Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

30 139

Veteranenzorg

Nr. 92

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juni 2011
HOOFDSTUK 1 INLEIDING
Sinds de nota veteranenzorg van 2005 (Kamerstuk 30 139, nr. 2) wordt de
Kamer jaarlijks geïnformeerd over de stand van zaken van het veteranenbeleid. Hierbij bied ik u de veteranennota 2010–2011 aan. Deze nota
beschrijft de belangrijkste ontwikkelingen van het afgelopen jaar en de
beleidsvoornemens voor de komende jaren.
Zoals uiteengezet in mijn brief van 21 maart jl. (Kamerstuk 30 139, nr. 91)
wordt de evaluatie van het veteranenbeleid die ik op 14 december 2010
heb aangekondigd (Kamerstuk 30 139, nr. 84) uitgevoerd door het
Veteraneninstituut in samenwerking met het Trimbos-instituut. De
bevindingen en aanbevelingen van de evaluatie zijn in deze veteranennota
opgenomen.
Uit de jaarlijkse veteranenmonitor van het Veteraneninstituut komt naar
voren dat steeds meer Nederlanders een positief beeld hebben van
veteranen en militairen. Uit ander onderzoek blijkt dat veteranen over het
algemeen goed te spreken zijn over de belangrijkste onderdelen van het
veteranenbeleid. Wel zijn zij kritisch over de mate waarin kennis over
veteranen en missies wordt uitgedragen naar het brede publiek. In de
komende tijd zal daar meer aandacht aan worden besteed.
Op 15 juni 2010 hebben de leden Eijsink, Poppe, Pechtold en Peters een
initiatiefwetsvoorstel voor de vaststelling van regels omtrent de
bijzondere zorgplicht voor veteranen (Veteranenwet) ingediend
(Kamerstuk 32 414, nr. 3). Defensie verleent ambtelijke bijstand bij de
verdere uitwerking van dit wetsvoorstel.
In de beleidsbrief van 8 april jl. (Kamerstuk 32 733, nr. 1) heb ik uiteengezet dat de verantwoordelijkheid voor het personeel niet eindigt bij de
uitstroom. Defensie heeft een bijzondere verantwoordelijkheid voor
veteranen, in het bijzonder oorlogs- en dienstslachtoffers. De directe
(na)zorg voor (voormalige) medewerkers en de ondersteuning van

kst-30139-92
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

1

commandanten rondom de operationele inzet zal dicht bij de lijnorganisatie en het individu georganiseerd blijven. Defensie zal alle eerdere
toezeggingen op het terrein van nazorg en veteranenbeleid gestand doen.
HOOFDSTUK 2 ERKENNING EN WAARDERING
Veteranen hebben Nederland gediend onder oorlogsomstandigheden of
tijdens vredesmissies. Zij verdienen daarvoor erkenning en waardering
van de overheid en van de samenleving. Ik beschouw het als mijn taak de
erkenning en waardering voor veteranen te bevorderen. De maatschappelijke aandacht voor de veteranen is in de afgelopen jaren toegenomen.
Volgens de veteranenmonitor 2010, in november 2010 gepubliceerd door
het Veteraneninstituut, heeft 60 tot 70 procent van de bevolking veel
waardering voor veteranen. Die waardering blijkt tevens onder meer uit
de belangstelling voor landelijke en regionale evenementen.
Samenstelling van het veteranenbestand
De samenstelling van het veteranenbestand verandert in de komende
jaren. Het aantal veteranen van recente missies neemt toe, terwijl het
aantal veteranen van de Tweede Wereldoorlog, Nederlands-Indië, Korea
en Nieuw-Guinea afneemt. In het veteranenbeleid wordt rekening
gehouden met de verschillende wensen en behoeften van veteranen en
wordt tegelijkertijd aandacht besteed aan de onderlinge verbondenheid.
De ervaring leert dat slechts 20 procent van de jonge veteranen aan
activiteiten voor veteranen deelneemt. Dit is een belangrijk gegeven voor
de verdere beleidsontwikkeling en het overleg daarover met de betrokken
verenigingen en instanties.
Uitvoering van het veteranenbeleid
De uitvoering van het veteranenbeleid op het gebied van erkenning en
waardering wordt verzorgd door de stichting Nederlandse Veteranendag
en door het Veteraneninstituut. De belangrijkste taak van de stichting
Nederlandse Veteranendag betreft uiteraard de organisatie van deze
Veteranendag. Daarnaast organiseert de stichting educatieve activiteiten
voor scholieren en ondersteunt zij gemeentelijke en provinciale activiteiten voor veteranen. Het Veteraneninstituut is belast met de uitvoering
van het veteranenbeleid op het gebied van erkenning en waardering, de
informatievoorziening over de zorg voor veteranen en het centraal
aanmeldingspunt voor veteranen (CAP). Het Veteraneninstituut verricht
ten behoeve van het veteranenbeleid ook activiteiten op het gebied van
kennis en onderzoek.
Nederlandse Veteranendag
Dit jaar wordt de veteranendag gehouden op zaterdag 25 juni. De dag
staat in het teken van de plaats die veteranen innemen in de samenleving.
In het programma wordt rekening gehouden met de verschillende wensen
van veteranen.
Monument voor vredesoperaties
Het monument voor vredesoperaties in Roermond gedenkt de militairen
die sinds de oorlog in Korea door de deelneming aan een vredesoperatie
om het leven zijn gekomen. In september 2011 worden de namen van de
militairen die in het afgelopen jaar zijn gesneuveld bijgeschreven op de
bronzen plaquettes. Verder wordt in oktober een bijeenkomst met
nabestaanden georganiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

2

Verhalen van Veteranen
In 2010 is het onderwijsproject voortgezet waarmee de kennis van
scholieren over veteranen wordt bevorderd. De gastsprekers worden
veelal ingezet ter verlevendiging en ondersteuning van het geschiedenisonderwijs. De doelgroep bestaat uit leerlingen van 11 tot en met 15 jaar. In
het afgelopen schooljaar zijn op deze manier ongeveer 6 000 leerlingen
bereikt. Er zijn intussen 150 veteranen die optreden als gastsprekers.
Passen voor veteranen, postactieven en dienstslachtoffers
Op 9 december 2010 zijn de eerste defensiepassen voor postactieven en
dienstslachtoffers uitgereikt. Na de zomer 2011 wordt de veteranenpas
automatisch uitgereikt en hoeft deze niet meer te worden aangevraagd.
De faciliteiten voor veteranenpashouders zijn uitgebreid. Zij krijgen onder
meer korting op boeken, dvd’s, evenementen, fietsen, musea, beurzen,
reizen, internet, tijdschriften en verzekeringen. Veteranen, postactieven en
dienstslachtoffers die regelmatig op een defensiecomplex moeten zijn,
komen in aanmerking voor een aparte toegangspas voor het desbetreffende complex.
Nationale Taptoe
Samen met de stichting Nationale Taptoe wordt voor veteranen en
militaire oorlogs- en dienstslachtoffers en voor hun relaties een
voorstelling georganiseerd. Het thema veteranen is in het programma van
de Taptoe verwerkt. De reünie van veteranen van de landmacht en de
reünie van de Vereniging Oud Militairen Indiëgangers (VOMI) worden met
de Taptoe gecombineerd.
Bronbeek
Het Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen en Museum Bronbeek heeft vier
hoofdfuncties, te weten de tehuisfunctie, de museumfunctie, het
herinneren en herdenken en de reünie- en congresfunctie. Daarnaast is op
Bronbeek het Indisch Herinneringscentrum Bronbeek gehuisvest.
Bronbeek huisvest 48 veteranen. Defensie, het ministerie van Wonen,
Wijken en Integratie, het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, de provincie Gelderland, de gemeente Arnhem, de stichting Indisch
Herinneringscentrum Bronbeek en de stichting Kumpulan hebben in 2010
een gezamenlijke toekomstvisie ondertekend met als doel het behoud van
het Indische karakter van het Landgoed.
Sweep-project
In totaal heeft het project Sweep 198 schenkingen ontvangen in de vorm
van fotoalbums, dagboeken, losse foto’s, dia’s en correspondentie. Dit
persoonlijke materiaal biedt inzicht in de alledaagse ervaringen van
militairen in Nederlands-Indië. Er zijn ook patrouillerapporten, verlieslijsten en inlichtingenrapporten geschonken. De schenkingen vormen een
waardevolle aanvulling op de collectie van het Nederlands Instituut voor
Militaire Historie (NIMH). De informatie kan worden geraadpleegd op
www.defensie.nl/nimh. Het NIMH verwacht in de komende jaren nog meer
schenkingen en bekijkt de mogelijkheid om het Sweep-project uit te
breiden met Nieuw-Guinea.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

3

Decoraties, Nagedachtenisoorkonde en Draaginsigne Gewonden
In 2010 heeft H.M. de Koningin op voordracht van de minister van
Defensie aan vijftien militairen dapperheidsonderscheidingen toegekend
voor hun optreden tijdens de ISAF-missie in Afghanistan en de vroegere
UNPROFOR-missie in het voormalig Joegoslavië.
De toekenning van de Nagedachtenisoorkonde is in 2009 met terugwerkende kracht hersteld. Tot op heden zijn de oorkondes uitgereikt aan de
nabestaanden van 160 omgekomen militairen.
Over de aanvraag en toekenning van het draaginsigne gewonden (DIG)
zijn afspraken gemaakt met het zorgloket voor militaire oorlogs- en
dienstslachtoffers (MOD) bij ABP. De vergelijking van de bestanden van de
Centrale adviescommissie draaginsigne gewonden (CADIG) en het
zorgloket MOD moet ertoe leiden dat aan oorlogsslachtoffers alsnog kan
worden gevraagd of zij in aanmerking willen komen voor een DIG.
Voorlichting bij dienstverlaten en contact met veteranen
Vanaf de zomer van 2011 worden militairen bij het verlaten van de dienst
door het Veteraneninstituut en het Veteranen Platform voorgelicht over
het veteranenbeleid. Zij worden opgenomen in de administratie van het
Veteraneninstituut en ontvangen automatisch de veteranenpas. Ten
behoeve van het contact met veteranen worden veteranenverenigingen
ondersteund bij hun ledenadministratie en bij de uitnodiging van
veteranen voor verenigingsactiviteiten. Veteranen zullen vanaf volgend
jaar periodiek schriftelijk worden benaderd door het Veteraneninstituut.
Daarbij worden zij geïnformeerd over de verschillende aspecten van het
veteranenbeleid en actuele ontwikkelingen.
Uitgaven erkenning van en de waardering voor veteranen
De defensiebegroting bevat een overzicht van de uitgaven voor het
veteranenbeleid. De uitgaven in 2011 voor de erkenning en waardering
van veteranen zijn begroot op € 8,2 miljoen. De uitgaven voor de
reüniefaciliteiten van de operationele commando’s zijn begroot op € 1,4
miljoen. Tabel 10 bevat een overzicht van de verschillende bedragen.
HOOFDSTUK 3 ZORG
In de Veteranennota 2005 is een aantal beleidsvoornemens met betrekking
tot de zorg voor veteranen geformuleerd. Het betrof onder meer de
oprichting van het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV), het
Centraal aanmeldingspunt bij het Veteraneninstituut (CAP), het zorgloket
MOD bij de stichting pensioenfonds ABP (ABP), de ontwikkeling en
invoering van de keuringsprotocollen voor WIA-IP, PTSS en LOK en de
vergoeding van letselschade. De veteranennota 2009–2010 is uitgebreid
ingegaan op de zorgketen voor militairen. In dit hoofdstuk worden de
belangrijkste actuele ontwikkelingen beschreven.
Materiële zorg voor oorlogs- en dienstslachtoffers
Het zorgloket MOD bij het ABP bestaat vier jaar. Vanwege de werklast is
de capaciteit van casemanagers en zorgcoördinatoren in 2011 uitgebreid
tot 12,5 functies. Gemiddeld hebben casemanagers 50 en zorgcoördinatoren 70 cliënten. In 2010 is de deskundigheid van casemanagers en
zorgcoördinatoren verder vergroot door onder meer trainingen op het
gebied van verslavingsproblematiek en conflictbemiddeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

4

De samenwerking tussen het CAP, stichting de Basis en het LZV is in het
afgelopen jaar geëvalueerd. De samenwerking verloopt goed. Defensie
heeft met het zorgloket MOD en met stichting de Basis afspraken gemaakt
over schuldhulpverlening. Het gaat hierbij niet alleen om de ondersteuning van veteranen bij acute problemen maar ook om schuldpreventie.
Vaststellen invaliditeit volgens de protocollen WIA-IP, PTSS en LOK
De beoordeling van psychische invaliditeit wordt sinds 1 juli 2008
uitgevoerd met een protocol. Hierdoor is de kwaliteit en de vergelijkbaarheidvan de beoordelingen toegenomen. De werkzaamheden van de
pensioen- en verzekeringsautoriteit die toeziet op de kwaliteit van de
beoordeling volgens de protocollen worden verder gestructureerd. De
evaluatiecyclus van de medische protocollen heeft vorm gekregen en de
interpretatieproblemen bij de nieuwe methodiek om de invaliditeit bij
psychisch getraumatiseerde militairen te schatten zijn opgelost. Na de
publicatie van de nieuwe «Diagnostic and Statistic manual of Mental
disorders» (DSM) en de voltooiing van het betrouwbaarheidsonderzoek
worden de protocollen herzien.
Overgangsrecht protocollen
Er is een aanvullende overgangsregeling opgesteld voor militairen met
een voorlopig militair invaliditeitspensioen (MIP) die al vóór juli 2008 een
of meer herbeoordelingen hebben gehad en bij wie het invaliditeitspercentage binnen een bandbreedte stabiel is gebleven. Het gaat om
gewezen militairen met een psychische aandoening. De overgangsregeling maakt een einde aan de onzekerheid over de hoogte van hun
invaliditeitspensioen. Ik verwacht dat dit begeleiding en gezondheid van
de betrokkenen ten goede zal komen.
Richtlijn medische eindtoestand
In het verlengde van de aanvullende overgangsregeling is ook een
richtlijn voor de vaststelling van de medische eindtoestand opgesteld.
Volgens deze richtlijn kan rechtspositioneel van een medisch stabiele
toestand worden gesproken als de beperkingen na een toereikende
behandeling gedurende een periode van een jaar ongewijzigd blijven. Met
deze richtlijn wordt vooral uitvoering gegeven aan de voorgestane
werkwijze van het zorgloket MOD. Bij het begin van de beoordeling ligt de
nadruk op begeleiding, coaching, toetsing, behandeling en voorlichting.
Na de tweede of derde herbeoordeling, in de regel binnen drie jaar, kan
worden aangenomen dat de eindtoestand is bereikt. Hierna kan het
invaliditeitspercentage niet meer dalen. Veelvuldige (reguliere) herbeoordelingen, waardoor het herstel kan worden belemmerd, worden op deze
manier voorkomen.
Re-integratie van veteranen
De re-integratie van veteranen is in de Veteranennota van 2005 aangemerkt als aandachtspunt. Het Trimbos-instituut constateert in de evaluatie
van het veteranenbeleid dat daar in de volgende nota’s niet op terug is
gekomen. Dit betekent echter niet dat er geen aandacht aan is besteed.
Per 1 januari 2007 is de nota «Herzien Re-integratiebeleid Defensiepersoneel» van kracht geworden. In deze nota zijn de wettelijke
re-integratieverplichtingen en de aanvullende activiteiten opgenomen. Het
re-integratiebeleid geldt voor alle medewerkers van Defensie. Voor
oorlogs- en dienstslachtoffers zijn echter specifieke maatregelen
getroffen. Bij ontslag wordt de verantwoordelijkheid voor hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

5

re-integratie overgenomen door het zorgloket MOD. Het zorgloket is ook
verantwoordelijk voor de (sociale) re-integratie van gewezen militairen die
pas na hun ontslag als militair te maken krijgen met een dienstverbandaandoening.
Dagen voor dienstslachtoffers
Vanaf het komend najaar worden de dagen voor de dienstslachtoffers
weer georganiseerd. Vanwege de positieve reacties is gekozen voor
kleinschalige bijeenkomsten in de regio. Bij de voorgaande dagen is
gebleken dat in verhouding minder jonge dienstslachtoffers deelnemen.
Met een aantrekkelijk programma wordt geprobeerd hun aanwezigheid te
bevorderen. Tijdens de eerstvolgende dagen wordt opnieuw specifiek
aandacht aan de partners van dienstslachtoffers besteed. Militairen die
recent invalide zijn geraakt, worden eveneens voor de dagen uitgenodigd.
Letselschadeclaims
Tabel 12 bevat een overzicht van de claims en procedures die verband
houden met letselschade. Het aantal claims dat in behandeling is, daalde
in 2010. Verder zijn in 2010 minder nieuwe schadeclaims ingediend. Van
de claims in verband met uitzending is het grootste deel van veteranen
van de missies in Libanon en het voormalige Joegoslavië. De claims
hebben vooral betrekking op psychisch letsel. Op dit moment zijn er 22
schadeclaims in behandeling die verband houden met de inzet in
Afghanistan.
Schadevergoeding
Met de brief van 14 februari 2007 (Kamerstuk 30 139, nr. 22) is de Kamer
geïnformeerd over de schadeloosstelling van militairen die vanaf 1 juli
2007 onder buitengewone of daarmee vergelijkbare omstandigheden
invalide zijn geraakt. Over deze regeling is overleg gevoerd met de
centrales van overheidspersoneel. De centrales wilden niet met de
regeling instemmen zolang er voor veteranen van voor 2007 geen
regeling is getroffen. Na bemiddeling door de Nationale Ombudsman zien
Defensie en de centrales mogelijkheden om tot een regeling voor oude
veteranen te komen. Hieraan zijn kosten verbonden waarvoor geen
dekking is gevonden binnen de begroting. De financiering voor de
schadeloosstelling na 1 juli 2007 is opgenomen in de begroting.
Immateriële zorg voor veteranen en dienstslachtoffers
In 2010 was sprake van een lichte daling van het aantal veteranen dat in
behandeling is bij het LZV. Het dossier van een cliënt blijft open staan
zolang een cliënt in de keten nog in behandeling is of wordt begeleid. De
aanmeldingen bij het CAP zijn in toenemende mate afkomstig van
veteranen van recente missies en van dienstslachtoffers. In de tabellen 13
tot en met 15 is informatie over het CAP opgenomen.
Defensie heeft een analyse gemaakt van de nazorgvragenlijsten voor de
periode tot en met 2009. Bij 5,4 procent van de respondenten bleek
uiteindelijk zorg nodig. Militairen met ernstige problemen hadden
daarvoor vaak al hulp gezocht. Bij het non-respons onderzoek bleek de
gezondheid van de militairen die de vragenlijst niet hadden ingevuld
gemiddeld iets beter dan degenen die de vragenlijst wel hadden ingevuld.
Om de kwaliteit van de vragenlijst te verbeteren is een validatieonderzoek
gestart. De analyse voor de nazorgvragenlijsten in 2010 is binnenkort
gereed. Het onderzoek van de Inspecteur Militaire Gezondheidszorg (IMG)
naar de uitzendzorg (Militaire Geestelijke Gezondheidszorg, MGGZ) wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

6

op korte termijn voltooid. Na de evaluatie van het LZV wordt de voorbereiding van de evaluatie van de MGGZ ter hand genomen.
Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen
Op 6 augustus 2010 is het nieuwe convenant voor het LZV getekend. Met
mijn brieven van 2 maart jl. (Kamerstuk 30 139 nr. 88) en 15 april jl.
(Kamerstuk 30 139, nr. 90) heb ik de Kamer daarover geïnformeerd. In de
komende periode wordt verder gewerkt aan de standaardisering van de
zorg van het LZV, de waarborging van de kwaliteit van de zorg, kennisoverdracht en de doeltreffendheid en doelmatigheid van handelen. Op
verzoek van de RZO wordt door het Trimbos-instituut de CQ-index
(consumer quality) voor de veteranenketenzorg ontwikkeld. Deze
CQ-index meet de cliëntwaardering van de ketenzorg en de aansluiting
van de zorg tussen de instellingen.
Geestelijke verzorging voor veteranen
In de afgelopen jaren is het aantal vrijwilligers van het netwerk van
geestelijk verzorgers voor veteranen gedaald. Om die reden zijn
voormalig geestelijk verzorgers uitgenodigd tot het netwerk toe te treden.
Tien geestelijk verzorgers hebben daarop positief gereageerd waardoor
het weer mogelijk is een geestelijk verzorger aanwezig te laten zijn bij
evenementen voor veteranen. Voorts zal de inhoudelijke rol van de
geestelijke verzorging beter worden beschreven. Met het Kennis- en
onderzoekscentrum (KOC) van het Veteraneninstituut wordt onderzoek
gedaan naar de rol die de geestelijke verzorging kan vervullen rondom het
thema zingeving bij uitzendingen.
Ondersteuning nulde lijn
Niet alle veteranen die hulp nodig hebben, maken gebruik van de
zorginstellingen van Defensie. In enkele gevallen kan zelfs sprake zijn van
zorgmijders. Ik hecht belang aan initiatieven om beter beschikbaar te zijn
voor deze veteranen en hen actief te benaderen. Hierbij speelt het netwerk
van relaties, vrienden en lotgenoten van de veteraan, de zogenoemde
nulde lijn, een belangrijke rol. Defensie streeft naar een nieuwe structuur
om de samenhang te bevorderen tussen de organisaties die zorgactiviteiten organiseren en uitvoeren, hun toerusting van deze organisaties en
hun presentatie. Ook wordt aandacht besteed aan de samenhang van
deze organisaties met professionele zorginstellingen. Tot slot worden de
toegankelijkheid en betrouwbaarheid van de nulde lijn bekeken. Ik streef
naar de voltooiing hiervan eind 2011.
Monitor belasting en zorg
In de Veteranennota 2009–2010 (Kamerstuk 30 139, nr. 75) is uiteengezet
dat de belasting van militairen en hun thuisfront door uitzendingen een
belangrijk aandachtspunt is. Met behulp van de Monitor Belasting en Zorg
wil Defensie inzicht krijgen in de invloed van het militaire beroep op de
werknemer en zijn thuisfront. Met mijn brief van 14 januari jl. (Kamerstuk
30 139, nr. 85) heb ik de Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van de
eerste rapportage van de Monitor Belasting en Zorg. Deze zijn over het
algemeen positief. Militairen zijn zeer gemotiveerd tijdens uitzendingen en
de voorbereiding daarop. De combinatie van werk en privé vormt een
aandachtspunt maar dit is niet de belangrijkste factor om de dienst te
verlaten. In de volgende rapportage van de monitor zal aandacht worden
besteed aan de zorg van Defensie. Ik verwacht dat de tweede rapportage
dit najaar wordt voltooid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

7

Integraal zorgconcept Defensie
Zoals toegezegd in de Veteranennota 2009–2010 wordt op dit moment
gewerkt aan de opstelling van een integraal zorgconcept waarin de
volledige zorgketen voor militairen en hun relaties wordt beschreven.
Deze zorgketen wordt door de operationele commando’s uitgewerkt in
afzonderlijke zorgdocumenten. In deze zorgdocumenten wordt het
integraal zorgconcept toegesneden op de specifieke werkwijze van het
operationele commando.
Evaluatie (na-)zorg ISAF
Tijdens het notaoverleg Veteranenzorg op 24 juni 2010 (Kamerstuk 30 139,
nr. 77) is de Kamer informatie toegezegd over «lessons learned» ten
aanzien van de (na-)zorg met betrekking tot de missie in Afghanistan.
Deze lessen zullen ook worden betrokken bij de eindevaluatie van ISAF.
Uitgaven voor de zorg
In de defensiebegroting 2011 is een overzicht opgenomen van de uitgaven
voor veteranen en voor zorg en nazorg. Voor de materiële zorg voor
oorlogs- en dienstslachtoffers is voor 2011 een bedrag van € 112 miljoen
begroot. Sinds dit jaar is in de defensiebegroting € 2 miljoen voor het
maatschappelijk werk van stichting de Basis voor veteranen opgenomen.
Ik heb de Kamer daarover geïnformeerd met mijn brief van 11 februari jl.
(Kamerstuk 30 139, nr. 86). Voor het LZV is € 630 000 opgenomen in de
begroting ( tabel 10 en tabel 11).
HOOFDSTUK 4 WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
Kennis en onderzoek Veteraneninstituut
Het kennis- en onderzoekscentrum (KOC) van het Veteraneninstituut heeft
als taak wetenschappelijk onderzoek te bevorderen en onderzoek uit te
voeren. Momenteel onderzoekt het KOC de cliëntstromen binnen het LZV
en dan vooral de problematiek van zorgmijders en veteranen die
voortijdig een behandeltraject afbreken. Verder wordt vervolgonderzoek
gedaan naar de betekenis die veteranen aan hun uitzending toekennen.
De heer drs. M. Elands is bij het KOC begonnen met een promotieonderzoek naar het ontstaan en de ontwikkeling van het Nederlandse
veteranenbeleid in de periode 1985–2010. Hierbij worden de positie en de
invloed van de belangrijkste actoren onderzocht. De Nederlandse
Politieacademie verricht samen met het KOC een onderzoek naar het
aantal en de aard van de contacten die de politie heeft met veteranen. Het
Centrum ’45 verricht samen met het KOC een onderzoek naar de
opvattingen van veteranen en hun partners over de kwaliteit van de
hulpverlening.
Onderzoek geestelijke gezondheidszorg
In het kader van de MGGZ worden drie onderzoeken uitgevoerd. Het gaat
om onderzoek naar prospectie in stressgerelateerd militair onderzoek
(PRISMO) en naar de biologische effecten van traumatische ervaringen
(BETER) en het promotieonderzoek Slaap en PTSS. Daarnaast wordt
onderzoek verricht bij de Universiteit Utrecht naar de plasticiteit van
aversieve herinneringen.
PRISMO is een longitudinaal cohortonderzoek naar stressgerelateerde
psychobiologische factoren in relatie tot uitzending. Begin 2011 zijn er
twee deelonderzoeken gepubliceerd. Het eerste deelonderzoek betreft het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

8

onderzoek naar glucocorticoid receptoren (GR). Militairen met een
verhoogd aantal GR zijn vatbaarder voor de ontwikkeling van posttraumatische stressklachten. Deze relatie wordt op dit moment verder onderzocht. Uit het tweede deelonderzoek blijkt dat de hersenen van militairen
na uitzending actief reageren op dreiging. Een jaar na uitzending is dit
effect weer verdwenen.
Het onderzoek BETER is gericht op biologische afwijkingen en de mate
waarin deze herstellen (neuroplasticiteit) bij patiënten met PTSS. Van het
promotieonderzoek Slaap en PTSS maakt een aantal onderzoeken deel uit.
Het gaat om een randomized controlled trial naar het effect van Prazosine
bij de behandeling van nachtmerries bij PTSS, onderzoek naar slaap-EEG
en biologische ritmen bij PTSS en om neuroimaging met MRI van slaap
bij PTSS.
Het onderzoek naar plasticiteit van aversieve herinneringen wordt verricht
door prof.dr. I.M. Engelhard van de Universiteit Utrecht. Het onderzoek
heeft betrekking op de geheugenvorming bij stress en psychotraumata en
de wijze waarop dat zodanig kan worden beïnvloed dat later geen of
minder klachten ontstaan. De RZO adviseert mij over het wetenschappelijk
onderzoek op dit gebied.
Onderzoek Universitair Medisch Centrum (UMC) Groningen
Het UMC Groningen verricht momenteel onderzoek naar de betrouwbaarheid van de nieuwe schattingsmethodiek uit het PTSS-protocol. De
betrouwbaarheid laat zien in hoeverre verschillende artsen bij dezelfde
casus tot een gelijkluidend advies komen. De uitkomsten van het
onderzoek worden gebruikt om de methodiek te evalueren en te verbeteren. Dit onderzoek zal worden aangevuld met een vergelijkend
onderzoek van de door Defensie gebruikte methodiek om de invaliditeit bij
psychisch getraumatiseerde militairen te schatten met de onlangs in
Amerika geïntroduceerde systematiek van de American Medical Association (AMA – GUIDES VI). Met dit aanvullende onderzoek wordt de
betrouwbaarheid van beide systemen vergeleken waardoor het inzicht in
de betrouwbaarheid van de richtlijn van Defensie wordt vergroot. Ook
worden de civiele letselschadepraktijk en de afwikkeling van letselschade
bij Defensie met elkaar vergeleken.
Uitgaven voor het wetenschappelijk onderzoek
In de defensiebegroting is een overzicht opgenomen van de uitgaven voor
het veteranenbeleid. De kosten van wetenschappelijk onderzoek maken
daar deel van uit. Met de onderzoeken op het gebied van de MGGZ is in
totaal € 850 000 gemoeid. De kosten van het onderzoek van het UMC
Groningen bedragen in totaal € 320 000.
HOOFDSTUK 5 OVERIGE ONDERWERPEN
Veteranenregistratiesysteem (VRS)
Het VRS wordt gebruikt om de gegevens van veteranen te registreren ten
behoeve van contact over activiteiten op het gebied van erkenning en
waardering of vanwege zorg. Het VRS kan ook worden gebruikt voor
onderzoek. Door de koppeling van het VRS aan de Gemeentelijke Basis
Administratie (GBA) zijn de adresgegevens van veteranen die in
Nederland wonen steeds actueel. De opname van de gegevens van
veteranen is verplicht. Wel kunnen de gegevens van een veteraan op
diens verzoek worden afgeschermd. In de afgelopen rapportageperiode is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

9

verder gewerkt aan de vulling en opschoning van het VRS. De kwantitatieve gegevens van het VRS treft u aan in tabel 3.
Het beheer en de registratie van de gegevens van veteranen zijn vanaf
1 januari 2011 overgedragen aan het Dienstencentrum Human Resources
(DCHR) van Defensie. De gegevens van veteranen worden verstrekt in
overeenstemming met de Wet Bescherming Persoonsgegevens en de
daarover opgestelde protocollen. In de rapportageperiode heeft Defensie
gegevens aangeleverd voor wetenschappelijk onderzoek. Verder wordt in
2011 medewerking verleend aan de vulling van het nieuwe Cliënt
Zorgsysteem (CZS) van het ABP met uitzendgerelateerde gegevens. Ook
zijn in 2010 aan 274 gemeenten en in 2011 tot dusver aan 103 gemeenten
gegevens uit het VRS ter beschikking gesteld voor het organiseren van
activiteiten voor veteranen. Ten slotte worden, zoals eerder opgemerkt,
verenigingen van veteranen ondersteund bij het op orde brengen van hun
ledenadministratie.
Klachtenregeling
Naar aanleiding van de motie van de leden Poppe, Voordewind, Eijsink en
Diks van 27 november 2008 (Kamerstuk 31 700, nr. 37) is besloten tot de
instelling van een centrale klachtenfunctionaris en een centrale klachtencommissie voor veteranen en dienstslachtoffers. De overkoepelende
centrale klachtencommissie is bedoeld voor de behandeling van klachten
over de uitvoering van het veteranenbeleid door het LZV of door Defensie,
het ABP of het Veteraneninstituut. Met mijn brief van 15 september 2010
(Kamerstuk 30 139, nr. 81) heb ik de Kamer geïnformeerd over het
voornemen tot de instelling van een centrale klachtencommissie voor
veteranen en militaire oorlogs- en dienstslachtoffers. Zoals onder meer
toegezegd op 20 oktober 2010 (Kamerstuk 30 139, nr. 83), zal ik de
Klachtencommissie instellen na overleg met de Kamer.
Bijeenkomst veteranenbeleid
Op 16 juni a.s. zal tijdens een bijeenkomst op de Zwaluwenberg in
Hilversum met verschillende autoriteiten van gedachten worden
gewisseld over de maatschappelijke positie van veteranen en de
gezamenlijke verantwoordelijkheid van Defensie en de maatschappij voor
veteranen. Verder wordt tweemaal per jaar gesproken met de contactraad
voor de uitvoering van het veteranenbeleid. Dit overleg wordt voorgezeten door het Veteraneninstituut en bestaat verder uit vertegenwoordigers van Defensie, het VP, de BNMO, het LZV en de centrales van
overheidspersoneel.
HOOFDSTUK 6 EVALUATIE VAN HET VETERANENBELEID
Tijdens het notaoverleg van 24 juni 2010 is een evaluatie van het
veteranenbeleid toegezegd. Het Veteraneninstituut en het Trimbosinstituut hebben de evaluatie uitgevoerd. De evaluatie stelt vast dat de
opbouw van de benodigde structuren voor het veteranenbeleid en de
rapportages over de voortgang daarvan in de afgelopen jaren prioriteit
hebben gehad. De resultaten die met het beleid zijn geboekt hebben
minder aandachtgehad. In de komende periode zal de aandacht
verschuiven naar de resultaten die met de opgebouwde structuren
worden geboekt. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de belangrijkste
bevindingen van de evaluatie van het veteranenbeleid op het gebied van
erkenning en waardering en met betrekking tot de zorg voor veteranen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

10

Bevindingen evaluatie erkenning en waardering
In de periode 2005–2010 veel activiteiten ontplooid, waarvan de Nederlandse Veteranendag en de daaraan verbonden activiteiten het meest in
het oog springen. De beleidsintensivering had tot doel de maatschappelijke waardering voor veteranen te vergroten. Dit is niet in specifieke en
meetbare subdoelen vertaald.
Sinds 2005 zijn instrumenten ontwikkeld om de maatschappelijke
waardering voor veteranen te kunnen vaststellen. Jaarlijks verricht Blauw
Research onderzoek onder de Nederlandse bevolking naar de bekendheid
met de inzet van militairen en op de waardering voor groepen veteranen.
De uitkomsten van het onderzoek bevestigen dat de beeldvorming over
veteranen de afgelopen jaren verbeterd is. Ook onderzoeken de stichting
Nederlandse Veteranendag en het veteraneninstituut hoe veteranen en
anderen oordelen over de Nederlandse Veteranendag en of veteranen
waardering ervaren. Voor de evaluatie en ontwikkeling van het veteranenbeleid zijn ook de opvattingen van veteranen van belang. Sinds december
2010 is het zogenoemde «Online Veteranenpanel» operationeel. Door
middel van dit panel kunnen vragen worden voorgelegd aan veteranen.
Uit de beschikbare informatie blijkt dat het beleid voor de erkenning en
waardering van veteranen succesvol is geweest. Een meerderheid van de
veteranen oordeelt positief over de meeste onderdelen van het veteranenbeleid. Verder voelen de meeste veteranen zich door de overheid en
Defensie, en door de directe omgeving, gewaardeerd. Wel ondervinden
veteranen minder waardering uit de samenleving en de media. Ook zijn
de onderzoekers van mening dat de actieve benadering van veteranen
nog verder kan verbeterd worden.
De taken van de stichting Nederlandse Veteranendag en van het Veteraneninstituut zullen voor 2012 en volgende jaren worden vertaald in
haalbare doelstellingen, activiteiten en te bereiken effecten. Hierdoor
worden de effecten van het beleid beter meetbaar.
Bevindingen evaluatie Veteranenzorg
In de Veteranennota 2005 is een aantal beleidsvoornemens voor de
veteranenzorg geformuleerd. In de jaarlijkse veteranennota’s werd vooral
verslag gedaan van de voortgang van de processen sinds 2005. Het gaat
daarbij om de vorming van het LZV, de instelling van het CAP, de
oprichting van het zorgloket, de ontwikkeling en invoering van de
protocollen en de voorbereiding van wetgeving voor veteranen. De
effecten van dit beleid zijn nog niet vastgesteld.
Uit de evaluatie komt naar voren dat er veel waardering bestaat voor wat
er op het gebied van de veteranenzorg is bereikt. Ook is duidelijk dat de
veteranenzorg nog verder moet worden ontwikkeld. Dit blijkt ook uit
interne evaluaties van Defensie en uit signalen vanuit politiek en de
praktijk over een aantal specifieke onderwerpen.
De evaluatie van het Trimbos-instituut bevestigt de ontwikkeling die de
zorg in de afgelopen twee decennia heeft doorgemaakt. De belangrijkste
conclusie is dat de toegezegde maatregelen en voorzieningen op het
gebied van zorg grotendeels zijn waargemaakt. Op dit moment is er nog
relatief weinig inzicht in de resultaten die daarmee zijn geboekt. Dit is
inherent aan de ontwikkelingsfase waarin het veteranenbeleid zich
bevindt. De opbouw van de benodigde structuren heeft in de afgelopen
periode prioriteit gehad. In de komende periode kan de aandacht
verschuiven naar de resultaten van het zorgsysteem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

11

Duidelijkheid en verankering van beleid
Veteranen die zijn aangewezen op zorg hebben behoefte aan duidelijkheid, zekerheid en helderheid over rechten en procedures. De Veteranenwet is volgens het Trimbos-instituut een belangrijk middel om het
beleid en de rechten van veteranen te verankeren.
Betrokkenheid VWS en zorgverzekeraars bij veteranenzorg
Een ander aspect is de reikwijdte van het beleid. Het grootste deel van de
immateriële veteranenzorg wordt gefinancierd vanuit de Zorgverzekeringswet. Het Trimbos-instituut vraagt aandacht voor het nadrukkelijker
betrekken van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de
zorgverzekeraars bij de totstandkoming van goede immateriële zorg.
Defensie zal de contacten met VWS en de zorgverzekeraars dan ook
intensiveren.
Re-integratie
Volgens het Trimbos-instituut moet er aandacht zijn voor de re-integratie
van veteranen die langdurige of blijvende mentale schade hebben
opgelopen en psychische of sociale ondersteuning nodig hebben.
Perspectief op volledige «genezing» is er dan vaak niet meer. Dat mag er
echter niet toe leiden dat ook het perspectief op een zinvol sociaal en
maatschappelijk leven verloren gaat. Re-integratie en rehabilitatie van
veteranen met langdurige of blijvende lichamelijke of psychische
problemen zouden ook integraal deel moeten uitmaken van het veteranenbeleid. Deze aanbeveling neem ik over.
Beoordeling van invaliditeit
Een aantal veteranen is niet tevreden over de keuring en de toekenning
van militaire invaliditeitspensioenen (MIP). Veteranen met psychische
problemen zijn van mening dat zij onvoldoende worden begeleid als zij
een MIP aanvragen bij het ABP. Verder zijn er, ondanks de overgangsregeling, nog klachten over de verlaging van het MIP bij herkeuring en de
toepassing van het PTSS-protocol door verzekeringsartsen.
Een van de criteria voor toekenning van een MIP is dat de (ex-)militair een
traumatische ervaring moet hebben gehad in dienstverband. Indien dit
niet het geval is, kan een «oorzakelijk of verergerend dienstverband»
worden vastgesteld en wordt geen MIP toegekend, zelfs als PTSS is
vastgesteld. De grens tussen wel of geen toekenning van een MIP is voor
een betrokken veteraan niet altijd duidelijk. Omdat hiernaar geen
onderzoek is verricht kan niet worden vastgesteld of sprake is van een
structureel probleem.
Informatie materiële zorg
Bij de materiële zorg spitst de kennisbehoefte zich daarom toe op de
uitkomsten van de keuringen voor een MIP. Door een vernieuwde
registratie komt er meer informatie beschikbaar over de achtergrond van
de aanvragers en ook zou bestaande informatie beter kunnen worden
benut, zoals de relatie tussen uitzending en de aanvraag van een MIP.
Voorts kunnen klachtenprocedures inzicht verschaffen in knelpunten bij de
uitvoering van de PTSS en LOK-protocollen. Ook kunnen de uitkomsten
van het geneeskundig onderzoek bij dienstverlating een aanwijzing
vormen van uitzendingen met een verhoogd risico en daardoor te
verwachten aanmelding bij het ABP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

12

Daarnaast beveelt het Trimbos-instituut aan om beschikbare en toekomstige registratiegegevens van het ABP te analyseren om inzicht te krijgen
in knelpunten, trends en eventuele risicogroepen. Het betreft gegevens
over de uitkomsten van (her)keuringen in relatie tot diagnostiek,
uitzending en bezwaar- en beroepsprocedures. Deze aanbeveling neem ik
over. Het Trimbos-instituut adviseert ook om de uitkomsten van het
geneeskundig onderzoek bij dienstverlating te analyseren en hierbij een
schatting te maken van het percentage veteranen bij wie een aanvullende
psychologische beoordeling is uitgevoerd, gerelateerd aan de uitzending.
Ik neem deze aanbeveling in beraad.
Informatie werking LZV
Voor de beoordeling van de immateriële zorg voor veteranen is het van
belang dat er een registratie komt van de effecten van het LZV. Hiermee
kan de kwaliteit het LZV worden aangetoond en kunnen punten ter
verbetering worden gesignaleerd. Daartoe moet eerst informatie
beschikbaar komen over de omvang van de doelgroep, de benodigde
capaciteit van het LZV, de werking van de ketenzorg, de meerwaarde van
het LZV ten opzichte van de reguliere zorg en de kosten van de zorg van
het LZV.
Kernindicatoren immateriële veteranenzorg
Het Trimbos-instituut heeft een aantal kernindicatoren voor de immateriële veteranenzorg geformuleerd. Naast de bestaande databestanden en
registraties zullen voor de uitwerking van de beleidsindicatoren ook
nieuwe informatiesystemen en registraties moeten worden ontwikkeld.
Het Trimbos-instituut adviseert representatief onderzoek te verrichten naar
de actuele maatschappelijke situatie, gezondheidssituatie en zorgbehoeften van veteranen, zodat een schatting kan worden gemaakt van de
mogelijke hulpvraag van veteranen en daarmee van de benodigde
capaciteit van het LZV nu en in de toekomst. Tevens wordt een verkenning
aanbevolen naar de mogelijkheden van een koppeling aan het NEMESISbevolkingsonderzoek. Deze Netherlands Mental Health Survey and
Incidence Study is een grootschalige studie naar de psychische gezondheidstoestand van de Nederlandse bevolking van 18 tot en met 64 jaar.
Registratie patiëntenstroom LZV
Het Trimbos-instituut adviseert een integraal registratiesysteem in te
voeren waarmee het LZV de patiëntenstroom in kaart kan brengen. Een
dergelijke registratie zal inzicht kunnen geven in succesfactoren en
knelpunten van het LZV. Hierbij valt te denken aan de overgang tussen
ketenpartners, voortijdige uitval, of uitstroom naar zorgaanbieders buiten
het LZV. Een dergelijk registratiesysteem wordt op dit moment ontwikkeld.
Kwaliteit van de zorg
Het Trimbos-instituut stelt voor de kwaliteit van de zorg te meten met
behulp van visitatieteams die op een gestructureerde wijze de kwaliteit
van de geboden zorg inventariseren en rapporteren. Een kwantitatieve
beoordeling van de kwaliteit van zorg is nog niet aan de orde vanwege het
netwerkkarakter van het LZV. Ook moet de kwaliteit van de zorg worden
gemeten vanuit het cliëntperspectief. Dit traject is al ingezet met de
ontwikkeling van een CQ-Index Veteranenketenzorg voor de meting van
ervaringen van cliënten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

13

HOOFDSTUK 7 BELEIDSVOORNEMENS 2011-2012
Veteranenwet
In het regeerakkoord is afgesproken dat het kabinet in nauw overleg met
de Tweede Kamer tot een veteranenwet komt. Bij mijn aantreden heb ik
het initiatief van de Tweede Kamer voorrang gegeven en ambtelijk
ondersteuning van de zijde van Defensie toegezegd. Ik wacht de afronding
van dit initiatief af.
Revisie geneeskundige protocollen
De verzekeringsgeneeskundige protocollen voor de beoordeling van
invaliditeit (WIA-IP, PTSS en LOK) worden aangepast in de komende
periode na de publicatie van de nieuwe Diagnostic and Statistic manual of
Mental disorders (DSM) en de voltooiing van het betrouwbaarheidsonderzoek van het Universitair Medisch Centrum Groningen.
Integraal zorgconcept Defensie
Ik streef ernaar in de komende periode het integrale zorgconcept definitief
te kunnen vaststellen. Daarin worden de volledige zorgketen voor
militairen en hun relaties beschreven en de uitwerking daarvan in
afzonderlijke zorgdocumenten voor de operationele commando’s. Een
belangrijk onderdeel van het zorgconcept is de begeleiding van militairen
die gewond zijn geraakt en de samenwerking tussen de materiële en de
immateriële zorg voor veteranen en dienstslachtoffers.
Evaluatie (na-)zorg ISAF
In overeenstemming met de toezegging tijdens het notaoverleg Veteranenzorg op 24 juni 2010 wordt de Kamer in de komende periode geïnformeerd over de «lessons learned» ten aanzien van de (na-)zorg met
betrekking tot de missie in Afghanistan als onderdeel van de eindevaluatie
ISAF.
Evaluatie van het veteranenbeleid
Ik ben in deze veteranennota ingegaan op de evaluatie van het veteranenbeleid zoals die door het Veteraneninstituut en het Trimbos-instituut is
verricht. In de komende periode zal de aandacht verschuiven naar het
zichtbaar maken van de resultaten die met het veteranenbeleid worden
geboekt. Defensie gaat aan de slag met de bevindingen en aanbevelingen
die het Veteraneninstituut en het Trimbos-instituut op dit gebied hebben
gedaan.
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

14

BIJLAGE

Veteranennota 2010–2011 gegevens veteranenbeleid
Tabel 1: Overzicht postactieve veteranen op grond van trendanalyse

WO2
Nederlands –Indië
Nieuw-Guinea
Korea
Vredesmissies
Totaal

1990

2005

2010

2015 (prognose)

135 000
120 000
27 000
3 000
8 000
293 000

16 500
60 000
20 000
2 000
47 500
146 000

5 000
35 000
15 000
1 000
55 000
111 000

2 000
20 000
13 500
500
70 000
106 000

(Bron Veteraneninstituut, standdatum 010411)

Tabel 2: Het aantal veteranen met een veteranenpas
Periode
Missies voor 1979
Missies vanaf 1979
Totaal

1 april 2009

1 april 2010

1 april 2011

57 897
17 598
75 495

55 153
19 675
74 828

44 139
23 282
67 421

(Bron Veteraneninstituut, standdatum 010411)

Tabel 3: Aantal postactieve veteranen in het VRS
Status in VRS

Totaal opgenomen
Waarvan overleden
Gekoppeld met GBA
In het buitenland
Niet gekoppeld met GBA (80+ ers)

Per 1 april
2009

Per 1 april
2010

Per 1 april
2011

244 000
83 000
90 000
8 000
63 000

250 000
93 000
97 000
9 000
51 000

252 000
101 000
88 000
10 000
53 000

(Bron VRS, standdatum 010411)

Tabel 4: Overzicht vredesoperaties in de periode 1 april 2010 tot 1 april 2011 (ad
artikel 1, onderdeel a, onder 1°, VVHO).
Inzet in het kader van de Nederlandse bijdrage aan:
Vredesoperatie

Datum aanvang

United Nations Truce Supervision Organization (UNTSO)
European Union Force in en rond voormalig Joegoslavië (EUFOR)
KFOR
Operatie Enduring Freedom in gebied van verantwoordelijkheid van
USCENTCOM
International Security Assistance Force (ISAF) in Afghanistan
Nationale bijdrage aan ISAF incl. Airbase Minhad, VAE
Redeployment Taskforce (RDTF) ISAF, incl. Fujaira VAE
European Union Police Mission (EUPM)
NAVO Trainingsmissie in Irak (NTM-I)
European Union Border Assistance Mission Rafah (EU BAM Rafah) in Israël
United Nations Mission in Sudan (UNMIS) in Soedan
European Union Security Sector Reform Mission in Democratic Republic
Congo (EUSEC DRC) in de Democratische Republiek Congo
Security Sector Reform Mission in Burundi (SSR Burundi)
Operatie Active Endeavour (OAE) in het Middellandse Zeegebied; beëindigd
op 14-10-2007
European Union Police Mission (EUPOL) in Afghanistan
Light Support Package t.b.v. opbouw United Nations Assistance Mission in
Darfur (UNAMID)
European Union Rule of Law Mission in Kosovo (EULEX Kosovo)
African Union Mission in Soedan (Ethiopië) m.i.v. 1 september 2009
United States Security Coordinator (USSC) in Ramallah (West Bank)
Maritieme NAVO-operatie Ocean Shield
United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) Nairobi, Kenia
Africa Contingency Operations Training and Assistance (ACOTA)
Inzet Ivoorkust; beëindigd 31-01-2011

15-07-1996*
02-12-2004
11-06-1999
05-11-2001

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

21-12-2001
01-08-2010
01-04-2010
21-05-2002
20-02-2005
25-01-2006
04-03-2006
15-05-2006
01-01-2007
22-04-2007
15-06-2007
13-08-2007
01-01-2008
01-09-2009
01-12-2009
09-11-2009
03-05-2010
10-01-2011
17-12-2010

15

(Bron Regeling voorzieningen bij vredes- en humanitaire operaties, standdatum 010411)
* Betreft datum inwerkingtreding VVHO

Tabel 5: Aanvragen Herinneringsmedailles Vredesoperaties / Onderstaande drie
overzichten betreffen de aanvragen van de operationele commando’s vanaf 2006 en
geeft een indicatie van het aantal militairen dat werd uitgezonden.
HVO met missiegesp (*)

2006

2007

2008

2009

2010

UNFICYP
UNTSO
EUMM
KFOR
ISAF
Enduring Freedom
EUPM
Stabilisation Force Irak
EUFOR
Totaal

10
10
6
8
6 176
139
11
1
875
7 236

15
11
3
42
5 893
10
9
–
180
6 163

14
10
2
18
5 856
7
9
–
153
6 069

14
11
–
56
6 417
6
8
–
148
6 660

6
2
–
9
3 824
3
–
–
84
3 928

(*) Met name vanwege beeïndiging van de diverse missies zijn vanaf 2005 geen HVO’s meer toegekend voor SFOR, Luchtverdediging Turkije, UNMEE-Djibouti, UNMIL, UNIPTF, UNMIBH,
WEU MAPE, OVSE Abanië, OVSE Moldavië, FEDMAC, BALKAN Luchtoperaties, Essential
Harvest, ECPA, OVSE Macedonië, Mine Action Centre, EU Concordia, Amber Fox, SFOR/EUFOR.

HVO met generieke gesp (*)

2006

2007

2008

2009

2010

«VN Operaties»
«NAVO Operaties»
«EU Operaties»
«Multinationale Operaties»
«NL SSR Operaties»
Totaal

217
31
66
5
2
322

475
84
10
3
5
577

595
14
186
–
14
809

59
271
294
1
49
674

30
477
605
6
1
1 119

(*) Met name vanwege beeïndiging van diverse missies zijn vanaf 2005 geen HVO’s meer toegekend voor de OVSE-operaties.

HVO (alle gespen)

2006

2007

2008

2009

2010

Totaal

7 558

6 740

6 878

7 334

5 047

(Bron: «Chapeau!» – HDP/Afdeling Decoratiebeleid & Toekenning Onderscheidingen, standdatum
010411)

Tabel 6 Aantal toegekende insignes
Insignes
Draaginsigne Gewonden (veteraan)
Draaginsigne Gewonden (actief)
Gevechtsinsigne (veteraan/actief)

2006

2007

2008

2009

2010

75
76
nvt

101
123
nvt

87
117
nvt

100
41
1

55
43
3 025

(Bron: «Chapeau!» – HDP/Afdeling Decoratiebeleid & Toekenning Onderscheidingen, standdatum
010411)

Tabel 7 Aantal Dapperheidonderscheidingen
Onderscheiding
MWO 4
Bronzen Leeuw
Bronzen Kruis
Kruis van Verdienste
Vliegerkruis
Totaal

2006

2007

2008

2009

2010

1
1
–
–
–
2

–
–
–
5
–
5

1
–
2
11
–
14

–
2
1
6
–
9

–
–
6
9
–
15

(Bron: «Chapeau!» – HDP/Afdeling Decoratiebeleid & Toekenning Onderscheidingen, standdatum
010411)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

16

Tabel 8 Aantal aanvragen (eventueel postuum) voor veteranen
Onderscheiding

2006

2007

2008

2009

2010

Mobilisatie Oorlogskruis (WO II)
Ereteken voor Orde en Vrede (Indië)
Nieuw-Guinea Herinneringskruis
Totaal

62
29
65
156

40
19
64
123

81
39
65
185

88
1
60
149

84
2
77
163

(Bron: «Chapeau!» – HDP/Afdeling Decoratiebeleid & Toekenning Onderscheidingen, standdatum
010411)

Tabel 9: Aantal gastoptredens van postactieve veteranen voor het scholenproject
Soort onderwijs

2007

2008

2009

2010

38
11
13

31
24
12

23
27
21

39
44
22

Primair (Basisonderwijs)
Secundair (Voortgezet onderwijs)
Speciale projecten (MBO, HBO (PABO) scouting,
rijksinrichting, Legermuseum, musea)
(Bron: Comité Nederlandse Veteranendag, standdatum 010411)

Tabel 10: Overzicht begrote subsidies en uitgaven voor postactieve veteranen en zorg
in 2011
Omschrijving uitgaven voor erkenning en waardering

X 1000€

Subsidie Nederlandse Veteranendag
Subsidie en diverse uitgaven Stichting het Veteraneninstituut
Subsidie Stichting Veteranen Platform
In stand houden Veteranen Registratiesysteem
Ondersteunen invoering defensiepassen voor veteranen, post-actieven en
dienstslachtoffers
Ondersteunen veteranenzaken door operationele commando’s
Diverse uitgaven, zoals communicatie, ondersteunen veteranen buitenland,
Taptoe, publicaties scholen project en overige publicaties
Totaal

2 455
5 350
158
30
50
1 435
164
9 642

(Bron: Rijksbegroting 2011, 6.3 bijlage – Overzichtconstructie van de uitgaven voor veteranen en
de uitgaven voor zorg en nazorg)

Omschrijving uitgaven voor (na) zorg

X 1000€

Invaliditeitspensioenen
Nabestaandenpensioenen
Sociale Zorg
De uitvoering van het zorgloket militair zorgstelsel
De Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek (RZO)
Maatschappelijk werk voor veteranen
Bijdragen aan onderzoek
Ondersteuning organisatie dag voor dienstslachtoffers
Totaal

69 742
30 698
8 664
2 661
258
2 000
850
300
115 173

(Bron: Rijksbegroting 2011, 6.3 bijlage – Overzichtsconstructie van de uitgaven voor veteranen en
de uitgaven voor zorg en nazorg )

Tabel 11: Begroting LZV
Begroting LZV
Personeel
Uitvoering LZV 2010
Totaal

Besteding 2010 in €

Begroting 2011 in €

245 000
210 000
455 000

245 000
385 000
630 000

(Bron LZV, standdatum 010411)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

17

Tabel 12: Overzicht letselschadeprocedures
Letselschadeprocedures

2006

2007

2008

2009

2010

Lichamelijk letsel
Ongevallen
Asbest
Medische kunstfouten
Lichamelijk onverklaarbare
klachten
Straling
PX 10
Overig
Psychisch letsel
Waarvan stuitingen
Totaal

437

413

36

28

481
212
113
62
27

518
208
75
48
23

425
140
67
34
19

3

4

46
483

292
166
705

7
18
42
303
123
784

2
128
34
329
55
847

1
134
30
328
88
753

Uitzendinggerelateerde claims
in behandeling

82

125

152

318

348

Nieuw ingediende claims
Waarvan uitzend
gerelateerd

152
25

192
166

148
45

270
34

114
37

Lopende procedures

2006

2007

2008

2009

2010

Totaal
Stuitingen
Subtotaal
Primaire fase
Bezwaarfase
Beroep bij de
Rechtbank
Hoger beroep bij
de Centrale Raad
van Beroep

483

384
54
18

705
166
539
388
95
32

784
123
661
499
105
36

847
55
792
638
107
35

753
88
665
556
78
23

27

24

21

12

8

Aantal
2008

Aantal
2009

Aantal 2010

1 111
708
522
1 297

1 297
761
749
1 309

1 309
763
847
1 225

(Bron DCJDV afdeling claims standdatum 010311)

Tabel 13: Kengetallen maatschappelijk werk

Aantal dossiers per 1 januari
Aantal inschrijvingen voor hulpverlening
Aantal uitschrijvingen voor hulpverlening
Aantal dossiers per 31 december
(Bron Veteraneninstituut, standdatum 010411)

Tabel 14: Percentage aanmeldingen voor hulpverlening
Leeftijd

≤30

31–40

41–50

51–60

61–70

71–80

>80

Onb.

Percentage 2008
Percentage 2009
Percentage 2010

11
8
11

24
23
26

14
15
18

7
8
10

8
6
7

14
11
8

21
26
19

0
3
1

(Bron Veteraneninstituut, standdatum 010411)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

18

Tabel 15: Percentage aanmeldingen voor hulpverlening per missie
Missie
Tweede Wereldoorlog
Nederlands-Indië
Nederlands Nieuw-Guinea
Korea
Libanon
Cambodja
UNPROFOR Bosnië-Herzegovina
IFOR/SFOR/EUROR Bosnië-Herzegovina
KFOR Kosovo
SFIR Irak
ISAF/OEF Afghanistan
Overige

% 2008

% 2009

% 2010

2
17
6
2
8
3
5
10
2
4
4
37

3
22
5
1
17
3
14
14
4
6
6
5

2
16
5
1
16
2
12
20
3
5
13
5

(Bron Veteraneninstituut, standdatum 010411)

Tabel 16: Overzicht Kamerstukken Defensie met relatie tot Veteranen(zorg) vanaf april
2010
Kamerstuk

30 139 nr. 73
30 139 nr. 74

30 139 nr. 75
30 139 nr. 76

30 139 nr. 77
30 139 nr. 78

30 139 nr. 79
30 139 nr. 80
30 139 nr. 81

30 139 nr. 82

30 139 nr. 83

30 139 nr. 84
30 139 nr. 85 (met
bijlage)
30 139 nr. 86
30 139 nr. 87
30 139 nr. 88 (met
bijlage)
30 139 nr. 89
30 139 nr. 90
32 123 X nr. 120
32 123 X nr. 138
(met bijlage)
32 123 X nr. 139
(met bijlage)
27 580, nr. 16

Onderwerp

Korte inhoud

Kamerstukken nummer 30 139
Veteranenzorg
Lijst vragen en antwoorden over advies
onderzoek MGGZ en LZV
Veteranenzorg
Appreciatie proefschriften veteranen
en psychische trauma van uitzending(en)
Veteranenzorg
Veteranennota 2009–2010
Veteranenzorg
Voortgang bemiddeling Nationale
Ombudsman schadeloosstelling
veteranen
Veteranenzorg
Verslag notaoverleg
Veteranenzorg
Aantal voormalige militairen met door
herkeuring verlaagd Militair Invaliditeitspensioen (MIP)
Veteranenzorg
Uitstel Monitor Belasting & Zorg
Veteranenzorg
Stand van zaken procedure geneeskundig onderzoek bij dienstverlating
Veteranenzorg
Reactie op verzoek onafhankelijke
klachtencommissie veteranen en
militaire oorlogs- en dienstslachtoffers
Veteranenzorg
Reactie op verzoek onafhankelijke
klachtencommissie veteranen en
militaire oorlogs- en dienstslachtoffers
Veteranenzorg
Onafhankelijke klachtencommissie
veteranen en militaire oorlogs- en
dienstslachtoffers
Veteranenzorg
Opzet evaluatie veteranenbeleid
Veteranenzorg
Resultaten Monitor Belasting & Zorg
Veteranenzorg

Aanbesteding maatschappelijk werk
voor veteranen
Veteranenzorg
Reactie op verzoek erkenning koude
oorlog militairen
Veteranenzorg
Aanbieding RZO advies convenant
Landelijk Zorgsysteem Veteranen (LZV)
Veteranenzorg
Nadere informatie aanbesteding
maatschappelijk werk voor veteranen
Veteranenzorg
Aanbieding convenant LZV
Overige Kamerstukken
BegrotingsstaVoortgang Balkanonderzoek
ten MinDef
BegrotingsstaJaarverslag IMG 2008
ten MinDef
BegrotingsstaJaarverslag IGK 2008
ten MinDef
Leukemie bij
Lijst vragen en antwoorden haalbaaruitgezonden
heidsstudie Hawk-onderzoek
militairen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

Datum

310510
040610

080610
220610

120710
150710

140910
140910
160910

051010

201010

161210
180111
150211
230211
030311
220311
190411
210410
190510
190510
200510

19

Kamerstuk

Onderwerp

Korte inhoud

Datum

32 123 X nr. 126

Begrotingsstaten
MinDef
Begrotingsstaten MinDef
Begrotingsstaten MinDef
Begrotingsstaten MinDef 2010
Nederlandse
deelname aan
vredesmissies
Vergaderjaar
2009–2010

Proeven met chemische wapens
1950–1968

250510

Antwoorden op vragen Jaarverslag
IGK 2009
Tussenstand Balkanonderzoek

200810

Antwoorden op vragen Jaarverslag
IMG 2009
Kosten nazorg evaluatie kleine missies
en Atalanta

090910

Antwoorden op vragen blootstelling
militairen aan schadelijke metalen in
zandstormen
Defensiebegroting 2011

160910

Kaderwet veteranen

181010

Voorstel van wet

181010

Memorie van toelichting

181010

Lijst vragen en antwoorden defensiebegroting 2011
Antwoorden op vragen Nederlandse
subsidies kinderboek Servische
ex-militair
Reactie op verzoek brief AFMP FNV
gezondheidsrisico’s werken met
Hawkradar
Mogelijke blootstelling defensiepersoneel schadelijke stoffen door verbrandingsovens Afghanistan
Antwoorden op vragen artikel
Hawk-personeel wist niet van gevaren
Antwoorden op vragen gezondheidsklachten militair personeel in Uruzgan
Lijst vragen en antwoorden politietrainingsmissie Afghanistan

041110

Vertraging onderzoek gevolgen gebruik
PX-10
Reactie op verzoek brief Federatie
Groene Heuvelrug
Lijst vragen en antwoorden evaluatie
veteranenbeleid
Antwoorden op vragen onderzoek
Universitair Medisch Centrum en
Militaire Geestelijke Gezondheidszorg
naar posttraumatische stress bij
soldaten
Lijst vragen en antwoorden stand van
zaken onderzoek gevolgen gebruik
PX-10
Kosten (na)zorg operatie Atalanta

310111

32 123 X nr. 149
32 123 X nr. 153
32 123 X nr. 155
29 521 nr. 149

3122

32 500 X nr. 1

32 538 nr. 1
32 538 nr. 2
32 538 nr. 3
32 500 X nr. 13
417

Begrotingsstaten
MinDef 2011
Kaderwet
veteranen
Kaderwet
veteranen
Kaderwet
veteranen
Begrotingsstaten Mindef 2011
Vergaderjaar
2010–2011

2010D44130

Niet dossierstuk

27 925 nr. 411

2011D06572

Bestrijding
Internationaal
Terrorisme
Vergaderjaar
2010–2011
Vergaderjaar
2010–2011
Bestrijding
Internationaal
Terrorisme
Begrotingsstaten MinDef 2011
Niet dossierstuk

2011D05120

Niet dossierstuk

1413

Handelingen
2010–2011

32 500 X nr. 89

Begrotingsstaten MinDef 2011

29 521 nr. 164

Nederlandse
deelname aan
vredesmissies

589
799
27 925 nr. 418

32 500 X nr. 81

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 139, nr. 92

060910

140910

210910

111110

251110

121110

251110
151210
240111

160211
110211
140211

220311

220311

20