Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 86

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 april 2010
Hierbij stuur ik u het rapport met de opbrengsten van de eerste fase van
de pilot horizontale verantwoording onderwijstijd1 (zie toezegging
kamerstuk 31 289, nr. 72).
Belang van de pilot
Een van de kernpunten in de aanbevelingen die de Commissie Onderwijstijd onder voorzitterschap van de heer Cornielje op 16 december 2008
heeft uitgebracht (het rapport «De waarde van een norm») was dat de
(gezamenlijke) verantwoordelijkheid over hoe vorm te geven aan de
kwantitatieve en kwalitatieve invulling van de norm voor onderwijstijd
primair op schoolniveau dient te liggen. De interactie over de invulling
van onderwijstijd moet hier plaatsvinden. Dit zal in een actieve vorm van
horizontale verantwoording en inspraak vormgegeven dienen te worden.
Het realiseren van voldoende en kwalitatief goede onderwijstijd is een
prioriteit. Voordat ik de aanbevelingen van de Commissie Onderwijstijd
daadwerkelijk invoer, wil ik dat de sector aan twee randvoorwaarden
voldoet. Allereerst moet het overgrote deel van de scholen aan de norm
van 1000 uur voldoen. Wat betreft de realisatie van de norm voor
onderwijstijd is duidelijk sprake van een stijgende lijn. Dat blijkt uit het
inspectieonderzoek Onderwijstijd voor het schooljaar 2008–2009. In mijn
beleidsreactie van 17 maart (kamerstuk 31 289, nr. 79) op het inspectieonderzoek naar de onderwijstijd in het VO in het schooljaar 2008-2009 ben ik
uitgebreid ingegaan op de kwantitatieve kant van de discussie.
De tweede randvoorwaarde betreft de horizontale dialoog over onderwijstijd. Die moet geborgd zijn en ouders en leerlingen moeten ook
daadwerkelijk in staat zijn daarin de rol te nemen die de Commissie
Onderwijstijd voorstelt.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

Horizontale verantwoording en het vormgeven van de horizontale dialoog
over de kwaliteit van het onderwijs heeft de aandacht van de sector

kst-31289-86
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 289, nr. 86

1

voortgezet onderwijs en het onderwerp staat gelukkig bij veel scholen
hoog op de agenda. Een duidelijk voorbeeld is in dit verband het project
Vensters Voor Verantwoording waarmee de VO-raad in 2007 is gestart.
Daarnaast is in de code Goed Bestuur van de VO-raad ook specifiek
aandacht besteed aan de horizontale dialoog met belanghebbenden en
aan de wijze waarop de school daarover verantwoording kan afleggen.
Noodzaak van zorgvuldige invoering
Uit de betrokkenheid van de ouders en leerlingen bij de discussies over
onderwijstijd blijkt op zich een grote belangstelling maar er zal wel een
slag moeten plaatsvinden om ouders en leerlingen daadwerkelijk in
positie te brengen. Daarom ben ik bezig met de aanpassing van wet- en
regelgeving waarmee ik ouders en leerlingen instemmingsrecht geef op
de wijze waarop de school de onderwijstijd wil invullen. Ten behoeve van
een zorgvuldige invoering van de nieuwe regelgeving voor onderwijstijd
ben ik in 2009 een pilot horizontale verantwoording Onderwijstijd gestart.
Inmiddels is de eerste fase van de pilot afgerond en wil ik u middels deze
brief informeren over de uitkomsten daarvan. Ook zal ik alle scholen in
een brief informeren over de resultaten en hen aansporen om de
horizontale dialoog actief op te pakken. In deze brief zal ook verwezen
worden naar het werkdocument «Aan de slag» dat in aanvulling op het
rapport over de eerste fase is gemaakt. Hierin staan de meest kansrijke
activiteiten voor het vormgeven van de horizontale dialoog beschreven.
Opzet eerste fase
Aan de eerste fase van de pilot (september 2009 tot en met januari 2010)
hebben negen «voorloper» scholen deelgenomen; dit zijn scholen die
redelijk wat ervaring hebben opgedaan met horizontale verantwoording,
al dan niet specifiek op het terrein van onderwijstijd. Het doel van de
eerste fase van de pilot was om samen met de scholen te verkennen hoe
zij de horizontale dialoog (zowel formeel als informeel) over de invulling
van onderwijstijd vormgeven, welke instrumenten deze scholen hiervoor
inzetten en welke bevorderende en beperkende factoren hierbij een rol
spelen (verzamelen van goede voorbeelden).
Uitkomst eerste fase
Uit de eerste fase van de pilot blijkt dat er heel veel mogelijkheden zijn om
de horizontale dialoog te organiseren. Er zijn echter geen vuistregels voor
de «beste» manier, de keuze voor een bepaalde vorm en de uitwerking
ervan zijn maatwerk. De aanpak verschilt van school tot school en het is
van belang is dat de vormgeving past bij de eigen organisatie, de visie op
onderwijs en de populatie van de school.
De pilotscholen zijn van mening dat de horizontale dialoog het beste kan
plaatsvinden op locatieniveau omdat dan recht gedaan kan worden aan
de, soms zeer grote, verschillen qua onderwijsconcept, onderwijstype,
organisatiestructuur en de samenstelling van de leerling- en ouderpopulatie die bestaan tussen meerdere locaties die onder één bestuur of
binnen één school vallen. Op basis van de eerste fase van de pilot blijkt
dat de horizontale dialoog sneller en beter op gang komt als een school:
– een open cultuur heeft; kenmerken van een open cultuur zijn onder
meer korte lijnen tussen de school en de ouders/leerlingen, een open
houding van de school en een structureel beleid ten aanzien van
ouder- en leerling participatie.
– een helder onderwijsconcept heeft dat bekend is bij ouders en
leerlingen; een helder afgebakend onderwijsconcept geeft als het ware
op een natuurlijke manier de grenzen van de dialoog aan («als je voor
een bepaalde school kiest weet je waar je voor kiest en je moet dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 289, nr. 86

2

–

–

niet verwachten alles te kunnen veranderen; anders moet je maar naar
een andere school gaan»).
ouders en leerlingen laat zien wat er met hun input is/wordt gedaan,
ook wanneer hun inbreng niet wordt overgenomen; op die manier
toont een school dat ze ouders en leerlingen serieus neemt en wordt
commitment gecreëerd voor een structurele inbreng.
naast de formele dialoog (medezeggenschap) ook meer informele
vormen (bijvoorbeeld leerling- en ouderpanels) van dialoog organiseert en dit onderdeel maakt van een heldere en systematische
beleidscyclus binnen de school (bijvoorbeeld rond beslismomenten
over de kwalitatieve invulling van onderwijstijd).

Vervolg pilot
De tweede fase van de pilot is gestart en loopt tot begin 2011. Daarin zal
een groter aantal «gemiddelde» scholen aan de slag gaan met de
uitkomsten van de eerste fase en de eerder ontwikkelde instrumenten/
toolkit van het pilotproject horizontale verantwoording (2007) naar
aanleiding van de Governance brief (7 juli 2005). De eindresultaten van de
eerste fase van de pilot zijn besproken met de begeleidingscommissie
(LAKS, NKO, VOO, AOb, CNV, VO-raad, Inspectie van het Onderwijs en
OCW) en zullen verspreid worden via de websites van de organisaties met
een vertegenwoordiging in de begeleidingscommissie.
Hoe verder
Het streven is u zo snel mogelijk na het zomerreces de wetswijziging
onderwijstijd aan te bieden. De uitkomsten van de eerste fase zullen hier
bij betrokken worden. Belangrijk aandachtpunt is dat de invoering van de
wetswijziging pas zal plaatsvinden als duidelijk is dat scholen de
horizontale dialoog op orde hebben. Van belang daarbij is dat ouders en
leerlingen daadwerkelijk in positie gebracht zijn om «op niveau» te
kunnen meepraten over de kwantitatieve en kwalitatieve invulling van
onderwijstijd . Na afronding van de pilot zal duidelijk worden of er
aanvullende maatregelen nodig zijn om de horizontale dialoog naast
andere al lopende initiatieven met betrekking tot horizontale verantwoording (bijv. Venster Voor Verantwoording) nader te faciliteren. Ook de
uitkomsten van de Inspectieonderzoeken naar zowel de kwantiteit als de
ontwikkeling van de horizontale dialoog zullen hierbij betrokken worden.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 289, nr. 86

3