Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 772

Evaluatie Wet houdende wijziging van de
Algemene wet inzake rijksbelastingen en enige
andere wetten ten behoeve van de
rechtsbescherming met betrekking tot de
administratieplicht en controlehandelingen van
de fiscus

Nr. 1

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 oktober 2013
Op 1 juli 2011 is de wet van 27 mei 2011, houdende wijziging van de
Algemene wet inzake rijksbelastingen en enige andere wetten ten
behoeve van de rechtsbescherming met betrekking tot de administratieplicht en controlehandelingen van de fiscus (initiatiefwetsvoorstel van de
leden Dezentjé Hamming-Bluemink en Groot (Kamerstuk 30 645), Stb.
2011, 265) in werking getreden.
In artikel X van deze wet is het volgende opgenomen:
Onze Minister van Financiën zendt binnen vier jaar na inwerkingtreding
van deze wet aan de Staten-Generaal een verslag over de doeltreffendheid en de effecten van deze wet in de praktijk.
Met deze brief voldoe ik hieraan. Toegezegd was de evaluatie in het eerste
halfjaar van 2013 aan u toe te zenden. Gezien de beperkte informatie over
2011 en 2012 acht ik het verstandiger om ook de ervaringen in de eerste
helft van 2013 nog mee te nemen. Daardoor wordt het beeld evenwichtiger. Deze evaluatie is beperkt opgezet, mede vanwege het feit dat de wet
nog maar twee jaar in werking is. Ze heeft vooral een kwalitatief karakter,
in die zin dat vooral is ingezoomd op de vraag of de nieuwe wet ertoe
heeft geleid dat de Belastingdienst aan slagvaardigheid heeft ingeboet.
Recent heb ik laten nagaan hoe de wet tot nu toe functioneert in de
praktijk. Daartoe heb ik twee bronnen geraadpleegd:
• Ik heb de Belastingdienst gevraagd om zijn ervaringen met deze wet te
inventariseren.
• Ik heb hetzelfde gevraagd aan de organisaties die werkzaam zijn in de
fiscale adviespraktijk en die periodiek overleg voeren met de leiding
van de Belastingdienst (het zgn. Becon-overleg). Dit, om te voorkomen
dat alleen de opvattingen van de Belastingdienst in beeld zouden
worden gebracht.

kst-33772-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 772, nr. 1

1

Algemeen
De reden voor indiening van het wetsvoorstel was de aanname dat de
Belastingdienst zorgvuldiger zou gaan worden in het vragen van
informatie aan belasting- en administratieplichtige en pas na een
grondige bezinning met een (uitgebreid) informatieverzoek zou komen.
Uit de inventarisatie blijkt dat dit effect inderdaad is opgetreden. Alle
specialisten laten weten dat informatieverzoeken grondig worden
voorbereid en dat in veel gevallen ook advies van deskundigen wordt
ingeroepen voordat een informatieverzoek wordt gedaan. Het lijkt er dus
op dat de wet ervoor heeft gezorgd dat de werkwijze van de Belastingdienst rond het doen van informatieverzoeken zorgvuldiger is geworden,
waardoor een te ruim gebruik van deze bevoegdheid – voor zo ver daar al
sprake van was – niet aan de orde is.
De ervaringen van de Belastingdienst
De Belastingdienst heeft zijn werkwijze uiteraard aangepast aan de
nieuwe wettelijke randvoorwaarden. Hiervoor zijn cursussen georganiseerd voor de medewerkers die werkzaam zijn in het toezicht. Op diverse
plaatsen zijn ook medewerkers aangewezen die als vraagbaak fungeren
voor toezichtmedewerkers. Daardoor is de kennis hiervoor snel op het
vereiste peil gebracht.
Ik wijs erop dat regels rond de rechtsbescherming vooral spelen in
situaties waarin er een conflict is of dreigt te ontstaan tussen de Belastingdienst en de belasting- en administratieplichtige die wordt geconfronteerd
met een (boeken)onderzoek. De Belastingdienst doet al het mogelijke om
een conflictsituatie te voorkomen. Dit lukt niet in alle gevallen, zodat de
Belastingdienst soms een beschikking, zoals bedoeld in de hierna
genoemde artikelen, moet afgeven. De situaties waarin de Belastingdienst
deze bevoegdheden moet toepassen hebben daarom nogal eens
betrekking op belastingplichtigen die (vermoedelijk) niet compliant zijn,
waardoor de verhoudingen op scherp komen te staan en ook al snel
bezwaar en beroep wordt aangetekend.
• De Belastingdienst registreert niet hoeveel beschikkingen hij uitvaardigt in het toezichtproces. Daarom is ook niet bekend hoeveel
beschikkingen in de afgelopen twee jaar zijn uitgevaardigd.
• Aan alle contactpersonen binnen de Belastingdienst is gevraagd hun
ervaringen met de nieuwe wet te inventariseren. Deze functionarissen
komen tot een schatting van ca. 250 informatiebeschikkingen die zijn
uitgevaardigd met betrekking tot de artikelen 41, 47, 47a, 49 en 53–1-b
AWR. Volgens de contactpersonen is in ca. 50% van de gevallen sprake
van bezwaar.
• Uit de schaarse jurisprudentie over de nieuwe wet komt het beeld naar
voren dat de informatiebeschikking in het algemeen terecht is
afgegeven.
• De informatiebeschikking die kan worden opgelegd met betrekking tot
art 52 AWR (niet voldoen aan administratieplicht, bewaarplicht en
administratieve verplichtingen bijzondere wetten) is in beperkte mate
opgelegd in 2012 en 2013. Uit de inventarisatie van respondenten blijkt
dat het gaat om ca. 150 gevallen. Ook hier wordt – aldus de respondenten – in ruime mate gebruik gemaakt van de mogelijkheid van bezwaar.
• Tot nu toe is er slechts in zeer beperkte mate ervaring (enkele gevallen)
met verzoeken om vergoeding vanwege kosten als gevolg van
opgelegde eisen aan administratie en het nakomen van verplichtingen
ex art 53 AWR (derdenonderzoeken). Daarom kan over beschikkingen
op dergelijke verzoeken nog geen (voorlopig) oordeel worden
gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 772, nr. 1

2

Vanuit de Belastingdienst is aangegeven dat de wet niet heeft geleid tot
een situatie waarin de Belastingdienst zijn werk niet goed zou kunnen
doen. Wel is vastgesteld dat toezichtactiviteiten meer tijd kunnen kosten
als gevolg van het inroepen van de rechtsbescherming. Aan de andere
kant wordt ook vastgesteld dat de zorgvuldigheid met betrekking tot het
inroepen van de informatieverplichtingen is toegenomen.
De reacties van organisaties van belastingconsulenten
De vijf organisaties die deelnemen aan het Becon-overleg hebben op
1 mei 2013 een uitnodiging ontvangen om hun ervaringen met de nieuwe
wet te delen met de Belastingdienst met het oog op de evaluatie. Van één
organisatie van belastingadviseurs is een schriftelijke reactie ontvangen.
Daarin merkt deze organisatie – kort gezegd – het volgende op.
Het is op dit moment nog te vroeg om een duidelijk oordeel te vellen over
de effectiviteit van de wet. Dit is pas mogelijk in 2014/2015. De organisatie
krijgt de indruk dat de informatiebeschikking met name wordt afgegeven
aan zwartspaarders. De Belastingdienst zou nog duidelijk moeten wennen
aan de wet. De motivering van de beschikkingen laat nog wel eens te
wensen over.
De informatiebeschikking zou moeten leiden tot meer rechtsbescherming
voor belasting- en administratieplichtigen. In de gevallen dat de informatiebeschikking wordt uitgereikt, wordt deze echter, aldus deze organisatie,
«vaak niet als nuttig ervaren voor het opleggen van een aanslag, maar
meer als het oprekken van termijnen voor de inspecteur om nader
onderzoek te kunnen doen naar diverse strijdpunten.» Naar het oordeel
van deze organisatie is dat een onbedoeld neveneffect van de wet.
De overige deelnemers aan het overleg hebben, ondanks een rappel, geen
schriftelijke reactie ingestuurd.
Gesprek met de belastingadviseurs op 14 juni jl.
Op 14 juni jl. heeft de Belastingdienst zijn ervaringen gedeeld met de
organisaties van belastingconsulenten in het Becon-overleg. In grote
lijnen is in die bijeenkomst de inventarisatie die ik hiervoor globaal heb
weergegeven toegelicht. De organisaties van belastingconsulenten
hebben met belangstelling kennisgenomen van de inventarisatie. Er bleek
geen behoefte te zijn aan een bespreking ervan. Ook tijdens dit overleg
voelden de organisaties van belastingconsulenten geen behoefte om
punten aan te dragen ondanks een uitdrukkelijke uitnodiging daartoe.
Conclusie
Gezien hetgeen hiervoor is aangegeven stel ik vast dat de initiatiefwet tot
nu toe niet tot noemenswaardige problemen heeft geleid in de uitvoering.
De wet lijkt een reële aanvulling te zijn op de rechtsbescherming, terwijl
de Belastingdienst niet heeft ingeboet aan slagvaardigheid. Naar mijn
oordeel lijkt het evenwicht tussen die twee belangen niet verstoord te zijn
door deze wet.
Tegelijk merk ik op dat het op dit moment nog te vroeg is voor een
voldoende gefundeerd eindoordeel. In dat opzicht sluit ik me aan bij
hetgeen vanuit de fiscale adviespraktijik naar voren is gebracht. Daarom
zal ik in 2015 de wet opnieuw evalueren. Ik zal dan ook ervaringen van
belastingplichtigen hierin betrekken.
De Staatssecretaris van Financiën,
F.H.H. Weekers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 772, nr. 1

3