteiten en de resultaten daarvan.
Een voorbeeld van openbaarmaking van individuele
inspectieresultaten is de openbaarmaking van
asbestovertredingen op basis van de Beleidsregel
openbaarmaking inspectiegegevens bij zware en
ernstige asbestovertredingen. In 2015 zijn deze
resultaten bekend gemaakt op de website van de
Inspectie SZW.
Resultaten van inspecties bij bedrijven met gevaarlijke
stoffen worden gepubliceerd op www.brzoplus.nl van
het gezamenlijke integrale toezicht op deze bedrijven
‘Brzo+’.

De Wet Aanpak Schijnconstructies is op 1 juli 2015
gedeeltelijk in werking getreden. Deze wet verschaft
de Inspectie de basis om inspectiegegevens op
bedrijfsniveau openbaar te maken.
In 2015 zijn de voorbereidingen getroffen voor de
inwerkingtreding van de regels in de WAS voor het
openbaar maken van de inspectieresultaten voor het
domein Eerlijk werk. De inspectieresultaten van
inspecties die na 1 januari 2016 op dit domein zijn
uitgevoerd, zijn te vinden op www.inspectieresultatenszw.nl.

3.8 Toetsing nieuwe wet- en
regelgeving
In 2015 heeft de Inspectie verschillende nieuwe
wetten, regels en certificatieschema’s getoetst.
De Inspectie is ook nauw betrokken bij de
voorbereiding van nieuwe wet- en regelgeving,
die gevolgen heeft voor de werkzaamheden van
de Inspectie.
Bij 6 van de 15 toezichtbaarheidstoetsen wees de Inspectie
op één of meer onduidelijkheden die het toezicht
kunnen belemmeren. In 3 gevallen is nog niet
duidelijk of de opmerkingen van de Inspectie leiden
tot aanpassing van de wet- of regelgeving. In de
andere 3 gevallen is de tekst en toelichting van de
wet- en regelgeving aangepast. Dat was bijvoorbeeld
het geval bij:
• het wetsvoorstel Verzamelwet SZW 2016, waarin
onder meer de wijzigingen van de Wet SUWI voor
beëindiging van het organisatiegerichte toezicht
door de Inspectie zijn opgenomen
• het wetsvoorstel verbetering hybride markt WGA.
In 9 van de 20 handhaving- en uitvoerbaarheidtoetsen wees
de Inspectie op 1 of meer belemmeringen bij de
handhaving of uitvoering van de voorgestelde wet- en
regelgeving. In 2 gevallen is nog niet duidelijk of de
opmerkingen van de Inspectie leiden tot aanpassing
van wet- of regelgeving. In de overige 7 gevallen
werden de tekst en de toelichting van de wet- en
regelgeving aangepast.
Voorbeelden:
• het wetsvoorstel tot wijziging van de Arbeids­
omstandighedenwet voor de versterking van de
betrokkenheid van de werkgevers en werknemers
bij de arbodienstverlening, de preventie in het bedrijf
of de inrichting van de werkgever, en de randvoor­
waarden voor het handelen van de bedrijfsarts
• de beleidsregel voor opheffing verbod kinderarbeid
• diverse certificatieschema’s, onder meer voor
personen die werkzaam zijn in de asbestsanering.
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Jaarverslag 2015 | 41

Samen erop af
Bij arbeidsuitbuiting trekken de Inspectie en het Functioneel Parket van het
Openbaar Ministerie samen op, met als doel fraudeurs voor de rechter te brengen.
Bij arbeidsuitbuiting gaat het bijvoorbeeld om onderbetaling, te lange werkdagen
en slechte werkomstandigheden. Marianne van Ling, officier van Justitie vertelt
over de samenwerking en over haar aanpak:
‘Signalen van arbeidsuitbuiting komen doorgaans
binnen vanuit de Inspectie. Bij de verdere aanpak
werken de rechercheurs van de Inspectie en de
officier van Justitie nauw samen. Die samen­
werking is er altijd al geweest. Overleg vindt
steeds vaker fysiek plaats. Daar ben ik heel erg
blij mee. Ik merk dat je betere afspraken maakt
als je met elkaar om tafel zit. Je leert elkaar
kennen en kijkt elkaar in de ogen. Door het
contact weet je wat je aan elkaar hebt. Als een
onderzoek eenmaal is opgestart, kan het vervolg
prima via de telefoon. En doordat we steeds met
elkaar in gesprek zijn, vindt er een continue
verbetering van de samenwerking plaats.

42 |

We hebben te maken met een veelheid aan zaken.
Dat betekent dat je prioriteiten moet stellen. Bij
arbeidsuitbuiting is snelheid uitermate belangrijk.
Ik vind dat je direct moet optreden en korte
metten maken. En dus niet eindeloos signalen
bestuderen, totdat je zeker weet dat er iets aan de
hand is. Mijn ervaring is dat je beter meteen naar
binnen kunt stappen. Kijk naar de situatie. Als je
midden in de nacht een aantal werknemers onder
slechte omstandigheden aantreft, weet je genoeg.
Ik heb schrijnende situaties meegemaakt.
Bijvoorbeeld mensen op blote voeten in een
ruimte waar een pan met kokende olie op wankel
fornuisje staat. Maar ook als die slechte
omstandigheden er niet zijn, zie je bij een inval
vaak de angst in de ogen van werknemers, zeker
als zij illegaal in Nederland verblijven. Zij zijn bang
voor hun werkgever én voor de overheid.’

4

Organisatie
4.1 Organisatieontwikkeling
De Inspectie wil een moderne, wendbare organisatie
zijn waar via een programmatisch en projectmatig
werkwijze integraal en flexibel wordt gewerkt.
De inspectie wil omgevingsgericht, risicogestuurd
en resultaatgericht werken door steeds meer de
medewerkers en de middelen te organiseren rondom
het gewenste resultaat. Ook wil de Inspectie zich
verder ontwikkelen op het gebied van gedrag en
leiderschap.
In 2015 is de Inspectie SZW gestart met een verkenning
van wat verder nodig is voor de realisatie van deze
ambities. De Inspectie voert deze verkenning uit via
onder andere regiobijeenkomsten, rondetafel­
gesprekken, gesprekken met de medezeggenschap en
diverse simulatieoefeningen. In 2016 zal dit verder
handen en voeten krijgen.

4.2 Informatievoorziening
Inspecteren 2.0
Het programma Inspecteren 2.0 heeft als doel:
• flexibel en goed geïnformeerd werken op locatie
• het inspectieproces efficiënter te verlopen.
In 2015 is hiervoor de architectuur ontworpen.
Hierbinnen is afgelopen jaar de Mobiele Inspectie
Applicatie MIA gelanceerd.
MIA ondersteunt de inspecteur op locatie.
De inspecteur kan ter plaatse informatie opvragen
en de gegevens direct administratief verwerken.
Transparantie
In 2015 heeft de Inspectie SZW de informatie­
voorziening ingericht om informatie over
nalevinggedrag van bedrijven openbaar te maken.
Informatie uit diverse systemen is samengebracht
op www.inspectieresultatenszw.nl. Dit betreft de
inspectieresultaten voor:
• Wet arbeid vreemdelingen (Wav)
• Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs
(Waadi)
• Wet minimumloon en minimum vakantiebijslag
(WML)
Op een later moment volgt openbaarmaking van de
inspectieresultaten voor de Arbeidsomstandighedenwet.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Digitale diensten
De communicatie met de Inspectie SZW verloopt
steeds meer digitaal. De Inspectie is gestart met een
project voor vernieuwing van het huidige digitale
meldingen-loket. Daarbij wordt zoveel mogelijk
gebruik van de infrastructuur van de e-overheid
(bijvoorbeeld DigiD en e-Herkenning). Daarnaast is
een realtime koppeling aangebracht met het
handelsregister. Eerder al was de Basisregistratie
personen (BRP) aangesloten.

4.3 125 jaar Rijkstoezicht op de Arbeid
In 2015 bestond het Rijkstoezicht op de Arbeid
125 jaar. De organisatie is in die periode van
3 inspecteurs in 1890 uitgegroeid tot ruim 1.100
werknemers in 2015. Het takenpakket van de Inspectie
is door de jaren heen sterk veranderd onder invloed
van maatschappelijke en politieke ontwikkelingen.
De verschillende verhalen, ervaringen en visies zijn
samengebracht op www.125jaarrijkstoezichtarbeid.nl.
Deze website brengt ook de geschiedenis van het
toezicht op de arbeidsomstandigheden in beeld.

4.4 Inspectie SZW viel in de prijzen
De Inspectie SZW heeft in 2015 2 prijzen gewonnen bij
de Verkiezing handhaving en toezicht 2015.
• De Publieksprijs voor de aanpak om het werk van
jongeren in de metaalsector gezonder en veiliger te
maken. De Inspectie zet voor deze doelgroep een
gevarieerde instrumentenmix in om machine­
ongevallen te voorkomen bij jongeren in een
leerwerktraject. Bijvoorbeeld een game die
jongeren spelenderwijs leert veilig te werken met
machines.
• De Talentprijs voor het onderzoek naar de beste
manier om werkdruk in de jeugdzorg aan te pakken.
In samenwerking met de Haagse Hogeschool heeft
de Inspectie een model ontwikkeld om nieuwe
interventies te toetsen op toepasbaarheid bij
vermindering van werkdruk in de Jeugdzorg.
Het onderzoek richt zich op een moeilijk aan te
pakken probleem op het gebied van psychosociale
arbeidsbelasting. Het onderzoek is praktisch
ingestoken en breed toepasbaar. Het bevat tastbare
resultaten en heeft een concreet vervolg gekregen
in de nieuwe projectaanpak van de Inspectie SZW.

Jaarverslag 2015 | 43

4.5 Agressie en Geweld
De Inspectie SZW volgt de lijn van het Programma
Veilige Publieke Taak (VPT). Dat betekent dat geweld
en agressie tegen medewerkers altijd een vervolg
krijgt. Het gaat niet alleen om strafrechtelijke
handhaving in de vorm van vervolging van de dader.
Maar ook om een actieve rol van de werkgever in de
vorm van ondersteuning, begeleiding, verwijzing en
opvang van medewerkers die het slachtoffer zijn
geworden van agressie of geweld.
Activiteiten van de Inspectie zijn:
• Nieuwe inspecteurs krijgen voorlichting. Daarnaast
vindt er voorlichting plaats bij de voorbereiding van
inspecties, acties en controles.
• Medewerkers krijgen periodieke trainingen over
hoe om te gaan met agressie en trainingen
interventievaardigheden. Op die manier kunnen zij
hun weerbaarheid vergroten.
• Circa 50 collega’s zijn opgeleid om eerstelijns
opvang te bieden bij traumatische ervaringen.
Direct leidinggevenden krijgen professionele
ondersteuning bij opvang en nazorg.
• Dadergerichte aanpak: er volgt in beginsel altijd een
reactie naar de dader in de vorm van een goed
gesprek, een schriftelijke waarschuwing of een
aangifte. Schade wordt verhaald op de dader.
• Van strafbare feiten wordt aangifte gedaan.
• Er is een meldings- en registratiesysteem van
incidenten, zodat aard en omvang kunnen worden
gemonitord en de aanpak kan worden bijgesteld.
In 2015 zijn er 25 incidenten officieel geregistreerd.
Dit betrof zowel (non-)verbaal geweld als serieuze
bedreigingen.

4.6 Vitaliteit en duurzame
inzetbaarheid
Eind 2014 is er bij de Inspectie SZW een Medewerker
Tevredenheidsonderzoek (MTO) uitgevoerd. Naar
aanleiding hiervan zijn er diverse speerpunten
benoemd, waaronder aanpak van de werkdruk en
de versterking van de vitaliteit en duurzame
inzetbaarheid. Op basis van de uitkomsten van het
MTO, heeft de Inspectie passende workshops en
trainingen georganiseerd over werkstress, mobiliteit,
communicatie, leiderschap, teamontwikkeling en
vitaliteit.

De Inspectie heeft in 2015 een deel van de medewerkers
gestimuleerd om deel te nemen aan de pilot Inspectie
Vitaal. Na een inspiratiesessie over vitaliteit (bezien
vanuit ‘hoofd, hart, ziel en lijf’) konden medewerkers
zich aanmelden voor een individueel traject. De pilot
is enthousiast ontvangen. De Inspectie SZW verkent
de mogelijkheden om de sessie Inspectie Vitaal aan
alle medewerkers aan te bieden.

4.7 Kerncijfers Inspectie
Medewerkers
Eind 2015 was de bezetting van de Inspectie 1.185 fte.
Deze fte is als volgt verdeeld:
2014

2015

1.167

1.185

Inspecteurs, rechercheurs en
onderzoekers

725

743

Bij primair proces betrokken
medewerkers (o.a. projectleiders
en – secretarissen, analisten,
medewerkers Boete en Inning)

206

188

Overige medewerkers (staf, control,
ict en communicatie)

236

254

Totaal

In vergelijking met vorig jaar is de bezetting gestegen
met 17 fte. Deze stijging wordt met name veroorzaakt
door een verdere (tijdelijke) uitbreiding van de
capaciteit voor:
• onderzoeken naar schijnconstructies (afspraak uit
het Sociaal Akkoord)
• opsporingsonderzoek naar declaratiefraude in de
zorg en fraude met PGB-gelden (in opdracht van de
minister van VWS)
Overzicht tijdelijk toegewezen gelden 2015 met
bijgehorende formatie:
Budget
x € 1000

Formatie
in FTE

Sociaal akkoord

3.500

36

BC gefingeerde dienstverbanden

1.300

13

BC aanpak grote constructies

900

9

Ontnemingsonderzoek ihkv pgb
zorgdeel fraude

250

3

5.950

61,75

Tijdelijk SZW
Totaal

44 |

0,75

Uitgaven
In 2015 heeft de Inspectie SZW 103 miljoen euro
uitgegeven:
• 95 miljoen euro aan personeel
• 8 miljoen euro aan materiële uitgaven
In vergelijking met 2014 is dit een totale stijging van
5 miljoen euro. De stijging van de uitgaven in 2015 ten
opzichte van 2014 was het gevolg van extra capaciteit
voor de uitvoering van de afspraken uit het Sociaal

Akkoord (onderzoek naar schijnconstructies en
opsporings­onderzoek naar fraude in de zorg) en de
daarbij behorende materiële uitgaven. Ook de nieuwe
cao zorgde voor een stijging van de uitgaven.
Ontvangsten
De ontvangsten van de Inspectie SZW bedroegen in
2015 21 miljoen euro. Deze vloeiden voort uit de
inning van opgelegde bestuurlijke boetes in 2015 en
voorgaande jaren.

Productie
Onderstaand overzicht geeft informatie over het aantal inspecties, onderzoeken en rapportages en overige
activiteiten. De nadruk ligt op de meer traditionele vormen van toezicht als inspectie en onderzoeken. De
Inspectie zet echter in toenemende mate ook andere vormen van toezicht in. Denk aan nalevingscommunicatie
en druk op ketens via brancheorganisaties, opdrachtgevers en werknemers­verbanden. Deze activiteiten zijn
(nog) niet in cijfers uit te drukken en worden beschreven in het onderdeel Resultaten Inspecties SZW.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Jaarverslag 2015 | 45

46 |

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Jaarverslag 2015 | 47

Bijlage 1:
De maatschappelijke ontwikkeling 2015
in kerncijfers
Indicatoren en kerncijfers over de ontwikkeling van veilig en gezond werk
De arbeidsongeschiktheid daalde in 2015 met 14.000 naar 808 duizend arbeidsongeschikten (WIA, WAO,
Wajong, Wet Wajong en WAZ).37
Het ziekteverzuim bleef in 2015 gelijk op 3,5% t.o.v. een jaar eerder. Het ziekteverzuim was het hoogst in
het onderwijs (4,8%), de zorg en het openbaar bestuur en het laagst in de horeca (2%).38
• Het aantal nieuwe gevallen van beroepsziekten per 100.000 werkenden daalde in 2014 licht tot 242 per
100.000 in 2014 tegen gemiddeld 247 gemiddeld over de 5 laatste jaren39. Cijfers over 2015 zijn nog niet
beschikbaar.
• Het aantal bij de Inspectie SZW gemelde arbeidsongevallen steeg in 2015 met 3,7% t.o.v. 2014 naar 3.650
ongevallen. Daarbij steeg het aantal ernstige meldingsplichtige ongevallen minder hard; van 2389 naar
2405. Het aantal slachtoffers van onderzochte ernstige arbeidsongevallen steeg met 2,7% naar 2.165.
Het aantal dodelijke ongevallen daalde van 60 in 2014 naar 51 personen in 2015.40
• Het aantal ontvangen klachten over arbeidsomstandigheden steeg met 2,5% t.o.v. 2014 naar 2.794
klachten.

37

CBS cijfers arbeidsongeschiktheid per 1oktober 2015.
CBS cijfer ziekteverzuim 2015 betreft tot en met 3e kwartaal 2015
39
Nederlands Centrum van beroepsziekten; rapportage juli 2015 over 2014 komt op ongeveer 25 nieuwe beroepsziekten per 100.000 werkenden, oftewel
ruim 17.400 in 2014. Dit is vergelijkbaar met de voorgaande vijf jaren toen de incidentie varieerde van 237 – 281 met een gemiddelde van 247 per 100
duizend werkenden.
40
Inspectie SZW 2014 en 2015; aantal gemelde en onderzochte arbeidsongevallen en aantallen slachtoffers. De inspectie onderzoekt ongevallen met
minimaal een dag ziekenhuisopname, blijvende gezondheidschade of dood.
38

48 |

Indicatoren en kerncijfers over de ontwikkeling van eerlijk werk en
de risicopopulatie
• In het laatste kwartaal van 2015 waren er 114 duizend banen van werknemers meer dan in hetzelfde
kwartaal van 2014. Dit komt neer op een stijging van 1,5%. De banengroei was het grootst in de
uitzendbranche (75 duizend), daarna in handel, vervoer en horeca (44 duizend) en in de informatie- en
communicatie (8.000). Krimp was er in de zorg (21 duizend) en de financiële dienstverlening (5.000).41
• De flexibele schil is verder gegroeid tot 30% van de werkenden; 9,8% is zzp'er, 4,7% zelfstandige mét
personeel, 8,3% tijdelijk contractant, 4,5% nulurencontract en 2,3% uitzendkracht42. De groei van het
aantal uitzenduren in 2015 was gemiddeld 10% en 20% in de technische sector43. Uitzendbureaus die lid
zijn van de NBBU bemiddelden arbeidsmigranten vaker langer dan een half jaar. Het gaat om een stijging
van 52% in 2014 naar 64% in 2015.44
• Het aantal (door UWV) toegekende tewerkstellingsvergunningen voor werknemers van buiten de EER,
daalde met 3% tot 6.952. Dat is inclusief positieve adviezen voor een gecombineerde tewerkstellingsen verblijfsvergunning.45
• Het aantal gedetacheerde werknemers naar Nederland met een A1-verklaring, een melding dat men in
het thuisland in het sociale zekerheidssysteem blijft, daalde in 2015 met 5% naar een totaal van 140.000
personen (na een groei met 17% in 2014).46 Tussen 2010 en 2014 is het aantal gemelde detacheringen in
de EER volgens de Europese Commissie met 45 % toegenomen.47
• In de eerste 7 maanden van 2015 waren er iets minder (1.000) inschrijvingen van Polen in de
Basisregistratie Personen (BRP) t.o.v. die periode het jaar ervoor en iets meer uitschrijvingen.
Uit Polen was het migratieoverschot naar Nederland in 2014: 12.000 personen.48
• Het aantal asielverzoeken steeg in 2015 tot 58.880 tegen 29.900 het jaar ervoor.49

41

CPB; arbeidsmarkt 2015, (29 febr. 2016)

Rabobank: cijfers en trends 2015, 39e jaargang editie 2014/2015
ABU en ANP, 26 januari 2016
44
NBBU: onderzoek arbeidsmigranten 2014-2015, september 2015
45
UWV jaarverslag kwantitatieve gegevens 2015; Het betreft de som van aanvragen van tewerkstellingvergunningen plus aanvragen om advies
van de IND voor een gecombineerde tewerkstellings- en verblijfsvergunning
46
SVB Suwi jaarverslag 2015.
47
Europese Commissie – Persbericht; Straatsburg, 8 maart 2016
48
CBS: statline 26 februari 2016 Immi- en emigratie naar geboorteland.
49
IND: asieltrends 2015
42
43

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Jaarverslag 2015 | 49

Indicatoren en kerncijfers over de ontwikkeling van bestaanszekerheid50,51
• Uitgaven werkloosheid (bijstands-en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen): 26,8 miljard euro
• Uitgaven re-integratie- en participatieactiviteiten voor arbeidsongeschikten en de integratie-uitkering
Sociaal Domein: 3,1 miljard euro
• Tezamen 29,9 miljard euro
• Plus 2 miljard euro aan uitvoeringskosten UWV en SVB
• Totaal: 31,9 miljard euro
• 446.000 lopende uitkeringen WW (343.000 uitkeringsjaren)52
• 560.000 arbeidsongeschiktheiduitkeringen (IVA, WGA en WAO)53
• 180.000 Wajong-uitkeringen54 – nog check
• 434.000 personen met een bijstandsuitkering (ultimo 2014), jaargemiddelde 371.000, voorspeld
jaargemiddelde medio 2015 384.000
• 103.000 personen met een arbeidsverband op grond van de Wsw (eind 2014)55
• Ruim 1,7 miljoen mensen (WW-uitkeringen meegerekend) deden in 2015 een beroep op de
voorzieningen voor werk en inkomen. Daarbij zij opgemerkt dat mensen naast hun uitkering werken
met een arbeidsovereenkomst.
• Eind 2014 was voor 170.000 personen met bijstand een aanbod voor een re-integratievoorziening
(activering) gerealiseerd. 37.000 personen werken met een re-integratievoorziening en 47.000 voorheen
bijstandsgerechtigden en niet-uitkeringsgerechtigden werkten eind 2014 betaald, na afronding van een
re-integratietraject. De cijfers over 2015 zijn nog niet bekend.

Betreft de werking van het stelsel van werk en inkomen in engere zin in zoverre gerelateerd aan participatie en de werking van de arbeidsmarkt. Het doeltreffendheidtoezicht op de SVB met grote budgettaire regelingen zoals de AOW (€ 35,9 miljard) en de AKW/WKB (€ 5,3 miljard)
en de ANW (€ 450 miljoen) met een totale financiële omvang van het stelsel van € 73,5 miljard laten we hier daarom buiten beschouwing.
51
Begroting SZW 2016 en CBS-Statline.
52
UWV kwantitatieve gegevens 2015
53
UWV kwantitatieve gegevens 2015
54
UWV kwantitatieve gegevens 2015
55
Begroting SZW 2016 en CBS-Statline
50

50 |

Bijlage 2:
Overzicht publicaties Inspectie SZW 2015
Publicaties Domein Bestaanszekerheid
Rapportage: Uitvoering van de WWB voor jongeren (18 – 27 jaar)
NvB: Gemeentelijk beleid voor jongeren met een Wwb-uitkering
NvB: Waar komen werkzoekende jongeren terecht (bestandsanalyse
NvB: Klantmanagersenquete over jongeren in de WWB
NvB: Werkzoekende jongeren gevolgd

Februari 2015
Februari 2015
Februari 2015
Februari 2015
Februari 2015

Rapportage: Werk in Uitvoering
NvB: Werken met behoud van uitkering

Maart 2015
Maart 2015

Verkennende studie: Huishoudelijke hulp 1 in beweging

Maart 2015

Rapportage: Suwinet ‘Veilig omgaan met elkaars gegevens’

April 2015

Rapportage: Gemeentelijke aandacht voor verdringing door bijstandsgerechtigden

April 2015

Rapportage: Buitenspel; De uitvoering voor jongeren in de WW of bijstand
NvB: Met een beetje hulp van ons
NvB: De WWB voor jongeren in cijfers
NvB: Tweede klantmanagersenquete jongeren
NvB: Jongeren buiten beeld
NvB: De cyberweg naar werk

Mei 2015
Mei 2015
Mei 2015
Mei 2015
Mei 2015
Mei 2015

Nota van Bevindingen: Beschut werken

Oktober 2015

Verkennende studie: Signalen en klachten over de toegankelijkheid van het sociale domein

Oktober 2015

Verkennende studie: Vroeg signalering problematische schulden door gemeenten

Oktober 2015

Verordeningen tegenprestatie – inventarisatie

November 2015

Verkennende studie: Werkgeversperspectief

December 2015

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Jaarverslag 2015 | 51

Publicaties Domein Gezond en Veilig werk: Rapporten en factsheets
Rapport Arbeidsongevallen 2014

Januari 2015

Arbo in bedrijf 2014

Februari 2015

Themarapportage KEW 2014

Maart 2015

Arbeidsomstandigheden en certificering 2014

April 2015

Herinspecties praktijklokalen voortgezet onderwijs en mbo

April 2015

Inspecties in de Metaalindustrie 2014

April 2015

Toezicht op nucleaire installaties

April 2015

Veilig meten en regelen met behulp van ingekapselde radioactieve bronnen

April 2015

Veilige controle van bagage, pakketten en post

April 2015

Veilige productie van radiofarmaca

April 2015

Inspectie in gieterijen

Juni 2015

Afvalsector arbeidsomstandigheden geinspecteerd

Juni 2015

Herinspecties bij politie en justitiële inrichtingen 2015

Juni 2015

Inspecties bij de brandweer 2015

Juni 2015

Veilig en gezond werken in de Aardolie, Chemie, Farmacie, Kunststof en Rubber

Juni 2015

Veilig en gezond werken in de glastuinbouw

Juni 2015

Veilig werken met drukapparatuur

Juni 2015

Veilig werken met straling iin de nucleaire geneeskunde

Juni 2015

Agressie en geweld in de publieke sector

Juli 2015

Inspecties op arbeidsomstandigheden aan boord van tankschepen

Juli 2015

Sectorrapportage grond, weg- en waterbouw 2014

Juli 2015

Arbeidsomstandigheden Bestrating inspectieresultaten 2014

Augustus 2015

Eerlijk werken in de horecasector

Augustus 2015

Sectorrapportage Asbest 2015

Augustus 2015

Voorkomen en beperken van blootstelling aan kwartsstof bij het bewerken van bouwmaterialen

Augustus 2015

Werken met Verontreinigde grond 2014

Augustus 2015

Arbeidsomstandigheden van gedetacheerde medewerkers vanuit de Sociale Werkvoorziening

Oktober 2015

Werkdruk Agressie en Geweld in Zorg en Welzijn

November 2015

De periodieke keuring van Liften 2014

December 2015

Opdrachtgeverschap in de grond, weg en waterbouw

December 2015

Productveiligheid Veiligheidsschoenen

December 2015

Publicaties Domein Eerlijk werk: Rapporten en factsheets
Een effectieve mix voor een eerlijke champignonsector

52 |

Mei 2015

Bijlage 3:
Lijst met gebruikte afkortingen
ACFKR

Aardolie, Chemie, Farmacie, Kunststof en Rubber

ADCO

Accountantsdienst

ADCO

Advisory Committee

AIO

Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen

AMU

Aanpak Malafide Uitzendbureaus

Arbowet

Arbeidsomstandighedenwet

Arie

Aanvullende risico-inventarisatie & - evaluatie

ATW

Arbeidstijdenwet

AVV

Wet op het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten

AWBZ

Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten

BHV

Bedrijfshulpverlening

BKWI

Bureau Keteninformatisering Werk & Inkomen

BMI

Bouwmaterialenindustrie

Brzo

Besluit Risico’s zware ongevallen

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CIZ

Centrum indicatiestelling zorg

CKI

Certificerende en keurende instelling

COA

Centraal Orgaan opvang asielzoekers

DJI

Dienst Justitiële Inrichtingen

EER

Europese Economische Ruimte

EVO

Eigen Vervoerders Organisatie

EZ

Ministerie van Economische Zaken

FIOD

Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst

FME

Ondernemersorganisatie voor de technologische industrie

FNV

Federatie Nederlandse Vakbeweging

FOCWA

Nederlandse vereniging van ondernemers in het carrosseriebedrijf

GBA

De Gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens

HTM

Hout-, Timmer- en meubelindustrie

IB

Inlichtingenbureau

ICT

Informatie- en Communicatietechnologie

ICSMS

Information and Communication System on Market Surveillance

IGZ

Inspectie voor de Gezondheidszorg

ILT

Inspectie Leefomgeving en Transport

IND

Immigratie- en Naturalisatiedienst

IVA

Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten

KOA

Kwaliteitsonderzoek Overheidsaccountants

MHC

Major Hazard Control

MIA

Mobiele Inspectie Applicatie

M&O

Misbruik en Oneigenlijk Gebruik

MTO

Medewerker Tevredenheidsonderzoek

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Inspectie SZW

Jaarverslag 2015 | 53

NBBU

Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen

NCvB

Nederlands Centrum voor Beroepsziekten

NDO

Niet Destructief Onderzoek

NVWA

Nederlands Voedsel en Waren Autoriteit

OBR

Overbruggingsuitkering AOW

OM

Openbaar Ministerie

OSB

Ondernemersorganisatie Schoonmaak- en Bedrijfsdiensten

PGB

Persoonsgebonden budget

PSA

pychosociale arbeidsbelasting

RAPEX

Rapid Alert System for non-food dangerous products

RAS

Raad voor Arbeidsverhoudingen Schoonmaak- en Glazenwassersbranche

REACH

Registratie, Evaluatie en Autorisatie van Chemische stoffen

RI&E

Risico Inventarisatie en Evaluatie

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

SLIC

Senior Labour Inspectors Committee

SNA

Stichting Normering Arbeid

SNCU

Stichting Naleving CAO voor uitzendkrachten

SodM

Staatstoezicht op de Mijnen

SUWI

Structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen

SVB

Sociale Verzekeringsbank

SZW

Sociale Zaken en Werkgelegenheid

TW

Toeslagenwet

UWV

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

VIB

VeiligheidsInformatieBladen

V&J

Ministerie van Veiligheid en Justitie

VNG

Vereniging Nederlandse Gemeenten

VOZ

Verantwoordingsgericht onderzoek

VPT

Veilige Publieke Taak

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Waadi

Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs

Wajong

Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten

WAO

Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering

WAS

Wet aanpak schijnconstructies

WAZ

Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen

Wav

Wet arbeid vreemdelingen

W&I

Werk en Inkomen

WGA

Regeling Werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten

WIA

Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen

WML

Wet minimumloon en minimumvakantietoeslag

WMO

Wet maatschappelijke ondersteuning

WSW

Wet sociale werkvoorziening

WWB

Wet Werk en Bijstand

ZBO

Zelfstandig bestuursorgaan

ZW

Ziektewet

ZZP

Zelfstandige zonder personeel

54 |

Dit jaarverslag is een uitgave van:
Inspectie SZW
De Inspectie SZW maakt deel uit van het
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid
Vormgeving en Productie
Xerox/OBT, Den Haag | 92924
© Rijksoverheid | mei 2016

Inspectie SZW Jaarv
SZW Jaarverslag 201
verslag 2015 Inspec
Inspectie SZW Jaarv
SZW Jaarverslag 201
verslag 2015 Inspec
Inspectie SZW Jaarv
SZW Jaarverslag 201
verslag 2015 Inspec
Inspectie SZW Jaarv
SZW Jaarverslag 201
verslag 2015 Inspec
Inspectie SZW Jaarv
SZW Jaarverslag 201
verslag 2015 Inspec
Inspectie SZW Jaarv
SZW Jaarverslag 201
verslag 2015 Inspec
Inspectie SZW Jaarv
SZW Jaarverslag 201
verslag 2015 Inspec
Inspectie SZW Jaarv
SZW Jaarverslag 201
verslag 2015 Inspec
Inspectie SZW Jaarv