Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 813

Wijziging van de Wet op het financieel toezicht,
de Wet bekostiging financieel toezicht, het
Burgerlijk Wetboek en de Wet handhaving
consumentenbescherming ter implementatie
van richtlijn nr. 2015/2366/EU van het Europees
Parlement en de Raad van 25 november 2015
betreffende betalingsdiensten in de interne
markt, houdende wijziging van de Richtlijnen
2002/65/EG, 2009/110/EG en 2013/36/EU en
Verordening (EU) nr. 1093/2010 en houdende
intrekking van Richtlijn 2007/64/EG (PbEU 2015,
L 337) (Implementatiewet herziene richtlijn
betaaldiensten)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
§ 1. Inleiding
Dit wetsvoorstel implementeert richtlijn nr. 2015/2366 van het Europees
Parlement en de Raad van 25 november 2015 betreffende betalingsdiensten in de interne markt, houdende wijziging van de Richtlijnen
2002/65/EG, 2009/110/EG en 2013/36/EU en Verordening (EU) nr. 1093/2010
en houdende intrekking van Richtlijn 2007/64/EG (hierna: PSD II of de
richtlijn).
PSD II omvat een groot aantal wijzigingen ten opzichte van zijn
voorganger, Richtlijn 2007/64/EG (hierna ook: PSD I). De reikwijdte van de
richtlijn is vergroot, de lijst met betaaldiensten waar de richtlijn betrekking
op heeft is uitgebreid, er zijn nieuwe vergunningseisen bijgekomen en
bestaande bepalingen zijn in meer detail uitgewerkt. Hieronder wordt een
overzicht gegeven van de doelstellingen van de richtlijn en de belangrijkste wijzigingen van PSD II ten opzichte van PSD I.
Het wetsvoorstel bevat in de eerste plaats een wijziging van de Wet op het
financieel toezicht. Daarin wordt onder meer een tweetal nieuwe
betaaldiensten geïntroduceerd, te weten de betaalinitiatiedienst en de
rekeninginformatiedienst en wordt geregeld aan welke voorwaarden moet
worden voldaan voor verlening van een vergunning voor het verrichten
van deze nieuwe betaaldiensten. Verder worden regels gesteld met
betrekking tot het deelnemen aan een betalingssysteem en de toegang
van betaalinstellingen tot betaalrekeningdiensten. Ten tweede wordt de
Wet bekostiging financieel toezicht gewijzigd in de zin dat daarin de

kst-34813-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

1

kosten zijn opgenomen voor de behandeling van aanvragen tot verlening
van een verklaring van geen bezwaar. Ten derde wordt Boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek gewijzigd. Daarin worden onder meer regels gesteld
over de toegang van betaalinitiatiedienstverleners en rekeninginformatiedienstverleners tot een betaalrekening, niet-toegestane betalingstransacties en vergoedingen voor het gebruik van betaalinstrumenten. Middels
een wijziging van de Wet handhaving consumentenbescherming wordt de
Autoriteit Consument en Markt (ACM) aangewezen als toezichthouder op
de naleving van de bepalingen over deze vergoedingen.
§ 2. Aanleiding en doelstelling PSD II
Uit de evaluatie van de effecten van PSD I en de raadpleging over het
groenboek van de Commissie van 11 januari 2012, getiteld „Naar een
geïntegreerde Europese markt voor kaart-, internet- en mobiele
betalingen», is gebleken dat PSD I niet in alle gevallen meer voldoet,
mede vanwege de opkomst van internet en mobiele betalingen. Allereerst
is gebleken dat een aantal innoverende betaalproducten en -diensten,
zoals betaalinitiatiediensten of rekeninginformatiediensten, buiten het
toepassingsgebied van PSD I vallen. Het komt de interne markt en het
vertrouwen van betaaldienstgebruikers ten goede om deze producten en
diensten onder het bereik van PSD II te brengen. Daarnaast kwam naar
voren dat het toepassingsgebied van PSD I en de uitzonderingen hierop te
vaag of te algemeen geformuleerd waren of gelet op de evolutie van de
markt achterhaald waren. De genoemde tekortkomingen van PSD I
kunnen leiden tot rechtsonzekerheid, potentiële veiligheidsrisico’s in de
betalingsketen en een gebrek aan consumentenbescherming. Tot slot
blijkt de markt voor betalingen nog steeds (deels) te worden bepaald door
nationale grenzen. Dit heeft nadelige effecten voor de concurrentie,
waardoor betaaldienstgebruikers onvoldoende kunnen profiteren van de
voordelen van de interne markt. PSD II voorziet in verdere harmonisatie,
waardoor de verschillen tussen de wetgeving van lidstaten verder wordt
teruggebracht. Naar verwachting levert dit een bijdrage aan de totstandkoming van één Europese markt voor financiële dienstverlening, waarvan
zowel betaaldienstgebruikers als betaaldienstverleners profiteren.
Mede door de hiervoor genoemde bevindingen omtrent PSD I heeft PSD II
drie doelstellingen. Ten eerste het versterken van een interne markt voor
kaartbetalingen, internetbetalingen en mobiele betalingen. Ten tweede het
stimuleren en faciliteren van innovaties, onder meer door het reguleren
van verschillende betaaldiensten die zijn ontstaan na de publicatie van
PSD I, zoals de genoemde betaalinitiatiediensten en rekeninginformatiediensten. Tot slot beoogt PSD II de gesignaleerde problemen van PSD I,
zoals het gebruik van achterhaalde of vage begrippen, te verhelpen. In het
algemeen geldt dat is gezocht naar een balans tussen het stimuleren van
innovatie van de betaaldienstverlening enerzijds en veiligheid van het
gebruik van betaaldiensten en consumentenbescherming anderzijds.
§ 3. Belangrijke veranderingen
PSD II is op dezelfde wijze opgebouwd als PSD I. In titel I zijn de algemene
bepalingen en begripsomschrijvingen opgenomen, in titel II de eisen
omtrent markttoegang en toezicht, in titel III de aan het verlenen van
betaaldiensten verbonden voorwaarden en informatieverplichtingen en in
titel IV de rechten en plichten met betrekking tot het gebruik van betaaldiensten. In titel V zijn enkele mogelijkheden tot gedelegeerd handelen
opgenomen, alsmede de mogelijkheid voor de Europese Bankenautoriteit
(EBA) om technische reguleringsnormen vast te stellen. Titel VI, tot slot,
bevat de gebruikelijke eindbepalingen, zoals evaluatie, overgangsrecht en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

2

inwerkingtreding. De uiterste datum voor implementatie van de richtlijn is
13 januari 2018.
In de volgende paragrafen wordt ingegaan op de belangrijkste wijzigingen
ten opzichte van PSD I.
1. Vergroting reikwijdte
In PSD I is toezicht geïntroduceerd op betaaldienstverleners voor zover
deze transacties verrichten in een valuta van een lidstaat en de bij een
betaaltransactie betrokken betaaldienstverleners beide in een lidstaat
gevestigd zijn. PSD II breidt de reikwijdte van de richtlijn op twee punten
uit. In de eerste plaats zullen ook transacties waarbij slechts één van de
betrokken betaaldienstverleners in de EU is gevestigd, voor een deel
onder de reikwijdte van PSD II vallen, namelijk voor zover de transactie
binnen de EU plaatsvindt. In de tweede plaats wordt PSD II van
toepassing op betaaltransacties in elke valuta. Op deze transacties zijn niet
alle voorschriften uit PSD II van toepassing en geldt dat PSD II alleen van
toepassing is voor zover de transactie binnen de EU plaatsvindt. Tot slot is
van belang dat een dienst daadwerkelijk in de EU aangeboden wordt en
de dienstverlening niet slechts toegankelijk is vanuit de EU.
De uitzonderingen op de reikwijdte van de richtlijn, genoemd in artikel 3,
zijn op drie belangrijke onderdelen aangepast. Ten eerste wordt voorgesteld om de uitzondering voor betaaldiensten die worden verricht binnen
een beperkt netwerk, zoals binnen een bepaald bedrijfsgebouw, strikter te
definiëren, met als gevolg dat vooral kleine, beperkte netwerken buiten de
reikwijdte van PSD II vallen. Volgens overweging 13 van de preambule
van de richtlijn is er sprake van een beperkt netwerk, indien van de
betaaldienst alleen gebruik kan worden gemaakt voor de aankoop van
goederen en diensten van een welbepaalde detailhandelaar of welbepaalde keten van detailhandelaren, mits wordt voldaan aan een aantal
voorwaarden, voor het aankopen van een zeer beperkte reeks goederen of
diensten of ingeval het betaalinstrument door een nationale of regionale
overheidsinstantie voor specifieke sociale of fiscale doeleinden is
gereguleerd om bepaalde goederen of diensten aan te schaffen.
Betaalinstrumenten die onder de vrijstelling voor beperkte netwerken
vallen zijn bijvoorbeeld klantenkaarten, tankkaarten, lidmaatschapskaarten, kaarten voor openbaar vervoer, parkeerkaarten of maaltijdcheques. De vrijstelling voor beperkte netwerken gaat gepaard met een
plicht om het gebruik maken van deze vrijstelling te melden aan de
Nederlandsche Bank.
De tweede categorie diensten die werd uitgezonderd van de reikwijdte
van PSD I en die door PSD II wordt verduidelijkt en strikter wordt
gedefinieerd, betreft betaaldiensten die worden verricht via telecomapparatuur of -netwerken. Hieronder valt met name een systeem waarbij
gefactureerd wordt via de netwerkexploitant of wanneer aankopen
rechtstreeks via de telefoonrekening worden afgerekend. Het gaat vooral
om diensten die behoren tot entertainment, zoals betaald chatten, video,
muziek, spelletjes, informatie over het weer, het nieuws, sportverslaggeving, beurskoersen, telefooninlichtingen en deelname aan TV- en
radioprogramma’s (zoals stemmen, wedstrijddeelname en rechtstreekse
feedback).
De vraag of in dit geval sprake is van een betaaldienst die valt onder de
reikwijdte van PSD II is afhankelijk van de vraag of de abonnee al dan niet
bevrijdend betaalt aan de aanbieder van elektronischecommunicatienetwerken of -diensten. Wanneer de abonnee (de betaler) van een dergelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

3

aanbieder bevrijdend betaalt aan die aanbieder, is van een betaalopdracht
door de betaler aan de aanbieder en van een daaruit resulterende
betaaldienst van de aanbieder aan de betaler geen sprake, omdat de
factuur is voldaan zodra de betaler heeft betaald aan de aanbieder.
Wanneer de betaler niet bevrijdend betaalt aan de aanbieder, ligt dat
uiteraard anders. In dat geval is wel sprake van een betaalopdracht van de
betaler en verricht de aanbieder bij de uitvoering ervan een betaaldienst
als bedoeld in artikel 4, derde lid, van PSD II aan de betaler. Wanneer de
verkoop van digitale inhoud of spraakgestuurde diensten plaatsvindt door
tussenkomst van een platformaanbieder, is het bovenstaande van
overeenkomstige toepassing op deze platformaanbieder.
Indien sprake is van betaaldiensten door elektronischecommunicatienetwerken of -diensten, zijn deze diensten uitgesloten van de toepassing van
PSD II als de uitzondering in artikel 3, onderdeel l, van de richtlijn, inzake
microbetalingen, van toepassing is. Deze uitzonderingsgrond wordt door
PSD II op twee punten gewijzigd. PSD II bepaalt, met het oog op de
verlichting van de lasten voor entiteiten die giften voor liefdadigheidsinstellingen inzamelen, dat betalingstransacties in verband met dergelijke
giften eveneens worden uitgezonderd. Daarnaast geldt voor zowel de
uitzondering voor de aankoop van digitale inhoud en spraakgestuurde
diensten als voor de uitzondering voor giften aan liefdadigheidsinstellingen en de aankoop van tickets dat deze alleen van toepassing zijn
indien het bedrag van betalingstransacties onder de in de wet bepaalde
drempelwaarde ligt, teneinde de uitzondering te beperken tot betalingen
met een beperkte transactiebedrag, vanwege het lage risico. Deze
drempelwaarde geldt volgens de Europese Commissie per
telefoonnummer/SIM-kaart, en dus niet per abonnee. Als gebruik wordt
gemaakt van deze uitzondering moet dit worden gemeld aan de Nederlandsche Bank.
Tot slot wordt de uitzondering die van toepassing is op handelsagenten
aangepast. De uitzondering geldt wanneer handelsagenten voor rekening
van alleen de betaler dan wel alleen de begunstigde handelen, ongeacht
of zij in het bezit zijn van de geldmiddelen van de cliënten. Indien agenten
voor rekening van zowel de betaler als de betalingsbegunstigde handelen
(zoals op bepaalde platformen voor elektronische handel), worden zij
slechts van het toepassingsbereik van de richtlijn uitgesloten indien zij op
geen enkel ogenblik in het bezit zijn van of de controle hebben over de
geldmiddelen van de cliënten. Hiermee wordt bedoeld dat om onder de
uitzondering te vallen, de handelsagent op geen enkel ogenblik de
geldmiddelen van de cliënten op zijn of haar rekening dan wel anderszins
onder zich mag hebben.
Door de striktere definiëring van de uitzonderingen, wordt de reikwijdte
van PSD II vergroot zodat meer dienstverleners onder de richtlijn vallen.
Dit betekent dat zij een vergunning als betaalinstelling nodig hebben
indien zij deze betaaldiensten verrichten in de uitoefening van beroep of
bedrijf.1 Naar aanleiding van implementatiewerkgroepen in Brussel wordt
aangenomen dat het niet relevant is of dit wel of geen hoofdactiviteit van
de onderneming betreft.
2. Nieuwe betaaldiensten
Met het oog op het bevorderen van innovatie worden twee nieuwe
betaaldiensten gereguleerd door PSD II: betaalinitiatiediensten en
rekeninginformatiediensten. De betaalinitiatiedienst is een dienst voor het
initiëren van betaalopdrachten, op verzoek van de betaaldienstgebruiker,
met betrekking tot een betaalrekening die bij een andere betaaldienstver1

De Engelse versie van de richtlijn spreekt van «regular occupation or business activity».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

4

lener wordt aangehouden. Kortom, de betaaldienstverlener initieert de
betaling ten behoeve van de betaaldienstgebruiker (een consument of een
onderneming), bijvoorbeeld bij online aankopen bij een webwinkel. De
rekeninginformatiedienst is een onlinedienst voor het verstrekken van
geconsolideerde informatie over een of meer betaalrekeningen die de
betaaldienstgebruiker bij een of meer betaaldienstverleners aanhoudt. De
vergunningsvoorwaarden zijn voor de rekeninginformatiedienstverlener
minder streng dan voor andere betaaldiensten.
Om actief te mogen zijn, moeten verleners van betaalinitiatiediensten en
rekeninginformatiediensten voldoen aan een aantal bijzondere
voorwaarden. Aanbieders van beide betaaldiensten mogen geen
tegoeden van betaaldienstgebruikers aanhouden. Wel dienen zij te
beschikken over een beroepsaansprakelijkheidsverzekering of een andere
vergelijkbare waarborg tegen aansprakelijkheid. Daarnaast worden er
voorwaarden gesteld aan de bedrijfsvoering, in het bijzonder met
betrekking tot gegevensverwerking, veiligheid en consumentenbescherming. Voor wat betreft aanbieders van betaalinitiatiediensten kan
ook bepaald worden dat zij andere activiteiten in een aparte rechtspersoon plaatsen. Deze voorwaarden worden in lagere regelgeving
uitgewerkt.
PSD II stelt tevens regels die van toepassing zijn op de relatie tussen
betaalinitiatiedienstverlener of rekeninginformatiedienstverlener en de
betaler, of tussen de betaalinitiatiedienstverlener of rekeninginformatiedienstverlener en de rekeninghoudende betaaldienstverlener (bijvoorbeeld een bank). Een betaaldienstgebruiker heeft alleen recht op het
inschakelen van een betaalinitiatiedienstverlener of rekeninginformatiedienstverlener als de betaalrekening van de betaaldienstgebruiker online
raadpleegbaar is – dat wil zeggen dat de betaalrekening online toegankelijk moet zijn. Wanneer een betaler uitdrukkelijk toestemming geeft voor
een betaling via een betaalinitiatiedienstverlener of voor het opvragen van
rekeninginformatie door een rekeninginformatiedienstverlener, dient de
rekeninghoudende betaaldienstverlener hieraan medewerking te verlenen
om het recht te waarborgen van de betaler om een betaalinitiatiedienstverlener of rekeninginformatiedienstverlener te kunnen inschakelen. De
rekeninghoudende betaaldienstverlener mag de toegang slechts weigeren
wanneer er een objectief vermoeden is van een niet-toegestane betaaltransactie of van fraude.
3. Vergunningverlening
In het kader van veilig betalingsverkeer worden meer voorwaarden
gesteld aan vergunningverlening dan voorheen. Betaalinstellingen
moeten onder andere kunnen aantonen hoe wordt omgegaan met
veiligheidsincidenten en klachten, het opslaan, monitoren, traceren en
beperken van toegang tot gevoelige betaalgegevens, de bedrijfscontinuïteit, de wijze waarop statistieken worden bijgehouden van transacties en
fraude, het veiligheidsbeleid inclusief risicoanalyse en hoe toezicht wordt
gehouden op agenten en bijkantoren. Ten aanzien van operationele
risico’s, beveiligingsrisico’s en authenticatie stelt de EBA richtsnoeren en
technische reguleringsnormen op. De nieuwe vergunningseisen in artikel
5 van de richtlijn en de bepalingen in titel IV, hoofdstuk 5, van de richtlijn,
die betrekking hebben op deze onderwerpen, worden bij algemene
maatregel van bestuur uitgewerkt.
Naast de vergunningsvoorwaarden stelt PSD II dat ten minste een deel
van de werkzaamheden van een betaalinstelling in de lidstaat van
vestiging moet plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

5

4. Regels over niet toegestane en onbedoelde overboekingen
PSD II regelt over niet-toegestane overboekingen dat de betaaldienstverlener de betaler onmiddellijk en in elk geval uiterlijk aan het einde van de
volgende werkdag het bedrag terugbetaalt, tenzij de betaaldienstverlener
van de betaler redelijke gronden heeft om fraude te vermoeden. Wanneer
er sprake is van een niet-toegestane overboeking die geïnitieerd is door
een aanbieder van betaalinitiatiediensten, zal de betaaldienstverlener die
de desbetreffende betaalrekening houdt het bedrag terugbetalen. In dat
geval ligt de bewijslast bij de verlener van betaalinitiatiediensten om aan
te tonen dat de initiatie goed is verlopen en dit bewijs aan de rekeninghoudende betaaldienstverlener te verstrekken. Indien de betaalinitiatiedienstverlener aansprakelijk is voor de niet-toegestane betaaltransactie,
dan dient hij de rekeninghoudende betaaldienstverlener op diens verzoek
onmiddellijk de geleden verliezen te compenseren.
Verder bevat PSD II een inspanningsplicht voor de betaaldienstverlener
van de betalingsbegunstigde om een onjuiste transactie zoveel mogelijk
terug te draaien, ook in het geval de betaler per ongeluk een verkeerd
rekeningnummer heeft ingevuld. Daarom dient de betaaldienstverlener
van de betaler redelijke inspanningen te leveren om het geldbedrag terug
te krijgen. Ook de betaaldienstverlener van de betalingsbegunstigde dient
mee te werken, mede door alle relevante informatie aan de betaaldienstverlener van de betaler mee te delen. Indien het niet lukt om de geldmiddelen terug te krijgen, verstrekt de betaaldienstverlener van de betaler,
aan de betaler op zijn verzoek, alle beschikbare informatie die relevant is
om een rechtsvordering in te kunnen stellen om het geldbedrag terug te
krijgen. Een voorbeeld om dit te illustreren: een consument maakt een
bedrag over via internetbankieren en voert per ongeluk een verkeerd
rekeningnummer in. Hij neemt contact op met zijn eigen bank en verzoekt
om het terugstorten van het betaalde bedrag. Deze bank neemt contact op
met de bank van de betalingsbegunstigde en verzoekt deze bank om de
onbedoelde betalingsbegunstigde te bewegen het ontvangen bedrag aan
de betaler terug te betalen. Indien de betalingsbegunstigde weigert mee
te werken, verzoekt de consument zijn eigen bank om informatie. De bank
van de betalingsbegunstigde geeft de consument de nodige informatie
zodat de consument diegene kan aanschrijven of, zo nodig, in rechte kan
betrekken.
PSD II verlaagt verder het eigen risico van de betaler van € 150,– naar
€ 50,– voor de gevallen waarin er misbruik is gemaakt van een betaalinstrument, zoals een betaalpas die van een consument wordt gestolen en
waarmee vervolgens zonder diens toestemming geld wordt opgenomen.
Lidstaten kunnen de aansprakelijkheid van de betaler voor misbruik van
het betaalinstrument nog verder verlagen, met name rekening houdend
met de aard van de persoonlijke beveiligingsgegevens en met de
specifieke omstandigheden waarin het betaalinstrument is verloren,
gestolen of onrechtmatig is gebruikt. Van deze lidstaatoptie wordt geen
gebruik gemaakt, aangezien het redelijk lijkt om de betaler een beperkt
gedeelte van de schade, in casu € 50,– te laten dragen. Een lager bedrag
of het geheel laten vervallen van het eigen risico bevat onvoldoende
prikkels om onzorgvuldig gedrag te beperken.2 In het geval van
frauduleus handelen, grove nalatigheid of het schenden van één of meer
verplichtingen uit artikel 69 van PSD II, draagt de betaler alle verliezen en
geldt het maximumbedrag van € 50,– aan eigen risico dus niet.

2

Overweging 71 van de richtlijn licht toe dat dit beperkte bedrag is opgenomen om de
consument aan te sporen diefstal of verlies van de betaalkaart te melden, om daarmee het
verlies van eventueel misbruik van de betaalkaart te beperken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

6

Ten aanzien van aansprakelijkheid van de gebruiker voor misbruik van een
betaalinstrument biedt de richtlijn onder andere de mogelijkheid om
micro-ondernemingen dezelfde bescherming te bieden als consumenten.
Dit geldt ook voor andere bepalingen in de titels III (Transparantie van
voorwaarden en informatievereisten met betrekking tot betalingsdiensten)
en IV (Rechten en plichten met betrekking tot het aanbieden en het
gebruik van betalingsdiensten) van de richtlijn. Tijdens algemene
overleggen met de Tweede Kamer over het betalingsverkeer op
10 september 2014 en 26 maart 2015 is aangegeven dat zal worden bezien
of voor ZZP-ers en MKB-ers dezelfde regels zouden moeten gelden als
voor consumenten, daar waar het gaat om aansprakelijkheid bij ongeautoriseerd gebruik van een betaalinstrument. Daarbij zou uitdrukkelijk de
mening van ZZP-ers en MKB-ers worden betrokken. Er is gesproken met
MKB Nederland en met vier ZZP-bracheorganisaties, namelijk ZZP
Nederland, ZZP Netwerk Nederland, ZPO Nederland en FNV ZZP. In de
kern geven zij aan dat zij vanuit hun achterban geen signalen hebben
ontvangen dat er problemen zijn in de contacten met betaaldienstverleners en in het bijzonder bij niet-toegestane betalingen. De organisaties
hebben aangegeven geen behoefte te hebben om gelijk gesteld te worden
aan consumenten. Ook speelt een rol dat de voordelen die voortvloeien
uit het verhoogde niveau van bescherming niet zullen opwegen tegen de
daarmee samenhangende kosten die mogelijk aan de ondernemer zullen
worden doorberekend. Daarom wordt afgezien van het gebruik van de
genoemde lidstaatoptie.
5. Betaaldienstagenten
De regels ten aanzien van agenten van betaalinstellingen worden in PSD II
aangescherpt. Zo moeten materiële wijzigingen in het beleid van de agent
ten aanzien van witwassen en terrorismefinanciering onverwijld worden
gemeld aan de bevoegde autoriteit van het land van herkomst.
Bestuurders en managers van agenten die geen betaaldienstverlener zijn,
moeten aantonen dat zij betrouwbaar en deskundig zijn. Eveneens dient
bij de bevoegde autoriteiten aangegeven te worden tot welke betaaldiensten de agent gemachtigd wordt. Bevoegde autoriteiten van lidstaten
van ontvangst kunnen vragen om een verslag over de op het grondgebied
van de lidstaat verrichte werkzaamheden. Voorts kunnen zij voorschrijven
dat betaalinstellingen die via agenten actief zijn op hun terrein een
centraal contactpunt aanwijzen.
6. Toegang tot betalingssystemen en betaalrekeningen
PSD II regelt voorts dat deelnemers aan een betalingssysteem, wanneer
zij een betaaldienstverlener toegang geven tot het betalingssysteem,
andere betaaldienstverleners op objectieve, evenredige en
niet-discriminerende wijze toegang verstrekken. Eveneens is bepaald dat
banken ervoor zorgen dat betaalinstellingen op een objectieve,
niet-discriminatoire en evenredige wijze toegang hebben tot een
betaalrekening. De toegang moet zodanig zijn dat betaalinstellingen
onbelemmerd en efficiënt hun taak kunnen vervullen. De Autoriteit
Consument en Markt (ACM) is al bevoegd om toezicht te houden op
artikel 5:88 van de Wft met betrekking tot de toegang tot betalingssystemen. Zij wordt met dit voorstel aangewezen om toezicht te houden op
de naleving van de toegang van betaalinstellingen tot betaalrekeningdiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

7

7. Vergoedingen voor het gebruik van betaalinstrumenten
Over het in rekening brengen van vergoedingen (in de vorm van
toeslagen) voor het gebruik van een bepaald type betaalinstrument (ook
wel «surcharging» genoemd) bepaalt PSD II dat een vergoeding alleen
betaald hoeft te worden wanneer de betaaldienstgebruiker daarover
voorafgaand aan de betaling is geïnformeerd. De richtlijn verplicht
lidstaten verder om te verbieden dat de betalingsbegunstigde een
vergoeding vraagt voor het gebruik van betaalinstrumenten waarvan de
afwikkelingsvergoedingen onder hoofdstuk II van verordening (EU)
2015/751 (Verordening interbancaire vergoedingen) vallen en voor het
gebruik van betaaldiensten waarop verordening (EU) nr. 260/2012
(SEPA-Verordening) van toepassing is. Het gaat hier kort gezegd om
betalingstransacties die zijn verricht binnen de Europese Unie (waarbij
zowel de betaaldienstverlener van de betaler als de betaaldienstverlener
van de betalingsbegunstigde zich binnen de Europese Unie bevinden)
door middel van betaalkaarten, zowel debetkaarten (debit cards) als
kredietkaarten (credit cards), gebaseerd op vierpartijenbetaalkaartschemas of om Europese overschrijvingen en Europese automatische
incasso’s. Dit verbod zal in artikel 7:520 BW worden opgenomen. De
richtlijn geeft de optie aan lidstaten om dit verbod verder uit te breiden,
rekening houdend met het belang van meer concurrentie en het gebruik
van efficiënte betaalinstrumenten. Van deze lidstaatoptie is geen gebruik
gemaakt. Bij een volledig verbod op het vragen van vergoedingen, zouden
winkeliers de kosten van dure betaalinstrumenten kunnen doorberekenen
in de prijs van hun producten of diensten of ervoor kunnen kiezen om
bepaalde dure of innovatieve betaalinstrumenten niet meer aan te bieden.
Dit zou de innovatie en de keuze van de consument kunnen beperken. De
ACM zal worden belast met het toezicht op de naleving van artikel 7:520,
derde en vierde lid, BW.
Het in dit wetsvoorstel voorziene verbod op het (door)berekenen van
vergoedingen voor bepaalde betaalinstrumenten zal naast artikel 6:230k
BW bestaan. Artikel 6:230k BW regelt dat voor betaalinstrumenten die niet
onder artikel 7:520 BW vallen, de daadwerkelijke kosten van het gebruik
van een betaalinstrument in het kader van een tussen een handelaar en
consument gesloten overeenkomst mogen worden doorberekend.3 4
8. Betalingstransacties waarbij het transactiebedrag niet vooraf
bekend is
Ten aanzien van betalingstransacties waarbij het transactiebedrag niet
vooraf bekend is (bijvoorbeeld bij tanken bij een onbemand tankstation),
bepaalt PSD II dat de betaaldienstverlener van de betaler geldmiddelen op
de betaalrekening van de betaler kan blokkeren, mits de betaler ingestemd
heeft met het exacte bedrag aan te blokkeren geldmiddelen. De betaaldienstverlener geeft de op de betaalrekening van de betaler geblokkeerde
geldmiddelen na de ontvangst van de informatie over het exacte bedrag
van de betalingstransactie onverwijld vrij en uiterlijk onmiddellijk na de
ontvangst van de betaalopdracht.

3

Artikel 6:230k BW dient als implementatie van artikel 19 van Richtlijn 2011/83/EU van het
Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende consumentenrechten, tot
wijziging van Richtlijn 93/13/EEG van de Raad en van Richtlijn 1999/44/EG van het Europees
Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 85/577/EEG en van Richtlijn 97/7/EG van
het Europees Parlement en de Raad (Pb EU L 304/64.
4
Enkele overeenkomsten zijn uitgezonderd – zie artikel 6:230h jo 6:230k BW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

8

9. Sterke cliëntauthenticatie
PSD II introduceert voorts, als één van de maatregelen om de veiligheid
van het betalingsverkeer te vergroten, een sterke cliëntauthenticatie.
Sterke cliëntauthenticatie wordt voorgeschreven wanneer de betaler
1) online toegang wil krijgen tot zijn betaalrekening, 2) een elektronische
betaling initieert en 3) via een communicatiemiddel op afstand een
handeling verricht die een risico op fraude of ander misbruik met zich
meebrengt. Onder sterke cliëntauthenticatie wordt verstaan: authenticatie
met gebruikmaking van twee of meer factoren die worden aangemerkt als
kennis (iets wat alleen de gebruiker weet), bezit (iets wat alleen de
gebruiker heeft) en inherente eigenschap (iets wat de gebruiker is) en die
onderling onafhankelijk zijn, in die zin dat het vrijgeven van één ervan
geen afbreuk doet aan de betrouwbaarheid van de andere en die zodanig
is opgezet dat de vertrouwelijkheid van de authenticatiegegevens wordt
beschermd. Zo kan bij internetbankieren gebruik worden gemaakt van een
apparaat waarmee een gebruiker, door gebruikmaking van de betaalpas
(kenmerk: «bezit»), invoering van de pincode (kenmerk: «kennis») en
eventueel het scannen van patronen of het intoetsen van controlecodes,
toegang heeft tot zijn betaalrekening en betaalopdrachten kan geven.
Artikel 98 van de richtlijn bepaalt dat de EBA nadere regels stelt ten
aanzien van sterke cliëntauthenticatie.
10. Bescherming van persoonsgegevens
Er zijn verschillende bepalingen in PSD II gewijd aan bescherming van
persoonsgegevens. Zo moet een aanvrager bij de vergunningsaanvraag
een beschrijving geven van het beveiligingsbeleid, waarin ook aandacht
moet zijn voor de kans op fraude en illegaal gebruik van persoonsgegevens (artikel 5, eerste lid, onderdeel j, van de richtlijn). Daarbij kan het
noodzakelijk zijn dat een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (GEB)
wordt uitgevoerd volgens artikel 35 van de AVG, voordat gestart wordt
met de verwerking van persoonsgegevens. Wanneer uit de GEB blijkt dat
de verwerking een hoog risico zou opleveren als de verwerkingsverantwoordelijke geen maatregelen neemt om het risico te beperken, zal de
verwerkingsverantwoordelijke ingevolge artikel 36 van de AVG voorafgaand aan de verwerking de Autoriteit Persoonsgegevens moeten
raadplegen.
De verwerking van persoonsgegevens is voor betaaldienstverleners
uitsluitend toegestaan met de uitdrukkelijke toestemming van de
betaaldienstgebruiker (artikel 94, tweede lid, van de richtlijn). Deze
bepaling zal op grond van artikel 3.17 Wft worden geïmplementeerd in het
Besluit prudentiële regels Wft.
Verder noemt overweging 89 van de richtlijn de beginselen noodzaak,
evenredigheid, doelbegrenzing en een niet-buitensporige gegevensbewaarperiode. Ook moeten in alle gegevensverwerkingsystemen die in het
kader van de richtlijn worden ontwikkeld en gebruikt, de beginselen
gegevensbescherming door ontwerp en gegevensbescherming door
standaardinstellingen worden gehanteerd (artikel 94 en overweging 89
van de richtlijn). Verwerking van persoonsgegevens door betaaldienstverleners en betalingssystemen is voorts toegestaan, wanneer dit noodzakelijk is voor de voorkoming van, het onderzoek naar en de opsporing van
betalingsfraude (artikel 94, eerste lid, van de richtlijn).
De Nederlandsche Bank houdt toezicht op de naleving van in PSD II
opgenomen regels ten aanzien van gegevensbescherming in het kader
van vergunningverlening en oefent daarop het doorlopend toezicht uit. In
Nederland is op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

9

de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) aangewezen om toezicht te houden
op de naleving van deze verplichtingen, die thans nog in artikelen 8, 9 en
10 van de Wbp zijn neergelegd. Bevoegdheden bij overtreding van de
verplichtingen zijn onder meer het opleggen van een dwangsom of een
bestuurlijke boete. De AP kan voorts nog in het kader van effectief toezicht
afspraken maken met andere toezichthouders, zoals de AFM en DNB.5 Zie
hiervoor ook hetgeen in paragraaf 8 onder punt 3 van deze toelichting is
vermeld over uitwisseling van vertrouwelijke gegevens en inlichtingen
tussen de AP en andere toezichthouders.
11. Nieuwe rol EBA
De EBA krijgt als taak om in nauwe samenwerking met de ECB richtsnoeren op te stellen over onder andere de vaststelling, implementatie en
monitoring van beveiligingsmaatregelen en de eerder genoemde
beroepsaansprakelijkheidsverzekering of gelijkwaardige waarborg. PSD II
introduceert daarnaast een centraal Europees register waarmee alle
nationale registers, waarin vergunninghoudende of vrijgestelde betaaldienstverleners opgenomen zijn, te raadplegen zijn. De EBA krijgt als taak
dit centrale register op te zetten en te beheren.
Op grond van diverse bepalingen in PSD II heeft de EBA, vaak in nauwe
samenwerking met de ECB, de bevoegdheid om uitvoeringsvoorschriften
op te stellen. Onder deze uitvoeringsvoorschriften vallen Regulatory
Technical Standards (RTS), Implementing Technical Standards (ITS) en
richtsnoeren (guidelines). Voor RTS en ITS geldt dat zij rechtstreeks en
algemeen verbindend zijn (nadat ze zijn bekrachtigd door de Europese
Commissie), waardoor ze direct toepasbaar zijn en niet nationaal
geïmplementeerd hoeven te worden. Voor richtsnoeren geldt dat zij geen
rechtstreekse werking hebben, maar in beginsel bindend zijn voor de
nationale bevoegde autoriteit, waarbij een «comply-or-explain» principe
geldt. Indien en voor zover de uitvoeringsvoorschriften die worden
opgesteld op basis van de richtlijn later in werking treden dan de richtlijn
zelf, is in de periode vanaf inwerkingtreding van PSD II tot de inwerkingtreding van de uitvoeringsvoorschriften het dan geldende nationale recht
van toepassing, waarin PSD II is geïmplementeerd.
§ 4. De richtlijn in Europese context
De afgelopen jaren zijn verschillende richtlijnen en verordeningen
aangenomen om de interne markt voor retailbetalingen te verbeteren.
Naast de richtlijn PSD I/PSD II, waarin regels zijn opgenomen over
betaaldiensten, zijn er ook richtlijnen en verordeningen, waarin over
specifieke betaalinstrumenten en betaaldiensten specifieke regels zijn
neergelegd. Zo bevat verordening (EG) nr. 924/20096 belangrijke
bouwstenen om transacties binnen de EU te vereenvoudigen en
goedkoper te maken. Met verordening (EU) nr. 260/20127 is een
einddatum gesteld voor het gebruik van nationale rekeningnummers en
betaalmiddelen binnen het SEPA-gebied (Single Euro Payments Area).
Vanaf 1 augustus 2014 maken de landen binnen het SEPA-gebied alleen
nog gebruik van IBAN (International Bank Account Number) en van
overschrijvingen en incasso’s op basis van Europese standaarden, zowel

5

Zie artikel 51a Wbp.
Verordening (EG) nr. 924/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009
betreffende grensoverschrijdende betalingen in de Gemeenschap en tot intrekking van
Verordening (EG) nr. 2560/2001 (PbEU 2009, L 266).
7
Verordening (EU) nr. 260/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 2012 tot
vaststelling van technische en bedrijfsmatige vereisten voor overmakingen en automatische
afschrijvingen in euro en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 924/2009.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

10

voor binnenlandse als grensoverschrijdende eurobetalingen. Het herziene
juridisch kader van de Unie inzake betaaldiensten wordt verder aangevuld
met verordening (EU) 2015/7518. Die verordening voert met name
voorschriften in betreffende het aanrekenen van afwikkelingsvergoedingen voor op kaarten gebaseerde betalingstransacties. Daarnaast strekt
richtlijn nr. 2014/92/EU9 ertoe de vergelijkbaarheid van tarieven van
betaaldiensten voor consumenten te verbeteren, het voor consumenten
gemakkelijker te maken om over te stappen naar een andere bank en de
toegankelijkheid tot betaaldiensten voor consumenten te verbeteren.
Om belemmeringen voor markttoegang weg te nemen en de toegang tot
en bedrijfsmatige uitgifte van elektronisch geld te vergemakkelijken is
richtlijn 2009/110/EG tot stand gekomen.10 Daarin staan onder meer regels
waaraan elektronischgeldinstellingen zijn onderworpen. Aanvullend
voorziet richtlijn 98/26/EG voorts in de regulering van de afwikkeling van
betalingen en effectentransacties in betalings- en afwikkelingssystemen.
Daarin zitten onder meer bepalingen ter bescherming van de betaaldienstgebruiker ingeval de betaaldienstverlener failliet gaat.
Naast de genoemde richtlijnen op het gebied van financiële dienstverlening en betaalinstrumenten, volgt uit overweging 55 van PSD II dat ook
het consumentenrecht van toepassing is, voor zover de betaaldienstgebruiker, die een betaler of betalingsbegunstigde kan zijn, een consument
is.11 Zo dient volgens overweging 55 de consument te worden beschermd
tegen oneerlijke en misleidende handelspraktijken en dient hij juist en
volledig te worden geïnformeerd voordat hij een overeenkomst aangaat
die onder de onderhavige richtlijn valt, overeenkomstig de richtlijn
oneerlijke handelspraktijken, de richtlijn financiële dienstverlening op
afstand en enkele andere richtlijnen. PSD II bevat in overwegingen 55 tot
en met 61 aanvullende toelichting over de wijze waarop betaaldienstgebruikers, waaronder consumenten, moeten worden geïnformeerd
wanneer zij een eenmalige betalingstransactie initiëren of een raamovereenkomst met een betaaldienstverlener aangaan. Deze eisen zijn in
overeenstemming met de richtlijn Oneerlijke handelspraktijken.
Tot slot voorziet artikel 20 van richtlijn 2011/83/EU (richtlijn consumentenrechten) in een specifieke regel om consumenten te beschermen, door te
voorzien in een verbod voor de handelaar om meer dan de daadwerkelijke
kosten voor het gebruik van betaalmiddelen door te berekenen aan

8

Verordening (EU) 2015/751 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2015 betreffende afwikkelingsvergoedingen voor op kaarten gebaseerde betalingstransacties (PbEU 2015,
L 123), ook wel aangeduid als Interchange Fee Regulation (IFR).
9
Richtlijn nr. 2014/92/EU van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli 2014 betreffende de
vergelijkbaarheid van de in verband met betaalrekeningen aangerekende vergoedingen, het
overstappen naar een andere betaalrekening en de toegang tot betaalrekeningen met
basisfuncties (PbEU 2014, L 257).
10
Richtlijn 2009/110/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009
betreffende de toegang tot, de uitoefening van en het prudentieel toezicht op de werkzaamheden van instellingen voor elektronisch geld, tot wijziging van de Richtlijnen 2005/60/EG en
2006/48/EG en tot intrekking van Richtlijn 2000/46/EG.
11
Richtlijn 2005/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2005 betreffende
oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt en
tot wijziging van Richtlijn 84/50/EEG, Richtlijnen 97/7/EG, 98/27/EG en 2002/65/EG van het
Europees Parlement en de Raad en Verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees
Parlement en de Raad (PB L 149 van 11.6.2005, blz. 22). (2) Richtlijn 2000/31/EG van het
Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van
de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne
markt (PB L 178 van 17.7.2000, blz. 1). (3) Richtlijn 2002/65/EG van het Europees Parlement en
de Raad van 23 september 2002 betreffende de verkoop op afstand van financiële diensten
aan consumenten en tot wijziging van Richtlijn 90/619/EEG en Richtlijnen 97/7/EG en 98/27/EG
van de Raad (PbEU 2002, L 271).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

11

consumenten. Op dit punt is in de vorige paragraaf, onder het kopje
«vergoedingen» reeds ingegaan.
§ 5. Wijze van implementatie
De richtlijn bevat op een aantal onderdelen volledige harmonisatie. Artikel
107 van de richtlijn bepaalt namelijk dat, in zoverre deze richtlijn geharmoniseerde bepalingen bevat, geen andere bepalingen mogen worden
vastgesteld of gehandhaafd dan die welke in de richtlijn zijn opgenomen.
Volgens het derde lid van dat artikel mogen betalingsdienstaanbieders
evenwel besluiten om betalingsdienstgebruikers gunstiger voorwaarden
te bieden. Er is in artikel 107 een groot aantal uitzonderingen op dit
uitgangspunt opgenomen. Op deze punten laat de richtlijn dus aanvullende of verdergaande nationale regels toe. Deze nationale aanvullingen
moeten aan de Europese Commissie gemeld worden, mede met het oog
op de toekomstige evaluatie van de richtlijn. Ook worden aanvullende
nationale bepalingen door de Commissie gepubliceerd, zodat deze voor
marktpartijen kenbaar zijn. Onderstaande tabel bevat een overzicht van
alle lidstaatopties en de invulling die daaraan is gegeven middels dit
wetsvoorstel.
Artikel richtlijn

Beschrijving optie

Toelichting

Artikel 2 (5)

Uitsluiten van de toepassing van PSD II van
instellingen (regionale ontwikkelingsmaatschappijen) genoemd in art. 2, vijfde lid van
CRD IV.

Artikel 8 (3)

Afzien van solvabiliteitsvereisten ten aanzien
van betaalinstellingen die onder geconsolideerd toezicht op moeder-kredietinstelling
indien aan art. 7 CRR is voldaan.

Artikel 9 (1)

Keuze uit drie methoden ter berekening
solvabiliteitsvereisten.

Artikel 9 (3)

Afwijking van het minimum aan eigen
vermogen.

Artikel 24 (3)

Extra bepalingen inzake het beroepsgeheim.

Artikel 29 (2)

Verplichting tot het opstellen van een
periodiek verslag over de verrichte werkzaamheden van agenten of bijkantoren op
het grondgebied van de lidstaat van
ontvangst.
Verplichtstellen van een «centraal contactpunt» voor EU-betaalinstellingen die
grensoverschrijdend diensten verlenen en
met agenten werken.

Er wordt van deze
optie geen gebruik
gemaakt. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.
Er wordt van deze
optie geen gebruik
gemaakt. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.
Van deze lidstaatoptie
wordt gebruik
gemaakt zodat de
meest passende
berekeningsmethode
bepaald kan worden.
Deze lidstaatoptie is
niet gewijzigd ten
opzichte van PSD I.
Deze lidstaatoptie is
niet gewijzigd ten
opzichte van PSD I.
Van deze lidstaatoptie
wordt gebruik
gemaakt, ten behoeve
van een zo efficiënt
mogelijk toezicht
Van deze lidstaatoptie
wordt gebruik
gemaakt, ten behoeve
van een zo efficiënt
mogelijk toezicht.
Deze lidstaatoptie is
niet gewijzigd ten
opzichte van PSD I.
Er wordt van deze
optie geen gebruik
gemaakt. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.

Artikel 29 (4)

Artikel 32 (1)

Artikel 32 (4)

Vrijstelling van vergunningplicht voor
bepaalde betaaldienstverleners onder
voorwaarden.
Lidstaten mogen vrijgestelde betaaldienstverleners voorschrijven alleen specifieke
activiteiten (nevendiensten genoemd in art
18) te verrichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

12

Artikel richtlijn

Beschrijving optie

Toelichting

Artikel 38 lid 2

Toepassing van titel III op microondernemingen (die daarvoor gelijk worden
gesteld met consumenten) door lidstaten.

Artikel 42 lid 2

Verlaging of verdubbeling van bedragen
derogatie informatieverplichtingen door
lidstaten.

Artikel 55 lid 6

Er mogen gunstigere bepalingen worden
voorzien voor de opzegging van raamovereenkomsten door lidstaten.

Artikel 57 lid 3

Lidstaten mogen voorschrijven dat een
betaaldienstverlener ten minste eenmaal per
maand kosteloos informatie op papier of een
andere duurzame gegevensdrager verstrekt
aan de betaler.
Lidstaten mogen voorschrijven dat een
betaaldienstverlener ten minste eenmaal per
maand kosteloos informatie op papier of een
andere duurzame gegevensdrager verstrekt
aan de betalingsbegunstigde.
Toegang tot ADR-procedures indien de
betaaldienstgebruiker geen consument is
door lidstaten.
Bepalingen van titel IV kunnen op microondernemingen gelijk als consumenten
worden toegepast door lidstaten.

Nederland heeft na
overleg met belanghebbenden gekozen
om geen gebruik te
maken van deze optie,
omdat het onvoldoende toegevoegde
waarde biedt.
Er wordt van deze
optie gebruik
gemaakt, om de
administratieve lasten
te verlichten.
Er wordt van deze
optie geen gebruik
gemaakt. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.
Er wordt van deze
optie geen gebruik
gemaakt. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.
Er wordt van deze
optie geen gebruik
gemaakt. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.
Deze lidstaatoptie is
niet gewijzigd ten
opzichte van PSD I.
Nederland heeft na
overleg met belanghebbenden gekozen
om geen gebruik te
maken van deze optie,
omdat het onvoldoende toegevoegde
waarde heeft
Deze optie bestond al
in PSD I. Nederland
maakt hier geen
gebruik van, omdat
het geheel verbieden
van het doorrekenen
van kosten niet de
efficiëntie van het
betaalverkeer
bevordert.
Deze lidstaatoptie is
niet gewijzigd ten
opzichte van PSD I.

Artikel 58 lid 3

Artikel 61 lid 2

Artikel 61 lid 3

Artikel 62 lid 5

De lidstaten mogen een geheel of gedeeltelijk verbod instellen op het rekenen van een
vergoeding voor het gebruik van
betaalinstrumenten/betaaldiensten.

Artikel 63 lid 2

Lidstaten of bevoegde autoriteiten mogen
bedragen verdubbelen voor instrumenten
die voor de betaling van kleine bedragen en
elektronisch geld worden gebruikt. Deze
vallen dan onder een verlicht regime van
aansprakelijkheid/informatieverplichtingen.
Voor voorafbetaalde instrumenten kan het
bedrag tot 500 EUR worden verhoogd.
De lidstaten kunnen de in artikel 63 lid 3
voorziene afwijking van de toepasselijkheid
van artikelen 73 en 74 (o.a. aansprakelijkheid) beperken tot betaalrekeningen waarop
het elektronisch geld is opgeslagen of tot
betaalinstrumenten met een beperkte
waarde.
Lidstaten kunnen, in geval van nietfrauduleus handelen of niet-opzettelijk
verzaken verplichtingen van artikel 69 (o.a.
meldingsplicht bij verlies betaalinstrument)
de aansprakelijkheid van de betaler voor
niet-toegestane betalingstransacties
beperken.

Artikel 63 lid 3

Artikel 74 lid 1 laatste
alinea

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

Er wordt van deze
optie geen gebruik
gemaakt. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.

Er wordt geen gebruik
gemaakt van deze
optie. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.

13

Artikel richtlijn

Beschrijving optie

Toelichting

Artikel 76 (4)

Voor automatische afschrijvingen in andere
munteenheden dan de euro kunnen de
lidstaten hun betalingsdienstaanbieders
voorschrijven gunstiger terugbetalingsrechten aan te bieden overeenkomstig hun
automatische afschrijvingsregelingen, mits
deze gunstiger zijn voor de betaler.
Voor binnenlandse betalingstransacties
kunnen de lidstaten voorzien in kortere
maximale termijnen waarbinnen betalingstransacties worden uitgevoerd.

Er wordt geen gebruik
gemaakt van deze
optie. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.

Artikel 86

Artikel 101

Lidstaten mogen regels introduceren of
houden voor geschillenbeslechting die
gunstiger zijn voor gebruiker.

Artikel 109 lid 2

Het verstrekken van gegevens in het kader
van het verlenging van een vergunning

Artikel 109 lid 4
Overgangsrecht

Het verstrekken van gegevens in het kader
van het verlenging van een vergunning

Er wordt geen gebruik
gemaakt van deze
optie. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.
Er wordt van deze
optie geen gebruik
gemaakt. Er is niet
gebleken dat hieraan
behoefte bestaat.
Van deze lidstaatoptie
wordt gebruik
gemaakt, om de
lasten voor het
bedrijfsleven laag te
houden.
Van deze lidstaatoptie
wordt gebruik
gemaakt, om de
lasten voor het
bedrijfsleven laag te
houden.

Net als bij de implementatie van de PSD I is er voor gekozen om de PSD II
in de Wft en het Burgerlijk Wetboek te implementeren. Daarbij zijn titels I
en II, die vergunningsvoorwaarden en bepalingen over toezicht bevatten,
grotendeels in de Wft geïmplementeerd. Titels III en IV bevatten regels
over de (rechts)verhouding tussen betaaldienstverlener en betaaldienstgebruiker. Deze titels zijn hoofdzakelijk in het Burgerlijk Wetboek geïmplementeerd. De artikelen in titel IV, hoofdstuk 5, van de richtlijn die
betrekking hebben operationele risico’s, beveiligingsrisico’s en authenticatie, worden op grond van de Wft bij algemene maatregel van bestuur
geïmplementeerd. Dit geldt ook voor regels die betrekking hebben op de
wijze waarop betaalinitiatiediensten en rekeninginformatiediensten met
betaalgegevens dienen om te gaan.
§ 6. Gevolgen voor het bedrijfsleven
1. Algemeen
In deze paragraaf zal worden ingegaan op de administratieve lasten en
inhoudelijke nalevingskosten die PSD II met zich meebrengt voor de
financiële sector. Eerst wordt een overzicht gegeven van de verschillende
definities en begrippen die hierbij een rol spelen. Vervolgens wordt de
doelgroep gespecificeerd. Ten slotte volgt een kwalitatieve en kwantitatieve analyse van de verschillende lasten die uit de richtlijn voortvloeien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

14

2. Begrippen binnen het regeldrukkader12
Wet- en regelgeving brengen kosten met zich mee doordat bepaalde
instellingen (en/of burgers) deze regels moeten naleven. Er kan onderscheid worden gemaakt tussen inhoudelijke nalevingskosten enerzijds en
administratieve lasten anderzijds.
Administratieve lasten bestaan uit de verplichtingen voor het bedrijfsleven tot het verschaffen van informatie over de handelingen en gedragingen die voortvloeien uit de wet- en regelgeving. Het gaat om een
informatieverplichting aan (zelfstandige) bestuursorganen, zoals DNB, of
rechtspersonen met een wettelijke taak. Hieronder vallen dus ook
toezichtlasten, oftewel de kosten van de onderneming om de toezichthouder te informeren over de eigen organisatie. De kosten die voortkomen uit de inhoudelijke verplichtingen die de overheid stelt aan het
bedrijfsleven om handelingen of gedragingen te doen of juist na te laten,
worden inhoudelijke nalevingskosten genoemd. Hieronder vallen
informatieverplichtingen aan derden anders dan (zelfstandige) bestuursorganen of rechtspersonen met een wettelijke taak (denk aan het brede
publiek).
Alle administratieve lasten en inhoudelijke nalevingskosten zijn zoveel
mogelijk kwalitatief en kwantitatief in kaart gebracht. Bij de bepaling van
deze lasten en kosten wordt niet gekeken naar de totale administratieve
lasten en inhoudelijke nalevingskosten van de wet- en regelgeving, maar
enkel naar de verandering die optreedt ten opzichte van de reeds
bestaande situatie. In dit geval gaat het bij de bestaande situatie om de
bepalingen uit PSD I, zoals geïmplementeerd in de Nederlandse regelgeving. De analyse van de administratieve lasten en inhoudelijke
nalevingskosten brengt zoveel mogelijk alle veranderingen in de hiervoor
genoemde regelgeving in kaart.
Ten slotte wordt er een onderscheid gemaakt tussen enerzijds incidentele
(eenmalige) kosten en anderzijds structurele (terugkerende) kosten.
3. Specificatie doelgroep
Om de kosten die de richtlijn met zich mee brengt te kunnen kwantificeren, is het nodig om een specificatie te maken van de doelgroep:
betaalinstellingen (en elektronischgeldinstellingen).
De Betaalvereniging Nederland heeft een specificatie van de sector
aangeleverd, die is weergegeven in tabel 1. Hierin zijn alleen de betaalinstellingen opgenomen die hun zetel in Nederland hebben en ook
daadwerkelijk onderworpen zijn aan de verplichtingen op grond van de
richtlijn. In de tabel worden dus de betaalinstellingen weergegeven die
reeds een vergunning hebben en onder toezicht staan. Betaalinstellingen
die zijn vrijgesteld en niet volledig onder toezicht staan (bijvoorbeeld
omdat zij een zetel hebben elders in de EU) zijn niet meegenomen omdat
in deze paragraaf alleen de gevolgen voor de Nederlandse sector worden
bepaald.

12

De informatie, definities en begrippen die hier worden besproken zijn ontleend aan: «Meten is
weten II: Handleiding voor het definiëren en meten van administratieve lasten voor het
bedrijfsleven», Regiegroep Regeldruk (hierna: Handboek meting regeldruk).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

15

Tabel 1: doelgroep1

Aantal

Banken

Betaalinstellingen

Elektronischgeldinstellingen

47

39

1

Verwacht aantal
Betaalinitiatiedienstverleners
Verwacht aantal
rekeninginformatiedienstverleners

0 – 20
0 – 200

1

Zie ook het openbaar register van DNB: http://www.dnb.nl/toezichtprofessioneel/de-consumenten-toezicht/registers/index.jsp

Uit tabel 1 blijkt dat er momenteel 39 vergunninghoudende betaalinstellingen en 1 elektronischgeldinstelling zijn in Nederland. PSD II reguleert
twee nieuwe typen betaaldiensten, namelijk betaalinitiatiediensten en
rekeninginformatiediensten. Het is echter nog niet bekend hoeveel nieuwe
betaalinstellingen als gevolg hiervan de Nederlandse markt zullen
betreden. Op basis van de huidige beschikbare informatie van DNB blijkt
er met name belangstelling te zijn voor het uitoefenen van het bedrijf van
rekeninginformatiedienstverlener. Vanuit de sector zijn er aanwijzingen
dat het aantal betaalinitiatiedienstverleners dat een vergunning zal
aanvragen ergens tussen de 0 en de 20 ligt. Het aantal rekeninginformatiedienstverleners dat een vergunning zal aanvragen zal waarschijnlijk
ergens tussen de 0 en de 200 liggen. In hoeverre er door deze nieuwe
partijen daadwerkelijk vergunningen worden aangevraagd, is echter nog
onduidelijk. Om toch enigszins een inschatting te kunnen maken van de
kosten wordt uitgegaan van het gemiddelde aantal: dus van 10 betaalinitiatiedienstverleners en 100 rekeninginformatiedienstverleners.
4. Specificatie verplichtingen PSD II
a. markttoegang
Door de nieuwe partijen dient een vergunning te worden aangevraagd.
Een nieuwe partij dient te voldoen aan de regels met betrekking tot het
indienen van de aanvraag die op besluitniveau zijn vastgesteld. Het
betreffen eenmalige administratieve lasten als gevolg van het verstrekken
van informatie teneinde een vergunning te verkrijgen. Dit betreft
€ 1.320.000,– (110 nieuwe betaalinstellingen * 200 manuren * 60 euro).13
Voor deze nieuwe partijen vloeien bovendien structurele administratieve
lasten voort uit artikel 3:29, eerste lid, Wft. Dit betreft het melden van
wijzigingen aan de toezichthouder. Naar schatting zullen deze structurele
administratieve lasten € 330.000,– (110 nieuwe betaalinstellingen * 50
manuren * 60 euro) bedragen.
De richtlijn introduceert nieuwe eisen voor een vergunningsaanvraag ten
opzichte van PSD I. Dit betekent dat ook bestaande betaalinstellingen, die
al over een vergunning beschikken, aan deze eisen dienen te voldoen. Zij
dienen informatie aan te leveren aan de toezichthouder waaruit blijkt dat
zij aan deze nieuwe vereisten voldoen, teneinde hun vergunning te
behouden. Deze eenmalige administratieve lasten betreffen voor
betaalinstellingen en de elektronischgeldinstelling gezamenlijk
€ 192.000,– (40 bestaande betaalinstellingen * 80 manuren * 60 euro).

13

Het uurtarief dat wordt gehanteerd volgt uit het Handboek meting regeldruk, p. 69: dit is het
uurtarief voor een juridisch adviseur dan wel accountant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

16

Tot slot vloeien er structurele administratieve lasten voort uit artikel 3:29,
eerste lid, Wft. Dit betreft het melden van wijzigingen aan de toezichthouder. Omdat PSD II enkele nieuwe vergunningseisen bevat, zal het
aantal meldingen van wijzigingen wellicht iets toenemen. Maar omdat
deze verplichting al bestond onder PSD I, zal dit voor de instellingen die al
over een vergunning beschikten, niet leiden tot substantiële extra lasten.
Wel is geregeld dat een bestaande vergunninghoudende betaalinstelling
geen gegevens hoeft te overleggen indien DNB al over deze gegevens
beschikt. Aan de hand van deze gegevens kan meteen worden beoordeeld
of de instelling voldoet aan de aangescherpte eisen, hetgeen tot een
verlaging van de bovengenoemde lasten zal leiden. Daarnaast wordt
geregeld dat een bestaande instelling, die al over een vergunning dan wel
vrijstelling beschikt, automatisch een verlenging van deze vergunning of
van deze vrijstelling verkrijgt, indien DNB al beschikt over de gegevens én
beoordeeld heeft dat aan de nieuwe vereisten voor vergunningverlening
of vrijstelling is voldaan. Ook dit zal leiden tot een verlaging van de
bovenstaande kosten.
b. reikwijdte
De reikwijdte van PSD II is vergroot ten opzichte van PSD I. Verwacht
wordt dat dit met name impact zal hebben op de telecomsector, die nu
voor een deel niet langer is uitgezonderd. Momenteel zijn er in totaal 46
telecomaanbieders op de markt14, waarbinnen vooral 4 grote partijen15
van belang zijn. Het overgrote deel van de markt wordt dus gevormd door
kleine partijen. Voor deze kleinere partijen bestaan er onder PSD II
verschillende mogelijkheden. Zij zouden nog volledig onder de uitzondering van artikel 3, onderdeel l, van PSD II kunnen vallen of onder de
vrijstelling van artikel 32 van PSD II. Voor beide mogelijkheden geldt dat
de telecomaanbieders hun interne systemen wel zodanig dienen aan te
passen dat de drempelwaardes uit artikel 3, onderdeel l, of artikel 32 van
PSD II worden geregistreerd dan wel bijgehouden. De lasten die een
dergelijke aanpassing van de systemen met zich meebrengt, zijn voor de
betreffende partijen op dit moment nog niet in te schatten. Voor het
berekenen van de lasten wordt daarom in dit geval aangenomen dat de 4
grote partijen in ieder geval een vergunning zullen aanvragen. Voor hen
gelden de kosten die in de vorige paragraaf zijn geschetst. Dat komt neer
op eenmalige administratieve lasten voor het verstrekken van informatie
teneinde een vergunning te verkrijgen. Dit betreft € 48.000,– (4 instellingen * 200 manuren * 60 euro). Daarnaast zullen er voor deze partijen
ook structurele administratieve lasten optreden, die ongeveer € 12.000,–
(4 instellingen * 50 manuren * 60 euro) bedragen.
c. zeggenschapsstructuur
PSD II regelt voorts dat betaalinstellingen bij het houden van een
gekwalificeerde deelneming een verklaring van geen bezwaar dienen aan
te vragen. De verwachting is dat dit bij alle 39 betaalinstellingen een rol
gaat spelen. Dit zou kunnen leiden tot ongeveer 117 verklaringen van
geen bezwaar, ervan uitgaande dat er per instelling gemiddeld 3 verklaringen noodzakelijk zijn. De eenmalige administratieve lasten voor
bestaande betaalinstellingen voor het aanvragen van een verklaring van
geen bezwaar betreffen € 351.000,– (117 verklaringen * 50 manuren * 60
euro). Daarnaast brengt dit ook structurele administratieve lasten met zich
14

Zie voor een overzicht van alle partijen het openbaar ontwerpbesluit van de ACM: «Marktanalyse vaste en mobiele gespreksafgifte», Autoriteit Consument en Markt 21 november 2016
(ACM/DTVP/2016/206916), p. 27–29.
15
Namelijk KPN, VodafoneZiggo (inmiddels gefuseerd), TMobile en Tele2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

17

mee, omdat, op basis van artikel 3:103 Wft, ook wijzigingen van gekwalificeerde deelneming gemeld dienen te worden bij de Nederlandsche Bank.
Deze structurele administratieve lasten bedragen ongeveer € 23.400,– (39
betaalinstellingen * 10 manuren * 60 euro * frequentie wijziging 1).
d. bedrijfsvoering
De richtlijn stelt ook nieuwe en aangescherpte eisen aan de bedrijfsvoering. De belangrijkste wijzigingen worden hieronder verder toegelicht.
i. Toegang verlenen aan derde partijen
PSD II bepaalt dat banken aan betaalinstellingen toegang moeten
verlenen tot een betaalsysteem of een betaalrekening op een objectieve, evenredige en niet discriminatoire wijze. De precieze invulling
wordt nader uitgewerkt bij algemene maatregel van bestuur. Deze
verplichtingen gelden vaak niet alleen voor betaalinstellingen of
elektronischgeldinstellingen maar voor alle betaaldienstverleners. Als
belangrijkste nieuwe verplichtingen gelden het beheersen van
bedrijfsrisico’s en het beschermen van gegevens. Zo dient een
betaalinstelling over een veiligheidsbeleid te beschikken dat afdoende
bescherming biedt tegen beveiligingsrisico’s, waaronder fraude en
illegaal gebruik van gevoelige (persoons)gegevens en dient een
betaaldienstverlener te beschikken over procedures voor het beheersen van grote operationele incidenten. Onder de verplichting tot
gegevensbescherming valt ook het toepassen van sterke cliëntauthenticatie (SCA). Al deze verplichtingen betreffen zowel eenmalige als
structurele inhoudelijke nalevingskosten. Eenmalig omdat de interne
systemen van betaalinstellingen aangepast dienen te worden om aan
deze verplichtingen te voldoen. Structureel omdat de maatregelen en
procedures steeds geëvalueerd moeten worden en zo nodig up-to-date
moeten worden gemaakt. Dit betekent dat de toereikendheid en de
efficiëntie regelmatig moet worden herzien, zodat de veiligheid
voortdurend gewaarborgd is.
ii. Blokkeren van geldmiddelen (pre-autorisatie)
PSD II regelt voorts dat ten aanzien van betalingstransacties waarbij
het transactiebedrag niet vooraf bekend is (zoals tanken bij een
onbemand tankstation), de betaaldienstverlener van de betaler slechts
geldmiddelen op de betaalrekening van de betaler kan blokkeren
indien de betaler instemming heeft verleend voor het exacte bedrag
aan te blokkeren geldmiddelen. De betaler moet dus elke keer zijn
toestemming geven over de hoogte van het te reserveren bedrag en
de reservering dient zo spoedig mogelijk weer te vervallen. Dit brengt
eenmalige inhoudelijke nalevingskosten met zich mee, aangezien de
interne systemen zodanig moeten worden aangepast dat dit mogelijk
wordt.
iii. Informatieverplichtingen
Een ander aspect is dat bestaande contracten zullen moeten worden
aangepast en herzien. Dit betreft contracten tussen verschillende
betaaldienstverleners onderling (bijvoorbeeld tussen banken en
betaalinstellingen) en contracten tussen betaaldienstverleners en
betaaldienstgebruikers. Dit brengt ook eenmalige inhoudelijke
nalevingskosten met zich mee.
De eenmalige inhoudelijke nalevingskosten van de bovenstaande
verplichtingen bedragen naar schatting ten minste € 58 miljoen. De
structurele inhoudelijke nalevingskosten worden geschat op ten minste
€ 8 miljoen. Deze bedragen zijn op grond van informatie van marktpartijen tot stand gekomen. De sector heeft daarbij aangegeven dat het een
grove inschatting betreft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

18

Bovenstaande verplichtingen brengen ook administratieve lasten met zich
mee, die zich vooral uiten in de verplichting tot het verstrekken van
informatie aan verschillende partijen. Allereerst bestaat voor betaaldienstverleners de verplichting om de betaaldienstgebruiker nadrukkelijk
toestemming te vragen voor het gebruik van zijn gegevens. Hierover zal
de consument geïnformeerd dienen te worden. Deze lasten zijn
verschillend voor consumenten die gebruik maken van internetbankieren
en consumenten die dat niet doen (zie ook tabel 2). Consumenten met
internetbankieren kunnen zeer eenvoudig geïnformeerd worden via
digitale wijze (bijvoorbeeld met een PDF via bankmail). Consumenten die
geen gebruik maken van internetbankieren dienen via de post te worden
geïnformeerd. Deze eenmalige administratieve lasten bedragen
€ 3.585.512,– (16.171.002 rekeningen * 0,01 euro + 3.415.968 rekeningen*
1,00 euro). Overige structurele administratieve lasten als gevolg van
informatievoorziening en het vragen om uitdrukkelijke toestemming voor
het gebruik van gegevens, zijn op dit moment nog onmogelijk in te
schatten.
Tabel 2: Aantal particuliere betaalrekeningen in Nederland
Aantal door consumenten aangehouden betaalrekeningen in NL
Met internetbankieren
Zonder internetbankieren

19.586.970
16.171.002
3.415.968

e. Betaaldienstagenten
De richtlijn bevat de verplichting voor betaalinstellingen (met een zetel in
een andere lidstaat) die via een agent actief zijn in Nederland om, op
verzoek van de AFM, een centraal contactpunt aan te wijzen dat zorg
draagt voor het aanleveren van informatie. Hier is sprake van eenmalige
inhoudelijke nalevingskosten voor het opzetten van dit centrale
contactpunt. Ook zijn er structurele administratieve lasten doordat het
centrale contactpunt de door de AFM verzochte informatie moet aanleveren. Daarnaast geldt voor deze betaalinstellingen de verplichting om, op
verzoek van de toezichthouder, een periodiek verslag uit te brengen over
de in Nederland verrichte werkzaamheden. Dit zijn structurele administratieve lasten. Voor al deze lasten geldt echter dat zij op verzoek van de
toezichthouder plaatsvinden. Dit betekent dat niet elke betaalinstelling
met een zetel in Nederland op voorhand wordt verzocht om aan deze
verplichtingen te voldoen. Het is nog onduidelijk wanneer en onder welke
omstandigheden de toezichthouders van deze bevoegdheid gebruik zullen
maken. Een inschatting van de kosten is daarom op dit moment moeilijk
te maken.
5. Totale kosten
De eenmalige administratieve lasten bedragen ongeveer € 5,5 miljoen. De
structurele administratieve lasten bedragen iets meer dan € 365.000,– per
jaar. De eenmalige inhoudelijke nalevingskosten bedragen ongeveer € 58
miljoen en de structurele inhoudelijke nalevingskosten bedragen € 8
miljoen per jaar (zie ook tabel 3).
Tabel 3: Overzicht totale kosten
Eenmalige inhoudelijke nalevingskosten

Eenmalige administratieve lasten

€ 58.000.000,00

€ 1.320.000,00
€ 192.000,00
€ 48.000,00
€ 351.000,00
€ 35.585.12,00

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

19

Eenmalige inhoudelijke nalevingskosten

Eenmalige administratieve lasten

€ 58.000.000,00

€ 5.496.512,00

Structurele inhoudelijke
nalevingskosten
€ 8.000.000,00

Structurele administratieve lasten

totaal

totaal

€ 8.000.000,00

€ 330.500,00
€ 12.000,00
€ 23.400,00
€ 365.400,00

§ 7. Financiële gevolgen voor de rijksbegroting
Naar verwachting zal het wetsvoorstel niet leiden tot een verhoging van
de lasten per individuele onder toezicht staande partij voor doorlopend
toezicht van de AFM. Ook overigens heeft het toezicht van de AFM op de
naleving van PSD II naar verwachting geen gevolgen voor de rijksbegroting.
Ook het toezicht van DNB op de naleving van PSD II heeft naar
verwachting geen gevolgen voor de rijksbegroting. Op basis van de
huidige informatie verwacht DNB dat zich 0 tot 20 nieuwe betaalinitiatiedienstverleners respectievelijk 0 tot 200 nieuwe rekeninginformatiedienstverleners zullen melden. De geschatte kosten van de hiervoor door DNB
benodigde extra capaciteit ad € 1,24 mln. zijn meegenomen in het nieuwe
meerjarige kostenkader 2017–202016 en zullen worden doorberekend aan
de sector.
Op basis van de door de ACM uitgevoerde uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets (zie hiervoor ook paragraaf 8, onder punt 2) is door de
ACM een inschatting gemaakt van de capaciteit die nodig is voor de
nieuwe taken en van de daarmee samenhangende kosten. De geschatte
eenmalige kosten van de voorbereidingsfase (tot 13 januari 2018)
bedragen € 277.500. De geschatte kosten van het toezicht door de ACM
bedragen € 194.500 per jaar. Zowel de eenmalige als de structurele kosten
van de ACM zullen ten laste komen van de rijksbegroting.
§ 8. Uitvoering en handhaving
1. Toezichthouders
DNB heeft onder meer tot taak het uitoefenen van prudentieel toezicht op
financiële ondernemingen, waaronder betaaldienstverleners (artikel 1:24
Wft). Voor het toezicht op de naleving van de bepalingen ter implementatie van de richtlijn betekent dit dat DNB toezicht houdt op de naleving
van die bepalingen van PSD II die zijn geïmplementeerd in Deel 3 van de
Wft en op bepalingen in het Besluit Prudentiële regels Wft die hun
grondslag vinden in bepalingen in Deel 3 (zie de Transponeringstabel bij
deze toelichting). Voor wat betreft PSD II betekent dit dat DNB toezicht
houdt op de naleving van bepalingen betreffende deelneming in een
betaalinstelling, aanvangskapitaal, eigen vermogen, beschermingsvoorschriften, naleving van een aantal vergunningvereisten, dienstverleningen
via agenten, de toegang tot betaalrekeningen en de regels met betrekking
tot operationele risico’s, beveiligingsrisico’s en authenticatie.
De AFM heeft onder meer tot taak het uitoefenen van gedragstoezicht op
financiële markten (artikel 1:25 Wft). Met betrekking tot PSD II betekent dit
dat de AFM toezicht houdt op de naleving van die bepalingen van PSD II
16

Kamerstukken TK 2015–16, 33 957, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

20

die zijn geïmplementeerd in Deel 4 van de Wft en op bepalingen in het
Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen die hun grondslag
vinden in bepalingen in Deel 4 van de Wft. Via artikel 4:25d van de Wft
houdt de AFM ook toezicht op de naleving door betaaldienstverleners van
Titel 7B van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, met uitzondering van
artikel 62, derde en vierde lid, van PSD II. Dit neemt niet weg dat in Titel
7B ook bepalingen staan die niet gericht zijn tot onder toezicht van de
AFM staande instellingen, maar die bijvoorbeeld gericht zijn tot consumenten en handelaren. Met het toezicht op de naleving van laatstgenoemde bepalingen is de AFM niet belast.
De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft op grond van de voorgestelde wijziging van artikel 1:25a van de Wft tot taak het toezicht op de
naleving van de artikelen 5:88 (toegang tot betalingssystemen) en 5:88a
(toegang tot betaalrekeningsdiensten) Wft uit te oefenen. Op grond van
het nieuw voorgestelde artikel 8:14 van de Wet handhaving consumentenbescherming houdt de ACM ook toezicht op de naleving van artikel 520,
derde en vierde lid, van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (vergoeding
voor het gebruik van betaalinstrumenten).
De Autoriteit persoonsgegevens (AP) heeft op grond van artikel 51, eerste
lid, Wbp tot taak toe te zien op de verwerking van persoonsgegevens
overeenkomstig het bij en krachtens de Wbp bepaalde. Tevens houdt de
AP toezicht op de verwerking van persoonsgegevens in Nederland,
wanneer de verwerking plaatsvindt overeenkomstig het recht van een
ander land van de Europese Unie. De AP houdt derhalve toezicht op de
naleving van de Wbp bij de verwerking van persoonsgegevens voor de
doelen van PSD II.
2. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid voor de ACM
Aangezien het wetsvoorstel onder andere een uitbreiding bevat van de
toezichttaken van de ACM, heeft de Minister van Financiën de ACM
verzocht om een uitvoerbaarheid- en handhaafbaarheidstoets (UHT) uit te
voeren, als bedoeld in artikel 6 van de Regeling gegevensuitwisseling
ACM en Ministers, op de volgende bepalingen van het wetsvoorstel:
1. het voorgestelde artikel 7:520, vierde lid, BW (surcharging);
2. het voorgestelde gewijzigde artikel 5:88 Wft (toegang tot betalingssystemen); en
3. het nieuw voorgestelde artikel 5:88a Wft (toegang tot een betaalrekening bij een kredietinstelling).
Naar aanleiding van de uitkomsten van de UHT, zoals verwoord in de brief
van de ACM aan de Minister van Financiën van 9 februari 2017, is het
wetsvoorstel op een aantal punten aangepast. Naast een aantal
technische aanpassingen is ten aanzien van de artikelen 5:88 en 5:88a Wft
de mogelijkheid gecreëerd om in geval van niet naleving een bestuurlijke
boete of last onder dwangsom op te leggen. Ten tweede is de ACM
aangewezen als toezichthouder op de naleving van zowel het derde als
het vierde lid van artikel 7:520 BW. Aangezien beide bepalingen in elkaars
verlengde liggen, is dit een voor de hand liggende keuze. Tenslotte heeft
de ACM aangegeven het ontbreken van de formele mogelijkheid voor
DNB en de AFM om vertrouwelijke toezichtgegevens te verstrekken aan
de ACM als een belangrijk knelpunt te zien voor zowel de uitvoering van
het toezicht door de ACM op de naleving van de betreffende bepalingen
van PSD II als voor het reguliere mededingingstoezicht op het gebied van
betalingsverkeer. Op het punt van informatie uitwisseling in het kader van
PSD II wordt hieronder ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

21

3. Uitwisseling vertrouwelijke gegevens en inlichtingen
Artikel 26 van PSD II schrijft onder meer voor dat de bevoegde autoriteiten
van de lidstaten onderling moeten samenwerken en in voorkomend geval
ook met andere relevante bevoegde autoriteiten. Daartoe stelt de richtlijn
dat lidstaten toestaan dat informatie wordt uitgewisseld tussen hun
bevoegde autoriteiten en een aantal andere instanties. Voor een efficiënte
samenwerking en een goede afstemming van het toezicht van de AFM,
DNB, de ACM en de AP op de naleving van PSD II is het noodzakelijk dat
zij vertrouwelijke informatie over dit toezicht met elkaar kunnen delen.
Voor zover dit op grond van bestaande regelgeving nog niet mogelijk is,
schept het wetsvoorstel daarvoor de grondslagen. Concreet gaat het om
grondslagen voor de AFM en DNB om vertrouwelijke informatie, die zij
hebben verkregen in het kader van hun toezicht op de naleving van PSD II,
aan de ACM en de AP te verstrekken die laatstgenoemde toezichthouders
nodig hebben voor hun toezicht op betaaldienstverleners voor zover dat
betrekking heeft op de uitvoering van PSD II.
Nu wordt voorgesteld om de ACM te belasten met het toezicht op de
naleving van artikel 5:88 Wft en wordt voorgesteld de ACM ook te
belasten met het toezicht op de naleving van artikel 5:88a Wft (artikel
1:25a Wft), betekent dit dat ingevolge het derde lid van artikel 1:25a Wft
afdeling 1.5.1. van de Wft op dit toezicht van toepassing is. Dat betekent
dat daar waar in die afdeling wordt gesproken over «toezichthouder»,
daarmee ook de ACM wordt bedoeld als het gaat om het toezicht op de
artikelen 5:88 en 5:88a Wft. Hieruit volgt dat op grond van artikel 1:90 Wft
de ACM, DNB en de AFM toezichtvertrouwelijke gegevens en inlichtingen
met elkaar kunnen uitwisselen ten behoeve van het toezicht dat de
respectievelijke toezichthouders houden op de naleving van de betreffende bepalingen ter implementatie van PSD II (doel in de zin van artikel
1:90, eerste lid, onderdeel a, Wft), mits voldaan wordt aan de in artikel
1:90, eerste lid, Wft genoemde voorwaarden. Ook voor het toezicht van de
ACM op de naleving van artikel 7:520 BW alsmede voor het toezicht op
grond van de Mededingingswet voor zover dat plaatsvindt in het kader
van de uitvoering van PSD II, kan het in voorkomende gevallen noodzakelijk zijn dat de AFM en DNB vertrouwelijke informatie aan de ACM
kunnen verstrekken. Het is immers goed voorstelbaar dat eerste signalen
die kunnen duiden op anticompetitief gedrag door betaaldienstverleners
(zoals kartelvorming of misbruik van een economische machtspositie)
eerder bij DNB of de AFM bekend zijn of terecht komen dan bij de ACM.
DNB en de AFM moeten dan in staat zijn deze signalen te delen met de
ACM die vervolgens nader onderzoek kan instellen. Een nieuw onderdeel
van artikel 1:93, eerste lid, Wft voorziet in deze mogelijkheid. In de
Wijzigingswet financiële markten 2018 wordt een nieuw artikel 1:93c Wft
voorgesteld dat mogelijk maakt dat de AFM vertrouwelijke gegevens aan
de ACM verstrekt ten behoeve van de taken van de ACM op grond van de
Wet handhaving consumentenbescherming (Whc). Dit betekent dat na
inwerkingtreding van dat wetsvoorstel de AFM ook op grond van dat
artikel al de bevoegdheid heeft om vertrouwelijke gegevens aan de ACM
te verstrekken ten behoeve van het toezicht op de naleving van artikel
7:520 BW, dat is opgenomen in onderdeel a van de bijlage bij de Whc.
Daarnaast kan het in voorkomende gevallen noodzakelijk zijn voor de
AFM, DNB en de ACM om in het kader van het toezicht op de naleving van
PSD II verkregen vertrouwelijke gegevens en inlichtingen te delen met de
AP. Dit kan aan de orde zijn als deze gegevens aanleiding geven om te
veronderstellen dat mogelijk sprake is van verwerking van persoonsgegevens in strijd met de Wpb, dan wel vanaf 18 mei 2018 met de Algemene
Verordening Gegevensbescherming. Om het verstrekken van voornoemde
toezichtgegevens en inlichtingen door de AFM, DNB en de ACM aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

22

AP mogelijk te maken is aan artikel 1:93, eerste lid, Wft een onderdeel
toegevoegd. Op grond van dit onderdeel kunnen de AFM, DNB en de ACM
toezichtgegevens die zijn verkregen in het kader van het toezicht op de
naleving van PSD II aan de AP verstrekken ten behoeve van het toezicht
van de AP op betaaldienstverleners.
De ACM kan daarnaast op grond van artikel 2, eerste lid, onderdelen d, l
en p, van de Regeling gegevensverstrekking ACM vertrouwelijke
gegevens die zij in het kader van het toezicht op betaaldienstverleners
onder zich heeft, aan de AP, de AFM en DNB verstrekken.
In het algemeen zullen de vertrouwelijke gegevens die de toezichthouders
uitwisselen geen persoonsgegevens bevatten. Voor zover wel persoonsgegevens worden uitgewisseld, gelden de regels die op de verwerking
van persoonsgegevens van toepassing zijn onverkort. Met de voorgestelde wijzigingen bestaat voor alle betrokken toezichthouders een
grondslag om persoonsgegevens te verstrekken, te ontvangen en
vervolgens te verwerken ten behoeve van de uitoefening van het toezicht
op betaaldienstverleners.
§ 9. Consultatie
De toezichthouders op de financiële markten, te weten DNB de AFM,
alsmede de ACM, zijn bij de voorbereiding van het wetsvoorstel betrokken
geweest. Het wetsvoorstel is vervolgens van 17 november 2016 tot
16 december 2016 ter consultatie voorgelegd via www.internetconsultatie.nl. Openbare reacties zijn ontvangen van de Betaalvereniging
Nederland (de Betaalvereniging), S. Lelieveldt, Keijser van der Velden
Advocaten, BCPA, Payment Counsel, American Express Nederland,
Detailhandel Nederland en de Gezamenlijke Toonbankinstellingen (TBI’s)
in Nederland en Stichting Bureau Kredietregistratie (BKR). Daarnaast zijn
zeven niet-openbare reacties ontvangen. Een aantal van de daarin
vervatte suggesties zijn overgenomen in het wetsvoorstel dan wel in de
memorie van toelichting. Dit betreft met name suggesties ten aanzien van
gebruik van de lidstaatoptie van artikel 32(1) van de richtlijn en omtrent
gegevensbescherming. De reactie die zien op gegevensbescherming
zullen zo nodig worden betrokken bij de algemene maatregel van bestuur
die een aantal verplichtingen van de richtlijn nader invult. Op de overige
onderwerpen wordt hieronder ingegaan. Voor zover in de niet-openbare
reacties suggesties zijn gedaan die niet tot aanpassing van het
wetsvoorstel of de toelichting hebben geleid, zullen deze hier omwille van
de anonimiteit van de indieners niet verder worden besproken.
De reacties bevatten verschillende suggesties die in het wetsvoorstel en
de toelichting zijn overgenomen. Zo is naar aanleiding van opmerkingen
van diverse partijen een omissie hersteld in de tabel met een overzicht
van de lidstaatopties. Dit betreft de lidstaatoptie van artikel 32(1) van de
richtlijn, welke ziet op vrijstelling van de vergunningplicht onder
voorwaarden van bepaalde betaaldienstverleners. Van deze lidstaatoptie
wordt gebruik gemaakt, zoals ook nu al het geval is onder PSD I. Verder is
naar aanleiding van een opmerking van Keijser en van der Velden
Advocaten in de toelichting een verduidelijking opgenomen omtrent de
uitzondering voor handelsagenten.
Hieronder zal worden ingegaan op een aantal openbare reacties die niet
tot aanpassing van de wettekst of de memorie van toelichting hebben
geleid, voor zover de reacties voor het wetsvoorstel relevant zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

23

1. Vergroting reikwijdte
BCPA pleit ervoor om in het geval elektronischecommunicatienetwerken
en -diensten wel onder de reikwijdte van de richtlijn vallen, in het
wetsvoorstel onderscheid te maken tussen consumenten en (groot)zakelijke gebruikers en daarbij de laatste categorie uit te sluiten van het
toepassingsbereik van de wet. De richtlijn biedt echter geen ruimte voor
lidstaten om nationaal te bepalen dat indien sprake is van (groot)zakelijke
gebruikers de betreffende aanbieder van elektronischecommunicatienetwerken en -diensten niet aangemerkt wordt als betalingsdienstverlener
die onder de reikwijdte van de richtlijn valt.
2. Surcharging
American Express heeft opgemerkt dat het vragen van toeslagen voor het
gebruik van een betaalinstrument volledig zou moeten worden verboden
in Nederland. Daartoe worden drie redenen aangevoerd. Ten eerste
hebben zij erop gewezen dat de voorgestelde wettekst omtrent het in
rekening brengen van toeslagen (het voorgestelde gewijzigde artikel 520
van Boek 7 van het BW) in Nederland concurrentiebeperkend zal werken
doordat door een beperkt verbod op surcharging nog meer transacties
naar de grotere netwerken worden gedreven. Ten tweede is aangevoerd
dat het in rekening brengen van toeslagen voor het gebruik van een
betaalinstrument fundamenteel niet in het belang is van de consument
aangezien het leidt tot misleiding van de consument omtrent de ware
kosten van goederen en diensten. Tenslotte is aangevoerd dat een beperkt
verbod op surcharging bijna onmogelijk is om te implementeren.
In het wetsvoorstel is geen gebruik gemaakt van de lidstaatoptie in artikel
62, vijfde lid, van PSD II om te kiezen voor uitbreiding van het verbod op
surcharging. Bij een volledig verbod op het vragen van vergoedingen
zouden winkeliers immers de kosten van dure betaalmiddelen kunnen
doorberekenen in de prijs of ervoor kunnen kiezen om bepaalde dure
en/of innovatieve betaalinstrumenten niet meer aan te bieden. Dit zou de
innovatie en de keuze van de consument en daarmee de concurrentie juist
kunnen beperken. Verwezen wordt hierbij tevens naar het standpunt van
de Tweede Kamer ten aanzien van het initiatiefwetsvoorstel Wet verbod
toeslag gebruik betaalmiddelen bij consumenten (zie Handelingen TK
2015–2016, nr. 96, item 7). Dit voorstel is destijds door de Tweede Kamer
verworpen.
Van misleiding van de consument is hier geen sprake, aangezien juist bij
een algeheel verbod op surcharging het inzicht van consumenten in de
werkelijke kosten van een betaalinstrument ontbreekt. In dat geval zouden
immers alle kosten van gebruik van een betaalinstrument bij de betalingsbegunstigde (de winkelier) worden neergelegd, die deze vervolgens in de
prijzen van producten en diensten zal doorberekenen. De implementatie
van een gedeeltelijk verbod op surcharging betekent dat betalingsbegunstigden ten aanzien van bepaalde betaalinstrumenten waarvoor wel een
vergoeding in rekening mag worden gebracht, dit vooraf aan de
consument kenbaar moeten maken. Dat dit enige inspanning voor de
betalingsbegunstigde met zich meebrengt is aannemelijk. Er zijn echter
geen signalen bekend die erop duiden dat dit niet uitvoerbaarheid zou
zijn.
Door Detailhandel Nederland en de Gezamenlijke Toonbankinstellingen
(TBI’s) in Nederland wordt ten aanzien van het gedeeltelijke verbod op het
doorberekenen van toeslagen – kort samengevat – aangevoerd dat slechts
één onderdeel van het tarief dat een winkelier verschuldigd is aan een
betaaldienstverlener, namelijk de interchange fee, is gemaximeerd en dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

24

de verwachting is dat de overige tariefonderdelen zullen stijgen. Het is
daarom volgens Detailhandel Nederland en de TBI’s niet gewenst dat de
winkelier deze andere kostencomponenten helemaal niet meer aan de
klant mag doorberekenen. Verder wordt er door Detailhandel Nederland
en de TBI’s op gewezen dat het niet kunnen doorberekenen van de kosten
van creditcard transacties directe gevolgen heeft voor de consumentenprijzen en de acceptatie van creditcards in Nederland en daardoor ook
voor de verruiming van dure mogelijkheden voor consumentenkredieten.
In de reactie van Detailhandel Nederland en de TBI’s wordt voorgesteld
om in het wetsvoorstel een aanvullende clausule op te nemen die bepaalt
dat juist de specifieke andere kosten (fees), dan de interchange fee, per
transactie niet door de betaaldienstverlener aan de acceptant (winkelier)
mogen worden doorberekend. Ten aanzien van de mogelijke verhoging
van de andere onderdelen (dan de interchange fee) van de zogenaamde
merchant service fee, wordt opgemerkt dat het aan de ACM is om toezicht
te houden op de naleving van het daarop betrekking hebbende omzeilingsverbod in de MIF-verordening. De richtlijn gaat, afgezien van onder
meer artikel 62, vijfde lid, uit van volledige harmonisatie. Dat betekent dat
lidstaten geen andere bepalingen mogen handhaven of vaststellen dan
die welke in deze richtlijn zijn vervat (artikel 107 van de richtlijn). Gelet
hierop kan ten aanzien van de toepasselijke kosten (artikel 62 van de
richtlijn) geen aanvullende clausule worden opgenomen in het
wetsvoorstel.
§ 10. Advies Autoriteit Persoonsgegevens
Bij brief van 22 augustus 2017 heeft de Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
advies uitgebracht over het wetsvoorstel, op grond van artikel 52, tweede
lid, van de Wbp17. De AP adviseert om het wetsvoorstel aldus niet in te
dienen. Het advies is bij het wetsvoorstel betrokken en heeft tot een aantal
aanpassingen in de toelichting geleid. Zo is naar aanleiding van het advies
de passage waarin werd verwezen naar overwegingen bij de AVG ter
invulling van daarin opgenomen voorbeelden van maatregelen, uit § 3,
onder punt 10, van de toelichting verwijderd. Verder is naar aanleiding
van het advies in § 3, onder punt 10, een passage opgenomen over de
noodzaak van het uitvoeren van een GEB op grond van artikel 35 van de
AVG in het kader van een vergunningaanvraag voor het mogen verlenen
van betalingsdiensten.
Een aantal punten in het advies is niet overgenomen. Op deze punten zal
hier kort worden ingegaan. Zo merkt de AP in haar advies – kort samengevat – op dat uit het wetsvoorstel niet blijkt dat bij strijdigheid tussen de
bepalingen van de richtlijn en de AVG, voorrang toekomt aan de AVG en
dat de AVG met voorrang toepassing dient te vinden in geval van
samenloop dan wel inconsistenties met wetgeving van lagere orde,
waaronder het voorliggende wetsvoorstel. De AP adviseert om bij de
totstandkoming van de wetgeving bovengenoemde werking van de AVG
te betrekken en expliciet te maken in de toelichting, teneinde rechtsonzekerheid te voorkomen.
Dit punt is, voor zover het ziet op de voorrang van de richtlijn, niet
overgenomen. Het wetsvoorstel strekt tot implementatie van de richtlijn.
In het wetsvoorstel is uitgegaan van de algemeen geldende lijn dat zowel
richtlijnen als verordeningen secondair EU-recht zijn en onderschikt zijn
aan de Verdragen. Onderling bestaat er geen hiërarchie tussen verorde-

17

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

25

ningen en richtlijnen.18 De AP merkt terecht op dat de verhouding tussen
de AVG en PSD 2 niet op alle punten even duidelijk is. Waar mogelijk is
deze duidelijkheid in de toelichting van het wetsvoorstel gegeven. In het
algemeen geldt dat betaaldienstverleners waar het gaat om gegevensbescherming, zowel aan de eisen van de AVG als aan de eisen van de
richtlijn (welke zijn geïmplementeerd in het wetsvoorstel en daarop
gebaseerde lagere regelgeving) moeten voldoen, zoals ook wordt
benadrukt in §3 onder 10 van deze toelichting en overweging 89 van de
richtlijn Dit brengt ook met zich mee dat de bevoegdheid van de AP, op
grond van de AVG, en de bevoegdheid van een andere toezichthouder,
o.g.v. de richtlijn, naast elkaar kunnen bestaan. Dit komt voor bij het
verwerken van persoonsgegevens. De richtlijn bepaalt dat elke verwerking
van persoonsgegevens voor de bij de richtlijn beoogde doeleinden dient
te geschieden overeenkomstig de AVG.19 Het is in deze gevallen wenselijk
dat de toezichtouders, voor zover mogelijk, samenwerken en hun toezicht
op elkaar af te stemmen. Ook op Europees niveau is en wordt aandacht
gevraagd voor de verhouding tussen PSD 2 en de AVG en de daarmee
samenhangende bevoegdheden. Het is immers wenselijk dat zowel de
richtlijn als de AVG zoveel mogelijk in Europees verband uniform worden
toegepast en uitgelegd. Zodra meer informatie beschikbaar is, zal deze bij
het verdere wetgevingsproces dan wel bij de AMvB worden betrokken.
Waar mogelijk zal deze informatie met de verschillende toezichthouders
(AP, DNB, ACM en AFM worden gedeeld, zodat zij zich kunnen voorbereiden op de inwerkingtreding van de wet.
Op sommige punten kent de richtlijn echter een van de privacyrichtlijn c.q.
de AVG afwijkende regeling, zoals ten aanzien van het vereiste van
«uitdrukkelijke toestemming» in artikel 94, tweede lid, van de richtlijn.
Hierover heeft de Europese Commissie opgemerkt dat het begrip
«uitdrukkelijke toestemming» in die bepaling niet hetzelfde betekent als
het toestemmingsbegrip in de privacyrichtlijn. De Europese Commissie
heeft aangegeven dat het begrip «uitdrukkelijke toestemming» in de
richtlijn is geïntroduceerd met het oog op het lex specialis karakter van
PSD II ten opzichte van de privacyrichtlijn. Hieruit volgt ook dat aan het
begrip «uitdrukkelijke toestemming» in artikel 94, tweede lid, van de
richtlijn niet dezelfde betekenis kan worden toegekend als aan het
criterium «uitdrukkelijke toestemming» in artikel 9 van de AVG, maar
moet worden geïnterpreteerd tegen de achtergrond van de doelstellingen
en reikwijdte van de richtlijn.20 Gelet op het genoemde lex specialis
karakter van PSD II komt op de punten ten aanzien waarvan in PSD II een
van de privacyrichtlijn c.q. AVG afwijkende regeling geldt, voorrang toe
aan PSD II c.q. de wetgeving waarin deze regels zijn geïmplementeerd. Dit
betekent dat in beginsel een andere toezichthouder dan de AP, namelijk
DNB, bevoegd is om toezicht te houden op deze van de AVG afwijkende
bepaling. De implementatie van deze bepaling zal overigens bij AMvB
plaatsvinden. Waar nodig zal in de nota van toelichting aan de verhouding
tussen de richtlijn en de AVG passende aandacht worden besteed.

18

Zie Kamerstukken I, 1998–99, 25922, (R1613), nr. 62d, R. Barents en L.J. Brinkhorst, Grondlijnen
van Europees Recht, 9e druk, Deventer: Kluwer 1999, p. 182–183). Duits artikelsgewijs
commentaar (van der Groeben/ Schwarze/Hatje, 2015), p. 1354, punt 29 en Lenaerts en van
Nuffel, 2011).
19
zie artikel 94, eerste lid, van de richtlijn
20
Het begrip «uitdrukkelijke toestemming» komt enkele malen voor in PSD 2. Steeds moet aan
dit begrip dezelfde (PSD2-specifieke) betekenis worden toegekend, ook als het geen betrekking
heeft op verwerken van persoonsgegevens (zie bijvoorbeeld de artikelen 66 en 67 van de
richtlijn).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

26

ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
A
Dit onderdeel voegt een aantal nieuwe definities toe die zijn opgenomen
in artikel 4 van PSD II. De definitie van betaalinitiatiedienst en rekeninginformatiedienst zijn inhoudelijk ongewijzigd overgenomen uit artikel 4,
onderdelen 15 en 16, van de richtlijn. Bij de definities van betaalinitiatiedienstverlener en rekeninginformatiedienstverlener is zoveel mogelijk
aangesloten bij de definities in artikel 4, onderdelen 18 en 19, van de
richtlijn.
Ook wordt de definitie van betaalinstrument gewijzigd. In de definitie
betaalinstrument wordt geschrapt dat de betaaldienstgebruiker gebruik
maakt van het instrument om de betaaldienstverlener in staat te stellen
een betaalopdracht te initiëren. De definitie geeft nu alleen aan dat een
betaalinstrument gebruikt kan worden voor het initiëren van betaalopdrachten, maar niet meer door wie. De achtergrond van deze wijziging ligt
in de nieuwe categorie betaaldiensten, de zgn. betaalinitiatiediensten,
waarbij een derde partij, de betaalinitiatiedienstverlener, op verzoek van
de betalingsdienstgebruiker een betalingsopdracht initieert. Voor de
definitie van groep in PSD II is aangesloten bij de definitie van richtlijngroep in artikel 1:1 van de Wft.
B
In het eerste lid van artikel 1:5a wordt artikel 2, eerste lid, van de richtlijn
geïmplementeerd. Daarin is bepaald dat de richtlijn van toepassing is op
betaaldiensten die worden aangeboden in de Europese Unie. Artikel 1:5a,
eerste lid, spreekt thans van «uitgevoerd». Verder vervalt de uitzondering
die in het eerste lid is opgenomen, aangezien deze, samen met een aantal
andere uitzonderingen van artikel 2 van de richtlijn, zijn opgenomen in de
reikwijdte bepaling in artikel 4:2b.
In het tweede lid van artikel 1:5a worden de wijzigingen die artikel 3 van
de richtlijn ten aanzien van de reikwijdte doorvoert, geïmplementeerd.
Hiermee wordt het aantal mogelijkheden om een beroep te doen op een
uitzonderingsgrond beperkt. Zie voor een uitgebreide toelichting
paragraaf 3.1 van het algemeen deel van deze toelichting. Het derde lid
van artikel 1:5a creëert een grondslag voor de mogelijkheid om bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur regels te stellen over de
toepassing van de onderdelen k en l van het tweede lid, zoals aan welke
voorwaarden moet worden voldaan om voor de in de onderdelen k en l
bedoelde uitzonderingen in aanmerking te komen.
C
In het eerste lid van artikel 1:25a wordt artikel 5:88a toegevoegd. Hiermee
krijgt de ACM tot taak om ook toezicht te houden op de naleving van
artikel 5:88a. Tevens wordt artikel 1:80, onderdeel d, uitgezonderd van
overeenkomstige toepassing op de ACM, en daarmee gelijk getrokken met
de verwijzing in artikel 1:25a, derde lid, naar artikel 1:79 (opleggen last
onder dwangsom). Verder is de voordeelgerelateerde boete inmiddels niet
meer geregeld in artikel 1:81, derde lid, maar in artikel 1:83. Om die reden
is artikel 1:81 geheel van overeenkomstige toepassing verklaard en is
artikel 1:83 thans niet meer van overeenkomstige toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

27

D tot en met G
Artikelen 1:55, 1:56, 1:58, 1:59 worden gewijzigd, omdat artikel 29, eerste
lid van de richtlijn bepaalt dat de samenwerking tussen toezichthouders
op het terrein van toezicht en handhaving van de voorschriften zoals
opgenomen in titels III en IV van richtlijn, zich niet uitstrekt over personen
aan wie werkzaamheden zijn uitbesteed door een betaalinstelling. Dit
heeft geen gevolgen voor de aansprakelijkheid van de betaalinstellingen
met betrekking tot entiteiten waaraan taken zijn uitbesteed. De regels
daaromtrent blijven onverkort van toepassing.
H
Ter implementatie van artikel 26 van PSD II worden aan artikel 1:93, eerste
lid, twee onderdelen toegevoegd. Onderdeel i maakt mogelijk dat de AFM
en DNB vertrouwelijke gegevens kunnen verstrekken aan de ACM.
Onderdeel j regelt hetzelfde voor wat betreft verstrekking aan de AP. Voor
de verstrekking van de AFM of DNB aan de ACM op grond van artikel 1:93,
eerste lid, geldt dat de gegevens dienstig moeten zijn voor de uitvoering
van het toezicht op de naleving van de richtlijn betaaldiensten dan wel
voor de uitoefening van het toezicht op de naleving van de Mededingingswet voor zover dat betrekking heeft op mededinging in het kader van
de richtlijn betaaldiensten (artikel 1:93, eerste lid, onderdeel i). Hierbij kan
bijvoorbeeld gedacht worden aan verstrekking door de AFM en DNB aan
de ACM van gegevens die de AFM en DNB ingevolge artikel 7:523 BW
hebben verkregen en die de ACM nodig heeft voor het mededingingstoezicht voor zover dat ziet op het door rekeninghoudende betaaldienstverleners verlenen van toegang tot betaalrekeningen aan betaalinitiatiedienstverleners en rekeninginformatiedienstverleners. Voor de
verstrekking door de AFM, DNB en de ACM aan de AP geldt dat de
verstrekking dienstig moet zijn voor de uitoefening van het toezicht van de
AP op betaaldienstverleners (artikel 1:93, eerste lid, onderdeel j). De ACM
en de AP kunnen de gegevens dan ook niet gebruiken voor andere
toezichttaken. Verder moet het gaan om gegevens en inlichtingen die de
AFM en DNB ook in het kader van hun toezicht op de naleving van de
richtlijn betaaldiensten hebben verkregen (artikel 1:93, eerste lid,
onderdelen i en j). Het tweede lid van artikel 1:93 bepaalt verder dat in
voldoende mate gewaarborgd moet zijn dat de gegevens geheim worden
gehouden. Op grond van artikel 1:93, derde lid, geldt nog dat gegevens
afkomstig van andere toezichthouders alleen met hun toestemming
verstrekt kunnen worden. Door de genoemde beperkingen wordt onder
meer voldaan aan de voorwaarden voor gegevensuitwisseling die de
Europese richtlijnen en verordeningen stellen aan het verstrekken van
vertrouwelijke gegevens die in het kader van het toezicht op die richtlijnen
en verordeningen zijn verkregen.21
I
De toezichthouder kan een vergunning intrekken van een betaalinstelling
wanneer zij een bedreiging vormt voor de stabiliteit van een betaalinstelling. Artikel 13 van de richtlijn bepaalt dat de toezichthouder de
vergunning ook moet kunnen intrekken wanneer er sprake is van een
bedreiging voor het vertrouwen in een betalingssysteem. Daarnaast regelt
21

Zie bijvoorbeeld artikel 54 e.v. van de richtlijn kapitaalvereisten die in artikel 24, derde lid, van
de richtlijn betaaldiensten «mutatis mutandis» van overeenkomstige toepassing worden
verklaard. In aanvulling op de in die artikelen geregelde uitzonderingen op het beroepsgeheim
maakt artikel 26 van de richtlijn betaaldiensten wel mogelijk dat vertrouwelijke gegevens
worden gedeeld met relevante autoriteiten die zijn aangewezen krachtens ander Unierecht dat
op betaaldienstverleners van toepassing is. De ACM en de AP zijn dergelijke autoriteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

28

PSD II ook dat een vergunning ingetrokken kan worden wanneer een
betaalinstelling de bevoegde autoriteit niet in kennis heeft gesteld van
belangrijke ontwikkelingen die verband houden met de voorwaarden voor
vergunningverlening. Aangezien deze intrekkinggrond los lijkt te staan
van de vraag of al dan niet meer aan de voorwaarden voor het verlenen
van een vergunning wordt voldaan, is deze intrekkingsgrond opgenomen
in een nieuw onderdeel n van artikel 104, eerste lid, van de Wft.
J
Dit onderdeel implementeert artikel 37, vijfde lid, en artikel 14, eerste lid,
laatste zin. Dit betekent dat de toezichthouder aanbieders die op grond
van artikel 1:5a een melding doen opneemt in het register, bedoeld in
artikel 1:107. Voorts wordt bepaald dat bijkantoren die niet in een andere
lidstaat actief zijn, niet opgenomen hoeven te worden in het register.
K
Om misbruik van het recht van vestiging te voorkomen is in artikel 11 van
de richtlijn bepaald dat een betalingsinstelling die een vergunning in een
lidstaat aanvraagt, ten minste een deel van haar betalingsdienstverlening
in die lidstaat moet verrichten. Dit onderdeel bepaalt tevens, dat wanneer
een betaaldienstverlener voornemens is slechts rekeninginformatiediensten te verlenen, bepaalde vergunningsvoorwaarden niet van
toepassing zijn. Zo gelden bepaalde kapitaaleisen niet voor de rekeninginformatiedienstverlener. Wel dient er een verzekering te worden
afgesloten. Dit wordt op grond van artikel 3:17 van de Wft bij algemene
maatregel van bestuur uitgewerkt.
L
Artikel 19 van de richtlijn voert een aantal wijzigingen door die betrekking
hebben op het verlenen van betaaldiensten via een betaaldienstagent.
Artikel 2.3c, tweede lid, van de Wft wordt dientengevolge gewijzigd en
bepaalt dat de Nederlandsche Bank binnen twee maanden een beslissing
moet nemen. Eveneens wordt expliciet aangegeven dat de agent pas
betaaldiensten kan aanbieden, nadat zij is ingeschreven in het register,
bedoeld in artikel 1:107.
M
Dit onderdeel implementeert artikel 29, tweede en vierde lid, van de
richtlijn. De toezichthouder kan betaalinstellingen die in Nederland actief
zijn, waarvan het hoofdkantoor zich in een andere lidstaat bevindt
verzoeken om een periodiek verslag over de activiteiten die in Nederland
plaatsvinden, voor informatie- of statistische doeleinden. Voor zover deze
betaalinstellingen op grond van het recht tot vestiging werkzaam zijn,
moet deze informatie ook voor het monitoren van de naleving van de
titels III en IV van de richtlijn kunnen worden gebruikt. De richtlijn biedt
lidstaten eveneens de mogelijkheid te bepalen dat de toezichthouder van
betaalinstellingen die uit hoofde van het recht tot vestiging via agenten op
hun grondgebied werkzaam zijn, en waarvan het hoofdkantoor zich in een
andere lidstaat bevindt, kunnen verlangen dat zij een centraal contactpunt
op hun grondgebied aanwijzen, om het toezicht op netwerken van
agenten door bevoegde autoriteiten te faciliteren. Met het oog op een zo
efficiënt mogelijk toezicht, wordt van deze lidstaatoptie gebruik gemaakt.
Met deze bepaling is zoveel mogelijk aangesloten bij de Implementatiewet
vierde anti-witwasrichtlijn die een soortgelijke bepaling bevat. De
Commissie komt met technische standaarden over criteria aan de hand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

29

waarvan kan worden bepaald wanneer het passend is een centraal
contactpunt aan te wijzen en welke taken dit contactpunt dient te hebben.
N
Dit onderdeel implementeert artikel 111, eerste lid, van de richtlijn. Artikel
3 van de electronischgeldrichtlijn bepaalt dat een aantal artikelen van de
richtlijn betaaldiensten van overeenkomstige toepassing zijn voor
electronischgeldinstellingen.
O
Artikel 2:3c is van overeenkomstige toepassing op electronischgeldinstellingen. Daarmee is artikel 2:10c overbodig.
P
Artikel 2:106a heeft betrekking op betaalinstellingen die voornemens zijn
om via een bijkantoor in een andere lidstaat of door middel van het
verrichten van diensten, al dan niet via een agent, actief willen zijn. Dit
artikel wordt gewijzigd naar aanleiding van een aantal nieuwe
voorschriften in artikel 28 van de richtlijn. De verplichting in het derde lid
(oud) vervalt in de wet en wordt opgenomen in de Regeling taakuitoefening en grensoverschrijdende samenwerking financiële toezichthouders
Wft.
Q
Ingevolge artikel 111, eerste lid, van de richtlijn is artikel 28 van de richtlijn
van overeenkomstige toepassing op elektronischgeldinstellingen. Artikel
2:107a is hierop aangepast en bevat een vergelijkbare regeling als in
artikel 2:106a is opgenomen voor betaalinstellingen.
R
Naar aanleiding van de opmerking van de Afdeling advisering van de
Raad van State in haar advies van 4 oktober 2017 wordt met dit onderdeel
een afzonderlijke wettelijke grondslag gecreëerd voor de implementatie
van artikel 94, tweede lid, van de richtlijn bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur. Hiermee valt de naleving van deze bepaling onder
toezicht van DNB. Tevens wordt verwezen naar hetgeen over artikel 94,
tweede lid, van de richtlijn is opgemerkt in paragraaf 10 van het algemeen
deel van deze toelichting.
S
Dit onderdeel implementeert de artikelen 10, eerste lid, en 33, eerste lid,
van de richtlijn waaruit volgt dat de in deze artikelen gestelde eisen niet
van toepassing zijn op betaalinstellingen die enkel betaalinitiatiediensten
of rekeninginformatiediensten verlenen.
T
Dit onderdeel implementeert artikel 18, vierde lid, van de richtlijn. Artikel
18, vierde lid, bepaalt dat betaalinstellingen onder voorwaarden kredieten
mogen verlenen die verband houden met betaaldiensten zoals bedoeld in
de bijlage, onder 4 en 5, van de richtlijn. Dienst 7 wordt niet langer
genoemd en is geschrapt uit de bijlage van PSD II. Artikel 3:29c is daarop
aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

30

U
Dit onderdeel implementeert artikel 33, eerste lid, van de richtlijn, waaruit
volgt dat op betaalinstellingen die enkel rekeninginformatiediensten
verlenen de artikel 7 en 8 van de richtlijn niet van toepassing zijn.
V
In dit onderdeel wordt artikel 9, eerste lid, van de richtlijn geïmplementeerd volgens welke betaalinstellingen die enkel betaalinitiatiediensten of
rekeninginformatiediensten aanbieden van de vereisten van artikel 9 van
de richtlijn zijn uitgezonderd.
W–Y
Artikel 3:95 bepaalt dat het niet is toegestaan om zonder een verklaring
van geen bezwaar een gekwalificeerde deelneming in de daar genoemde
ondernemingen te houden, te verwerven of zodanig te vergroten dat een
bovengrens als bedoeld in artikel 3:102, eerste lid, wordt bereikt of
overschreden. De richtlijn introduceert eenzelfde verplichting voor wat
betreft betaalinstellingen. Met dit onderdeel wordt aangesloten bij de
regeling in artikel 3:95. Wel is er vastgehouden aan de percentages, zoals
opgenomen in de richtlijn.
Z
Dit onderdeel brengt artikel 5:88 in overeenstemming met artikel 35 van
de richtlijn. Voor een betaaldienstverlener is het van belang toegang te
hebben tot de diensten van de technische infrastructuren van betalingssystemen. Voor dergelijke toegang dienen echter de nodige eisen te
gelden om de integriteit en stabiliteit van deze systemen te verzekeren.
Elke betaaldienstverlener die om deelname in een betalingssysteem
verzoekt, dient het risico van zijn keuze voor dat systeem te dragen en aan
het betalingssysteem het bewijs te leveren dat zijn interne regelingen
voldoende tegen alle soorten risico’s bestand zijn. Tot die betalingssystemen behoren met name de vierpartijenbetaalkaartsystemen, alsmede de
grote systemen voor de verwerking van overmakingen en automatische
afschrijvingen. De richtlijn is op dit punt aangepast in de zin dat deze
regelt dat deelnemers aan een betalingssysteem, wanneer zij een
betaaldienstverlener toegang geven tot het betalingssysteem, andere
betaaldienstverleners op objectieve, evenredige en niet-discriminerende
wijze toegang tot het betalingssysteem verlenen. Vergunninghoudende
betaaldienstverleners en betaaldienstverleners die een vrijstelling
genieten krachtens de onderhavige richtlijn of krachtens artikel 3 van
Richtlijn 2009/110/EG, dienen volgens overweging 50 van de richtlijn, gelet
op de verschillen in het prudentiële kader waarin zij functioneren,
verschillend te worden behandeld.
Het nieuw toegevoegde vierde lid regelt een uitzondering op de uitzondering dat het eerste en tweede lid van artikel 5:88 niet van toepassing zijn
op betalingssystemen als bedoeld in artikel 212a, onderdeel b, van de
Faillissementswet (de zogenaamde aangemerkte betalingssystemen).
Hiermee wordt bewerkstelligd dat artikel 5:88, eerste lid, ook van
toepassing is als een deelnemer aan een aangemerkt betalingssysteem
vrijwillig een vergunninghoudende of geregistreerde betaaldienstverlener,
die geen deelnemer is aan het systeem, toestaat via het systeem
overboekingen door te geven. In dat geval moet de betreffende deelnemer
deze mogelijkheid bieden op objectieve, evenredige en
niet-discriminerende wijze overeenkomstig het eerste lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

31

AA
Het nieuwe artikel 5:88a implementeert artikel 36 van de richtlijn. De norm
is opgenomen in het Deel Gedragstoezicht Financiële Markten, omdat het
betrekking heeft op de verhouding tussen financiële ondernemingen. De
omvang van de door banken te verlenen toegang tot betaalrekeningsdiensten is afhankelijk van de aard van de te verlenen betalingsdiensten
en wordt begrensd door artikel 18, tweede lid, van de richtlijn. Dat wil
zeggen dat door betaaldienstverleners alleen betaalrekeningen mogen
worden aangehouden die uitsluitend voor betalingstransacties worden
gebruikt. Gelet op het mededingingskarakter van artikel 36 van de richtlijn
zal de ACM toezicht houden op de naleving van deze bepaling. Als de
ACM na een melding van oordeel is dat een bank in strijd met het eerste
lid geen toegang of onvoldoende toegang tot een betaalrekeningsdienst
heeft verleend aan een betaalinstelling, gelden wat betreft de bevoegdheden van de ACM de leden 3 tot en met 7 van artikel 1:25a. Dit betekent
onder meer dat de ACM op grond van artikel 1:75 een aanwijzing kan
geven aan een bank om een bepaalde gedragslijn te volgen, welke kan
inhouden dat de betreffende bank alsnog toegang tot betaalrekeningsdiensten dient te verlenen aan de betrokken betaalinstelling.
Artikel II
A
Nieuw is dat alle betaalinstellingen op grond van artikel 6 van de richtlijn,
bij het houden of verwerven van een gekwalificeerde deelneming, een
verklaring van geen bezwaar dienen aan te vragen. Er wordt aangesloten
bij de regeling van artikel 3:95 Wft. Om deze reden wordt ook in de Wbft
aangesloten bij de methodiek die de Wbft reeds hanteert voor andere
financiële ondernemingen. Deze methodiek baseert de doorbelasting op
basis van het aantal bestede uren.
Artikel III
Artikel III bevat de benodigde wijzigingen voor het Burgerlijk Wetboek.
Zoals ook in het algemene gedeelte is aangegeven, betreft dit met name
titel III en IV van de richtlijn, waarin regels zijn gegeven over de betalingstransactie en de verschillende betaaldiensten. Uitgangspunt bij dit artikel
is dat slechts waar nodig de bepalingen van titel 7B (betalingstransactie)
van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek zijn gewijzigd. De voorgestelde
regeling volgt zoveel mogelijk letterlijk de bepalingen van de richtlijn
betaaldiensten, ook voor wat betreft volgorde en indeling. De regeling
dient immers steeds in overeenstemming met de richtlijn te worden
uitgelegd. Het gaat in tal van bepalingen om bescherming van de
consument. Het is ook daarom wenselijk dat, als er vragen van uitleg aan
het Hof van Justitie van de EU moeten worden gesteld, onmiddellijk
duidelijk is op welke punten van de richtlijn uitleg nodig is.22
Onderdeel A
Artikel 514 is aangepast aan de wijzigingen van de definities in artikel 4
van de richtlijn. Ook bevat het artikel enkele nieuwe definities. Een aantal
definities van artikel 4 van de richtlijn (zoals de definitie van co-badging in
artikel 4, lid 48, van de richtlijn) is niet overgenomen, omdat zij niet in titel
7B worden gebruikt.

22

Ook bij de implementatie van de PSD I werd dit uitgangspunt gevolgd. Zie Kamerstukken
31 892, nr. 3, toelichting bij artikel II.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

32

Onderdeel a (authenticeren of authenticatie)
Authenticatie neemt een belangrijke plaats in het verkeer tussen betaaldienstgebruiker en betaaldienstverlener, en dient als waarborg om de
identiteit van de betaaldienstgebruiker te controleren en de juistheid
(validiteit) van een specifiek betaalinstrument te verifiëren (vgl. artikel 97
van de richtlijn). Het begrip «authenticeren» is aangepast aan de
gewijzigde omschrijving in de richtlijn, artikel 4 (29). Toegevoegd ten
opzichte van de oude richtlijn is de controle van de identiteit van de
betaaldienstgebruiker, als onderdeel van authenticatie. De begripsomschrijving is taalkundig enigszins aangepast om aan te sluiten bij de
systematiek van titel 7B. Voor de duidelijkheid is aangegeven dat de term
«authenticatie» en «authenticeren» dezelfde inhoudelijke betekenis
hebben.
Onderdeel g (betaalinstrument)
De begripsomschrijving van betaalinstrument is in navolging van de
richtlijn (artikel 4 (14) iets ingekort en vereenvoudigd. Voor de toelichting
wordt verwezen naar die bij artikel 1:1 Wft.
Onderdeel k (betalingstransactie)
Een betalingstransactie is een door of voor rekening van de betaler door
de begunstigde geïnitieerde handeling waarbij geldmiddelen worden
gedeponeerd, overgemaakt of opgenomen, Ten opzichte van de huidige
begripsomschrijving zijn de woorden «voor rekening van (de betaler)»
toegevoegd. Deze wijziging volgt artikel 4 (5) van de richtlijn. Daarmee is
het toepassingsbereik van de term iets verruimd. Concreet valt een
betalingstransactie die door een derde, zoals een betaalinitiatiedienstverlener, wordt verricht en waarvan de gevolgen voor rekening van de
betaler zijn, onder de term «betalingstransactie», waardoor titel 7B ook op
die situatie van toepassing is. Voor het overige is de definitie ongewijzigd.
Onderdeel p (referentierentevoet)
De definitie van referentierentevoet is aangepast aan de omschrijving
zoals opgenomen in artikel 4 (28) van de richtlijn. Het betreft een
taalkundige wijziging. De begripsomschrijving sluit nu taalkundig beter
aan bij de definitieomschrijving van referentiewisselkoers, zoals
opgenomen in onderdeel q van dit artikel. Overigens is de bepaling
ongewijzigd.
Onderdeel r (richtlijn)
Deze bepaling bevat de officiële naamgeving van de richtlijn betaaldiensten II. De begripsomschrijving van richtlijn is aangepast aan de titel
van de nieuwe richtlijn.
Onderdeel u (werkdag)
Deze definitie bevat een omschrijving van wat onder werkdag moet
worden verstaan. Deze term wordt enkele malen gebruikt bij het stellen
van termijnen. Het gaat om een dag waarop de betaaldienstverlener van
de betaler of de betaaldienstverlener van de begunstigde die betrokken is
bij de uitvoering van een betalingstransactie, beschikbaar is (in de termen
van de richtlijn: «geopend is») voor het verrichten van de bij de uitvoering
van een betalingstransactie vereiste werkzaamheden. Er vindt een kleine
taalkundige, niet-inhoudelijke, wijziging plaats. Het woord «relevante»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

33

verdwijnt uit de omschrijving van het begrip werkdag. Dit volgt uit artikel
4 (37) van de richtlijn.
Onderdeel v (betaalinitiatiedienst)
Een betaalinitiatiedienst is een dienst voor het initiëren van een betaalopdracht op verzoek van de betalingsdienstgebruiker, met betrekking tot een
betaalrekening die bij een andere betaaldienstverlener wordt aangehouden. De term is inhoudelijk ongewijzigd overgenomen uit artikel 4 (15)
van de richtlijn. Er zijn enkele taalkundige wijzigingen aangebracht met
het oog op de systematiek van het burgerlijk wetboek. Zo is het begrip
van «betalingsinitiatiedienst» aangepast in «betaalinitiatiedienst». Dit sluit
aan bij de terminologie die in titel 7B wordt gehanteerd. Voor het overige
wordt verwezen naar het algemeen gedeelte van deze toelichting.
Onderdeel w (rekeninginformatiedienst)
Deze term en beschrijving implementeert artikel 4 (16) van de richtlijn.
Ook dit betreft een nieuwe betaaldienst die aan de richtlijn is toegevoegd.
Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar het algemene gedeelte
van deze toelichting.
Onderdeel x (rekeninghoudende betaaldienstverlener)
Deze term is behalve een kleine taalkundige wijziging uit artikel 4 (17) van
de richtlijn overgenomen. Omwille van de consistentie van terminologie
binnen titel 7B is gekozen voor «betaaldienstverlener» in plaats van
«betalingsdienstaanbieder». De begripsomschrijving geeft weer dat het
gaat om een betaaldienstverlener die ten behoeve van een betaler een
betaalrekening aanbiedt en beheert (vaak: een bank).
Onderdeel y (betaalinitiatiedienstverlener)
Dit onderdeel implementeert artikel 4 (18) van de richtlijn. Een betaalinitiatiedienstverlener is een persoon die de bedrijfsactiviteiten uitoefent zoals
bedoeld in bijlage I punt 7 behorende bij de richtlijn. In de bijlage van de
richtlijn staat dat het gaat om het verlenen van «betalingsinitiatiediensten». Wat een betaalinitiatiedienst is, wordt nader in onderdeel v
omschreven.
Onderdeel z (rekeninginformatiedienstverlener)
Deze definitie is uit artikel 4 (19) van de richtlijn overgenomen. De term
«rekeninginformatiedienstaanbieder» is aangepast naar «rekeninginformatiedienstverlener» omdat dit beter aansluit bij de terminologie van titel
7B. Uit de richtlijn volgt (punt 8 van de bijlage van de richtlijn) dat het gaat
om een betaaldienstverlener die de activiteiten van rekeninginformatiediensten verleent. Wat hieronder moet worden verstaan, is in paragraaf
3.2 van het algemeen gedeelte van de toelichting nader omschreven.
Onderdeel aa (overmaking)
Artikel 4 (24) van de richtlijn geeft een begripsomschrijving van
«overmaking». Deze definitie wordt in artikel 536 lid 1, onderdeel b,
gebruikt. De term is inhoudelijk ongewijzigd overgenomen. Vanwege de
systematiek van deze titel is de term «instructie» echter vervangen door:
opdracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

34

Onderdeel ab (sterke cliëntauthenticatie)
Onder meer in artikel 529 wordt de term «sterke cliëntauthenticatie»
gebruikt. Zoals in de begripsomschrijving van authenticatie is
opgenomen, betreft dit het verificatieproces tot het vaststellen van de
identiteit van de betaaldienstgebruiker dan wel de validiteit van het
gebruik van een specifiek betaalinstrument. De term is overgenomen uit
artikel 4 (30) van de richtlijn. Voor een nadere toelichting wordt verwezen
naar paragraaf 3.9 van het algemene gedeelte van deze toelichting.
Onderdeel ac (persoonlijke beveiligingsgegevens)
Deze begripsomschrijving implementeert artikel 4 (31) en geeft aan wat
onder «persoonlijke beveiligingsgegevens» moet worden verstaan. Het
gaat om gepersonaliseerde kenmerken die voor doeleinden van authenticatie door de betaaldienstverlener aan een betaaldienstgebruiker zijn
verstrekt. Men kan concreet denken aan de pincode die nodig is om veilig
een bankkaart te gebruiken. Deze definitie wordt onder meer in artikelen
524 en 525 gebruikt. Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar de
toelichting bij die bepalingen.
Onderdeel ad (gevoelige betaalgegevens)
Artikel 4 (32) van de richtlijn beschrijft dat gegevens gevoelig zijn indien er
fraude mee kan worden gepleegd. Het gaat daarbij onder meer om
persoonlijke beveiligingsgegevens. Men kan hierbij denken aan de
pincode van een pinpas. Ter verduidelijking is er aan toegevoegd dat voor
de activiteiten van betaalinitiatiedienstverleners en rekeninginformatiedienstverleners de naam van de rekeninghouder en het rekeningnummer
geen gevoelige betalingsgegevens zijn. Er zijn in deze bepaling ten
opzichte van de richtlijn geen inhoudelijke wijzigingen aangebracht.
Onderdeel B
Deze bepaling implementeert artikel 2 leden 1 tot en met 5 van de richtlijn
in artikel 515 leden 1 tot en met 4. Deze bepaling geeft de reikwijdte, die,
zoals opgemerkt in het algemene gedeelte van deze toelichting, enigszins
is uitgebreid. De titel is in beginsel van toepassing indien een van de
betaaldienstaanbieders zich in de Unie bevindt. Hierbij verdient aandacht
dat titel 7B en dus ook het onderhavige artikel 515 alleen van toepassing
is, indien krachtens regels van internationaal privaatrecht Nederlands
recht van toepassing is. Welk recht van toepassing is moet worden
beantwoord aan de hand van de Verordening (EG) nr. 593/2008 van 17 juni
2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit
overeenkomst (Rome I). Ingevolge artikel 3 van de Verordening kunnen
partijen kiezen welk recht zij op hun overeenkomst toegepast willen zien.
Ingevolge artikel 4 lid 1 onder b wordt bij gebreke van een rechtskeuze de
overeenkomst beheerst door het recht waar de betaaldienstverlener zijn
gewone verblijfplaats heeft. Het belang daarvan is weliswaar beperkt,
omdat de richtlijn tot gevolg heeft dat in de verschillende lidstaten op het
gebied van de richtlijn meestal dezelfde regels gelden, maar er zijn
gevallen waar dit laatste niet zo is. Zo hebben de lidstaten ingevolge
artikel 38 lid 2 en 61 lid 3 de bevoegdheid, maar niet de verplichting, te
bepalen dat de titels III en IV van de richtlijn op micro-ondernemingen op
dezelfde wijze als op consumenten worden toegepast. Hier kunnen
verschillen ontstaan omdat niet alle lidstaten van deze bevoegdheid
gebruik zullen maken. Voor zover uit de strekking van de richtlijn zelf niet
een andere oplossing kan worden afgeleid, is op de vraag of een
micro-onderneming in een bepaald geval als een consument behandeld
moet worden, het door de Verordening aangewezen recht beslissend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

35

Op grond van protocol 1, jo. annex 9 jo. artikel 126 van het EFTA verdrag,
moet een verwijzing naar «Gemeenschap» (thans: Unie) mede worden
opgevat als een verwijzing naar de EER. Ter verduidelijking is dit ook in
het artikel opgenomen.23
Onderdeel C
Artikel 515a
Deze bepaling implementeert artikel 33 lid 2 van de richtlijn en verduidelijkt dat voor betaaldienstverleners die uitsluitend een rekeninginformatiedienst aanbieden van deze titel slechts enkele bepalingen van toepassing
zijn.
Onderdeel D
Artikel 517 geeft een regeling voor wijziging van de raamovereenkomst.
Indien deze wordt gewijzigd, heeft de betaaldienstgebruiker recht op
informatie. Verder kan de betaaldienstgebruiker voor de datum van
inwerkingtreding de overeenkomst opzeggen. Naar aanleiding van de
toevoegde slotzin in artikel 54, eerste lid, eerste alinea, van de richtlijn, is
in artikel 517 verduidelijkt dat de betaaldienstgebruiker wijzigingen voor
de beoogde datum van inwerkingtreding kan aanvaarden of verwerpen.
Verder is naar aanleiding van wijzigingen in artikel 54, eerste lid, tweede
alinea, van de richtlijn verduidelijkt dat bij verwerping van de
voorwaarden de betaaldienstgebruiker een recht heeft om de raamovereenkomst kosteloos te beëindigen, tot de datum waarop de wijziging van
toepassing zou worden. Deze wijziging is in het tweede lid van artikel 517
opgenomen. Tot slot zijn in onderdelen a en b van het twee lid de termen
«deelt mede» en «vermeldt» vervangen door «stelt ervan in kennis» om
aan te sluiten bij de terminologie van de richtlijn.
Onderdeel E
Artikel 518 implementeert artikel 55 van de richtlijn en geeft onder meer
een recht voor de betaaldienstgebruiker om de raamovereenkomst te
allen tijde te beëindigen (artikel 55 lid 2 PSD II). Indien de raamovereenkomst minder dan zes maanden in werking is geweest, kunnen daarvoor
kosten worden gerekend, die passend zijn en in overeenstemming met de
feitelijke kosten. De PSD I bevatte een minimumtermijn van 12 maanden
(artikel 45 lid 2). Verder is de formulering aangepast, om aan te sluiten bij
de formulering van artikel 55 lid 2 van de richtlijn.
Onderdeel F
Artikel 520 bepaalt welke kosten mogen worden toegerekend aan de
begunstigde voor het gebruik van een betaalinstrument, alsmede de
kosten bij een betalingstransactie waarbij de betaaldienstverleners zich
binnen de Unie bevinden («surcharging»). Deze bepaling zet artikel 62 van
de richtlijn om. Er zijn enkele wijzigingen ten opzichte van artikel 52 van
de bestaande richtlijn.
Tweede lid
In het tweede lid is als gevolg van de wijziging in artikel 62 lid 2 van de
richtlijn een wijziging aangebracht. Het betreft hier een verduidelijking
over het toepassingsgebied van het artikel, namelijk dat de bepaling van
23

Op dit moment is nog geen besluit genomen door het gemengd comité. Het ligt echter in de
rede dat, evenals de PSD I, de PSD II ook van toepassing wordt op de EER-landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

36

toepassing is indien zowel de betaaldienstverlener van de begunstigde als
die van de betaler zich binnen de Unie bevinden of de enige bij de
betalingstransactie betrokken betaaldienstverlener zich in de Unie (of de
EER) bevindt. Dit stemt overeen met de reikwijdte, zoals opgenomen in
artikel 2 lid 2 van de richtlijn. Voorts is de verwijzing naar de valutawissel
vervallen. Uitgangspunt is voortaan dat de begunstigde en de betaler de
kosten die hun respectievelijke betaaldienstverleners maken elk voor zich
dragen, ook als er sprake is geweest van een valutawissel.
Derde lid
Het derde lid is aangepast in verband met de wijziging die in artikel 62 lid
3 van de richtlijn is aangebracht. Deze wijziging verduidelijkt dat (slechts)
de directe kosten die de begunstigde maakt, zoals een door de betaaldienstverlener in rekening gebrachte «merchant fee», mogen worden
doorgerekend door de begunstigde aan de betaler. Eventuele aanvullende
kosten, zoals algemene bedrijfskosten, mogen niet worden doorberekend.
Deze bepaling is van toepassing op alle betalingstransacties tussen
betalers en begunstigden, ongeacht of ze ondernemer zijn of niet. Er
kunnen bij transacties tussen niet-consumenten andere afspraken worden
gemaakt. Aangezien de ACM reeds toezicht houdt op het doorberekenen
van kosten door handelaren (artikel 6:230k BW) en ook zal worden belast
met het toezicht op de naleving van het vierde lid (verbod op in rekening
brengen van kosten voor bepaalde betaalinstrumenten) ligt het voor de
hand om het toezicht op de naleving van derde lid ook bij de ACM onder
te brengen. Daartoe is in artikel IV een bepaling opgenomen.
Vierde lid
Dit nieuwe lid implementeert artikel 62, vierde lid, van de richtlijn. Het lid
geeft een verbod tot het in rekening brengen van kosten voor het gebruik
van betaalinstrumenten waarvan de afwikkelingsvergoedingen onder
hoofdstuk II van Verordening (EU) nr. 2015/751 betreffende afwikkelingsvergoedingen voor op kaarten gebaseerde betalingstransacties vallen. Het
gaat hier om gebruik van zgn. «debetkaarten», waaronder in de praktijk de
meeste bankbetaalpassen vallen, alsook een aantal kredietkaarten.24
Kaarten die zijn gebaseerd op een «driepartijenbetaalkaartschema’s» (vgl.
artikel 1 lid 5 van de hiervoor genoemde Verordening), zoals bepaalde
kredietkaarten, vallen hier niet onder.
Voorts mogen geen kosten worden gerekend voor betaaldiensten waarop
Verordening (EU) nr. 260/2012 tot vaststelling van technische en bedrijfsmatige vereisten voor overmakingen en automatische afschrijvingen in
euro en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 924/2009 van toepassing is.
Die Verordening stelt regels vast voor in euro luidende overmakingstransacties en automatische afschrijvingen binnen de Unie waarbij zowel de
betaaldienstverlener van de betaler als de betaaldienstverlener van de
begunstigde zich in de Unie bevinden, of waarbij de enige bij de
betalingstransactie betrokken betaaldienstverlener zich in de Unie bevindt.
Het gaat daarbij in beginsel om automatische overschrijvingen en
eenmalige overmakingen in euro’s, waarbij de relevante betaaldienstverleners zich in de Unie bevinden (vgl. artikel 1 lid 1 van de genoemde
Verordening, waarbij artikel 1 lid 2 enkele uitzonderingen geeft). Dit
nieuwe vierde lid is het gevolg van het nieuwe lid 4 in artikel 62 van de
richtlijn. De ACM zal worden belast met het toezicht op de naleving van
deze bepaling.

24

Het gaat hier om zgn. kredietkaarten op basis van «vierpartijenbetaalkaartschema’s.» vgl. ook
de genoemde Verordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

37

Onderdeel G
Artikel 521 volgt artikelen 42 en 63 (voor onderdeel f van het eerste lid)
van de richtlijn en bepaalt dat een aantal bepalingen van titel 7B niet van
toepassing is bij «eenvoudige betaalinstrumenten», omdat deze niet
passend zijn gelet op de aard van het betaalinstrument. Het gaat bij deze
betaalinstrumenten onder meer over anonieme «prepaidkaarten». Bij deze
laatste categorie is onder meer de beperking in de aansprakelijkheid voor
frauduleus gebruik niet van toepassing. Zie voor een nadere toelichting
Kamerstukken 2008–09, 31 892, nr. 3, p. 35.
Er is ten opzichte van artikel 53 van de «oude richtlijn» een aantal kleine
wijzigingen aangebracht. De term «geblokkeerd» is in onderdeel a
vervangen door «voorkomen». Dit betreft een beperkte verruiming van de
bepaling, aangezien de term «voorkomen» de mogelijkheid laat dat
gebruik van een betaalinstrument, naast blokkering, ook op een andere
manier kan worden voorkomen. Voorts is in onderdeel b de term «is
geauthenticeerd» is vervangen door «was toegestaan» waarmee wordt
verduidelijkt dat niet wordt aangesloten bij de begripsomschrijving, zoals
opgenomen in artikel 7:514 BW, onderdeel a. Dit volgt artikel 63, lid 1,
onderdeel b, van de richtlijn.
Onderdeel d, tot slot, is aangepast overeenkomstig artikel 63 lid 1,
onderdeel d, van de richtlijn. Onderdeel f van artikel 521, dat niet wordt
gewijzigd, bevat de bepaling van artikel 42 lid 1, onderdeel b, van de
richtlijn. Evenals onder het artikel 34 lid 1, onderdeel b, van de richtlijn
PSD I, geeft deze bepaling de mogelijkheid om overeen te komen dat
informatie over de wijzigingen van de overeenkomst niet tussentijds
wordt verstrekt. De bepaling wordt vanwege de nauwe samenhang met
artikel 63 in één artikel geïmplementeerd. De overige leden van artikel 42
worden in een algemene maategel van bestuur opgenomen.
Onderdeel H
Het opschrift van Afdeling 2 wordt aangepast, zodat het overeenkomt met
het opschrift van hoofdstuk 2 van titel IV van de richtlijn. Deze wijziging
sluit ook beter aan bij het gegeven dat in dit hoofdstuk zowel bepalingen
zijn opgenomen die zien op het toestaan van een betalingstransactie, als
bepalingen die zien op de gevolgen van een niet-toegestane betalingstransactie.
Onderdeel I
Artikel 522 geeft regels over de instemming met en uitvoering van de
betalingstransactie. Dit artikel volgt artikel 64 van de richtlijn.
In het tweede lid is, overeenkomstig artikel 64 lid 2, verduidelijkt dat de
instemming met de uitvoering ook kan worden verleend via de begunstigde of de betaalinitiatiedienstverlener. Voor de volledigheid wordt
opgemerkt dat de term «betaaldienstverlener» ook meerdere betaaldienstverleners kan omvatten, zoals bepaald in artikel 64 lid 4 van de richtlijn.
Dit is in navolging van de richtlijn in artikel 522, tweede lid, opgenomen.
Onderdeel J
Artikel 522a
Deze bepaling zet artikel 65 van de richtlijn om en geeft enkele bepalingen
voor de bevestiging van betalingstransacties, onder meer in de relatie van
de betaaldienstverlener die een rekening aanhoudt voor een betaler, ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

38

opzichte van een betaaldienstverlener die een betaalinstrument uitgeeft.
Implementatie in afdeling 3 van titel 7B is passend, omdat het artikel 65
ziet op de uitvoering van de betalingstransactie. Omwille van de overzichtelijkheid wordt voor de implementatie een nieuw artikel 522a voorgesteld.
Ten opzichte van de richtlijn zijn enkele taalkundige wijzigingen aangebracht, die niet de inhoud raken. Het voorgestelde artikel 522a regelt dat
de rekeninghoudende betaaldienstverlener desgevraagd een bevestiging
verstrekt aan de betaaldienstverlener die op kaarten gebaseerde betaalinstrumenten uitgeeft. De informatie over de beschikbaarheid van geldmiddelen op de rekening van de betaler verkleint het risico voor de betaaldienstverlener die de kaart uitgeeft, met name bij de debetkaarten. Deze
bevestiging maakt het daarmee laagdrempeliger voor andere betaaldienstverleners dan de betaaldienstverlener waar de betrokkene zijn
rekening aanhoudt om een betaalkaart aan te bieden, aangezien telkens
kan worden gecontroleerd of er voldoende saldo is voor de betaling met
de betaalkaart. Dit kan de concurrentie bevorderen en daarmee zorgen
voor een ruimere keuze en een beter aanbod voor consumenten, zo volgt
uit overweging 67 van de richtlijn. De genoemde overweging, alsmede
artikel 65 lid 4 van de richtlijn, verduidelijkt voorts dat die bevestiging niet
mogelijk maakt dat er geldmiddelen worden geblokkeerd op de betaalrekening van de betaaldienstgebruiker.
Er is een aantal voorwaarden voor de bevestiging. Bij de rekeninghoudende betaaldienstverlener is als voorwaarde gesteld dat (a) de betaalrekening van de betaler op het moment van de aanvraag online toegankelijk
is, en (b) er moet door de betaler voorafgaande toestemming zijn gegeven
aan de rekeninghoudende betaaldienstverlener om de bevestiging te
geven. In het tweede lid is een drietal aanvullende voorwaarden
opgenomen die gelden voor de betaaldienstverlener die het verzoek doet.
Ten eerste voorafgaande uitdrukkelijke toestemming door de betaler met
het doen van een verzoek om bevestiging. Ten tweede moet de betaler de
op kaarten gebaseerde betalingstransactie voor het betreffende bedrag
initiëren. Met andere woorden, er is een actieve handeling vereist voordat
om bevestiging kan worden verzocht. Tot slot geldt als voorwaarde dat
voor elk verzoek de betaaldienstverlener zich authenticeert bij de
rekeninghoudende betaaldienstverlener, waarbij de richtlijn er vanuit gaat
dat er overeenkomstig de richtlijn veilig wordt gecommuniceerd. Dit is
een waarborg om ervoor te zorgen dat geen andere dan de toegestane
betaaldienstverlener toegang krijgt tot de bevestiging van de betaalrekening van de betrokkene. Deze bevestiging heeft overigens de vorm van
een eenvoudig «ja» of «nee». Er wordt geen afschrift van het saldo
weergegeven, zo volgt uit artikel 65, derde lid, van de richtlijn. De betaler
heeft voorts het recht, op grond van artikel 65 lid 4, omgezet in artikel
522a, vijfde lid, om kennis te nemen van de identificatie van de betaaldienstverlener en het verstrekte antwoord.
Het zesde lid van artikel 522a verduidelijkt ten slotte, in navolging van
artikel 65, zesde lid, dat het artikel niet van toepassing is op betalingstransacties die zijn geïnitieerd met op kaarten gebaseerde betaalinstrumenten waarop elektronisch geld is opgeslagen.
Artikel 522b
Deze bepaling implementeert artikel 66, eerste lid, en ziet op de toegang
tot betaalrekeningen wanneer er betaalinitiatiediensten worden gebruikt
en de daarmee samenhangende voorwaarden. Deze betalingsdiensten
spelen met name een rol in betalingen in geval van elektronische handel
door een softwareverbinding tot stand te brengen tussen de website van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

39

de handelaar en het platform voor internetbankieren van de rekeninghoudende betaaldienstverlener van de betaler om daarmee internetbetalingen
te initiëren op basis van een overmaking (overweging 27 van de richtlijn).
Er zijn ten opzichte van de richtlijn behalve enkele taalkundige wijzigingen
geen aanpassingen gedaan. Het artikel geeft een recht aan de betaler om
bij een betaling een betaalinitiatiedienst te gebruiken. Vanwege de
civielrechtelijke aard is dit recht in het Burgerlijk Wetboek geïmplementeerd. De specifieke voorwaarden waaronder toegang moet worden
verleend door de rekeninghoudende betaaldienstverlener aan de
betaalinitiatiedienstverlener worden op grond van artikel 3:17 van de Wft
uitgewerkt in het Besluit prudentiële regels Wft, omdat die voorwaarden
beter passen in het kader van het toezicht op de betaaldienstverleners.
Artikel 522c
Artikel 67, eerste lid, van de richtlijn wordt in artikel 522c omgezet. Deze
bepaling ziet op een nieuwe categorie betaaldienstverleners, namelijk de
rekeninginformatiedienstverleners. Deze categorie betaaldienstverleners
faciliteert de informatievoorziening aan de betaaldienstgebruiker door
bijvoorbeeld een overzicht te geven van de inkomsten en uitgaven van de
betaler, uitgesplitst naar het doel van de uitgave. Om deze informatie te
geven is toegang nodig tot de betaalrekening van de betaaldienstgebruiker. De richtlijn bepaalt dat een betaaldienstgebruiker het recht heeft
om een rekeninginformatiedienst te gebruiken. Voorts voorziet de richtlijn
in voorwaarden voor zowel de rekeninginformatiedienstverlener als de
rekeninghoudende betaaldienstverlener, met het oog op veilige en
betrouwbare dienstverlening. De specifieke voorwaarden waaronder
toegang moet worden verleend door de rekeninghoudende betaaldienstverlener aan de rekening informatiedienstverlener worden op grond van
artikel 3:17 van de Wft uitgewerkt in het Besluit prudentiële regels Wft,
omdat die voorwaarden beter passen in het kader van het toezicht op de
betaaldienstverleners.
Onderdeel K
Artikel 523 is als gevolg van het gewijzigde artikel 68, van de richtlijn
ingrijpend aangepast. Het artikel gaat over restricties op het gebruik van
het betaalinstrument, zoals uitgavenlimieten, en over de toegang tot
betaalrekeningen door betaaldienstverleners en onder welke voorwaarden
deze kan worden ontzegd.
De bepaling is ten opzichte van de richtlijn iets aangepast, om de
structuur te volgen die al in artikel 523 bestaat. Er zijn ten opzichte van de
richtlijn geen inhoudelijke wijzigingen aangebracht. De gewijzigde
bepaling regelt thans ook het ontzeggen van de toegang tot de betaalrekening aan betaalinitiatiedienstverleners en rekeninginformatiedienstverleners. Bepaalde diensten kunnen nuttig zijn voor de consument, door
bijvoorbeeld een uitgavepatroon in kaart te brengen (rekeninginformatiedienstverleners) of door een betaling via het internet te faciliteren
(betaalinitiatiedienstverleners). Voor de uitvoering van deze diensten is
toegang tot de betaalrekening van de betalers nodig. Om fraude te
bestrijden, is het voor de rekeninghoudende betaaldienstverlener mogelijk
gemaakt om toegang tot deze rekening te blokkeren, indien er voldoende
redenen zijn om aan te nemen dat er sprake is van toegang die niet is
toegestaan, bijvoorbeeld bij fraude of in het geval de betaler geen
toestemming heeft verleend aan de genoemde diensten om toegang tot
zijn rekening te hebben. In dergelijk gevallen kan de rekeninghoudende
betaaldienstverlener, zoals de bank waar de consument zijn betaalrekening aanhoudt, de betaler informeren en de toegang tot de rekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

40

voor de betaalinitiatiedienstverlener en de rekeninginformatiedienstverlener blokkeren.
Het nieuwe zesde lid geeft de modaliteiten voor een dergelijk ingrijpen. In
zulke gevallen moet de rekeninghoudende betaaldienstverlener de betaler
informeren in overeengekomen vorm. Indien mogelijk gebeurt dit voordat
de toegang wordt geblokkeerd en ten laatste onmiddellijk erna. De term
«onmiddellijk» impliceert dat dit snel gebeurt, waardoor het goed
voorstelbaar is dat de bank met de betrokken betaler telefoneert of een
andere wijze van directe communicatie gebruikt. Naast het informeren
van de betaler, moet krachtens lid 8 ook de Nederlansche Bank, als
toezichthouder op onder meer de naleving van de Wet ter voorkoming
van witwassen en financieren van Terrorisme (Wwft), worden geïnformeerd. Na het verdwijnen van de redenen die hebben geleid tot
ontzegging van de toegang van de betaalrekening, wordt de toegang tot
de betaalrekening weer verleend. Het ligt in de rede dat de betaaldienstverlener de betrokken betaler hiervan op de hoogte stelt, al bevat de
richtlijn geen regel van die strekking.
Onderdeel L
Artikel 524 is naar aanleiding van de wijzigingen in artikel 69 van de
richtlijn gewijzigd. Deze bepaling ziet op de plichten van de betaaldienstgebruiker met betrekking tot betaalinstrumenten en persoonlijke
beveiligingsgegevens.
De termen «gepersonaliseerde veiligheidskenmerken» zijn in navolging
van de richtlijn vervangen door «persoonlijke beveiligingsgegevens». Dit
betreft een taalkundige aanpassing. Daarnaast is een derde lid toegevoegd dat de toevoeging in artikel 69 lid 1, onderdeel a, overneemt, dat
bepaalt dat de voorwaarden voor het gebruik van een betaalinstrument
die door de betaaldienstverlener worden gesteld, zoals een bankpas, voor
de betaaldienstgebruiker «objectief, niet-discriminerend en evenredig»
moeten zijn. Overweging 64 van de richtlijn geeft als voorbeeld van een
discriminerende bepaling een voorwaarde die strekt tot blokkering van
een betaalinstrument, omdat een betaaldienstgebruiker binnen de Unie
van woonplaats is veranderd. Wat uiteindelijk onder «objectief,
niet-discriminerend en evenredig» wordt verstaan, is ter invulling aan de
toezichthouders en uiteindelijk aan het Hof van Justitie van de Europese
Unie.
Onderdeel M
Artikel 525 zet artikel 70 van de richtlijn om. Dit artikel gaat over de
plichten van de betaaldienstverlener die een betaalinstrument, zoals een
kredietkaart, uitgeeft.
In navolging van de nieuwe terminologie van de richtlijn, zijn ook hier de
termen «gepersonaliseerde veiligheidskernmerken» vervangen door:
persoonlijke beveiligingsgegevens. Dit is een taalkundige aanpassing.
Er is een nieuw onderdeel d ingevoegd, in navolging van artikel 70, lid 1,
onderdeel d van de richtlijn. Dit onderdeel geeft aan dat de betaaldienstverlener een melding van verlies, diefstal, onrechtmatig gebruik of
niet-toegestaan gebruik van het betaalinstrument kosteloos kan doen.
Wanneer er vervanging van het betaalinstrument nodig is – er wordt
bijvoorbeeld een nieuwe bankpas opgestuurd – mogen slechts de
rechtstreeks daarop betrekking hebben kosten in rekening worden
gebracht. Voorstelbaar is dat het dan bijvoorbeeld gaat om de kosten voor
het maken van zo’n pas en de verzendkosten. Er is omwille van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

41

duidelijkheid en de bestaande structuur in artikel 525 een iets andere
volgorde aangehouden dan in de richtlijn. Er zijn ten opzichte van de
richtlijn geen inhoudelijke wijzigingen aangebracht.
Onderdeel N
Artikel 71 van de richtlijn, omgezet in artikel 526, voorziet in regels over
kennisgeving en rectificatie van niet-toegestane of onjuist uitgevoerde
betalingstransacties. Er zijn in de nieuwe richtlijn enkele wijzigingen ten
opzichte van artikel 58 van de huidige richtlijn.
De wijziging in het eerste lid betreft een verduidelijking door vervanging
van «foutieve betalingstransactie» door «onjuist uitgevoerde betalingstransactie». Hiermee wordt artikel 71, eerste lid, van de richtlijn omgezet.
Het gaat hier om een wijziging als gevolg van een verbeterde vertaling. Er
is geen inhoudelijke verandering beoogd.
Een nieuw tweede lid richt zich op de betaalinitiatiedienstverlener die bij
een transactie betrokken is en specificeert dat de betaaldienstgebruiker
zich tot de rekeninghoudende betaaldienstverlener moet richten om een
rectificatie (ongedaanmaking) van zijn betalingstransactie te krijgen. Dit lid
volgt artikel 71, tweede lid van de richtlijn.
Onderdeel O
Deze bepalingen volgen de wijzigingen in artikel 72 van de richtlijn. Artikel
72 voorziet in bewijsregels indien een betalingstransactie incorrect is
uitgevoerd of wanneer een betaaldienstgebruiker aanvoert dat hij geen
toestemming geeft voor de transactie. Hoofdregel is dat de betaaldienstverlener aantoont dat de transactie juist is uitgevoerd. Indien wordt
aangevoerd door de betaaldienstgebruiker dat geen toestemming is
verleend voor de transactie, dan is de registratie van de betalingstransactie op zichzelf genomen onvoldoende bewijs voor de instemming.
Het eerste lid verduidelijkt na de wijziging in artikel 72, eerste lid, van de
richtlijn dat het falen van de betalingstransactie moet samenhangen met
de door de betaaldienstverlener aangeboden diensten. Met andere
woorden: indien het falen van de transactie het gevolg is van bijvoorbeeld
fouten in de software aan de kant van de betaler, valt dit buiten deze
bepaling. De zin die wordt toegevoegd aan het eerste lid verduidelijkt de
bewijslastverdeling wanneer bij de betalingstransactie een betaalinitiatiedienstverlener is betrokken en indien de consument ontkent dat hij
instemming heeft verleend voor de betalingstransactie dan wel dat de
transactie op onjuiste wijze is uitgevoerd. Het is in de hiervoor genoemde
gevallen aan de betaalinitiatiedienstverlener om dan aan te tonen dat voor
het gedeelte waarvoor hij verantwoordelijk is de transactie is geauthentiseerd, juist is geregistreerd en geboekt. De term «verantwoordelijk» is
gekozen in plaats van «bevoegdheid», omdat dit duidelijker de bedoeling
van de richtlijn overbrengt om de bewijslast voor de uitvoering van de
betalingstransactie te leggen bij de voor de uitvoering verantwoordelijke
partij (zie ook overweging 74). Deze bewijslastverdeling sluit aan bij de
huidige regeling die geldt voor betaaldienstverleners. Hiermee wordt
artikel 72 lid 1, tweede alinea, van de richtlijn omgezet.
Door de wijzigingen van het tweede lid wordt verduidelijkt dat het enkele
feit dat een betalingstransactie is geregistreerd, onvoldoende is om aan te
tonen dat er sprake is van fraude of grove nalatigheid aan de kant van de
gebruiker. De nieuwe volzin van het tweede lid verduidelijkt dat in
dergelijke gevallen ondersteunend bewijs nodig is. Wat als voldoende
bewijs geldt om fraude of grove nalatigheid aan te nemen, zal afhangen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

42

van de verdere feiten en omstandigheden en is uiteindelijk ter beoordeling aan de toezichthouder en de rechter. Voorts is verduidelijkt dat de
bepaling ook geldt voor de betaalinitiatiedienstverlener. De richtlijn
bepaalt niet aan wie het bewijs moet worden geleverd. Het ligt, gelet op
het doel en de strekking van de bepaling, echter in de rede dat dit bewijs
door de betaalinitiatiedienstverlener aan de rekeninghoudende betaaldienstverlener wordt geleverd.
Onderdeel P
Artikel 528 ziet op de verplichtingen van de betaaldienstverlener van de
betaler indien er sprake is van een niet-toegestane betalingstransactie.
Deze bepaling volgt artikel 73 van de richtlijn. Er zijn enkele taalkundige
wijzigingen aangebracht.
In het geval van een niet-toegestane betalingstransactie moet de
betaaldienstverlener het bedrag terugbetalen en de betaalrekening
herstellen in de oorspronkelijke toestand. Deze verplichtingen bestaan
naast de rechten die de betaler dan wel de begunstigde aan het algemene
overeenkomstenrecht kan ontlenen. De wijzigingen die in deze bepaling
zijn opgenomen, volgen de wijzigingen van de richtlijn. Concreet zijn de
verplichtingen van de richtlijn die zien op terugbetaling nader uitgewerkt.
Er is een uitzondering toegevoegd op de verplichtingen tot terugbetaling
indien er een vermoeden van fraude bestaat. Gelet op het doel van de
bepaling, ligt het in de rede dat het hier gaat om frauduleur handelen door
de betaler. Voorts zijn er terugbetaalverplichtingen opgenomen indien een
betalingstransactie via een betaalinitiatiedienstverlener heeft plaatsgevonden. Om een en ander overzichtelijk te houden, is gekozen voor
implementatie in zes leden. Deze leden worden hieronder toegelicht.
Eerste en tweede lid
In het eerste lid is neergelegd dat een betaaldienstverlener in geval van
een niet-toegestane betalingstransactie is gehouden om het bedrag
onmiddellijk terug te betalen. Uit overweging 73 volgt dat de betaler altijd
het recht heeft om het restitutieverzoek aan de rekeninghoudende
betaaldienstverlener te richten, ook al is er een betaalinitiatiedienstverlener bij de transactie betrokken. Deze regeling is getroffen om het voor
de consument eenvoudig te houden en hem een hoog niveau van
bescherming te bieden (overweging 73). Het vierde en het vijfde lid
regelen vervolgens de onderlinge verhouding tussen de betaal(initiatie)dienstverlener en de rekeninghoudende betaaldienstverlener, waarbij het
uitgangspunt geldt dat de entiteit aansprakelijk is voor het deel van de
transactie waarover zij controle heeft (overweging 74).
Ten opzichte van de oude wettekst is bepaald dat deze terugbetaling en
herstel van de betaalrekening uiterlijk de eerstvolgende werkdag moet
plaatsvinden, te rekenen vanaf het moment dat de betaaldienstverlener
bekend is geworden met de transactie of daarvan in kennis is gesteld.
Verder is ten opzichte van de oude richtlijn verduidelijkt dat toepassing
van het eerste lid in voorkomend geval ook herstel van de betaalrekening
kan betekenen, waarbij de valutadatum ten laatste gelijk mag zijn aan de
dag waarop de niet-toegestane transactie plaatsvond. Hiermee is beoogd
om elk nadeel voor de betaler als gevolg van de onjuiste betalingstransactie (zoals het verlies van rente op het saldo van de rekening) zoveel
mogelijk te beperken, zo blijkt uit overweging 71 van de richtlijn. Ten
opzichte van artikel 73 lid 1 van de richtlijn is de tekst omwille van de
duidelijkheid aangepast. Er zijn geen inhoudelijke wijzigingen aangebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

43

Derde lid
Het derde lid bevat een uitzondering, die nieuw is ten opzichte van de
oude wettekst en richtlijn. Er hoeft geen terugbetaling en herstel van de
betaalrekening plaats te vinden indien er redelijke gronden zijn om fraude
te vermoeden en deze gronden schriftelijk door de betaaldienstverlener
aan de nationale autoriteit (i.c. de AFM) zijn medegedeeld. Deze uitzondering bestaat naast het eigen risico voor de schade voor de betaler,
inclusief het risico om het gehele schadebedrag te dragen, dat op grond
van artikel 529 geldt. Deze bepaling is op basis van artikel 73 lid 1
geïmplementeerd en omwille van de overzichtelijkheid in een separaat lid
opgenomen.
Vierde en vijfde lid
Deze bepalingen voorzien in enigszins afwijkende verplichtingen bij een
onjuiste betalingstransactie, indien een betalingsinitiatiedienstverlener
betrokken is bij de transactie. In zo’n geval betaalt de rekeninghoudende
betaaldienstverlener het bedrag van de niet-toegestane betalingstransactie terug aan de betaler.
Blijkt dat de betaalinitiatiedienstverlener aansprakelijk is, dan geldt
overeenkomstig het vijfde lid een vergoedingsplicht aan de rekeninghoudende betaaldienstverlener. De betaalinitiatiedienstverlener betaalt in een
dergelijk geval onmiddellijk de geleden verliezen of de door de rekeninghoudende betaaldienstverlener aan de betaler terugbetaalde bedragen,
waaronder het bedrag van de niet-toegestane betalingstransactie. Daarbij
is een onderlinge bewijslastregeling getroffen in het vijfde lid. De
betaalinitiatiedienstverlener moet in voorkomend geval bewijzen dat de
authenticatie en registratie juist is verlopen en dat er geen technische
storing is geweest of enig ander falen in verband met de uitvoering van
de betaaldienst waarmee de betaalinitiatiedienstverlener is belast. Het
doel van deze bepaling is volgens overweging 74 om de betreffende
betaaldienstverlener «verantwoordelijkheid te [laten] nemen voor het
respectieve deel van de transactie waarover zij controle hebben». De term
«verantwoordelijkheid» is gekozen in plaats van «bevoegdheid», omdat
dit duidelijker de bedoeling van de richtlijn overbrengt om de bewijslast
voor de uitvoering van de betalingstransactie te leggen bij de voor de
uitvoering verantwoordelijke partij.
Zesde lid
Deze bepaling komt min of meer overeen met het oude artikel 528, tweede
lid, en verwijst naar de aanvullende mogelijkheden tot compensatie via
het algemene overeenkomstenrecht, dan wel de overeenkomst die geldt
tussen de betaler en zijn betaaldienstverlener, of tussen de betaler en de
betaalinitiatiedienstverlener. Door de woorden «recht dat van toepassing
is» wordt uitgedrukt dat het recht dat van toepassing is op de overeenkomst ook ander recht kan zijn dan het Nederlands recht, bijvoorbeeld
omdat de betaler en de betaalinitiatiedienstverlener of de betaaldienstverlener voor toepasselijkheid van het recht van een andere lidstaat gekozen
hebben.
Onderdeel Q
Artikel 529, dat artikel 74 van de richtlijn implementeert, bevat de voor de
consument-betaler belangrijke regeling over de aansprakelijkheid als
gevolg van het gebruik van een verloren of gestolen betaalinstrument. De
gebruiker is aansprakelijk tot een bedrag van € 50,–. De betaaldienstgebruiker is niet aansprakelijk voor verder verlies als gevolg van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

44

niet-toegestane gebruik van het betaalinstrument (overweging 71 van de
richtlijn). In een aantal gevallen hoeft de betaler helemaal geen eigen
risico te dragen, namelijk indien de diefstal of het verlies niet kon worden
vastgesteld door de betaler voordat de betaling plaatsvond (tenzij de
betaler frauduleus heeft gehandeld). Voorts is er geen sprake van eigen
risico indien het verlies is veroorzaakt door bijvoorbeeld een werknemer
van de betaaldienstverlener. Dit laatste geldt overigens ook voor een
agent of bijkantoor van een betaaldienstverlener of van een entiteit
waaraan diens activiteiten waren uitbesteed.
De bestaande uitzondering dat deze beperking van de aansprakelijkheid
niet geldt indien er sprake is van grove nalatigheid van of frauduleus
handelen door de betaler, blijft gehandhaafd. Overweging 72 van de
richtlijn licht verder toe wat onder de term «grove nalatigheid» moet
worden verstaan. Het derde lid bevat een verduidelijking, door vervanging
van «gepersonaliseerde veiligheidskenmerken» door «persoonlijke
beveiligingsgegevens».
Het vierde lid geeft een nieuwe regel over het gebruik van een sterke
cliëntauthenticatie. Voor een nadere uitleg wordt verwezen naar de
begripsomschrijving, zoals opgenomen in artikel 514. Is door de betaaldienstverlener van de gebruiker geen gebruik gemaakt van zo’n «sterke
cliëntauthenticatie» dan draagt de gebruiker geen enkel verlies. In zo’n
geval geldt dus ook niet het «eigen risico» van € 50. Deze regel geldt niet
indien sprake is van frauduleus handelen aan de kant van de betaaldienstgebruiker.
Onderdeel R
Deze nieuwe bepaling zet artikel 75 van de richtlijn om. Zij ziet op het
geval dat op een krediet- of debetkaart een bepaald bedrag aan geldmiddelen wordt gereserveerd waarbij het precieze bedrag van de transactie
nog niet bekend is. Men kan denken aan het in de praktijk voorkomend
geval dat een hotel een bepaalde waarborg vraagt, door middel van
reservering op een kredietkaart. Andere gevallen waarbij dit voorkomt
doen zich bijvoorbeeld voor bij het gebruik maken van een automatisch
tankstation en een waarborg bij autohuur. Het nieuwe artikel 529a bepaalt
dat er in zo’n geval slechts een exact bedrag op de betaalrekening van de
betaler kan worden geblokkeerd na instemming van de betaler met dit
exacte bedrag. Het reserveren van een onbepaald bedrag is hiermee niet
langer mogelijk. Doel van de richtlijn is om met name de consument in dit
opzicht meer bescherming te bieden, zo volgt uit overweging 75 van de
richtlijn. Een praktische wijze van uitvoering van deze bepaling kan zijn
dat de betaaldienstverlener in de betalingsovereenkomst met diens
betaaldienstgebruiker bepaalt dat voor dit soort transacties een vast
bedrag op diens betaalrekening zal worden geblokkeerd totdat het exacte
bedrag bekend is en in rekening is gebracht, en dat de betaaldienstgebruiker door het aanvaarden van de overeenkomst daarmee heeft
ingestemd. Het tweede lid bepaalt dat geblokkeerde geldmiddelen weer
vrij worden gegeven, zodra de betaaldienstverlener van de betaler
informatie heeft ontvangen over het exacte bedrag van de transactie,
onverwijld en uiterlijk onmiddellijk na ontvangst van de betaalopdracht.
Omwille van de duidelijkheid is de tekst op enkele taalkundige punten
aangepast.
Onderdeel S
Artikel 530 implementeert artikel 76 van de richtlijn en geeft de
voorwaarden waaronder terugbetalingen kunnen plaatsvinden van
betalingstransacties die door of via een begunstigde zijn geïnitieerd, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

45

bij incasso-opdrachten het geval is. Er zijn ten opzichte van het artikel 62
van de richtlijn PSD I enkele veranderingen aangebracht.
In het eerste lid is een verduidelijking aangebracht, met name omdat
«betaalopdracht» is vervangen door betalingstransactie, waardoor
duidelijk is dat wordt aangesloten bij de begripsomschrijving van
betalingstransactie, zoals opgenomen in artikel 514, onderdeel k.
Het tweede lid is aangepast, eveneens met het oog op verduidelijking. Het
lid regelt dat een betaler op verzoek van de betaaldienstverlener moet
aantonen dat aan de voorwaarden voor terugbetaling is voldaan. Dit
betreft vooral een tekstuele verduidelijking ten opzichte van het huidige
tweede lid, waarin al is neergelegd dat een betaler op verzoek van de
betaaldienstverlener de «feitelijke elementen» omtrent de voorwaarden
van terugbetaling moet verstrekken. De voorwaarden voor terugbetaling
zijn in artikel 530 lid 1 opgenomen en blijven ongewijzigd. Kort gezegd
ontstaat een recht op terugbetaling indien de betaaldienstgebruiker, op
verzoek van de betaaldienstverlener, aantoont dat (1) op het moment
waarop werd ingestemd met de betaalopdracht (nog) niet het precieze
bedrag van de betaalopdracht is gespecificeerd en (2) het bedrag van de
betalingstransactie hoger ligt dan de betaler op grond van zijn eerdere
uitgavenpatroon, de voorwaarden van zijn overeenkomst en relevante
aspecten van de zaak redelijkerwijs had kunnen verwachten. Voor een
nadere toelichting op deze voorwaarden wordt verwezen naar de
memorie van toelichting bij artikel 530 bij de implementatie van de oude
richtlijn betaaldiensten (vgl. Kamerstukken II 2007–08, 31 892, nr. 3, p. 39).
In het derde lid is in navolging van artikel 76, eerste lid, op één na laatste
alinea, een zin toegevoegd, die verduidelijkt dat de datum van creditering
niet later valt dan de datum waarop het bedrag is gedebiteerd. De
achtergrond van deze regels is vergelijkbaar met de bepaling van artikel
528 lid 2; de betaler mag geen nadeel lijden als gevolg van de onjuiste
debitering. Het vierde lid vervalt, aangezien artikel 62, eerste lid, laatste
volzin niet is teruggekeerd in artikel 76, eerste lid, van de richtlijn. Dit heeft
overigens geen inhoudelijke gevolgen, aangezien de betaaldienstverlener
nog altijd op grond van artikel 107, laatste volzin, gunstigere voorwaarden
mogen aanbieden. Het zesde lid neemt de regeling van artikel 76 lid 3 van
de richtlijn over. De termen «voorkomend geval» zijn niet overgenomen,
omdat voor zich spreekt dat de bepaling slechts toepassing vindt indien
aan de gestelde voorwaarde is voldaan. De laatste volzin van artikel 76 lid
1 is in artikel 531 geïmplementeerd.
Onderdeel T
Artikel 531 zet artikel 77 van de richtlijn om en bevat enige termijnen ter
toepassing van artikel 530. Daarnaast is ook beoogd om in het eerste lid
van artikel 531, artikel 76, eerste lid, vierde alinea, te implementeren, door
te specificeren dat het recht om terugbetaling te verzoeken gedurende de
termijn van acht weken na de datum waarop de geldmiddelen zijn
gedebiteerd, onvoorwaardelijk is.
De verwijzing naar 530 lid 4 vervalt. Deze verwijzing was in artikel 63,
tweede lid, laatste volzin van de oude richtlijn opgenomen, maar is in het
nieuwe artikel 77 dat het «oude» artikel vervangt niet teruggekeerd.
Daarmee is geen inhoudelijke wijziging beoogd, aangezien uit artikel 107
lid 3, laatste volzin, van de richtlijn volgt dat betaaldienstverleners
gunstigere voorwaarden mogen aanbieden. Daarbij geldt volgens artikel
531 lid 4 dat als de betaaldienstverlener ten opzichte van de wettelijke
regeling gunstigere contractuele voorwaarden heeft gegeven op grond
waarvan de consument om terugbetaling mag verzoeken, de betaaldienstverlener geen beroep kan doen op de weigeringsgronden die in artikel 531

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

46

lid 3 zijn opgenomen. Een redelijke lezing van de richtlijn brengt met zich
dat in zo’n geval de in de raamovereenkomst afgesproken regeling
bepaalt op welke gronden de betaaldienstverlener terugbetaling mag
weigeren, voor zover dit gunstiger is dan de wettelijke regeling.
Onderdeel U
Artikel 532 regelt het tijdstip van de ontvangst van de betaalopdracht. De
voorgestelde wijziging volgt uit artikel 78, eerste lid, van de richtlijn en
beoogt een vereenvoudiging van de tekst. De bepaling drukt uit dat in alle
gevallen het tijdstip van ontvangst het tijdstip is waarop de gegeven
betaalopdracht door de betaaldienstverlener wordt ontvangen, ook al is
de opdracht niet-rechtstreeks, bijvoorbeeld door of via een begunstigde
gegeven.
Onderdeel V
Artikel 533 implementeert artikel 79 van de richtlijn en regelt kort
samengevat de procedure indien een betalingstransactie wordt
geweigerd. In zo’n geval stelt de betaaldienstverlener de betaaldienstgebruiker op de hoogte van de weigering van de transactie. Indien mogelijk
wordt de reden gegeven van de weigering. Partijen kunnen overeenkomen dat de betaaldienstgebruiker redelijke kosten gerekend mag
worden, indien de weigering objectief gerechtvaardigd was. Deze regeling
is thans al van toepassing op de betaaldienstverlener. Door de aanpassing
in het eerste lid is verduidelijkt, dat de regel ook van toepassing is op de
betaalinitiatiedienstverlener. Voorts is in het eerste lid de term «communautaire wetgeving» vervangen door: Uniewetgeving, in navolging van de
richtlijn.
Het derde lid bepaalt voortaan dat bij een weigering die objectief
gerechtvaardigd is de kosten die door de betaaldienstverlener gerekend
worden aan de gebruiker «redelijk» moeten zijn. Wat in voorkomende
gevallen als «redelijke kosten» moeten worden aangemerkt, zal uiteindelijk door het Hof van Justitie nader moeten worden uitgelegd.
Het vierde lid is aangepast en volgt artikel 79 lid 2 van de richtlijn en
verduidelijkt dat een betalingstransactie wordt uitgevoerd indien de
voorwaarden zoals opgenomen in de raamovereenkomst vervuld zijn.
Daarbij maakt het niet uit of de opdracht door de betaler, door een
betaalinitiatiedienstverlener of door of via een begunstigde is geïnitieerd.
Ten opzichte van de huidige wettekst, is ook de betaalinitiatiedienstverlener expliciet genoemd als mogelijk bij de transactie betrokken partij.
Daarbij geldt, evenals onder het huidige recht, de beperking dat de
transactie alsnog geweigerd kan worden indien dit volgt uit het nationale
recht of uit het Unierecht.
Onderdeel W
Artikel 534 zet artikel 80 van de richtlijn om, dat het uitgangspunt bevat
dat een betaalopdracht niet meer kan worden herroepen zodra de
instemming met de betaalopdracht is verleend aan de begunstigde of de
betaaldienstverlener. Denk bij een «pinbetaling» bijvoorbeeld aan het
geval dat na het intoetsen van de pincode het te betalen bedrag verschijnt
en vervolgens op akkoord wordt gedrukt.
Ten opzichte van artikel 66 van de oude richtlijn is in het gewijzigde
tweede lid bepaald dat ook voor de betaalinitiatiedienstverlener geldt dat
een betaalopdracht niet meer kan worden herroepen, zodra aan hem de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

47

instemming is verleend om de transactie uit te voeren, dan wel aan de
begunstigde de instemming is verleend om de transactie uit te voeren.
Onderdeel X
Artikel 535 bepaalt dat bij een betalingstransactie geen kosten worden
ingehouden; het hele bedrag moet worden overgemaakt. De voorgestelde
wijziging betreft «relevante» als toevoeging bij «betaaldienstverlener».
Deze wijziging volgt uit artikel 81 lid 2 van de richtlijn. De zinsnede moet
worden vervangen om wetstechnische redenen. In het eerste lid is in
navolging van artikel 81 lid 1 van de richtlijn verduidelijkt dat de regel ziet
op alle betaaldienstverleners die betrokken zijn bij de uitvoering van de
betalingstransactie.
Onderdeel Y
Artikel 536 implementeert artikel 82 van de richtlijn. Deze bepaling geeft
het toepassingsbereik van afdeling 2 van titel 7B, over de uitvoeringstermijn en valutadatum van de betalingstransactie. Een uitbreiding betreft
het toepassingsbereik van titel 7B. Voortaan vallen ook binnenlandse
betalingstransacties in een niet-euro valuta onder de reikwijdte. Men kan
concreet denken aan een binnen Nederland plaatsvindende overmaking in
dollars van de ene dollarrekening naar de andere. Voor de overige
toelichting wordt verwezen naar paragraaf 3.1 van de algemene
toelichting.
In het tweede lid is de term «intracommunautaire» vervangen door
«binnen de Europese Unie». Dit betreft een tekstuele aanpassing aan de
nieuwe terminologie die sinds de invoering van het Verdrag van Lissabon
geldt om de Europese Unie aan te duiden. De wijziging heeft geen
inhoudelijke gevolgen.
Onderdeel Z
Artikel 541 zet artikel 87 van de richtlijn om. Deze bepaling geeft de
uiterste dag aan waarop het bedrag van de betalingstransactie op de
rekening van de betaaldienstverlener van de begunstigde moet staan. Ten
opzichte van artikel 73 van de oude richtlijn is verduidelijkt dat deze
uiterlijke termijn ook geldt wanneer er sprake is van een valutawissel, mits
het gaat om een valutawissel tussen de euro en de valuta van een lidstaat
of tussen de valuta’s, niet zijnde de euro, van twee lidstaten. Daarnaast is
in de bepaling verduidelijkt dat deze bepaling niet alleen geldt wanneer er
sprake is van twee betaaldienstverleners (namelijk een betaaldienstverlener die handelt voor de begunstigde én een betaaldienstverlener die
handelt voor de betaler), maar ook wanneer de handeling plaatsvindt
binnen één betaaldienstverlener. Dit is bijvoorbeeld het geval als beide
partijen bij dezelfde bank een betaalrekening aanhouden en gebruiken
voor de uitvoering van de betalingstransactie. Omwille van consistentie
met de huidige wet, is ervoor gekozen om de tweede zin van artikel 541 in
het eerste lid te handhaven, in plaats van deze naar een nieuw tweede lid
te verplaatsen (vgl. artikel 87 lid 2 van de richtlijn).
Onderdeel AA
Artikel 542 implementeert artikel 88 van de richtlijn en geeft regels over
unieke identificatoren die gebruikt kunnen worden bij het uitvoeren van
een betaalopdracht. De huidige bepaling regelt nu al dat een betaaldienstverlener niet aansprakelijk is bij gebruik van een door de gebruiker
verstrekte onjuiste identificator, zoals een IBAN. In het laatstgenoemde
geval is de dienstverlener van de gebruiker gehouden is om redelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

48

inspanningen te leveren om de met de betalingstransactie gemoeide
geldmiddelen terug te krijgen.
Nieuw in artikel 542 is een inspanningsplicht voor de betaaldienstverlener
van de begunstigde om de onjuiste betalingstransactie zoveel mogelijk
terug te draaien, waarvoor voor een toelichting wordt verwezen naar
paragraaf 3.4 van het algemene gedeelte van de toelichting.
Om het systeem van de richtlijn zo goed mogelijk te volgen, zijn de leden
van het onderhavige artikel herschikt.
Onderdeel AB
Deze bepaling implementeert artikel 89 lid 1 van de richtlijn. Artikel 89
geeft regels over de aansprakelijkheid van betaaldienstverlener van de
betaler voor niet-uitvoering, gebrekkige uitvoering en niet-tijdige
uitvoering van betalingstransacties wanneer de transactie is geïnitieerd
door de betaler.
Er zijn enkele wijzigingen ten opzichte van artikel 75 lid 1 van de richtlijn
PSD I. Deze wijzigingen verduidelijken met name de datum waarop
creditering plaatsvindt van de rekening van de betaler c.q. begunstigde.
Bij een onjuiste uitvoering van de betaalopdracht en herstel van de
rekening, moet de datum van herstel (de crediteringsdatum) samenvallen
met de datum van debitering. Deze bepalingen zijn in de gewijzigde leden
twee en drie neergelegd.
Voorts is nieuw dat voor gevallen waarin de betalingstransactie die door
de betaler was geïnitieerd niet of gebrekkig is uitgevoerd en waarbij de
betaaldienstverlener van de betaler op grond van het vierde lid tracht de
transactie te traceren, er geen kosten mogen worden gerekend aan de
betaler door de betaaldienstverlener.
Tot slot is nieuw dat bij een niet-tijdige uitvoering van de transactie de
datum van creditering moet worden aangepast op de datum waarop de
betaaldienstverlener van de begunstigde het bedrag eigenlijk had moeten
crediteren. Daarin voorziet een nieuw vijfde lid. De genoemde wijzigingen
beogen elk nadeel voor de betaaldienstgebruiker als gevolg van een niet
goed uitgevoerde betalingstractie te beperken.
Onderdeel AC
Artikel 544 zet artikel 89 lid 2 om van de richtlijn. Dit artikel ziet op de
aansprakelijkheid van de betaaldienstverlener van de begunstigde,
wanneer een betaalopdracht door of via een begunstigde is geïnitieerd.
De wijzigingen in het onderhavige artikelen zijn soortgelijk aan die zijn
aangebracht in artikel 543. Daarom wordt verwezen naar de toelichting bij
dat artikel.
Onderdeel AD
Artikel 545 bepaalt dat de betaaldienstverleners aansprakelijk zijn naar
hun betaaldienstgebruikers voor de gevolgen van een niet goed uitgevoerde betalingstransactie. De uit artikel 89 lid 3 van de richtlijn overgenomen wijziging verduidelijkt dat ook in het geval van niet-tijdige
uitvoering van de betalingstransactie deze aansprakelijkheid geldt. Dit
betekent bijvoorbeeld dat een persoon die als gevolg van de late
ontvangst van geldmiddelen interest heeft moeten betalen, deze kan
terugvragen aan de betaaldienstverlener. Men kan hierbij denken aan het
geval dat een consument «rood staat» en als gevolg van vertraging in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

49

uitvoering van een betalingstransactie een dag extra rente moet betalen
aan de bank waarbij hij zijn betaalrekening aanhoudt.
Onderdeel AE
Deze bepaling is overgenomen uit artikel 90 van de richtlijn en met een
aantal tekstuele wijzigingen in een nieuw artikel 545a omgezet. Omwille
van de leesbaarheid is artikel 90 lid 1 omgezet in twee aparte leden.
Artikel 545a voorziet in een aansprakelijkheid voor de betaalinitiatiedienstverlener en sluit aan op artikelen 543–545 van titel 7B, alsmede op artikel
89 van de richtlijn.
Het eerste lid bepaalt allereerst dat de rekeninghoudende betaaldienstverlener het bedrag terugbetaalt aan de betaler indien de betalingstransactie
niet of gebrekkig is uitgevoerd in het geval een betalingstransactie is
geïnitieerd door een betaler via een betaalinitiatiedienstverlener. Uit
overweging 73 volgt dat betalers altijd het recht hebben hun restitutieverzoek aan hun rekeninghoudende betaaldienstverlener te richten, ook
indien een betaalinitiatiedienstverlener bij de betalingstransactie
betrokken is. Hiermee is beoogd het niveau van consumentenbescherming te verhogen. Dit laat de toewijzing van aansprakelijkheid
tussen de betaaldienstverleners onverlet, aldus diezelfde overweging.
Deze laatste zin is nader uitgewerkt in het voorgestelde derde lid. Daarin is
vastgelegd dat de betaalinitiatiedienstverlener, indien deze aansprakelijk
is, gehouden is de betaaldienstverlener op diens verzoek onmiddellijk de
geleden verliezen te vergoeden of het bedrag dat aan de betaler is
uitgekeerd, te vergoeden. De termen «voorkomend geval» zijn niet
overgenomen, omdat voor zich spreekt dat de bepaling slechts toepassing
vindt indien aan de gestelde voorwaarde is voldaan.
Overweging 74 licht toe dat beoogd is dat de betaalinitiatiedienstverlener
en de rekeninghoudende betaaldienstverlener verantwoordelijkheid
nemen voor het respectieve deel van de transactie waarover zij controle
hebben. Mede in het licht van deze overweging 74 bepaalt het tweede lid
dat het bewijs dat de betaalopdracht door de rekeninghoudende betaaldienstverlener van de betaler was ontvangen en dat de betalingstransactie
binnen de verantwoordelijkheid van de betaalinitiatiedienstverlener juist
is verlopen, wordt geleverd door de betaalinitiatiedienstverlener. De term
«verantwoordelijk» is gekozen in plaats van «bevoegdheid», omdat dit
duidelijker de bedoeling van de richtlijn overbrengt om de bewijslast voor
de uitvoering van de betalingstransactie te leggen bij de voor de
uitvoering verantwoordelijke partij (vgl. de genoemde overweging 74).
Onderdeel AF
Artikel 547 geeft een regel over de onderlinge aansprakelijkheid tussen
betaaldienstverleners en intermediairs, indien deze laatste groep
dienstverleners bij de betalingstransactie betrokken was en de aansprakelijkheid van een betaaldienstverlener op grond van artikelen 543, 544 en
545 aan hen kan worden toegerekend. In zo’n geval dienen de genoemde
intermediairs en betaaldienstverleners alle verliezen en de bedragen die
op grond van artikelen 543–545 zijn betaald, aan de door de betaaldienstgebruiker aansprakelijk gehouden betaaldienstverlener te vergoeden.
Deze bepaling zet hiermee artikel 92 van de richtlijn om. Aan het einde
van het eerste lid is, overeenkomstig artikel 92 lid 1, laatste zin, van de
richtlijn, een verduidelijking toegevoegd dat wat betreft uitgekeerde
schadevergoeding als gevolg van het niet-toepassen van een sterke
cliëntauthenticatie, regres kan worden genomen op de dienstverlener die
geen sterke cliëntauthenticatie heeft toegepast. Deze zin is nieuw ten
opzichte van artikel 77 van de richtlijn PSD I.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

50

Onderdeel AG
Artikel 548 geeft een uitzonderingsgrond voor aansprakelijkheid in het
geval van abnormale en onvoorziene omstandigheden. Dit artikel
implementeert artikel 93 van de richtlijn. De wijziging betreft het
vervangen van nationale of communautaire wetgeving» vervangen door:
nationaal recht of Unierecht. Het betreft een technische wijziging in
verband met de gewijzigde terminologie sinds de invoering van het
Verdrag van Lissabon.
Artikel IV
Deze wijziging versterkt het toezicht op de naleving van de in het
voorgestelde artikel 520 leden 3 en 4 opgenomen verplichtingen. Door de
wijziging van de Wet handhaving consumentenbescherming kan de ACM
op grond van artikel 2.9 Whc een last onder dwangsom opleggen of een
boete van maximaal € 450.000 (artikel 2.15 Whc). Hierdoor ontstaat een
sterke prikkel voor de ondernemer om het in artikel 7:520, derde en vierde
lid, BW opgenomen verbod na te leven. Deze bevoegdheid bestaat naast
de bevoegdheid die de ACM heeft ter handhaving van het reeds
bestaande artikel 6:230k BW, dat thans al het doorrekenen van meer dan
de daadwerkelijke kosten verbiedt. Het is voorstelbaar dat een ondernemer zowel artikel 7:520, derde en vierde lid, als artikel 6:230k overtreedt,
bijvoorbeeld indien een begunstigde, die tevens ondernemer is, voor een
overschrijving per bank 10 euro vraagt. In zo’n geval kan de ACM op basis
van één van de artikelen handhavend optreden. Cumulatie is niet
mogelijk, aangezien een ondernemer voor één gedraging dan feitelijk
dubbel bestraft zou worden.25 Overigens wordt opgemerkt dat het bij
artikel 7:520, derde en vierde lid, BW niet gaat om een financiële dienst of
activiteit, zodat in dat geval alleen de ACM bevoegd is om toezicht te
houden op de naleving van die bepalingen.
Artikel VI
Dit artikel implementeert het overgangsrecht, zoals opgenomen in
artikelen 109 en 111 van de richtlijn. De betaalinstelling of de elektronischgeldinstelling die voor de inwerkingtreding van het wetsvoorstel in het
bezit is van een vergunning, krijgt tot 13 juli 2018 de gelegenheid te
voldoen aan de in dit artikel genoemde artikelen. Het is verboden om na
die datum betaaldiensten te verlenen zonder vergunning als bedoeld in de
artikelen 2:3b en 2:10b Wft. Het artikel bevat tevens een overgangsregeling voor gekwalificeerde deelnemingen in betaalinstellingen voor
zover deze voor of op 12 januari 2018 tot stand zijn gekomen. Voor deze
gekwalificeerde deelnemingen geldt dat daarvoor tot 13 januari 2019 geen
verklaring van geen bezwaar is vereist (uitgestelde werking). Deze
overgangsregeling is niet van toepassing als een dergelijke houder van
een gekwalificeerde deelneming in een betaalinstelling deze na 12 januari
2018 zodanig wenst te vergroten dat een bovengrens als bedoeld in artikel
3:102, eerste lid, wordt bereikt of overschreden, dan wel een nieuwe
gekwalificeerde deelneming in een betaalinstelling verwerft, dan wel
uitbreiding of een andere wijziging wenst van enige zeggenschap
verbonden aan een gekwalificeerde deelneming in een betaalinstelling.
Artikel VII
Ingevolge het bepaalde in artikel 115, vierde lid, van de richtlijn is de
inwerkingtreding van een aantal bepalingen in dit wetsvoorstel afhankelijk
van de inwerkingtreding van de in artikel 98 van de richtlijn bedoelde
25

Vgl. ook HR 1 februari 2011, NJ 2011, 394, m. nt. Y. Buruma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

51

technische reguleringsnormen. Het gaat hier om de nieuw voorgestelde
artikelen 522a, 522b, 522c van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Deze
moeten in werking treden binnen 18 maanden na de inwerkingtreding van
de bedoelde technische reguleringsnormen. In het onderhavige artikel
wordt dit mogelijk gemaakt.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

52

Transponeringstabel
PSD II

PSD I

Artikel 1 (1) (nieuw)

Artikel 1 (1)

Artikel 1 (2)

Artikel 1 (2)

Artikel 2 (1)
Artikel 2 (2)

Artikel 2 (1)
Artikel 2 (2)

Artikel 2 (3) (nieuw)

–

Artikel 2 (4) (nieuw)

–

Artikel 2 (5)

Artikel 2 (3)

Artikel 3 (nieuw)
Artikel 4 (nieuw)
Artikel 5 (nieuw)

Artikel 3
Artikel 4
Artikel 5

Artikel 6 (nieuw)

–

Artikel 7

Artikel 6

Artikel 8 (1)

Artikel 7 (1)

Artikel 8 (2)

Artikel 7 (2)

Artikel 8 (3)

Artikel 7 (3)

Artikel 9 (1) (nieuw)

Artikel 8 (1)

Artikel 9 (2) (nieuw)

Artikel 8 (2)

Artikel 9 (3)

Artikel 8 (3)

Artikel 10 (1)

Artikel 9(1)

Artikel 10 (2) (nieuw)

Artikel 9(2)

Artikel 11 (1) (nieuw)
Artikel 11 (2)

Artikel 10 (1)
Artikel 10 (2)

Artikel 11 (3) (nieuw)
Artikel 11 (4)

Artikel 10 (3)
Artikel 10 (4)

Artikel 11 (5) (nieuw)

Artikel 10 (5)

Artikel 11 (6)

Artikel 10 (6)

Artikel 11 (7)

Artikel 10 (7)

Wft en lagere
regelgeving
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
1:5a, eerste lid
4:2b, eerste lid, Wft
en Bgfo (grondslag
1:5a, eerste lid Wft)
4:2b,tweede lid, Wft
en Bgfo (grondslag
1:5a, eerste lid Wft)
4:2b, tweede lid, en
Bgfo (grondslag
1:5a, eerste lid Wft)
Behoeft geen
implementatie
1:5a, eerste lid, Wft
1:1 Wft
Bmfo, Bpr (grondslag: 2:3b en 3:17,
tweede lid, Wft)
Reeds geïmplementeerd in 3:95, 3:102,
eerste lid, 3:103,
zesde lid, 1:86 en
1:87 Wft
Reeds geïmplementeerd in art. 48
eerste lid, onderdeel
k, l en m, Bpr
(grondslag 3:53 Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 3:53 Wft
Reeds geïmplementeerd in art. 3:53 Wft
Behoeft geen
implementatie
3:57, zevende lid,
Wft en Bpr
(grondslag 3:57 Wft)
Bpr (grondslag 3:57
Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 40a,
vierde lid, Bpr
(grondslag 3:57 Wft)
3:29a, derde lid, Wft
en 40a, eerste lid,
Bpr (grondslag 3:29a
Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 40a,
vierde lid, Bpr
(grondslag 3:29a
Wft)
2:3a en 2:3b Wft
Behoeft geen
implementatie
2:3b Wft
2:3b f en 3:17, eerste
en tweede lid, Wft
2:3b g en 3:29b, Wft
behoeft geen
aanpassing
2:3b, a en b, en 3:8
en 3:9 Wft
2:3b e 3:16, eerste
en tweede lid, Wft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

Boek 7 BW
514

515
515

515

515
514

53

Artikel 11 (8)

Artikel 10 (8)

Artikel 11 (9)

Artikel 10 (9)

Artikel 12
Artikel 13 (1) (nieuw)
Artikel 13 (2)

Artikel 11
Artikel 12 (1)
Artikel 12 (2)

Artikel 13 (3) (nieuw)

Artikel 12 (3)

Artikel 14 (1) (nieuw)

Artikel 13

Artikel 14 (2) (nieuw)

13

Artikel 14 (3) (nieuw)
Artikel 14 (4) (nieuw)

–
–

Artikel 15 (nieuw)

–

Artikel 16 (1)
Artikel 17 (1) (nieuw)
Artikel 17 (2) (nieuw)
Artikel 17 (3)
Artikel 17 (4) (nieuw)
Artikel 18 (1)
Artikel 18 (2)
Artikel 18 (3) (nieuw)

Artikel 14
Artikel 15 (1)
Artikel 15 (2)
Artikel 15 (3)
Artikel 15 (4)
Artikel 16 (1)
Artikel 16 (2)
–

Artikel 18 (4) (nieuw)
Artikel 18 (5)
Artikel 18 (6)

Artikel 16 (3)
Artikel 16 (4)
Artikel 16 (5)

Artikel 19 (1) (nieuw)

Artikel 17 (1)

Artikel 19 (2) (nieuw)
Artikel 19 (3) (nieuw)

Artikel 17 (2)
Artikel 17 (3)

Artikel 19 (4) (nieuw)
Artikel 19 (5) (nieuw)
Artikel 19 (6) (nieuw)

Artikel 17 (4)
Artikel 17 (5) (6)
Artikel 17 (7)

Artikel 19 (7)

Artikel 17 (8)

Artikel 19 (8) (nieuw)

–

Artikel 20 (1)

Artikel 18 (1)

2:3b e 3:16, tweede
lid, Wft
Behoeft geen
implementatie
2:3b, derde lid, Wft
1:104, eerste lid, Wft
Behoeft geen
implementatie
3:41 Awb en 1:107
Wft
1:107, eerste en
tweede lid,
onderdeel a, sub 1°,
en derde lid,
onderdeel j 1:107,
eerste lid en derde
lid, onderdeel h,
1:108, tweede lid,
Wft
Behoeft geen
implementatie
Aanhef 1:107 Wft
Regeling taakuitoefening en grensoverschrijdende
samenwerking
financiële toezichthouders Wft
(grondslag 1:69,
derde lid, Wft)
Regeling taakuitoefening en grensoverschrijdende
samenwerking
financiële toezichthouders Wft
(grondslag 1:69,
derde lid, Wft)
3:29, eerste lid, Wft
2:360, eerste lid
3:71 Wft
3:74b Wft
4:27 Wft
3:29c Wft
3:29c, eerste lid, Wft
3:29c, tweede lid,
Wft
3:29c, vierde lid, Wft
3:5 Wft
Behoeft geen
implementatie
2:3c Wft en Bmfo
(grondslag 2:106a,
tweede lid, Wft)
2:3c Wft
Behoeft geen
implementatie.
2:3c, tweede lid, Wft
2:3c en 2:106a, Wft
Reeds geïmplementeerd in 27, eerde
lid, 28–30, 32a, 32b
Bpr en 37, 38f-38k
Bgfo (grondslag 3:18
en 4:16)
Reeds geïmplementeerd in 71l Bgfo
(grondslag 4:22)
Bpr (grondslag 3:18
en 4:16)
3:18 en 4:16 Wft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

54

Artikel 20 (2)

Artikel 18 (2)

Artikel 21 (nieuw)

Artikel 19

Artikel 22 (1)

Artikel 20 (1)

Artikel 22 (2)

Artikel 20 (2)

Artikel 22 (3)
Artikel 22 (4)

Artikel 20 (3)
Artikel 20 (4)

Artikel 22 (5)

Artikel 20 (5)

Artikel 23 (1) (nieuw)

Artikel 21 (1)

Artikel 23 (2)

Artikel 21 (2)

Artikel 23 (3)

Artikel 21 (3)

Artikel 24 (1)
Artikel 24 (2)
Artikel 24 (3) (nieuw)
Artikel 25 (1) (nieuw)

Artikel 22 (1)
Artikel 22 (2)
Artikel 22 (3)
Artikel 23 (1)

Artikel 25 (2)

Artikel 23 (2)

Artikel 26 (1)

Artikel 24 (1)

Artikel 26 (2) (nieuw)

Artikel 24 (2)

Artikel 27 (1) (nieuw)

–

Artikel 27 (2) (nieuw)

–

Artikel 28 (1) (nieuw)

Artikel 25 (1)

Artikel 28 (2) (nieuw)

–

Artikel 28 (3) (nieuw)

–

Artikel 28 (4) (nieuw)

–

Artikel 28 (5) (nieuw)

–

Reeds geïmplementeerd in 32a en 32b
Bpr en 38j en 38k
Bgfo (grondslag 3:18
en 4:16)
Reeds geïmplementeerd in art. 14,
vijfde lid, Bpr
(grondslag 3:17 Wft)
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
1:48 en 1:49 Wft
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
1:75, 1:79, 1:80 en
bijlagen bij de Wft.
1:75, 1:79, 1;80 en
bijlagen bij de Wft
1:89 e.v. Wft
1:89 e.v. Wft
1:89 e.v. Wft
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
1:51, eerste en derde
lid, en 1:69 Wft
Behoeft geen
implementatie
Regeling taakuitoefening en grensoverschrijdende
samenwerking
financiële toezichthouders Wft
(grondslag 1:69,
derde lid, Wft)
Behoeft geen
implementatie
Bmfo (grondslag
2:106a, eerste lid)
2:106a, tweede en
derde lid, Wft en
Regeling taakuitoefening en grensoverschrijdende
samenwerking
financiële toezichthouders Wft
(grondslag 1:69,
derde lid, Wft)(grondslag 1:69,
derde lid, Wft)
2:106a, vierde lid,
Wft en Regeling
taakuitoefening en
grensoverschrijdende samenwerking financiële
toezichthouders Wft
(grondslag 1:69,
derde lid, Wft)
2:106a, vijfde lid,
Wft
Behoeft geen
implementatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

55

Artikel 29 (1) alinea 1
(nieuw)

Artikel 25 (2)

Artikel 29 (1) alinea
2+3

Artikel 25 (3)

Artikel 29 (2) (nieuw)
Artikel 29 (3) (nieuw)

–
Artikel 25 (4)

Artikel 29 (4) (nieuw)
Artikel 29 (5) (nieuw)

–
–

Artikel 29 (6) (nieuw)

–

Artikel 29 (7) (nieuw)

–

Artikel 30 (1) (nieuw)

–

Artikel 30 (2) (nieuw)
Artikel 30 (3) (nieuw)
Artikel 30 (4) (nieuw)

–
–
–

Artikel 31 (1) (nieuw)

–

Artikel 31 (2) (nieuw)

Artikel 25 (5)

Artikel 32 (1–6)

Artikel 26 (1)

Artikel 33 (1) (nieuw)

–

Artikel 33 (2) (nieuw)
Artikel 34 (nieuw)

–
Artikel 27

Artikel 35 (1)

Artikel 28 (1)

Artikel 35 (2) (nieuw)

Artikel 28 (2)

Artikel 36 (nieuw)
Artikel 37 (1)
Artikel 37 (2) (nieuw)

Artikel 29

Artikel 37 (3) (nieuw)

1:55, eerste en derde
lid, 1:56, eerste,
tweede en vijfde lid,
1:58, zesde lid en
1:59, eerste, tweede
en vierde lid, Wft
1:55, eerste lid, en
1:56, eerste en
tweede lid, Wft. Is
niet gewijzigd door
PSD II.
2:3e Wft
Regeling taakuitoefening en grensoverschrijdende
samenwerking
financiële toezichthouders Wft
(grondslag 1:69,
derde lid, Wft)
2:3e Wft
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Regeling taakuitoefening en grensoverschrijdende
samenwerking
financiële toezichthouders Wft
(grondslag 1:69,
derde lid, Wft)
1:58 Wft
1:58 Wft
Regeling taakuitoefening en grensoverschrijdende
samenwerking
financiële toezichthouders Wft
(grondslag 1:69,
derde lid, Wft)
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Vrijstellingsregeling
Wft (grondslag 2:3d)
2:3b, 3:29a, derde
lid, 3:53, achtste lid,
3:57, zevende lid,
Wft
2:3b Wft
Behoeft geen
implementatie
5:88, eerste en
tweede lid, Wft
5:88, derde, vierde
en vijfde lid, Wft
5:88a Wft
2:3aWft
Bmfo (grondslag
1:5a, derde lid, Wft)
Bmfo (grondslag
1:5a, derde lid, Wft)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

515a

56

Artikel 37 (4) (nieuw)

Regeling taakuitoefening en grensoverschrijdende
samenwerking
financiële toezichthouders Wft
(grondslag 1:69,
derde lid, Wft)
1:107 Wft

Artikel 37 (5) (nieuw)
Artikel 38
Artikel 39

Artikel 30
Artikel 31

Artikel 40

Artikel 32

Artikel 41

Artikel 33

Artikel 42

Artikel 34

Artikel 43

Artikel 35

Artikel 44

Artikel 36

Artikel 45 (1)

Artikel 37 (1)

Artikel 45 (2) (nieuw)

–

Artikel 45 (3)

Artikel 37 (2)

Artikel 46 (nieuw)

–

Artikel 47 (nieuw)

–

Artikel 48

Artikel 38

Artikel 49

Artikel 39

Artikel 50

Artikel 40

Artikel 51

Artikel 41

515 (1), 551
Behoeft geen
implementatie
Reeds geïmplementeerd in art. 59g en
71k Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Behoeft geen
implementatie
Reeds geïmplementeerd in art. 59f en
71i Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft) én 521 (vzv het
artikel 34 lid 1,
onderdeel b, betreft)
Reeds geïmplementeerd in art. 71b
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 59b
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 59c,
eerste lid, Bgfo
(grondslag 4:22,
tweede lid, Wft)
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 59c,
derde lid, Bgfo
(grondslag 4:22,
tweede lid, Wft)
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 71c Bgfo
(grondslag 4:22,
tweede lid, Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 71d
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Reeds geïmplementeerd art. 71e Bgfo
(grondslag 4:22,
tweede lid, Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 59d
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

57

Artikel 52 (1)

Artikel 42 (1)

Artikel 52 (2)

Artikel 42 (2)

Artikel 52 (3)

Artikel 42 (3)

Artikel 52 (4)

Artikel 42 (4)

Artikel 52 (5)

Artikel 42 (5)

Artikel 52 (6)

Artikel 42 (6)

Artikel 52 (7)

Artikel 42 (7)

Artikel 53
Artikel 54
Artikel 55
Artikel 56

Artikel 43
Artikel 44
Artikel 45
Artikel 46

Artikel 57 (1)

Artikel 47

Artikel 57 (2)

Artikel 57 (3)

Reeds geïmplementeerd art. 59e, eerste
lid, onderdelen a en
b, Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Reeds geïmplementeerd in 59e, eerste
lid, onderdelen x, y
en z, Bgfo (grondslag 4:22, tweede
lid, Wft)
Reeds geïmplementeerd in 59e, eerste
lid, onderdelen aa
en ab. (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
516 (grondslag 549)
517 (grondslag 549)
518 (grondslag 549)
Reeds geïmplementeerd in 71e Bgfo
(grondslag 4:22,
tweede lid, Wft)
Reeds geïmplementeerd in 71f, eerste
lid, Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid, Wft
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 71g en
71h Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)

Artikel 58

Artikel 48

Artikel 59
Artikel 60 (1)

Artikel 49
Artikel 50 (1)

Artikel 60 (2)

Artikel 50 (2)

Artikel 60 (3) (nieuw)

–

Artikel 61
Artikel 62 (leden 4 en
5 zijn nieuw)
Artikel 63
Artikel 64
Artikel 65 (nieuw)
Artikel 66 (1) (nieuw)

Artikel 51
Artikel 52

550
520

Artikel 53
Artikel 54
–
–

521
522
522a
522b

519
Reeds geïmplementeerd in 71j, eerste
lid, Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Reeds geïmplementeerd in 71j, tweede
lid, Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)
Bgfo (grondslag
4:22, tweede lid,
Wft)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

58

Artikel 66 (2) (nieuw)

–

Artikel 66 (3),
onderdeel a (nieuw)
Artikel 66 (3),
onderdeel b t/m h
(nieuw)
Artikel 66 (4) (nieuw)

–

Artikel 66 (5) (nieuw)

–

Artikel 67 (1) (nieuw)
Artikel 67 (2) (nieuw)

–
–

Artikel 67 (3) (nieuw)

–

Artikel 67 (4) (nieuw)

–

Artikel 68
Artikel 69
Artikel 70
Artikel 71 (1) (lid 2 is
nieuw!)
Artikel 72
Artikel 73 (1) en (3) (lid
2 nieuw!)
Artikel 74 (1) en 74 (3)
(lid 2 nieuw!)
Artikel 75 (nieuw!)
Artikel 76 (1–3), (lid 4
nieuw!)
Artikel 77
Artikel 78
Artikel 79
Artikel 80
Artikel 81
Artikel 82
Artikel 83
Artikel 84
Artikel 85
Artikel 86
Artikel 87
Artikel 88

Artikel 55
Artikel 56
Artikel 57
Artikel 58

Artikel 89 (1)
Artikel 89 (2)
Artikel 89 (3)
Artikel 90 (nieuw!)
Artikel 91
Artikel 92
Artikel 93
Artikel 94 (1)

Artikel 75 (1)
Artikel 75 (2)
Artikel 75 (3)
–
Artikel 76
Artikel 77
Artikel 78
Artikel 79 (1)

Artikel 94 (2) (nieuw)

–

Artikel 95 (1) (nieuw)

–

Artikel 95 (2) (nieuw)

–

Artikel 96 (1) (nieuw)

–

Artikel 96 (2–5)
(nieuw)
Artikel 96 (6) (nieuw)

–

Artikel 97 (1) (nieuw)

–

Artikel 97 (2) (nieuw)

–

Artikel 97 (3) (nieuw)

–

Artikel 97 (4) (nieuw)

–

–

–

Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
522c
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)

Artikel 59
Artikel 60

523
524
525
526 en AMvB
grondslag 549
527
528

Artikel 61

529

–
Artikel 62

529a
530 en AMvB
grondslag 549
531
532
533
534
535
536
537 en VII
538
539
540 + AMvB
541
542 en AMvB
grondslag 549
543
544
545
545a
546
547
548
Behoeft geen
implementatie.

Artikel 63
Artikel 64
Artikel 65
Artikel 66
Artikel 67
Artikel 68
Artikel 69
Artikel 70
Artikel 71
Artikel 72
Artikel 73
Artikel 74

–

Bpr (grondslag 3:17,
zevende lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag
3:17m tweede lid,
Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Behoeft geen
implementatie
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

59

Artikel 97 (5) (nieuw)

–

Artikel 98 (nieuw)

–

Artikel 99

Artikel 80

Artikel 100 (4) (leden
1–3 en 5–6 zijn nieuw)
Artikel 101 (1) (nieuw)

Artikel 82 (2)

Artikel 101 (2) (nieuw)

–

Artikel 101 (3) (nieuw)

–

Artikel 101 (4) (nieuw)

–

–

Artikel 102 (1)
Artikel 102 (2)

Artikel 83 (2)

Artikel 103 (1)

Artikel 81 (1)

Artikel 104 (nieuw)

–

Artikel 105 (nieuw)

–

Artikel 106 (1) (nieuw)

–

Artikel 106 (2) (nieuw)

–

Artikel 106 (3) (nieuw)

–

Artikel 106 (4) (nieuw)

–

Artikel 106 (5) (nieuw)

–

Artikel 107
Artikel 108

Artikel 86

Artikel 109
Artikel 110
Artikel 111
Artikel 112
Artikel 113
Artikel 114
Artikel 115
Artikel 116
Artikel 117

Bpr (grondslag 3:17,
tweede lid, Wft)
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
1:24, 1:25 en 1:25a
Wft
Behoeft geen
implementatie
Bgfo (grondslag
4:17, derde lid, Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 42 Bgfo
(grondslag 4:17,
derde lid, Wft)
Reeds geïmplementeerd in art. 42 Bgfo
(grondslag 4:17,
derde lid, Wft)
4:17, eerste lid,
onderdeel b, Wft
Behoeft geen
implementatie
1:79, 1:80 Wft
(bijlagen) en 10
Bbbfs (grondslag
1:81, tweede lid,
Wft)
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Bgfo (nieuw),
(grondslag 4:22,
eerste lid, Wft)
Bgfo (nieuw),
(grondslag 4:22,
eerste lid, Wft)
Behoeft geen
implementatie
550 en 551
Behoeft geen
implementatie
Artikel V onderhavig
wetvoorstel
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie
Behoeft geen
implementatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 813, nr. 3

60