M 201201

Snelle groeiers in de topsectoren

Arjan Ruis
Wim Verhoeven
Zoetermeer, januari 2012

Snelle groeiers in de topsectoren
Snelle groeiers zijn belangrijk voor de economische groei. Zij brengen innovatie en dynamiek in de economie. Snelle groeiers prikkelen de concurrentie, dagen uit tot vernieuwing en creëren ook veel nieuwe banen. Het aantal
snelle groeiers vormt een indicator voor het aanpassings- en vernieuwingsvermogen van de Nederlandse economie.
Het aandeel snelgroeiende bedrijven op basis van omzet ligt in de topsectoren hoger dan in de niet-topsectoren (respectievelijk 21 en 18 procent).
Voor wat betreft het aandeel snelgroeiende bedrijven op basis van werkgelegenheid is het beeld precies andersom (11 procent tegenover 14 procent).
Wel is het zo dat de productiviteitsgroei in de topsectoren gemiddeld gezien
hoger is.
Binnen de topsectoren is het beeld divers, maar onderscheiden de topsectoren Tuinbouw, Mainports en logistiek, Creatieve industrie, en Life Sciences
zich in positieve zin met een hoog aandeel snelle groeiers.
Het verschil in totale omzetgroei tussen de topsectoren en de overige sectoren, wordt vooral bepaald door de omzetgroei van de niet-snelle groeiers.
De topsectoren scoren op dit terrein beter. De omzetgroei van snelle groeiers in de topsectoren en de niet-topsectoren is vergelijkbaar. Bij het verschil in de totale werkgelegenheidsgroei geldt juist het omgekeerde. Hierbij
is de werkgelegenheidsontwikkeling van de snelle groeiers bepalend.

1

Topsectoren aan de top?

1.1

De Topsectoren
Het Kabinet heeft 9 topsectoren aangewezen. Dit zijn sectoren waarin Nederland wereldwijd sterk is en waarvoor de overheid extra aandacht heeft.
Voor deze topsectoren maakt de overheid 1,5 miljard euro vrij. Topteams
van bedrijven, overheid en kennisinstellingen maken voorstellen om deze
middelen te besteden. De sectoren zijn: Agrofood, Tuinbouw, High Tech,
Energie, Logistiek, Creatieve Industrie, Life Sciences, Chemie en Water.
Alle topsectoren hebben een sterke internationale positie. Bedrijven en de
wetenschap hebben veel kennis opgebouwd en werken al samen aan innovaties. Een ander kenmerk van deze sectoren is dat de producten of technologieën bijdragen aan een oplossing van maatschappelijke vraagstukken. De
voedsel- en tuinbouwsector investeren bijvoorbeeld in de ontwikkeling van
gezonde voedingsmiddelen en voedingspatronen voor consumenten. Dit
zorgt ervoor dat de kosten voor de gezondheidszorg en arbeidsverzuim dalen. 1

1

2

http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ondernemersklimaat-en-innovatie/investeren-intopsectoren.

Een indicatie van de omvang van de negen topsectoren is weergegeven in
Figuur 1. Het figuur toont het aantal bedrijven per topsector naar grootteklasse. 1 De sector High Tech is gemeten naar het aantal bedrijven veruit de
grootste topsector. Water en Energie bevatten het minste aantal bedrijven.
Wel zijn dit de sectoren met relatief veel grote bedrijven (meer dan 250
werkzame personen), waardoor het verschil in omvang – uitgedrukt in het
aantal werkzame personen – met de andere topsectoren wat kleiner is.
Figuur 1

Aantal bedrijven in de topsectoren, naar grootteklasse, 2009

1.750

1.500

1.450

1.250

1.000

740
750
630

500

410

400
280

240

250
90

60

0
High Tech

Mainports en
logistiek

Agrofood

Chemie

50-100 wp

100-250 wp

Creatieve
industrie

Tuinbouw

250-1000 wp

Life sciences

Water

Energie

Totaal 50-1000 wp

Bron: EIM o.b.v. CBS Statline

1.2

Snelle groeiers
Snelle groeiers zijn belangrijk voor de economische groei. Zij brengen innovatie en dynamiek in de economie. Snelle groeiers prikkelen de concurrentie
en dagen uit tot vernieuwing. Maar snelle groeiers creëren ook veel nieuwe
banen. Het aantal snelle groeiers vormt een indicator voor het aanpassingsen vernieuwingsvermogen van de Nederlandse economie.
Belangrijke kenmerken van snelle groeiers zijn onder andere ambitie, het
zelf ontwikkelen van nieuwe productie en productieprocessen, kennis hebben van de branche en beschikken over managementvaardigheden. Daarnaast lijkt de organisatie van snelle groeiers vaak professioneler van opzet
met een apart innovatiebudget en medewerkers die fulltime werkzaam zijn
op het gebied van innovatie, marketing en HRM. Het meten van snelle

1

In bijlage I van dit rapport is een overzicht opgenomen van de afbakening van de
topsectoren naar sbi-code. In enkele gevallen is er sprake van overlap tussen de sectoren, omdat een duidelijke scheiding o.b.v. sbi-codes ontbreekt. Zo wordt sbi 5117
Handelsbemiddeling in voedings- en genotmiddelen zowel toegerekend aan de topsector Agrofood als aan de topsector Tuinbouw.

3

groeiers wordt meestal gedaan aan de hand van de ontwikkeling van de
omzet, werkgelegenheid of een combinatie hiervan.1
In het onderhavige onderzoek zijn snelle groeiers gedefinieerd als bedrijven
die in de periode 2005-2008 een omzet of werkgelegenheidsgroei van meer
dan 60 procent hebben gerealiseerd. De analyse heeft betrekking op bedrijven tussen de 50 en de 1.000 werkzame personen. De bronnen voor deze
analyse zijn REACH en AMADEUS van Bureau van Dijk.
EIM heeft in het kader van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap veel onderzoek gedaan naar snelle groeiers. Zo is er de jaarlijks
terugkerende Internationale benchmark ondernemerschap. Een vast onderdeel van deze publicatie gaat over snelle groeiers. In de laatste editie kwam
naar voren dat het aandeel snelle groeiers in Nederland ligt op respectievelijk 18,7 procent (op basis van omzetontwikkeling) en 13,0 procent (op basis van werkgelegenheidsontwikkeling).2
Staan de topsectoren ook aan de top wat betreft het aantal snelle groeiers?
Op die vraag zal in het navolgende worden ingegaan. Figuur 2 toont het
aandeel snelgroeiende bedrijven (op basis van omzetontwikkeling) in de
topsectoren. Om een vergelijking te kunnen maken met de sectoren die niet
benoemd zijn als topsector, is ook het cijfer van de niet-topsectoren opgenomen in het figuur.
Het aandeel snelgroeiende bedrijven op basis van omzet ligt in de topsectoren hoger dan in de niet-topsectoren (respectievelijk 21 en 18 procent). De
Creatieve industrie is met een aandeel van maar liefst 53 procent koploper.
Ook in de topsectoren Life Sciences, Tuinbouw, Energie, en Mainports en logistiek is het aandeel snelgroeiende bedrijven bovengemiddeld. De High
Tech, Agrofood en Chemie noteren een betrekkelijk laag aandeel snelgroeiende bedrijven.

4

1

Snel, D. en P. Gibcus, Snelle groeiers zijn ambitieus, EIM: Zoetermeer, november 2007.

2

Timmermans, N.G.L., Snel, D., Bakker, K. en R. in 't Hout, Internationale benchmark ondernemerschap 2011, EIM: Zoetermeer, juli 2011.

Figuur 2

Aandeel snelle groeiers o.b.v. omzetontwikkeling in de periode 2005-2008,
naar topsectoren en niet-topsectoren

snelle groeiers o.b.v. omzet

Creatieve industrie

53%

Life sciences

33%

Tuinbouw

26%

Energie

26%

Mainports en logistiek

24%

High Tech

13%

Agrofood
Chemie

11%
6%

Water*
Totaal topsectoren
Totaal overige sectoren
Totaal alle sectoren

21%
18%
19%

0%

60%

* Van bedrijven uit de topsector Water zijn te weinig waarnemingen voorhanden om een
betrouwbaar beeld te geven van het aandeel snelle groeiers.
Bron: EIM o.b.v. REACH en AMADEUS.

Kijkend naar het aandeel snelle groeiers op basis van de werkgelegenheidsontwikkeling, is het beeld duidelijk anders (zie Figuur 3). De topsectoren
doen het in dit verband wat slechter dan de niet-topsectoren (11 procent
tegenover 14 procent). Dit heeft onder andere te maken met het feit dat er
binnen de topsectoren relatief veel kapitaalintensieve bedrijven zijn. Deze
bedrijven laten veelal een minder grote werkgelegenheidsgroei zien. De arbeidsproductiviteit groeit daarentegen wel sterk1. De verschillen tussen de
negen topsectoren zijn wat minder groot dan bij de snelle groeiers op basis
van de omzetontwikkeling. Wat opvalt is dat ook hier het aandeel snelgroeiende bedrijven betrekkelijk groot is in de topsectoren Tuinbouw, Mainports
en logistiek, Creatieve industrie, en Life Sciences. In de topsectoren Chemie
en High Tech geldt juist het omgekeerde. De topsector Energie scoort bovengemiddeld op het aandeel snelgroeiende bedrijven op basis van de omzetontwikkeling, maar benedengemiddeld op het aandeel snelgroeiende bedrijven op basis van de werkgelegenheidsontwikkeling 2.

1

Hiervoor is als indicatie de omzet per werkende gebruikt. De omzet per werkzame persoon
(nominaal) groeide bij de topsectoren in de periode 2005-2008 met gemiddeld 21%. Bij de
niet-topsectoren groeide de omzet per werkzame persoon in diezelfde periode met 3%.

2

Bij de omzet als maatstaf voor snelle groei moet bedacht worden dat het om nominale
bedragen gaat. Relatief grote prijsstijgingen dragen daardoor bij aan het aandeel snelle
groeiers.

5

Figuur 3

Aandeel snelle groeiers o.b.v. werkgelegenheidsontwikkeling in de periode
2005-2008, naar topsectoren en niet-topsectoren

snelle groeiers o.b.v. werkgelegenheid

Tuinbouw

18%

Mainports en logistiek

14%

Creatieve industrie

14%

Life sciences

14%

Agrofood

12%

High Tech

8%

Energie

8%

Chemie

3%

Water*
Totaal topsectoren
Totaal overige sectoren
Totaal alle sectoren

11%
14%
13%

0%

25%

* Van bedrijven uit de topsector Water zijn te weinig waarnemingen voorhanden om een
betrouwbaar beeld te geven van het aandeel snelle groeiers.
Bron: EIM o.b.v. REACH en AMADEUS.

Er is aldus geen eenduidig antwoord te geven op de vraag of de topsectoren
ook aan kop gaan als het gaat om het aandeel snelle groeiers. Gemeten aan
de hand van de omzetontwikkeling is het antwoord 'ja', gemeten aan de
hand van de werkgelegenheidsontwikkeling is het antwoord 'nee'. Binnen de
topsectoren is het beeld divers, maar onderscheiden de topsectoren Tuinbouw, Mainports en logistiek, Creatieve industrie, en Life Sciences zich in
positieve zin.

2

Snelle groeiers vs. niet-snelle groeiers

2.1 Omzetgroei
Uit de resultaten van het vorige hoofdstuk blijkt dat het aandeel snelgroeiende bedrijven (gemeten aan de hand van de omzetontwikkeling) in de topsectoren hoger ligt dan in de overige sectoren. Niet alleen het aantal snelgroeiende bedrijven is voor een sector van belang, ook de mate waarin deze
bedrijven groeien. In het verlengde hiervan is het ook interessant om te kijken naar de groei van de niet-snelle groeiers. Het feit dat een bepaalde sector veel of weinig snelle groeiers heeft, wil niet automatisch zeggen dat de
sector in totaal goed of slecht presteert.

6

In figuur 4 is de omvang van de omzetgroei weergegeven. Hierbij is onderscheid gemaakt naar snelle groeiers en niet-snelle groeiers binnen de topsectoren en de overige sectoren. De omzet van snelle groeiers uit de topsectoren groeide in de periode 2005-2008 gemiddeld met 110 procent. De
omzetgroei van snelle groeiers buiten de topsectoren lag met 106 procent
iets lager, maar dit impliceert nog altijd een ruime verdubbeling van de omzet. 1 Op dit punt verschillen de topsectoren dus niet veel van de rest. Gelet
op de omzetontwikkeling van de niet-snelle groeiers, is het verschil echter
een stuk groter. Niet-snelle groeiers in de topsectoren noteerden een omzetgroei van 15 procent in de periode 2005-2008. Hier staat slechts een bescheiden groei van 3 procent van de niet-snelle groeiers uit de overige sectoren tegenover.
Figuur 4

Omzetontwikkeling van snelle groeiers (o.b.v. omzet) en niet-snelle groeiers, naar topsectoren en niet-topsectoren

Snelle groeiers
Totaal topsectoren

110%

Niet snelle groeiers
15%

Totaal

Totaal overige sectoren

23%

Snelle groeiers
106%

Niet snelle groeiers
3%

Totaal
10%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

Bron: EIM o.b.v. REACH en AMADEUS

De totale omzetgroei hangt af van de volgende aspecten:
− Het aandeel snelle groeiers;
− De groei van snelle groeiers en niet-snelle groeiers;
− De omvang (in termen van omzet) van snelle groeiers en niet-snelle
groeiers.
De topsectoren scoren in vergelijking met de overige sectoren beter op de
eerste twee aspecten. De gemiddelde omvang van ondernemingen buiten de
topsectoren is echter een stuk hoger dan van ondernemingen uit de topsectoren (zie Figuur 5). Ondernemingen met een hogere omzet leggen meer
gewicht in de schaal.

1

De ondergrens ligt als gevolg van de definitie van snelle groeiers natuurlijk wel op 60 procent groei.

7

Figuur 5

Gemiddelde omzet per onderneming van snelle groeiers (o.b.v. omzet) en
niet-snelle groeiers, naar topsectoren en niet-topsectoren, 2005 en 2008

81.770.000
Totaal topsectoren

Snelle groeiers
38.850.000

126.290.000
Niet snelle groeiers
110.100.000

117.290.000
Totaal
95.700.000

Totaal overige sectoren

148.950.000
Snelle groeiers
72.380.000

231.400.000
Niet snelle groeiers
224.200.000

217.040.000
Totaal
197.760.000

0

250.000.000
gemiddelde omzet per onderneming 2005

gemiddelde omzet per onderneming 2008

Bron: EIM o.b.v. REACH en AMADEUS.

2.2

Werkgelegenheidsgroei
In hoofdstuk 1 kwam naar voren dat het aandeel snelle groeiers (op basis
van de werkgelegenheidsontwikkeling) lager ligt in de topsectoren dan
daarbuiten. Vergelijkbaar met paragraaf 2.1, zal in deze paragraaf worden
ingegaan op de groei van de werkgelegenheid van snelle groeiers en nietsnelle groeiers.
De werkgelegenheid (uitgedrukt in het aantal werkzame personen) is bij
snelle groeiers in de topsectoren met 126 procent gegroeid in de periode
2005-2008 (zie Figuur 6). De werkgelegenheid bij snelle groeiers buiten de
topsectoren is nog sterker toegenomen in diezelfde periode (143 procent
groei). De werkgelegenheidsontwikkeling bij de niet-snelle groeiers in de
topsectoren is met -4 procent vergelijkbaar met de krimp van 3 procent onder de niet-snelle groeiers buiten de topsectoren.

8

Figuur 6

Werkgelegenheidsontwikkeling van snelle groeiers (o.b.v. aantal werkzame personen) en niet-snelle groeiers, naar topsectoren en niettopsectoren

Totaal topsectoren

Snelle groeiers

Niet snelle groeiers

126%

-4%

Totaal overige sectoren

Totaal

1%

Snelle groeiers

Niet snelle groeiers

143%

-3%

Totaal

-20%

6%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

140%

160%

Bron: EIM o.b.v. REACH en AMADEUS.

Tot slot is in Figuur 7 het gemiddelde aantal werkzame personen per onderneming weergegeven. Tussen de topsectoren en de overige sectoren zijn de
verschillen gering. Doordat de snelgroeiende ondernemingen gemiddeld
kleiner van omvang zijn dan de niet-snelgroeiende ondernemingen is de totale werkgelegenheidsontwikkeling relatief beperkt. Het verschil in totale
werkgelegenheidsgroei tussen de topsectoren en de overige sectoren (respectievelijk 1 procent en 6 procent), wordt voornamelijk bepaald door de
sterke groei van de werkgelegenheid bij de snelle groeiers in de overige
sectoren. Bovendien is het aandeel snelle groeiers groter (zie Figuur 3 in
hoofdstuk 1).

9

Figuur 7

Gemiddeld aantal werkzame personen per onderneming van snelle groeiers (o.b.v. aantal werkzame personen) en niet-snelle groeiers, naar topsectoren en niet-topsectoren, 2005 en 2008

138
Totaal topsectoren

Snelle groeiers
61

154
Niet snelle groeiers
161

152
Totaal
150

Totaal overige sectoren

158
Snelle groeiers
65

152
Niet snelle groeiers
156

153
Totaal
144

0
gemiddeld # werkzame personen per onderneming 2005

Bron: EIM o.b.v. REACH en AMADEUS.

10

200
gemiddeld # werkzame personen per onderneming 2008

BIJLAGE I

Afbakening topsectoren

1

Tabel 1

Afbakening topsector Agrofood o.b.v. SBI 1993

SBI 1993

omschrijving

Landbouw en visserij
0111

Akkerbouw

01121

Teelt van groenten, bloemen en champignons

0113

Fruitteelt

0121

Fokken en houden van rundvee

0122

Fokken en houden van overige graasdieren

0123

Fokken en houden van varkens

0124

Fokken en houden van pluimvee

013

Akker- en/of tuinbouw in combinatie met het fokken en houden van dieren

01412

Dienstverlening voor de akker- en tuinbouw

05

Visserij, kweken van vis en schaaldieren

Verwerkende industrie
15

Vervaardiging van voedingsmiddelen en dranken

16

Verwerking van tabak

Gerelateerde activiteiten - landbouw en visserij
2415

Vervaardiging van meststoffen en daarmee samenhangende stikstofverbindingen

242

Vervaardiging van landbouwchemicaliën

293

Vervaardiging van landbouwmachines en -werktuigen

5111

Handelsbemiddeling in landbouwproducten, levende dieren, textielgrondstoffen
en - halffabrikaten en grondstoffen voor de voedings- en genotmiddelenindustrie (niet 511103, 511104)

7131

Verhuur van landbouw- en bosbouwmachines en -werktuigen

73101

Speur- en ontwikkelingswerk op het gebied van landbouw en visserij

74301

Keuring en controle van agrarische producten en voedingsmiddelen

74843

Veilingen van landbouw-, tuinbouw- en visserijproducten

852

Veterinaire diensten

Gerelateerde activiteiten - Verwerkende industrie
2953

Vervaardiging van machines en apparaten voor de productie van voedings- en
genotmiddelen

5117

Handelsbemiddeling in voedings- en genotmiddelen

Bron: EIM, 2011.

1

Voorlopige afbakening. In het voorjaar van 2012 komt het CBS met een definitieve afbakening.

11

Tabel 2

SBI 1993

Afbakening topsector Tuinbouw o.b.v. SBI 1993

omschrijving

Landbouw en visserij
01121

Teelt van groenten, bloemen en champignons

0113

Fruitteelt

013

Akker- en/of tuinbouw in combinatie met het fokken en houden van dieren

01412

Dienstverlening voor de akker- en tuinbouw

123

Fokken en houden van varkens

Verwerkende industrie
1532

Vervaardiging van fruit- en groentesap

1533

Groente- en fruitverwerking (excl. vervaardiging van sap)

Gerelateerde activiteiten - landbouw en visserij
2415

Vervaardiging van meststoffen en daarmee samenhangende stikstofverbindingen

242

Vervaardiging van landbouwchemicaliën

293

Vervaardiging van landbouwmachines en -werktuigen

5111

Handelsbemiddeling in landbouwproducten, levende dieren, textielgrondstoffen
en - halffabrikaten en grondstoffen voor de voedings- en genotmiddelenindustrie

51212

Groothandel in zaden, pootgoed en peulvruchten

51311

Groothandel in groenten en fruit

5134

Groothandel in dranken

7131

Verhuur van landbouw- en bosbouwmachines en -werktuigen

73101

Speur- en ontwikkelingswerk op het gebied van landbouw en visserij

74301

Keuring en controle van agrarische producten en voedingsmiddelen

74843

Veilingen van landbouw-, tuinbouw- en visserijproducten

Gerelateerde activiteiten - Verwerkende industrie
2953

Vervaardiging van machines en apparaten voor de productie van voedings- en
genotmiddelen

5117

Handelsbemiddeling in voedings- en genotmiddelen

Bron: EIM, 2011.

12

Tabel 3

Afbakening topsector High Tech o.b.v. SBI 1993

SBI 1993

omschrijving

Materialen
26

Vervaardiging van glas, aardewerk, cement-, kalk- en gipsproducten

27

Vervaardiging van metalen in primaire vorm

Systemen
28

Vervaardiging van producten van metaal (geen machines en transportmiddelen)

29

Vervaardiging van machines en apparaten

30

Vervaardiging van kantoormachines en computers

31

Vervaardiging van overige elektrische machines, apparaten en benodigdheden

32

Vervaardiging van audio-, video- en telecommunicatieapparaten en benodigdheden

33

Vervaardiging van medische apparaten en instrumenten, orthopedische artikelen e.d., precisie- en optische instrumenten en uurwerken

34

Vervaardiging van auto's, aanhangwagens en opleggers

352

Vervaardiging van rollend spoor- en tramwegmaterieel

353

Vervaardiging van vlieg- en ruimtevaartuigen

355

Vervaardiging van overige transportmiddelen n.e.g.

Gerelateerde activiteiten
5112
5114

Handelsbemiddeling in brandstoffen, ertsen, metalen en chemische producten
Handelsbemiddeling in machines, technische benodigdheden, schepen en
vliegtuigen

721

Hardware consultancy

73102

Technisch speur- en ontwikkelingswerk

73104

Overig natuurwetenschappelijk speur- en ontwikkelingswerk

74115

Octrooibureaus

74204

Technisch ontwerp en advies voor elektro-, installatietechniek en telematica

74205

Technisch ontwerp en advies voor werktuig-, machine- en apparatenbouw

74206

Technisch ontwerp en advies voor de procestechniek

74207

Technisch ontwerp en advies niet gespecialiseerd

74208

Overig technisch ontwerp en advies

74302

Keuring en controle van machines, apparaten en materialen

Bron: EIM, 2011.

13

Tabel 4

Afbakening topsector Energie o.b.v. SBI 1993

SBI 1993

omschrijving

Aardolie, aardgas en steenkool
10
11

Turfwinning
Aardolie- en aardgaswinning en dienstverlening voor de aardolie- en aardgaswinning

231

Vervaardiging van cokesovenproducten

232

Aardolieverwerking

40001

Productie van elektriciteit en warm water door thermische, kern- en warmtekrachtcentrales

Duurzame energie
233

Bewerking van splijt- en kweekstoffen

40002

Productie van elektriciteit door windenergie

40003

Productie van elektriciteit en warm water door zonnecellen, warmtepompen en
waterkracht

Gerelateerde diensten
40004

Exploitatie van transportnetten voor elektriciteit, aardgas en warm water

40005

Handel in en distributie van elektriciteit, aardgas en warm water

5112

Handelsbemiddeling in brandstoffen, ertsen, metalen en chemische producten

Bron: EIM, 2011.

14

Tabel 5

SBI 1993

Afbakening topsector Mainports en Logistiek o.b.v. SBI 1993

omschrijving

Transport en logistiek
6010

Vervoer van personen en goederen per spoor

60242

Goederenvervoer over de weg (excl. verhuisvervoer)

6030

Goederenvervoer via pijpleidingen

611

Zeevaart

61201

Vrachtvaart (binnenvaart)

61202

Tankvaart (binnenvaart)

61203

Sleep- en duwvaart (binnenvaart)

6200

Vervoer van personen en goederen door de lucht

6311

Laad- los- en overslagactiviteiten (zeeschepen en andere vervoermiddelen)

6312

Opslag (in tanks, koelhuizen en andere voorzieningen)

632

Overige dienstverlening voor het vervoer n.e.g.

634

Expediteurs, cargadoors en bevrachters; weging & meting

Gerelateerde diensten
7415

Concerndiensten en holdings (geen financiële holdings)*

67

Financiële beurzen, effectenmakelaars, assurantietussenpersonen e.d.

* De concerndiensten en –holdings ontbreken in het bedrijvenregister van het CBS.
Bron: EIM, 2011.

15

Tabel 6

SBI 1993

Afbakening topsector Creatieve Industrie o.b.v. SBI 1993

omschrijving

Kunsten
9231

Beoefening van kunst

92321

Theaters, schouwburgen en concertgebouwen

92323

Dienstverlening voor kunstbeoefening en organisatie van culturele evenementen

92521

Kunstgalerieën en -expositieruimten

92522

Musea

Media en entertainment
221

Uitgeverijen

74811

Fotografie

9211

Productie van (video)films

9213

Vertoning van films

922

Radio en televisie

92343

Overig amusement n.e.g.

924

Pers- en nieuwsbureaus; journalisten

Creatieve zakelijke dienstverlening
74201

Architecten- en technische ontwerp- en adviesbureaus voor burgerlijke en utiliteitsbouw

74202

Technisch ontwerp en advies voor stedenbouw-, verkeers-, tuin- en landschapskunde, ruimtelijke ordening en planologie

74401

Reclame-, reclameontwerp- en -adviesbureaus

74402

Overige reclamediensten

74875

Interieur-, modeontwerpers e.d.

Bron: EIM, 2011.

16

Tabel 7

Afbakening topsector Life Sciences o.b.v. SBI 1993

SBI 1993

omschrijving

Farmaceutische industrie
1588

Vervaardiging van gehomogeniseerde preparaten en dieetvoeding

244

Vervaardiging van farmaceutische producten

51461

Groothandel in farmaceutische producten

73103

Medisch en farmacologisch speur- en ontwikkelingswerk

Medische systemen en apparaten
331

Vervaardiging van medische apparaten en orthopedische en protheseartikelen

51462

Groothandel in medische en tandheelkundige instrumenten, verpleeg- en
orthopedische artikelen en laboratoriumbenodigdheden

Gezondheidszorg
85111

Academische ziekenhuizen

85152

Oncologische en radiotherapeutische instituten

85171

Medische laboratoria, bloedbanken en overige instellingen voor behandelingsondersteunend onderzoek

Bron: EIM, 2011.

Tabel 8

Afbakening topsector Chemie o.b.v. SBI 1993

SBI 1993

omschrijving

Chemie
24

Vervaardiging van chemische producten

25

Vervaardiging van producten van rubber en kunststof

Gerelateerde activiteiten
232
5112

Aardolieverwerking
Handelsbemiddeling in brandstoffen, ertsen, metalen en chemische producten

73103

Medisch en farmacologisch speur- en ontwikkelingswerk

Bron: EIM, 2011.

17

Tabel 9

Afbakening topsector Water o.b.v. SBI 1993

SBI 1993

omschrijving

Watertechnologie
41

Winning en distributie van water

9001

Afvalwaterinzameling en -behandeling

Deltatechnologie
3511

Nieuwbouw en reparatie van schepen (geen sport- en recreatievaartuigen), baggermaterieel, booreilanden e.d.

4524

Natte waterbouw

74203

Technisch ontwerp en advies voor grond-, water- en wegenbouw

Bron: EIM, 2011.

18