Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 628

Politie

Nr. 895

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2019
Hierbij ontvangt u mijn visie op internationale politiesamenwerking (IPS)
en de bijbehorende strategische agenda, zoals toegezegd tijdens de
begrotingsbehandeling van Justitie en Veiligheid (JenV) op 22 november
2018 (Handelingen II 2018/19, nr. 27, item 7,10 en 14). Hiermee spelen
JenV en de politie in op recente ontwikkelingen in de IPS. In deze brief
wordt ook aandacht besteed aan internationaal politie onderwijs zoals
besproken in het AO Politie op 29 november jl.
In deze brief ga ik achtereenvolgens in op:
– het belang van internationale politiesamenwerking;
– de uitvoering van de internationale samenwerking en de ontwikkelingen met een impact op de internationale politiesamenwerking;
– mijn visie op internationale politiesamenwerking, waarbij ik in ga op
de prioriteiten, uitgangspunten en randvoorwaarden van IPS;
– de strategische agenda voor de internationale politiesamenwerking.
Het belang van internationale politiesamenwerking
Internationale politiesamenwerking is een absolute noodzaak om
Nederland veiliger te maken. Er is nauwelijks meer sprake van georganiseerde criminaliteit die binnen de landsgrenzen blijft. De «polderpenoze»
heeft al lang plaatsgemaakt voor een wijd – en vooral ook internationaal
vertakt netwerk van criminelen – die in wisselende samenstelling
opereren en hun handelsroutes en modi operandi continu wijzigen.
Cocaïne afkomstig uit Zuid-Amerika vindt zijn weg via onder andere de
havens van Rotterdam en Antwerpen naar Europese landen. Nederland is
een van de grootste producenten van synthetische drugs zoals XTC
waarvan de grondstoffen afkomstig zijn uit aanvoerlanden zoals China. Op
de internationale markt voor synthetische drugs worden miljarden
verdiend en dat zijn de belangen die vervolgens in Nederland weer leiden
tot diverse vormen van ondermijning.

kst-29628-895
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

1

Mensenhandel, mensensmokkel en financieel-economische criminaliteit
zijn eveneens grotendeels internationaal van aard. Cybercriminaliteit laat
zich per definitie niet door landsgrenzen tegenhouden en is aanzienlijk
toegenomen de afgelopen jaren. Door de sterke digitale infrastructuur van
Nederland bekleedt ons land een spilfunctie op het gebied van diverse
vormen van cybercrime.
Op andere terreinen zien we dat binnenlandse en internationale veiligheidsproblemen steeds meer in elkaar grijpen. Het buitenland is in
toenemende mate van invloed op de nationale veiligheid. Conflicthaarden
in het Midden-Oosten hangen samen met terroristische dreiging in
Europa en Nederland. Migratiestromen uit Noord-Afrika resulteren in een
complex aan veiligheidseffecten zowel onderweg als in de landen van
bestemming. Spanningen tussen landen en bevolkingsgroepen in het
buitenland, zoals tussen de Turken en Koerden, vinden regelmatig hun
weerslag in spanningen tussen deze gemeenschappen in Nederland en
kunnen leiden tot openbare orde problematiek.
Het zijn deze praktijken die aantonen dat politiewerk niet bij de landsgrens
stopt. Dit is ook een belangrijk uitgangspunt van de ontwikkelagenda’s
opsporing1 en Gebiedsgebonden Politie2 (GGP). Ook dit politiewerk
bestrijkt het geheel van «wijk tot web en wereld». Internationale politiesamenwerking vloeit primair voort uit de nationale taakuitvoering van de
politie (art. 1 en 3 Politiewet) en heeft betrekking op:
– Bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme
(strafrechtelijke handhaving van de rechtsordebestrijding);
– Grensoverschrijdende handhaving van de openbare orde zoals bij
grootschalige evenementen in het buitenland waarbij veel Nederlanders zijn betrokken;
– Verlening van internationale bijstand zoals in geval van rampen en
crises, vermissingen, ontvoeringen en gijzelingen in het buitenland en
het uitvoeren van gemeenschappelijke controles;
– Uitvoering van de grensoverschrijdende aspecten van de vreemdelingentaak die de politie over de grens ten dienste van justitie uitvoert3.
Uitvoering IPS
Voortvloeiend uit bovenstaande taken kende het werk van de politie in de
afgelopen jaren een grote internationale component. Hierbij werd in het
kader van strafrechtelijke onderzoeken veelvuldig gebruik gemaakt van de
diverse kanalen en instrumenten om informatie uit te wisselen met
buitenlandse politiediensten, geparticipeerd in Border Security Teams en
grensoverschrijdende politieteams in de grensgebieden met Duitsland en
België en werd in Europees verband o.a. meegedaan aan diverse
gezamenlijke actiedagen. Ook heeft de politie bijgedragen aan diverse
missies en operaties en bijstand verleend aan verschillende landen.
Sinds 2013 was het IPS beleidskader Landenbeleid4 leidend voor de
non-operationele internationale politiesamenwerking. Uit de in een
afsluitende fase verkerende beleidsdoorlichting van het Landenbeleid en
de onderliggende strategische landenprogramma’s en werkprogramma’s
1

Kamerstuk 29 628, nr. 825
Kamerstuk 29 628, nr. 799
De politiële vreemdelingentaak is binnen de regionale eenheden belegd bij de Afdeling
Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM)
4
In reactie op de versnipperende situatie van 25 regionale korpsen en het KLPD die elk hun
eigen internationale contacten en activiteiten planden, is er in 2013 bij de vorming van de
nationale politie voor gekozen om de niet-operationele samenwerking met andere landen te
beperken tot een afgebakende lijst van 16 prioritaire landen. Deze landen werden geselecteerd
op basis van analyse van de intensiteit van de criminaliteitsrelaties.
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

2

is gebleken dat deze hun nut hebben gehad ten aanzien van het
aanbrengen van de beoogde structuur en focus in de internationale
politiesamenwerking. Ook is veel kennis en expertise uitgewisseld en
geïnvesteerd in duurzaam relatiebeheer en vertrouwen bij internationale
partners van de prioritaire landen. De werkprogramma’s vonden echter te
weinig aansluiting bij de informatie- en opsporingsdelen van de politie.
Bovendien bood het beleidskader te weinig flexibiliteit om snel in te
spelen op nieuw opkomende fenomenen en landen waarmee de
criminaliteitsrelatie steeg.
Relevante ontwikkelingen op gebied van IPS
Buurlanden
De belangrijkste ontwikkeling in de politiesamenwerking met België en
Luxemburg is de herziening van het Benelux politie verdrag in 2018 dat de
mogelijkheden tot grensoverschrijdende samenwerking aanzienlijk
vergroot. De Benelux landen lopen met deze intensivering van de
samenwerking voorop in de Europese Unie. Lidstaten volgen deze
ontwikkeling met veel interesse. De bilaterale samenwerking met
Duitsland heeft zich o.a. gericht op actuele onderwerpen zoals ram- en
plofkraken, mobiel banditisme en woninginbraken. De Brexit zal grote
gevolgen hebben voor zowel de bilaterale politiesamenwerking als de
samenwerking in EU verband met het Verenigd Koninkrijk.
Europese Unie
Mede ingegeven door de terroristische aanslagen in o.a. Parijs, Brussel en
Londen, de sterk toegenomen migratieproblematiek en de ontwikkeling
van cybercrime is vanuit de Europese Unie een steeds groter en
dringender beroep op de politie gedaan om intensiever operationeel
samen te werken en meer internationale inzet te realiseren.
Binnen de EU zijn grote stappen gezet om de operationele samenwerking
en informatie-uitwisseling te verbeteren, zowel ten behoeve van de
opsporing als ten behoeve van de openbare orde en veiligheid. Zo is er
een groeiend aantal rechtsinstrumenten (o.a. het Europees Onderzoeksbevel) en informatiesystemen (o.a. het Schengen Informatiesysteem)
beschikbaar, en is een ontwikkeling gaande om deze informatiesystemen
beter met elkaar te laten samenwerken en communiceren, de zogeheten
interoperabiliteit van informatiesystemen. Deze ontwikkelingen zijn van
toegevoegde waarde om binnen de EU de aanpak van terrorisme en
zware criminaliteit te versterken. Het is nu zaak dat de politie de nieuwe
verordeningen implementeert en de toegenomen mogelijkheden optimaal
gebruikt. Ook met de inrichting en uitvoering van de EU beleidscyclus
voor de bestrijding van zware en georganiseerde criminaliteit is de EU
operationele samenwerking aanzienlijk versterkt.
Europol heeft de afgelopen tijd op grond van de nieuwe Europol
verordening in snel tempo zijn werkterrein uitgebreid en richt zich
toenemend op gecoördineerde operationele ondersteuning bij gezamenlijke operationele acties van meerdere lidstaten. Ook richt Europol op
specifieke fenomenen centra in ten behoeve van kennisopbouw, analyse
en operationele ondersteuning, zoals het Europol Cybercrime Centrum
(EC3). Het agentschap is hiermee een nog belangrijkere speler geworden
in de internationale politiesamenwerking.
Tegelijkertijd bestaat binnen de EU terecht veel aandacht voor de
noodzakelijke waarborgen en strikte voorwaarden op het gebied van
privacy, gegevensbescherming en doelbinding bij informatie-uitwisseling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

3

Nederland heeft de EU richtlijn dataprotectie inmiddels geïmplementeerd
in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg) en de Wet
Politiegegevens (Wpg).
Recent zijn zorgen gerezen over de aantasting van de onafhankelijke
rechtsstaat in een aantal EU landen. Dit kan tot gevolg hebben dat het
voor politiediensten minder vanzelfsprekend wordt om gegevens
onderling uit te wisselen. Mijn departement monitort deze ontwikkeling
zorgvuldig.
Buiten de EU/multilateraal
In de media, bij maatschappelijke organisaties maar ook binnen de
INTERPOL organisatie is de afgelopen jaren in toenemende mate
aandacht geweest voor het signaleren en bestrijden van misbruik van de
INTERPOL infrastructuur voor politieke doeleinden door autoritaire
regimes. Nederland was actief betrokken bij het treffen van extra
maatregelen om politieke inmenging te voorkomen en de neutraliteit van
INTERPOL te waarborgen. Nederland heeft de afgelopen vier jaar als
gekozen lid deelgenomen aan het INTERPOL European Committee en
vorig jaar is de politiechef van de Landelijke Eenheid toegetreden als lid
van het toezichthoudende Executive Committee.
De politie neemt al sinds 2002 onder de vlag van de EU, VN, OVSE en de
NAVO deel aan internationale vredemissies en operaties. In de conceptvorming en focus van missies en operaties zijn sindsdien een aantal
ontwikkelingen zichtbaar. Zo lag in de «traditionele politie missies» de
nadruk op de opbouw van politieorganisaties, terwijl huidige missies en
operaties een brede, geïntegreerde opzet gericht op «Security Sector
Reform» beogen. Het kabinet kiest in toenemende mate voor deelname
aan missies in landen die van belang zijn voor een veilige en stabiele
«ring rond Europa» zoals Libië en Oekraïne. Dit betekent een mogelijke
verschuiving van vooral lokaal effect in de missiegebieden naar meer
effect op de veiligheid in Nederland.
Samenwerking in het Koninkrijk
Een belangrijke ontwikkeling in de regionale recherche samenwerking is
de herziening van het Recherche Samenwerkingsteam (RST) protocol dit
jaar. Het RST is een samenwerkingsverband van Aruba, Curaçao, Sint
Maarten en Nederland, voor Caribisch Nederland, dat zich richt op het
bestrijden van zware, grensoverschrijdende criminaliteit en criminaliteit
met een ernstige inbreuk op de rechtsorde. De wijziging van het protocol
maakt een nauwere en bredere recherchesamenwerking op het gebied
van beschikbaarheid van capaciteit en expertise mogelijk, mede ter
ondersteuning van de recherche van de landen zelf.
Visie Internationale Politiesamenwerking
De hierboven geschetste ontwikkelingen en de inzichten uit de
doorlichting van het beleidskader landenbeleid maken een nieuwe visie
op internationale politiesamenwerking wenselijk. Hieronder zet ik deze
visie uiteen.
Prioriteiten IPS
IPS beoogt primair de criminaliteit die vanuit andere landen Nederland
bereikt en vice versa te verminderen. Het gaat hierbij om criminaliteit die
effect heeft op de veiligheid en openbare orde in ons land. Aangezien
internationale samenwerking een zeker beslag op de schaarse middelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

4

van de politie legt, heb ik in samenspraak met de politie en OM drie
prioriteiten geformuleerd:
1: Aanpak van nationaal geprioriteerde fenomenen uit de Veiligheidsagenda
Het is belangrijk dat de internationale prioriteiten van de politie in het
verlengde liggen van de nationale prioriteiten. De nationaal geprioriteerde
criminele fenomenen die ik met de regioburgemeesters, voorzitter van het
College van PG’s en de korpschef heb vastgelegd in de Veiligheidsagenda
(2019–2022) zijn daarom leidend voor de internationale inzet. Dit zijn:
• Ondermijning, met aandacht voor drugs, financiële stromen en handel
in zware automatische wapens
• Mensenhandel
• Cybercrime
• Online kindermisbruik
• Executie
• Terrorismebestrijding
Deze prioriteiten corresponderen grotendeels met de EU prioriteiten in het
kader van de beleidscyclus georganiseerde en zware criminaliteit
(2018–2021) zoals vastgesteld in de Raad Justitie en Veiligheid (JBZ Raad).
En met de internationaal geprioriteerde inzet op terrorismebestrijding
waaraan ook Nederland zich gecommitteerd heeft.
2: Aanpak van de veiligheids- en openbare orde problematiek in
grensgebieden
De omvang, complexiteit en diversiteit van de samenwerking in de
grensregio’s overstijgt de prioriteiten van de Veiligheidsagenda. Vanwege
de fysieke grenzen met België en Duitsland is sprake van intensieve en
dagelijkse grensregionale politiesamenwerking gericht op bestrijding van
grensoverschrijdende criminaliteit, op grensoverschrijdende openbare
orde problematiek en bij rampenbestrijding. Daarvoor bestaan gemeenschappelijke teams, zijn grensoverschrijdende samenwerkingscentra
ingericht, wordt dagelijks kennis en expertise uitgewisseld en wordt
gezamenlijk geoefend in het kader van rampen en crises. Voortbouwend
op de intensieve operationele contacten en gestoeld op de operationele
noodzaak wordt een agenda opgesteld om deze samenwerking met de
grenslanden verder richting te geven en te verdiepen.
3: Aanpak van transnationale criminele netwerken
De politie investeert ook in de verstoring van internationaal opererende
criminele netwerken. Uit verschillende analyses van de politie en Europol
blijkt dat grote criminele groeperingen in Nederland en daarbuiten
continu in wisselende samenstelling opereren, hun handelsroutes
wijzigen en flexibel inspelen op kansen. Daarbij maken ze ook optimaal
gebruik van de mogelijkheden die technologie en digitalisering bieden.
Bovendien wordt regelmatig gebruikt gemaakt van facilitators voor allerlei
diensten zoals transport, opslag en het maskeren van crimineel geld en
geldstromen. De focus binnen de verstoring van criminele netwerken ligt
op de zogenaamde «high value targets», facilitators en financiële stromen.
De inzet van financieel en digitaal rechercheren is hier van groot belang.
Uitgangspunten IPS
De internationale inzet van de politie is in principe altijd gerelateerd aan
operationele belangen van de politie. Dit betekent onder andere dat de
strategische relatieopbouw en andere vormen van non-operationele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

5

samenwerking met buitenlandse of multilaterale politieorganisaties altijd
ondersteunend zijn aan de operatie.
Net als de politiële taakuitvoering op nationaal en lokaal niveau is de
internationale inzet van de politie zoveel mogelijk informatie gestuurd en
gericht op een effectieve opsporing. Informatie-uitwisseling heeft in
internationaal verband een nog prominentere positie in de bestrijding van
criminaliteit, omdat politiefunctionarissen maar in beperkte mate
executief in een ander land mogen optreden. Nederland streeft daarom
optimale informatiedeling met andere politiediensten en internationale
(politie) organisaties na. Daarnaast laat de politie ook samenwerkingskansen in de opsporing niet onbenut, zoals het gezamenlijk met andere
landen identificeren van «high value targets» in internationaal opererende
criminele samenwerkingsverbanden en het gezamenlijk bepalen en
afstemmen van interventiestrategieën.
Het is van groot belang dat de politie ook in het internationale speelveld
professioneel, integer, betrouwbaar en dienstbaar aan de rechtsstaat
handelt. De beroepscode en de gedragscode lifestyleneutraliteit van de
politie geldt zowel voor het handelen van de politie binnen de grenzen als
daarbuiten. Bovendien conformeert de Nederlandse politie zich aan de
door de Raad van Europa opgestelde Code of Police Ethics. Bij de
uitwisseling van informatie wordt stelselmatig gezocht naar de beste
balans tussen de operationele behoeftes en de waarborgen uit de
data-protectierichtlijn, de AVG en Wpg. Ook wordt de mate waarin de
buitenlandse partner democratie, mensenrechten en de rechtsstaat
respecteert meegewogen in het besluit of informatie uitgewisseld wordt
met de betreffende politiedienst. De inzet van operationele internationale
instrumenten gebeurt altijd onder het gezag van het OM en bij landen
buiten de EU bovendien zo nodig in afstemming met de Afdeling
Internationale Rechtshulp (AIRS) van mijn ministerie.
Om flexibel in te kunnen spelen op de steeds veranderende maatschappelijke en globale ontwikkelingen en verplaatsing van criminaliteit vervangt
de politie de prioritaire landenbenadering door een fenomeenbenadering.
De politie stelt hiertoe in samenwerking met nationale en internationale
partners fenomeen analyses op die ingaan op de omvang, aard en
tendens van de relatie met Nederland en de EU (toestroom, doorstroom
en uitstroom), op het gebied van zware en georganiseerde criminaliteit,
terrorisme en irreguliere migratie. Op basis van de fenomeenanalyses
stelt de politie fenomeenstrategieën op en kiest zij de meeste passende
instrumenten en partners waarmee het grootste effect kan worden
behaald.
Waar mogelijk en wenselijk vanuit effectiviteit werkt de politie met het
concept van upstream disruption waarbij criminele fenomenen en
criminele netwerken zoveel mogelijk in bron- en transitlanden bestreden
worden. Door effectief en slim in te grijpen in het begin van de keten
vermindert de toestroom van criminaliteit naar Nederland. Uiteraard blijft
de politie onverminderd actief om de georganiseerde criminaliteit die zich
in Nederland zelf manifesteert te bestrijden. Bovendien is vanwege het
wederkerige karakter en de positie van Nederland rondom fenomenen als
synthetische drugs en cybercrime ook «downstream disruption» een
belangrijk element in de internationale samenwerking van de politie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

6

Randvoorwaarden
Kwalitatief goed internationaal politieonderwijs
Kwalitatief goed politieonderwijs is een randvoorwaarde voor een
slagvaardige, effectieve en rechtmatige internationale politiesamenwerking. Binnen de politieorganisatie moeten voldoende kennis, expertise
en competenties aanwezig zijn om de diverse internationale aspecten van
het politiewerk naar behoren uit te kunnen voeren en op internationale
speelveld doelmatig en rechtmatig op te treden.
In de Basis Politie Opleidingen (BPO) wordt door de Politieacademie (PA)
in de curricula al aandacht besteed aan de internationale juridische
context en aan de internationale oriëntatie van startende politiemedewerkers. Een volgende stap is dat de BPO en het Voortgezet Politie
Onderwijs (VPO) worden doorgelicht op de internationale competenties
die vanuit het nieuwe IPS beleid gesteld worden. Voor het BPO gaat dit
om meer generieke competenties zoals een basis kennisniveau over
internationale voorzieningen en voorwaarden om deze te kunnen
gebruiken bij de taakuitvoering in Nederland. Voor het Voortgezet
Politieonderwijs (VPO) wordt op functieniveau gekeken. Waar nodig
ontwikkelt de PA nieuwe opleidingen. Dit proces verloopt via de
behoeftestelling.
Het EU agentschap voor rechtshandhavingsonderwijs, CEPOL, verzorgt
onderwijs op EU-niveau dat complementair is aan het nationaal onderwijs
in de lidstaten. Binnen CEPOL werken de opleidingsinstellingen op het
gebied van rechtshandhaving uit de EU-lidstaten gezamenlijk aan de
ontwikkeling en uitvoering van tientallen opleidingen, seminars, conferenties en uitwisselingsprogramma’s. Het trainings- en opleidingsaanbod
volgt de prioriteiten uit de Interne Veiligheidsstrategie die grotendeels
overeenkomen met de nationale prioriteiten uit de Veiligheidsagenda
zoals cybercrime, mensenhandel en contraterrorisme. Daarnaast besteedt
CEPOL veel aandacht aan zogenaamde horizontale thema’s en instrumenten zoals informatie-uitwisseling, fundamentele rechten en ethiek
binnen de rechtshandhaving.
In bredere zin is het belangrijk dat politiemedewerkers zich tijdens hun
carrière internationaal kunnen oriënteren. Dit kan bijvoorbeeld door
politiestudenten gedeeltelijk in het buitenland te laten studeren of
docenten te laten lesgeven in het buitenland. De politieacademie heeft
hiervoor diverse activiteiten binnen het EU programma Erasmus+
ontwikkeld. Politiemedewerkers kunnen deelnemen aan het multidisciplinaire uitwisselingsprogramma van CEPOL waarbij ze uitgewisseld worden
met buitenlandse collega’s.
Ook is het belangrijk dat de politie internationale ervaring incorporeert in
haar Management Development (MD) beleid. Door het gerichter
aanbieden van opleidingen, detacheringen, stage, ervaringsleerplekken
ontwikkelen politiemedewerkers in MD trajecten zich op een manier die de
kwaliteit van de internationale politiesamenwerking zal bevorderen.
Aansluiting op IPS beleid is een van de uitgangspunten voor de doorontwikkeling van het MD beleid.
Tenslotte gaat de Politieacademie bilaterale internationale samenwerkingsverbanden aan met het oog op het uitwisselen en vergroten van de
kennis en expertise en innovatie. Op het gebied van cybercrime bijvoorbeeld staat de Politieacademie in nauwe verbinding met het ECTEG
(European Cybercrime Training and Education Group) en met de
Universiteit van Dublin. In samenwerking met de Deutsche Hochschule

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

7

der Polizei uit Münster organiseert de Politieacademie jaarlijks een
seminar over actuele thema’s in de grensoverschrijdende politiesamenwerking tussen Nederland en Duitsland.
Adaptief Vermogen van de politieorganisatie
De afgelopen jaren hebben laten zien dat mondiale en Europese ontwikkelingen elkaar in zo’n hoog tempo opvolgen, dat georganiseerde criminaliteit een groot adaptief vermogen heeft en dat een toenemend beroep op
internationale inzet van de politie gedaan wordt. Dit vereist een flexibele(r) politieorganisatie die hierop kan anticiperen en snel reageren.
Hiertoe kadert de politie capaciteit af voor (flexibele) internationale inzet
van de politie. Daarnaast ontwikkelt de politie met het oog op
wendbaarheid en snelheid een model voor adequate, tijdige en integrale
afweging en besluitvorming over internationale activiteiten.
Goed functionerende informatievoorziening
Een goed functionerende (inter)nationale informatiehuishouding is een
belangrijke randvoorwaarde voor IPS. De toegenomen mogelijkheden tot
informatie-uitwisseling tussen landen leiden tot een aanzienlijke intensivering van het rechtshulpverkeer. Om dit bij te kunnen houden is het
belangrijk om de investeren in de rechtshulpvoorziening zowel qua
capaciteit maar zeker ook in de versterking van de ICT systemen
waaronder een nieuw rechtshulpsysteem. Ik heb u daarover in november
2018 geïnformeerd5. Om de toegenomen informatie ook daadwerkelijk te
gebruiken in bijvoorbeeld opsporingsactiviteiten, neemt de behoefte aan
goede informatieanalyse en voldoende analysecapaciteit binnen de politie
toe.
Middelen en Capaciteit
De politie moet tenslotte genoeg middelen en capaciteit hebben om aan
de sterk groeiende vraag naar internationale politiesamenwerking te
voldoen.
Zo zal de politie capaciteit moeten leveren aan de Europese Grens- en
Kustwacht (EGKS) en ook de implementatie van nieuwe Europese
informatiesystemen vraagt veel van de politie. In het regeerakkoord
2017–2021 (Bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) zijn structureel extra
financiële middelen ter grootte van 65 fte vrijgemaakt voor de internationale inzet van de politie. Van deze extra gelden zijn onder andere extra
liaisons geplaatst in bron- en transitlanden van mensenhandel en is ook in
de rechtshulp- en informatievoorziening geïnvesteerd.
Mijn departement en de politie zullen in de komende jaren de mogelijkheden tot het gebruik van externe financieringsbronnen zoals het BIV en
ISF in kaart brengen en beter benutten.
Strategische Agenda Internationale Politiesamenwerking
De politie heeft diverse internationale instrumenten tot haar beschikking
om de nationaal geprioriteerde fenomenen uit de Veiligheidsagenda, de
veiligheids- en openbare orde problematiek in grensgebieden en
internationaal opererende criminele netwerken aan te kunnen pakken.
Ambities hierbij zijn:
Inzet van liaison officers en internationale plaatsingen (zie bijlage 1)6

5
6

Kamerstuk 29 628, nr. 825
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

8

•

•

•

•

•
•

Een van de belangrijkste instrumenten die de politie tot haar beschikking heeft om de internationale doelstellingen te realiseren is het
plaatsen van verbindingsofficieren (liaison officers) in het buitenland.
Liaison officers (LO’s) zijn de verbindende schakel tussen de Nederlandse strafrechtketen waar ook de bijzondere opsporingsdiensten en
de Koninklijke Marechaussee (KMar) onder vallen, evenals buitenlandse politiediensten.
De afgelopen jaren is gebleken dat de vraag naar liaisons de beschikbare capaciteit en middelen overstijgt. Op basis van de door JenV,
politie en OM gezamenlijk opgestelde criteria zoals geformuleerd in de
Kamerbrief over liaisons7 worden de keuzes gemaakt waar de
beschikbare capaciteit het beste ingezet kan worden.
In lijn met het nieuwe concept van «upstream disruption» plaatst de
politie liaisons in bron- en transitlanden van criminele fenomenen. Een
goed voorbeeld hiervan zijn plaatsingen van liaisons met taakaccent
mensenhandel in Polen, Bosnië en Italië en de stationering van liaisons
in Zuid-Amerika met het oog op bestrijding van de cocaïne handel en
witwassen.
Naast de reguliere liaison officers blijft de politie gebruik maken van de
zogenaamde Flexibel Inzetbare Liaison Officers (FILO’s) waarmee
sneller en gerichter op criminele trends kan worden ingespeeld FILO’s
worden bijvoorbeeld ingezet op plekken waar relatief kortdurend extra
capaciteit of expertise nodig is.
De samenwerking met de KMar en de Federale Politie van België in het
gezamenlijke netwerk van LO’s wordt gecontinueerd.
Tenslotte heeft de politie de ambitie om het aantal plaatsingen bij
multilaterale en internationale (politie) organisaties zoals Europol,
INTERPOL en de VN ten behoeve van operationele, tactische en
strategische samenwerking, de opbouw van de kennis- en informatiepositie van de politie en strategische beleidsbeïnvloeding uit te
breiden.

Buurlanden
•

•

•

•

7

Voor inwerkingtreding van het herziene Benelux politie verdrag dient
nu allereerst goedkeuring door de drie nationale parlementen te
worden verkregen. De komende tijd stellen de politiediensten nieuwe
uitvoeringsovereenkomsten en operationele uitvoerings- en werkafspraken op.
In de bilaterale samenwerking met België en Duitsland, ook op
deelstaatniveau, heb ik intensief contact met mijn ambtgenoten. We
hebben afgesproken elkaar regelmatig te ontmoeten om ook op die
manier een impuls te geven aan het versterken van het bestrijden van
grensoverschrijdende criminaliteit in het kader van de aanpak van
ondermijning en georganiseerde (drugs) criminaliteit.
Goede en intensieve informatie-uitwisseling met België en Duitsland
blijft van eminent belang om effectieve en slimme keuzes te maken als
het gaat om de inzet van operationele capaciteit zodat proactief en
daadkrachtig opgetreden kan worden tegen grensoverschrijdende
criminaliteit. Er wordt hierbij onder andere gebruik gemaakt van de
bestaande kanalen en instrumenten voor informatie-uitwisseling en
analyse en de informatieproducten van Europol.
De huidige samenwerkingsmogelijkheden met Duitsland vinden hun
basis in het in 2005 getekende Verdrag van Enschede. De operationele
ervaringen die het nieuwe Benelux-Verdrag biedt worden met
interesse gevolgd om te bezien of deze mogelijkheden ook in het
verdrag van Enschede opgenomen zouden kunnen worden. Dit geldt

Kamerstuk 29 628, nr. 561

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

9

•

•

met name voor de grensoverschrijdende inzet van speciale interventieeenheden, waarover de gesprekken met de Duitse partners al gestart
zijn.
In verband met de Brexit en het vervallen van de EU wetgeving en de
hierop gebaseerde (rechtshulp)instrumenten zal, afhankelijk van de
vorm van de Brexit, voorzien moeten worden in een nieuwe samenwerkingsrelatie tussen de EU en het VK en tussen Nederland en het VK
afzonderlijk om de effectieve politiesamenwerking te kunnen voortzetten. Dit vraagt een aanzienlijke inzet van mijn departement, de politie
en het OM. Door de betrokken partijen wordt ook gewerkt aan de
voorbereiding op een mogelijke no-deal situatie. Ik heb uw Kamer
hierover geïnformeerd8.
In België, Duitsland en het VK plaatst de politie de komende periode
liaisons die de relatie met de politiële autoriteiten van deze belangrijke
landen onderhouden en uitbouwen en in voorkomende gevallen de
politiële en justitiële rechtshulp faciliteren.

Europese Unie
•

•

•

•

•

•

8

Binnen de EU bestaan al diverse mogelijkheden voor intensieve
grensoverschrijdende operationele samenwerking en informatieuitwisseling. In plaats van het inzetten op de ontwikkeling van een
Europese supranationale operationele politie-eenheid leg ik liever de
focus – mede gezien de beperkte middelen en capaciteit waar lidstaten
mee te maken hebben – op het beter gebruik van bestaande mogelijkheden, een slimme en multidisciplinaire samenwerking tussen
instanties en in de bestaande EU informatiesystemen en de doorontwikkeling van systemen en instrumenten.
De politie investeert de komende periode in tijdige en adequate
implementatie van de EU wetgeving betreffende de centrale
EU-informatiesystemen op het terrein van migratie, grensbeheer en
veiligheid en de verordeningen voor de bevordering van de interoperabiliteit van die systemen. Dit betreft onder meer de ontwikkeling van
het Europees zoekportaal en de verdere ontwikkeling van de onderliggende nieuwe systemen zoals Schengeninformatiesysteem (SIS),
Eurodac, Visuminformatiesysteem (VIS), Entry-Exit Systeem (EES),
ETIAS en ECRIS-TCN. Dit draagt bij aan een beter beheer van de
buitengrens van het Schengengebied en opsporing in het Schengengebied en daardoor aan de versterking van de interne veiligheid.
Naar verwachting worden op korte termijn ook nieuwe interoperabiliteitsoplossingen voorgesteld. Zo wordt in Brussel momenteel
gesproken over interoperabiliteit met douane systemen. Nederland
anticipeert hierop door in een vroeg stadium de Nederlandse belangen
en behoeften in kaart te brengen.
Nederland zet verder in op de doorontwikkeling en modernisering van
de Prüm-besluiten, met als doel de grensoverschrijdende aanpak van
terrorisme en grensoverschrijdende criminaliteit efficiënter te maken.
Hierbij is het voor Nederland belangrijk om in te zetten op de toekomstbestendigheid van de Prüm-besluiten, en daarbij ook randvoorwaardelijke zaken zoals datakwaliteit en privacy in het oog te houden.
Voor wat betreft Europol richt de politie zich komende jaren op het
optimaal gebruiken van Europol als informatie-uitwisselingskanaal en
het volledig benutten van de analysefaciliteiten en het coördinatievermogen van Europol om grensoverschrijdende misdaadvormen te
voorkomen en te bestrijden. De politie dringt er bij andere lidstaten op
aan om hetzelfde te doen.
De doorontwikkeling van Europol is van eminent belang voor het
functioneren van de Europese samenwerking van de politie. Om die
Kamerstuk 23 987, nr.302

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

10

•

•

•

•

•

reden besteed ik veel aandacht aan Europol en is een sterke positionering van Nederland bij Europol cruciaal. Een sterke aanwezigheid van
de politie op tactische en strategische functies binnen Europol hoort
daarbij. Nederland ondersteunt de Europol 2020 strategie waarin de
prioriteiten zijn geformuleerd.
De politie blijft investeren in de EMPACT projecten. Deze leiden in
toenemende mate tot operationele samenwerking tussen de lidstaten
met uitstekende operationele resultaten. Nederland is binnen de
huidige beleidscyclus actief binnen alle projecten en vervult bij de
bestrijding van mensenhandel de bestrijding van crimineel geld en
witwassen, synthetische drugs en illegale vuurwapens de functie van
driver of co-driver van het project.
Vanuit het opsporingsdomein bestaat de ambitie om vaker de
operationele samenwerking aan te gaan in de vorm van Joint
Investigation Teams (JITS). JITS zijn een effectief en flexibel instrument gebleken in de strijd tegen de internationale georganiseerde
misdaad.
Een sterke en adequate vertegenwoordiging van Nederland in de
relevante Brusselse raadswerkgroepen en andere gremia blijft van
essentieel belang om invloed uit te kunnen oefenen op belangrijke EU
besluit- en beleidsvorming die de rechtshandhaving raakt.
In de komende periode werkt Nederland ten behoeve van de nieuwe
EU Interne Veiligheidsstrategie met andere lidstaten, de Commissie en
andere belanghebbenden aan een strategische oriëntatie inzake de EU
interne veiligheid. Ook breekt Nederland met het aantreden van de
nieuwe Commissie een lans voor een consistentere aanpak op het
gebied van interne veiligheid. De politie en de internationale politiesamenwerking worden in deze processen meegenomen.
De rechtsstatelijkheid van de Europese politiesamenwerking blijft de
komende periode een belangrijk aandachtspunt. Ik acht het van belang
dat alle Europese inwoners een gelijke mate van bescherming
ontvangen en dat Europese politiediensten binnen en buiten de
landsgrenzen integer en professioneel handelen. Hiertoe zijn reeds op
EU en Raad van Europa niveau diverse instrumenten ingericht.
• De Raad van Europa heeft specifiek met het oog op het integer
handelen van Europese politiediensten in 2001 een Code of Police
Ethics opgesteld en verspreid onder de lidstaten. Deze aanbeveling
is weliswaar niet juridisch bindend maar wel gezaghebbend. Het
EHRM verwijst in uitspraken geregeld naar de Code of Police Ethics.
Tenslotte monitoren het Europees comité voor de preventie van
foltering en onmenselijke of vernederende behandeling of
bestraffing (CPT) en de Groep van Staten tegen corruptie (GRECO)
van de Raad van Europa lidstaten en geven zij gerichte aanbevelingen om zaken als mishandeling en ongelijke behandeling door o.a.
de politie tegen te gaan.
• Daarnaast worden fundamentele rechten en vrijheden beschermd
door het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM) van de Raad van Europa. Bij het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) kunnen
burgers een klacht tegen de staat indienen als zij denken dat
bijvoorbeeld de politie van de betreffende lidstaat hun mensenrechten heeft geschonden. Een belangrijk voorwaarde voor het indienen
van een klacht bij het EHRM is dat de klager alle rechtsmogelijkheden binnen de desbetreffende staat heeft benut.
• In het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie zijn alle
grondrechten opgenomen die in de Europese Unie gelden. Het gaat
om onderwerpen als anti-discriminatie, bescherming van persoonsgegevens, het recht op een eerlijke rechtsgang en het verbod van
folteringen en van onmenselijke of vernederende behandelingen.
Het Handvest van de grondrechten is sinds 1 december 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

11

•

juridisch bindend voor de instellingen van de EU en voor de
lidstaten van de EU wanneer die het EU-recht ten uitvoer brengen.
Het Handvest is derhalve ook juridisch bindend voor de politiediensten van Europese lidstaten waar zij op basis van Europese
wetgeving grensoverschrijdend samenwerken en informatie
uitwisselen. In EU wetgeving ten aanzien van Europese politiesamenwerking zoals de Prüm besluiten wordt verwezen naar het
Handvest en wordt nauwere politiële en justitiële samenwerking
gekoppeld aan de eerbiediging van grondrechten en met name de
bescherming van persoonsgegevens.
• Integriteit is een kernwaarde van de politie. Aan (integer) handelen
door politiemedewerkers wordt richting gegeven door een breed
pakket aan wet- en regelgeving (variërend van Politiewet, Wetboek
van Strafvordering, AVG, WPG en Ambtsinstructie tot Besluit
Algemene Rechtspositie en tal van protocollen, werkprocessen en
richtlijnen.
Ten einde de integriteit van de Europese Politiesamenwerking verder
te bevorderen wil ik verkennen in hoeverre het toegevoegde waarde
heeft en haalbaar is om binnen EU of Raad van Europa verband tot een
bindende ethische code te komen die toeziet op het integer handelen
van Europese politiediensten binnen en buiten de landsgrenzen.
Hierbij moet rekening gehouden worden met de beginselen van
subsidiariteit en proportionaliteit. Verdere aandachtspunten zijn o.a. de
cultuurverschillen tussen de Europese politiediensten en de verschillen
in wet- en regelgeving ten aanzien van gedrag en bevoegdheden van
politiefunctionarissen die het draagvlak voor een bindende code bij
lidstaten mogelijk kunnen beïnvloeden. Sowieso zal het komen tot een
juridisch bindende code een langdurig proces zijn wat veel inzet van
Nederland, andere lidstaten en desbetreffende Europese instellingen
zal vergen. Dat is de reden waarom ik ook naar andere mogelijkheden
wil kijken om in Europees verband meer aandacht te krijgen voor
integer en professioneel handelen van Europese politiediensten. Zo
denk ik bijvoorbeeld aan het onder de aandacht brengen van
bestaande trainingen die CEPOL organiseert op gebied van politie
ethiek. Een andere mogelijkheid is om het onderwerp te agenderen op
een van de bijeenkomsten van European Chiefs of Police.

Bilaterale en multilaterale samenwerking buiten de EU
Bilateraal
•

•

Aangezien criminaliteit niet stopt bij de grenzen van de EU ben ik van
mening dat samenwerking met landen buiten de EU van groot belang
is om criminaliteit effectief en waar mogelijk zo dicht mogelijk bij de
bron aan te kunnen pakken. Met bronlanden van nationaal geprioriteerde criminele fenomenen, bijvoorbeeld Albanië of Colombia, wordt
binnen bestaande kaders de samenwerking bilateraal en multilateraalgestart dan wel geïntensiveerd. Waar geen of beperkte relevante
regelgeving aanwezig is om operationeel samen te werken, wordt
geïnvesteerd in relatieopbouw, capaciteitsopbouw en het uitwisselen
van kennis, expertise en modus operandi. Mijn ministerie toetst in
afstemming met politie, OM en andere relevante partijen zoals het
Ministerie van Buitenlandse Zaken of aanvullende toetsen of waarborgen nodig zijn om de samenwerking aan te gaan.
Het regime voor het delen van politiegegevens met derde landen is als
gevolg van de dataprotectie richtlijn (EU 2016/680) veranderd. Voor
Nederland is deze richtlijn geïmplementeerd in de Wet politiegegevens
(Wpg) en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg). Bij
internationale gegevensdeling moeten zowel de bescherming van
gegevens, privacy en rechtsstaat geborgd zijn als de behoefte aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

12

•

operationele samenwerking en informatie-uitwisseling. De kaders voor
informatiedeling met politiële en justitiële autoriteiten in de
EU-lidstaten zijn gelijk aan die voor de binnenlandse informatiedeling.
Voor derde landen is de mate waarin sprake is van passende waarborgen voor de bescherming van gegevens bepalend voor de mogelijkheden om informatie te delen. Dat oordeel komt òf van de Europese
Commissie (in een adequaatheidsbesluit) òf van de nationale
verwerkingsverantwoordelijken. Aangezien ik de samenwerking met
derde landen van belang acht, heeft mijn ministerie recentelijk het
project «Gegevensdeling derde landen» opgezet met alle verwerkingsverantwoordelijken (o.a. politie, KMar, Bod- en en OM) om een
uniforme toepassing van verstrekkingenregime voor derde landen uit
te werken.
De politie heeft de ambitie om te investeren in de strategische en
operationele samenwerking met invloedrijke en internationaal
georiënteerde politiediensten. De wereldwijde informatie- en intelligence positie van deze diensten zijn van grote waarde voor het
operationele domein. De politie wil zich profileren als een betrouwbare
en sterke partner in de opsporing van grote internationaal opererende
criminele netwerken. De politie heeft internationaal ook zelf veel te
bieden op het gebied van informatiepositie, expertise en operationele
slagkracht.

Multilateraal
•

•

•

Voor INTERPOL geldt net als bij Europol dat het voor de politie van
belang is om de informatie-uitwisselingsvoorzieningen die het biedt
optimaal te benutten.
Het is voor de politie ook belangrijk om beïnvloedingsmogelijkheden
te blijven realiseren door op strategisch, tactisch en uitvoerend niveau
aanwezig te (blijven) zijn binnen INTERPOL. De politie blijft actief
inzetten op het bewaken van de constitutionele waarden van INTERPOL. De politie is op het hoogste niveau vertegenwoordigd op de
jaarlijkse General Assembly van INTERPOL maar stemt hoge benoemingen, beleidsontwikkelingen en politiek gevoelige kwesties op de
INTERPOL agenda af met mijn departement.
Het Maritime Analysis Operation Centre (Narcotics), MAOC(N) richt
zich op het onderscheppen van drugstransporten via de transAtlantische vaarroute. Vanaf dit jaar zal de focus van MAOC uitgebreid
worden met transporten via de niet reguliere luchtvaart, d.w.z. kleine
jets die gebruik maken van kleine luchthavens of air strips om
drugstransport nog effectiever aan te kunnen pakken. Ik volg deze
ontwikkeling met veel interesse.
Inzet van de politie in missies en operaties
– De politie zendt primair functionarissen uit in vredesmissies en
operaties in het brede Nederlandse belang van de internationale
rechtsorde en stabiliteit in de wereld. De inzet van de Nederlandse
politie in missie en operaties wordt in nauwe afstemming tussen
Justitie en Veiligheid, Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking en Defensie voorbereid.
– Ik streef er daarbij naar de inzet van politie in missies ook meer in
samenhang te brengen met de bredere doelstelling van de
internationale politiesamenwerking, te weten de aanpak van de
georganiseerde criminaliteit. Dit noopt tot een nadrukkelijkere
beoordeling en inschatting van politiebijdragen aan missies als
potentieel samenwerkingsinstrument in de bestrijding van
nationale criminaliteitsfenomenen, in aanvulling op het bestaande
doel om hulp te bieden aan fragiele staten.
– Mijn streven is er daarom ook op gericht dat de Nederlandse politie
in de toekomst in missies van duidelijke en vanzelfsprekende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

13

–

toegevoegde waarde kan zijn op de specifieke terreinen die de
doelstellingen van de internationale politiesamenwerking ondersteunen.
Tenslotte streef ik naar een meer robuuste en minder versnipperde
inzet van de politie. Hierbij zal ik ook de komende tijd verkennen
wat de mogelijkheden zijn om samenwerking aan te gaan met
bijvoorbeeld Duitsland, België of de Scandinavische landen op dit
terrein.

Ombudsmanrapport Van Laarhoven: nieuwe instructie
In mijn brief9 naar aanleiding van het rapport van de Nationale
ombudsman over dhr. Van Laarhoven (Kamerstuk 30 010, nr. 43) en het
daarop volgende debat (Handelingen II 2018/19, nr. 80, item 18), heb ik uw
Kamer toegezegd de samenwerking en rolverdeling bij internationale
rechtshulp goed te beschouwen zodat de belangenafweging, waarbij ook
het belang van de betrokken individuen wordt meegewogen, steeds
optimaal gestalte krijgt in individuele zaken. De afgelopen periode heeft al
intensief overleg plaatsgevonden tussen OM, politie en mijn ministerie,
om tot een heldere en voor de praktijk werkbare instructie te komen. De
afronding daarvan is voor het einde van dit jaar voorzien. Uw Kamer
wordt daarover nader geïnformeerd.
Samenwerking in Koninkrijk
Regionale samenwerking
•
•

•

De ministers van Justitie van de vier landen binnen het Koninkrijk
streven er naar de samenwerking tussen de korpsen te versterken.
De komende jaren zal verder worden samengewerkt op het gebied van
opleidingen zowel in basisopleidingen, in specialismen en in leiderschapsopleidingen. Dit draagt bij aan de doorontwikkeling en
professionalisering van de politiekorpsen in het Koninkrijk.
Per ingang van 1 januari 2020 zal de uitvoering van het beheer van het
Recherchesamenwerkingsteam belegd worden bij de korpschef van de
Nederlandse politie.

Ontwikkeling Korps Politie Caribisch Nederland
Het is mijn voornemen een nieuw inrichtingsplan voor KPCN vast te
stellen, waarbij het korps beter in staat zal worden gesteld te voldoen aan
de politiezorg voor de inwoners en toeristen van Caribisch Nederland. De
beperkingen van de schaalgrootte maken daarbij samenwerking met de
korpsen in de regio en met de Nederlandse politie noodzakelijk.
Samenwerking met de Nederlandse politie
Het Korps Politie Caribisch Nederland en de Nederlandse politie zullen
hun samenwerking intensiveren. Dit zal bijvoorbeeld vorm krijgen op de
terreinen van inkoop, uitwisseling van medewerkers en IV-voorziening.
Voortgang
Over de voortgang en uitvoering van de strategische agenda Internationale Politiesamenwerking informeer ik u in de halfjaarberichten.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
9

Kamerstuk 30 010, nr.42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 895

14