18
Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking
Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet verplaatsing bevolking
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Regels over het voortduren van de
werking van de artikelen 2c en 4 van de Wet verplaatsing
bevolking en tot wijziging van die wet (Voortduringswet
artikelen 2c en 4 Wvb) ( 36081 ).
De voorzitter:
Aan de orde is de behandeling van de Voortduringswet
artikelen 2c en 4 Wvb. Ik heet de minister van Justitie en
Veiligheid van harte welkom, zo ook de collega's.
Het is een wetsbehandeling. Er zijn indicaties van spreektijden. U zult, denk ik, van mij verwachten dat ik probeer u
daar een beetje binnen te houden. Als we dat met elkaar
kunnen afspreken en u ook een beetje rustig omgaat met
de interrupties, kunnen we snel van start.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik geef als eerste het woord aan de heer Markuszower van
de PVV. Gaat uw gang.

De heer Markuszower (PVV):
Voorzitter, dank u wel. We hebben als Tweede Kamer vandaag toch wel een nieuw dieptepunt bereikt. Want wie had
er ooit kunnen denken dat een oude noodwet, bedoeld om
Nederlanders te beschermen in geval van rampspoed —
denk aan Duitsers die ons land weer komen bezetten — zou
worden afgestoft en zou worden ingezet tegen Nederlanders? Een wet om Nederlanders te beschermen wordt nu
ingezet om Nederlanders te pakken.
Vandaag behandelen wij de Voortduringswet artikelen 2c
en 4 van de Wet verplaatsing bevolking. Artikel 2 zegt dat
deze wet van toepassing is op volksverplaatsingen op grote
schaal. Artikel 4 belast de burgemeester met de uitvoering
en de minister kan dwingende aanwijzingen geven. Met
het activeren van deze noodwet laat het kabinet zijn meest
lelijke, dictatoriale, enge gezicht zien. Het activeren van
deze wet in deze situatie is een oorlogsverklaring van dit
kabinet aan onze democratie. Het opent de doos van Pandora en geeft de meest vergaande bevoegdheden aan de
meest onbetrouwbare bestuurders die Nederland ooit heeft
gekend.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Voorzitter, ik heb een punt van orde. We behandelen hier
een wet. Daar kun je van alles van vinden, maar dat geeft
er al uiting aan dat hier geen dictatoriaal regime is of whatever, zoals meneer Markuszower zegt, maar dat we in ons
parlement een wet behandelen. Ik hecht eraan om afstand
te nemen, maar ook om dit punt van orde te maken. Dit

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

soort woorden bezigen we hier niet over een wetsbehandeling.
De voorzitter:
Ja, we zijn een halve minuut bezig. Ik begrijp uw bezwaar.
Ik ga nu de heer Markuszower het woord nog niet ontnemen. U mag hierop reageren, maar ik wil wel dat u verdergaat met uw verhaal. Wilt u erop reageren?
De heer Markuszower (PVV):
Ik heb geen punt van orde gehoord. Ik heb alleen kritiek
gehoord en dat beschouw ik als een interruptie. Ik wil
mevrouw Bikker zeggen dat ook democratieën, ook parlementen, dictatoriale wetten kunnen aannemen.
De voorzitter:
Goed, gaat u verder met uw betoog.
De heer Markuszower (PVV):
De leden van de Tweede Kamer die, zoals misschien wel
mevrouw Bikker, maar dat moet nog blijken, vandaag zeggen dat het allemaal wel meevalt omdat niet alle artikelen
van deze noodwet zijn geactiveerd, kunnen beter volksvertegenwoordiger in Noord-Korea worden. Want dit soort
wetten en bevoegdheden activeren in vredestijd is dictatuur,
is machtsmisbruik, is het vertrappen van onze grondrechten
en het heeft niets meer met democratie en burgerrechten
te maken. Als namelijk de artikelen 2c en 4 onnodig en
zonder echte aanleiding geactiveerd kunnen worden, kan
deze enge ministerploeg ook makkelijk de andere artikelen
van deze noodwet activeren.
De voorzitter:
Nee, meneer Markuszower, zo gaan we het niet doen. We
gaan niet beledigen. "Enge ministerploeg" moet u echt
terugnemen. Anders kunt u wat mij betreft meteen vertrekken. Dus dat neemt u terug. We hebben hier geen enge
ministerploeg. Zegt u het maar.
De heer Markuszower (PVV):
Ik neem het niet terug.
De voorzitter:
Oké, dan ontneem ik u het woord.
De heer Markuszower (PVV):
Dan een punt van orde over de voorzitter. Dan moet u het
debat staken.
De voorzitter:
Niks punt van orde. Ik ben de voorzitter. Ik heb u gezegd
wat de sanctie daarop is. Ik ga het woord geven aan
mevrouw Bikker. We staken het debat helemaal niet. Ik heb
u duidelijk een keuze gegeven, meneer Markuszower.

6 juli 2022
TK 101

101-18-1

De heer Markuszower (PVV):
Dat is aan de Kamer. Ik heb niks gezegd wat niet kan.
De voorzitter:
Nee, u kunt alles zeggen, maar ik ga over de orde hier. Ik
vind dat wij ons kabinet hier niet voor een enge ministersploeg moeten uitmaken. Dat vind ik een belediging. Op
grond van — ik pak het er even bij — artikel 8.17 kan ik u
het woord ontnemen, want u bent aan het beledigen. Als
u dat doet, kan ik u het woord ontnemen.

De voorzitter:
Ja, laten we het daar eens over hebben. Laten we eens een
debatje hebben over wat beledigend is. Lieve mensen,
luister eens even. Ik ben hier de voorzitter. Ik ben gewoon
jullie collega. Ik doe dit de hele dag voor jullie. De orde
handhaven, dat is wat ik doe, niets meer en niets minder.
Het heeft niets met u te maken, meneer Markuszower.
Alleen gebruikt de een steviger woorden dan de ander. Er
is een grens aan en die grens ligt bij mij.
De heer Markuszower (PVV):
Misschien moet u de minister vragen of …

De heer Markuszower (PVV):
Ik wil eerst de rest van de Kamer horen.
De voorzitter:
U kunt van alles willen, maar ik ga hier over de orde. Ik weet
niet wat u zich ermee komt bemoeien, meneer Van Haga.
Ik ga hier over de orde. U mag zo, maar eerst mag ik eventjes. Ik wil even aan meneer Markuszower duidelijk maken
op grond waarvan ik hem het woord ontneem, tenzij hij die
woorden terugneemt. Dit kan gewoon niet. Dit moeten we
niet doen. We staan hier voor een publieke tribune. Mensen
kijken mee en verwachten van ons een fatsoenlijke omgang
met elkaar. Ik ben als uw collega hier aangesteld om daarop
te letten en dat doe ik. Ik hoop dat u mij dat niet kwalijk
neemt. Nu ga ik eerst naar meneer Markuszower en dan
kom ik misschien bij u.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Een punt van orde.
De voorzitter:
U kunt van alles een punt van orde maken. Dit is geen punt
van orde, dit is de orde handhaven. Dat is wat ik doe. Ja,
het gaat zeker ver wat meneer Markuszower zegt. Dat ben
ik met u eens. Ik kom zo bij u. Zegt u het maar.

De voorzitter:
Nee, ik ga helemaal niks aan de minister vragen. Ik heb u
allemaal helemaal niet nodig om de orde te handhaven.
Dat kan ik gewoon zelf doen op basis van artikel 8.17. Gaat
u het allemaal maar even nalezen bij punt b. Als er belediging plaatsvindt, kan ik u het woord ontnemen. Dat wil ik
nu gaan doen, tenzij u het terugneemt. U kunt allerlei zinsconstructies bedenken, maar zolang het woord "eng" erin
staat, zijn dit uw laatste woorden achter het spreekgestoelte.
Ik ben nu nog steeds aan het woord; u mag straks. Verzint
u maar iets anders, maar met "eng" gaan we niet verder.
Dit ís een punt van orde.
De heer Markuszower (PVV):
Weet u, voorzitter, wat u doet vind ik eigenlijk nog veel
enger. Dus misschien moet u maar de ordehandhavers
vragen om mij van het spreekgestoelte te halen. Ik accepteer
dit helemaal niet. Haalt u mij er maar af. Ik ga niet weg, in
ieder geval.
De voorzitter:
Moeten we u weg laten halen?
De heer Markuszower (PVV):
Ja, haalt u me maar weg.

De heer Markuszower (PVV):
Meneer de voorzitter, als u mij even de ruimte geeft om
wat langer te reageren? Wij hebben al vaker debatten samen
gehad en het is duidelijk dat u als persoon niet erg ingenomen bent met de manier waarop ik debatten aanvlieg en
met het taalgebruik dat ik bezig. Ik had eerlijk gezegd niet
verwacht dat, als ik in het kader van zo'n vergaande wet
zou zeggen "enge ministersploeg", u mij daarop zou afhameren. Dat was niet mijn intentie. Ik vind het onderwerp te
belangrijk en mijn inbreng eerlijk gezegd ook — ik ben de
eerste spreker en ik kan een aantal punten inbrengen die
belangrijk zijn — dat ik het zonde zou vinden om mij het
woord te laten ontnemen omdat ik heb gezegd "enge
ministersploeg". Helemaal terugnemen gaat heel ver, maar
mag ik er dan van maken dat ik een ministersploeg die dit
soort noodwetten wil activeren, eng vind? Als ik dat niet
mag zeggen, dan hebben we samen een probleem. Dan
beperkt u wel heel erg mijn ruimte. Het is ook niet … Kunt
u motiveren waarom het beledigend is als een minister eng
is?

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De voorzitter:
Oké, dan verzoek ik de bodes om …
De heer Markuszower (PVV):
Voor dit moet u me maar weghalen. Het is krankzinnig wat
u doet!
De voorzitter:
Het zal wel. Meneer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik vind het toch wel heel erg ver gaan. Ik denk dat het ook
heel jammer is als dit debat op deze manier ontspoort,
doordat er ogenschijnlijk een verschil van inzicht is over
wat subjectief gezien betamelijk is. Die grens ligt bij de
voorzitter duidelijk anders dan bij mij of bij de heer Markuszower. Als u het dan toch over fatsoen heeft: de manier
waarop u mij toespreekt, van "komt u zich er nog even mee

6 juli 2022
TK 101

101-18-2

bemoeien en misschien geef ik u straks het woord" vind ik
ook niet fijn. Maar binnen deze zaal moeten wij allemaal
kunnen zeggen wat we willen. Ik hoop dat u dat respecteert.
Ik vind ook dat de heer Markuszower gewoon zijn gang
moet gaan. Ik hoop dat hij blijft staan en zijn woorden niet
terugneemt, want het is zijn goed recht.
De voorzitter:
Dat is dan fijn, dan weten we dat van u. Mevrouw Van der
Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik wil ook een punt van orde maken. Ik verzoek om dit debat
even te schorsen en in het Reglement van Orde te kijken
wat toelaatbaar is in deze zaal. Dat lijkt mij voor nu even
het beste, want de emoties lopen op dit moment heel hoog
op. Er worden dingen gezegd die ook niet mijn woordkeuze
zouden zijn, zeker niet, maar ik denk dat het wel beter is om
heel even te schorsen en te overleggen hoe we hiermee
verdergaan.
De voorzitter:
Ik waardeer uw poging, maar ik ga niet bij elke orde-ingreep
die ik doe met de Kamer overleggen of het allemaal goed
is. Dan moet u gewoon een andere voorzitter zoeken. Een
die alles prima vindt. Dat is prima, maar dan heeft u met
mij echt de verkeerde getroffen. Dat heeft niets met de heer
Markuszower te maken, want ik zal het bij eenieder van u
doen. Voorlopig ga ik er niet op in.
De heer Brekelmans (VVD):
Meneer Markuszower heeft welgeteld een minuut gesproken. Daarin heeft hij het kabinet beschuldigd van een oorlog
te ontketenen, of een burgeroorlog …
De heer Markuszower (PVV):
Nee, dat is niet waar! Lieg nou niet!
De heer Brekelmans (VVD):
Hij heeft het in ieder geval expliciet vergeleken met NoordKorea en hij heeft het kabinet eng genoemd. Daar heeft de
voorzitter hem op aangesproken. Hij heeft hem gewaarschuwd. Wij hebben de voorzitter aangesteld om de orde
te handhaven. Hij maakt een inschatting namens ons. De
ene keer zal een partij daar blij mee zijn en de andere keer
niet. Maar ik vind dat wij ons politieke debat en onze
democratie overeind houden als wij het gezag van de
voorzitter hierin respecteren. Ik zou de steun hiervoor willen
uitspreken, zeker omdat de voorzitter meerdere keren hiervoor heeft gewaarschuwd, en aansluiten bij de inschatting
die de voorzitter op zo'n moment maakt.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Stoffer. Nee, de heer Van Dijk was
eerst. Neem me niet kwalijk.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De heer Jasper van Dijk (SP):
De gemoederen lopen op. Het wordt tijd voor reces. Nog
één etmaal, geloof ik, dan kan iedereen uitrusten. Ik ben
het helemaal eens met wat net gezegd werd. De voorzitter
is door onszelf aangesteld, dus die leidt de vergadering en
die kan dit soort besluiten nemen. Sterker nog, hij heeft het
artikel voorgelezen waarop hij zich beroept. Dan moeten
we dat in principe steunen. Vervolgens kunnen we natuurlijk
allemaal de discussie aangaan over "op grond waarvan
dan?". Ik constateer ook dat de heer Markuszower een toenaderingspoging deed, want hij veranderde zijn zin naar:
ik vind een kabinet dat zoiets doet, eng. Nou, dat vind ik al
een stuk minder heftig dan wat hij daarvoor zei. Dus dat
vind ik wel het overwegen waard. En dan wil ik best even
schorsen om hiernaar te kijken, want volgens mij komen
we hier wel uit.
De heer Eerdmans (JA21):
Ik kan me vinden in wat de SP zegt. Laten we dat doen,
laten we even een adempauze nemen en tot elkaar komen.
Anders wordt het volgens mij nog gênanter dan het al is.
De heer Stoffer (SGP):
De rol van de voorzitter is dat hij of zij of voorzitter is. We
hebben zojuist gehoord wat er in het Reglement staat. Maar
volgens mij kun je iets eng vinden en kun je dingen eng
vinden, máár mensen eng vinden, dat moet je volgens mij
niet doen. Ik begreep dat meneer Markuszower wat dat
betreft ook van toon veranderde. Maar ik denk dat het het
verstandigste is om te doen wat de heer Van Dijk zei en
voor hem mevrouw Van der Plas: misschien moeten we
eerst even een kwartiertje rustig met elkaar bekijken hoe
we hiermee om moeten gaan. Ik denk dat dat het meest
verstandig is.
De voorzitter:
Goed, als er nog andere geluiden zijn dan dat ... En die zijn
er blijkbaar. Wilt u nog iets anders zeggen, meneer Van
Meijeren? Wilt u nog iets anders zeggen, mevrouw Bikker,
of iets toevoegen? Dan gaan we eerst naar mevrouw Bikker.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Steun, ook voor de voorzitter, die hier namens ons allen
zit. Ik sluit aan bij wat de SP zei en ik zou de heer Markuszower willen verzoeken om richting collega's en ook richting
mij ... Wij hebben al heel vaak een fittie gehad, en dat vind
ik helemaal niet erg als het op de inhoud is. Zelfs in de
Eerste Kamer konden we dat uitstekend, meneer Markuszower. Daar waarderen we elkaar ook wel voor, maar laten
we elkaar niet uitmaken voor "dictatoriaal" of "NoordKoreaans". Dat doet u ook in mijn richting en dat vind ik
echt nergens op slaan. Wij weten beter en u weet beter. De
heer Markuszower is eigenlijk best een slim Kamerlid, en
hij kan dat dus ook beter.
De heer Van Meijeren (FVD):
Naar mijn mening gaat het veel te ver om een parlementariër het woord te ontnemen wanneer hij beargumenteerd
uitlegt waarom hij een ontwikkeling die wordt opgelegd,
eng vindt. We bespreken vandaag zeer ingrijpende noodwetgeving die hij eng vindt en daarom noemt hij de rege-

6 juli 2022
TK 101

101-18-3

ring ook eng. Ik wil even heel graag in herinnering roepen
dat in het jaar 1933 een volksvertegenwoordiger het woord
werd ontnomen toen hij Adolf Hitler een boef noemde. We
hebben allemaal gezien dat hier later toch heel anders over
gedacht werd. Ik vind dat we hier in het parlement álle
ideeën moeten kunnen bespreken en zeker ook de zeer
zorgwekkende tirannieke ontwikkelingen die we vandaag
de dag zien. Dus ik pleit ervoor dat de heer Markuszower
ruimte krijgt om zijn verhaal af te maken.
De voorzitter:
Dat begrijp ik, maar dat ga ik niet doen. Ik ga wel gehoor
geven aan het geluid dat meerdere Kamerleden hebben
geuit en dat is dat ik de vergadering voor vijf minuten
schors.
De vergadering wordt van 16.48 uur tot 16.56 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik hervat de vergadering. Meneer Markuszower, ik vind dat
wij dit debat op de inhoud moeten voeren. Dit punt is ontstaan toen u de ministersploeg eng vond. Ik heb ook
geluisterd naar enkele verstandige mensen. Die hebben mij
op de gedachte gebracht dat uw aanpassing wellicht binnen
de regels van het Reglement valt. Dus die accepteer ik en
die wordt onderdeel van de beraadslaging.
Ik verzoek u om uw bijdrage voort te zetten. Het woord is
aan u.

De heer Markuszower (PVV):
Hele gebieden, steden, gemeenten of, misschien wat relevanter anno 2022, boerenbedrijven kunnen als deze wet
geactiveerd of verder geactiveerd wordt, op last van de
overheid ontruimd worden. Bevolkingen kunnen verplaatst
worden. De overheid kan dan gedragsregels aan de bevolking opleggen. U moet denken aan gebiedsverboden,
avondklokken, samenscholingsverboden, quarantaineverplichtingen, werkverboden. De overheid kan dan mensen
uit hun woningen zetten, hun bezit afpakken. De lijst is
eindeloos en doodeng. Nederlanders kunnen worden verplicht om hun zolder of logeerkamer aan Mohammed of
Ahmed af te staan. Goed idee hoor. Dan heb je twee jonge
kinderen thuis wonen en zegt de minister of staatssecretaris
Van der Burg — u weet wel, de man wiens lijfspreuk is: hoe
meer islamitische asielzoekers in Nederland hoe beter —
"neem deze twee gevechtsklare jongemannen uit Afrika
maar in je huis".
Als deze wet in zijn geheel zou worden geactiveerd, is
Nederland niets meer dan een politiestaat waar de overheid
alles bepaalt en de burger 0,0 rechten heeft.
Mevrouw Podt (D66):
Het zou kunnen. Het zou kunnen. Het zou kunnen. Er kunnen
heel veel dingen in het leven. Maar we hebben hier al heel
veel over gesproken en de minister en de staatssecretaris
hebben keer op keer aangegeven dat er geen sprake van is
dat een van de scenario's die de heer Markuszower hier
schetst, gaat gebeuren. Ik hecht eraan om dat even te zeg-

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

gen, zodat mensen die nu zitten te kijken, niet denken dat
dat klopt.
De heer Markuszower (PVV):
Nou, we zouden aan de minister kunnen vragen of zij kan
uitsluiten, of dat het kabinet kan uitsluiten dat het een verder
beroep doet op de enge bepalingen uit de wet of dat in de
generieke wet straks ook deze bevoegdheden nog komen
te staan. Ik heb zelf namelijk wel een keer eerder "kunt u
het uitsluiten?" gevraagd. Daar kwam toen geen positief
antwoord op. Het wordt dus niet uitgesloten.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog.
De heer Markuszower (PVV):
Álles wat Hugo de Jonge ons al heeft aangedaan tijdens
corona en dan nog erger. Want op basis van deze wet
hebben …
De voorzitter:
Ogenblik. Ogenblik, meneer Markuszower. We spreken hier
niet over "Hugo de Jonge"; we spreken hier over "de
minister".
De heer Markuszower (PVV):
Álles wat minister Hugo de Jonge ons al heeft aangedaan
tijdens corona, maar dan nog erger. Want op basis van deze
wet hebben dat soort mensen nog veel meer bevoegdheden. Eigenlijk ónbeperkte bevoegdheden.
Voorzitter. Waarom gebeurt dit nou? Waarom moest deze
noodwet nou geactiveerd worden? Nogmaals, deze noodwet
ligt sinds 1952 ergens in een la verstopt, om slechts gebruikt
te worden in geval van een extreme noodsituatie. U moet
dan echt denken aan een gigantische natuurramp of aan
een derdewereldoorlog-achtige situatie, waarin Nederland
door België, Frankrijk en natuurlijk Duitsland simultaan
wordt aangevallen en burgers verplaatst, geëvacueerd,
moeten worden omdat ze anders door Duitse tanks worden
verpletterd en met tactische kernwapens worden bestookt.
De mensen, de Nederlanders, die dán in acuut gevaar zouden verkeren, zouden dán op basis van deze wet gered
kunnen worden.
Deze wet is natuurlijk níét gemaakt om Nederlanders uit
hun huizen te jagen voor de Oekraïners. Of laten we eerlijk
zijn: eigenlijk voor de Afrikanen en de Arabieren. Want dat
is er aan de hand: dit land is prop- en prop- en propvol met
de verkeerde mensen. En elke week komen er 1.000 nieuwe
asielzoekers uit Afrika en het Midden-Oosten bij. Sinds
januari van dit jaar zijn er bijna 170.000 mensen ons land
binnengekomen. 50.000 daarvan zijn niet-westerse allochtonen. Per jaar komt er dus een stad als Venlo, Deventer,
Emmen of Delft bij aan niet-westerse allochtonen. Door de
bank genomen werken zij niet, trekken zij heel veel uitkeringen, wonen zij praktisch gratis en krijgen zij alles van de
Staat. In plaats van dankbaar te zijn, plegen zij in grote
oververtegenwoordiging heel veel misdrijven. De Nederlander ziet zijn stad of wijk ten onder gaan aan islamisering

6 juli 2022
TK 101

101-18-4

en criminaliteit en onveiligheid; het logische gevolg van
decennia opengrenzenbeleid. Dát is pas crisis.
De heer Brekelmans (VVD):
We kennen dit verhaal van de heer Markuszower onderhand
wel. Maar is hij het toch in ieder geval met mij eens dat
deze wet niets te maken heeft met reguliere asielzoekers,
en dat het kabinet meermaals heeft aangegeven dat deze
wet alleen om Oekraïners gaat, omdat zij buiten het asielsysteem vallen en deze wet daarom voor hen kan worden
geactiveerd? Meneer Markuszower mag natuurlijk zeggen
wat hij wil over de asielinstromen en over de asielcrisis,
maar in feite is dat in dit debat totaal irrelevant.
De heer Markuszower (PVV):
Daarover verschillen wij van mening. Allereerst. Dit kabinet
heeft de smaak te pakken, want er komt nu ook noodwetgeving om asielzoekers op te vangen. Dus het een leidt tot
het ander. Maar het tweede punt is natuurlijk: als je 50.000
bedden aan Afrikanen en Arabieren geeft, dan heb je weinig
bedden meer over, hè? Dus omdat we iedereen toelaten
binnen de asielopvang, hebben we geen bedden meer over
voor die paar Oekraïense vrouwen en kinderen, die we tijdelijk zouden kunnen opvangen.
De heer Brekelmans (VVD):
Als je kijkt naar hoeveel ruimte er is om mensen op te
vangen en naar hoeveel Oekraïners hiernaartoe komen,
ben ik het met de heer Markuszower eens dat er natuurlijk
minder ruimte overblijft voor reguliere asielzoekers, en vice
versa. Maar het gaat om deze wet. De heer Markuszower
wekt een bepaalde indruk rond de bepalingen die in deze
wet staan. Het kabinet heeft heel duidelijk gezegd dat het
helemaal niet van plan is om die te activeren. Dat hebben
we de afgelopen maanden ook gezien. Deze wet wordt al
vier maanden ingezet en het kabinet heeft geen enkele
indicatie gegeven voor, of geen enkele stap gezet richting,
verdere activering van andere artikelen. Dus voor het grote
doemscenario dat de heer Markuszower schetst, is in ieder
geval in de afgelopen vier maanden geen enkele indicatie.
Maar dan nog zullen de extreme maatregelen die hij noemt
nooit van toepassing zijn op reguliere asielzoekers of de
opvang daarvan, omdat dat niet is waar deze wet over gaat.
Kan hij dat in ieder geval bevestigen?
De heer Markuszower (PVV):
Deze wet is inderdaad niet voor asielzoekers. Ik heb net
gezegd dat daar een nieuwe noodwet voor komt. Dit kabinet
heeft dus de smaak te pakken om noodwetgeving te creëren
om problemen die ze zelf hebben gecreëerd op te lossen.
Maar ik blijf zeggen — en daarover was meneer Brekelmans
het met me eens — dat als onze bedden niet bezet waren
door Afrikanen en Arabieren, het kabinet deze wet nu
natuurlijk niet nodig had gehad om die Oekraïners op te
vangen.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog. Nou, nog één keer dan,
meneer Brekelmans.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De heer Brekelmans (VVD):
De heer Markuszower kent de getallen net zo goed als ik.
Hij weet dat we 30.000 plekken hadden voor asielzoekers.
Dat loopt nu op naar 50.000. Dat vind ik te veel. Daarom
heb ik ook eerder gepleit om iets aan de instroom te doen.
Maar als het gaat om Oekraïners, dan gaan we inmiddels
al over de 60.000, zelfs richting de 70.000. Dus het idee dat,
als er minder mensen in de azc's zouden zitten, het voldoende zou zijn geweest om Oekraïners op te vangen, klopt
gewoon qua aantallen en getallen niet. Ik zie de heer Markuszower knikken. Kan hij bevestigen dat het bij Oekraïners
om aantallen gaat die de capaciteit van het asielsysteem,
ook al was dat helemaal leeg, te boven zouden gaan?
De heer Markuszower (PVV):
Dat klopt deels. Daarom heeft de PVV gezegd dat de
staatssecretaris en het kabinet ruimte moeten maken door
al die Syriërs die hier verblijven terug te sturen, door de
grenzen voor alle nieuwe asielzoekers te sluiten, door zich
misdragend asieltuig en hun familie het land uit te zetten,
door alle illegalen ons land uit te knikkeren, door statushouders en hun familie die misdrijven plegen op te sluiten en
uit te zetten, door terroristen die afreizen naar ISIS-gebied
niet terug te halen. Als we dat allemaal doen, meneer Brekelmans, dan hebben we zo veel ruimte in Nederland! Dan
hebben we 200.000 plekken. Dan hebben we 100.000 huizen.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Markuszower (PVV):
Voor de goede mensen is dus nu geen ruimte. In plaats van
dat dit kabinet ruimte maakt, eerst maar eens voor de
gewone Nederlander, kiest het ervoor om Nederlanders uit
hun huizen, wijken, steden en zelfs land te jagen. Ja, er is
oorlog in Oekraïne en ja, daardoor zijn er miljoenen mensen
op de vlucht. Die miljoenen mensen worden voornamelijk
opgevangen in hun regio, in hun buurlanden, maar ook
vooral in de veilige delen van hun eigen land. Gelukkig
maar, want zo hoort het.
Dit kabinet creëert zijn eigen crisis en vervolgens piept het
dat het crisis is en wordt gegrepen naar noodwetgeving.
In plaats van de geconstateerde en zelf gecreëerde crisis
op te lossen kiest het kabinet ervoor om burgerrechten af
te pakken en de Nederlanders de prijs te laten betalen.
Hieraan zie je de haat van dit kabinet voor de gewone
Nederlander. Want waarom wel een crisis uitroepen voor
de Oekraïners maar niet voor de Nederlanders?
Mevrouw Podt (D66):
Ik vraag me af of de heer Markuszower een voorbeeld kan
geven of een paar voorbeelden misschien, omdat hij daar
nogal empathisch over was, van mensen wier burgerrechten
zijn afgepakt door deze wet.
De heer Markuszower (PVV):
Ik heb het natuurlijk steeds over de situatie waarin de artikelen 4 en 7 kunnen worden geactiveerd. Dit kabinet is
blijkbaar in staat om in deze situatie, waarin er nog helemaal
geen nood is, deze wet, die helemaal niet bedoeld is voor

6 juli 2022
TK 101

101-18-5

Oekraïners maar om Nederlanders in nood te redden, uit
de la te pakken en nu al de artikelen 2c en 4 te activeren.
Dat is een soort opmaat naar verdere beperkende maatregelen. We hebben het eerder gezien bij het vorige kabinet
met corona. Zodra ze de macht hebben, zullen ze die middelen gebruiken. Het activeren van deze wet — en overigens
ook het de Kamer pas drie maanden na activeren erover
laten beslissen of het moet voortduren, dus de Kamer toch
drie maanden erop laten wachten, terwijl in de wet staat
"onverwijld" — laat gewoon zien dat deze mensen niet in
staat zijn om prudent met dit soort wetgeving om te gaan.
Ik ben heel erg bang, en dat is ook voorzienbaar, dat ze ook
die andere artikelen zouden kunnen activeren. En dan is er
van burgerrechten geen sprake meer.
Mevrouw Podt (D66):
Nou, dat waren een heleboel woorden om geen antwoord
te geven op mijn vraag. Want mijn vraag was welke burgerrechten er worden afgenomen met de wet die nu voorligt,
met de artikelen die daarin geactiveerd worden, die ook
heel duidelijk beschreven staan in de memorie van toelichting van de wet en in alle uitingen van het kabinet daarover.
Welke burgerrechten worden er afgenomen met de wet
waar we het vandaag over hebben?
De heer Markuszower (PVV):
Mevrouw Podt verwijst naar de memorie van toelichting.
Als je kijkt naar die memorie van toelichting, dan weet je
toch dat deze wet nóóít geactiveerd had mogen worden,
ook niet de artikelen 2c en 4, voor een situatie waarin we
nu verkeren? Alleen al het feit dat ze deze wet uit de la
hebben getrokken en nu al die twee artikelen hebben
geactiveerd en dus de dreiging boven ons allen hangt dat
ze ook die andere artikelen activeren, moet toch alle noodklokken en bellen doen gaan rinkelen? Dan moeten we toch
als Kamer zeggen: "Nee, kabinet, u bent echt uw boekje te
buiten gegaan. Deze wet was niet bedoeld om Oekraïners
te helpen. Deze wet was bedoeld om Nederlanders in hoge
nood, in het geval van oorlog of gigantische milieurampen,
overstromingen, enorme rampen, te beschermen"? Daar is
deze wet namelijk voor bedoeld.
De voorzitter:
Dank u wel, dank u wel.
De heer Markuszower (PVV):
Voor het feit dat ze deze wet uit de la hebben gepakt,
waardoor dus de dreiging van het activeren van de artikelen
4 en 7 in de lucht hangt, moeten we allemaal heel erg bang
zijn.
De voorzitter:
Mevrouw Podt, afrondend, kort. Dat geldt ook voor meneer
Markuszower. Het moet echt korter. We vervallen in herhalingen.
Mevrouw Podt (D66):
Ik constateer dat de heer Markuszower geen antwoord heeft
op mijn vragen over burgerrechten. Het hele verhaal, alle
doemscenario's die hij schetst: dat is allemaal helemaal

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

niet aan de hand. Ik registreer dat hij gewoon helemaal
geen antwoord heeft op die vragen.
De voorzitter:
Ik ga naar meneer Brekelmans.
De heer Brekelmans (VVD):
Ik wil toch nog twee feitelijke punten ophelderen. De heer
Markuszower zegt: waarom spreken wij hier pas na drie
maanden over? Wij als Kamer gaan over de agenda, en niet
het kabinet. Op verzoek van een van de collega's, was er
het idee om eerst zelf een technische briefing te organiseren
met experts en om daarna pas het debat te voeren. Dus als
meneer Markuszower de schuld daarvoor nu bij het kabinet
legt, denk ik: hij zou als parlementariër, die hier al enige
tijd rondloopt, toch beter moeten weten. Het tweede punt
is: ik ben zelf ook kritisch over de inzet van deze wet. Alleen,
de heer Markuszower zegt: het kabinet had deze wet nooit
mogen inzetten voor de inzet van vluchtelingen. Dan wijs
ik hem toch even op wat er in de memorie van toelichting
over artikel 24 staat. Daar staat letterlijk, en dat is maar één
zin: "Er kunnen zich omstandigheden voordoen, zoals bij
het overschrijden van onze grenzen van grote groepen van
vluchtelingen, waarin het gewenst is gebruik te kunnen
maken van de in het ontwerp neergelegde regeling". Is de
heer Markuszower het dan feitelijk met mij eens dat deze
wet hier wel de mogelijkheid toe geeft, maar dat de vraag
is of je het wenselijk vindt? Maar als je zegt dat dit nooit
gekund had, dan klopt dat feitelijk niet.
De heer Markuszower (PVV):
Nee, ik heb de memorie van toelichting goed gelezen.
Inderdaad, in de artikelsgewijze toelichting van artikel 24
staat zo'n klein zinnetje. Maar als je de hele memorie van
toelichting - ik heb het ook gemarkeerd — leest, dan staat
er "voor de bescherming van de bevolking". Die hele
memorie van toelichting is dus geschreven in het licht van
het beschermen van de Nederlandse bevolking. Ik kan dus
ook niet anders dan concluderen dat de toelichting bij artikel
24 ook moet gaan over de bescherming van de Nederlandse
bevolking. Je kunt het dus heel breed lezen, wat de heer
Brekelmans doet — misschien is meneer Brekelmans van
huis uit ook geen jurist; dat weet ik niet — maar als je het
gewoon leest zoals juristen het behoren te lezen, dan wijst
alles erop dat ook dat artikel 24 ingezet kan worden als het
de Nederlandse bevolking beschermt. Dit punt dat ik maak,
wordt ook ondersteund door heel veel rechtsgeleerden;
daar zijn ook artikelen over geschreven. We hebben geen
technische briefing gehad, waar wel om gevraagd was. Er
is uiteindelijk ook geen rondetafelgesprek geweest. Dus we
konden als Kamer de staatssecretaris hierop niet bevragen.
Maar een beetje jurist die de memorie van toelichting tot
zich neemt, weet dat het gaat om de bescherming van de
Nederlandse bevolking.
De heer Brekelmans (VVD):
Een beetje jurist zou weten dat je nooit een vluchteling in
eigen land kunt zijn.
De heer Markuszower (PVV):
O nee?

6 juli 2022
TK 101

101-18-6

De heer Brekelmans (VVD):
Nee, dan ben je een ontheemde. Volgens iedere juridische
definitie ben je pas een vluchteling als je een grens oversteekt. Dus de heer Markuszower kan nu net doen alsof ik
juridisch niet onderlegd ben op het terrein van de asielproblematiek, maar hij zou moeten weten dat als er wordt
gesproken over een vluchteling, het altijd gaat om iemand
die een grens is overgestoken. In dat geval kan het dus per
definitie niet gaan om Nederlanders als het gaat om wetgeving hier in eigen land.
De voorzitter:
Meneer Markuszower, kort.
De heer Markuszower (PVV):
Dan wordt er dus nog steeds niet goed gelezen. Dat artikel
24 gaat over het volgende. Er kunnen rondom de grens van
Nederland grote groepen vluchtelingen ontstaan. Voor de
bescherming van de Nederlandse bevolking zou dan deze
wet kunnen worden ingezet, niet voor de bescherming van
andere bevolkingsgroepen. Daarom zeg ik dat je dat artikel
moet lezen in de context van die hele memorie van toelichting en dan kan je niet anders dan concluderen dat ook als
er sprake is van grote vluchtelingenstromen om ons heen,
die wet kan worden ingezet om de Nederlanders te
beschermen.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog.
De heer Markuszower (PVV):
Ja, waar was ik nou? Voorzitter, waarom wel een crisis uitroepen voor de Oekraïners, maar niet voor de Nederlander?
Ik heb het over de Nederlander die niet of amper rondkomt,
de Nederlander wiens kinderen zonder boterhammen naar
school worden gestuurd, omdat simpelweg het geld op is.
Ik heb het over de Nederlander die bezwijkt onder de
torenhoge gas- en energierekening, de Nederlander die
nergens meer kan wonen; woningen zijn er niet of zijn
onbetaalbaar geworden. Ik heb het over de Nederlander
die zich gedwongen ziet zorg te mijden, die de benzine of
diesel niet meer kan opbrengen, de Nederlander die zijn
boerenbedrijf afgepakt ziet worden, de Nederlander wiens
kinderen, in ieder geval in het toeslagenschandaal door de
overheid, zijn ontvoerd. De pijn in zo veel Nederlandse
huishoudens is zo groot; dát is pas crisis. Maar daarvoor is
dit kabinet horende doof en ziende blind. Aan al die problemen en aan al dat leed bij de gewone Nederlander doet dit
kabinet niets. Het is zelfs zo dat een Oekraïens gezin meer
bijstand ontvangt dan een Nederlandse bijstandstrekker.
De discriminatie van dit kabinet richting de gewone
Nederlander is schaamteloos. Kabinetsleden die zo veel
haat tegen de gewone Nederlander tentoonspreiden, krijgen
nu, via deze noodwetgeving, ook nog eens de juridische
middelen om die haat te kunnen botvieren.
Wij als Kamer moeten vandaag dit kabinet stoppen. Wij
moeten tegen hen zeggen dat zij crisissen die ze zelf hebben
veroorzaakt, zelf moeten oplossen en dat ze niet via dwangof drangmaatregelen de Nederlander voor hun wanbeleid
de prijs moeten laten betalen. Afgezien van het feit dat deze
wet niet bedoeld is voor dit soort situaties en dus onrecht-

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

matig is geactiveerd, is het nu activeren van deze wet ook
niet proportioneel. Dat weet het kabinet zelf dondersgoed.
Daarom heeft het kabinet onlangs aangekondigd om een
nieuwe, reguliere wet te maken, zodat deze noodwet weer
in een la terug kan. Tegen die mensen die nu opgelucht
ademhalen en zeggen dat die reguliere nieuwe wet alles
vast en zeker netjes zal gaan regelen, zeg ik: pas op. Want
die reguliere wet geldt dan altijd. En die wet zal opvang
afdwingen. Iedere gemeente kan dan op basis van een
reguliere wet worden gedwongen tot opvang. Zolang dit
kabinet zegt dat er voor alle echte vluchtelingen ruimte is
in Nederland, zolang dit kabinet zegt dat buitenlanders in
Nederland meer rechten hebben dan Nederlanders, zolang
dit kabinet bereid is onze welvaart weg te geven aan buitenlanders en bereid is onze veiligheid op te geven en zolang
dit kabinet de asielloketten openhoudt voor iedereen, dus
ook voor nepvluchtelingen, blijft Nederland volstromen
totdat we overstromen. Maar dan helpt geen enkele wet
meer.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Markuszower (PVV):
Het was gezellig, voorzitter.
De voorzitter:
Ja, we hebben weer genoten. Het woord is aan mevrouw
Bikker van de ChristenUnie.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Sinds februari is een op de vijf Oekraïners het eigen land ontvlucht. Meer dan 8 miljoen mensen, kinderen zijn op de vlucht. Dat is onvoorstelbaar. Een
klein gedeelte daarvan heeft zich in Nederland laten registreren: naar schatting 65.000 mensen. Dat zijn ongeveer
evenveel mensen als er in de stad Assen wonen. Die mensen vluchten voor oorlogsgeweld. Daarvan denk ik: zullen
we ervoor zorgen dat juist deze mensen, iedereen die vlucht
voor een oorlog en die alles moet verlaten, een veilig
heenkomen vinden? Zullen we ervoor zorgen dat we internationale afspraken die we hebben gemaakt over hoe je
zorgt voor vluchtelingen en hoe je omgaat met mensen die
vluchten voor oorlogsgeweld, nakomen? Dat is in ieder
geval wel mijn inzet: dat we met andere landen, de omliggende landen, verantwoordelijkheid nemen voor het lot
van deze mensen.
Voorzitter. Deze minister is een inwoner van Amsterdam.
Ik moest denken aan een van de kruisen in het wapen van
de stad Amsterdam, barmhartigheid. Dat past juist ook als
we het hebben over vrouwen en kinderen die op de vlucht
zijn en die uit een gruwelijke situatie komen.
Vanavond behandelen … Nou, vanmiddag nog; dat was
eigenlijk best optimistisch van degene die hielp met deze
bijdrage. Vanmiddag behandelen wij de Voortduringswet
artikelen 2c en 4 van de Wet verplaatsing bevolking. Dat is
al een spannende naam; dat is ook gebleken. Maar waar

6 juli 2022
TK 101

101-18-7

gaat het feitelijk om? We leggen bij burgemeesters de taak
neer om zorg te dragen voor de opvang en verzorging van
ontheemden, van vluchtelingen uit Oekraïne. Zo heb ik het
wetsvoorstel gelezen. Dat is de reikwijdte. Ik zou de minister
om een klip-en-klare bevestiging willen vragen dat dat ook
het enige is waarover deze wet gaat. Het is heel goed dat
de minister in de nota naar aanleiding van het verslag stelt
dat er bijvoorbeeld geen panden kunnen worden gevorderd
op basis van de wet, al is er een collega die beweert van
wel, en dat hier op dit moment ook geen sprake van is. Ziet
mijn fractie het juist in dat de Kamer, in het onwaarschijnlijke geval dat zoiets nodig zou zijn, daarover ook weer eerst
een procedure zou moeten doorlopen voordat de minister
daarin actie zou ondernemen? In welke situatie zou de
minister zich dat dan eventueel voor kunnen stellen?
Voorzitter. Tegelijkertijd wordt hier wel het staatsnoodrecht
geactiveerd. Dat is niet niks, want dat vraagt om een hele
stevige onderbouwing van de subsidiariteit, de tijdelijkheid
en de proportionaliteit. Ook de ChristenUnie wil ervoor
waken dat we te snel naar dit instrument grijpen, want hoe
vaker je dat doet, hoe gewoner het wordt. Maar dat willen
we ook om de verantwoordelijkheid daar te houden waar
die hoort: allereerst bij het COA, dat gewoon verantwoordelijk is voor de opvang van vluchtelingen. Daarnaast willen
we ook dat burgemeesters, als we hen aanspreken op de
bevoegdheid die zij hebben, dat met hun gemeenteraad
proberen waar te maken, zonder dat er vanuit Den Haag
een regeling moet komen die zegt: ga het zo doen. Kan de
minister daarom aangeven waarom er op dit moment naar
haar inzicht geen minder vergaand alternatief beschikbaar
was, aangezien ik ook juist zie dat de maatschappelijke
bereidheid om te helpen enorm groot is? Ik kom op allerlei
plekken vrijwilligers en kerken tegen die actief zijn om
Oekraïense vluchtelingen te helpen. Was er echt geen route
mogelijk zonder activering van deze wet?
Voorzitter. De beëindiging van dit wetsvoorstel kan plaatsvinden wanneer Oekraïners opvang kunnen krijgen door
middel van de reguliere wettelijke structuren, zo schrijft de
regering. Dat klinkt logisch, maar eerlijk gezegd doemen
dan de andere problemen op die we verder in de asielketen
zien. Daarom lijkt het vervolgens verder weg. Maar kan de
minister aangeven hoe zij dat nu voor zich ziet en hoe we
voorkomen dat het een het ander in de weg gaat zitten?
Wat gaat er eigenlijk mis op het moment dat deze wet niet
meer geactiveerd zou zijn?
Voorzitter. De toestroom van Oekraïense vluchtelingen past
dus in een breder verhaal van een asielketen die al langer
piept en kraakt, en waarin mensen veel te lang op menswaardige opvang moeten wachten. In antwoord op onze
vragen stelt de minister dat voor deze wet is gekozen omdat
de bestaande structuren niet voorzien in de benodigde
opvang van Oekraïners, maar dat is toch het geval voor
heel veel vluchtelingen uit andere landen? We zien dat nu
eerlijk gezegd bijna elke week concreet bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Het gaat ons allemaal aan het hart als we
daar mensen buiten zien zitten op stoelen. Er is nota bene
een Ministeriële Commissie Crisisbeheersing ingesteld.
Graag een reflectie van de minister, in het bijzonder op de
opmerkingen van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
en de Inspectie Justitie en Veiligheid, die een brandbrief
schreven over de positie van kinderen in de huidige crisis
in de asielopvang, en het spanningsveld tussen die situatie
en wat we hier nu doen voor de opvang van de Oekraïense
vluchtelingen. Daarbij is voor mij heel duidelijk dat ze allebei

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

opgevangen moeten worden. Zullen we zorgen dat we op
een hele goede manier gaan zorgen voor die kinderen?
Voorzitter. Ik kom op mijn laatste punt. Mijn fractie is geen
voorstander van een lichtvaardige omgang met het
staatsnoodrecht. Ik doe hier ook niet het voorstel om dat
te activeren voor andere ontheemden of vluchtelingen,
maar mijn fractie wil echt waken voor een onjuist onderscheid in de activering van het staatsnoodrecht. Vandaar
ook de vraag aan de minister om daar precies op in te gaan.
Er is ontzettend veel op poten gezet voor de opvang van
vluchtelingen, bijvoorbeeld door Utrechtse kerken, maar
ook op tal van andere plekken in het land. Ik zou daar
eigenlijk op deze plek gewoon mijn waardering voor uit
willen spreken. We hebben het hier namelijk over een
noodoplossing die het kabinet zoekt, maar we zien ook heel
veel mensen die, los van die noodoplossing, de schouders
eronder zetten. Wat is dat veel waard.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is nog een interruptie van meneer Brekelmans voor u.
De heer Brekelmans (VVD):
Ik heb een korte opmerking richting mevrouw Bikker, want
zij stelt ook vragen over de asielopvang van kinderen. We
hebben vandaag een heel debat gehad over asielopvang
en we hebben dat vorige week gehad. Daarin zijn al deze
thema's aan de orde gekomen. We spreken nu met de
minister van Justitie over een wet die niet gaat over de
opvang van asielzoekers. Dus wellicht kan de minister kort
op die vragen antwoorden, maar ik zou toch aan mevrouw
Bikker willen bevestigen dat deze wet daar niet over gaat,
ook om te voorkomen dat dit een breed asieldebat wordt.
We hebben namelijk allemaal vragen over asiel, maar we
hebben het nu over de wet die van toepassing is op Oekraïense vluchtelingen.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Hier staat een woordvoerder uit de commissie Justitie, die
iets meer is toegelegd op het staatsnoodrecht dan de
woordvoerder Asiel. Juist daarom, omdat ik zie dat er nu
twee wettelijke stelsels ontstaan, namelijk de wet die tegen
het COA zegt "regel de opvang van vluchtelingen" en deze
wet, die voor de Oekraïense vluchtelingen zegt "we gaan
het zo doen", had ik daar mijn zorgen bij. Ik dacht: hoe zou
dat opgelost zijn? Ik ging daarover lezen. Ik zag juist de
reacties van de beide inspecties die ik noemde en de uitdrukkelijke wens richting het kabinet om daar regie op te
voeren, niet alleen voor het korte moment — waar ik de
overweging echt snap; daar hoort u mij niet over klagen —
maar ook op de langere termijn. Ik vind het een belangrijk
onderscheid en daarom benoem ik het hier wel, zonder de
wens om een breed asieldebat te ontketenen. Breed werd
het debat sowieso al, verheffend was het nog iets minder,
maar misschien neemt dat toe in de loop van de tijd.
Dank u wel.

6 juli 2022
TK 101

101-18-8

De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik het woord geven aan meneer Eerdmans van JA21. Gaat uw gang.

De heer Eerdmans (JA21):
Voorzitter, dank u wel. Wij spreken vandaag dus inderdaad
over de wet uit 1952, oorspronkelijk bedoeld voor ontruimingen en wat al dies meer zij. Nu gaat het over het van
toepassing verklaren van een aantal artikelen op de Oekraïense vluchtelingencrisis. Door middel van artikel 4 krijgen
burgemeesters de wettelijke taak om de opvang te
bewerkstelligen. Kortom, het is de noodwetgeving aan de
hand waarvan het kabinet de verplichting voor gemeenten
om Oekraïense vluchtelingen op te vangen een wettelijk
kader heeft gegeven. Dat is iets waar JA21 zich om een
aantal reden bezwaard bij voelt en waar het bedenkingen
bij heeft.
Vooropgesteld: JA21 voelt — dat hebben we ook vanaf het
begin af aan gezegd — dat Nederland zijn rol moet oppakken in de Oekraïense vluchtelingencrisis. In de eerste plaats
natuurlijk door de landen in de directe regio, zoals Polen
en Hongarije, te ondersteunen op logistiek en financieel
vlak. Maar hoe dichter de Oekraïners bij huis kunnen worden opgevangen, hoe beter dat is, zeker ook voor henzelf.
Tevens hebben wij aangegeven dat als de buurlanden het
allemaal niet meer kunnen behappen, ook Nederland zijn
verantwoordelijkheid zal moeten dragen in de opvang van
Oekraïense vluchtelingen; dat zijn veelal vrouwen en kinderen.
Maar het is wel verbonden aan een aantal voorwaarden.
Het moet realistisch, beheersbaar, expliciet tijdelijk en altijd
als sluitstuk zijn, niet als doel op zich. Het aantal geregistreerde Oekraïense vluchtelingen in Nederland bedraagt
volgens de meest recente cijfers van de rijksoverheid
inmiddels zo'n 68.000. Dat is inclusief de particuliere
opvang. Het aantal bezette bedden in de noodopvang
bedraagt bijna 48.000 van de totaal beschikbare 52.658. Ik
dacht dat de staatssecretaris ons vanmiddag vertelde dat
we op 92% van de capaciteit zitten. Het is een zeer groot
aantal, kan je zeggen, waardoor onmogelijk kan worden
gesteld dat wij als Nederland te weinig hebben gedaan. De
gemeenten hebben hier volop en loyaal aan meegewerkt.
Maar ook nu geeft het kabinet geen limiet aan. Ook hier is
er weer geen punt waarvan het kabinet zegt: het absorptievermogen is een keer bereikt. Het antwoord op een verregaande instroom is alleen: opschalen. Daarmee wordt
opvang ook nu weer een openeinderegeling, vrezen wij,
met een stok in de vorm van een wettelijke verplichting
achter de deur. Deze werkwijze lijkt dan ook vooral een
voorbode van wat het kabinet ook met de reguliere asielopvang van plan is.
De inwerkingtreding van deze wet is wat JA21 betreft dan
ook niet alleen ongepast, omdat de opvang door gemeenten
wat ons betreft vrijwillig zou moeten zijn en de bevoegdheid
van gemeenten zelf, en disproportioneel, want er was al
meteen heel veel opvang geregeld, maar het biedt tevens
een gevaarlijk precedent, denken wij.
In de memorie van toelichting staat over de duur van
inwerkingstelling van deze twee artikelen geschreven dat

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

zij weer buiten werking zullen worden gesteld wanneer de
omstandigheden dit toelaten. Dat is het geval wanneer
blijvend op een verantwoorde wijze middels de reguliere,
niet-noodrechtelijke wettelijke structuren weer in alle
benodigde opvang is te voorzien en daardoor de noodzaak
vervalt om het toedelen van die taak en de uitvoering ervan
via de onderhavige noodwetgeving te reguleren. In de nota
naar aanleiding van het verslag blijft echter onduidelijk
wanneer dit moment dan toch bereikt is volgens het kabinet
en welke concrete criteria hiervoor worden gehanteerd.
Heel graag een reactie.
Hoe rijmt het kabinet nou het inkleden van allerlei nieuwe
reguliere structuren met het tijdelijke karakter dat de opvang
van de Oekraïense vluchtelingen zou moeten hebben? Het
besef daalt in dat het conflict in Oekraïne nog lange tijd zal
duren. Daarmee neemt ook de terugkeer van de Oekraïners
die hun land eerder zijn ontvlucht gelukkig toe. Volgens
recente cijfers van de UNHCR lijkt het erop dat inmiddels
ongeveer een op de drie personen die Oekraïne waren
ontvlucht, inmiddels weer is teruggekeerd naar Oekraïne.
Graag een reactie, ook in het licht van het commentaar van
de Raad van State. Die geeft namelijk expliciet aan dat er
met het staatsnoodrecht zeer terughoudend zou moet
worden omgegaan.
Voorzitter. Daarnaast bevindt zich onder de Oekraïense
vluchtelingen ook een fors aantal niet-Oekraïners. We kennen het voorbeeld van het Friese Twijzel, waar de helft van
de personen in de opvang voor Oekraïners bestond uit
Afrikaanse jonge mannen. Op 19 mei stond de teller landelijk op 3.020 niet-Oekraïners in totaal, zo lezen we in de
stukken. Hoeveel zijn dat er nu? Veelal gaat het om personen die ten tijde van de inval in Oekraïne gestudeerd zouden
hebben. Ons bereiken ook geluiden van directbetrokkenen
dat de controles in de praktijk wat weinig om het lijf hebben.
Graag een reactie daarop.
Maar ook als alles klopt, dan nog hebben deze mensen
natuurlijk een thuisland — dat is dan niet Oekraïne —
waarnaar zij hopelijk wel kunnen terugkeren. Dit doen ze
echter niet, zo lazen we bijvoorbeeld in het artikel van De
Telegraaf over Twijzel, omdat ze graag in Nederland willen
studeren. Een vraag aan de minister: erkent ze dat het hier
niet om vluchtelingen, maar eigenlijk om migranten gaat?
En welke conclusies verbindt ze hieraan?
Tot slot, voorzitter. Een andere bron van zorg zijn de maatregelen die nu nog niet van kracht zijn. We hebben het dan
onder andere over het vorderen van panden. Het kabinet
geeft zowel in de memorie van toelichting als in het antwoord op de schriftelijke vragen aan dat het zich inspant
om de inwerkingstelling van dergelijke aanvullende
bevoegdheden te voorkomen, en tevens dat het op het
moment niet proportioneel is. Het blijft daarmee natuurlijk
wel boven de markt hangen. Wanneer het kabinet van
mening is dat de omstandigheden ertoe nopen, namelijk
wanneer de beschikbare opvang knelt en andere mogelijkheden zijn uitgeput, kan het echter wel gedaan worden. De
Kamer krijgt een brief en klaar. Dat het kabinet deze mogelijkheid niet wil uitsluiten, baart ons grote zorgen.
Ik rond af. We kennen het kabinet als het kabinet van drang
en dwang. Rutte IV wordt ook wel "dwang I" genoemd. Dan
gaat het om warmtepompen — daar weet de minister ook
alles van, gezien haar vorige functie — om van het gas af,
en, momenteel, om het onteigenen van boeren en het

6 juli 2022
TK 101

101-18-9

wettelijk verplichten van asielopvang door gemeenten. De
vandaag voorliggende wet past in dat rijtje. JA21 zal hier
dan ook niet mee instemmen. Zoals in de memorie is aangegeven, verplicht artikel 2, lid 3 van de Wet verplaatsing
bevolking de regering ertoe om bij een verwerping van het
voorliggende wetsvoorstel per direct over te gaan tot het
buiten werking stellen van de artikelen 2c en 4. De Kamer
weet dus wat haar te doen staat.

De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ja, laat ik mijn vraag even afmaken. Klopt het dat de
bedragen die de gemeenten van het Rijk krijgen via de
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne
gemeenten meer opleveren dan wanneer de panden verhuurd worden aan bedrijven? Klopt het dus dat het Rijk de
gemeenten feitelijk stimuleert om bedrijven weg te jagen?

Dank u wel.

De heer Brekelmans (VVD):
De heer Van Haga wekt hier twee suggesties die niet kloppen. De eerste is dat hij steeds spreekt over "asielzoekers".
Kan hij in ieder geval bevestigen dat deze wet gaat over
Oekraïense ontheemden en dat Oekraïners op dit moment
geen asiel aanvragen, dus dat de term "asielzoekers" hier
dus niet helemaal klopt? Het gaat uitsluitend om Oekraïners
en niet breder om asielzoekers. Dat is namelijk wel de suggestie die de heer Van Haga wekt.

De voorzitter:
Ik dank u. Het woord is aan de heer Van Haga van de Groep
Van Haga. Gaat uw gang.

De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Voorzitter. Tijdens de coronaperiode zagen we een verschuiving van de rol van de Staat. De Staat eigende zich steeds
meer macht toe en schond op grote schaal onze grondrechten, zogenaamd in het belang van het collectief. Want we
moesten het samen doen en de overheid werd dader. Je
mocht je huis niet meer uit vanwege de publieke gezondheid. En nu komt er een nieuwe schending van grondrechten aan, namelijk het onteigenen van bezit en het schenden
van het eigendomsrecht. We zien het ook bij het stikstofbeleid van dit kabinet, waarbij boeren gedwongen uitgekocht
dreigen te worden. Met de inwerkingstelling van de Wet
verplaatsing bevolking doet het kabinet het opnieuw:
noodwetgeving invoeren om bedrijven en huizen af te
pakken vanwege een zogenaamde noodsituatie, namelijk
voor de opvang van asielzoekers.
Voorzitter. De Wet verplaatsing bevolking is een wet uit
1952, die van stal wordt gehaald om noodopvang voor
asielzoekers te realiseren. Maar de wet heeft vergaande
gevolgen voor burgers en bedrijven. De minister verplicht
gemeenten indirect om asielzoekers op te vangen. De
gemeenteraden worden buitenspel gezet. In plaats van de
migratiekraan dicht te draaien en het minder aantrekkelijk
te maken om naar Nederland te komen, faciliteert dit kabinet
het episch falen van het asielbeleid via het schenden van
grondrechten.
Volgens noodrechtspecialist Adriaan Wierenga van de
Rijksuniversiteit Groningen kunnen er onder de Wet verplaatsing bevolking leegstaande panden worden gevorderd,
en kan zelfs een tweede woning van mensen worden afgenomen voor asielopvang. Het eerste zien we al gebeuren:
ondernemers worden gedwongen om hun pand op te
geven. BVNL vindt het absurd dat het eigendom van de
Nederlandse bevolking moet wijken voor dit probleem,
voor de asielzoekers. De overheid moet van onze eigendommen afblijven. Mijn vraag aan de minister is dan ook: hoeveel asielzoekers moeten er Nederland binnenkomen, wil
het kabinet huizen gaan afpakken?
En klopt het dat de bedragen …
De voorzitter:
Er is een interruptie. Wilt u uw vraag nog even afmaken?

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Daar heeft u helemaal gelijk in.
De heer Brekelmans (VVD):
Ik ben blij dat hij daarmee instemt. Het tweede is dat hij
zegt: het leidt er nu al toe dat bedrijven hun panden moeten
opgeven. Maar op basis van deze wet en de twee artikelen
die zijn geactiveerd, is heel duidelijk dat het alleen maar
gaat om het neerleggen van een verantwoordelijkheid bij
een burgemeester en dat dit niks te maken heeft met privaat
eigendom, laat staan individuele panden. Kan de heer Van
Haga dus in ieder geval duidelijk aangeven dat de suggestie
die hij wekt niet het geval is bij wat het kabinet tot nu toe,
en in de afgelopen vier maanden, heeft gedaan?
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik denk dat de heer Brekelmans het precies goed zegt. Het
is een suggestie. Het hangt boven de markt. Dat zei de heer
Markuszower daarnet. De heer Eerdmans zei dat ook. Het
hangt boven de markt. Artikel 7 wordt in de week gelegd.
Als we verdergaan, een dreiging die we inderdaad boven
de markt zien hangen, kan het zover komen. Het is een
vergaande wet. Ik ben het helemaal met u eens dat artikel
2c en artikel 4 daar nog geen aanleiding toe bieden. Maar
het ligt in het verlengde van deze wet. De artikelen op basis
waarvan dat wel kan, staan er ook in. De zorg van BVNL is
ook dat het zover gaat komen. Maar wat u zegt is waar.
De heer Brekelmans (VVD):
Dat is helder. De heer Van Haga zegt: het hangt boven de
markt en is een dreiging, alsof het kabinet voornemens is
om hier morgen of binnen een week toe over te gaan. Maar
het kabinet heeft meermaals en heel duidelijk gezegd dat
het op dit moment geen enkele indicatie of aanleiding ziet
om dat te doen. Die wet is al vier maanden van kracht. Met
de instroom van Oekraïners in de afgelopen vier maanden
heeft het kabinet heel duidelijk aangegeven dat er geen
aanleiding of indicatie is om dat te gaan doen. Bovendien
werken we aan een tijdelijke wet, die deze wet gaat vervangen. Het beeld alsof er een dreiging zou zijn en boven de
markt hangt dat dit morgen gebeurt, is misschien een angst
die de heer Van Haga heeft. Dat is aan hem. Maar het is

6 juli 2022
TK 101

101-18-10

niet op basis van wat het kabinet zegt en tot nu toe heeft
laten zien. Is hij dat met mij eens?

den migranten op te vangen met de nieuwe wet die er
aankomt?

De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Mijn vertrouwen in wat het kabinet doet of zegt, is in de
coronatijd tot het absolute nulpunt gedaald. Als ik in de
memorie van toelichting lees dat het op dit moment niet
proportioneel is en dat er op dit moment geen aanleiding
toe is, dan lees ik eigenlijk: op dit moment niet, maar pas
op, op een later moment wellicht wel. Dat is precies mijn
angst, en ik denk dat die terecht is. We hebben gezien hoe
de panelen schuiven, bijvoorbeeld in coronatijd en nu ook
weer op het stikstofdossier en het energiedossier en door
de Oekraïense oorlog. U kunt mij echt niet kwalijk nemen
dat mijn gevoel van vertrouwen in dit kabinet echt heel laag
is. In deze memorie van toelichting lees ik grote zorgen.

Voorzitter, tot slot. BVNL zal tegen de inwerkingstelling van
de artikelen 2c en 4 van de Wet verplaatsing bevolking
stemmen. Gemeenteraden ofwel burgers worden buitenspel
gezet en krijgen asielzoekers opgedrongen. Onze democratie
en onze grondrechten zijn opnieuw in gevaar met de
inwerkingstelling van de Wet verplaatsing bevolking. BVNL
pleit in dit kader voor uitzetdwang in plaats van
opvangdwang. Het echte probleem is een uit de hand
gelopen overheid die zich steeds meer permitteert, steeds
meer grondrechten schendt. Of het nu gaat om boeren,
vissers, mkb'ers of eigenaren van woningen en bedrijfsruimten, BVNL heeft één oproep aan deze collectivistische Staat:
blijf met uw tengels van onze eigendommen af, in het
belang van Nederland.

De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Voorzitter. Bovendien is noodwetgeving er voor noodsituaties. De Wet verplaatsing bevolking is er voor acute dreiging, zoals overstromingen en oorlogssituaties. Met de
inwerkingstelling van artikel 2c per koninklijk besluit is het
nu ook van toepassing op grote stromen asielzoekers. Dit
valt niet onder acute dreigingen zoals bedoeld in de wet.
Toen het koninklijk besluit en daarmee de artikelen 2c en 4
van de Wet verplaatsing bevolking in werking traden op 31
maart waren er nog 10.000 opvangplekken vrij. En ook nu
zijn er nog duizenden plekken vrij. En ja, de massale immigratie is een groot probleem, een overigens door de overheid gecreëerd probleem doordat zij de asielstromen niet
reguleert, maar het is een probleem dat binnen de reguliere
wettelijke kaders makkelijk kan worden opgelost.
Voorzitter. Noodrecht moet met de grootst mogelijke
terughoudendheid worden ingezet wanneer reguliere
maatregelen geen oplossing kunnen bieden. Voor BVNL is
de oplossing heel erg simpel. De ongecontroleerde asielstroom kan gemakkelijk een halt toegeroepen worden: sluit
de grenzen, stap uit internationale vluchtelingenverdragen
en zet in op uitzetting van veiligelanders. Op die manier
houden we meer dan voldoende ruimte om oorlogsvluchtelingen tijdelijk op te vangen. Gelukkig hebben we nog
een waslijst aan alternatieven voor de Wet verplaatsing
bevolking. Het kabinet zou ook leegstaande rijksgebouwen
kunnen gebruiken voor opvang, het zou vakantieparken en
hotels kunnen huren, het zou in overleg ander particulier
bezit kunnen huren, het zou uitgeprocedeerde asielzoekers
uit azc's kunnen zetten om opvangplekken voor Oekraïners
vrij te maken, en het zou illegalen uit de opvangplekken
van de landelijke vreemdelingenvoorziening kunnen zetten.
Graag een uitgebreide reactie van de minister op elk van
deze voorstellen. Hoe zijn de alternatieven voor de verregaande Wet verplaatsing bevolking afgewogen en waarom
is tóch besloten het noodrecht van stal te halen?
Voorzitter. Dan heb ik nog een aantal vragen over de termijn
van de zogenaamde noodtoestand. Op welke termijn is de
minister van plan de noodtoestand te beëindigen? Wordt
deze pas beëindigd wanneer gemeenten gedwongen wor-

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik het woord geven aan de heer Brekelmans van de VVD.

De heer Brekelmans (VVD):
Dank, voorzitter. In de eerste weken na de Russische invasie
in Oekraïne kwamen grote aantallen Oekraïners in korte tijd
naar Nederland: vluchtelingen uit onze regio op zoek naar
een veilige plek. Van de miljoenen Oekraïners die de grens
met de EU overstaken, wisten we niet hoeveel er naar
Nederland zouden komen. Het was geen makkelijke taak
om in korte tijd tienduizenden opvangplekken voor Oekraïners te regelen. Dit vroeg om snel handelen van het kabinet,
de veiligheidsregio's, gemeenten en nog heel veel meer
betrokkenen. De asielketen kon deze tienduizenden Oekraïners niet aan. De taken en verantwoordelijkheden moesten
daarom snel bij burgemeesters worden belegd.
Het is begrijpelijk dat het kabinet gebruik heeft gemaakt
van noodwetgeving om dit van een juridische grondslag
te voorzien. Wel heeft de VVD bedenkingen bij de juridische
oplossing die is gekozen. De Wet verplaatsing bevolking
was oorspronkelijk met name bedoeld voor andere situaties,
zoals een oorlog of een overstroming in Nederland. De wet
wordt nu toegepast op een situatie waarin een oorlog buiten
Nederland leidt tot vluchtelingenstromen naar Nederland.
Hier biedt de wet enige ruimte voor. Volgens de Raad van
State is deze interpretatie en toepassing uitlegbaar. Toch
neemt dat de bedenkingen van mijn fractie niet weg. Ik
vraag aan de minister of het wel wenselijk is om zo'n oude
wet te gebruiken die, als je naar alle artikelen kijkt, in
potentie zeer ingrijpend is, en of het wenselijk is om de
interpretatie van deze wet zo ruim toe te passen. Hoe kijkt
het kabinet hiernaar? En zijn dezelfde bedenkingen voor
het kabinet de reden geweest om aan te kondigen dat er
nieuwe tijdelijke wetgeving wordt opgesteld? Indien dit het
geval is, wil de VVD het kabinet steunen in dit initiatief om
tot nieuwe tijdelijke wetgeving te komen. Het is begrijpelijk
dat een juridische oplossing soms nodig is in een crisissituatie. Wanneer er meer tijd lijkt te zijn, is het wenselijk om
dit van een meer gedegen en meer gerichte juridische
onderbouwing te voorzien. Kan de minister al iets zeggen
over de reikwijdte van deze tijdelijke wet? Bevat deze
dezelfde maatregelen als de artikelen in de Wet verplaatsing
bevolking of is de reikwijdte hiervan een stuk beperkter?

6 juli 2022
TK 101

101-18-11

Verder heb ik nog een vraag over de korte termijn, want op
dit moment vangt Nederland ruim 68.000 Oekraïners op,
waarvan ruim 47.000 Oekraïners gebruikmaken van
gemeentelijke opvang. We zien dat dit aantal nog wekelijks
oploopt, met name omdat Oekraïners doorreizen vanuit
Polen en Duitsland. Er zijn bijna 52.000 plekken beschikbaar,
wat betekent dat de buffer van ongeveer 5.000 plekken
binnen enkele weken vol zou kunnen zitten als gemeenten
geen aanvullende plekken realiseren. Door alleen de artikelen 2c en 4 te activeren heeft inzet van de Wet verplaatsing
bevolking tot nu toe beperkte consequenties met zich
meegebracht. Wil de minister nogmaals heel duidelijk toezeggen dat als het kabinet overweegt om ook andere artikelen uit de wet te activeren, de Kamer hierover tijdig zal
worden geïnformeerd zodat wij hierover kunnen debatteren?
Ten slotte wil ik benadrukken dat het inzetten van noodrecht
met ingrijpende bevoegdheden een uiterst redmiddel moet
zijn. Dit vereist een duidelijke noodzaak en een solide juridische onderbouwing. We zien dat het kabinet de laatste
jaren vaker naar noodrecht heeft moeten grijpen. Het kabinet heeft eerder aangegeven te werken aan een actualisatie
van het noodrecht. Ik vraag de minister wat hiervan de
stand van zaken is. Wanneer kunnen we hierover iets richting de Kamer verwachten? Wat zou zo'n update van het
noodrecht in de toekomst betekenen voor een crisissituatie
zoals we die de afgelopen maanden hebben ervaren met
Oekraïense vluchtelingen?
De voorzitter:
Is dat het einde van uw betoog?
De heer Brekelmans (VVD):
Ja.
De voorzitter:
Dan is er nog een interruptie voor u van de heer Jasper van
Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Als ik de heer Brekelmans goed beluister, dan aarzelt hij of
hij deze wet wel of niet moet steunen. Ik kan me daar best
iets bij voorstellen. Als de Kamer deze wet zou verwerpen
en de tijdelijke wet er nog niet is, wat doet hij dan met het
punt dat dan onmiddellijk de grondslag wegvalt voor burgemeesters en gemeenten om Oekraïners op te vangen?
De heer Brekelmans (VVD):
Ik heb gezegd dat ik begrijp dat in de noodsituatie waar we
in zaten het kabinet tot een snelle oplossing moest komen.
En ik begrijp dat het kabinet tot deze wet is gekomen, zeker
omdat alleen die twee artikelen zijn geactiveerd, burgemeesters deze taken hebben gekregen en de activering in de
praktijk beperkte consequenties heeft. Wat mij betreft,
kunnen deze twee artikelen actief blijven totdat er een tijdelijke wet is. Als nu wordt gevraagd om die wet niet te laten
voortduren, zal ik daartegen stemmen. Ik vind het wel een
juridische pleister die is geplakt en daarom vind ik het goed
dat het kabinet met een andere oplossing komt. Ik heb een
aantal vragen gesteld over wat de tijdelijke wet inhoudt en
wanneer we die kunnen verwachten.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De voorzitter:
Dank u wel. Dan is er nog een vraag van de heer Stoffer.
De heer Stoffer (SGP):
De heer Brekelmans spreekt over nood als aanleiding voor
deze wet. Zoals ik het heb begrepen, zijn er nog 10.000 lege
bedden. Over welke nood hadden we het dan op dat
moment?
De heer Brekelmans (VVD):
Er waren zeker geen 10.000 lege bedden. Op het moment
dat de oorlog uitbrak op 24 februari, zagen we dat binnen
een paar weken er duizenden Oekraïners naar Nederland
kwamen. Dat werden er al snel tienduizenden. Eigenlijk
hebben de veiligheidsregio's dat vanaf dag één gerealiseerd. Er waren op dat moment geen bedden bij het COA
voorhanden of een ander type bedden. We zagen dus in de
praktijk dat de burgemeesters dit deden zonder een juridische onderbouwing. We hadden kunnen zeggen: er is geen
juridische onderbouwing voor wat er nu in de praktijk
gebeurt. Ik vind het goed dat er een juridische onderbouwing bij is gezocht, want het waren de burgemeesters al
die de bedden heel snel realiseerden.
De heer Stoffer (SGP):
Mag ik dan concluderen dat het juridische nood was, maar
geen praktische nood?
De heer Brekelmans (VVD):
Er was een praktische nood om heel snel bedden te realiseren. We hebben gezien dat het voor gemeenten heel veel
moeite heeft gekost om dat te doen. We zien in de zomermaanden dat het aantal bedden langzaam terugloopt, omdat
veel vakantieparken, hotels en andere dingen nu in de
zomer voor andere doeleinden nodig zijn. Er was dus zeker
een praktische nood om bedden te regelen. Toen we zagen
dat veiligheidsregio's en burgemeesters dat snel oppakten,
was er ook een juridische nood om die praktijk juridisch te
onderbouwen.
De voorzitter:
Afrondend, meneer Stoffer.
De heer Stoffer (SGP):
Maar was deze wet dan nodig om überhaupt die bedden
voor elkaar te krijgen? Dat was zonder deze wet toch ook
prima gelukt? Met alle respect zie ik niet in wat er praktisch
gezien anders was geweest zonder deze wet.
De voorzitter:
Meneer Brekelmans, ook kort.
De heer Brekelmans (VVD):
Dan was het in de praktijk anders geweest. Wij vragen
inmiddels vier maanden, maar waarschijnlijk langer, van
burgemeesters om de verantwoordelijkheid te nemen voor
het realiseren van deze bedden. Daar worden ze op aangesproken. Op het moment dat burgemeesters en veiligheids-

6 juli 2022
TK 101

101-18-12

regio's niet die 1.000 en vervolgens 2.000 bedden leveren
die gevraagd zijn, worden ze daarop aangesproken. Als wij
dat maandenlang hadden gedaan zonder enige juridische
onderbouwing, had ik dat een onwenselijke situatie
gevonden. Dan had meneer Stoffer waarschijnlijk een keer
tegen het kabinet gezegd: we zijn het nu al maanden met
elkaar aan het doen en het gaat om serieuze aantallen; wat
is de juridische onderbouwing? Want die is er niet. Dat had
ik een onwenselijke situatie gevonden.

komt nog met een reguliere wet. Op welke termijn kan de
Kamer deze verwachten?

De voorzitter:
Dank u wel. Ik ga het woord geven aan de heer Jasper van
Dijk van de Socialistische Partij.

Het laatste punt, voorzitter. Het verschil tussen de opvang
van Oekraïners en de zogenaamde reguliere asielzoekers.
Terwijl er duizenden bedden leegstaan, slapen de reguliere
asielzoekers in Ter Apel op stoelen. Hoe kijkt u hiernaar, nu
er aan twee wetten wordt gewerkt: eentje voor de Oekraïners en eentje voor de aanwijsplicht voor reguliere asielzoekers? Is dit onderscheid houdbaar? Of kun je de wetten
beter combineren? Ook de VNG pleit daarvoor.

De heer Jasper van Dijk (SP):
Dank, voorzitter. Deze wet gaat over de opvang van bijna
70.000 vluchtelingen uit Oekraïne, dit als gevolg van de
brute inval van Poetin in Oekraïne op 24 februari. Al snel
werd de beschermingsrichtlijn ingevoerd. Daarmee konden
vluchtelingen uit Oekraïne snel worden opgevangen. De
regering was er destijds op tegen. Hoe kijkt u daarop terug?
De regering moest met noodoplossingen komen. Het was
snel schakelen om voldoende plekken te vinden. Dat is
gelukt. Ik heb het gezien in Amsterdam en dat zag er goed
uit.
Tegelijkertijd moeten we terughoudend zijn met noodrecht.
Daarom was ik verbaasd over het activeren van de Crisiswet, terwijl er ruim 10.000 bedden beschikbaar waren. Hoe
rechtvaardigt de regering het inzetten van het noodrecht
terwijl er op dat moment geen tekort was aan plekken? Was
het hanteren van dit noodrecht en de Wet verplaatsing
bevolking werkelijk nodig? In de schriftelijke inbreng stelde
ik al de vraag waarom spoedwetgeving nodig was. Er waren
immers bedden beschikbaar. Er leek dus nog wel wat tijd
om een wet op te stellen. Dus waarom niet de reguliere
weg overwogen? Nu is het toch een beetje alsof wij een
stempelmachine zijn die achteraf iets mag goedkeuren. Dat
is niet zo fraai, zeker als de staatssecretaris alsnog met een
reguliere wet komt. Is het dan niet helemaal mosterd na de
maaltijd?
Voorzitter. Dan de inhoudelijke vragen. De essentie van de
wet is dat gemeenten wettelijk verantwoordelijk worden
voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Maar hoe
worden de gemeenten hiertoe door het Rijk in staat gesteld?
Het is bekend dat gemeenten worstelen met een tekort aan
materieel en aan bouwmaterialen. Ook de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten worstelt met de uitvoerbaarheid
en de financiën. Dat de regering daarbij verwees naar het
Leger des Heils en het Rode Kruis, was best een beetje
beschamend. Hoe ziet u dat zelf?
Wat gaat de regering eraan doen om op korte termijn 75.000
bedden te realiseren? De oorlog duurt voort, maar we lezen
over afnemend draagvlak bij gastgezinnen om mensen op
te vangen. Hoe stelt u gemeenten in staat om aan de wettelijke verplichting van de wet te voldoen? Wat gaat er
gebeuren als vluchtelingen uit Oekraïne een verblijfsvergunning krijgen? Dan zal de vraag naar woningen toenemen.
Graag een reactie. Wanneer komt deze wet nu precies ten
einde? Dat is nog niet helemaal helder. De staatssecretaris

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Nog een zorgpunt: de samenhang met de beschermingsrichtlijn. De huidige constructie bestaat namelijk omdat
vluchtelingen uit Oekraïne geen asiel hoeven aan te vragen.
Wat houdt het in als die beschermingsrichtlijn niet wordt
verlengd? De ontheemden zullen dan toch alsnog een
asielaanvraag moeten indienen? Vallen ze dan wel of niet
onder het COA? Graag helderheid.

Voorzitter. We moeten bescherming bieden aan de mensen
die daar recht op hebben, bij voorkeur met een wettelijke
grondslag die daarbij past.
De voorzitter:
Ik dank u. Ik ga het woord geven aan de heer Stoffer van
de SGP.

De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Ik vervang vanmiddag mijn collega Bisschop,
die wegens ziekte verstek moet laten gaan.
Het heeft onze fractie verbaasd dat het kabinet het nodig
vond om het staatsnoodrecht in te zetten voor de opvang
van Oekraïense vluchtelingen. Op 1 april zijn de artikelen
2c en 4 van de Wet verplaatsing bevolking in werking
gesteld. Burgemeesters kregen daarmee de wettelijke taak
zorg te dragen voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Dat we goed voor mensen in nood moeten zorgen,
staat voor de SGP als een paal boven water. Het draagvlak
voor de opvang was en is nog steeds groot. De opvang
verliep dan ook vrijwel probleemloos. Gemeenten, gezinnen
en kerken zetten allemaal hun deuren en harten open. Ik
wil van hieruit onze enorme waardering uitspreken.
Eind maart waren daardoor in ons land 31.820 bedden
beschikbaar voor gevluchte Oekraïners. Ruim 10.000 daarvan waren niet eens bezet op dat moment. Niemand hoefde
in de vrieskou te slapen. Van onmenselijke toestanden
kunnen we dus niet spreken. Waarom is er toch naar dit
machtsmiddel gegrepen? In de schriftelijke ronde heeft de
SGP een groot aantal vragen gesteld. Ook na beantwoording blijven we nog met veel vraagtekens achter. Dat de
minister op ons voornaamste punt, dat ik zojuist benoemde,
niet ingaat, vind ik veelzeggend. Volgens mij is de Wet
verplaatsing bevolking helemaal niet bedoeld voor de
omstandigheden die wij hier hadden.
Voorzitter. Over wat voor wet hebben we het eigenlijk? De
Wet verplaatsing bevolking werd in het leven geroepen om
de eigen bevolking te evacueren. Volgens de wetgever is
deze wet bedoeld voor het geval van oorlog, oorlogsgevaar,
als de dijken doorbreken en daaraan verwante of daarmee
verband houdende buitengewone omstandigheden. De wet

6 juli 2022
TK 101

101-18-13

kan worden gebruikt voor de verplaatsing van de bevolking
in het belang van haar veiligheid, voor de instandhouding
van het maatschappelijk leven of voor de uitoefening van
de taak van de krijgsmacht. Ook de behandeling in het
parlement maakt duidelijk dat de wet nadrukkelijk ziet op
een oorlog of acute noodsituatie. Hoewel de opvang van
Oekraïense vluchtelingen een gevolg is van oorlog, is binnen onze landsgrenzen daarvan gelukkig geen sprake. Er
staan geen vijandige tanks aan onze landgrens en ook onze
dijken staan niet op doorbreken. Tenminste, voor zover
onze informatie reikt natuurlijk. Van dat laatste heb ik meer
verstand dan van het eerste, als civiel ingenieur.
De voorzitter:
Dat is een andere commissie.
De heer Stoffer (SGP):
Dat is een andere commissie, dus daar gaan we het niet
over hebben. Maar de minister voert aan dat de wetgever
expliciet heeft gewezen op het gebruik van de Wet verplaatsing bevolking in geval van een grote instroom van vluchtelingen. Alleen staat ook dat in het kader van de doelstelling van de wet. Dus: in geval van oorlog of een noodsituatie. De enige conclusie die moet worden getrokken is dat
de Wet verplaatsing bevolking nu niet van toepassing is.
Een paar vragen hierover zijn de volgende. Ik wil graag een
reflectie van de minister op de achtergrond en de doelstelling van deze wet. Deelt zij de conclusie dat inzet van deze
wet beperkt moet blijven tot situaties van oorlog of acute
nood en dat daar nu geen sprake van is? En welke alternatieven heeft het kabinet overwogen en waarom is niet voor
een van die alternatieven gekozen?
Voorzitter. Waarom maak ik hier nu eigenlijk een punt van?
Dat is omdat we naar onze mening heel zorgvuldig om
moeten gaan met wetgeving, zeker wanneer wetgeving een
forse inbreuk kan maken op wezenlijke basisvrijheden. En
de Wet verplaatsing bevolking maakt dwang mogelijk. Het
kabinet ziet er op dit moment weliswaar geen aanleiding
toe en er zal opnieuw een voortduringswet voor nodig zijn,
maar op termijn behoren dwangmaatregelen wel degelijk
tot de mogelijkheden. De burgemeester zou inwoners kunnen dwingen om zich te verplaatsen of om te vertrekken.
En een kantoorpand of een woonhuis zou in beslag genomen kunnen worden. Nu akkoord gaan met de inzet van
deze wet breng de inzet van dergelijke dwangmaatregelen
dichterbij en volgens mij moeten we dat niet willen. Om
die reden vraag ik de minister nogmaals om een escalatieladder voor de inzet van deze wet. Wanneer en onder welke
voorwaarden behoort dwang volgens de minister tot de
mogelijkheden?
De redenatie van het kabinet gaat naar onze mening op
meer punten mank, want de minister lijkt namelijk niet goed
te kunnen onderbouwen waarom de wet wel kan worden
ingezet voor Oekraïense vluchtelingen en niet voor reguliere
asielzoekers. In de schriftelijke ronde werd door de ChristenUnie terecht gevraagd waarom de Wet verplaatsing
bevolking niet bij eerdere asielcrises is ingezet. De regering
antwoordt dat de huidige zeer plotselinge toestroom van
Oekraïense vluchtelingen zodanig groot is dat met de
bestaande structuren niet in de benodigde opvang kon
worden voorzien. Maar, is mijn vraag dan, was daar in 20152016 bij de vorige asielcrisis dan geen sprake van? Het water

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

stond het COA toen ook tot over de lippen. En nog steeds
is de opvang van asielzoekers totaal niet op orde.
En dat is het grote onderliggende probleem dat hiermee
aan het oppervlak komt. Nu instemmen met de inzet van
deze wet, zonder onderbouwing waarom dit wel voor Oekraïners en niet voor de opvang van asielzoekers zou gelden,
brengt ook dwang bij de opvang van reguliere asielzoekers
dichterbij. En dat vindt de SGP riskant. Laten we in blijven
zetten op het bouwen van draagvlak in plaats van dat
eigenhandig af te breken!
Voorzitter. Wat opvalt, is dat ook de argumentatie van de
minister gewijzigd is. Bij de activering van de Wet verplaatsing burgerbevolking werd er voornamelijk op gewezen
dat er voldoende opvangplekken moesten worden gerealiseerd voor het zeer grote aantal vluchtelingen, terwijl, als
wij de staatjes bekijken, er nog 10.000 lege bedden
klaarstonden. Inmiddels lijkt de regering in te zien dat dat
argument onvoldoende steek houdt. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt daarom vooral benadrukt dat
de opvang en verzorging van ontheemden een wettelijke
grondslag moest krijgen. Maar dat maakt mijn verbazing
alleen maar groter, want daar is het staatsnoodrecht toch
niet voor bedoeld. We hebben het nog steeds over de Wet
verplaatsing burgerbevolking en niet over de wet opvang
en verzorging van vluchtelingen. Heel graag daarop een
reactie van de minister.
Ook het Nederlands Genootschap van Burgemeesters en
de VNG zijn kritisch over de inzet van de wet. Burgemeesters werden een uitvoeringsloket van de landelijke overheid,
die door middel van regels bepaalt wat de burgemeester
moet doen. Door deze wet kwamen ook de gemeenteraden
buitenspel te staan, zodat ze hun rol als democratisch controleur niet meer konden waarmaken. De regering geeft
aan dat deze taak tijdelijk bij burgemeesters is belegd, maar
ja, hoelang is "tijdelijk"? Er is nu een bestuurlijk afsprakenkader met gemeenten, maar het kabinet houdt nog wel vast
aan noodrecht. Waarom is alleen dit kader onvoldoende?
Er wordt gewerkt aan een tijdelijke wet die deze voortduringswet moet vervangen. Mijn vraag is of de minister in
elk geval kan toezeggen dat de democratische controle
daarin de ruimte krijgt, zodat gemeenteraden niet langer
buitenspel staan.
Voorzitter. Het kabinet lijkt tegenwoordig steeds gemakkelijker naar crisismaatregelen te grijpen. Deze wet werd
geactiveerd bij koninklijk besluit en het parlement werd
gepasseerd. Mijn fractie heeft daar grote moeite mee. Het
klopt dat de Wet verplaatsing bevolking de mogelijkheid
biedt per direct maatregelen te treffen, zonder dat de Kamer
zich daarover heeft uitgesproken, en dat is logisch in scenario's als die waar de wet voor bedoeld is: acute nood. Dan
moet er direct gehandeld worden. Maar zoals gezegd: daar
was onzes inziens geen sprake van.
Inmiddels staat de Kamer voor een voldongen feit en kunnen we ons alleen nog uitspreken over deze voortduringswet. De ambtenaren gaven aan dat voorafgaande sondering
bij het parlement gewenst was, zoals bijvoorbeeld bij de
avondklok wel is gebeurd. Maar het kabinet heeft de keus
gemaakt om het parlement niet te sonderen en daarmee te
omzeilen. En mijn vraag is: waarom? En hoe wordt teruggekeken op de gang van zaken bij deze voortduringswet?

6 juli 2022
TK 101

101-18-14

En vooral: welke lessen trekt het kabinet richting de toekomst?
Dank u wel.
De voorzitter:
Ik dank u. Ik zie dat er nog een interruptie voor u is van de
heer Brekelmans.
De heer Brekelmans (VVD):
De heer Stoffer heeft veel kritiek op de werkwijze van het
kabinet. Waar ik het niet mee eens ben, is dat hij zegt dat
er geen sprake was van een crisissituatie. In de eerste weken
van maart, april ging het al heel snel om tienduizenden
mensen in heel korte tijd. Normaal gesproken komen er
ongeveer 30.00 asielzoekers in een jaar hiernaartoe, misschien wat meer: 40.000. Dat aantal werd nu al binnen een
maand à anderhalve maand bereikt en we wisten niet hoeveel het er nog zouden worden. Dus eigenlijk moest het
kabinet in een maand het aantal opvangplekken realiseren,
in een asielsysteem dat al overvol was, waar het normaal
gesproken een jaar de tijd voor heeft. En dat zonder dat het
wist hoeveel het daarna nog zouden worden. Er was dus
wel een acute noodzaak om heel snel op allerlei manieren
opvangplekken te realiseren. Dat kan het kabinet niet praktisch door het hele land doen, dus daar zijn de burgemeester
voor ingezet.
Als de heer Stoffer in ieder geval onderkent dat er op dat
moment wel een noodsituatie was, omdat er iets geregeld
moest worden wat er nog niet was, op heel korte termijn
en op grote schaal. Als hij onderkent dat we dat wel van
een juridische onderbouwing wilden voorzien, omdat
anders burgemeesters zullen zeggen, als je ze daarop aanspreekt: ja maar, wat is nou de juridische grondslag hiervoor? Als hij dat onderkent, welke oplossing zou de heer
Stoffer, de SGP, dan hebben aangedragen, als hij zo kritisch
is op wat het kabinet nu doet?
De heer Stoffer (SGP):
Twee dingen. Een. Als je dit wil, zou ik eerst het parlement
hebben gebeld. Dat had gekund. Twee. Ik zei al dat ik
invaller ben voor collega Bisschop, maar ik heb wel even
naar de getallen in de staatjes gekeken. Ik heb daarin nooit
gezien dat er praktisch gezien één bed tekort was. Was dat
anders geweest, hadden er mensen buiten gelegen, dan
had ik gezegd: oké. Maar praktisch gezien heeft onze
Nederlandse samenleving gezegd: wij nemen onze verantwoordelijkheid; wij zien wat er aan de hand is. Op de meest
ongedachte plekken kwamen huizen en van alles en nog
wat vrij. Dat is wat mij betreft prima gegaan. Dus de juridische grondslag was hier naar onze beleving niet nodig. Het
is gewoon praktisch heel goed opgelost.
De heer Brekelmans (VVD):
We kunnen dat allebei niet zeggen, want de juridische
grondslag is gecreëerd waardoor burgemeesters in het hele
land de wettelijke taak hadden om niet alleen de eerste
25.000 plekken te realiseren. Ik ben het eens met de heer
Stoffer dat die er vrij snel waren, maar het realiseren van
de tweede 25.000 was al een heel stuk moeilijker. Er zijn
veiligheidsregio's die tot op de dag van vandaag niet aan

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

de 2.000 komen. Eigenlijk ieder extra bed of iedere 1.000
extra bedden die je moet realiseren, zijn nog steeds moeilijk.
Burgemeesters hebben echt tot het uiterste moeten gaan
om die te realiseren. Maar ze hadden dus de wettelijke taak
om dat te doen. Of ze dat ook hadden gedaan zonder die
wettelijke taak, dat weet de heer Stoffer niet en dat weet ik
ook niet. Maar ik vind het opvallend dat hij zegt dat de SGP
het goed zou vinden als er geen enkele juridische grondslag
zou zijn voor die grote operatie die we vragen van burgemeesters door het hele land. Dat betekent dat het kabinet
dan morgen van alles kan doen zonder dat daar een juridische grondslag voor is. Dat kan toch niet een houdbaar
standpunt van uitgerekend de SGP zijn?
De heer Stoffer (SGP):
Een. Natuurlijk zit er een kern van waarheid in wat de heer
Brekelmans aangeeft. Maar het was niet acuut, dus het had
gewoon eerst hier in het parlement behandeld kunnen
worden, zonder dat er daardoor praktisch iets misging. En
dat had ook heel snel gekund. Nu is er gegrepen naar
noodrecht, noodstaatsrecht terwijl het naar onze beleving
gewoon regulier had gekund, met een snelle behandeling
hier in de Kamer. Want er was geen praktisch tekort. Er lag
niemand op straat. Natuurlijk lag er een grote opgave. Die
is praktisch gelukt. En dan duurt het ook nog heel lang
voordat we de wet hier behandelen. Dus wat ons betreft
zeggen we: het parlement is terzijde gesteld. Die vraag stel
ik aan het kabinet; ik wil weten waarom. Wat zijn de overwegingen geweest? Naar onze beleving had het anders
gekund en gemoeten. Nu is het achteraf, nu sta je erbij en
kijk je ernaar.
De voorzitter:
Hier gaan we het bij laten, meneer Brekelmans. Kom, het
is wel helder; u gaat het niets eens worden.
De heer Brekelmans (VVD):
Wat ik ook niet helemaal zuiver vind, is dat de heer Stoffer
zegt dat wij het nu pas behandelen. Want het is uitgerekend
de SGP geweest die vroeg om een technische briefing met
experts. Vervolgens konden een aantal van die experts op
het laatste moment niet en heeft ook de SGP gezegd dat
de technische briefing dan niet meer hoefde. Daarom staan
wij hier nu pas om deze wet te behandelen. We hadden dat
ook twee maanden eerder kunnen doen, als wij dat als
Kamer hadden gevraagd. Als de SGP daarom had verzocht,
dan was het misschien ook wel eerder ingepland geweest.
Dus wat betreft het beeld dat het parlement maandenlang
buitenspel is gezet door het kabinet weet de heer Stoffer
ook: als wij hier eerder over hadden willen spreken en we
niet op verzoek van de SGP op die technische briefing
hadden gewacht, dan hadden we dit veel eerder met elkaar
kunnen bespreken.
De voorzitter:
Meneer Stoffer, kort.
De heer Stoffer (SGP):
Op zich is dat natuurlijk een terecht punt. Mijn punt van
kritiek is een ander. Er was geen noodsituatie, maar er is
gegrepen naar noodstaatsrecht. Dat had anders gekund.

6 juli 2022
TK 101

101-18-15

Natuurlijk hadden we het hier ook een maand of anderhalve
maand eerder over kunnen hebben, maar daarmee ligt het
principiële punt niet anders. Daar wegen wij het net een
klein beetje anders, denk ik. Het was anders geweest als de
mensen buiten op straat hadden gelegen. Dan hadden we
gezegd dat je dat ook moet doen. Maar er lag niemand op
straat; er waren permanent voldoende bedden beschikbaar.
Waarom? Omdat we een krachtige Nederlandse samenleving hebben, die heeft gezegd: wij nemen de handschoen
op. Je ziet dat er overal op plekken door particulieren met
een enorme inzet is opgevangen. Op die kracht in de
Nederlandse samenleving moeten we heel zuinig zijn. Die
moeten we niet door wetgevingen die je er telkens als een
soort noodmaatregel doorheen zet gaan verlammen, want
dan halen we de kracht uit onze Nederlandse samenleving.
Dat moeten we niet willen.
Het is een beetje langer, voorzitter, maar het zit me best
wel hoog. Dank u wel.
De voorzitter:
Ik begrijp het. Ik dank u. Ik ga het woord geven aan
mevrouw Van der Plas van BBB.

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel. Voorzitter. Burgers van Nederland. De mensen
op de publieke tribune die dit belangrijke debat volgen, ook
welkom. De ravage, de vernietiging en de brutaliteit van
deze oorlog hebben tienduizenden Oekraïners gedwongen
om massaal op de vlucht te slaan. Oekraïners hebben onze
hulp nog steeds hard nodig. Als er geen opvang mogelijk
is in de eigen regio, moet Nederland deze mensen op een
fatsoenlijke manier kunnen opvangen. Alleen is dit nu
eenmaal vanwege de grote aantallen mensen een bijzonder
lastige opgave gebleken. Niet alleen omdat ons asielsysteem nu compleet is verstopt, want dat was het ook al voor
de oorlog. Daarom heeft de regering geopperd om dit als
een landelijke crisis te bestempelen, waardoor er in de ogen
van het kabinet gebruikgemaakt moet worden van noodwetgeving. Het zijn, aldus het kabinet, buitengewone omstandigheden die afwijking van bestaande structuren noodzakelijk maken.
De Wet verplaatsing bevolking staat hier nu centraal, specifiek de artikelen 2c en 4. Om deze wetten te kunnen aanwenden is het staatsnoodrecht nodig. Dit is op 31 maart al
ingegaan en we hebben er nu pas een debat over. Zegt dat
niet genoeg? Als een debat over de inwerkingstelling van
dit noodrecht drie maanden en zes dagen kan wachten, dan
zegt dat erg veel over de noodzaak: er is geen noodzaak.
Het is mij niet duidelijk waarom dit nu een noodsituatie is.
Waarvoor is de noodwetgeving geactiveerd terwijl die
fundamentele grondrechten kan schenden? Dit mag wat
mij betreft alleen toegelaten worden als ons land door grote
bedreigingen ontwricht wordt: gewelddadige revoluties of
oorlogshandelingen tegen het Koninkrijk der Nederlanden
of grootschalige rampen. Dat is hier niet het geval.
Zit Nederland in een gespannen situatie? Zit Nederland in
een lastige periode? Is Nederland op dit moment niet meer
een gaaf landje? Absoluut. Zijn er problemen? Zeker. Maar
om dit op te lossen is het staatsnoodrecht volstrekt niet
nodig. Sterker nog, het is buitenproportioneel. Het

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

staatsnoodrecht moet de allerlaatste reddingsboei zijn waar
de Staat zich aan kan vastklampen ter bescherming tegen
bedreigingen waardoor het voortbestaan van onze Staat in
het geding komt. Dat betekent dat eerst alle andere opties
bekeken moeten worden voordat we het überhaupt over
het staatsnoodrecht mogen hebben. Heeft het kabinet dit
geprobeerd? Nee. Althans, ik heb het niet gezien of gemerkt.
Kan de minister ons uitleggen welke opties allemaal zijn
doorlopen om tot zo'n rigoureuze beslissing te komen en,
zo nee, waarom niet?
De kabinetten-Rutte hebben onze asielprocedure de afgelopen jaren laten vastlopen. Dit heeft geleid tot onvoldoende
doorstroom van asielzoekers. Afgewezen asielzoekers uit
veilige landen die niet in hun bestaan worden bedreigd,
worden niet teruggenomen door de landen van herkomst.
Wat heeft de regering ondernomen waardoor dit verholpen
of in ieder geval verlicht kon worden? Ik heb het nog niet
gezien. Om deze doorstroom te forceren had de regering
met een harde vuist op tafel moeten slaan in de onderhandelingen met landen als Marokko. Wij hebben die macht
en hadden die al lang geleden moeten gebruiken. De regering heeft ook geen landelijke kaders opgesteld. De regering
heeft niet of nauwelijks actief het voortouw genomen om
voldoende asielopvang te creëren. Vliegveld Lelystad staat
al jaren leeg en de komende jaren ook. Richt dat in voor
veiligelanders die niet in hun bestaan worden bedreigd
maar wel voor overlast zorgen in dorpen als Budel. Zoveel
overlast dat burgers daar niet meer de straat op durven. Ze
durven niet meer te pinnen bij een pinautomaat en durven
hun dochters niet meer alleen op de fiets naar hun bijbaantje bij de Jumbo te laten gaan. Buschauffeurs rijden de halte
bij een azc voorbij als ze deze overlastgevers zien wachten,
omdat ze bang zijn voor hun eigen veiligheid en die van
hun passagiers. Deze overlastgevers houden nu de plekken
van de echte vluchtelingen bezet: gezinnen met kinderen.
De voorbeelden die ik noem uit Budel, verzin ik niet. Ik ben
daar deze week samen met de heer Eerdmans op werkbezoek geweest. We hebben uitgebreid met de bevolking in
Budel, met de ondernemers in Budel gesproken. Zij hebben
al deze voorbeelden aangegeven, en ik begreep dat D66 en
SP ook een uitnodiging hebben geaccepteerd om daarnaartoe te gaan.
De voorzitter:
Mevrouw Van der Plas, er is een interruptie van de heer
Brekelmans. Ik wil meneer Brekelmans wel vragen om nu
echt af te gaan ronden met interrupties. Ik begrijp dat het
wetgeving is, maar dit is uw dertiende. U moet een ander
ook een kans geven.
De heer Brekelmans (VVD):
Zeker. Ik ben het met mevrouw Van der Plas eens dat we
er alles aan moeten doen om mensen uit Marokko, die hier
niet mogen blijven, terug te sturen en dat we overlast hard
moeten aanpakken. Alleen, er wordt hier steeds een suggestie gewekt die feitelijk niet klopt. Het aantal Marokkanen,
veiligelanders, dat hier jaarlijks naartoe komt, betreft enkele
duizenden. Vervolgens komen er in hele korte tijd 30.000,
40.000 tot 70.000 Oekraïners hiernaartoe. Het beeld dat we
het hadden opgelost als we nou met de vuist op de tafel
hadden geslagen en we die Marokkanen allemaal hadden
kunnen uitzetten, klopt niet. Dat had in de opvang 2.000 à
3.000 plekken gescheeld, terwijl we nu in hele korte tijd met
40.000 Oekraïners te maken hadden. Dus is mevrouw Van

6 juli 2022
TK 101

101-18-16

der Plas het met mij eens dat dat niet als dé oplossing kan
worden neergezet voor de situatie waar we de afgelopen
maanden mee te maken hebben gehad?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik heb het niet alleen over Marokkanen. Ik noem Marokko
als voorbeeld.
De voorzitter:
Een ogenblik, mevrouw Van der Plas. Heren, wilt u de conversatie buiten voortzetten? Gaat u verder.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik heb niet gezegd dat het alleen om Marokkanen gaat. Het
gaat om veiligelanders. Dan heb ik het specifiek over veiligelanders die niet in hun bestaan worden bedreigd. Want
je hebt natuurlijk ook veiligelanders uit andere landen die
op de een of andere manier wel in hun bestaan worden
bedreigd. Ik heb het ook over veiligelanders uit andere
landen: uit Algerije of Tunesië of noem maar op. Het is ook
niet of-of. Het is en-en. Ik noem dit als een voorbeeld. Ik
heb nog wat spreektekst, waarin ik nog andere voorbeelden
noem.
De voorzitter:
Ik stel voor dat we daar eerst naar gaan luisteren, meneer
Brekelmans.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Afrondend ...
De heer Brekelmans (VVD):
Ook als je alle veiligelanders bij elkaar optelt, kom je niet
boven de 10.000 uit. Mevrouw Van der Plas zegt: deze
situatie was geen crisissituatie, er was geen acute noodzaak.
Welke groepen je ook uit de asielpopulatie pakt, die is een
stuk kleiner dan de 30.000, 40.000 mensen waarmee we in
één maand te maken hadden. Er moest dus op de hele korte
termijn acuut iets gebeuren, even los van alles wat in het
asielsysteem beter kan.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dat is dan de mening van de heer Brekelmans. Ik vind dat
deze wet wel ontzettend ver gaat. Fundamentele grondrechten kunnen worden afgenomen. Ik heb overigens geen last
van het gelach in de gang. Maakt mij verder niet uit, laat ze
maar lekker lachen. Er wordt veel te weinig gelachen in de
wereld, dus prima. Ik vind dat deze wet gewoon veel te ver
gaat als je kijkt naar de situaties waarin je 'm eigenlijk zou
moeten gebruiken. In het begin hadden we een hele grote
instroom van Oekraïners. Dat maakt natuurlijk wel dat er
iets moet gebeuren om die mensen allemaal onderdak te
bieden. Dat snap ik ook wel. Je kan niemand op straat laten
slapen. Maar dat vind ik van iedereen. Ik vind het ook vreselijk dat mensen dakloos op straat rondlopen of in een
auto moeten slapen omdat ze geen woning hebben.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De voorzitter:
Dank u wel.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Maar goed, ik vind deze wet ... Maar dat ga ik hier nog verder uitleggen. Dat zal ook mijn slotconclusie zijn.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
De regering heeft verder laakbaar gehandeld bij het hanteren van onhaalbare stikstofdoelen die woningbouw
belemmerden. De regering heeft de voorgaande jaren veel
te weinig woningen laten bouwen. Een regering die nu
boeren en burgers tegen elkaar uitspeelt door te zeggen
dat de stikstofruimte van boeren nodig is om nu de
woningbouw vlot te trekken. Die geluiden hoor je ook vanuit
de Kamer. "Koeien of huizen", heeft een Kamerlid van
GroenLinks meerdere malen getwitterd. Dus zeg niet dat
boeren en burgers níét tegen elkaar worden uitgespeeld.
Ik wil hierbij even een kleine nuance maken. Het Kamerlid
dat twittert over koeien of huizen, heeft het over de stikstofruimte en heeft het niet over de grond. Daar bestaan nog
weleens misverstanden over, dat dat om de grond zou gaan.
Dus laat ik die nuance ook maken. Desalniettemin speel je
wel burger en boer tegen elkaar uit.
Voorzitter. Concluderend zeg ik dat dit staatsnoodrecht naar
mijn oordeel enkel in werking wordt gesteld omdat de
regering de basis voor een goed functionerende asielketen
niet op orde heeft gebracht. Ook wil ik opmerken dat ik het
staatsrechtelijk onkies vind om bij de activering van noodwetgeving ook gelijk een aantal wetswijzigingen voor te
stellen. In dit parlement wijzigen we wetten volgens mij
niet op de nood, maar zorgvuldig en doordacht; althans,
dat hoop ik. Het gaat hier om een wet die de regering veel
macht geeft. Als de duur en het doel van het gebruik van
dit staatsnoodrecht beter ingekaderd zouden zijn, waren er
bij mij al wat minder zorgen geweest; nog steeds heel veel,
maar ietsje minder. Alleen staat er nu een crisis ter discussie
die eigenlijk tot in het oneindige uitgerekt kan worden,
waardoor het gebruik van het staatsnoodrecht tot in het
oneindige goedgepraat kan worden. Dat vind ik gevaarlijk.
Graag hoor ik dan ook van de minister wanneer of onder
welke voorwaarden deze noodsituatie dan weer ten einde
zou zijn. Ook hoor ik graag hoeveel Oekraïense vluchtelingen nu, op dit moment, in Nederland zijn en hoeveel alweer
besloten hebben terug te keren en alweer zijn teruggekeerd,
en wat de prognoses zijn van de terugkeerders voor dit jaar.
En hoe weten we zeker dat gemeenten de wet straks allemaal volgens de regels gaan uitvoeren? Bij veel onderwerpen zien we immers al dat er veel willekeur is in gemeenten
bij de uitvoering van andere regels.
Voorzitter, dan mijn laatste vraag. Wat is erop tegen om de
noodwet per vannacht 0.00 uur te deactiveren? Want zoals
het nu voorligt, dragen de inwerkingtreding van het
staatsnoodrecht en de mogelijke aantasting van het eigendomsrecht van Nederlanders bij aan een verdere polarisatie
rond asiel- en vluchtelingenvraagstukken. Het zorgt voor
angst, onrust, onbegrip, onduidelijkheid en onzekerheid.
Op school … Dat weet de heer Van Meenen waarschijnlijk

6 juli 2022
TK 101

101-18-17

ook wel. De heer Van Meenen komt uit het onderwijs; niet
dat ik bij hem in de klas heb gezeten …
De voorzitter:
Dat had zomaar gekund.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dat had zomaar gekund. Dan hadden we ook nog wel wat
discussietjes gehad, vermoed ik zo, meneer Van Meenen;
voorzitter, sorry. Op school heb ik altijd geleerd: alles waar
"on" voor staat, behalve het woord "ons", is niet goed. De
noodwet creëert een tegenstelling waarin Oekraïense
vluchtelingen bij aantasting van het eigendomsrecht van
Nederlanders de schuld krijgen van een asielketen die
compleet is vastgelopen onder verantwoordelijkheid van
de regering. Dit beschouw ik als zeer schadelijk voor het
maatschappelijk debat en het draagvlak voor de opvang
van echte oorlogsvluchtelingen. Kortom, BBB is tegen deze
wet en roept bij dezen ook op de wet te deactiveren.
De voorzitter:
Ik dank u zeer. Ik ga het woord geven aan mevrouw Kröger
van GroenLinks.

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Zoals verscheidene sprekers al
hebben gezegd, vloeit dit wetsvoorstel voort uit de activatie
van de Wet verplaatsing bevolking. Eind maart, begin april
— het is toch alweer even geleden — moesten we rekening
houden met een grote, gigantische stroom Oekraïense
ontheemden, op de vlucht voor de verschrikkelijke oorlog
met Rusland; ik moet zeggen: de inval door Rusland. Op
dat moment hadden we het hier in de Kamer volgens mij
over getallen zoals 300.000 mogelijke ontheemden of misschien wel meer. Gelukkig is dat tot op heden niet bewaarheid geworden. Nederland is erin geslaagd om tienduizenden ontheemden een warm welkom te geven. Dankzij
gastgezinnen, gemeenteambtenaren, een heleboel organisaties zoals VluchtelingenWerk en het Rode Kruis kunnen
we Oekraïense ontheemden de veiligheid bieden die hen
in eigen land bruut ontnomen wordt.
Inmiddels zijn we die drie maanden verder. Het aantal
Oekraïense vluchtelingen neemt toe, maar op dit moment
niet in aantallen die ons in problemen zouden brengen. In
de afgelopen periode waren het juist de reguliere asielopvangvoorzieningen — beter gezegd: het gebrek daaraan —
waar totale chaos troef is. Ook vannacht sliepen weer 30
asielzoekers in de buitenlucht en we vangen gezinnen met
kleine kinderen op in voorzieningen die trauma's veroorzaken, zoals de instanties waarschuwen. Uitgerekend dat soort
situaties laten zich wat mij betreft kwalificeren als een
noodsituatie, waarvoor je echt alle obstakels zou willen
slechten om ervoor te zorgen dat mensen onder aanvaardbare omstandigheden kunnen worden opgevangen. Maar
die gevallen vallen juist niet onder deze wet. Dit bezorgt
mij op dit moment een bijzonder ongemakkelijk gevoel.
Aan de ene kant hebben we een wet, een noodwet, en
dreigden we op het moment dat die werd ingesteld, te
maken te krijgen met een hele grote toestroom, maar is die
situatie op dit moment beheersbaar. Aan de andere kant

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

geldt dit allemaal niet voor juist de groep die echt kwetsbaar
is en waar het echt misgaat.
Voorzitter. Voor de groep waarbij de situatie uiteindelijk
beheersbaar is, is een ruimhartig politiek en publiek
draagvlak. Er zijn op dit moment genoeg opvangplekken.
Daarvoor hecht de minister nu de activatie van het
staatsnoodrecht af met deze plenaire behandeling, terwijl
het kabinet zich sinds het begin van de oorlog eigenlijk in
allerlei bochten heeft gewrongen om geen oplossing te
kiezen voor die hele groep van mensen die recht hebben
op opvang. Dat wringt met elkaar en geeft mij een ongemakkelijk gevoel. Wij hebben eigenlijk vanaf het begin van de
crisis opgeroepen om te zorgen dat de maatregelen die je
treft en de afspraken die je maakt met gemeenten gelden
voor de hele groep die recht heeft op opvang.
De redenering van het kabinet om dat niet te doen overtuigt
mij ook niet. In de ambtelijke voorbereidingsstukken stuitte
ik op een intrigerende passage: "Het is van belang de
opvang van vluchtelingen uit Oekraïne niet te vermengen
met de reguliere opvang van asielzoekers. Daarmee zou de
inzet van noodbevoegdheden voor de crisis met betrekking
tot de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne worden benut
om tegelijkertijd de reguliere knelpunten in de asielopvang
op te lossen. Daarvoor is het noodrecht, waarbij grondrechten in het geding zijn, niet bedoeld." Maar waarom is het
noodrecht niet bedoeld voor reguliere knelpunten die zich
als noodsituatie zouden laten kwalificeren? En waarom zijn
bij die reguliere knelpunten geen grondrechten in het
geding?
Mensen hebben twee weken geleden in het aanmeldcentrum in Ter Apel moeten vechten voor eten en drinken en
kinderen zijn getraumatiseerd door de Nederlandse opvang.
Ik wijs dus graag op de gedegen juridische analyse van
Lieneke Slingenberg. Zij is hoogleraar migratierecht aan
de VU. Ik citeer: "Hoewel de structurele problemen bij het
COA op zichzelf de inzet van staatsnoodrecht niet kunnen
legitimeren, kan dat mijns inziens wel het geval zijn als die
problemen worden bezien in combinatie met de onvoorziene aankomst van een groot aantal vluchtelingen uit
Oekraïne, aan de ene kant omdat deze structurele problemen ervoor zorgen dat de in 2004 afgesproken oplossing
voor de opvang van grote groepen personen met tijdelijke
bescherming op dit moment niet beschikbaar is, en aan de
andere kant omdat het, nu gemeenten zijn belast met de
opvang van Oekraïners, voor het COA nog lastiger is
geworden om nieuwe opvangcentra te kunnen openen en
het voor gemeenten nog lastiger is geworden om te voldoen
aan hun verplichting om statushouders te huisvesten,
waardoor de komst van een groot aantal asielzoekers uit
Oekraïne ook de reguliere opvang van asielzoekers nog
verder onder druk zet." Er is dus wel degelijk een verband
tussen de opvang van die twee groepen die allebei recht
op opvang hebben. Ik ontvang heel graag een reactie van
de minister hierop.
Ik ben blij dat de minister in de brief kenbaar maakt dat zij
echt tegemoetkomt aan het gevoel in de Kamer dat het
noodrecht niet langer dan strikt noodzakelijk van kracht zou
moeten zijn. Ik maak me wel zorgen over het gebrek aan
urgentie, want ik veronderstel dat we, als we het tempo
van de minister volgen, wellicht een keer voor het kerstreces
gaan spreken over de wettelijke vervanging van de Wet
verplaatsing bevolking. Ik hoor dus heel graag hoe de
minister het tijdpad voor zich ziet. Ik hoop echt dat het

6 juli 2022
TK 101

101-18-18

kabinet ervoor kiest om met één wetsvoorstel te komen,
dat de opvang regelt van zowel Oekraïners als andere
vluchtelingen die recht op opvang hebben, en dat dus ook
regelt welke bevoegdheden bij de gemeenten komen te
liggen en welke verantwoordelijkheid bij het COA. Om de
staatssecretaris, excuus, de minister op weg te helpen lijkt
het me goed als zij kennisneemt van het tot in de puntjes
uitgewerkte voorstel van de heer Grütters, van de Radboud
Universiteit. Hij stelt voor om in de Huisvestingswet de
gemeentelijke taakstelling voor statushouders ook van
toepassing te verklaren op asielzoekers. Dat zou dan ook
voor Oekraïners kunnen gelden. Ik ben heel benieuwd hoe
de minister daarnaar kijkt.
Voorzitter. Ik rond af.
De voorzitter:
Dat is ... Daar dank ik u voor; laat ik het zo zeggen. Dan ga
ik het woord geven aan de heer Slootweg, van het CDA.

De heer Slootweg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. De oorlog in Oekraïne heeft tot een
enorme vluchtelingenstroom geleid. Miljoenen mensen uit
Oekraïne hebben een veilig heenkomen gezocht vanwege
het oorlogsgeweld, de Russische bezetting, en raketten en
granaten die inslaan. Een groot menselijk drama. Van die
miljoenen zijn er enkele duizenden naar Nederland gekomen. Volgens de UNHCR zijn dat er op dit moment zo'n
66.000, van de heer Brekelmans begrijp ik dat het er 68.000
zijn en de heer Van Dijk heeft het over bijna 70.000 mensen.
Om dit in Nederland in goede banen te leiden, heeft het
kabinet besloten om de artikelen 2c en 4 van de Wet verplaatsing bevolking als juridisch instrument in te zetten met
als doel de veiligheidsregio's met hun burgemeesters in
staat te stellen om de gemeentelijke opvang te regelen. De
inwerkingstelling van het noodrecht, zoals per 1 april ingevoerd, is tijdelijk. De regering heeft aangegeven dat dit niet
langer moet voortduren dan strikt noodzakelijk, en wil na
de zomer dan ook met een soort uitwerking komen. Ik wil
vandaag duidelijk krijgen waarom het kabinet heeft gekozen
voor een noodwet in plaats van gebruik te maken van huidige wetten en regelgeving, en of het klopt dat als gevolg
van de noodwet er toch nog iets van een aparte status voor
deze groep Oekraïense ontheemden is en hoe zich die verhoudt tot andere. Ten slotte heb ik een aantal losse punten,
zoals een doorkijkje naar de toekomst, de samenwerking
in de EU en hoe we een aantal praktische problemen voor
Oekraïense vluchtelingen kunnen oplossen.
En nu, voorzitter, zou ik ongeveer een verhaal gaan houden
dat overeenkomt met dat van mevrouw Kröger. Want ook
ik wil van de minister horen hoe zij ingaat op de punten
van hoogleraar Slingenberg. Zij geeft aan dat als je heel
goed kijkt, je ziet dat het niet alleen om de plotselinge
instroom gaat, maar ook om een aantal bestaande, structurele problemen. Nederland heeft in 2004 bij de implementatie van de Europese tijdelijke beschermrichtlijn ervoor
gekozen, anders dan andere EU-landen, geen aparte verblijfsstatus te creëren voor personen die tijdelijke bescherming zoeken. Een aantal andere EU-landen hebben dat wel
gedaan. Ze dienen dan behandeld te worden als asielzoeker.
Een consequentie is dat deze groep opgevangen zou moeten worden door het COA. Bij de implementatie was het

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

uitdrukkelijk de bedoeling dat bij een massale toestroom
van ontheemden het COA verantwoordelijk zou zijn voor
de opvang. Dat het dit nu niet kan, komt door de combinatie
van een plotselinge onvoorziene aankomst van een hoog
aantal vluchtelingen uit Oekraïne en al langer bestaande,
structurele problemen, dus niet door het enkele feit van
massale toestroom. Maar als dat de oorzaak is, incidentele
toestroom plus structurele problemen, waarom is er dan
toch een onderscheid gemaakt? Ik hoop dat de minister dat
duidelijk kan maken.
Voorzitter. Door deze tijdelijke noodwet creëer je een nieuwe
categorie op te vangen personen waarvoor nieuwe regels,
rechten, verplichtingen en overlegstructuren gelden. Had
het dan toch niet meer voor de hand gelegen de huidige
regelgeving optimaal te benutten? Met mevrouw Kröger
wil ik dan ook verwijzen naar wat de heer Grütters van het
Radboud heeft gezegd: pas bijvoorbeeld de Huisvestingswet
aan, waardoor gemeenten verplicht worden middels een
halfjaarlijkse taakstelling structureel meer opvangcapaciteit
te creëren. Zou dit niet sneller zijn geweest en een minder
groot beroep hebben gedaan op de capaciteit van
gemeenten? Kan de minister uitleggen waarom men hier
toch niet voor heeft gekozen?
Voorzitter. Dit leidt dus tot een aparte status. Over die aparte
status heb ik toch een tweetal vragen. Met de Oekraïense
ontheemden zijn er ook een aantal derdelanders gekomen:
mensen die geen Oekraïner zijn, maar wel in Oekraïne
werkten of studeerden. Waarom heeft men ervoor gekozen
om deze groep toch onder de Richtlijn tijdelijke bescherming
te brengen?
Het tweede. Er was ook al een groep Oekraïners die in
Nederland leefden of werkten. Ook hierbij is ervoor gekozen
om deze groep onder de bescherming van die richtlijn te
brengen. Die passen mijns inziens toch niet helemaal bij
de reden waarom de noodwet is ingeroepen, maar wellicht
zie ik dat verkeerd.
Voorzitter. Het kabinet heeft bij de inwerkingtreding van de
wet in de brief van 30 maart aangegeven dat de wettelijke
taak van de burgemeesters op dit moment niet gepaard
gaat met de activering van verdergaande noodwettelijke
bevoegdheden, zoals het vorderen van gebouwen. Dus daar
is geen sprake van. Bij activering van dergelijke noodbevoegdheden kunnen ook grondrechten in het geding zijn.
Het kabinet geeft aan dat dit op 30 maart niet proportioneel
was. In hoeverre is de situatie gelijk gebleven of veranderd
sinds eind maart? Zou de minister daarop willen ingaan?
Voorzitter. Het opvangen van ontheemden is in de reguliere
situatie geen taak van gemeenten. Ingevolge artikel 2, vierde
lid van de Wvb is de regering dan ook verplicht om de
artikelen 2c en 4b van de Wvb weer buiten werking te stellen
zodra de omstandigheden het toelaten. In dit verband wordt
gewerkt aan een landelijk gecoördineerde programmatische
aanpak van de opvang van ontheemden uit Oekraïne, zo
lees ik in de brief. Kan de minister toch al enkele contouren
schetsen van wat de meer structurele wijze van opvang van
Oekraïners gaat inhouden? En wordt in de programmatische
aanpak ook rekening gehouden met het reeds bestaande
tekort aan woningen en de bestaande situaties die zich bij
opvanglocaties voordoen?
Voorzitter. Natuurlijk is er niet alleen in Nederland een
enorme druk gekomen door de Oekraïense ontheemden.

6 juli 2022
TK 101

101-18-19

Veel andere landen, denk aan Polen, Hongarije en Roemenië, kennen nog een veel groter aantal Oekraïense ontheemden. Daarom heeft de Europese Unie via het programma
REACT-EU 3,5 miljard beschikbaar gesteld voor de opvang
van gevluchte Oekraïners. In hoeverre maakt Nederland
daar gebruik van, zou ik de minister willen vragen.
Mijn allereerste vraag. Naast lokale overheden hebben ook
artsen een project opgezet, namelijk huisartsvoorvluchteling.nl. Kent de minister dit project? En hoe kijkt zij ertegenaan om de ondersteuning van dit project voor Oekraïense
vluchtelingen te bevorderen en dit beter vindbaar te maken?
Dank u wel.
De voorzitter:
Ik dank u. Ik geef het woord aan mevrouw Podt van D66.
Gaat uw gang.

samen verantwoordelijkheid nemen. Samen hadden we
binnen no time duizenden plekken gerealiseerd. Ik hoop
dat we beseffen dat we dankzij de inzet van vrijwel alle
gemeenten bijna 50.000 opvangplekken voor Oekraïners
hebben gerealiseerd, terwijl slechts een zesde van de
gemeenten verantwoordelijk is voor de 41.000 plekken voor
reguliere asielzoekers.
Daarom vraag ik aan het kabinet welke lessen er worden
getrokken uit de invoering van het noodrecht, en hoe die
worden meegenomen naar de ontwikkeling van zowel de
tijdelijke wet voor de opvang van Oekraïners als het juridisch instrument voor de opvang van reguliere asielzoekers.
En is het echt noodzakelijk om daar nou twee aparte
wetstrajecten voor op te zetten? Zou het bijvoorbeeld niet
mogelijk zijn om het samen te voegen, bijvoorbeeld door
in de wet die eraan komt voor reguliere asielzoekers een
bepaling op te nemen voor de omgang met ontheemden
die onder de tijdelijke beschermingsrichtlijn vallen? Dan
hebben we meteen een wettelijke grondslag gecreëerd voor
de toekomst.

Mevrouw Podt (D66):
Dank u wel, voorzitter. Sinds het uitbreken van de oorlog
in Oekraïne eind februari zijn inmiddels ruim 6 miljoen
Oekraïners de grens naar de EU overgestoken, ruim 6 miljoen mensen die alles hebben moeten achterlaten en nog
steeds in grote onzekerheid leven. Van die 6 miljoen hebben
meer dan 60.000 Oekraïners de weg naar Nederland
gevonden. We hebben met elkaar, met de gemeenten,
organisaties en heel veel vrijwilligers door ons hele land,
op een snelle en menswaardige manier kunnen regelen dat
al deze mensen een plek hebben gekregen. Ik wil vanaf hier
dan ook een groot compliment geven aan iedereen die hier
een bijdrage aan heeft geleverd, of je nou staatssecretaris
— hij is er niet, zie ik — gemeenteambtenaar, gastgezin of
vrijwilliger bent: dank je wel.

Voorzitter. Voor D66 is het vrij simpel: een vluchteling is
een vluchteling, waar zij of hij ook vandaan komt. En voordat de staatssecretaris, of in dit geval de minister, begint
over verschil in draagvlak, zeg ik het nog maar een keer:
draagvlak is geen natuurfenomeen. We creëren dat zelf
door de uitvoering op orde te hebben.

Voorzitter. We spreken vandaag over een wet die elke burgemeester een wettelijke taak geeft in het opvangen van
Oekraïense ontheemden. Vanuit de VNG krijgen we het
signaal dat deze wettelijke grondslag nodig is. D66 ziet dan
ook het nut en de noodzaak van het activeren van deze
decennia oude wet. Het is wel van belang dat er voorzichtig
wordt omgegaan met een zwaar instrument als het noodrecht, en dat we zo snel mogelijk een nieuwe tijdelijke wet
ontvangen die we kunnen behandelen voordat deze van
kracht wordt. Kan het kabinet reflecteren op de inzet van
het noodrecht? En denkt het dat er met de kennis van vandaag andere opties waren die niet zijn uitgeput, voordat
werd overgegaan tot het activeren van de Wet verplaatsing
bevolking? Zoals gezegd heeft D66 begrip voor de inzet van
de wet, maar we willen nooit een kans laten liggen om te
leren.

De voorzitter:
Bent u bijna klaar?

Voorzitter. Ik kom bij een onderwerp dat voor mij nog steeds
ingewikkeld is, en waarover het vandaag al een paar keer
is gegaan, namelijk het onderscheid dat gemaakt wordt
tussen de Oekraïense ontheemden en reguliere asielzoekers.
We hebben hierover al vaak met elkaar gewisseld, ook in
deze zaal. We zien verschillende meningen over de manier
waarop de opvang van beide groepen juridisch wordt
geregeld. D66 heeft al eerder opgeroepen tot een juridisch
instrumentarium voor de opvang van reguliere asielzoekers.
Wat mijn fractie betreft laat de manier waarop we met de
voorliggende wet zijn omgegaan extra goed zien dat dat
echt kan werken, en dat we tot heel veel in staat zijn als we

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Tot slot wil ik graag stilstaan bij wie nu welke verantwoordelijkheid zal gaan dragen. Want in de Wet verplaatsing
bevolking zijn de burgemeesters verantwoordelijk. In zijn
interview met De Telegraaf zei de staatssecretaris dat de
provincies verantwoordelijk zullen worden voor reguliere
asielzoekers. Klopt dat? Zo ja, waarom is er niet voor
gekozen de werkwijze bij de opvang van Oekraïners over
te nemen voor reguliere asielzoekers?

Mevrouw Podt (D66):
Ik heb nog een zinnetje.
De voorzitter:
Dan gaan we eerst naar mevrouw Kröger, die een interruptie
voor u heeft.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik weet dat we het vaak hebben gehad over het pijnlijke,
wrange en wat ons betreft ook onnodige onderscheid dat
er gemaakt wordt tussen Oekraïners en andere mensen die
recht hebben op opvang. Het argument was altijd: er was
nood, we hadden noodrecht nodig en dit moest zo. Nu is
de situatie anders. De situatie rond Oekraïners is relatief
gecontroleerd, terwijl juist in de asielopvang alles helemaal
uit de hand loopt. Is mevrouw Podt het met mij eens dat
we in ieder geval het kabinet moeten vragen om te zorgen
dat nieuwe wetgeving voor beide groepen geldt, en niet
het ene veel sneller en het andere veel langzamer moeten
gaan? Daardoor zou de ene groep nog langer moeten
wachten op wetgeving en krijgt de andere groep al heel
snel een of andere wet over zich heen.

6 juli 2022
TK 101

101-18-20

Mevrouw Podt (D66):
Ik zat even heel goed te luisteren naar wat mevrouw Kröger
zei. Ik denk dat we het sowieso met elkaar eens zijn over
het doel. Ik denk dus ook dat ik ja kan zeggen op haar laatste
vraag, die eigenlijk ging over de vraag om te zorgen dat dit
gelijk opgaat. Dat ben ik eigenlijk met haar eens. Ik vind
niet dat de ene groep veel langer zou moeten wachten dan
de andere groep, of eigenlijk gewoon überhaupt niet langer.
Ik weet niet of ik het helemaal met haar eens ben. Daarom
stel ik ook de open vraag aan het kabinet of je dat zou
moeten samenvoegen. Ik zie daar zeker voordelen in. Ik
weet niet precies of dat nou ook juridisch en praktisch de
meest geëigende weg is. Het zijn twee verschillende groepen, waar ook andere dingen voor gelden. Het gaat mij
uiteindelijk om het doel, namelijk te zorgen dat beide
groepen goed gehuisvest worden, op een fatsoenlijke
manier. We kunnen volgens mij vaststellen dat dit op dit
moment niet het geval is, maar volgens mij moet het
daarom gaan.
De voorzitter:
We gaan luisteren naar de rest van uw betoog.
Mevrouw Podt (D66):
Dit is eigenlijk nog een beetje een staartje van wat ik zei
voor de wisseling met mevrouw Kröger. Het voelt een beetje
alsof we voor reguliere asielzoekers het wiel opnieuw gaan
uitvinden, terwijl de opvang van Oekraïense vluchtelingen
eigenlijk heel snel van de grond kwam.
Voorzitter, ik rond af. Zoals gezegd vindt D66 het van belang
dat we voorzichtig omgaan met het noodrecht. Maar mijn
fractie heeft begrip voor de inzet ervan. Laten we zorgen
dat we met de komende wetstrajecten een stabiele wettelijke grondslag kunnen creëren waarmee alle betrokkenen
weten waar ze aan toe zijn.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van Meijeren
van Forum voor Democratie.

De heer Van Meijeren (FVD):
Dank u wel, meneer de voorzitter. Nederland lijkt sinds een
aantal jaren in een staat van permanente, chronische crisis
te verkeren. We hobbelen van crisis naar crisis naar crisis,
van klimaatcrisis naar coronacrisis naar stikstofcrisis naar
asielcrisis. De ene crisis is nog niet voorbij of de volgende
crisis dient zich alweer aan. Nooit is er eens een dag zonder
crisis. Als de ene crisis even het momentum heeft verloren,
dan wordt de focus gelegd op de andere crisis, maar een
dag zonder crisis wordt ons al jaren niet gegund.
Deze zogenaamde crisissen hebben een paar dingen met
elkaar gemeen. We moeten vooral allemaal heel erg bang
zijn. We moeten ons allemaal heel erg schuldig voelen. En
we moeten allemaal onze complete manier van leven
drastisch veranderen om die crisis het hoofd te bieden.
Onderaan de streep is de uitkomst vrijwel altijd dat gewone
burgers meer moeten betalen, vrijheden kwijtraken en in

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

hun grondrechten worden beperkt. De elite daarentegen
krijgt dankzij al die crisissen juist steeds meer geld, meer
macht en vooral meer controle. Steeds meer controle over
alle aspecten van het leven. Controle over wat we eten.
Controle over waar we werken, hoe we ondernemen, waar
en met wie we mogen afspreken, aan welke eisen we
moeten voldoen voor het sociaal-maatschappelijk leven,
hoe en waarmee we moeten betalen. Controle over onze
eigendommen, over de grond die we bezitten, over de
energie die we gebruiken, over wat onze kinderen wel en
niet mogen leren op school, zelfs over welke gifstoffen we
in ons lichaam dienen te laten injecteren.
Maar waag het niet om ervoor te waarschuwen dat we ons
bewegen in de richting van een totalitaire controlestaat.
Sterker nog, wie überhaupt enige vorm van kritiek heeft op
de overheid, wie openlijk twijfelt aan de goede bedoelingen
van de Staat, wordt weggezet als complotdenker. Wie
twijfelt aan het nut en de noodzaak van al die vrijheidsbeperkende maatregelen zou de wetenschap ontkennen. Wie
zich afvraagt of er überhaupt wel sprake is van een crisis,
is al snel een wappie, een klimaatontkenner, een stikstofontkenner, een racist, maar vooral heel erg egoïstisch, een
slecht mens. Je moet en zal meegaan in de angstpropaganda, meegaan in het narratief, meegaan in de leugens,
of anders zorgen de politiek en de media er wel voor dat je
wordt uitgesloten door de maatschappij, en je sociale leven
of zelfs je baan kwijtraakt.
Never waste a good crisis. Een bekende uitspraak die al
decennia wordt aangehaald om tot uitdrukking te brengen
dat crisissen vaak misbruikt worden door de zittende macht
om impopulaire beleidsmaatregelen door te drukken. Maar
wat we de laatste jaren zien gebeuren, gaat nog een stap
verder. Als zich geen geschikte crisis voordoet om te misbruiken, dan wordt er wel een crisis gecreëerd. Ook de crisis
die de aanleiding is voor het voorstel dat we vandaag
bespreken, is overduidelijk gecreëerd. Er komen zo veel
mensen uit andere landen naar Nederland, dat we simpelweg geen plek meer hebben om ze op te vangen. Een aantal
decennia geleden kon je er nog over van mening verschillen, maar inmiddels kan eigenlijk niemand nog ontkennen
dat Nederland vol is. Daarom heeft het kabinet de crisistoestand uitgeroepen. Er wordt gedaan alsof deze immigratiecrisis volledig te wijten is aan het conflict tussen Rusland
en Oekraïne. Dat is natuurlijk aantoonbaar onjuist. Die
massale immigratie is al decennia aan de gang en is de
laatste jaren in een stroomversnelling geraakt. Onze
bevolking groeit explosief, puur en alleen als gevolg van
de massale immigratie. In 1990 woonden er nog minder
dan 15 miljoen mensen in Nederland. Inmiddels zijn het er
meer dan 17,4 miljoen. Volgens prognoses van het CBS
zullen er de komende tien jaar nog eens 1 miljoen mensen
bij komen en groeit onze bevolking de komende decennia
door tot 23,8 miljoen mensen in het jaar 2070. 23,8 miljoen
mensen op dat hele kleine stukje aarde! Allemaal als gevolg
van de massale immigratie. Zonder immigratie zou er zelfs
überhaupt geen sprake zijn van bevolkingsgroei.
En nee, die massa-immigratie is geen natuurverschijnsel
waar we geen invloed op hebben. Het is een politieke keuze
om miljoenen mensen uit andere landen Nederland binnen
te laten. Een politieke keuze die uitstekend past binnen de
globalistische agenda die uiteindelijk moet leiden tot een
nieuwe maatschappelijke en politieke orde waarin de
beslissingsbevoegdheden van nationale staten verdwijnen
en politieke en economische besluiten worden genomen

6 juli 2022
TK 101

101-18-21

door een wereldregering. Een wereldregering kan immers
alleen succesvol zijn als er geen nationale staten, dus geen
landsgrenzen, en ook geen nationale volkeren meer bestaan.
Onze nationale cultuur, onze nationale tradities, onze
gemeenschappelijke geschiedenis, onze gemeenschappelijke taal, onze onderlinge solidariteit, alles moet kapot en
de omvolkingsagenda draagt daaraan bij.
De voorzitter:
U laat een veelbetekenende stilte vallen, want er is een
interruptie voor u van mevrouw Podt.
Mevrouw Podt (D66):
Dat klopt, voorzitter. Ik was even benieuwd. We weten
natuurlijk van Forum voor Democratie dat ze vaak van dit
soort bijzondere verhalen hebben. Wat heeft dit in
hemelsnaam te maken met de wet die we vandaag behandelen?
De heer Van Meijeren (FVD):
We bespreken vandaag de Voortduringswet voor de artikelen 2c en 4 van de Wet verplaatsing bevolking. Het in werking stellen van die bepalingen heeft ertoe geleid dat we
nu in Nederland geen plek meer hebben om mensen uit
Oekraïne op te vangen. Ik denk dat Forum voor Democratie
zich inderdaad van alle andere partijen onderscheidt doordat wij ons niet blindstaren op een wetsvoorstelletje dat nu
wordt besproken, maar ook kijken naar de aanleiding van
een wetsvoorstel. Wat heeft ertoe geleid dat we in deze
situatie terecht zijn gekomen? Wat is het nut en de noodzaak
van de maatregelen? Hoe kunnen we deze crisis die nu door
het kabinet is uitgeroepen — het kabinet heeft de asielcrisis
uitgeroepen — tot een einde brengen? Daarom zijn deze
inleidende opmerkingen uiterst relevant. Ik kom zo nog
nadrukkelijk te spreken over het concrete voorstel dat we
nu behandelen.
De voorzitter:
Daar zien we naar uit. Gaat u verder.
De heer Van Meijeren (FVD):
Het is niet zo vreemd, het is vanzelfsprekend dat die
explosieve bevolkingsgroei als gevolg van de massaimmigratie tot grote problemen leidt. Het ontwricht alles:
onze zorg, ons onderwijs, onze arbeidsmarkt en natuurlijk
ook de woningmarkt. Er is simpelweg geen plek meer om
al die mensen op te vangen. In ieder geval niet, en dat blijkt,
zonder de rechten en vrijheden van de mensen die nu al in
Nederland wonen, ernstig in te perken. Daarom bespreken
we vandaag de inzet van een noodwet om deze immigratiecrisis het hoofd te bieden. Om de massale komst van tienduizenden Oekraïners naar Nederland mogelijk te maken,
heeft de regering het nodig gevonden om de Wet verplaatsing bevolking uit de kast te trekken, een noodwet uit het
jaar 1952, die bij mijn weten nooit eerder is gebruikt. Een
zeer ingrijpende noodwet, die vergaande inbreuk op onze
meest fundamentele grondrechten mogelijk maakt. De Wet
verplaatsing bevolking maakt het in het uiterste geval
mogelijk dat woningeigenaren verplicht worden om een
ruimte in hun huis beschikbaar te stellen aan vreemdelingen
en deze vreemdelingen zelfs te onderhouden. Dat staat in
artikel 7, eerste lid, van de Wet verplaatsing bevolking. Op

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

grond van het tweede lid betekent het dat de vreemdelingen
moeten worden ondergebracht in een ruimte die wordt
verwarmd, verlicht en is voorzien van meubilair. Onder
"onderhouden" wordt volgens deze bepaling mede verstaan
het verstrekken van spijs en drank.
Gelukkig is het nu nog niet zover, maar bij ongewijzigd
beleid, als de regering doorgaat met haar allesverwoestende
immigratiebeleid, is het een kwestie van tijd voordat we
verplicht worden om vreemdelingen in ons eigen huis op
te vangen en nog voor hen te koken ook. Is de regering
bereid om eens te onderzoeken hoeveel Nederlanders hier
eigenlijk op zitten te wachten?
Maar het gaat nog verder. Indien het noodzakelijk zou zijn
voor de veiligheid of voor de instandhouding van het
maatschappelijk leven, kan de minister verplichten dat een
deel van de bevolking verplaatst moet worden. Vervolgens
kan de burgemeester — en ik citeer letterlijk uit artikel 6:
"voor elk transport van de af te voeren bevolking een of
meer transportleiders aanwijzen die zijn belast met het
handhaven van de orde in het transport en met het oog
daarop bevelen kunnen geven". Het ging er net al even over
toen de heer Markuszower aan het woord was. Hij noemde
een aantal van deze vergaande bevoegdheden uit de Wet
verplaatsing bevolking. Het klopt dat hier op dit moment
nog helemaal geen sprake van is. Maar de regering kijkt
wel vooruit. De regering schrijft zelf in de toelichting bij het
besluit dat de inzet van deze noodmaatregelen op dit
moment nog niet nodig is, maar dat, als de omstandigheden
veranderen, dat opnieuw gewogen zal worden.
We horen hier in de Kamer aan de lopende band dat mensen allerlei rillingen over de rug hebben lopen of dat mensen ergens een nare smaak van in de mond krijgen. Als je
ziet welk beleid hier wordt gevoerd en waar dat onvermijdelijk toe gaat leiden als het immigratiebeleid niet drastisch
wordt aangepast, lopen bij mij ook de rillingen over de rug.
De heer Markuszower hechtte hier eerder vandaag het
woord "eng" aan, dat door u, voorzitter, niet werd toegestaan. Ik heb het woordenboek er nog even op nageslagen.
Het woord "eng" betekent niet meer dan akelig, vervelend
of een licht gevoel van angst gevend. Eigenlijk is "eng" dus
nog heel voorzichtig uitgedrukt. Zelfs zou ik eerder kiezen
voor het woord "tiranniek".
De voorzitter:
Meneer Van Meijeren, ik wijs u erop dat ik de heer Markuszower niet heb gecorrigeerd op het woord "eng" als het
ging over het beleid, maar over een persoon. Dat is het
verschil. Gaat u verder.
De heer Van Meijeren (FVD):
Nou, de heer Markuszower had het over een ambt, niet over
de persoon. Hij noemde de ministers. Zij voeren het beleid
uit. Zij gedragen zich in mijn bewoordingen op tirannieke
wijze. Als de heer Markuszower daar het woord "eng" passender voor vindt, dan is dat zijn goed recht. Dat hem
daarvoor het woord wordt ontnomen, is een dieptepunt uit
de parlementaire geschiedenis.

6 juli 2022
TK 101

101-18-22

De voorzitter:
Dat is dan goed om te weten als u eenmaal in deze stoel
zit. Dan weten we dat we onze gang kunnen gaan. Maar
zover is het nog niet. Gaat u verder.
De heer Van Meijeren (FVD):
Die Wet verplaatsing bevolking, die de regering nu uit de
kast heeft getrokken, dateert van het jaar 1952. Ik noemde
het al even. Die wet is destijds in het leven geroepen voor
het geval van absolute noodsituaties, zoals wanneer in
Nederland oorlog uitbreekt of een dijk doorbreekt. In zulke
gevallen van absolute nood valt er nog iets voor te zeggen
dat Nederlanders verplicht kunnen worden om andere
Nederlanders te helpen. Sterker nog, ik denk dat Nederlanders in zulke omstandigheden niet eens verplicht hoeven
te worden, omdat ze maar wat graag landgenoten in nood
willen helpen en solidair zullen zijn. Maar zoals eerdere
sprekers al hebben opgemerkt, is er op dit moment geen
enkele sprake van een noodsituatie die de inzet van het
staatsnoodrecht rechtvaardigt. Ook de Raad van State merkt
in zijn advies op dat volstrekt onduidelijk is waarom in de
huidige omstandigheden gebruikgemaakt zou moeten
worden van staatsnoodrecht, omdat daar zeer terughoudend
gebruik van moet worden gemaakt. Voeg daar ook nog
eens aan toe dat het staatsnoodrecht altijd restrictief moet
worden geïnterpreteerd. De regering trekt zich van deze
kritiek echter niets aan, raast maar door en waant zich volstrekt onaantastbaar. Het gemak waarmee deze regering
grijpt naar noodmaatregelen, waarmee onze grondrechten
en vrijheden steeds verder worden ingeperkt, hoort niet bij
een democratisch systeem. Deze regering moet ophouden
met het creëren en misbruiken van crisissen om al maar
meer macht en controle naar zich toe trekken, want zolang
deze regering en haar globalistische opdrachtgevers niet
gestopt worden, is er maar sprake van één crisis en dat is
een fundamentele systeemcrisis.
Dank u wel.
De voorzitter:
Ik dank u wel. Ik ga de vergadering schorsen voor het diner.
De vergadering wordt van 18.53 uur tot 19.42 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de eerste termijn
van de zijde van de minister van Justitie en Veiligheid. Ik
geef haar graag het woord daarvoor.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Veel dank, voorzitter. Eind februari werden we geconfronteerd met de Russische inval in Oekraïne. Als gevolg daarvan is een groot aantal Oekraïners op de vlucht geslagen
voor het Russische geweld. Er is sprake van een grote
volksverplaatsing naar verschillende Europese landen,
waaronder ook ons land. Het Centraal Orgaan opvang
asielzoekers is wettelijk de aangewezen organisatie om te
voorzien in de opvang van asielzoekers en dus van de ontheemden in ons land. Echter, de plotselinge en zeer hoge
instroom van ontheemden uit Oekraïne naar Nederland kon
niet binnen de reguliere structuren worden opgevangen.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Het is de afgelopen weken opnieuw duidelijk gebleken en
bevestigd. Deze taak moest dus feitelijk en wettelijk ergens
anders worden belegd.
Op 1 april van dit jaar zijn daarom de artikelen 2c en 4 van
de Wet verplaatsing bevolking geactiveerd. Sinds die datum
hebben burgemeesters de wettelijke taak zorg te dragen
voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Het in werking gestelde staatsnoodrecht is beperkt tot het beleggen
van deze opvangtaak bij de burgemeesters en tot het geven
van regels over de uitvoering van deze wettelijke taak. Er
zijn dus geen andere noodwettelijke bepalingen of
bevoegdheden geactiveerd. Er is daarom geen situatie
waarin het gebruik van panden kan worden gevorderd. De
activering van dergelijke verregaande noodbevoegdheden
is op dit moment niet noodzakelijk, en ook daarom dus niet
proportioneel.
Het beleggen van de opvangtaak bij burgemeesters is in
twee gevallen niet meer nodig: ten eerste als het COA kan
voorzien in de opvang van ontheemden uit Oekraïne en ten
tweede als de ontheemden uit Oekraïne terug naar huis
kunnen en geen opvang in Nederland meer nodig hebben.
Beide gevallen lijken voorlopig niet aan de orde te zijn.
De voorzitter:
Een ogenblik. Het woord is voor een interruptie aan de heer
Markuszower.
De heer Markuszower (PVV):
De minister gebruikt op twee momenten twee woorden.
Eén keer is dat: op dit moment is het niet nodig om die
artikelen te activeren en om dus bijvoorbeeld onroerend
goed te onteigenen of om bevolkingen te verplaatsen of
om mensen hun zolderruimte af te nemen en Oekraïners
of andere vluchtelingen daar neer te leggen. "Op dit
moment" gebruikt ze en nog een woord van gelijke strekking. Kan de minister hier toezeggen dat dit ook nooit zal
gebeuren? Hoeveel vluchtelingen er ook naar Nederland
komen, het kabinet zal niet overgaan tot het activeren van
noodwetgeving die het mogelijk maakt onroerend goed
van burgers, van Nederlanders, af te nemen of om zolders
te vorderen of om leegstaande woningen van burgers te
vorderen, zodat op die plekken vluchtelingen gehuisvest
kunnen worden.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik kan zeer zeker uitsluiten dat wij zolders van mensen thuis,
van burgers, zullen vorderen om daar noodgedwongen
mensen neer te zetten. Verder, wat we nu doen en welke
wetten nu voorliggen ... En indien er andere noodwetgeving
nodig zou zijn, dan komen we eerst terug naar de Kamer.
Daar kom ik uitgebreid op terug, want daar zijn heel veel
vragen over gesteld. En die begrijp ik ook. Maar de heer
Markuszower had het in zijn inbreng inderdaad onder
andere over voorbeelden waarbij zolderkamers noodgedwongen werden afgenomen van mensen thuis. Dat gaat
niet gebeuren. En op de rest kom ik zo terug.
De heer Markuszower (PVV):
Laten we het scenario nemen dat er morgen 1 of 2 miljoen
Oekraïners naar Nederland willen komen. Hoe gaat de
minister die dan opvangen?

6 juli 2022
TK 101

101-18-23

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik kom straks terug op allerlei scenario's. Ik constateer wel
twee zaken, waarvan van het goed is om ze bij deze interruptie te benoemen. Aan de ene kant hebben duizenden en
duizenden Nederlanders vanaf het begin van de oorlog tot
nu gezegd: ik stel mijn huis beschikbaar. Dan gaat het om
een kamer, een verdieping of wat dan ook. Ook dat is denk
ik mooi om te benoemen en te omarmen, want dat is hoe
wij Nederlanders zijn. Tegelijkertijd zeg ik erbij: al staan er
weet ik veel hoeveel mensen voor de deur, wij gaan als het
aan het kabinet ligt niet zeggen "uw woning, uw zolder,
wordt hierbij in beslag genomen door het kabinet".
De voorzitter:
Afrondend.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Op de rest kom ik straks terug. Ik kom ook zeker terug op
de scenario's, want daarover zijn terecht vragen gesteld.
Maar als u mij de gelegenheid zou willen geven om die
goed te beantwoorden, kunnen we er dan verder over praten.
De voorzitter:
Dan zie we meneer Markuszower misschien weer terug.
Afrondend dan, meneer Markuszower.
De heer Markuszower (PVV):
Misschien kom ik dan zo weer terug, maar afrondend op
dit punt. Waarom zegt de minister dan, ook in de schriftelijke beantwoording, steeds dat woordje "op dit moment"?
"Op dit moment is er geen noodzaak om dat te doen." "Op
dit moment is dat nog niet nodig." "Voorlopig is dat nog
niet nodig." Waarom steeds die beperkende ... Waarom zeg
maar steeds die escape inbouwen?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Nu stelt de heer Markuszower de vraag over artikel 7, iets
wat nu niet voorligt, onderstreep ik nogmaals. We hebben
in voorgaande debatten en in brieven aan uw Kamer, ook
in reactie op moties, aangegeven dat het vorderen van
gebouwen op zich een optie zou kunnen zijn. Dat kunnen
ook leegstaande gebouwen van bedrijven zijn of andersoortige gebouwen. Ik zal straks op verzoek van verschillende
Kamerleden toelichten dat we dan altijd eerst naar de Kamer
terug zullen komen. En we hebben in voorgaande inhoudelijke debatten uitvoerig met elkaar gedeeld wat we allemaal
doen — ik zal een aantal elementen hier weer benoemen;
hoewel het niet per se het onderwerp van dit debat is, snap
ik wel dat ernaar wordt gevraagd — om dat moment te
voorkomen, om het voor te zijn dan wel zo veel mogelijk
uit te sluiten. 100% uitsluiten gaat niet, maar wat in de
betogen van enkele Kamerleden zat en de mensen thuis
konden horen, in de trant van "jij moet je logeerkamer
afstaan": daar gaat het echt niet over.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog. Pardon: met uw beantwoording.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ja, voorzitter. Ik zei net al dat er twee opties zouden kunnen
zijn waarbij we zeggen dat de opvangtaak bij de burgemeesters niet meer nodig is. Dat is als het COA het aan zou
kunnen of als de situatie in Oekraïne verandert — iets wat
we, denk ik, met zijn allen hier echt hopen — zodat Oekraïners weer terug kunnen naar hun veilige huis. Beide opties
zien we op dit moment niet als realiseerbaar op korte termijn. Dat betekent dat we nu hier staan en ik straks ga vertellen hoe we van noodrecht overgaan op een tijdelijke wet.
Met de Kamer vindt het kabinet dat de inwerkingstelling
van noodrecht slechts van tijdelijke duur kan zijn. Het moet
zo snel mogelijk worden teruggedraaid naar een situatie
waarin we zonder noodrecht in de opvang kunnen voorzien.
Zoals zojuist gezegd werk ik daarom aan een tijdelijke wet
waarmee gemeenten langer met deze taak worden belast.
Daar kom ik straks ook op terug, want er zijn vragen over
gesteld. Met de inwerkingtreding van de tijdelijke wet zal
het staatsnoodrecht direct worden beëindigd. Aan deze tijdelijke wet wordt nu hard gewerkt. U begrijpt, dat doen we
natuurlijk ook graag met de VNG, alle andere burgemeesters
en het Veiligheidsberaad. We willen dit ook zo snel mogelijk
doen, maar het moet wel echt zorgvuldig en in samenspraak
met medeoverheden gebeuren. Dat kost enige tijd. Ik zal
het wetsvoorstel zo snel mogelijk na het zomerreces bij de
Tweede Kamer indienen, zodat ook het staatsnoodrecht,
op dat moment ook direct, kan worden beëindigd. Dit was
een vraag van GroenLinks; ik kom er straks nog op terug.
Voorzitter. Ik heb heel veel vragen gehad. Die heb ik ingedeeld. De eerste set gaat over de keuze voor en de werking
en de reikwijdte van de wet waar we het vandaag over
hebben. Dat is ook het meest uitgebreide deel. Dan heb ik
nog enkele vragen liggen over de tijdelijke wet. Daar komen
we natuurlijk nog uitgebreid over te spreken, maar ik zeg
er nu ook het een en ander over. Dan de praktijk, de
opvangcapaciteit, financiën en de reguliere asielzoekers.
Als laatste heb ik nog het mapje met andere heel belangrijke
vragen.
De voorzitter:
Dank u wel. Helder. Gaat u verder.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dan begin ik met het eerste onderdeel. Dat is ook meteen
het meest uitgebreide, want dat gaat over de wet. De heer
Markuszower vroeg of de inwerkingstelling van het noodrecht niet veel te ver gaat. We hebben het er daarnet in de
interruptie al over gehad; hij had ook andere voorbeelden
zoals gedragsregels en noem maar op. Ik zal het nu niet
helemaal voorlezen, want we hebben dit daarnet al behandeld, maar er is dus niets meer geactiveerd dan de artikelen
2c en 4. De hele Wet verplaatsing bevolking is dus niet
geactiveerd. We hebben alleen de taak bij de burgemeesters
belegd om zorg te dragen voor de opvang van ontheemden.
Niets meer. Het is dus niet zo dat er gebieden worden ontruimd, gedragsregels worden opgelegd of zolders worden
gevorderd. Dat is allemaal niet aan de orde en daar is ook
geen enkele aanleiding toe. Wat we vandaag bespreken, is
alleen de taak bij de burgemeesters om de opvang van
ontheemden uit Oekraïne op te kunnen pakken.

6 juli 2022
TK 101

101-18-24

Dan vraagt de heer Markuszower of er straks ook noodrecht
wordt toegepast voor reguliere asielzoekers. Aan welke
kant van het debat je ook staat, we zien allemaal dat de
problemen in Ter Apel echt heel groot zijn en opgelost
moeten worden. Dat is wel iets anders dan de inzet van
staatsnoodrecht. Staatsnoodrecht kan slechts worden
ingezet als er sprake is van buitengewone omstandigheden.
Dat is een juridisch begrip. In staatsnoodrechtelijke zin is
van buitengewone omstandigheden geen sprake als het
gaat om problemen van structurele aard, zoals de knelpunten in de reguliere opvang van vreemdelingen. Die moeten
via de reguliere weg, desnoods met wijziging van wetgeving, worden aangepakt. Daar wordt hard aan gewerkt. Ik
weet dat u daar vanmiddag nog een debat over had en dat
u daar regelmatig over spreekt met mijn collega, de
staatssecretaris van JenV.
De heer Markuszower (PVV):
Het is dan misschien geen noodwetgeving, maar de
staatssecretaris is toch wel bezig met wetgeving die het
mogelijk maakt om opvang van asielzoekers aan gemeenten
op te leggen? De minister refereerde daar misschien al zijdelings aan. Nu kunnen gemeenten niet door het Rijk worden gedwongen om asielzoekers op te nemen. Volgens mij
werkt het kabinet, de staatssecretaris die onder deze
minister fungeert, aan dwangwetgeving die ervoor zorgt
dat burgemeesters wel degelijk gedwongen kunnen worden
asielzoekers op te nemen in hun gemeente.
De voorzitter:
Ik ben even een beetje voorzichtig. Ik heb dat debat vanmiddag ook voorgezeten. Dat duurde drie uur. Daar waren
verschillende Kamerleden bij aanwezig. Daar was u niet bij.
Ik heb niet de behoefte om dat debat hier over te gaan doen.
Dat lijkt me zonde van de tijd van iedereen die er wel bij
was. Maar de minister kan kort antwoorden.

Ik ben dan toch benieuwd hoe de minister kijkt naar de
analyse van hoogleraar Slingenberg, die zegt: nee, door de
komst van een grote groep Oekraïners is er druk gekomen
op alle opvang van mensen die recht op opvang hebben,
dus ook op die van reguliere asielzoekers. Dus je had net
zo goed het staatsnoodrecht van toepassing kunnen verklaren op de opvang van mensen die recht op opvang genieten.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Volgens mij zegt niemand dat die twee zaken elkaar in de
praktijk volledig niet raken. Dat is natuurlijk niet zo; die
raken elkaar wel. Maar "staatsnoodrecht" is echt een juridisch begrip. Dat is niet geschikt voor problemen van
structurele aard. Dat zien we eigenlijk ook wel aan wat de
Raad van State zegt over wat we vandaag voorleggen. Dus
ik denk dat we dat uit elkaar moeten trekken. In ieder geval
leggen wij dit hier ook voor om dat uit elkaar te houden.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Het is mij wel bekend dat het kabinet het uit elkaar wil
houden en dat dat voorligt, maar dat is niet mijn vraag.
Juridisch gezien gaat het om de vraag of het feit dat er veel
Oekraïners kwamen, een zodanige situatie heeft gecreëerd
dat er noodrecht van toepassing was op mensen die recht
op opvang genieten. Er is gekozen om dat alleen op Oekraïners van toepassing te verklaren en niet op alle mensen
die recht op opvang genieten. Dat is een politieke keuze.
Dat kan, maar noem het dan ook … Is de minister het met
mij eens dat dit een politieke keuze is?

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ja, ik kan daar kort op reageren. Op dit moment wordt
inderdaad door de staatssecretaris verkend welke mogelijkheden er zijn om te komen tot een opvangtaak van medeoverheden en tot een dwingend juridisch instrumentarium.
Dat is ook eerder gecommuniceerd en daar zijn al vele
debatten over geweest. Dat is dus iets heel anders dan
staatsnoodrecht. Dat wordt ook via reguliere processen
voorbereid en dat zal ook naar uw Kamer komen. Daar kan
hier dan natuurlijk alles van gevonden worden.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Niet echt. Niet echt, want het heeft een juridische onderbouwing. Het heeft er ook mee te maken dat het reguliere
orgaan dat hiervoor zou moeten zorgen, het COA, dat op
dat moment niet aankon en nog steeds niet aankan. We
hebben het over bijna 70.000 mensen die er in de afgelopen
paar maanden extra bij zijn gekomen. Dat is de onderbouwing voor wat we hier neerleggen. Dat wordt ook gesteund
door de verschillende adviezen die we binnen hebben
gekregen. Dus ik ga er niet in mee dat er een politieke
afweging is gemaakt waardoor de suggestie gewekt kan
worden dat de ene groep relevanter wordt geacht dan de
andere. Dat is niet aan de hand. Het gaat over juridische
onderbouwingen. Ik denk — en daarom sta ik hier ook —
dat wat wij nu voorleggen, de meest zuivere wijze is om
het allebei zo goed mogelijk te regelen.

De voorzitter:
Gaat u verder.

De voorzitter:
Afrondend, mevrouw Kröger.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Mevrouw Bikker vroeg: kunt u bevestigen dat de reikwijdte
van deze wet is beperkt tot een taak voor burgemeesters?

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Nu zegt de minister dat het COA die 60.000 extra mensen
niet aankon, maar het feit dat die 60.000 of 50.000 mensen
zijn gekomen, heeft wel degelijk impact op de vraag of het
COA zijn normale taak wel of niet aankan. Het feit dat er
een noodsituatie is gekomen door de komst van Oekraïners
was de reden om staatsnoodrecht te activeren. Dan is het
een politieke keuze of je dat van toepassing laat zijn op alle
mensen die recht op opvang genieten of alleen op Oekraïners. Ik heb geen louter juridisch argument gezien — ik heb

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik heb toch ook iets op dit punt, want dit is natuurlijk de
hele tijd de analyse geweest van het kabinet: alleen voor
de Oekraïners deden we dat staatsnoodrecht, want dat was
een onvoorzien grote groep; dat was geen regulier knelpunt.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

6 juli 2022
TK 101

101-18-25

ook alle onderliggende stukken opgevraagd — dat die
analyse voedt. Dan blijft over dat dat gewoon een politieke
keuze is. Dat wil voor de rest niet zeggen dat de ene groep
belangrijker is dan de andere, maar het is in ieder geval
een politieke keuze om die scheiding te maken.

ministerie, bezig met de vraag: fijn, wanneer kunnen we dit
soort wetten uit de kast halen? Maar het is echt onmogelijk
om, gelet op deze plotselinge en ongekend hoge instroom
van ontheemden, met de bestaande structuren in de
benodigde opvang te kunnen voorzien.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Die scheiding was nodig omdat we de burgemeesters die
formele taak wilden geven. We hadden iedereen onder
staatsnoodrecht moeten scharen, zo begrijp ik dat de suggestie van GroenLinks is, en die taak bij het COA weg
moeten halen en bij de burgemeesters moeten neerleggen.
Ik denk ook niet dat dat werkbaar was geweest. Dit gaat
ook over hoe je het formeel regelt om ervoor te zorgen dat
degene die die wettelijke taak krijgt er vervolgens ook naar
kan handelen. Voor het COA en de asielopvang — ik weet
dat u daar uitvoerig over heeft gedebatteerd — hebben we
wel de crisisstructuur ingeschakeld. Dat staat weer los van
wetgeving, maar dat hebben we wel ingeschakeld omdat
we het er, volgens mij allebei, over eens zijn dat we de
beelden die we daar in Ter Apel zien, niet willen zien. We
willen niet dat mensen buiten slapen in tenten en noem
maar op. We vinden dat daar echt een doorbraak plaats
moet vinden en daarvoor hebben we een crisisstructuur,
maar dat is weer iets anders dan staatsnoodrecht. Dus ik
ben bang dat we het op dat punt niet eens gaan worden.

Een aantal leden, zoals mevrouw Van der Plas en mevrouw
Bikker, vroeg: wat gaat er nou mis als de vorderingswet
vandaag van tafel gaat? Want dat kan de Kamer inderdaad
besluiten. Dan is die niet meer geactiveerd, dus wat dan?
In dat geval is de regering verplicht het noodrecht buiten
werking te stellen. Zonder het noodrecht bepaalt elke
gemeente voor zichzelf of, en zo ja, hoe ze in de opvang
van ontheemden voorziet. Elke gemeente bepaalt dat dan
zelf bij al die Oekraïners die nog steeds ons land binnenkomen. Er is geen garantie dat alle gemeenten die nu opvang
bieden, dat zonder wettelijke grondslag zullen blijven doen.
Zij kunnen ook een ander niveau van opvang aanbieden
dat niet voldoet aan de regels die vanuit Europa voor de
opvang van ontheemden gelden. Dan komen we in die fase
behoorlijk met elkaar in de knel. De opvang kan dan ook
per gemeente enorm verschillen. Ik kan me zomaar voorstellen dat mijn collega-staatssecretaris hier dan ook in de
Kamer staat. Ook is het COA dan weer juridisch verantwoordelijk voor de opvang van ontheemden. Ik zeg u, en dat is
ook eerder gedeeld: het COA is daartoe nu gewoon niet in
staat. Als u het mij vraagt, en dat doet u, ontstaat er dan
een acuut probleem.

De voorzitter:
Gaat u verder.

De voorzitter:
Is dit het einde van dit punt?

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Mevrouw Bikker vroeg of ik kan bevestigen dat de reikwijdte
van deze wet beperkt is tot een taak voor burgemeesters.
Ja, absoluut. Ik heb ook richting de heer Markuszower
onderstreept dat op 1 april alleen de artikelen 2c en 4 van
de Wet verplaatsing bevolking zijn geactiveerd. Dat betekent
dat de burgemeesters die wettelijke taak hebben gekregen
voor de zorg en dat we daar regels aan hebben kunnen
toevoegen, zoals "hoe richt je je leefgeld in", en dat soort
elementen.
Mevrouw Bikker vroeg verder nog in welke situatie er wordt
overwogen om panden te vorderen. Wordt de Kamer er
dan bij betrokken? Zoals zojuist gezegd, is er op dit moment
geen aanleiding om het vorderen van het gebruik van
panden te overwegen. Ik wil niet veel herhalen. Laat ik nog
maar wel even voor de duidelijkheid zeggen dat het vorderen van bewoonde woningen niet aan de orde is wat het
kabinet betreft. Dat zal écht nooit aan de orde zijn. Het lijkt
mij heel goed om hier met de Kamer vandaag ook af te
spreken en om vanuit mijn rol dus toe te zeggen dat,
mochten de omstandigheden zodanig veranderen dat we
in een heel ander debat met elkaar terechtkomen, de Kamer
hierover vooraf wordt geïnformeerd. Dan hebben we het
hier ook duidelijk over. Daar zitten dan ook al die escalatiestappen en -modellen en alles in waar ik ook verschillende
Kamerleden over heb gehoord.
Mevrouw Bikker vroeg ook of het niet toch bij het COA had
kunnen blijven; waren er geen andere methoden geweest,
die minder vergaand zijn dan het noodrecht? Laat ik hier
nogmaals zeggen: als dat zo was geweest, dan hadden we
dat gedaan. Er is echt niemand, ook niet binnen mijn

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ja, van deze vraag.
De voorzitter:
Oké. Dan ga ik eerst meneer Markuszower de gelegenheid
geven.
De heer Markuszower (PVV):
Dit is misschien aanleiding om naar de kern te gaan van
waarom dit kabinet nou zo'n totalitaire wet wilde activeren.
De minister schetst eigenlijk scenario's wat er allemaal mis
zou kunnen gaan, maar eigenlijk is er geen garantie dat het
mis zou zijn gegaan. De vraag is dan of het proportioneel
is, zeker als je het volgende bedenkt. De VVD roept aan de
ene kant hard in de krant dat de grenzen eigenlijk dicht
moeten. Vervolgens heb je een minister en een staatssecretaris, alle twee van VVD-huize, die noodwetgeving activeren
zodat de grenzen niet dicht hoeven en zodat eigenlijk alle
waarden waar een liberale partij voor moet staan, vertrapt
worden. Hoe kan de minister nou aan zichzelf en aan
Nederland verkopen dat ze met zo'n vergaande wet is
gekomen, zonder dat dat eigenlijk echt noodzakelijk was?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Wellicht even terug naar hoe dit begon. Dit begon met de
brute inval van Rusland in Oekraïne, waarbij mensen, onze
buren, van maar ietsje verder weg in Europa, gebombardeerd werden. Opeens stond hun hele leven op de kop. Zij
moesten vluchten. We hebben allemaal die beelden gezien.

6 juli 2022
TK 101

101-18-26

Ik heb gezien hoe duizenden en duizenden Nederlanders
zich meteen opgaven om te zeggen: ik wil zorgen voor
opvang en wil alles doen wat ik kan doen. Zo begon dit.
Inmiddels zitten we al op bijna 70.000 mensen en we zien
helaas allemaal dat na al die maanden de situatie in Oekraïne niet beter wordt. We zien dat heel veel mensen in de
landen eromheen worden opgevangen en we weten niet
hoelang dat houdbaar is. Dat betekent dat je als land dus
kiest. Ben ik een goede buur, in Europa? Is dit de regio en
vangen we mensen op? Of ben ik dat niet? Als je zegt dat
je dat wel bent — heel eerlijk: ik heb ook de inbreng van de
heer Markuszower gehoord; hij was scherp, maar ik denk
dat ik hem ook ken als iemand die er staat voor mensen die
echt vluchten voor oorlog — dan vind ik dat wij er ook
moeten zijn. Dan vind ik echt dat je niet de gok kan nemen
dat we dat in dit land dan maar zouden regelen zonder
enige grondslag. Daarbij hebben we doordat we dit allemaal
hebben kunnen opzetten, ook voor al die gemeenten kunnen
regelen dat de financiën in orde kwamen en dat we de
gemeenten erbij helpen. Het is niet zo dat we het over de
schutting hebben gegooid bij gemeenten aan de hand van
een wet en dan zeggen: zoek het uit. Zeker niet; dit doen
we dan samen en daar helpt wetgeving bij.
Misschien mag ik daar nog twee dingen aan toevoegen. Ik
denk niet dat de heer Markuszower "de grenzen dicht"
bedoelt voor Oekraïners die vluchten. Op dat moment was
dat wel even waar we voor stonden. Dus ik vind het prima
om alles en iedereen erbij te halen, maar daar gaat het
vandaag over. En als laatste over "totalitaire wet": dit is een
wet uit ons eigen pakket, dat we zelf hebben. We zijn een
democratische rechtsstaat; ik denk dat we die allebei zeer
koesteren en verdedigen daar waar nodig. De Kamer kon
ons terugfluiten vanaf het eerste moment dat we de brief
stuurden waarin stond dat we dit in werking hadden gesteld.
We staan hier voor een debat. Dit is allesbehalve totalitair.
U hoeft het er niet mee eens te zijn, maar laten we wel onze
democratische rechtsstaat koesteren.
De voorzitter:
Dank voor het antwoord, maar het moet wel korter, zeg ik
voor het vervolg. Het woord is nu aan de heer Markuszower.
De heer Markuszower (PVV):
Dank u wel voor het antwoord, maar ook de PVV heeft
gezegd dat er voor de Oekraïense vrouwen en kinderen
beperkte ruimte gemaakt moet worden. Maar die ruimte is
niet gemaakt. Tegelijk met dat de PVV dat heeft gezegd,
zijn de grenzen wagenwijd opengezet voor 1.000 asielzoekers per week. Die bedden hadden natuurlijk tijdelijk en
beperkt gebruikt kunnen worden voor de Oekraïense vrouwen en kinderen, die overigens voor het grootste gedeelte
in de buurlanden van Oekraïne zijn opgevangen.
De voorzitter:
Meneer Markuszower, geen hele betogen meer; gewoon
een vraag stellen als u wilt.
De heer Markuszower (PVV):
De kern van mijn vraag was, en die is niet beantwoord, hoe
het nou kan dat onder een minister van VVD-huize, van
liberale huize, deze noodwet, die bedoeld was om de

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Nederlandse bevolking te beschermen, op dat moment is
ingezet. Dat was toen niet nodig en dus niet proportioneel
en bovendien is er een wet gepakt die niet bedoeld was
voor dit doel.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik kom er straks op. In de wet staat — in de toelichting —
dat die juist ook voor dit doel gebruikt kan worden. Ik ben
blij dat de Raad van State dat ook heeft onderstreept. Deze
minister van VVD-huize, die ook ooit heeft moeten vluchten
voor onderdrukking, weet ook hoe belangrijk het is — vanuit
haar werk als minister van JenV, maar ook vanuit haar eigen
verleden — dat je een veilige haven biedt aan degenen die
dat nodig hebben. Op een moment dat een land niet zo ver
van ons vandaan zo bruut wordt aangevallen, zou ik niet
de gok willen nemen dat de gemeenten wel regelen dat het
er is. Daarvoor is echt een juridische grondslag nodig
geweest en die hebben we hier.
De voorzitter:
Ik wil naar mevrouw Van der Plas. O, wilt u nog door?
De heer Markuszower (PVV):
De laatste zin.
De voorzitter:
Nou, echt heel kort dan.
De heer Markuszower (PVV):
Ik gun de minister dat zij die ruimte had willen maken. Zij
had de wetgeving op orde moeten hebben, maar het is en
blijft onacceptabel dat er gegokt is op een scenario … Dat
eigenlijk de makkelijkste route is genomen: we pakken
noodwetgeving, die activeren we even en dan kunnen we
lekker aan de slag. Als het de minister en het kabinet echt
zo aan het hart was gegaan, hadden de minister en het
kabinet misschien wat langer na moeten denken en misschien andere regelingen kunnen bedenken. Maar het
gebruiken van deze noodwetgeving vind ik echt een grove
schending van de bevoegdheden van dit kabinet.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
We staan hier in de Kamer. Het is aan de Kamer om te
bepalen of ze dit een goed idee vindt of niet. We hebben
natuurlijk overal adviezen gevraagd, zoals bij de Raad van
State, zoals dat hoort. Laat ik ook voor onze juristen bij mijn
ministerie zeggen dat er niemand is die denkt dat dit een
makkelijke weg is. We zagen dit wel als de enige optie. Zo
vaak hebben we niet meegemaakt van dat een van onze
buren in een brute oorlog terechtkomt en dat je vervolgens
klaar moet staan voor mensen. Het is dus gelukkig niet zo
dat dit iets is wat we elke paar jaar meemaken. We beseffen
dus dat dit een uniek moment is.
De voorzitter:
Mevrouw Van der Plas. Ik wijs ook de andere leden erop
dat interrupties niet in drieën hoeven. U staat bekend om
uw snedige kortheid. Ik daag u dus uit. O, wacht, zal ik uw
microfoon aanzetten? Dat helpt wellicht.

6 juli 2022
TK 101

101-18-27

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja, dat helpt zeker. We kunnen overal noodwetten voor
maken. We hebben een noodwet gemaakt voor de avondklok, voor corona. Een spoedwet is heel snel gemaakt.
Waarom kunnen we geen noodwet maken om ervoor te
zorgen dat de woningbouw vlot getrokken wordt? Dat kan
namelijk ook. Ook daar kun je een noodwet voor maken,
zodat je vanwege het stikstofbeleid even niet aan de huidige
regels hoeft te voldoen. Je maakt gewoon een noodwet,
zodat je de bouw snel vlot kan trekken. Mijn vraag is dan
ook waarom we dat niet doen, want het gaat eigenlijk om
bouw om mensen op te vangen, al dan niet met een
woning. Waarom wordt daar dan niet op ingezet?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Mijn collega voor Volkshuisvesting, minister De Jonge, is
er druk mee bezig te kijken op welke manier hij dat kan
versnellen. Ik heb daar straks een paar antwoorden over,
maar ik zou mevrouw Van der Plas wel willen vragen om
daar met hem dat debat over aan te gaan, want hij is daar
juist druk mee bezig. Het gaat vandaag wel over
staatsnoodrecht, wat dus in ons reguliere wettenpakket als
optie zit voor zoiets. Dat ging echt over acuut, snel opvang
bieden. En op dat moment wisten we niet hoelang dit zou
duren, en eigenlijk is dat vandaag nog steeds zo. Het heeft
dus ook te maken met goede opvang voor nu, en niet met
mensen die in huizen moeten gaan wonen. Naarmate dit
langer duurt — daar heb ik ook wat vragen over gehad en
daar kom ik nog op — kan dat natuurlijk weer een ander
verhaal worden. Dan is mijn collega, minister De Jonge,
denk ik echt aan zet.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dat was ook mijn vraag in mijn inbreng: welke opties zijn
er allemaal doorlopen voordat het kabinet tot dit besluit
kwam? Ik heb eerlijk gezegd zelf niet het idee dat echt naar
alle andere opties is gekeken voordat er zo'n rigoureuze
maatregel als deze noodwet genomen gaat worden. Daarover zou ik toch graag meer verduidelijking willen hebben,
want met de huidige onrust in de samenleving, die ons
allemaal niet is ontgaan — dat gaat niet alleen om boeren
die boos zijn; in de samenleving zelf sluimert er ook heel
veel — vraag ik mij eerlijk gezegd af hoe proportioneel en
verstandig het is om dan ook nog met zo'n wet te komen
boven op alles wat eigenlijk al speelt. Is die afweging ook
gemaakt: nemen we het risico daarop en is dit proportioneel
genoeg?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Zeker, absoluut. Het is ook ons werk om dat te doen, en
niet alleen om dat gedegen voor te bereiden, maar ook om
het antwoord te hebben als we vervolgens hier staan. Vier
maanden geleden lijkt heel lang geleden, maar dat is het
niet. Nog steeds komen er overigens mensen ons land in
vanuit Oekraïne. Toen zagen we echt op grote schaal mensen vluchten. Je kunt dan niet anders. De enige andere
optie op dat moment is dan dat het COA, zoals het COA dat
doet, zorgt voor ontheemden en asielzoekers. Maar ik kan
echt zeggen dat het geen optie was voor het COA om binnen vier maanden 70.000 mensen extra op te vangen. Toen
wisten we overigens ook niet hoeveel het er zouden worden;
dat weten we vandaag nog steeds niet. Ik ben er dus van
overtuigd dat we snel moesten schakelen. We zagen ook

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

— dat is ook aangehaald in de verschillende inbrengen —
dat veel gemeenten zeiden: wij hebben hier nu plekken.
Maar ook omdat we niet wisten hoeveel er nodig zouden
zijn, konden we die gok niet nemen. Er is dus zeker gekeken.
We hebben adviezen gehad, bijvoorbeeld van de Raad van
State, waarin men zei: we begrijpen waarom je hiervoor
kiest en daarvoor is het ook geschikt. Ik denk dat we daarmee in die afwegingen bevestigd zijn door mensen die daar
ook behoorlijk wat verstand van hebben. En die zeggen: ja,
dit was op dat moment de beste optie.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Van der Plas nog afrondend, kort.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja, nog afrondend. In het eerste deel van het antwoord van
de minister gaf zij antwoord op mijn vraag: wat is dan het
gevolg daarvan en hoe erg is het? Ik heb wel gehoord wat
er zou kunnen gebeuren als we die wet zouden deactiveren,
maar ik heb niet gehoord hoe erg dat dan zou zijn. Met
permissie, voorzitter, zeg ik nog even twee zinnen. Bijvoorbeeld in Budel, waar ik afgelopen week ben geweest, zegt
de gemeente namelijk juist: laat het aan ons en ga dat niet
van bovenaf opleggen, want wij weten beter wat hier aan
de gang is en hoe het inwerkt op de samenleving. Ik weet
dus niet of die gemeenten er allemaal wel op zitten te
wachten om dat straks onder dwang te moeten doen.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik denk dat hier twee dingen door elkaar lopen, want met
deze wet zeggen we juist tegen de gemeenten: u heeft de
wettelijke bevoegdheid en taak om dit te doen. Dan kijken
we met de gemeenten in overleg hoe ze dat doen. Als ik
mij niet vergis, heeft mevrouw Van der Plas het ook over
de andere wetgeving, voor de reguliere asielstroom, die
mijn collega, de staatssecretaris van JenV, aan het voorbereiden is. Maar dat komt later dit jaar. Die dingen lopen op
deze manier niet door elkaar. We geven met deze wet juist
de gemeenten de verantwoordelijkheid. Op het moment
dat die vannacht zou vervallen, zou dat betekenen dat die
taak teruggaat naar het COA. Dan ga je het dus landelijk,
vanuit hier, centraal aansturen. Nog los van het feit dat het
COA dat niet kan, haal je het dan dus juist weg bij de
gemeenten. Dus ik denk dat het verstandig is om die twee
dingen ook apart te houden, ook al begrijp ik heel goed dat
ze in de praktijk en in de gemeenten door elkaar lopen.
Misschien mag ik daar één ding aan toevoegen. Ik begrijp
namelijk heel goed dat mevrouw Van der Plas zegt dat ons
land niet in de meest rustige tijd zit. Daar ben ik het totaal
mee eens. Dit is in mijn beleving wel een van de onderwerpen waar behoorlijk consensus over was en nog steeds is,
ook als je kijkt naar het draagvlak onder de Nederlandse
bevolking, omdat wij wel een veilige haven bieden aan de
Oekraïners die vluchten. De enige manier om dit goed te
regelen, was door die gemeenten de taak te geven. Dat is
het enige wat we hebben gedaan met deze twee artikelen
van de wet.
De heer Slootweg (CDA):
Ik wil toch nog even heel goed scherp hebben of ik de
minister goed begrijp. Zegt ze: als we deze noodwet niet

6 juli 2022
TK 101

101-18-28

hadden ingeroepen, hadden we eigenlijk nooit zo veel
plekken kunnen realiseren als we nu hebben gedaan? Klopt
die analyse?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Wat helemaal klopt, is dat ik dat niet weet. Want dan had
je het aan alle gemeenten vrijwillig gelaten. Dan weet ik
niet hoe de afgelopen vier maanden eruit hadden gezien.
Daarbij had het COA de wettelijke taak gehad en hadden
we niet voldaan aan de Europese regels rondom wat je
moet bieden; neem bijvoorbeeld de regels rondom leefgeld
en dergelijke. Daar is ook een bepaalde standaard — we
kunnen natuurlijk zelf ook heel veel bepalen — waar we
ook niet aan hadden kunnen voldoen. Dus dan had je per
gemeente grote verschillen gehad, van nul opvang tot
opvang op een heel andere manier tot verschillende
niveaus. Dat weet ik dus niet. Dat risico had je in het begin
en nu niet kunnen nemen, vind ik.
De heer Slootweg (CDA):
Is dat dan ook het antwoord op de vraag die ik in mijn eigen
inbreng had gesteld? Er is een professor aan de Radboud
Universiteit die aangaf: je had ook de Huisvestingswet in
kunnen zetten, waarin je vanuit hier direct zegt dat de
opdracht aan gemeenten wordt verhoogd. Dan heb je geen
onderscheid tussen statushouders en mensen uit Oekraïne.
Begrijp ik het dan goed dat de minister zegt: ja, maar vanuit
Europa is de vraag aan ons geweest om op een andere
manier de rechten van Oekraïense ontheemden te waarborgen?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Bijna. Ook hier lopen er dan weer twee zaken door elkaar.
Ontheemden uit Oekraïne hebben niet dezelfde status als
statushouders. Statushouders hebben inmiddels gehoord
dat ze hier mogen blijven, dus die zijn nu veelal aan het
wachten om uit te mogen stromen naar een woning. Dat
is weer een andere uitdaging; laat ik het zo zeggen. Je kunt
dit vergelijken met andere asielzoekers, waarbij Oekraïners
op dit moment niet als asielzoekers worden gekenmerkt.
Het klopt: het zijn regels vanuit Europa die nu gelden voor
de opvang van ontheemden. Daarbij zeg ik nog een keer:
dan had je die taak ook volledig bij het COA moeten laten
en dat is op dit moment echt niet wijs.
De voorzitter:
Meneer Stoffer. Ik ga echt vanaf nu proberen om de interrupties in tweeën te houden, want we zijn nog bij het eerste
blokje en we hebben er nog vier te gaan. Maar omdat het
u overvalt, zal ik u er nog drie gunnen en niet halverwege
het spel de regels veranderen. Maar vanaf het volgende
rijtje gaan ze wel veranderen.
De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter, als u zegt in tweeën, dan doe ik het maximaal
in tweeën, hoor.
De voorzitter:
Kijk.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De heer Stoffer (SGP):
Als was in uw handen.
Wat bij mij echt nog wel blijft zitten, en ik hoop dat de
minister daar een antwoord op wil geven, is het volgende.
Als je die Wet verplaatsing bevolking ziet en als je de
memorie van toelichting leest, dan zie je dat die echt gericht
is op de situatie waarin de eigen bevolking, de Nederlandse
bevolking, verplaatst moet worden omdat er een acute
situatie, een noodsituatie is vanwege oorlog, echt hier aan
onze grenzen, of als er een dijk doorbreekt, zoals bijvoorbeeld in 1993 en 1995. Voor dat soort situaties is die volgens
mij bedoeld. Er was hier naar mijn beleving op dat moment
geen tekort aan een wet. Niemand lag buiten. Dus ik blijf
nog steeds met het punt zitten: waarom is gekozen voor
deze wet op dat moment, en niet — laat ik gelijk maar het
alternatief erbij noemen, want ik heb helemaal niet de
indruk dat het kabinet verkeerde bewegingen of bedoelingen had — voor een snelle, tijdelijke wet?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Om meteen met dat laatste te beginnen: het staatsnoodrecht
zoals dat voorlag, zoals het in ons reguliere pakket zit —
het is noodrecht, maar het behoort wel tot de mogelijkheden
— was er al en is hier geschikt voor. Ik denk dat ik in herhaling val, maar ik ga het toch zeggen. Dit was inderdaad ook
een expliciete vraag van de heer Stoffer. Daar was ik zo bij
gekomen, maar ik heb die even naar voren gehaald. Het
noodrecht in de Wet verplaatsing bevolking is mede voor
deze situatie bedoeld. Dus het was dan gek geweest om
een aparte tijdelijke wet te maken die je op dat moment
meteen nodig had gehad. Want ik vind — en dat ben ik echt
met de heer Stoffer niet eens — dat op het moment dat
Rusland Oekraïne binnenvalt en we geen flauw idee hebben
wat ons overkomt en hoe dat eruit gaan zien, we aan het
begin daarvan niet kunnen zeggen: we zien dat er wat
bedden vrijstaan, dus het zal wel loslopen. Als ik dat had
gedaan en er vervolgens meer mensen waren binnengekomen — dat is ook het geval, want er zijn er op dit moment
zeven keer meer — dan had de Kamer denk ik hele andere
vragen gesteld. Ik denk dat de SGP mij niet had laten wegkomen met die gok. De Wet verplaatsing bevolking was
niet alleen bedoeld voor een watersnoodramp, een oorlog
of een andere ramp, maar ook voor de situatie van een
vluchtelingenstroom. Ik citeer uit de door de wetgever
gegeven toelichting: "Er kunnen zich omstandigheden
voordoen, zoals bij het overschrijden van onze grenzen van
grote groepen vluchtelingen, waarin het gewenst is te
kunnen gebruikmaken van de in het ontwerp neergelegde
regeling." Hij is dus specifiek ook voor dit soort gevallen
bedoeld. Ik denk dat we ons, als ik het zo mag formuleren,
gelukkig mogen prijzen dat we die tot nu toe niet uit de kast
hebben hoeven halen. Maar wat we in Oekraïne zien — vier
maanden geleden waren we daar nogal nadrukkelijk en luid
over; ik hoop vandaag nog steeds — is zó heftig, zó schokkend en zó dichtbij dat dit … De wet was er al. Ik vind wel
— daar zou ik op komen bij de vragen van bijvoorbeeld de
heer Eerdmans — dat …
De voorzitter:
Dat gaan we zo doen. Neemt u het maar alvast mee, maar
…

6 juli 2022
TK 101

101-18-29

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Een kleine opmerking. Ik vind wel — dat zit ook in het
noodrecht — dat die zo snel mogelijk weer buiten werking
gesteld moet worden. Ik kom straks terug op de vraag hoe
je dat dan doet. Ik ben er dus van overtuigd dat die snel
nodig was, maar ik ben er ook van overtuigd dat die snel
weer moet worden ingetrokken.
De voorzitter:
Afrondend, meneer Stoffer.
De heer Stoffer (SGP):
Ja, afrondend. Ik hou het dan nog steeds in tweeën. Ik ben
eigenlijk benieuwd naar het verdere betoog van de minister.
We komen er dan wellicht later nog op terug.
De voorzitter:
Zeker. Daar gaan we zo meteen naar luisteren, maar eerst
heeft meneer Van Haga nog een interruptie. Gaat uw gang.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Wat mij opvalt, is dat de meeste collega's vragen waarom
er niet is gekozen voor een alternatief. De heer Stoffer vroeg
daarnaar en wees op een snelle, tijdelijke wet. Mevrouw
Van der Plas vroeg net ook: waarom is er niet gekozen voor
allerlei andere opties? Ik heb daar ook naar gevraagd. Ik
had het over leegstaande rijksgebouwen, vakantieparken,
ander particulier bezit. Dat was ook een optie geweest.
Waarom dan toch kiezen voor de nucleaire optie van dit
staatsnoodrecht?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik denk dat de heer Van Haga een aantal zaken door mekaar
haalt. Ten eerste heb ik een antwoord gegeven. Ten tweede
geef je juist de gemeenten de mogelijkheid om binnen een
gemeente dit soort opties te kunnen verkennen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat lijkt me helder.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Als je dat landelijk moet organiseren, dan ga je dus over
tot zaken als vorderen, en ik weet zéker dat de heer Van
Haga dat niet bedoelt.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Maar het ligt in het verlengde van deze wet. Het staat nota
bene in deze wet. Oké, het zijn de artikelen die nog niet zijn
ingevoerd, maar het ligt om de hoek. Ik vind het toch een
nucleaire optie. Ik verbaas me erover dat er niet naar andere
opties wordt gekeken, nog steeds. Ik heb het in mijn bijdrage gevraagd, dus ik neem aan dat de minister daarop
terugkomt in haar beantwoording. Misschien nog een
laatste vraag: wanneer eindigt dit?

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Daar kwam ik net op. De vraag van de heer Van Haga en
de heer Eerdmans die hier voor mij ligt, was inderdaad:
wanneer wordt het noodrecht weer buiten werking gesteld?
Het noodrecht kan slechts een tijdelijke oplossing zijn. Ook
daar is de wetgever trouwens heel helder over; dat is vanaf
dag één ook onze inzet geweest. Ik deel dat ook volledig.
Het is bedoeld voor een noodsituatie. Zoals in mijn brief
van 10 juni gemeld, blijft het voorlopig nog noodzakelijk
om de opvangtaak langer dan verwacht bij gemeenten te
beleggen, omdat de oorlog gaande is en het COA de stroom
ook nog steeds niet aankan. Zolang deze omstandigheden
gelden, moet er een juridische basis zijn die deze opvangtaak bij gemeenten belegt. In een ander geval kom je
inderdaad uit op zaken vanuit het Rijk vorderen en dergelijke, zoals de heer Van Haga net aangaf. Daarom werken
we aan een voorstel voor een tijdelijke wet. Daar wordt nu
hard aan gewerkt, in hoog tempo. Die willen we ook zo snel
mogelijk bij uw Tweede Kamer indienen. Met die tijdelijke
wet worden gemeenten via een normale wetgevingsprocedure, zoals dat hoort, langer met de opvang van ontheemden belast. Die wet geven we ook vorm samen met
gemeenten. Dan wordt het noodrecht direct beëindigd.
De voorzitter:
Mevrouw Kröger, we doen het in tweeën. Dus straks krijgt
u uw antwoorden en komt u weer terug. Mevrouw Kröger?
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik wil toch even doorgaan op de vraag van de heer Slootweg: waarom is er niet gekozen voor de Huisvestingswet?
Daarin staat namelijk al een artikel dat regelt dat gemeenten
de opvang regelen voor statushouders. Daar kan gewoon
een artikel aan worden toegevoegd over Oekraïense ontheemden, of over mensen die onder de tijdelijke richtlijn
bescherming onze opvang genieten. Is deze optie überhaupt
juridisch verkend, en waarom is daar niet voor gekozen?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Er is natuurlijk gekeken naar de status van ontheemden.
Ook al is het vanuit Europa anders geregeld voor alle
Europese landen, het is eerder vergelijkbaar met asielzoekers. Het gaat dus over opvang, op hetzelfde niveau als we
asielzoekers hier kunnen bieden. Een van de antwoorden
is dat je vervolgens niet bekijkt hoe je mensen kunt opvangen zoals Nederlanders die hier regulier wonen en leven,
of statushouders. In die zin is deze groep vergelijkbaar met
asielzoekers.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dat is echt nog geen begin van een antwoord op mijn vraag.
De Huisvestingswet regelt op dit moment een taakstelling
vergunninghouders. Er kan net zo goed een artikel worden
toegevoegd over een taakstelling voor opvang, dus niet
huisvesting, inclusief alle achterliggende regelingen, die er
net zoals de noodwetgeving zijn voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Dat is een ander juridisch instrumentarium. Dat is geen staatsnoodrecht. De Kamer zegt heel
duidelijk dat er ongemak over is dat het kabinet in deze
situatie grijpt naar noodrecht. Waarom is er dus niet gekozen voor een aanpassing van de Huisvestingswet?

6 juli 2022
TK 101

101-18-30

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik snap dat er bij sommige partijen ongemak is. Ik had ook
zeer veel ongemak toen ik de oorlog in Oekraïne zag. Maar
dat is een noodsituatie, waarvoor we noodwetgeving hebben, die daar direct voor in gebruik genomen kan worden.
Dat wordt ook onderstreept door de Raad van State, die
ook zegt: je zet het in voor het juiste doel. Mij wordt
gevraagd waarom ik niet met een tijdelijke wet kom of de
wetgeving niet aanpas. Dan zeg ik: als je alles afweegt en
overweegt, zie je dat er al een wet is die precies hiervoor
bedoeld is. Ik heb zelfs nog de toelichting die erbij hoort
voorgelezen. Het gaat letterlijk hierover. Je zou anders de
tijd hebben genomen om een wet aan te passen terwijl je
die wet al tot je beschikking had. Het duurt zo kort als
mogelijk. Precies hiervoor is er al een tijdelijke wet. Dat is
op de juiste manier omgaan met de tools die je hebt.
De voorzitter:
Nee, mevrouw Kröger.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Maar dit was geen antwoord.
De voorzitter:
U heeft straks een tweede termijn. Gaat u verder, minister.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Even kijken. De heer Brekelmans vroeg nog: wilt u toezeggen dat de Kamer wordt geïnformeerd, mocht het zover
komen dat andere noodbevoegdheden worden ingesteld?
Ik heb al gezegd: ja, we zorgen ervoor dat we dan vooraf
naar de Kamer komen.
De heer Van Dijk vroeg ook of ontheemden terugvallen op
het COA als de EU de tijdelijke beschermingsstatus beëindigt. De werking van de Richtlijn tijdelijke bescherming is
niet vereist voor de werking van de wet zoals we die hier
voorleggen. Ontheemden die het conflict in Oekraïne ontvluchten, krijgen op grond daarvan tijdelijke bescherming
in de lidstaten van de Europese Unie en daarmee ook in
Nederland. Als deze bijzondere status eventueel komt te
vervallen, heeft dat geen juridische consequenties voor de
huidige inwerkingstelling van de artikel 2c en 4 van de wet
zoals die nu voorligt. De richtlijn is niet vereist voor de
werking.
De heer Stoffer, mevrouw Van der Plas en mevrouw Podt
vroegen welke alternatieven zijn overwogen. Ik denk dat ik
daar al veel over heb gezegd. Het COA was en is niet in
staat om 70.000 extra mensen op te vangen. Op 6 mei heb
ik uw Kamer stukken toegezonden waarin de verschillende
mogelijkheden zijn verkend. Daarin wordt al het een en
ander uitgelegd. Uit het overzicht blijkt dat de keuze grofweg
bestond uit het activeren van het beschikbare staatsnoodrecht of het creëren van een nieuwe tijdelijke wet. Omdat
de Wet verplaatsing bevolking bij buitengewone omstandigheden in een juridische grondslag voorzag en er van
buitengewone omstandigheden sprake was, lag deze optie
ook voor. De Raad van State heeft deze toepasselijkheid
van de wet inmiddels bevestigd.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De heer Stoffer vroeg wanneer en onder welke voorwaarden
dwang mogelijk is. Volgens mij zou dat een herhaling zijn
van wat ik zojuist zei. Ik denk dat hij doelde op vorderen.
Als het gaat over vorderen, is dwang echt niet aan de orde.
Er zijn geen andere bepalingen dan 2c en 4 geactiveerd. Ik
denk dat de heer Stoffer doelde op artikel 7, maar dat is
niet in werking gesteld. Mocht dat ooit om wat voor reden
dan ook veranderen, komen we eerst terug naar de Tweede
Kamer, zoals ik ook al heb toegezegd aan de heer Brekelmans. Dan kunnen we hopelijk goed schetsen waarom we
er dan staan, maar het is nu dus allemaal niet aan de orde.
Ik heb de vraag van SGP, GroenLinks, CDA, D66 en andere
partijen waarom deze wet niet voor andere situaties wordt
ingezet. Ik probeer niet te veel in herhaling te vervallen,
maar ik wil wel antwoord geven. U heeft het er vanmiddag
ongetwijfeld ook uitvoerig over gehad: de problemen in de
reguliere asielopvang zijn groot en moeten worden opgelost. Zoals gezegd, staatsnoodrecht kan je niet inzetten voor
problemen van structurele aard. Dat moet op een andere
manier. We hebben de crisisstructuur ervoor in werking
gesteld, maar dat staat los van wetgeving. Daar komt niet
automatisch wetgeving bij.
De heer Stoffer vroeg waarom niet vooraf met de Tweede
Kamer is overlegd voordat het noodrecht in werking werd
gesteld. De Kamer is bij verschillende brieven voor 1 april
gemeld dat de inzet van het noodrecht werd onderzocht.
Het is waar dat de noodbevoegdheden kunnen worden
geactiveerd bij koninklijk besluit. Zo is het geregeld. Dat is
dus zonder parlement. Het is de wettelijke procedure, omdat
je snel moet kunnen schakelen. Daarvoor is er noodwetgeving in een noodsituatie. Wel moet onverwijld een voortduringswet worden ingediend. Dat is hier ook echt gebeurd.
Die doorloopt dezelfde procedure als een gewone wet. Zo
brengt de Raad van State advies uit, waar we het vandaag
ook over hebben. Uw Kamer had na de indiening van het
voortduringswetsvoorstel meteen kunnen zeggen dat zij
geen toepassing van het noodrecht wilde. Het zou dan
meteen weer buiten werking zijn gesteld. In al die opties,
ook al is het noodrecht waardoor je sneller kunt handelen,
is geregeld dat het parlement daarna weer heel snel kan
handelen.
De heer Stoffer vroeg hoe ik terugkijk op de inzet van het
staatsnoodrecht in dit geval. Volgens mij heb ik dat aan de
hand van verschillende interrupties benadrukt. De reguliere
wettelijke kaders moeten worden gevolgd. In dit geval bleek
dat onmogelijk als je kijkt naar de situatie waarin wij
belandden. Daarom was het nodig om deze wet te activeren.
Dat is wat mij betreft gepast. Het is voor mij ook gepast dat
we kijken hoe snel we er weer van af kunnen, want noodrecht is niet voor een hele lange tijd.
Mevrouw Van der Plas vroeg: hoe kan het dat we nu pas
een debat over staatsnoodrecht hebben, drie maanden en
zes dagen na de aanwending ervan? In de interruptie is al
met elkaar besproken dat dit door de planning van de
Tweede Kamer komt. Daar ga ik niet over. Mevrouw Van
der Plas vroeg ook waarom er in de voortduringswet ook
andere wijzigingen in de Wet verplaatsing bevolking zijn
doorgevoerd. De voortduringswet is vooral bedoeld zodat
de Tweede Kamer zich kan uitspreken over de inzet van
noodrecht. De voortduringswet is ook een gewone wet, dus
is het mogelijk in een voortduringswet wijzigingen voor te
stellen. Dat is gebeurd voor bijvoorbeeld artikel 12 van de

6 juli 2022
TK 101

101-18-31

wet. Dat artikel verplicht tot een nieuwe algemene maatregel van bestuur over de compensatie van gemeenten. Dat
zat er al in. Dit is een bepaling uit 1952 en die zou nu, in
onze tijd, slechts leiden tot overbodige wetgeving, want we
hebben dat allang op een andere manier geborgd. In dit
geval heet dat de Financiële-verhoudingswet, maar die is
er dan al. Je hebt dan wetgeving waar je niks mee kan. Ook
wordt artikel 15 gewijzigd. Dat artikel vereist een of meer
commissarissen verplaatsing bevolking per provincie, maar
die commissarissen zijn er helemaal niet. Die zijn ook in
2022 niet meer nodig, want we doen dat nu via de veiligheidsregio's. Dus op de onderdelen die niet meer van toepassing zijn op ons huidige systeem, is de wet aangepast.
De heer Slootweg had nog de vraag waarom geen reguliere
regelgeving is toegepast. Dat heb ik al toegelicht.
De laatste vraag in dit mapje is de vraag van de heer
Slootweg waarom Oekraïners die voor de oorlog al in
Nederland waren ook onder de regeling vallen. Het Raadsbesluit dat is genomen naar aanleiding van dit allemaal
moedigt de lidstaten aan om de tijdelijke bescherming uit
te breiden tot personen die Oekraïne kort voor 24 februari
2022 hebben verlaten. Het kabinet heeft besloten dit gewoon
op te volgen, omdat het een moeilijk grensmoment is om
te bepalen wanneer wat nou precies is begonnen en wanneer mensen zijn gaan bewegen, vluchten of veiligheid zijn
gaan zoeken. De datum van 7 november 2021 sluit aan bij
de visumvrije periode van 90 dagen. Het is in die zin een
technisch verhaal.
Dan ben ik bij het volgende mapje. Die gaat over de tijdelijke
wet, waarover we nog uitgebreid komen te spreken. De
heer Brekelmans vroeg wat de reikwijdte van de tijdelijke
wet wordt. Gaat die lijken op waar we het vanavond over
hebben? Het is goed om te benadrukken dat op dit moment
met de VNG, het Veiligheidsberaad en gemeenten wordt
gesproken over de invulling ervan om te zorgen dat we het
met elkaar zo kunnen vormgeven dat het iets wordt waar
ze echt mee verder kunnen. Mijn inzet is dat de tijdelijke
wet zeer nauw zal aansluiten bij het noodrecht zoals we dat
vandaag ook bespreken, dus bij die artikelen die we hebben
geactiveerd. In de tijdelijke wet zal een taak voor gemeenten
komen te staan voor opvang van ontheemden, precies wat
we ook de afgelopen maanden hebben gedaan met de
artikelen 2c en 4. Verder zal de wet een grondslag bevatten
voor het stellen van regels voor opvang, precies zoals we
nu hebben gedaan met artikel 4. Je kunt dan denken aan
eisen zoals de hoogte van leefgeld en dat soort elementen.
Daar zetten we nu volledig op in.
De heer Brekelmans vroeg waarom voor een tijdelijke wet
is gekozen en welke bedenkingen daar aanleiding toe gaven.
Er zijn twee aspecten. Een. Ik heb net al uitvoerig gezegd
dat het staatsnoodrecht in werking kan blijven zolang de
buitengewone omstandigheden die tot de activering daarvan noopten, voortduren. Dit betekent: zolang de oorlog
daar gaande is of zolang het COA deze stroom niet aankan.
Op dit moment zijn ze allebei waar. Je ziet dat dit voorlopig
waarschijnlijk niet gaat veranderen. Voor beide elementen
helaas, maar vooral als je kijkt naar de oorlog in Oekraïne.
Het kabinet is van mening dat de inzet van het noodrecht
maar tijdelijk mag duren. Dat is ook echt de omschrijving.
We moeten zo snel mogelijk naar een situatie waarin we
weer buiten het noodrecht in de opvang kunnen voorzien.
Dat is de reden dat we werken aan een tijdelijke wet. Zodra

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

die in werking is gesteld, vervalt de activatie van het
noodrecht.
De voorzitter:
Een interruptie van de heer Brekelmans.
De heer Brekelmans (VVD):
Een hele korte, verduidelijkende vraag, want de beantwoording van de minister was helder. Ze wil zo nauw mogelijk
aansluiten bij artikel 2c en artikel 4. In het debat zijn enkele
artikelen uit de Wet verplaatsing bevolking aangehaald en
is het doembeeld geschetst als zou het kabinet die willen
gaan gebruiken. Zegt de minister daarmee ook dat ze die
artikelen niet zal opnemen in die tijdelijke wet? De angst
dat ze ooit ingezet zouden worden, zou met die tijdelijke
wet van de baan zijn.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Klopt. Dat zit nu niet in de tijdelijke wet. Het zit ook niet in
de gesprekken die we met de gemeenten hebben. Zoals
zojuist toegezegd aan de heer Brekelmans en andere
Kamerleden, komen we, op het moment dat de situatie
zodanig verandert dat je andere zaken zou moeten doen,
eerst terug in de Kamer. Dat zou kunnen betekenen dat je
dan bijvoorbeeld de tijdelijke wet moet aanpassen, maar
dat je eerst naar de Kamer komt met een verhaal over het
hoe en wat. Dat is de procedure. Wat ik zojuist heb toegelicht over 2c en 4, staatsnoodrecht en waarom we hier staan,
geldt net zo voor de tijdelijke wet.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dan zei de heer Stoffer dat de VNG en het Nederlands
Genootschap van Burgemeesters kritisch zijn over de inzet
van noodrecht. Hij vraagt of de minister kan toezeggen dat
democratische controle weer mogelijk wordt en dat
gemeenteraden niet buitenspel staan. Met de inwerkingstelling van deze wet is gebruikgemaakt van een bestaande
bevoegdheid, zoals gezegd voor deze situatie bedoeld.
Omdat deze wet bepaalt dat de burgemeester bevoegd
orgaan is, was er geen ruimte om hier een heel andere
keuze in te maken. De burgemeester is dan in the lead. Maar
het is niet buiten de gemeenten om gegaan. Met de VNG
is intensief gesproken, voordat het noodrecht werd geactiveerd. Ook bij de tijdelijke wet is aandacht voor democratische legitimatie. Dat is ook de reden waarom we deze tijd
nu moeten nemen. We moeten juist met de VNG, met het
Veiligheidsberaad en met alle gemeenten zo breed mogelijk
proberen te komen tot een kader waarvan men zegt: hier
kan ik mee verder, dit kan ik goed uitleggen.
Zoals in de brief van vandaag is aangekondigd, is er een
bestuurlijk afsprakenkader vastgesteld. Daar is de staatssecretaris met al die gemeenten druk mee bezig. Daarin is
opgenomen dat wordt gewerkt aan een tijdelijke wet,
waarbij de bevoegdheid bij het college van burgemeester
en wethouders wordt belegd, met de normale democratische rol van de gemeenteraad. Op het moment dat we met
de tijdelijke wet aan de slag kunnen en het staatsnoodrecht

6 juli 2022
TK 101

101-18-32

vervalt, komen we dankzij het bestuurlijk afsprakenkader
veel meer in een regulier proces terecht. De heer Stoffer
was daar volgens mij ook naar op zoek.
Mevrouw Kröger heb ik net al geantwoord over het tijdpad
van de tijdelijke wet: zo snel mogelijk. Maar juist om de
elementen die ik richting de heer Stoffer aangaf, namelijk
dat we het goed moeten invullen, hebben we nu deze tijd
nodig. Er wordt in heel hoog tempo aan gewerkt. Het moet
zo snel mogelijk ingediend worden. Ik hoop dat het wetsvoorstel zo snel mogelijk na het zomerreces naar de Tweede
Kamer kan. Dat is de inzet. De hele zomer is erop ingericht
om daarop uit te komen. Mocht er iets anders gebeuren,
dan komen we natuurlijk terug naar de Kamer. Vooralsnog
heb ik het idee dat we dat vlak na de zomer kunnen doen.
Dan heb ik nog een vraag van mevrouw Kröger. Die is
eigenlijk net al behandeld. Het ging over de Huisvestingswet. Ik heb aangegeven dat de tijdelijke wet sowieso de
opvolger is van het noodrecht. Het noodrecht, de beschikbare wetgeving, was specifiek voor deze situatie. Als er nog
nadere vragen over de Huisvestingswet zijn en over de
toekomst, ben ik ervan overtuigd dat minister De Jonge
daar graag op ingaat.
De voorzitter:
Dan gaan we naar het derde blokje, als ik het goed bijgehouden heb.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ja, dat is het blokje praktijk, opvang, capaciteit, hoe zaken
nu zijn.

De voorzitter:
Bent u bijna aan het eind van dit blokje?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Nee.
De voorzitter:
Goed. Dan gaan we nu naar de interruptie van mevrouw
Kröger.

De voorzitter:
Ja.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Mevrouw Bikker zei: wat is nou precies op poten gezet voor
de opvang van vluchtelingen, voor noodopvang? Zij ziet
dat heel veel maatschappelijke organisaties en kerken allemaal opspringen en zeggen: wij willen graag helpen. Zij
sprak haar waardering uit en die deel ik. Ik ben het daar
heel erg mee eens. Dat is heel breed in de samenleving.
Vier maanden geleden lijkt heel lang geleden, maar je zag
hoe de Nederlandse bevolking heel breed, en ook vanuit
maatschappelijke organisaties, zei: natuurlijk bieden wij
een veilige haven voor Oekraïners die nu opeens moeten
vluchten. Ik denk dat we heel trots mogen zijn op wat we
in ons land voor elkaar hebben gekregen. Er is door
gemeenten, veiligheidsregio's, ngo's en vrijwilligers heel
veel gedaan om opvang voor ontheemden vorm te geven.
Daarnaast zijn er heel veel particuliere initiatieven, waarvan
wij met name die van RefugeeHomeNL steunen. Dat is een
consortium van het Rode Kruis, VluchtelingenWerk, Leger
des Heils en Takecarebnb, dat door het ministerie financieel
wordt ondersteund om particuliere opvang zo veilig en
zorgvuldig mogelijk te faciliteren en te coördineren. RefugeeHomeNL informeert, screent, koppelt en begeleidt
gasthuishoudens en ontheemden.
De heer Van Dijk zei: gemeenten zijn wel verantwoordelijk
voor opvang van ontheemden, maar hoe doen ze dat

Tweede Kamer

eigenlijk? Ook zij hebben immers te maken met een tekort
aan bouwmaterialen, aan mensen en aan financiën. De
realisatie van opvangplekken vraagt om bovenmatige
inspanning van gemeenten en veiligheidsregio's. We zien
dat dit met name geldt voor de kleinere gemeenten. In
afstemming met het Veiligheidsberaad inventariseert de
regering continu de knelpunten in de opvang van ontheemden. Er wordt echt intensief met de veiligheidsregio's
samengewerkt om de belemmeringen vervolgens zo veel
mogelijk weg te nemen. We dragen er ook zorg voor dat
na het aanbieden van een locatie binnen 72 uur uitsluitsel
kan worden gegeven over de dekking van de kosten van
de opvang. Dat vonden de gemeenten terecht heel
belangrijk. Zij kunnen heel snel schakelen. Binnen een heel
korte tijd hebben ze meteen een reactie. Als gemeenten
tegen andere knelpunten aanlopen, zoals tekort aan bouwmaterialen of bemensing van opvanglocaties, zorgen we
ervoor dat we met elkaar kijken hoe we daarbij kunnen
helpen. Behalve dat we een DG Oekraïne hebben, wat hier
ook uitvoerig is besproken, hebben we bovendien een
nationale opvangorganisatie opgericht. Die inventariseert
de opvangmogelijkheden en biedt die ter ondersteuning
aan bij de gemeenten. We faciliteren dus zo veel als we
kunnen.

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Herkent de minister dat er vanuit het perspectief van een
gemeente heel veel behoefte is om met het Rijk in één keer
afspraken te maken over opvang van zowel Oekraïners, als
statushouders, als asielzoekers? Wat kan er in wetgeving
gedaan worden om aan die behoefte van gemeenten tegemoet te komen?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dat herken ik zeker. Dat zie ik ook. Voor Oekraïne hadden
we de crisisstructuur ingeschakeld. Die is nu weer afgeschakeld, maar nu hebben we het voor asiel. Eigenlijk zijn dat
dezelfde mensen die aan tafel zitten en die dat ook aangeven. Waar mogelijk doen we dat. We zien ook dat niet alleen
de problematiek — terecht dat we het daarover hebben —
maar ook de groep in de praktijk dichter bij elkaar komt.
Wat was de vraag precies? Sorry.
De voorzitter:
Gaat uw gang.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Excuus.

6 juli 2022
TK 101

101-18-33

De voorzitter:
Pardon, sorry.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
De vraag was of de minister het herkende en in hoeverre
er in wetgeving aan tegemoet gekomen kan worden.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ja, natuurlijk. Deze vraag is meerdere keren gesteld volgens
mij. Daar waar het kan, kijken we naar slimme verbanden.
Wetgeving helemaal op één lijn brengen, gaat niet. Dat zei
ik al in mijn betoog helemaal aan het begin van de avond.
We worden het misschien niet helemaal eens, maar als je
wetgeving op één lijn zou brengen, betekent dat dat het
COA verantwoordelijk wordt voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Dat is iets wat gewoon niet gaat. Er zijn
dus redenen om aparte trajecten te hebben, zoals de tijdelijke wet. Er wordt door gemeenten heel hard gewerkt aan
het bestuurlijk afsprakenkader. Men ziet de behoefte voor
een aparte tijdelijke wet. Ondertussen wordt er door mijn
collega, de staatssecretaris van JenV, ook gewerkt aan
andere wetgeving. Die bij elkaar brengen, zou betekenen
dat je de bevoegdheden bij een andere partij neerlegt en
dat gaat niet.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Je hebt de Huisvestingswet voor statushouders, we krijgen
de tijdelijke wet voor Oekraïense ontheemden en dan weer
een andere wet voor de aanwijzing aan gemeenten voor
asielzoekers. Het feit dat het kabinet kiest om dit in drie
verschillende wetten te beleggen, is voor gemeenten volstrekt niet logisch. Er is toch behoefte aan een soort eenduidig kader. Herkent de minister dat?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Deels. Deels is die behoefte er zeker. Maar het zijn ook drie
aparte groepen. Daar moeten we ook eerlijk over zijn. Daar
zijn de gemeenten ook heel duidelijk over. Statushouders
hebben heel andere rechten. Er is ook een heel andere
juridische grondslag op basis waarvan je die mensen
opvangt, dan asielzoekers en ontheemden. Als je alles bij
elkaar zou doen, doe je geen recht aan de verschillen. Het
zijn echt verschillende bevoegdheden, zaken waar de
gemeenten verantwoordelijk voor zijn en zaken waar het
Rijk verantwoordelijk voor is. Dan krijg je weer een heel
ondoorzichtige situatie. Waar het slim bij elkaar kan, doen
we dat. Waar het niet kan, maak je het zo overzichtelijk en
duidelijk mogelijk waarom het niet kan en wat per kader de
mogelijkheden zijn.
De voorzitter:
Gaat u verder. O, er is een interruptie van mevrouw Podt.
Mevrouw Podt (D66):
Ik borduur nog even voort op mevrouw Kröger. Wij hadden
net een interruptiedebatje over doel en middelen, hè. Ik
hoor de minister heel goed en zij zegt: het lijkt me nou niet
zo verstandig om die twee wetten samen te plakken. Tegelijkertijd wordt er natuurlijk inderdaad wel erkend dat
gemeenten behoefte hebben aan iets meer eenduidigheid

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

en iets meer duidelijkheid over wat er nou eerst komt, wat
u belangrijker vindt en wat er precies van hen wordt verwacht. Dat in de eerste plaats. Maar dat geldt natuurlijk ook
voor de mensen die daar uiteindelijk mee te maken krijgen,
of ze nou asielzoeker zijn of Oekraïner of statushouder. Is
de minister het met mij eens dat het voor met name die
eerste twee groepen belangrijk is om voor het doel, het
realiseren van tijdige opvang voor iedereen, te zorgen dat
we die wetstrajecten zo laten lopen dat het een beetje gelijk
oploopt? Nu is het soms immers wel heel schrijnend.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik denk ook hier weer: deels. Ik begrijp wel de vraag. Laat
ik het even heel erg zakelijk uit elkaar trekken. De wetgeving,
het staatsnoodrecht, waar we het vandaag over hebben,
willen we, in ieder geval ik maar ik denk de Kamer ook, zo
kort mogelijk laten duren. Dat betekent dat ik zo snel
mogelijk met een tijdelijke wet wil kunnen komen. Daar
gaan we de hele zomer aan werken. Tegelijkertijd wordt er
de hele zomer natuurlijk ook doorgewerkt aan de wetgeving
voor regulier asiel, wetgeving waar de staatssecretaris mee
bezig is. Maar dat kan wel wat langer duren, omdat dat een
heel ander traject is en het veel complexer is. Wij proberen
nu om het staatsnoodrecht te gieten in een tijdelijke wet
met democratische legitimatie, iets waar bijvoorbeeld de
heer Stoffer naar vroeg. Waar het gelijk op kan gaan, doen
we dat graag. Maar tegelijkertijd wil ik het staatsnoodrecht
zo snel mogelijk weer van tafel halen, omdat het er daarvoor
niet is.
Voorzitter. Het is misschien goed om aan te geven waar de
burgemeesters ook om vragen, want ik snap wel waarnaar
gezocht wordt. Zij geven, ook in de gesprekken die ik hierover met hen heb in het Veiligheidsberaad, vooral aan dat
ik met een rond verhaal moet komen. Kom met een rond
verhaal! Dat wil zeggen dat je zorgt dat je mensen die hier
niets te zoeken hebben, aan de voorkant kunt weren en
sneller uit kunt zetten. Zorg ook dat de mensen die je hier
binnenlaat, weten dat ze hier mogen zijn. Zorg dat je de
opvang in de regio goed regelt. En zorg er dan voor dat je
mij helpt om de mensen hier te huisvesten die daar recht
op hebben of om de mensen opvang te bieden die daar
weer recht op hebben. En zorg ook voor de mensen die tijdelijke opvang verdienen, zoals bijvoorbeeld de Oekraïners.
Dat ronde verhaal is wel wat de burgemeesters nadrukkelijk
van ons vragen. Nou, daar is de staatssecretaris ook druk
mee bezig. Maar dat betekent: én aan de voorkant de stroom
kunnen beheersen én het hier in ons land goed kunnen
borgen.
Mevrouw Podt (D66):
Het was natuurlijk niet mijn bedoeling om te suggereren
dat we de wet voor de Oekraïense evacués maar een beetje
moeten gaan vertragen, zodat het gelijk oploopt met de
rest. Dat lijkt me niet de bedoeling. Tegelijkertijd vraag ik
me dan wel af: wat maakt nou die wet voor reguliere asielzoekers zo veel complexer? Dat is namelijk wel wat de
minister schetst. En wat zouden we eventueel kunnen leren
van het traject dat we nu doorlopen voor de Oekraïners om
dat andere ook een beetje te versnellen?

6 juli 2022
TK 101

101-18-34

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dat is een goede vraag van mevrouw Podt, maar daar heb
ik ook niet direct een antwoord op, omdat het vooral de
staatssecretaris is die hier druk mee bezig is. Maar als
mevrouw Podt het goedvindt, geleid ik deze vraag graag
door. Ik weet namelijk zeker dat hierover natuurlijk op korte
termijn met de commissie nader wordt gesproken. Het lijkt
me heel goed dat de staatssecretaris het traject waar we
nu in zitten, de bestuurlijke afspraken en een tijdelijke wet,
daarbij betrekt en kijkt welke elementen we daarvan wel of
niet kunnen toepassen. Ik zal dat graag aan hem doorgeven.
De voorzitter:
We verwachten nog een aantal brieven van de staatssecretaris en daar kan het wellicht in meegenomen worden.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Kijk! Er is vast ergens nog een pagina bij te verzinnen. Top.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Nee. Nee, het gaat echt om de vraag of je jezelf kunt identificeren. Zo niet, dan kan de IND het mogelijk. Als dat ook
niet kan, hoeft ook de gemeente niet op te vangen. Zo
bedoelde ik het meer.
De heer Slootweg (CDA):
Even kijken of we misschien tot iets praktisch kunnen
komen. Stel, er is iemand uit een veilig land. Laten we het
maar even "land A" noemen, dan hebben we het minste
gedoe, denk ik. Die persoon heeft daar gestudeerd en komt
hier en geeft ook helemaal aan: ik zat in Oekraïne, ik ben
gevlucht vanwege oorlogsgeweld, ik ben naar Nederland
gekomen. Wordt die persoon op dat moment naar de IND
gestuurd en zegt de IND of die persoon een asielaanvraag
hier kan doen of niet?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Iemand verbleef dus met een geldige verblijfstatus in Oekraïne?

De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Slootweg (CDA):
Ja, maar hij komt uit land A.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
De heer Eerdmans had het over een fors aantal niet-Oekraïners onder de mensen die opgevangen worden. Dat kunnen
mensen zijn die zeggen dat ze hier of daar waren om te
studeren. Maar hoe gaat dat nou? Zijn dat allemaal vluchtelingen of zijn het misschien migranten? En zo ja, welke
consequenties verbinden we dan daaraan?
Wanneer een naar eigen zeggen ontheemde uit de Oekraïne
zichzelf niet kan identificeren, wordt diegene voorlopige
opvang verleend en wordt hij tegelijkertijd doorverwezen
naar de Oekraïense ambassade. Als de Oekraïense ambassade vaststelt dat diegene inderdaad de Oekraïense nationaliteit heeft, wordt de opvang voortgezet, conform zoals
vanavond besproken.
Wanneer de Oekraïense ambassade de identiteit niet kan
vaststellen of wanneer het een gestelde derdelander uit
Oekraïne betreft, kan middels een triageproces door de IND
de identiteit mogelijk alsnog worden vastgesteld. Als de
identiteit niet aannemelijk kan worden gemaakt en als we
er gewoon niet uit komen, dan kan de gemeente de toegang
tot de opvang ontzeggen. In dat geval kan betrokkene een
asielaanvraag indienen middels het reguliere asielproces.
We zagen mensen die Oekraïens van nationaliteit zijn. We
zagen dat mensen daar met een verblijfstatus waren. En er
zullen ook mensen tussen zitten die dat allebei niet hebben.
Die kunnen dan of teruggeleid worden naar het land van
herkomst of de asielprocedure in.
De voorzitter:
Dat roept een vraag op bij de heer Slootweg.
De heer Slootweg (CDA):
Ik had een soortgelijke vraag als de heer Eerdmans, maar
net iets anders geformuleerd. Begrijp ik uit de woorden van
de minister dat de beslissing min of meer bij de gemeente
ligt?

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik ga u het antwoord geven, maar ik ga tegelijkertijd checken
of wat ik zeg, klopt, want dit is de expertise van de staatssecretaris. Op het moment dat je daar een geldige verblijfstatus had, kom je hier in de ontheemdenaanpak zoals we die
hebben. Maar mensen zonder verblijfstatus niet. Maar ik
ga dit even checken. Ik zie geknik, dus het klopt in de basis.
Ik heb zo meteen het antwoord voor de heer Slootweg,
denk ik, en anders kom ik er in de tweede termijn nadrukkelijker op terug. Want het luistert nauw, dus ik wil niet iets
zeggen wat niet klopt.
De voorzitter:
Fijn, dank u wel. Gaat u verder.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dan ga ik verder met de vraag van de heer Van Haga. Hij
vroeg: klopt het dat de bedragen die gemeenten van het
Rijk krijgen via de speciale regeling voor panden deze
gemeenten meer opleveren dan wat bedrijven betalen aan
gemeenten? Het Rijk vergoedt de gemeentelijke kosten voor
de opvang op basis van een ministeriële bekostigingsregeling. De middelen worden via een specifieke uitkering aan
gemeenten verstrekt. Het uitgangspunt is dat gemeenten
achteraf een vergoeding krijgen op basis van de gerealiseerde kosten. Gemeenten en veiligheidsregio's ontvangen
een normbedrag van €700 per week per gerealiseerde
gemeentelijke opvangplek. Dit normbedrag evalueren we
nu met de VNG door middel van een onafhankelijk monitoringsonderzoek. Daarin kijken we of het bedrag moet worden bijgesteld of niet. Dat wordt dus onafhankelijk bekeken.
Volgens de specifieke uitkeringsregeling moeten gemeenten
zich achteraf verantwoorden. Hierin kan het zijn dat een
uitkeringsbedrag terug wordt gevorderd wanneer het niet
rechtmatig is uitgegeven. Op deze manier kan er ook een

6 juli 2022
TK 101

101-18-35

lager bedrag worden uitgekeerd. Het bedrag dat wordt
overgemaakt is, kort gezegd, dus niet vrijblijvend.
Dan de heer Van Dijk. De regering verwijst naar het maatschappelijk middenveld, zoals het Rode Kruis, voor het
bieden van ondersteuning aan gemeenten. Hoe ziet de
minister dit? Moeten we daar wel naar verwijzen? Het
kabinet probeert op heel veel verschillende manieren
gemeenten te ondersteunen in deze taak, administratief en
ook financieel. Daarnaast heeft het kabinet heel graag
gebruikgemaakt van het aanbod van meerdere ngo's en
partijen in het maatschappelijk middenveld om een rol te
spelen. Dat geldt ook voor kerken en kerkelijke instellingen.
Wij zijn deze actoren daar enorm erkentelijk voor. Overigens
is dit wel hoe wij van oudsher in ons land asielopvang
hebben geregeld en hebben ingericht. We vallen dus ook
met enige regelmaat terug op bijvoorbeeld kerken. Maar
dat betekent niet dat we gemeenten vragen om zomaar
klakkeloos mensen door te verwijzen naar deze ngo's. Zeker
niet. Waar mogelijk biedt het Rijk ook ondersteuning bij
vragen van gemeenten. Maar de inzet van ngo's en andere
is wel een heel warm welkome aanvulling.
Mevrouw Van der Plas had de vraag hoeveel Oekraïense
vluchtelingen er nu in Nederland zijn, hoeveel er hebben
besloten om terug te keren en ook al zijn teruggekeerd.
Mevrouw Van der Plas, het aantal ontheemden uit Oekraïne
in Nederland is op dit moment 68.280. In totaal hebben 8,4
miljoen ontheemden uit Oekraïne hun land ontvlucht. Het
klopt dat er mensen weer terug zijn gegaan. Bij terugkeer
dienen zij zich uit te schrijven uit de Basisregistratie Personen en zitten zij ook niet meer in deze cijfers. Op dit moment
hebben zich 4.090 mensen uitgeschreven uit die basisregistratie. Er zijn ongeveer 250 vertrekprocedures opgevoerd
voor Oekraïners met een terugkeerwens en 120 Oekraïners
zijn ook met hulp van de Dienst Terugkeer en Vertrek vertrokken. Assistentie bij terugkeer vindt plaats op basis van
behoefte en vrijwilligheid. Aan de aantallen kunt u zien dat
er ook een heleboel mensen op eigen gelegenheid zijn
teruggekeerd. Dit zijn de getallen.

ook geholpen of krijgen ze dan geld mee? Hoe moet ik dat
zien?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Als mevrouw Van der Plas het goedvindt, dan kom ik daar
straks even op terug. Dan vraag ik het even na, want ook
dat is natuurlijk iets waar mijn collega, de staatssecretaris,
inhoudelijk druk mee bezig is. Maar dat kan ik ongetwijfeld
in de tweede termijn wat nauwkeuriger vertellen. De prognoses hangen helemaal af van de scenario's die zich in
Oekraïne ontwikkelen. Er worden vanuit deze invalshoeken,
ook militair-maatschappelijk, wel scenario's gemaakt, maar
daar is niet in die zin wat op te zeggen. We volgen het. We
volgen ook wat er in de landen om ons heen gebeurt, maar
dit zijn de cijfers. Eigenlijk moeten we daar steeds op
terugvallen om te zien hoe het dan feitelijk is. Maar specifiek
op die vertrekprocedures hoop ik straks in de tweede termijn
al terug te kunnen komen.
De voorzitter:
Ja, dat gaan we even noteren. Dat komt zo terug. Gaat u
verder.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dan vroeg de heer Van Dijk: wat gaat er gebeuren als Oekraïners een verblijfsvergunning krijgen? Dan moeten ze ook
woningen krijgen en allerlei andere zaken; hoe gaat dat?
Als Oekraïners een verblijfsvergunning krijgen, dan moeten
ze ook een woning en dergelijke krijgen. Dan kom je in die
categorie mensen terecht, maar dat is nu nog niet aan de
orde. Op dit moment vallen zij nog onder de Richtlijn tijdelijke bescherming, die zoals gezegd door Europa is ingesteld. In eerste instantie is tijdelijke bescherming vastgesteld
voor de duur van precies één jaar. Deze bescherming kan,
indien nodig, verlengd worden tot maximaal drie jaar. Dus
daar zijn we nog niet. Ik denk dat we met z'n allen voor de
Oekraïners hopen dat er dan een hele andere situatie is en
dat zij veilig terug naar huis kunnen.

Dan de heer Van Dijk.
De voorzitter:
Ogenblik, mevrouw Van der Plas heeft daar nog een vraag
over. Gaat uw gang.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dat klopt. Bedankt voor het uitzoeken. Dat roept nog wel
even een vraag bij mij op. Ik vroeg ook of we de prognoses
van de terugkeerders van dit jaar weten, behalve dan dat
er 250 vertrekprocedures zijn opgestart. Die vertrekprocedure triggerde mijn aandacht eventjes. Wat is een vertrekprocedure? Ik begrijp dat als "gewone" asielzoekers — dat
zeg ik maar even kort door de bocht — het land moeten
verlaten, zij bijvoorbeeld nog weleens geholpen worden
met geld of met materieel. Mij is uitgelegd dat het op zich
heel goed voor te stellen is dat bijvoorbeeld jongens uit
Afrika, die met grote dromen hiernaartoe zijn gegaan, een
schande zijn voor de familie als ze weer terugkeren. Dus
die krijgen dan ook nog eens een keer ietsje mee. Of nou
ja, ze worden er in ieder geval bij geholpen. Maar wat is
hier dan een vertrekprocedure? Worden Oekraïners dan

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De heer Slootweg vroeg: kunt u de contouren schetsen van
de programmatische aanpak en houdt u ook rekening met
de bestaande wooncrisis? Dat zijn hele redelijke vragen.
Die snap ik heel goed. Onder de verantwoordelijkheid van
mijn collega, de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, is onlangs de Taskforce versnelling tijdelijke
huisvesting gestart met als doel projecten in gemeenten
maximaal te versnellen gericht op huisvesting van Oekraïners door middel van flexwoningen en transformatie van
bestaande gebouwen. Vanuit deze taskforce vindt het
gesprek plaats met de woningbouwcorporaties en het
bedrijfsleven om het aanbod van dergelijke woningvormen
maximaal op te schalen. Een aantal gemeenten heeft het
initiatief genomen om op de voor hen passende schaal,
gegeven de ruimtelijke en logistieke mogelijkheden, tijdelijke huisvestingsprojecten te realiseren. De taskforce
ondersteunt de gemeenten in het aanscherpen van de
businesscase.
De Nationale Opvang Organisatie, die weer onder het DG
OEK valt binnen mijn ministerie, en de genoemde taskforce
ondersteunen gemeenten hierbij op verschillende punten,
bijvoorbeeld bij het gereedmaken van een project voor
besluitvorming, bij het opstellen van businesscases en bij

6 juli 2022
TK 101

101-18-36

juridische procedures. Mochten gemeenten trouwens —
dat is misschien wel goed om toe te voegen — financiële
tekorten op de businesscase overhouden, dan is daarvoor
100 miljoen beschikbaar gesteld om de gemeenten daarin
te kunnen ondersteunen.
De heer Slootweg had nog gevraagd in hoeverre Nederland
nou gebruikmaakt van het programma REACT-EU, waarmee
3,5 miljard beschikbaar is gesteld voor de opvang van
gevluchte Oekraïners. Het kabinet onderstreept het belang
van een eendrachtige en solidaire Europese respons op de
invasie in Oekraïne en de enorme gevolgen die dit heeft,
niet alleen in Oekraïne maar ook, zoals we het vanavond
bespreken, in de lidstaten. Daarom verwelkomt het kabinet
de maatregelen om lidstaten te ondersteunen bij het geven
van noodhulp aan mensen die uit Oekraïne zijn gevlucht.
Vanwege de uitzonderlijke situatie steunt Nederland het
voorstel om meer voorfinanciering uit te betalen voor de
middelen uit REACT-EU, om zo lidstaten, met name die met
de hoogste vluchtelingenaantallen, extra liquiditeitsmogelijkheden te bieden voor de omgang met deze enorme crisis.
Het voorstel sluit aan bij de inzet van het kabinet om Europese financiering voor crisisbestrijding te vinden binnen
bestaande instrumenten en reeds beschikbare middelen.
Het kabinet verkent de mogelijkheid om hier gebruik van
te maken, maar het exacte bedrag kan ik u nog niet vertellen. Dat is nog niet bekend.
De heer Slootweg vroeg ook nog hoe ik naar het idee kijk
om informatie over de Nederlandse gezondheidszorg te
vertalen naar het Oekraïens. Daar sta ik positief tegenover.
Daar wordt ook naar gekeken, want ontheemden uit Oekraïne hebben ook recht op medische zorg in ons land. Vanaf
1 juli worden de kosten hiervoor gedekt door de Regeling
Medische zorg Ontheemden. Dat zorgpakket is ook gelijk
aan de Regeling Medische zorg Asielzoekers. Het lijkt mij
goed om te kijken of we het ook wat toegankelijker kunnen
maken.
Dan mijn laatste vraag in dit mapje. De heer Slootweg vroeg
naar zorgprojecten voor huisartsen. Hij vroeg of we huisartsvoorvluchteling.nl kennen en hoe we ertegen aankijken
om dit project beter vindbaar te maken, ook voor Oekraïense
vluchtelingen. Ik ben op de hoogte van het initiatief, en
ieder initiatief dat bijdraagt aan zorg voor ontheemden is
heel erg belangrijk. Particuliere initiatieven zoals deze
waarderen we zeer. Het is wel heel complex om zicht te
houden op de vele particuliere initiatieven die er zijn. Dat
is ook wat ons land natuurlijk zo mooi maakt. Het is mooi
dat er zo veel mensen zijn opgestaan en hebben gezegd: ik
ga hier een betekenisvolle rol in spelen. In het kader van
particuliere initiatieven is op vrijdag 18 maart refugeehelp.nl
officieel gelanceerd. Dat is een platform voor samenwerking
van VluchtelingenWerk Nederland, SparkOptimus, NAVARA
en vele andere maatschappelijke partners. Daar wordt dan
voor en door Oekraïense vluchtelingen met elkaar gedeeld
wat er allemaal is en wat er beschikbaar is om het zo toegankelijk mogelijk te maken.
Dan heb ik een kort mapje reguliere asielzoekers. Dat valt
buiten de scope van dit debat, maar ik begrijp natuurlijk
dat er wat vragen over zijn gesteld. Mevrouw Bikker vroeg
mij om een reflectie te geven op de crisisstructuur voor de
opvang van gewone asielzoekers en een reflectie op rapporten van de inspecties; ook bij de reguliere opvang gaat er
toch een heleboel nog niet goed. De crisisnoodopvang en

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

de noodopvang voor reguliere asielzoekers zijn op vele
onderdelen niet voldoende, ondermaats. De staatssecretaris
heeft hier volgens mij in het debat van vanmiddag ook uitvoerig bij stilgestaan en ook aangegeven zich ten volle in
te zetten voor het normaliseren van deze situatie. Uw
commissie heeft ook uitgebreid met de staatssecretaris
gesproken.
De heer Van Dijk zei dat er een verschil is tussen Oekraïense
opvang en de reguliere opvang; is dit onderscheid houdbaar? Daar hebben we het vanavond eerder ook al over
gehad. Hij had het over hoe de praktijk is en over die beide
wetten. Ik zal het nog een keer zeggen, maar dan kort: wij
zien ook liever geen onderscheid tussen de opvang van
ontheemden uit Oekraïne en overige asielzoekers. Maar het
gaat er wel om wie wie moet opvangen. We zagen dat we
buiten de reguliere structuren van het COA het een en ander
moesten regelen. Bij de opvang wordt er wel steeds naar
gestreefd om het voorzieningenniveau gelijk te stellen.
Voorzitter. De heer Stoffer zei dat het inzetten van dwangmaatregelen voor de opvang van reguliere asielzoekers
riskant is, in ieder geval niet wenselijk; moeten we niet op
zoek blijven naar draagvlak? Ik denk dat dat een heel
belangrijk punt is. Het is ook het uitgangspunt van het
kabinet, meer in het bijzonder van de staatssecretaris, die
eerder aan de Kamer heeft aangegeven dat een juridisch
instrumentarium ook echt een uiterst middel is. We hopen
ook dat het eigenlijk niet nodig is, maar op een gegeven
moment moet je wel gaan verkennen wat nog meer
mogelijk is als je op dat punt zou komen. Maar ik ben het
ermee eens dat draagvlak ontzettend, ontzettend belangrijk
is.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik hoor de minister zeggen dat zij ook het liefst helemaal
geen onderscheid zou zien in de opvang van verschillende
mensen die recht op opvang hebben en vervolgens hoor
ik weer een juridische argumentatie. Dan snap ik toch iets
niet. Die crisisnoodopvang ligt bij de gemeenten, dus dat
is hetzelfde als de opvang van Oekraïners. Dus daar geldt
niet dat argument dat het COA verantwoordelijk is. Het
voorzieningenniveau is absoluut niet hetzelfde, laat staan
dat dat, zeg maar, op dezelfde manier geregeld wordt. Dus
waarom kiezen we er dan niet voor om in de afspraken met
de gemeenten te zeggen dat crisisnoodopvang en opvang
van Oekraïners gewoon één taak zijn?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Daar is nog steeds wel een juridische grondslag voor nodig.
Daar zijn we nu mee bezig. Dat is nu staatsnoodrecht en
dat wordt straks de tijdelijke wet. Dan zullen er verschillende
vormen zijn, maar dan ligt het allemaal wel bij de
gemeenten. Het is niet zo dat je dat zomaar kunt zeggen en
dat je het daarmee geregeld hebt. Daar is wel een juridische
grondslag voor nodig en dat is precies waarom we hier
staan.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Zeker. Die juridische grondslag ligt er nu in het
staatsnoodrecht en zo direct in die tijdelijke wet. Op dit
moment is de noodcrisisopvang van asielzoekers volstrekt
anders. Ik ben in Leeuwarden geweest; hoe mensen daar

6 juli 2022
TK 101

101-18-37

opgevangen worden, is volstrekt anders dan hoe Oekraïners
worden opgevangen. Als de minister zegt dat ze wil dat die
mensen samen opgevangen worden, waarom worden er
dan geen afspraken met de gemeenten gemaakt om die
mensen gewoon gelijk te behandelen en ze samen op te
vangen?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Wat we nu hebben gedaan met de reguliere asielopvang,
is ondermaats; het is niet goed hoe dat gaat. Daar heeft
mevrouw Kröger natuurlijk helemaal gelijk in; dat heb ik
ook gezegd. Daarom hebben we ook de crisisstructuur
ingesteld en daarom kijken we nu ook naar crisisnoodopvang, naar tussenwoningen, naar tussenoplossingen en
naar het uit laten stromen van de mensen die kunnen uitstromen, zoals statushouders. Dat is een enorme, enorme
opgave en tegelijkertijd blijven er Oekraïners binnenkomen.
Was er maar een scenario waarbij je tegen de gemeenten
kon zeggen: we voegen het nu samen en dan is het opgelost. Dat is niet aan de hand. Er zijn overal tekorten, dus er
is overal plek nodig. Er zijn plekken gereserveerd voor
Oekraïners. Dat werd net al aangegeven en het is volgens
mij vanmiddag ook gedeeld door de staatssecretaris. We
zijn al over de 90%. Dus het is niet zo dat er nu heel veel
ruimte is en dat er een oplossing ontstaat als je het
samenvoegt.

Mevrouw Van der Plas had nog een andere vraag over de
landelijke kaders die ontwikkeld moeten worden voor het
creëren van voldoende asielopvang. Volgens mij heeft
mevrouw Van der Plas vorige week in het commissiedebat
Asiel en Vreemdelingenbeleid een vergelijkbare vraag
gesteld. Daar heeft de staatssecretaris gisteren op geantwoord. Daarin geeft hij onder meer aan dat hij de suggestie
meeneemt in de zoektochten naar een procesbeschikbaarheidslocatie. Volgens mij ging dat specifiek over Lelystad,
waar mevrouw Van der Plas het toen over had. Maar dat is
ook een breder vraagstuk. Hij neemt dat ook mee bij het
zoeken naar manieren om sobere opvang te realiseren voor
asielzoekers die uit veilige landen van herkomst komen.
Dan mijn laatste vraag in dit mapje. Daarna heb ik nog
alleen de andere hele belangrijke vragen. De heer Slootweg
en volgens mij ook mevrouw Podt vroegen waarom er geen
andere wetgeving … O, die hebben we al uitvoerig behandeld. Dan zou ik wel erg in herhaling vervallen.
De voorzitter:
Dan komen we bij het laatste blokje, overige.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ja, hele belangrijke vragen. Als Kamerlid zat ik vaak in het
mapje overige. Dat vond ik heel irritant. Ik noem het dus
anders.

De voorzitter:
Gaat u verder.
De voorzitter:
Ja, daar kan ik me alles bij voorstellen.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dan kom ik nog bij mevrouw Van der Plas. Zij had het over
de vastgelopen asielketen en vroeg zich af wat we doen om
daar ruimte te creëren. Ze had het bijvoorbeeld over
gesprekken met Marokko. Volgens mij is dat vanmiddag
aan bod gekomen; daar is de staatssecretaris van JenV druk
mee bezig. Hij gaf volgens mij vanmiddag ook aan dat er
recent verschillende ontmoetingen op politiek niveau hebben plaatsgevonden, alsmede hoogambtelijke consultaties
tussen Marokko en Nederland. Dus dat waar mevrouw Van
der Plas naar op zoek is, daar zijn wij ook naar op zoek en
daar zijn we ook druk mee bezig. Marokko zet ook stappen
vooruit in het meewerken aan terugkeer en we zien ook
positieve stappen waar de komende tijd door ons stevig op
ingezet wordt. Het is belangrijk om dat vervolgens verder
vorm te geven. Laat ik meteen zeggen — dat heeft de
staatssecretaris ongetwijfeld vanmiddag ook al gezegd —
dat het natuurlijk pas een succes is als we zien dat de eerste
laissez-passers zijn verstrekt. Maar er is wel reden om
positief te zijn, want die gesprekken lopen. Tegelijkertijd
wil ik het beeld wegnemen dat dit direct relevant zou zijn
voor het opvangvraagstuk van nu, dus voor waar we het
nu over hebben. Ik denk ook niet dat mevrouw Van der Plas
het zo bedoelde. Maar het is natuurlijk wel relevant voor
het ronde verhaal waar ik het over had en waar ook burgemeesters om vragen: regel ook dat mensen die hier niets
te zoeken hebben, teruggaan. Sterker nog, zorg dat zij het
land überhaupt niet in komen, dat je strakke procedures
hebt en dat de mensen die ons wel nodig hebben, ook in
de regio opgevangen kunnen worden. Met dat hele verhaal
is de staatssecretaris druk bezig.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Voorzitter. Ik heb een vraag van de heer Markuszower. Hij
zei dat we eigenlijk met z'n allen in een algehele crisis zitten
en vroeg waarom we geen crisis uitroepen voor — volgens
mij noemde hij het zo — de gewone Nederlander. Hij
bedoelde in ieder geval: voor iedereen in het land. Het uitroepen van een crisis doen we niet zomaar. Dat doen we
als er onvoorziene omstandigheden zijn en wanneer dingen
gebeuren die niet binnen de reguliere gang van zaken passen. Ik zal meteen richting de heer Markuszower zeggen
dat er veel gaande is in ons land. Het is echt niet zo dat
mensen het allemaal even makkelijk hebben, zeker niet.
Wat er in Oekraïne gebeurd is, is anders. Daar was echt
sprake van onvoorziene omstandigheden in het conflict
daar. Het mag duidelijk zijn dat dat een uitzonderlijke,
andere situatie is. Sinds het uitbreken van het conflict hebben inmiddels bijna 70.000 mensen in ons land een veilige
haven moeten zoeken. Dat is een situatie die we, denk ik,
niemand gunnen.
De heer Markuszower (PVV):
Nee, zeker niet. Wij gunnen natuurlijk niemand oorlog en
geweld. De minister zegt dat we niet konden bevroeden
wat er allemaal zou gaan komen, maar we kunnen wél
bevroeden dat er in Nederland 40.000 daklozen zijn. We
weten wél dat in een donker scenario meer dan 1 miljoen
huishoudens hun rekeningen niet meer kunnen betalen, en
dat nu al ongeveer de helft van dat aantal dat niet kan. Er
zijn dus gigantisch veel mensen in Nederland die in
armoede leven. We weten wél dat de gewone Nederlander

6 juli 2022
TK 101

101-18-38

amper aan een woning komt. Die zijn onbetaalbaar of ze
zijn er gewoon niet. In sommige gemeenten sta je zeventien
jaar op een wachtlijst. In de gemeente van de minister zal
dat niet heel veel minder zijn.
De voorzitter:
En uw vraag is?
De heer Markuszower (PVV):
Mijn vraag is: begrijpt de minister dat zij minister is in
Nederland, primair voor de Nederlanders? En waarom doet
ze niet veel meer haar best voor de gewone Nederlander,
zoals ze nu voor de Oekraïners haar best doet?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik denk dat ik daar twee zaken op kan zeggen. De eerste is
dat ik hoop dat de heer Markuszower geen groepen tegenover elkaar zet. Dit is niet of-of. Wij zijn een land. Wij kunnen
veiligheid bieden aan Oekraïners, die opeens overvallen
werden door een brute agressor, namelijk Rusland. Ik ben
er dus trots op dat we dat doen en ik ben er trots op dat we
dat samen met duizenden en duizenden particulieren doen.
En ik zou daarnaast het volgende willen zeggen. Voor
mensen die dit debat volgen, zou namelijk weleens het
beeld kunnen ontstaan dat we inderdaad alleen maar met
dit soort onderwerpen bezig zijn, voor mensen die van
buiten ons land hiernaartoe komen en voor wie ik graag
een veilige haven bied. Maar ik zit bijna wekelijks met de
heer Markuszower in een debat, waarin ik hem ook laat zien
wat ik bijvoorbeeld vanuit mijn rol doe voor de veiligheid
en vrijheid van Nederlanders en van alle mensen hier in
ons land. Ik denk dat de voorzitter míjn microfoon uitdoet
als ik dat allemaal opnoem. Dan hebben we de cirkel rond
vanavond. Dat is een lang verhaal. Maar volgens mij is het
heel verstandig om, zeker in deze tijd, groepen niet tegenover elkaar te zetten en ervoor te zorgen dat we aan
Nederlanders de ruimte bieden om hun leven goed te kunnen leiden, en ook aan mensen die acuut moeten vluchten
voor oorlog.
Dan had mevrouw Bikker nog de volgende vraag. Ze haalde
daarbij de andreaskruisen van Amsterdam aan en de
barmhartigheid, waarvoor bijvoorbeeld Amsterdam staat,
maar waarvoor mensen in ons land ook veel breder staan.
Zij zei: zullen we zorgen dat we internationale afspraken
nakomen en mensen op de vlucht opvangen? En: hier past
barmhartigheid. Ik denk dat ze daar helemaal gelijk in heeft.
Ik denk ook dat we dat hebben laten zien, zeker aan het
begin van de oorlog, toen we acuut met elkaar zeiden: dit
kan echt niet en wij bieden een veilige haven. Dat zie je ook
echt in de praktijk.
Dan nog een vraag van de heer Brekelmans. Die heb ik al
beantwoord. Nee, die heb ik nog helemaal niet beantwoord.
Excuus. Deze gaat over de modernisering van het noodrecht. Ook dat speelt. Dat is een heel omvangrijk traject.
We willen het noodrecht moderniseren. Dat moeten we ook
doen. Ook als je naar deze wetgeving kijkt, zie je dat het
noodrecht oud is. Het is bruikbaar, maar er zijn ook elementen die helemaal niet meer van toepassing zijn. Er zijn wel
heel veel noodwetten, veel meer dan ik dacht dat we hadden, die op verschillende wijzen op elkaar ingrijpen. Dus
wil je dat goed kunnen moderniseren, dan zal je dat ook

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

echt geprioriteerd, gefaseerd en zorgvuldig moeten doen.
Daar zijn we nu mee bezig. Ik verwacht dat we het kader
waarin we dat gaan doen, na de zomer gereed zullen hebben en naar de Kamer zullen sturen. Dan zullen daar nog
wel wat stappen tussen zitten, maar dat heeft er dus mee
te maken dat we wel heel veel verschillende noodwetten
hebben, die erg met elkaar verbonden zijn.
Dan heb ik nog één vraag, van de heer Van Meijeren. Die
is er niet meer. Hij zei: door allesverwoestende massaimmigratie en allerlei andere ellende die wij hier allemaal
hebben, worden we verplicht om vreemdelingen in eigen
huis op te vangen. En hij vroeg: is de regering bereid te
onderzoeken hoeveel Nederlanders hierop zitten te wachten? Nogmaals, het is goed om te melden, zeg ik zeker tegen
de heer Van Meijeren, die dit ongetwijfeld terug zal kijken
en er misschien een mooi filmpje van maakt, dat ongeveer
20.000 ontheemden uit Oekraïne onderdak hebben gevonden bij Nederlandse burgers die meteen hebben gezegd:
ik stel mijn huis beschikbaar. Daar heb ik zeer veel respect
voor. Dat is wat Nederland is. Dat is op geheel vrijwillige
basis. Laat ik herhalen waar ik dit debat mee begon: het
vorderen van het gebruik van woningen is op enkele manier
aan de orde.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is er nog een vraag van meneer Stoffer.
Zie ik dat goed? Ja. Gaat uw gang.
De heer Stoffer (SGP):
Ik ga ervan uit dat de minister aan het eind van haar eerste
termijn is. Dan blijft er bij mij nog één ding over waar we
al heel kort even met elkaar over van gedachten wisselden,
en dat is de vraag: waarom is er naar dit machtsmiddel
gegrepen? We zijn het erover eens dat op het moment dat
het hier oorlog zou zijn en de veiligheidsdienst of de CDS
aangeeft dat er een risico is dat er bommen vallen enzovoorts, je dan bevolking moet verplaatsen. Daar zijn we het
volgens mij over eens. Op het moment dat je, bijvoorbeeld
zoals in 1995, weet dat er dijken doorbreken in de Betuwe,
of bijna, heb je een crisisorganisatie die aangeeft: dit wordt
zo gevaarlijk; de kans is heel groot dat het echt misgaat.
Dan moet je acuut handelen.
De minister en ik zijn het niet helemaal eens — maar goed,
de Raad van State heeft erover geadviseerd en dan moet
je het met elkaar erover eens zijn — over de toepassing
waar nu gebruik van wordt gemaakt: die grote instroom
van vluchtelingen. Maar nu staat er volgens mij bij: als het
gaat om grote groepen vluchtelingen die onze grenzen
overtrekken. Daar zit volgens mij juist het punt. Op het
moment dat deze wetgeving in werking trad op 1 april, was
er geen acuut probleem, naar mijn beleving. Er waren
genoeg opvangplekken. Er waren nog heel veel lege bedden. Juist door datgene waarvan de minister zojuist
benoemde "daar ben ik ook zo trots op", door al die plekken
bij mensen die particulier hun huizen beschikbaar stelden
en ga zo maar door — voorzitter, u wil mij laten doorgaan,
maar ik heb niet zo veel interrupties gepleegd, dus ik neem
rustig even de tijd — is voor mij dan de vraag: wat is nu
het acute punt geweest waarop dit moest? Want deze wetgeving ga je niet zekerheidshalve maar inzetten. Ik kan
alleen maar vinden: het COA kon het wellicht niet aan, dan
moeten we die bevoegdheid bij burgemeesters neerleggen.

6 juli 2022
TK 101

101-18-39

Maar dan moet je toch gewoon een acute situatie hebben?
Die was er naar mijn beleving niet. Dus ik hoor graag van
de minister wat het acute was waarom het op dat moment
moest en het niet weg kon worden gelaten. Volgens mij
ging het namelijk vanzelf goed.

Als de minister mij niet kan zeggen "ik had exact deze
informatie dat het op dat moment, direct, binnen 24 uur,
ontwrichtend zou worden" dan worden we het er niet over
eens. Dat kan zo zijn, maar dat wil ik hier dan wel nadrukkelijk neerleggen.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik heb een beetje de indruk dat de SGP aanvankelijk heeft
gezegd "wij steunen dit niet", en het nu graag niet wil
steunen. Maar de heer Stoffer kan het volgende niet aan
mij vragen. Vier maanden geleden zagen we dat dorpen,
gemeenten, huizen, scholen, van alles acuut gebombardeerd werd door Rusland, opeens, uit het niets. Mensen
die lijken op mij en de heer Stoffer moesten alles achterlaten
en vluchten. We zagen die stroom. Het duurde even voor
ze bij ons kwamen; dat is waar. Er zit namelijk een continent
tussen; ze moeten van de ene kant naar de andere kant.
Maar we zagen mensen in paniek vluchten voor bommen
van Rusland. Dat is nogal een acuut probleem. Ik weet
honderd procent zeker dat als wij toen hadden gezegd "nou,
we hebben een aantal bedden; we kijken even aan hoelang
het duurt voordat die stroom hier is", de heer Stoffer hier
dan had gezegd: ben je wel goed bij je hoofd; er is daar
opeens een oorlog gaande bij onze buren, dus waarom heb
je niks opgericht en ingericht om ervoor te zorgen dat je
mensen degelijk kunt opvangen? En dit is allesbehalve een
machtsmiddel. We geven juist burgemeesters de
bevoegdheden om te zeggen: oké, ik kan opvangen. We
helpen ze daarbij met financiën, met kaders, om ervoor te
zorgen dat ze dat goed kunnen. Ik ben ontiegelijk trots dat
we bijna 70.000 mensen op die manier hebben kunnen
opvangen. Een acuut probleem? Er was acuut een oorlog
op het Europese continent, naast ons.

De voorzitter:
Ten slotte, de minister.

De heer Stoffer (SGP):
Eén ding wil ik hier wegnemen. Ik heb vanochtend gehoord
dat ik deze wetsbehandeling doe. Ik heb me daarvoor er
niet al te druk over gemaakt, want het lag bij mijn collega,
dus hoe het toen was, weet ik niet. Ik heb nu gewoon
oprechte vragen. Ik vind dat je met deze noodwetgeving —
voorzitter, dit is echt gewoon een serieus punt — en met
noodstaatsrecht heel, heel zuinig moet zijn, en dus zuiver
met elkaar moet behandelen waarom je die inzet. Dat moet
je hier tot op het laatste bot afkluiven, wat mij betreft. Dan
kunnen we het oneens zijn, maar uiteindelijk zeggen we:
nou, dit is het dan. Ik bedoel, van mij hoeft het kabinet er
echt niet om te vertrekken; zo zit de SGP al 100 jaar niet in
elkaar. Maar het klinkt mij toch in de lijn van: het is zekerheidshalve ...

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Op het moment dat je deze wet in werking stelt, moet je
daarna ook de gemeenten en de burgemeesters de ruimte
gunnen om daar iets mee te kunnen doen. Als je wacht tot
de laatste paar uur en de wet dus pas in werking stelt als
mensen deze kant opkomen en net de grens overgaan —
nu chargeer ik, want zo heeft meneer Stoffer het niet gezegd
— dan zou dat wel behoorlijk onredelijk zijn richting de
burgemeesters. We hebben analyses en zien wat er door
Rusland in Oekraïne gebeurt, wat voor stromen dat in
beweging brengt, en ook wat de landen eromheen aankunnen, dus dat het een kwestie van tijd is voordat mensen
hiernaartoe komen. Dan wil je een gedegen juridische
grondslag hebben gecreëerd, en die hadden we. Dit is de
tweede keer sinds 1952 dat de wet wordt ingezet, en de
eerste keer landelijk. Het is dus echt niet zo dat we de wet
te pas en te onpas uit de la halen omdat we denken: nou,
dit is een noodsituatie. Zeker niet. Hij is één keer eerder
gebruikt, in 1960 of 1962 meen ik, vanwege hoogwater in
Amsterdam. Toen is die dus lokaal gebruikt en ook nog
eens in specifieke delen van Amsterdam. Het is dus juist
zeer zorgvuldig.
Misschien tot slot nog het volgende. Ondanks dat de situatie
niet is veranderd, aangezien het COA het nog steeds niet
aankan en de oorlog doorgaat, betoog ik ook dat het zo kort
mogelijk moet duren, want het staatsnoodrecht is ook niet
voor langer bedoeld, ook al kan ik het onderbouwen als ik
het langer in stand zou houden. Maar dat gaan we niet
doen. Daarom zijn we ook bezig met een tijdelijke wet. Ik
denk eigenlijk dat we al die elementen die de heer Stoffer
begrijpelijkerwijs aanhaalt — ik vind het trouwens knap dat
hij, als hij het vanochtend heeft gehoord, dit debat zo kan
doen, dus dank daarvoor — hebben gewogen en hier ook
verdedigen. We laten ook meteen zien waarom we er zo
snel mogelijk weer mee willen stoppen.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik ga de vergadering schorsen tot 21.25 uur,
om persoonlijke redenen. Niks bijzonders, maar ik ben nou
eenmaal een oude man.

De voorzitter:
Meneer Stoffer.
De vergadering wordt van 21.22 uur tot 21.27 uur geschorst.
De heer Stoffer (SGP):
… want die grote stromen komen onze kant op. Dit kun je
namelijk iedere dag doen. Dat had je op 3 april kunnen
doen, of op 5 april of 10 april. Dat had je dan direct kunnen
doen. "Om te voorkomen dat"; volgens mij is daar nu juist
deze wetgeving niet voor bedoeld. Als er hier te veel waren
en je een maatschappelijk ontwrichtende situatie of mensonterende omstandigheden had, dan kun je zeggen: op dit
moment. Daar zit het verschil tussen de minister en mij.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De voorzitter:
Beste collega's, kunt u allen weer plaatsnemen? Dank voor
het begrip. We gaan naar de tweede termijn van de zijde
van de Kamer. Ik ga als eerste het woord geven aan de heer
Markuszower. Meneer Markuszower ziet af van een tweede
termijn. Mevrouw Bikker is hier niet meer, net als de heer
Eerdmans. Dan is het woord aan de heer Van Haga. Ja, dat
schiet op. Time flies when you are having fun. Gaat uw
gang, meneer Van Haga.

6 juli 2022
TK 101

101-18-40

De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dank u wel, voorzitter.

De voorzitter:
Ik dank u zeer. Dan is het woord aan de heer Brekelmans.
Nee, die heeft daar geen behoefte aan. De heer Van Dijk is
inmiddels ook elders. Meneer Stoffer, SGP?
De heer Stoffer (SGP):
Nu ik een keer in deze commissie ben, maak ik er ook
gebruik van.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de opvang van Oekraïense vluchtelingen
geen probleem zou zijn als het reguliere asielbeleid op orde
zou zijn;
verzoekt de regering topprioriteit te maken van het uitzetten
van uitgeprocedeerde asielzoekers en illegalen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Haga.
Zij krijgt nr. 8 (36081).

De voorzitter:
Zeker. Geniet ervan. Gaat uw gang.

De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Ik zal eerst twee moties indienen en dan kort
afronden. De eerste motie luidt als volgt.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Motie
constaterende dat het kabinet het staatsnoodrecht heeft
ingezet voor de opvang en verzorging van Oekraïense ontheemden;

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om gemeenten niet te dwingen om
asielzoekers op te vangen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Haga.

overwegende dat de Wet verplaatsing bevolking werd
geactiveerd op het moment dat er nog ruim 10.000
opvangplekken voor Oekraïense ontheemden beschikbaar
waren en er dus geen sprake was van een acute noodsituatie;
overwegende dat de Raad van State aangeeft dat
staatsnoodrecht "terughoudend moet worden ingezet en
restrictief moet worden uitgelegd";

Zij krijgt nr. 9 (36081).

Motie

verzoekt de regering uiterst terughoudend om te gaan met
de inzet van staatsnoodrecht en bijbehorende verregaande
maatregelen, en de inzet hiervan te beperken tot (acute)
noodsituaties,

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Stoffer.

verzoekt de regering om te voorkomen dat mensen door
gemeenten gedwongen worden om hun tweede woning
tijdelijk af te staan vanwege de asielopvang,
en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 11 (36081).
De heer Stoffer (SGP):
De volgende motie luidt als volgt.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Haga.
Zij krijgt nr. 10 (36081).
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dank u wel.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat door de activering van de artikelen 2c
en 4 van de Wet verplaatsing bevolking burgemeesters

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

6 juli 2022
TK 101

101-18-41

worden verplicht zorg te dragen voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen;

De voorzitter:
Nee, ik ook niet. Ik ga naar mevrouw Van der Plas. Nou, ik
ga niet naar haar toe, maar zij komt naar mij. En als beloning geef ik haar dan het woord.

constaterende dat het kabinet daarnaast onderzoek doet
naar de inzet van een dwingend juridisch instrumentarium
voor de opvang van asielzoekers;
overwegende dat het inzetten van dwang bij de opvang
van vluchtelingen onwenselijk is en niet bijdraagt aan het
draagvlak voor opvang;
verzoekt de regering af te zien van iedere vorm van dwang
bij de opvang van Oekraïense vluchtelingen en reguliere
asielzoekers,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Stoffer.
Zij krijgt nr. 12 (36081).
De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Dit was toch wel een beetje een principieel debat.
Zeker mijn laatste interruptie was misschien wat aan de
scherpe kant, maar ik deed dat welbewust omdat we het
hier hebben over staatsnoodrecht en dan moet je met elkaar
tot op het bot gaan. We kunnen constateren dat de minister,
het kabinet, iets anders aankijkt tegen de toepassing hiervan
dan de SGP. Ik denk dat het goed is om dat met elkaar hier
in de Handelingen vast te leggen, vooral gericht op de toekomst. Het komt hopelijk nooit, maar misschien ooit weer
één of twee keer in de komende 50, 60 jaar aan de orde. En
dan moet je met elkaar die argumenten heel scherp hebben:
waarom wel of waarom niet? Dat is de reden dat ik hier
scherp in ben gegaan. Ik zit er heel kritisch in. Dat laat
onverlet dat ik heel goed snap dat een kabinet dat acute
keuzes moet maken, dat ook doet en dat die soms in mijn
ogen verkeerd kunnen uitvallen. Ik had eigenlijk verwacht
dat er iets meer ruiterlijkheid was in de zin van: het was
niet nodig geweest; we hadden ook een andere keuze kunnen maken. Dat heb ik niet gehoord, maar dat kan in tweede
termijn nog gebeuren. Voor de rest is het zoals het is.

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel, voorzitter. Allereerst wil ik zeggen dat het mij
eerlijk gezegd een beetje verrast. Ik ga niet over andermans
agenda. Ik ga er ook niet over oordelen dat mensen weg
zijn of er niet zijn. Maar ik vind dit een heel belangrijk debat.
Hier worden gewoon echt fundamentele dingen gedaan. Ik
zeg niet dat het gebeurt, maar mogelijk worden fundamentele grondrechten aangetast. Ik zeg niet dat het gebeurt,
maar het kan. En dan sta ik voor een bijna lege zaal. Ik wil
dit gewoon even delen. Gaan we hier dan straks nog een
keer staan als het misschien wél misgaat? Hadden we dan
dingen kunnen voorkomen? Het zijn mijn gedachtespinsels.
Soms kom ik bij debatten en dan denk ik dat er een paar
mensen zullen zijn en dan zit de hele zaal vol. En hier had
ik dat echt verwacht. Maar goed, genoeg gepraat. Dat wilde
ik gewoon even delen. U heeft er helemaal niks aan, maar
…
De voorzitter:
De cursus …
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik had tweeënhalve minuut, dus ik dacht: laat ik mijn
gedachten eens delen met de Kamer.
De voorzitter:
De cursus omgaan met teleurstellingen is vanavond helaas
afgelast. Gaat u verder.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Hoe dan ook heb ik een motie.

Motie
De voorzitter:
Dat gaan we zien. Voor dat moment is er nog een interruptie
van de heer Markuszower voor u.
De heer Markuszower (PVV):
Meer in de vorm van een ondersteuning. Het is inderdaad
belangrijk om in de Handelingen vast te leggen dat dit niet
de weg is die wij als democratie hadden moeten bewandelen. Dat wil ik graag ondersteunen.
De voorzitter:
Meneer Stoffer, wilt u daar nog op reageren?

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat activering van het staatsnoodrecht zeer
ingrijpend is en de proportionaliteit altijd gewaarborgd
moet blijven;
verzoekt de regering op maandelijkse basis de proportionaliteit van het noodrecht onder de Voortduringswet artikelen
2c en 4 Wvb te analyseren, en deze analyse de Tweede
Kamer toe te laten komen, zodat ook burgers in Nederland
goed kunnen volgen wat de ontwikkelingen zijn rond deze
ingrijpende wet,
en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Stoffer (SGP):
Dank voor de steunbetuiging, maar ik heb geen vraag
gehoord.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Plas.

6 juli 2022
TK 101

101-18-42

Zij krijgt nr. 13 (36081).

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Kröger.

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel.

Zij krijgt nr. 14 (36081).
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter.

De voorzitter:
Dat was het, dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw
Kröger.

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Voorzitter. Ik blijf na dit debat toch ook zitten met een beetje
een dubbel en toch ook onaangenaam gevoel. Ik snap
enerzijds dat op het moment dat wij dachten dat Kiev ging
vallen en er honderdduizenden of meer mensen naar
Nederland zouden komen, het staatsnoodrecht is geactiveerd. Ik snap niet dat in de periode daarna niet veel eerder
is gekozen voor andere wetgeving. Ik begrijp ook niet
waarom er niet serieus is gekeken naar een aanpassing van
de Huisvestingswet. Ik hoor de minister daarvoor ook geen
goede juridische argumentatie geven. Ik heb niet in de
beslisnota en de onderliggende stukken een juridische
analyse gezien als verklaring voor de keuze voor het langdurig staatsnoodrecht. En ik snap ook niet waarom er niet
veel eerder is gekozen voor zowel in het praktische de
afspraken met de gemeenten over de opvang van zowel
asielzoekers als Oekraïners als in het juridische het vastleggen van afspraken. Het is volgens mij al heel vroeg in een
debat een politieke keuze geweest. Ik herinner me nog het
debat waarin de VVD zei: we kunnen toch wel garanderen
dat gemeenten altijd mogen kiezen of ze Oekraïners
opvangen of niet en dat asielzoekers en Oekraïners niet
gemengd worden? Volgens mij is dit een politieke keuze
geweest. Dat kan, maar dan moeten we daar wel open en
eerlijk over zijn. Nu wordt er een juridische argumentatie
opgetuigd.
Dat gezegd hebbende, dien ik graag de volgende motie in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het staatsnoodrecht dat op dit moment
wordt ingezet voor de opvang van Oekraïense ontheemden
niet van toepassing is op mensen in de asielprocedure;
overwegende dat gemeenten voor opvang van zowel
asielzoekers, statushouders als Oekraïense ontheemden
aan de lat staan;
verzoekt de regering om de opvang van ontheemde Oekraïners en asielzoekers verder in samenhang te bezien, zowel
in de afspraken met de VNG als in de verdere wetgevingstrajecten,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

De voorzitter:
Dank u wel. Dan kom ik bij meneer Slootweg, CDA.

De heer Slootweg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil de minister bedanken voor de
uitgebreide beantwoording van de vragen en voor een
aantal toezeggingen om toch te kijken hoe je vanuit het
landelijke perspectief zaken wat toegankelijker kunt maken,
zeker als het gaat om gezondheidsvoorzieningen.
Vanmiddag kreeg de staatssecretaris ook al een niesaanval
toen ik hier stond, net als de minister nu. Ik begin nu toch
te denken dat die allergische reactie voor CDA'ers iets
teweegbrengt, maar goed, ik ben zo weer weg, dus dat is
niet zo'n probleem.
Ik ben deze inbreng begonnen, omdat ik de gronden duidelijk wilde hebben. Het is voor ons belangrijk dat duidelijk is
geworden dat een aantal zaken, waaronder de Oekraïense
ontheemden, op een aparte status is behandeld, die is
gelegen in de afspraken die we rond Europa hebben
gemaakt. Ik vind dat eigenlijk ook wel heel logisch als je
ziet wat er allemaal is gebeurd en wat er in lidstaten als
Polen, Hongarije en Roemenië is gebeurd, want dat zijn
natuurlijk geweldige aantallen. Bij ons gaat het dan nog om
een redelijk overzienbaar aantal vluchtelingen. Dus die
aparte status, dat begrijp ik wel. Binnen die aparte status
en wat er ineens allemaal op ons af komt, begrijp ik ook
dat het onderscheid moet worden gemaakt tussen wat het
COA gaat doen en wat de gemeenten moeten doen. Dat
vind ik er heel fundamenteel in. Dan zit ik wel met het punt
dat je rond die aparte status heel zuiver moet wezen. Wie
moeten er wel toe worden gerekend en wie niet? Ik kan het
kabinet niet helemaal volgen als het over derdelanders die
veilig zijn, gaat zeggen dat ze min of meer onder die tijdelijke bescherming vallen. Daarover heb ik een vraag gesteld
en die hoeft niet vanavond beantwoord te zijn. Ik denk wel
dat je er heel zuinig op moet wezen, ook omdat het heel
belangrijk is om het draagvlak in de samenleving groot te
houden. Als je heel zuinig op die status moet zijn, moet je
ook heel zuinig op die noodwet zijn. Ik begrijp waarom die
gemaakt is, want je hebt die plekken nodig. Dat was wellicht
niet op een andere manier te doen. Maar ik denk wel dat je
in de toekomst zowel bij het COA als bij wetgeving moet
kijken wat je moet doen op het moment dat je een flinke
influx hebt. Er zijn allerlei spanningen in de wereld. Ik hoop
met de heer Stoffer dat het 50 tot 60 jaar gaat duren, maar
het kan ook sneller zijn. Wat hebben wij nodig om dat te
kunnen doen? Het is heel goed dat wij hier een zeker
ongemak hebben als het gaat over noodwetgeving. Soms
heb je het nodig. Ik ben blij dat het repertoire het heeft. Ik
ben ook dankbaar dat de minister ons stapje voor stapje
heeft kunnen meenemen in waar de besluiten komen. Het
zou fijn zijn als we in de toekomst sneller kunnen opschake-

6 juli 2022
TK 101

101-18-43

len langs de huidige wetgeving. Ik denk dat versterking van
het COA daarvoor nodig is.
De voorzitter:
Ik dank u. Ik kijk of mevrouw Podt nog gelegenheid wil. Dat
is niet het geval. De heer Van Meijeren heeft ons inmiddels
verlaten. Ik schors de vergadering tot 21.50 uur en dan gaan
we luisteren naar de minister.
De vergadering wordt van 21.41 uur tot 21.50 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is de tweede termijn van de zijde van de
minister. Ik geef haar daartoe graag het woord.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik heb zeven moties en ik heb twee vragen waar ik op terug
zou komen. De eerste vraag is van mevrouw Van der Plas,
over de vertrekprocedures. Oekraïense ontheemden worden
bij vrijwillig vertrek ondersteund op gelijke wijze als andere
vreemdelingen. Dat betekent dat zij hulp kunnen krijgen als
zij erom vragen bij het eventueel verkrijgen van documenten
en, indien relevant, bijvoorbeeld vliegtickets. Daarnaast
ontvangen zij bij gecontroleerd vertrek een ondersteuningsbijdrage van €200 per persoon. Zo ziet het eruit.
Het is inderdaad zoals ik het richting de heer Slootweg
vertelde: bij mensen die uit Oekraïne hiernaartoe komen
heb je drie categorieën. Je hebt mensen die Oekraïners van
nationaliteit zijn. Zij worden hier als ontheemden ontvangen, zoals we vanavond hebben besproken. Dan heb je
mensen die daar een verblijfsvergunning hadden. Zij kunnen hier worden opgevangen, want zij mochten daar verblijven en moeten daarvandaan vluchten. En je hebt mensen
van wie je de identiteit niet kunt vaststellen of die daar geen
verblijfsvergunning hadden. Als zij zich bij de gemeente
melden met de vraag om opgevangen te worden, zal de
gemeente zeggen: je moet je melden bij de IND en dan ga
je de asielprocedure in of terug naar het land van herkomst.
Dat zijn de drie groepen.
Dan ga ik naar de moties. De motie van de heer Van Haga
op stuk nr. 8 verzoekt de regering topprioriteit te maken
van het uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers en
illegalen. Ik beperk mij even tot het dictum van de motie.
Ik kan aangeven dat terugkeerbeleid topprioriteit is van het
kabinet. Daarom krijgt de motie, met het oog op het dictum,
oordeel Kamer.
De voorzitter:
Even. Daar gaat u over, maar als het al beleid is, zou de
motie op stuk nr. 8 overbodig kunnen zijn.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik wil de motie ook overnemen, hoor.
De voorzitter:
Ja, maar die kan ook overbodig zijn. Nee? U neemt de motie
over. Ik kijk even of daar bezwaar tegen is.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Daar is bezwaar tegen, hoor ik. Maar het is absoluut een
ondersteuning van hoe we erin staan.
De voorzitter:
Goed, oordeel Kamer. Een interruptie van mevrouw Podt.
Mevrouw Podt (D66):
Ik vind het een beetje wonderlijk dat de minister gewoon
over de overweging heen springt. We hebben daarover
vanavond verschillende debatten gehad, waarbij we van
alle kanten te horen kregen dat daar niets van klopt. Ik vind
het raar dat het oordeel Kamer of overnemen wordt, terwijl
er feitelijke onjuistheden in het verhaal staan.
De voorzitter:
De minister.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik begrijp deze interruptie. We hanteren wel vaker een
interpretatie of een uitleg. Ik geef de uitleg aan de motie.
Met de eerste overweging ben ik het natuurlijk niet eens,
maar het dictum met het verzoek is gewoon onderdeel van
beleid. Het is topprioriteit om uitgeprocedeerde asielzoekers
en illegalen zo snel mogelijk het land uit te zetten. Daar kan
ik moeilijk tegen zijn. Om die reden kan ik de motie overnemen, en anders krijgt zij oordeel Kamer.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik denk dat we dit debat in goede harmonie moeten afsluiten. Ik neem het voorstel aan. Ik heb nog nooit een motie
gehad die overgenomen is, dus laten we de motie gewoon
laten overnemen.
De voorzitter:
Ja, maar dan moet ik even naar de anderen kijken. Er is
geen overeenstemming over, dus we gaan de motie
gewoon in stemming brengen.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
We hebben het geprobeerd, meneer Van Haga. Misschien
was dit ons enige moment, maar ja …
De voorzitter:
De tijd zal het leren. Meneer Markuszower, over deze motie?
De heer Markuszower (PVV):
Het is een korte interruptie, want het is de tweede termijn.
Ik heb nu wel een probleem met deze minister. Als de
minister echt van mening is dat de regering een topprioriteit
maakt van het uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers
en illegalen, laat de regering een enorm brevet van onvermogen zien. Er worden geen of amper illegalen uitgezet en
er worden geen of amper asielzoekers uitgezet. Twee derde
blijft sowieso in Nederland. Als dit nou echt een topprioriteit
is, hebben we toch met z'n allen wel een probleem.

6 juli 2022
TK 101

101-18-44

De voorzitter:
Ik heb geen vraag gehoord.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Het is een absolute uitdaging. Daarom wordt alles op alles
gezet. Het nieuwe coalitieakkoord, nog maar een halfjaar
jong, laat allerlei andere stappen zien die we daarvoor zetten. Het blijft ontzettend belangrijk om draagvlak te
behouden voor mensen die hier wel een veilige haven
verdienen.
Dan ben ik bij de motie op stuk nr. 9. Die verzoekt de regering om gemeenten niet te dwingen asielzoekers op te
vangen. Gemeenten hebben een wettelijke taak voor
opvang, dus ik moet deze motie ontraden.
Dan de motie van de heer Van Haga op stuk nr. 10. Die
verzoekt de regering om te voorkomen dat mensen door
gemeenten gedwongen worden om hun tweede woning,
al dan niet tijdelijk, af te staan vanwege de asielopvang.
Die krijgt oordeel Kamer. Er is geen scenario dat we
woningen vorderen. Laten we het oneens zijn op onderdelen
waarop we het oneens zijn, maar niet steeds hetzelfde
herhalen. We gaan geen woningen vorderen.
De motie van de heer Stoffer op stuk nr. 11 is eigenlijk hetzelfde, zeg ik richting mevrouw Podt. Er staat een overweging waar ik het absoluut niet mee eens ben. Er wordt
gesteld dat er geen sprake was van een acute noodsituatie.
Dan vind ik dat de SGP de inval van Rusland in Oekraïne
wel iets te kort door de bocht formuleert. Maar de motie
verzoekt de regering wel uiterst terughoudend om te gaan
met de inzet van staatsnoodrecht. Met de rest van het dictum kan ik het alleen maar eens zijn. Dit is kabinetsbeleid,
dus ik zou de motie graag willen overnemen, als dat mag,
met de kanttekening dat ik het niet eens ben met de overweging. Mag ik de motie overnemen? Top!
De voorzitter:
Dat moet ik even vaststellen. Ik kijk even of er bezwaar is
tegen het overnemen van de motie op stuk nr. 11 door het
kabinet. Ik zie dat er geen bezwaar is, dus de motie is
overgenomen.

de zomer doorwerken aan het rondmaken van de tijdelijke
wet. De motie krijgt oordeel Kamer op basis van de inzet
die ik zo lees: zorg dat je continu scherp bent, zodat het niet
langer duurt dan noodzakelijk. Dat is absoluut de inzet.
De voorzitter:
Ik zie mevrouw Van der Plas knikken, dus ze is het met uw
interpretatie eens. Gaat u verder.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Heel veel dank daarvoor.
Dan heb ik nog de laatste motie, op stuk nr. 14, van
mevrouw Kröger. Die verzoekt de regering om de opvang
van ontheemde Oekraïners en asielzoekers verder in
samenhang te bezien, zowel in de afspraken met de VNG
als in verdere wetgevingstrajecten. Mag ik de motie zo lezen
zoals ik net heb toegelicht, namelijk dat we het absoluut in
samenhang zien, maar dat het wel aparte trajecten zijn om
de redenen die ik net gaf? Als de samenhang hier extra mee
onderstreept wordt, krijgt de motie oordeel Kamer. Als ik
de motie zo moet lezen dat de wetgevingstrajecten volledig
geïntegreerd moeten worden, dan moet ik zeggen dat het
niet kan. Dat heb ik net toegelicht. In dat geval moet ik de
motie ontraden.
De voorzitter:
We gaan even horen wat mevrouw Krögers bedoeling is.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Zoals ik al aangaf, is het voor mij heel belangrijk dat in de
afspraken met de VNG gewoon plannen komen voor de
hele groep. Als de minister juridische gronden heeft voor
aparte wetgevingstrajecten, dan ga ik zien of zij mij overtuigt
als die wetgevingstrajecten voorliggen. Ik denk dat het in
één wet te regelen is. Ik zou de samenhang daarin zoeken.
De minister kiest daar wellicht niet voor. Zolang we maar
wel de gemeenten benaderen met de boodschap dat het
één opgave is.
De voorzitter:
Ik kijk even naar de minister.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
De motie op stuk nr. 12 wordt ontraden, vanwege dezelfde
reden als bij de motie van de heer Van Haga.
De motie op stuk nr. 13 is van mevrouw Van der Plas. De
motie vraagt of het monitoren van wat wij nu inzetten, nog
steeds voldoet. De analyse of het staatsnoodrecht nog
steeds van toepassing is, doen we continu. Dat zijn we ook
min of meer verplicht, want ik moet het u kunnen uitleggen
als we het over twee maanden nog hebben. De motie krijgt
in die zin oordeel Kamer. We bekijken het altijd. Niemand
wil het langer laten voortduren dan echt nodig is. Omdat
we de hele zomer zo hard doorwerken aan het bestuurlijk
afsprakenkader en de tijdelijke wet, en ik van plan ben om
redelijk snel na de zomer terug te komen, zou ik aan
mevrouw Van der Plas willen vragen om het niet maandelijks te doen. Zodra er een verandering is, of als ik na de
zomer zeg dat we het nog niet kunnen veranderen om die
en die reden, kom ik er actief op terug. Dan kunnen we in

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik zie de samenhang, als het gaat om de ontheemde Oekraïners en asielzoekers. We hebben met de gemeenten dat
gesprek. Het zijn ook dezelfde mensen die aan tafel zitten.
Ik denk dat het goed is om het steeds terug te laten zien,
waarna mijn collega of ik zal terugkomen met aparte wetgevingstrajecten. Ik vermoed dat we er dan een discussie
over zullen hebben.
De voorzitter:
Dat gaan we zien. Ik constateer dat de motie op stuk nr. 14
oordeel Kamer heeft gekregen van de minister, met de
toelichting die erbij gegeven is.
Dan komen we bij de heer Brekelmans.

6 juli 2022
TK 101

101-18-45

De heer Brekelmans (VVD):
Ik wil toch echt even opmerken dat gemeenten niet voor
asielzoekers aan de lat staan. Dat is het COA. Als het gaat
om de crisisnoodopvang, is het inderdaad zo dat het bij
gemeenten wordt neergelegd. Deze motie zal, zelfs met de
toelichting van de minister, gelezen worden als dat
gemeenten verantwoordelijk worden voor iedereen. Daar
ligt nu ook een adviesrapport over. De suggestie dat
gemeenten aan de lat staan voor asielzoekers, klopt gewoon
niet. Dat is het COA.

De voorzitter:
Dat gezegd hebbende sluit ik de vergadering en wens ik
iedereen nog een mooie avond.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Zo heb ik de inbreng van mevrouw Kröger niet gehoord en
zo heb ik de motie ook niet gelezen. Ik vind dit een heel fijne
verduidelijking. Het is niet de bedoeling dat we met één
motie ineens de bevoegdheden helemaal gaan reshuffelen.
Dat is zeker niet aan de orde. De bevoegdheden zijn zoals
we ze vanavond hebben besproken en zoals ik voorstel dat
we ze houden: de Oekraïners bij de gemeenten en de rest
bij de COA. Dat blijft zo. Daar ligt een grote opgave voor
ons en daar hebben we het met de gemeenten over in
samenwerkingsverbanden als de VNG en het Veiligheidsberaad. We zullen dat altijd in samenhang en op die manier
behandelen, maar die lijnen en die verantwoordelijkheden
houden we absoluut apart. Maar zo heb ik mevrouw Kröger
ook verstaan. Ik zie haar knikken. En voor de Handelingen:
volgens mij leest iedereen 'm op dezelfde manier.
De voorzitter:
Dus u heeft geen behoefte aan een gewijzigde motie? Ik
vraag het toch even voor de helderheid, want ...
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Het zou het kunnen ophelderen, maar ik denk zelf dat we
er door deze echt uitgebreide interpretatie in de Handelingen van drie mensen in deze zaal wel samen uitkomen. Er
komen aparte wetgevingstrajecten ...
De voorzitter:
Goed, dan laten we het daarbij.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
... en de bevoegdheden blijven apart. Maar ik snap dus de
intentie.
De voorzitter:
Met deze uitleg heeft de motie op stuk nr. 14 oordeel Kamer
gekregen.
Dat was het! Ik dank u zeer. Rest mij niets anders dan de
minister te bedanken en haar ambtenaren, de leden en onze
onvolprezen ondersteuning in alle denkbare gedaanten. Ik
bedank verder de mensen op de publieke tribune, waaronder twee heren die hier de orde mede bewaakt hebben.
Samen met mij! Verder wens ik een andere meneer ook al
het goede. Ten slotte bedank ik iedereen die het debat
elders gevolgd heeft.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.

Tweede Kamer

Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet
verplaatsing bevolking

6 juli 2022
TK 101

101-18-46