Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2852
Vragen van het lid Smaling (SP) aan de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over windmolens in Kenia (ingezonden 20 mei
2016).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 16 juni 2016).
Vraag 1
Heeft u de Argos uitzending «Windmolens in Kenia» van 15 mei gehoord?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Hoeveel Nederlandse financiering zit er in het project en van wie zijn de
middelen afkomstig? Welk deel is direct of indirect betaald door het Ministerie van Buitenlandse Zaken?
Antwoord 2
De totale kosten van het Lake Turkana Wind Project (LTWP) bedragen EUR
622 miljoen. Het project wordt gefinancierd door de African Development
Bank (AfDB), de Europese Investerings Bank, de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO en andere Europese ontwikkelings- en commerciële banken. FMO
heeft een lening verstrekt van EUR 35 miljoen aan LTWP. Daarnaast investeert
het Access to Energy Fund, dat door FMO voor de Nederlandse staat wordt
beheerd, EUR 6,3 miljoen in het project. Het Ministerie van Buitenlandse
Zaken heeft een subsidie van EUR 10 miljoen verstrekt aan de AfDB voor de
verbetering van de toegangswegen naar het project.
Vraag 3 en 4
Vindt u het terecht dat de lokale bevolking niet als «inheems» is aangeduid
door onder andere de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO en dat daardoor
de richtlijnen voor duurzaam ondernemen van de International Finance
Corporation (IFC) van de Wereldbank niet zijn gevolgd?
In acht nemende dat voor de koloniale tijd het hele gebied tussen Mount
Kenya (Bantu-Kikuyu) en Lake Victoria (Nilotisch-Luo) werd bevolkt door

1

ah-tk-20152016-2852
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

http://www.radio1.nl/item/356184-Windmolens-in-Kenia.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Nilo-Hamitische stammen zoals Masai, Rendile, Borani, Pokot, Turkana en
Samburu, wat maakt dat de lokale bevolking niet inheems zou zijn?
Antwoord 3 en 4
Inheems is een begrip waarvoor onder het internationaal recht niet één
definitie is vastgesteld. Ook in Kenia is het moeilijk te zeggen of een
gemeenschap wel of niet inheems is. Zo worden leden van de Turkana stam
in het buiten de «eigen» regio gelegen district Marsabit niet als inheems
beschouwd door de daar in meerderheid levende Rendile en Borani
stammen. Genoemde gemeenschappen zijn nomadisch en trekken seizoensgebonden door het gebied op zoek naar de beste graasgronden voor hun
vee.
Bij het waarborgen van de belangen van de lokale bevolking heeft FMO de
richtlijnen van de IFC en andere internationale richtlijnen in relatie tot
maatschappelijk verantwoord ondernemen gevolgd. Ook bij dit project is de
insteek van FMO dat de bevolking niet nadelig beïnvloed dient te worden
door een investering, en is het proces van onderhandelingen, en hoe de
bevolking betrokken is geweest in het proces en nog steeds is, van het
grootste belang. Uitgangspunten daarbij zijn vertrouwen, culturele aspecten,
gelijkheid voor mannen en vrouwen, vrijwilligheid en zorgvuldigheid.
Vraag 5
Hoe zijn de landrechten van nomadische volkeren in Kenia wettelijk verankerd? Biedt dit voldoende juridische basis voor gelijkwaardige onderhandelingen met een derde partij die land wil kopen of pachten ter wille van een
investering zoals het windpark?
Antwoord 5
In Kenia worden landrechten van nomadische veehouders die seizoensgebonden migreren in mindere mate erkend door de Keniase overheid dan rechten
die bij het Kadaster zijn vastgelegd. In samenwerking met het Global Land
Tool Network zet het kabinet zich al geruime tijd op meerdere manieren en
niveaus actief in om land governance in Kenia te verbeteren.
De overheid van Kenia heeft gemeenschappelijk land in beheer. In het geval
van het Lake Turkana Wind Project (LTWP) is dit de overheid van de County
Marsabit. LTWP heeft in 2009 een gebied van 16.000 hectare gepacht voor
een periode van 33 jaar. Op deze grond worden nu de 365 windmolens
neergezet. Er is een totale concessie verleend voor 60.000 hectare, wat
mogelijkheden biedt voor eventuele uitbreidingen. De pachtovereenkomst
voor het windmolenpark staat geregistreerd bij het Keniase Kadaster. De
Nationale Land Commissie heeft, ook na de inwerkingtreding van de nieuwe
Keniase Grondwet in 2010 en de in 2012 geïntroduceerde Land Act, de
geldigheid van de pachtovereenkomst bevestigd. De grond tussen de
windmolens is vrij toegankelijk voor de lokale bevolking.
Landconflicten tussen lokale gemeenschappen worden deels veroorzaakt
doordat er onvoldoende drink- en graasgronden zijn voor het vee. Binnen het
LTWP is daarom voorzien dat graasgronden die door het klimaat zijn
gedegradeerd, worden verbeterd. Om inclusieve economische ontwikkeling
verder te versnellen is een geïntegreerd ruraal ontwikkelingstraject (Winds of
Change) gestart om onder meer scholing, gezondheid, water en elektriciteitsaansluitingen aan de lokale bevolking aan te bieden. Hier zal het project
gedurende de looptijd EUR 0,5 miljoen per jaar aan besteden.
Vraag 6
Is er, zoals wettelijk voorgeschreven, een Divisional Land Board ingesteld om
de situatie ter plekke te beoordelen alvorens een advies over pacht/koop te
geven?
Antwoord 6
De landrechten zijn verkregen voordat het systeem met «Divisional Land
Boards» werd geïntroduceerd. Niettemin is sinds april 2006 een groot deel
van de lokale bevolking geconsulteerd. LTWP heeft naar schatting 75
consultatieve bijeenkomsten met de bevolking gehouden in de aanloopfase
van het project.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 7
Waaruit bestaan de beloofde 2.500 banen? Hoe zijn die gefaseerd naar
opleidingsniveau en in de tijd?
Antwoord 7
De 2500 banen waar in de vraag naar wordt verwezen is een algemene
inschatting van het hoogst mogelijke aantal medewerkers volgens het
Environmental Management and Social Management plan van het project.
Tijdens de constructie zijn van de 2.500 banen al ruim 2.000 banen gecreëerd.
Voor de lokale bevolking is LTWP daarmee de grootste werkgever in de regio.
Het is veelal laaggeschoolde werkgelegenheid. Conform afspraken met de
lokale bevolking streeft LTWP naar een gelijkwaardige verdeling van
werkgelegenheid tussen lokale gemeenschappen. De rechten van medewerkers worden gewaarborgd volgens de Keniase wet en de internationaal
geldende afspraken zoals de International Labour Organisation Conventionsen deIFC Performance Standards. Tevens heeft LTWP haar eigen Workforce
Employment and Human Resources policies ontwikkeld voor de medewerkers
van LTWP.
Vraag 8
Is het waar dat Kenya Power een gegarandeerde prijs heeft afgesproken met
de ontwikkelaars? Is het tevens waar dat er geen markt is voor de ‘s nachts
opgewekte stroom? Wat gaat dit betekenen voor de consumentenprijs? Is die
prijs concurrerend met de prijs die de consument betaalt voor elektriciteit
opgewekt uit fossiele bronnen? Op welke manier gaan de ontwikkelaars de
nachtstroom nuttig aanwenden? Is die prikkel er nog wel, nu zij een
gegarandeerde afzet hebben?
Antwoord 8
LTWP zal na ingebruikname voorzien in ongeveer 11,5% van de Keniase
elektriciteitsvoorziening. Daarmee zal LTWP voorzien in schone energie voor
circa 2,7 miljoen Kenianen. Op dit moment heeft minder dan de helft van de
bevolking toegang tot elektriciteit en de andere helft heeft geen of gebrekkige
toegang tot elektriciteit. De doelstelling van de Keniase overheid is 70%
toegang in 2017 en volledige elektrificatie in 2020. De energie die door LTWP
wordt geproduceerd is aanmerkelijk goedkoper dan de energievoorziening uit
fossiele bronnen die gemiddeld 3 maal duurder is. Daarnaast is de energie
die via LTWP wordt geproduceerd veel schoner. Het windpark kan door
middel van voorziening in duurzame energie een impuls aan de regio geven.
Kenya Power betaalt een gegarandeerde prijs van EURc 7.52/ kwH voor een
periode van 20 jaar voor alle door het project geleverde energie. Dit is een
aanmerkelijk lager tarief dan voor andere (duurzame) energie, ook wanneer
rekening wordt gehouden met de toepassing van het Feed in Tariff («FiT»)
van het Keniase Ministerie van Energie.
Tussen 12 en 5 uur ‘s nachts is sprake van een halvering van de maximale
energiebehoefte. Dit is wereldwijd gedurende de nacht een normaal
verschijnsel. De verwachting is dat Kenya Power vervuilende energie zal
vervangen door schone energie vanuit LTWP indien niet alle opwekkingscapaciteit benodigd is.
Vraag 9
Waarom is de Wereldbank uit het project gestapt?
Antwoord 9
De Wereldbank vond het een te groot risico om LTWP in een keer aan te
sluiten op het Keniase elektriciteitsnetwerk. De Wereldbank besloot destijds
dat het projectontwerp zodoende niet passend was bij het door de Wereldbank gewenste risicoprofiel.
Vraag 10
Is er geld in foute zakken verdwenen om dit project er doorheen te krijgen?
Antwoord 10
Het kabinet heeft van betrokken partijen bij het Lake Turkana Wind Project
geen signalen ontvangen dat dit het geval is. Het kabinet onderstreept dat het
geen enkele vorm van fraude en corruptie tolereert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Vraag 11
Vindt u dat alles in het project voldoende doordacht is? Is dit een typische
win-win situatie (altijd veel wind, nieuwe banen, duurzame energie, relatief
weinig not-in-my-backyard problemen) of wint de business case het hier van
een bredere sociaaleconomische afweging?
Antwoord 11
Vanwege de geografische en klimatologische omstandigheden is de
oostoever van Lake Turkana gezegend met sterke en betrouwbare windstroom tussen het meer en het dorre achterland. De voorbereidingsfase voor
LTWP heeft 10 jaar in beslag genomen en is zorgvuldig aangepakt. Door het
plaatsen van 365 windturbines in het afgelegen Noorden van Kenia zal het
project 300 MW extra capaciteit aan schone energie gaan leveren. Gebrek aan
(groene) energie is een grote beperkende factor voor industriële ontwikkeling
en ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf in Kenia. Dit project draagt
veel bij aan de oplossing van dit knelpunt.
De windmolens worden geplaatst in een van de armste regio’s van Kenia en
het gebied is zeer dun bevolkt. Bevolkingsgroepen zijn nomadisch en trekken
periodiek door het gebied, met uitzondering van de bewoners van het dorp
Sarima. Het dorp is 800 meter verplaatst ten opzichte van de oorspronkelijke
locatie. De verplaatsing van de Sarima gemeenschap is tot stand gekomen op
een wijze waarbij de identiteit, cultuur en eigen levensonderhoud in stand zijn
gehouden. Tegelijkertijd zijn betere voorzieningen gerealiseerd, vooral ten
aanzien van schoon water. Deze plannen zijn door LTWP in nauwe samenwerking en met expliciete goedkeuring van de gehele gemeenschap tot stand
gekomen.
Vraag 12
Kunt u de vragen beantwoorden vóór het Rondetafelgesprek Landrechten, dat
op 15 juni a.s. in de Tweede Kamer zal plaatsvinden?
Antwoord 12
Ja

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4