Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2021

Nr. 7

BRIEF VAN DE ALGEMENE REKENKAMER
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 oktober 2020
Een goede begroting legt de basis voor een goede verantwoording. Met
deze brief ontvangt u enkele aandachtspunten bij de ontwerpbegroting
2021 (begrotingshoofdstuk V) van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
(Kamerstuk 35 570 V, nrs. 1 en 2) die de Tweede Kamer kan gebruiken bij
de begrotingsbehandeling. De begroting omvat € 11.393,4 miljoen aan
uitgaven, € 11.172,6 miljoen aan verplichtingen en € 921,3 miljoen aan
ontvangsten.
Wij gaan in op enkele aandachtspunten voortkomend uit onze onderzoeken, die relevant kunnen zijn voor de begrotingsbehandeling dit najaar,
te weten:
• Reisadviezen
• Informatiebeveiliging
• Nettobetalingspositie Nederland in de Europese Unie
Reisadviezen
De coronacrisis onderstreept het belang van de reisadviezen van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken, waar de Algemene Rekenkamer in het
verantwoordingsonderzoek 2019 onderzoek naar heeft gedaan. De
reisadviezen zijn voor de Nederlandse overheid een belangrijk instrument
om Nederlandse reizigers voorbereid en verantwoord op reis te laten
gaan. In het voorjaar aan het begin van de pandemie vormden de
reisadviezen dan ook een primaire informatiebron voor Nederlandse
reizigers in het buitenland die terug wilden keren naar Nederland. Later
gold dit voor Nederlanders die op weer op reis wilden gaan naar het
buitenland.
In de ontwerpbegroting 2021 geeft de Minister van Buitenlandse Zaken
aan dat een van de lessen van de coronacrisis is dat er nog meer nadruk
moet komen op de voorbereidingen van reizigers aan de hand van de

kst-35570-V-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 7

1

reisadviezen. In dit kader is het positief dat de Minister van Buitenlandse
Zaken een aantal van onze aanbevelingen uit het verantwoordingsonderzoek 2019 (deels) overneemt om de kwaliteit van de reisadviezen te
verbeteren. Hij heeft de Tweede Kamer bijvoorbeeld laten weten te bezien
of de afwegingen voor aanpassingen van de reisadviezen transparanter
kunnen worden gemaakt. Ook is de Minister van plan de dossiervorming
te optimaliseren. Zo wordt vanaf 1 mei 2020 gewerkt met een checklist
zodat alle relevante informatie en overwegingen worden vastgelegd. Naar
verwachting zal dit een bijdrage leveren aan verdere uniformiteit in de
aanpassingen van reisadviezen.
Een aanbeveling die de Minister niet heeft overgenomen luidt: «Maak de
risicoclassificatie (kleur) van het reisadvies leidend in plaats van de tekst
van het reisadvies. Op deze manier sluit de werkwijze van de Minister aan
op het gebruik van de reisadviezen.» Wel gaf hij aan in een volgend
gebruikersonderzoek expliciet aandacht te besteden aan de vermeende
sterke focus op de kleurcodes. Omdat de kleur van de reisadviezen een
belangrijke rol speelde in de berichtgeving tijdens de coronacrisis, zin wij
benieuwd of de uitkomsten van dit gebruikersonderzoek onze aanbeveling
onderschrijft.
Informatiebeveiliging
De Minister van Buitenlandse Zaken onderstreept in de ontwerpbegroting
2021 dat veranderende machtsverhoudingen en snel gaande technologische ontwikkelingen leiden tot nieuwe dreigingen, zoals hybride
conflictvoering en cyberaanvallen. Dit is voor de Minister een belangrijke
reden om digitalisering als een onderdeel van het Nederlandse buitenlandbeleid te zien. Internationaal streeft Nederland dan ook een voortrekkersrol na op dit gebied, onder meer door de inzet van zogeheten
cyberdiplomaten.
De Minister stipt in de ontwerpbegroting 2021 aan dat digitalisering niet
alleen een onderdeel is van het buitenlandbeleid, maar ook een belangrijke voorwaarde om als Ministerie van Buitenlandse Zaken goed te
functioneren. Dit is volgens de Minister des te meer het geval nu
werknemers hoofdzakelijk zijn gaan thuiswerken tijdens de coronacrisis. In
het verantwoordingsonderzoek 2019 oordeelden wij namelijk dat op het
gebied van informatiebeveiliging sprake was van een ernstige onvolkomenheid bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De Minister heeft de
Tweede Kamer toegezegd extra inspanningen te zullen leveren om de
informatiebeveiliging te verbeteren. Onze aanbevelingen zijn meegenomen in een plan van aanpak dat met extra sturing en personele
capaciteit wordt uitgewerkt.
Nettobetalingspositie Nederland in de EU
Op 21 juli bereikten de regeringsleiders en staatshoofden van de lidstaten
van de Europese Unie, verenigd in de Europese Raad, een akkoord over
de meerjarenbegroting voor de periode 2021–2027: het Meerjarig
Financieel Kader (MFK) (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1575). Als zogeheten
nettobetaler wilde het Nederlandse kabinet niet dat er meer geld zou gaan
naar de EU. Ondanks het voorstel van de Europese Commissie om
bestaande kortingen ter compensatie van nettobetalers te schrappen,
heeft Nederland vooralsnog zijn korting behouden. Daarnaast mag het,
zoals het er nu uitziet, een groter deel van de geïnde douaneheffingen
houden (van 20 naar 25%).
Dat Nederland een nettobetaler is, staat vast. Hoe de nettobetalingspositie
van Nederland zich verhoudt tot die van andere lidstaten hangt ook af van
de manier waarop de afdracht wordt berekend. Nederland hanteert een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 7

2

andere definitie om zijn betalingspositie te berekenen dan de Europese
Commissie.1 In eerdere begrotingen nam de Minister van Buitenlandse
Zaken beide benaderingen mee. De nettobetalingspositie werd daarbij in
miljoenen euro’s weergegeven, berekend volgens de Nederlandse
definitie. Voor een vergelijking met andere lidstaten gebruikte de Minister
de definitie van de Europese Commissie. Hierbij werden de afdrachten als
percentage van het bni weergegeven. Omdat de Europese Commissie nog
geen nieuwe cijfers heeft gepubliceerd over de nettobetalingspositie van
de lidstaten voor 2019, is de nettobetalingspositie van Nederland niet in
de ontwerpbegroting 2021 meegenomen.
Dit jaar heeft de Algemene Rekenkamer een focusonderzoek uitgevoerd
om de effecten van de verschillende definities in kaart te brengen. Het
rapport «Focus op de nettobetalingspositie van Nederland» publiceren wij
naar verwachting op 14 oktober 2020.
Overig te publiceren onderzoek van de Algemene Rekenkamer
Wij zijn bezig met het onderzoek «Zicht op rijksbezit» de geplande
publicatiedatum van dit onderzoek is 8 april 2021.
Tot de publicatie van ons verantwoordingsonderzoek over 2020 op 19 mei
2021 verwachten we op het terrein van het Ministerie Buitenlandse Zaken
verder geen andere onderzoeken te publiceren.
Wij vertrouwen erop dat deze begrotingsbrief behulpzaam is bij de
begrotingsbehandeling in uw Kamer.
Algemene Rekenkamer
drs. A.P. (Arno) Visser
president
drs. C. (Cornelis) van der Werf
secretaris

1

De totale afdracht van een lidstaat aan de EU bestaat uit 3 onderdelen: de zogenoemde
«traditionele eigen middelen», de btw-afdracht en de bni-afdracht. Nederland neemt in de
berekening van de traditionele eigen middelen ook de afdracht van de douaneheffingen aan de
EU mee, terwijl de Europese Commissie deze als inkomsten van de EU beschouwt. Nederland
rekent verder de administratiekosten wel mee, waar deze in de definitie van de Europese
Commissie niet zijn opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 7

3