Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1735
Vragen van het lid Van Veldhoven (D66) aan de Minister van Economische
Zaken over het bericht dat er een enorm gaslek is in de Verenigde Staten
(ingezonden 12 januari 2016).
Antwoord van Minister Kamp (Economische Zaken) (ontvangen 2 maart 2016).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 1269.
Vraag 1
Kent u het bericht «Er is een enorm gaslek en niemand kan het (nog)
dichten»?1 Zo ja, wat is hierover uw mening?
Antwoord 1
Ja. Ik ben op de hoogte van de ernstige lekkage uit een gasput in het
gasopslagveld Aliso Canyon nabij Porter Ranch, Los Angeles in de staat
California van de Verenigde Staten van Amerika (VS)2. Op 18 februari 2016
werd door de staat California bekend gemaakt dat de gasput is afgesloten en
de lekkage is gestopt3.
Vraag 2
Is een dergelijke situatie, waarbij gas voor langere periode uit een opslagreservoir lekt, of op een andere manier uit een opslagplaats lekt, ook in
Nederland mogelijk? Zo ja, waarom is dit het geval?
Antwoord 2
Uit de berichtgeving heb ik begrepen dat men vermoedt dat het lek is
ontstaan door slechte cementatie van de verbuizing van de gasput. Tevens
wordt gemeld dat er geen ondergrondse afsluiter in de lekkende put is
geïnstalleerd. Dergelijke afsluiters kunnen het ongecontroleerd ontsnappen
van het gas uit de put voorkomen. In de berichtgeving is ook genoemd dat de
kwaliteit van het onderhoud mogelijk niet voldoende was en dat de desbetreffende installatie enigszins gedateerd is.

1

NOS, 30 december 2015. http://nos.nl/op3/artikel/2077949-er-is-een-enorm-gaslek-en-niemandkan-het-nog-dichten.html
http://www.dailynews.com/general-news/20151219/two-months-in-porter-ranch-gas-leakcompared-to-bp-gulf-oil-spill
3
http://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-porter-ranch-gas-leak-permanently-capped20160218-story.html
2

ah-tk-20152016-1735
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Indien berichtgeving juist blijkt te zijn, is deze situatie niet vergelijkbaar met
Nederland. In Nederland dient bijvoorbeeld een dergelijke put met een
ondergrondse afsluiter te worden uitgerust. Ook schrijft het Mijnbouwbesluit
andere eisen voor ten aanzien van de cementering.
De oorzaak van de gaslekkage wordt op dit moment nog onderzocht. Zodra
het onderzoek naar de oorzaak en remedie van de lekkage beschikbaar komt,
zal Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) de relevantie daarvan voor de
Nederlandse situatie onderzoeken.
Vraag 3
Is Nederland voorbereid op een eventuele gaslekkage? Welke protocollen
bestaan er en met welke scenario’s wordt rekening gehouden?
Antwoord 3
Uitgaande van de huidige berichtgeving wordt door SodM ingeschat dat het
onwaarschijnlijk is dat een soortgelijke situatie naar aanleiding van een
vergelijkbare oorzaak zich in Nederland voor zal doen. In het kader van
risicobeheersing wordt echter wel rekening gehouden met dergelijke
lekkages. Ieder bedrijf dat gas opslaat of gas of olie produceert moet over
een actueel bestrijdingsplan beschikken. In het bestrijdingsplan is, indien
relevant voor de desbetreffende installatie, een zogenaamd «blow out»
scenario opgenomen. In het kader van crisisbeheersing worden dergelijke
calamiteiten ook door deze bedrijven geoefend.
In grote lijnen zijn er twee protocollen die men kan toepassen om een
dergelijke lekkage te stoppen. Men zal eerst proberen om de put aan de
oppervlakte te dichten door een afsluiter te plaatsen op de mond van de put.
Indien dit niet lukt, of de lekkage niet stopt dan zal men de put ondergronds
proberen af te dichten door een zware vloeistof en cement via een nieuwe
geboorde put, een zogenaamde «relief well», in de lekkende put te pompen.
In Nederland vindt de coördinatie met betrekking tot de beheersing van een
calamiteit plaats door de Veiligheidsregio. De coördinatie op zee wordt
uitgevoerd door de Kustwacht. De branchevereniging van de in Nederland
olie en gas producerende bedrijven, NOGEPA, heeft met zuster brancheverenigingen in het buitenland overeenkomsten afgesloten over de onderlinge
hulpverlening in geval van calamiteiten. In deze overeenkomsten heeft men
afgesproken dat men elkaar helpt door het beschikbaar stellen van materieel
zoals boorinstallaties, brandbestrijdingsmaterieel en kennis. NOGEPA en haar
leden organiseren om het jaar per toerbeurt een grote gezamenlijke oefening
zodat men leert van elkaars bedrijfsspecifieke procedures. Bij dergelijke
grootschalige oefeningen zijn ook SodM, het Ministerie van Economische
Zaken, en indien van toepassing de Kustwacht en de Veiligheidsregio
betrokken.
Vraag 4
Voldoet de bestaande gasinfrastructuur nog aan wet- en regelgeving? Hoe
wordt dit gecontroleerd?
Antwoord 4
De exploratie, het winnen en het ondergronds opslaan van gas is gereguleerd
in het stelsel van de Mijnbouwwet. De daartoe behorende gasinfrastructuur
staat onder toezicht van SodM.
SodM houdt toezicht op de naleving van wettelijke regelingen die van
toepassing zijn op het opsporen, winnen, opslaan en transporteren van
delfstoffen. Het toezicht vindt plaats via reguliere en onaangekondigde
inspecties op zowel detail- als systeemniveau. De toezichthouder richt zich
hierbij op de aspecten veiligheid, gezondheid, milieu, doelmatige winning en
bodembewegingen.
SodM publiceert iedere vijf jaar een strategie- en beleidsdocument dat ter
goedkeuring wordt voorgelegd aan de opdracht gevende Ministeries
(Ministerie van Economische Zaken, Ministerie van Infrastructuur en Milieu,
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid). SodM heeft het document
«Strategie & Programma 2012 – 2016» op haar website gepubliceerd, zie
www.sodm.nl/publicaties/strategie-programma. Dit document is ook op
19 juni 2012 naar de Tweede Kamer gestuurd als bijlage bij Kamerstuk
32 849, nr. 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 5
Hoe wordt het onderhoud van gasopslagen in Nederland geregeld?
Antwoord 5
Het onderhoud van gasopslagen is net als het onderhoud op gaswinninglocaties geregeld via de Mijnbouwwet en de Arbeidsomstandighedenwet. Op
grond van artikel 2.42, onder lid e) van het Arbobesluit dienen mijnondernemingen te beschikken over bijvoorbeeld een onderhoudsmanagementsysteem als onderdeel van het veiligheids- en gezondheidszorgsysteem.
Vraag 6
Is er zicht en controle op dit onderhoud? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wie
doet dit en hoe vaak wordt dit gedaan? Op welke wijze wordt gecontroleerd?
Komt de inspectie ter plaatse of gaat het om een schriftelijke controle?
Antwoord 6
SodM is belast met het toezicht op de naleving van de Mijnbouwwet en de
relevante delen van de Arbowet waar het beheer van het onderhoud in het
veiligheids- en gezondheidszorgsysteem is ondergebracht. De controle op het
onderhoud vindt plaats via inspecties op zowel detail- als systeemniveau op
locatie. Daarnaast vallen de ondergrondse gasopslagen ook onder het regime
van het Besluit risico zware ongevallen 2015 (BRZO). In het kader van het
BRZO worden eveneens inspecties op detail- als systeemniveau uitgevoerd,
door inspecteurs van SodM en vertegenwoordigers van de Veiligheidsregio’s
en de waterkwaliteitsbeheerders. SodM verzorgt de coördinatie van deze
inspecties.
Vraag 7
Het dichten van het lek is in de VS erg lastig; hoe lastig zou het in Nederland
zijn om een dergelijke lekkage te dichten? Zijn hier protocollen voor?
Antwoord 7
De huidige internationale protocollen zijn actueel en ook in Nederland goed
toepasbaar. In de beantwoording op vraag 3 heb ik aangegeven welke
methoden beschikbaar zijn voor het dichten van dergelijke lekkages. Het
boren van een zogenaamde «relief well» duurt afhankelijk van de specifieke
omstandigheden doorgaans twee tot drie 3 maanden. Zoals aangegeven in
de beantwoording van vraag 2 zal SodM zodra het onderzoek naar de oorzaak
en remedie van de lekkage beschikbaar komt de relevantie daarvan voor de
Nederlandse situatie onderzoeken.
Vraag 8
Hoe oud zijn de gasopslaglocaties in Nederland, aangezien de lekkage in de
gasopslag waarschijnlijk te wijten is aan oude infrastructuur?4 Welke risico’s
zijn er verbonden aan de oudere infrastructuur?
Antwoord 8
De oorzaak van de gaslekkage in Aliso Canyon wordt op dit moment
onderzocht. In de berichtgeving worden op dit moment drie mogelijke
oorzaken genoemd: slechte cementatie van de verbuizing, het ontbreken van
een ondergrondse veiligheidsklep, en de ouderdom van de installatie.
Het feit dat een installatie wat ouder is impliceert niet automatisch dat deze
installatie een groter risico kent. Zoals eerder aangegeven worden er in
Nederlands strengere eisen gesteld aan de cementatie van de verbuizing en
de verplichte installatie van een ondergrondse afsluiter. Ondeugdelijke
constructie van putten en achterstallig onderhoud kunnen risico’s voor zowel
een oude als een recente gasput inhouden. De Nederlandse wet- en
regelgeving is gericht op het voorkomen van schade voor mens en milieu via
een deugdelijke constructie, duurzaam onderhoud, monitoring en mogelijkheid tot het ondergronds automatisch afsluiten van de put.
De volgende ondergrondse gasopslagen zijn in Nederland operationeel en
voldoen aan de wettelijke vereisten:

4

http://www.dailynews.com/general-news/20151219/two-months-in-porter-ranch-gas-leakcompared-to-bp-gulf-oil-spill

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

•

•

•

•

Grijpskerk en Norg. De aardgasopslagen bij Grijpskerk (gasveld Grijpskerk)
en Langelo (gasveld Norg) zijn gebouwd in 1997. De meeste putten zijn
geboord in de jaren negentig van de vorige eeuw, de oudste put dateert
uit 1977. In de periode 2004–2014 zijn voor de uitbreiding van de
capaciteit van Grijpskerk en Norg nieuwe putten geboord. De gasopslag
Grijpskerk heeft tien gasputten en gasopslag Norg heeft er negen.
Piekgasinstallatie Alkmaar. De Piekgasinstallatie in Alkmaar kan gedurende
een korte tijd gas te leveren om aan een tijdelijke sterk verhoogde vraag
te kunnen voldoen. De Piekgasinstallatie is operationeel sinds 1997. De
negen operationele gasputten zijn in de periode 1996–2000 aangelegd.
Zuidwending. In 2011 heeft Gasunie de gasopslag in Zuidwending in
bedrijf genomen. Het gas wordt in vijf zoutcavernes opgeslagen. De 10
gasputten van de gasopslag Zuidwending zijn gerealiseerd in de periode
2007–2010.
Gasopslag Bergermeer. In de periode 2012–2015 is de gasopslag
Bergermeer gerealiseerd in een leeg gasveld bij Alkmaar. Voor de
gasinjectie en gasproductie wordt gebruik gemaakt van 14 nieuwe
gasputten die hiervoor in de periode januari 2013- maart 2015 zijn
gerealiseerd.

Vraag 9
Wat is het risico op lekkage uit (deels) verlaten olie- en gasputten? Hoe wordt
dit in kaart gebracht? Wie houdt hier het toezicht op?
Antwoord 9
Het risico op lekkage uit een verlaten olie en gasput in Nederland is moeilijk
te kwantificeren, omdat een dergelijke lekkage zich in Nederland nog niet
heeft voorgedaan. De Mijnbouwwet stelt stringente eisen voor het verlaten
van putten. Ook is de druk in verlaten olie- en gasputten als gevolg van de
winning in de regel sterk gedaald, zodat lekkage naar de oppervlakte niet
door druk zal worden gedreven, maar op basis van verschil in soortelijk
gewicht zou moeten plaats vinden.
SodM is belast met het toezicht op de naleving van wet- en regelgeving op
dit gebied. De gegevens over verlaten putten worden opgenomen in de
BasisRegistratie Ondergrond.
Vraag 10
Wat zijn de consequenties voor gezondheid, natuur en milieu in Nederland bij
een gaslekkage? Is in Nederland ook risico op grootschalige evacuatie uit het
gebied met de lekkage?
Antwoord 10
Zoals gezegd gelden in Nederland strenge eisen voor gasopslagen. Mocht
toch een gaslekkage ontstaan in de omvang zoals zich in Aliso Canyon (VS)
heeft voorgedaan, zou logischerwijs ook in Nederland nadelige effecten op
het milieu en de gezondheid van omwonende kunnen ontstaan. Het zou ook
kunnen leiden tot een noodzaak tot evacuatie rondom de locatie van de
lekkende put. Een dergelijke beslissing zal door de Veiligheidsregio in overleg
met SodM en de betrokken partijen worden genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4