Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2770
Vragen van de leden Sylvana Simons (BIJ1) en Jasper van Dijk (SP) aan de
Minister van Defensie over door Nederland veroorzaakte doden, leed en
schade in Hawija, Irak (ingezonden 29 april 2022).
Antwoord van Minister Ollongren (Defensie) (ontvangen 17 mei 2022).
Vraag 1
Heeft u kennis genomen van het rapportAfter the strike, Exposing the civilian
harm effects of the 2015 Dutch airstrike on Hawija van PAX, het Intimacies of
Remote Warfare programma van de Universiteit Utrecht en het Iraakse
Al-Ghad?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Wat is uw reactie op de belangrijkste bevindingen in het rapport, waarin
wordt aangetoond dat het door Nederland aangedane leed en de schade veel
groter zijn dan aanvankelijk door de VS werd ingeschat, zoals het feit dat
zeker 85 bewoners door de luchtaanval zijn gedood, dat 6.000 gebouwen,
1.200 winkels en bedrijven en 15 scholen beschadigd zijn? En dat de
psychische schade en het leed onder de bevolking op lange termijn bijzonder
omvangrijk en veelzijdig zullen zijn?
Kunt u tegen deze achtergrond reflecteren op de 4,4 miljoen euro die eerder
is uitgetrokken voor compensatie voor de gemeenschap in Hawija, aangezien
de schade aan vastgoed alleen al op 10 miljoen is geschat en hier schade aan
infrastructuur en medische kosten nog niet zijn meegerekend?
Antwoord 2 en 3
Daags na de wapeninzet was duidelijk dat er sprake was van veel materiële
schade en van mogelijk hoge aantallen burgerslachtoffers. Zoals gemeld in
de Kamerbrief van 25 november 2019 (Kamerstuk 27 925, nr. 673) varieerden
de schattingen van het totaal aantal mogelijke slachtoffers (zowel burgers als
ISIS-strijders) in Iraakse en internationale media en in rapportages van
ngo’s/internationale organisaties van 70 tot 170. Ook werden er hoge

1

ah-tk-20212022-2770
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

After the strike, Exposing the civilian harm effects of the 2015 Dutch airstrike on Hawija,
https://paxforpeace.nl/what-we-do/publications/after-the-strike, 8 april 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

aantallen gewonden gemeld. Dit beeld komt overeen met de bevindingen in
het genoemde rapport, waarin men een conservatieve schatting aanhoudt
van 85 slachtoffers en uitgaat van hoge aantallen gewonden. Het genoemde
onderzoek laat zien dat verificatie uiterst ingewikkeld is. Om deze reden is het
tot op de dag van vandaag nog altijd niet zeker hoeveel burgerslachtoffers er
precies te betreuren zijn in Hawija. Het lijdt echter geen twijfel dat de schade
onder de getroffen gemeenschap groot.
Nederland hoopt middels de projecten een blijvende bijdrage te leveren aan
de getroffen gemeenschap. De Kamer is op 15 december 2020 over het
besluit deze projecten uit te laten voeren geïnformeerd, alsmede over de
achtergrond en totstandkoming daarvan (Kamerstuk 27 925, nr. 766). De
projecten werden voorafgegaan door een nodenanalyse, waaruit naar voren
kwam dat op het gebied van de elektriciteitsvoorziening, economische
activiteiten, werkgelegenheid, waterinfrastructuur en het herstel van
woningen de grootste behoeften bestonden. Dit sloot aan bij een in oktober
2020 verschenen rapport van Airwars en Pax2 over onder andere Hawija.
Vervolgens zijn drie organisaties gevraagd concrete projectvoorstellen aan te
leveren. Deze organisaties werden gekozen vanwege hun thematische focus,
die aansluit bij de geïdentificeerde noden binnen de gemeenschap, en hun
capaciteit en ervaring in het gebied. Op basis van de analyse van de
projectvoorstellen is uiteindelijk gekozen voor de combinatie van projecten
die het beste paste bij de inhoudelijke doelstellingen, de meest directe relatie
vertoonde met de gevolgen van de Nederlandse wapeninzet en naar
verwachting het snelst tot een zichtbaar en duurzaam resultaat zou leiden. In
totaal wordt een bedrag van $ 5.398.323 (€ 4.424.855) aan de projecten
besteed.3
Vraag 4
Wat is uw reactie op de bevinding in het rapport dat slachtoffers en nabestaanden officiële excuses en individuele compensatie willen en de aanbeveling om hier ook toe over te gaan? Bent u bereid hiertoe over te gaan? Zo ja,
op welke wijze en met welk tijdspad? Als u niet bereid bent hiertoe over te
gaan, kunt u toelichten waarom niet?
Antwoord 4
In mijn recente beantwoording van de vragen van het lid Jasper van Dijk (SP)
t.a.v. Hawija (7 april 2022, referentie 2022D14087) ben ik ingegaan op
vergoedingen op individueel niveau. Het genoemde rapport leidt niet tot een
andere afweging hieromtrent.
Het kabinet heeft bij meerdere gelegenheden aangegeven het ten zeerste te
betreuren dat er in de nacht van 2 op 3 juni 2015 in Hawija burgerslachtoffers
zijn gevallen ten gevolge van Nederlandse aanval op een ISIS-fabriek waar
autobommen werden geproduceerd. Volgens het kabinet betrof het een
legitieme wapeninzet onder het humanitair oorlogsrecht tijdens een
gewapend conflict.
Met de projecten ten behoeve van de gemeenschap in Hawija hoop ik dat
Nederland een blijvende bijdrage kan leveren aan een betere toekomst voor
de getroffen gemeenschap in zijn geheel.
Vraag 5
Kunt u aangeven wat u vindt van de voorstellen in het rapport over het
(vooraf) bespreken, mitigeren, monitoren, rapporteren van en reageren op
burgerleed bij militaire operaties? Bent u bereid deze toe te passen bij andere
militaire operaties? Kunt u uw antwoord nader toelichten?
Antwoord 5
Ik verwelkom deze en andere voorstellen op dit gebied. Op 7 april jl. is de
Kamer geïnformeerd (Kamerstuk 29 521, nr. 442) over de stappen die het
Ministerie van Defensie op korte en (middel)lange termijn wil zetten met
betrekking tot het onderwerp burgerslachtoffers. Deze stappen zijn mede

2

Seeing Through the Rubble. The civilian impact of the use of explosive weapons in the fight
against ISIS, Airwars/Pax (26 oktober 2020).
3
Zie voor meer details de Kamerbrief «Voortgang compensatieprojecten gemeenschap Hawija»
d.d. 22 april 2022, Kamerstuk 27 925, nr. 899.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

gebaseerd op gesprekken met een aantal organisaties (hierna het consortium)4, waaronder Pax en het Intimacies of Remote Warfare Programvan de
Universiteit Utrecht. Ik ben blij te constateren dat de voorstellen in het
genoemde rapport en de stappen die in de Kamerbrief staan beschreven veel
overlap vertonen, en dat het consortium hier positief op heeft gereageerd.5 Ik
ga hierover graag verder in gesprek met het consortium en de Kamer.
Vraag 6
Kunt u bovenstaande vragen beantwoorden vóór 18 mei 2022, zodat
antwoorden meegenomen kunnen worden bij de inbreng feitelijke vragen op
19 mei 2022 over het Stappenplan inzake burgerslachtoffers bij inzet in het
kader van artikel 100 van de Grondwet?
Antwoord 6
Ja.

4

Airwars, Amnesty International, Center for Civilians in Conflict, Open State Foundation, PAX for
Peace en het Intimacies of Remote Warfare Program van de Universiteit Utrecht.
5
The Dutch MoD announces policy changes regarding civilian harm, Airwars, IRW, Open State
Foundation, & PAX (20 april 2020), https://protectionofcivilians.org/report/the-dutch-modannounces-policy-changes-regarding-civilian-harm/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3