Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 564

BRIEF VAN MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 september 2022
Op 18 november 2020 (Handelingen II 2020/21, nr. 26, item 8) heeft uw
Kamer een motie aangenomen van het lid Palland (Kamerstuk 21 501-30,
nr. 510), waarin wordt verzocht om bij te houden aan welke projecten en
sectoren andere lidstaten hun middelen uit de faciliteit voor herstel en
veerkracht (Recovery and Resilience Facility, RRF) besteden. In het
bijzonder wordt in de motie verzocht dit te volgen voor de sectoren die
voor Nederland van strategisch belang zijn, zoals topsectoren en vitale
infrastructuur. De motie verzoekt verder uw Kamer hier jaarlijks over te
informeren. Inmiddels zijn alle plannen ingediend en is de implementatie
van de RRF voor de meeste landen van start gegaan. Middels deze brief
geef ik uitvoering aan genoemde motie.
Deze brief tracht inzicht te geven in de projecten en sectoren waaraan
andere lidstaten hun RRF-middelen besteden. Onder andere door
methodologische verschillen is het lastig om een gestandaardiseerd
overzicht te maken van de bestedingsdoelen uit de verschillende plannen,
die meerwaarde biedt ten opzichte van bestaande overzichten. Vandaar
dat de brief zich beperkt tot het weergeven van al bestaande overzichten
en het verwijzen naar de informatiebronnen. Daarnaast schetst de brief
een algemeen beeld van de mogelijke gevolgen van de RRF-uitgaven van
andere EU-lidstaten voor de concurrentiepositie van Nederland.
Algemeen RRF
Als grootste onderdeel van het Europees herstelpakket Next Generation
EU heeft de RRF ten doel het economisch en sociale herstel van de
Covid-19-pandemie en de veerkracht van EU-lidstaten te bevorderen.
Middels de RRF is er € 312,5 miljard aan subsidies en € 360 miljard aan
leningen (2018 prijzen) beschikbaar. Deze middelen zijn aan lidstaten
toegekend op basis van onder meer de bevolkingsgrootte en het effect
van de COVID-19-pandemie op het BBP. Lidstaten kunnen aanspraak
maken op deze middelen door een herstelplan (Recovery and Resilience
Plan, RRP) in te dienen. Deze wordt door de Commissie getoetst aan de

kst-21501-30-564
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 564

1

eisen van de RRF-verordening1. Lidstaten dienen de RRF-middelen te
gebruiken voor hervormingen en investeringen voor het versterken van
groei en cohesie, het aanjagen van de groene en digitale transities, het
verbeteren van weerbaarheid en voor beleid voor de volgende generatie.
Daarbij moeten alle uitgaven voldoen aan de Europese staatssteun- en
aanbestedingsregels. Tabel 1 in de bijlage geeft weer hoeveel elke lidstaat
ontvangt uit de RRF op basis van de definitieve allocatie.
Het RRP van Hongarije wacht nog op goedkeuring. Verder is uw Kamer
over de andere individuele plannen geïnformeerd. De voorlopige
beoordelingen van de betalingsverzoeken die de Europese Commissie
publiceert en de kabinetsappreciatie daarvan zijn steeds direct naar uw
Kamer verstuurd. Daarnaast wordt uw Kamer ook elk kwartaal separaat
geïnformeerd over door de lidstaten ingediende betalingsverzoeken voor
de RRF, inclusief de actuele stand van de uitbetaling van subsidies en
leningen uit de RRF.2 Indien Nederland of een andere lidstaat noodzaak
ziet tot het starten van de zogenoemde noodremprocedure wordt de
Tweede Kamer onverwijld geïnformeerd. Door het RepowerEU3 voorstel
volgen mogelijk aanpassingen aan de RRP’s van andere lidstaten, uw
kamer zal te zijner tijd worden geïnformeerd over wat dit betekent voor de
RRF.
Overzicht besteding RRF-gelden
De Europese Commissie4 heeft op haar website alle bijlages met de
maatregelen uit de vastgestelde herstelplannen gepubliceerd. In deze
bijlages staat een overzicht van de maatregelen met de daaraan gekoppelde mijlpalen en doelen. Daarnaast houdt de Europese Commissie ook
een scorebord bij waarin inzicht wordt gegeven in de bedragen voor de
verschillende componenten, categorieën en pijlers5. De Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) heeft op haar website een samenvatting
op hoofdlijnen van de RRP’s gepubliceerd van alle lidstaten.6 Ook staan op
deze website verwijzingen naar aanbestedingen in andere lidstaten die
relevant kunnen zijn voor Nederlandse ondernemers. Voor meer gedetailleerde informatie verwijs ik u dan ook graag naar deze openbare
informatiebronnen.
De in Brussel gevestigde denktank Bruegel heeft een overzicht geproduceerd, zie tabel 2 in de bijlage, van bestedingsdoelen van de verschillende
herstelplannen. Bruegel7 houdt verschillende datasets bij waarin de
bestedingen van de herstelplannen op verschillende manieren worden
gecategoriseerd. In het figuur is te zien dat de RRF-middelen middelen
ingezet worden voor verschillende sectoren en dat lidstaten over de
verdeling hun eigen afweging maken. De EU-landen waarmee Nederland
het meest handel drijft (België, Duitsland en Frankrijk) besteden hun
RRF-middelen verschillend. Zo geven België (43,24%) en Frankrijk
(19,62%) het meest uit aan de bouw en Duitsland (28%) aan transport en
opslag. Deze getallen vormen een grove indicatie van de bestedingen in
de herstelplannen, aan welke doeleinden binnen deze sectoren het geld
wordt besteed kan verschillen per plan. De categorisering over sectoren
die Bruegel geeft is niet specifiek genoeg om inzichtelijk te maken hoe de
investeringen specifiek zijn verdeeld over Nederlandse topsectoren en
1

) VERORDENING (EU) 2021/241 VAN HET EuropEES parlement EN DE RAAD van 12 februari
2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit
2
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1810
3
Kamerstuk 35 925 XIV, nr. 10
4
Recovery and Resilience Facility | European Commission (europa.eu)
5
Recovery and Resilience Scoreboard (europa.eu)
6
Europese aanbestedingen en het EU-herstelfonds | RVO.nl | Rijksdienst
7
European Union countries» recovery and resilience plans (bruegel.org)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 564

2

vitale infrastructuur. De verschillen in categorisering van uitgaven in RRP’s
laten een dergelijke specificering ook niet goed toe.
Effect van investeringen van andere lidstaten uit de RRF op de Nederlandse economie
Onderzoeken naar het effect van de RRF zijn nog schaars. De Commissie
heeft een onderzoek gedaan naar (positieve) spillovers van de investeringen in de RRP’s8. Hierin wordt gekeken naar het te ontvangen bedrag
en niet naar de maatregelen op zichzelf. Het rapport concludeert dat
allereerst blijkt dat wanneer spillovereffecten meegerekend worden de
impact van de RRF op het EU-bbp één derde keer zo groot is dan wanneer
alleen naar de nationaal toegewezen allocatie wordt gekeken. Voor kleine
open economieën met minder RRF-ontvangsten (waaronder Nederland),
zijn spillovereffecten verantwoordelijk voor het grootste deel van de
bbp-groei die is toe te schrijven aan de RRF. Daarnaast concludeert het
rapport dat het ook positief is dat de RRF extra begrotingsruimte
genereert en dat het investeringsniveau op peil kan worden gehouden. Dit
kan bijdragen aan groei en economische convergentie binnen de EU.
Vooral het subsidie instrument zou de schuldquote in landen met een
hoge schuldenlast verminderen. Dit kan leiden tot verlaging van de
risicopremies, ook voor de bankensector en het stimuleren van particuliere investeringen en consumptie. Tegelijkertijd is het nog te vroeg om te
concluderen dat deze effecten hebben plaatsgevonden en in hoeverre de
RRP’s structureel bijdragen aan verbeterende overheidsfinanciën en het
op peil houden van investeringen. Het uiteindelijke macro-economische
effect van de RRF hangt onder meer af van de productiviteitsverhogende
effecten van de investeringsstimulans en van de hervormingen, de reactie
van het monetair beleid en snelheid van de uitbetalingen.
Het onderzoek van de Commissie zegt niets over effecten op specifieke
sectoren. Dit is ook bijna niet mogelijk. Daarvoor is een specifieke analyse
nodig per investering. Investeringen in een specifieke sector in een derde
land kunnen zowel positieve als negatieve effecten hebben op diezelfde
sector in Nederland. Dat hangt af van de vraag of de sector in het
buitenland direct met die in Nederland concurreert of dat ze ook voor een
belangrijk deel complementair en daarmee afhankelijk van elkaar zijn.
Bovendien zijn er andere methodologische problemen. Zo is het effect van
RRF-investeringen moeilijk te destilleren van effecten van ander beleid en
is moeilijk te zeggen of een bepaalde investering niet ook zou zijn gedaan
zonder de RRF.
Uiterlijk 31 december 2024 voert de Commissie een evaluatie uit over de
RRF (artikel 32 RRF-verordening). In het evaluatieverslag wordt met name
beoordeeld in hoeverre de doelstellingen zijn bereikt, of de middelen
efficiënt zijn ingezet en of er sprake is van Europese meerwaarde. Tevens
wordt nagegaan of alle doelstellingen en maatregelen nog steeds relevant
zijn. Het kabinet zal de Kamer hier te zijner tijd over informeren en
opnieuw stilstaan bij deze motie. Uiterlijk 31 december 2028 legt de
Commissie een onafhankelijk ex-postevaluatieverslag voor.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

8

Quantifying spillovers of next generation EU investments, discussion paper 144 juli 2021, P.
Pfeiffer, j. varga and j. in ‘t veld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 564

3

Tabel 1: Toegewezen RRF middelen per lidstaat
Lidstaat

Oostenrijk
België
Bulgarije
Kroatië
Cyprus
Tsjechië
Denemarken
Estland
Finland
Frankrijk
Duitsland
Griekenland
Hongarije
Ierland
Italië
Letland
Litouwen
Luxemburg
Malta
Polen
Portugal
Roemenië
Slowakije
Slovenië
Spanje
Zweden
Nederland
Totaal

Maximaal subsidiebedrag (lopende
prijzen in duizend euro, Europese
Commissie, 30-06-2022)

Totale toegekende leningbedrag
zoals opgenomen in de uitvoeringsbesluiten (in miljoen euro)

3.751.833
4.524.565
5.690.264
5.511.755
915.998
7.675.722
1.429.523
863.497
1.822.527
37.458.275
28.025.819
17.431.259
5.812.665
914.572
69.041.782
1.834.980
2.099.684
82.692
258.343
22.526.873
15.544.449
12.128.831
6.007.316
1.491.346
77.234.071
3.182.067
4.708.293

–
–
–
–
200
–
–
–
–
–
–
12.728
–
–
122.602
–
–
–
–
11.507
2.699
14.942
–
705
–
–
–
165.382
153.876

337.969.000

Grafiek 1: Samenstelling RRP’s naar categorie economische activiteit (% van totaal)
voorjaar 20221

1

European Union countries’ recovery and resilience plans | Bruegel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 564

4