Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 146

Wijziging van diverse onderwijswetten in
verband met het aanbrengen van enkele
inhoudelijke wijzigingen van diverse aard

Nr. 8

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 november 2015
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 9 juli 2015 over de Nieuwe
regeling Beleggen en Belenen (Kamerstuk 34 146, nr. 7).
De vragen en opmerkingen zijn op 17 september 2015 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 10 november
2015 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

kst-34146-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 146, nr. 8

1

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling ervan kennisgenomen dat de regeling Beleggen en Belenen nu wordt uitgewerkt, waarbij
inwerkingtreding van deze nieuwe regeling wordt voorzien per 1 januari
2016. Kan de Minister specificeren op welke punten zij in deze nieuwe
regeling nadere consequenties verbindt aan de lessen die zij trekt uit de
manier waarop ROC1 Leiden dit jaar door falend toezicht en bestuur
financieel in grote problemen bleek te zijn geraakt, zo vragen de leden.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het bericht van
de Minister dat de regeling Beleggen en Belenen per 1 januari 2016
inwerking zal treden. Krijgt de Kamer deze regeling te zien alvorens deze
in werking treedt, zo vragen deze leden.
De leden merken op dat er een onderzoek is aangekondigd naar schatkistbankieren in het onderwijs, en dat hiervan de resultaten voor de zomer
van 2016 worden verwacht. Neemt schatkistbankieren een plek in deze
regeling in en hoe worden de resultaten van het onderzoek dan
opgenomen in de regeling, zo willen deze leden weten. Voorts horen deze
leden graag wat op dit moment de stand van zaken is met schatkistbankieren. Voor hoeveel en welke leningen staat het ministerie garant, en wat
is de totale omvang van die leningen? Wat zijn de kansen en risico’s
hierbij, zo vragen de leden.
II Reactie van de Minister
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze in de nieuwe regeling
Beleggen en Belenen wordt voorkomen dat een onderwijsinstelling in
financiële problemen raakt, vergelijkbaar met de situatie van ROC Leiden.
Zoals de PvdA-fractie ook meldt, zijn de problemen bij ROC Leiden
ontstaan door interne oorzaken bij het ROC Leiden. Een (nieuwe) regeling
Beleggen en Belenen geeft kaders aan waarbinnen een instelling kan
opereren voor wat betreft het aangaan van beleggingen en leningen.
Er is bekeken op welke manier de risico’s van ROC Leiden via de nieuwe
regeling Beleggen en Belenen kunnen worden voorkomen. In de regeling
wordt de financial lease constructie van het ROC Leiden niet toegestaan.
Ik ben overigens van mening dat het beter is dat financiële problemen
worden voorkomen door een goede werking van de raad van bestuur en
de interne toezichthouder.
Naar aanleiding van de financiële problemen uit het verleden heeft het
Ministerie van Financiën de kaders verduidelijkt waarbinnen derivaten
kunnen worden aangegaan. Dit beleidskader Derivaten van het Ministerie
van Financiën is nu verwerkt in de nieuwe regeling Beleggen en Belenen.
Tevens is de rol van de toezichthouder in de regeling expliciet gemaakt.
De uitvoering van de rol van de interne toezichthouder en het bestuur kan
niet door een dergelijke regeling worden ondervangen. Naar aanleiding
van financiële problemen mede als gevolg van derivaten heeft de
commissie Halsema in 2013 gemeld dat bestuurders zelf hun verantwoordelijkheid moeten nemen, bijvoorbeeld in sectorale codes. Het is daarbij
belangrijk dat integer gedrag door bestuurders wordt verinnerlijkt.
Financiële problemen worden dus niet zozeer ondervangen door meer
regels, maar door integriteit en het moreel kompas van bestuurders.
In reactie op de vraag van de leden van de D66-fractie of zij de nieuwe
regeling Beleggen en Belenen kunnen zien voordat deze in werking treedt,
meld ik dat de planning om de regeling per 1 januari 2016 in te kunnen
laten gaan krap is. Na de laatste afstemming met de onderwijssectoren zal
1

ROC: Regionaal Opleidingscentrum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 146, nr. 8

2

de regeling in de Staatscourant (uiterlijk begin december) worden
gepubliceerd. Ik zal de regeling dan ook naar de Kamer sturen, zodat de
Kamer kennis kan nemen van de nieuwe regeling voordat deze in werking
treedt.
In dit kader kan ik de Kamer melden dat de concept-regeling ook in een
eerder stadium is afgestemd met de onderwijssectoren (po raad, vo raad,
mbo raad, Vereniging Hogescholen en de VSNU) om na te gaan of de
nieuwe regeling werkbaar is. De reacties van de onderwijssectoren zijn in
de uiteindelijke regeling verwerkt.
Naar aanleiding van de vragen van de D66-fractie over het schatkistbankieren meld ik de Kamer dat er een scheiding is tussen:
• de instellingen die schatkistbankieren en
• de instellingen die zich moeten houden aan de regeling Beleggen en
Belenen.
Als een instelling bij de schatkist bankiert, vallen alle financiële middelen
onder de (risicoarme, dan wel risicoloze) schatkist en zijn er geen regels
nodig met betrekking tot het beleggen of lenen. Dit gaat immers via de
schatkist.
Als een instelling niet bij de schatkist bankiert moet deze instelling zich
houden aan de regeling Beleggen en Belenen om te voorkomen dat de
instelling risicovolle beleggingen of leningen aan gaat. Het interdepartementale onderzoek naar schatkistbankieren heeft daarom geen directe
invloed op de regeling Beleggen en Belenen.
Er zijn momenteel ongeveer 90 instellingen die bij de schatkist lenen.
Daarnaast is er ook een beperkt aantal instellingen die niet bij de schatkist
lenen en alleen hun positieve saldo bij de schatkist hebben ondergebracht.
• Het Ministerie van OCW staat garant voor bijna € 1,6 mld. aan
leningen, waarop sinds 2005 bijna € 400 mln. is afgelost.
C Op het totaal van deze leningen zit voor ongeveer € 120 mln. een
gemeentegarantie. Dit betreft leningen in het primair en voortgezet
onderwijs, omdat in deze sectoren de gemeente verantwoordelijk is
voor de onderwijshuisvesting.
C Daarnaast zijn er voor een bedrag van ongeveer € 1,45 mld. aan
hypothecaire leningen door onderwijsinstellingen aangegaan.
• Daarnaast staat OCW garant voor ruim € 0,5 mld. aan rekening
courantkrediet bij onderwijsinstellingen.
Door de gemeentegarantie voor het primair en voortgezet onderwijs en
het hypothecaire onderpand voor het mbo, hbo en de universiteiten,
hebben instellingen de mogelijkheid om bij de schatkist te lenen, onder
gelijktijdige beperking van de risico’s voor OCW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 146, nr. 8

3