Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 205

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 mei 2016
1. Inleiding
Hierbij bied ik u namens het kabinet de Jaarrapportage Bedrijfsvoering
Rijk 2015 aan1. In deze rapportage geef ik een overzicht van de ontwikkelingen in het afgelopen jaar in de bedrijfsvoering en meer in algemene zin
de organisatie van de Rijksdienst.
Over de uitwerking van de kabinetsreactie inzake het rapport van de
Tijdelijke Commissie ICT-projecten bent u apart geïnformeerd2. Hetzelfde
geldt voor de rijkshuisvesting, waarover u recent een drietal brieven heeft
ontvangen3.
De afgelopen kabinetsperiode heb ik in de opeenvolgende Jaarrapportages Bedrijfsvoering verantwoording afgelegd over de resultaten die
geboekt zijn binnen alle bedrijfsvoeringdomeinen. Op al deze domeinen
binnen de Rijksdienst is sprake van de voortgaande beweging richting één
Rijksdienst en is in toenemende mate sprake van samenwerking en het
delen van voorzieningen, of het nu gaat om het personeelsbeleid, de
medezeggenschap of de huisvesting. Denk daarbij aan de gemaakte
afspraken over een gezamenlijk strategisch personeelsbeleid in de CAO
Rijk, de oprichting van het BIT en het publiceren van Inkoopdata.
2. Verbetering kwaliteit Rijksdienst
Een goed functionerend openbaar bestuur – en daarbinnen een goed
presterende Rijksdienst – draagt in belangrijke mate bij aan economische
groei en het welbevinden van burgers. Mede op verzoek van het kabinet
heeft het Sociaal- en Cultureel Planbureau hier recent hernieuwd

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 26 643, nr. 389.
3
Kamerstuk 31 490, nrs. 195, 197 en 199.
2

kst-31490-205
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 490, nr. 205

1

onderzoek naar gedaan4, onder meer op basis van gegevens van Eurostat,
de Wereldbank, de OESO en de VN. Over de gehele linie scoort Nederland
goed en behoort het bij de best presterende landen, samen met landen als
Zwitserland, Luxemburg, Finland, Noorwegen, Zweden, Denemarken en
Nieuw-Zeeland. In het bijzonder op het gebied van good governance,
e-government en de zogenaamde rule-of-lawindex (kwaliteit van de
rechtstaat) scoort Nederland goed.
Om blijvend goed te presteren is de opgave voor de Rijksdienst om in een
steeds complexer wordende samenleving op een efficiënte en
slagvaardige manier bij te dragen aan het verwezenlijken van maatschappelijke doelstellingen. Essentieel daarbij is om op een goede manier in te
spelen op de snelle technologische ontwikkelingen. Een speerpunt in 2015
was om – conform het kabinetsstandpunt Tijdelijke Commissie ICT-projecten – in te zetten op de verbetering van de beheersing van
ICT-projecten. Om dit te bereiken is in 2015 de Operatie Informatiebestel
Rijk (OIR) opgezet en is – als onderdeel daarvan – het Bureau ICT-Toetsing
(BIT) opgericht, dat inmiddels zijn eerste adviezen heeft uitgebracht.
Daarnaast is het van belang om vorm en inhoud te blijven geven aan de
eerder genoemde ontwikkeling richting één Rijksdienst. De basis hiervoor
is de rijksbrede infrastructuur voor de bedrijfsvoering, die in de periode
2010–2014 is ontwikkeld en waarover in de vorige Jaarrapportage
Bedrijfsvoering Rijk verantwoording is afgelegd. Daarnaast is als
onderdeel van de Hervormingsagenda Rijksdienst (2013) een aantal
aanvullende initiatieven genomen, onder meer gericht op het beheer van
rijksvastgoed, digitalisering, herinrichting van de governance en financiering van de rijksbrede bedrijfsvoering en het functioneren van
inspecties. De meeste van deze initiatieven waren bedoeld om een extra
impuls te geven aan al in gang gezette veranderingen. Met ingang van
1 januari 2016 zijn deze initiatieven afgerond of worden ze ondergebracht
in de staande organisatie. In de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk wordt
verantwoording afgelegd over de resultaten hiervan.
3. Kwantitatieve ontwikkeling Rijksdienst
3.1 Apparaatsuitgaven
In tabel 1 wordt gepresenteerd hoe de apparaatsuitgaven voor de
rijksdienst (exclusief krijgsmacht en rechterlijke macht) zich in 2015
hebben ontwikkeld. In de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk wordt deze
ontwikkeling toegelicht, waarbij conform de toezegging aan uw Kamer
ook wordt ingegaan op de belangrijkste mutaties ten opzichte van de
Ontwerpbegroting voor 2015.
Tabel 1: Ontwikkeling apparaatsuitgaven rijksdienst (exclusief krijgsmacht en
rechterlijke macht, x € mld)
2011

2012

2013

2014

2015

Kerndepartementen
b/l-agentschappen

6,55
4,57

6,64
4,69

6,75
4,71

6,81
4,73

6,85
4,65

Totaal:

11,12

11,33

11,46

11,54

11,50

4,5

4,7

4,7

4,6

4,6

Als % van de rijksbegroting
Bron: Departementale jaarverslagen

4

Sociaal en Cultureel Planbureau, Public Achievement in 36 countries: A comparative
assessment of inputs, outputs and outcomes, Den Haag, december 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 490, nr. 205

2

In 2015 zijn de rijksbrede apparaatsuitgaven ten opzichte van 2014 licht
gedaald met € 39 mln. Net als voorgaande jaren is er in 2015 een
aanzienlijk bedrag aan het apparaatsbudget toegevoegd na besluitvorming over beleidsintensiveringen. Voor het eerst in vier jaar is er
evenwel geen sprake van groei. Nadat vorig jaar voor het derde opeenvolgende jaar de apparaatsuitgaven waren gegroeid heb ik met de Minister
van Financiën namens het kabinet extra maatregelen getroffen gericht op
betere beheersing van de rijksbrede apparaatsuitgaven. U bent hierover
geïnformeerd bij de aanbieding van de Jaarrapportage Bedrijfsvoering
Rijk 2014 en in een aanvullende brief hierover van 18 juni 20155. Met de
invoering van de beschreven maatregelen is in 2015 gestart. In 2016 en
volgende jaren zal dit stapsgewijs verder zijn beslag krijgen.
3.2 Ontwikkeling personeelsbezetting
Tabel 2: 0ntwikkeling personeelsbezetting alle overheidsonderdelen
2011

2012

2013

2014

2015

Sector Rijk
Zbo’s
Sector Defensie
Sector Politie
Sector Rechterlijke Macht
Rijksdienst Caraïbisch
Nederland

110.994
40.492
63.509
63.235
3.010

109.098
40.222
60.714
63.778
2.984

108.834
39.796
59.445
63.451
2.984

109.487
39.032
58.016
62.364
3.007

109.148
38.998
56.458
60.890
3000

584

633

665

686

760

Totaal

281.824

277.429

275.175

272.592

269.254

In totaal zijn bij het Rijk in het afgelopen jaar 5042 vacatures (intern of
extern) opengesteld. Dat is een derde meer dan in 2014. Ook werden in
2015 in totaal 119 rijkstrainees aangesteld. Rijkstrainees zijn jonge
getalenteerde academici, die bij bewezen geschiktheid en goed functioneren een vaste aanstelling krijgen.
In 2015 verlieten 5.597 ambtenaren het Rijk. Dit is een toename ten
opzichte van 2014 toen 4.912 ambtenaren het Rijk verlieten.
Tot slot: voor het eerst steeg het aandeel van vrouwen in de top van de
rijksoverheid tot boven de dertig procent (31%, vorig jaar 28%).
3.3 Externe inhuur
De totale uitgaven voor externe inhuur bleven in 2015 ten opzichte van
2014 vrijwel stabiel. De toename bedroeg 0,2%. Rijksbreed maakten de
uitgaven voor externe inhuur in 2015 9,6% van de personele uitgaven uit.
Deze bleven hiermee onder de norm van 10%.
De verschillen tussen de departementen zijn relatief groot. De departementale jaarverslagen bevatten een toelichting op de uitgaven voor
externe inhuur.

5

Kamerstuk 31 490, nr. 174 resp. 177.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 490, nr. 205

3

Tabel 3: ontwikkeling externe inhuur rijksdienst 2011–2015
2011

2012

2013

2014

2015

Beleid
Beleidsondersteuning
Uitvoering
VRD

71.263
218.810
579.471
6.204

59.505
234.250
619.528

49.744
302.519
661.589

69.705
393.662
642.676

70.770
388.006
649.949

Totaal:

875.740

875.748

1.013.852

1.106.403

1.108.725

3.4 Rijk als werkgever/personeelsbeleid rijk
In mijn rol van werkgever voor de sector Rijk heb ik sinds lange tijd weer
een CAO met de vakbonden kunnen afsluiten. Hierin zijn ook afspraken
opgenomen om als Sociale Partners een agenda voor het strategisch
personeelsbeleid 2025 voor de Rijksdienst op te stellen.
Een tweede belangrijke mijlpaal in 2015 is de hernieuwde aandacht voor
mobiliteit. Ik tref maatregelen om deze te bevorderen. Deze heb ik
neergelegd in mijn brief aan de Tweede Kamer van 24 november 2015:
«Mobiliteit en flexibele inzet van personeel voor een toekomstbestendige
rijksoverheid»6. Uit onderzoek blijkt dat het Rijk achterloopt bij personeelsmobiliteit in vergelijking met ander publieke sectoren en de markt.
De genoemde maatregelen zijn gericht op een wendbare rijksdienst en op
duurzame inzetbare medewerkers.
De rijksoverheid wil de zwakke positie van bepaalde groepen op de
arbeidsmarkt versterken. Dit vloeit voort uit het regeerakkoord Rutte II.
In het Sociaal Akkoord van 11 april 2013 hebben het kabinet en sociale
partners afgesproken dat werkgevers extra banen gaan creëren voor
mensen met een arbeidsbeperking. Deze werknemers hebben een zwakke
positie op de arbeidsmarkt. Het Rijk maakt al langere tijd werk van zijn
verantwoordelijkheid voor deze groep.
Ook wil het kabinet medewerkers in de lage loonschalen voldoende
baanzekerheid en gezonde arbeidsomstandigheden bieden. Dat doel
wordt onder meer bereikt door medewerkers in vaste dienst van de
rijksoverheid te nemen. Daartoe is inmiddels de Rijksschoonmaakorganisatie (RSO) opgericht en is de Rijksbeveiligingsorganisatie uitgebreid tot
een landelijke dienstverlener waar eind 2015 ruim 130 boventallige
medewerkers van de Dienst Justitiële Inrichtingen zijn ingestroomd.
Het belang van een integere rijksoverheid is evident. In 2015 is de
Gedragscode Integriteit Rijk geactualiseerd7. De code is bedoeld als een
levend instrument dat, zodra daartoe aanleiding is, steeds opnieuw zal
worden geactualiseerd,
De code beschrijft het kader dat rijksbreed geldt en als basismodel kan
worden gehanteerd voor de organisatiespecifieke codes. Daarnaast geeft
de code handvatten voor de omgang door het Rijk met integriteit, de
waarden en uitgangspunten die het Rijk daarbij hanteert en de rollen die
medewerkers, vertrouwenspersonen, leidinggevenden en het topmanagement hierin vervullen.
In 2015 is er een rijksbrede Groepsondernemingsraad (GOR Rijk)
ingesteld, waarin vertegenwoordiging vanuit alle ministeries (vooralsnog
behalve het Ministerie van Defensie) is voorzien. Samen behartigen zij de
belangen van het personeel bij rijksbrede onderwerpen op het terrein van
bedrijfsvoering en personeelsbeleid.

6
7

Kamerstuk 31 490, nr. 193.
Zie Kamerstuk 28 844, nr.83.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 490, nr. 205

4

In 2015 hebben de Ministeries van SZW, BZK, DEF, IenM, FIN, BUZA, VenJ,
EZ, en OCW, alsmede het OM en de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland, het Charter Diversiteit ondertekend. Met ondertekening van
het Charter Diversiteit zegt een werkgever toe een effectief diversiteitbeleid uit te dragen. Dat betekent in de praktijk: gelijke behandeling, een
open bedrijfscultuur en het bevorderen van instroom, behoud en
doorstroom van werknemers, ongeacht leeftijd, gender, seksuele
oriëntatie, culturele, etnische of religieuze achtergrond of arbeidsbeperking.
4. ICT binnen de rijksoverheid
De Tijdelijke commissie ICT heeft in haar rapportage gepleit voor een
jaarlijks totaaloverzicht van de ICT-kosten bij het Rijk. Het Kabinet is
hiertoe in 2015 een meerjarig traject gestart om de kosten voor ICT binnen
de rijksoverheid beter inzichtelijk te maken. De eerste resultaten daarvan
treft u aan in deze rapportage.
In 2015 hebbende departementen verder gewerkt aan de implementatie
van de Baseline Informatiebeveiliging Rijksdienst. Vanuit W&R is deze
implementatie intensief gevolgd en ondersteund. In februari 2016 hebben
alle departementen een «In Control Verklaring» (ICV) aan mij afgegeven.
In deze ICV staan de risico’s voor de kritieke systemen en de sturing
daarop centraal. Uit de analyse van de ICV’s zijn geen «zeer hoge risico’s»
naar voren gekomen.
5. Inkoop en Huisvesting
Inkoop
Het Rijk heeft in 2015 voor een totaalbedrag van 10,2 miljard euro
ingekocht. In 2015 zijn voor het eerst de inkoopdata van 2014 als open
data ontsloten via de website data.overheid.nl. Hiermee voorziet de
rijksoverheid onder meer in de motie Oosenbrug met het verzoek om alle
inkoopuitgaven van het Rijk openbaar te maken.
In 2015 is verder gewerkt aan de professionalisering van de Rijksinkoop.
Zo is het categoriemanagement met 32 inkoopcategorieën ingevoerd en is
voort gegaan met de doorontwikkeling van de 20 (Rijks) inkoopcentra en
de verbetering van de governance door het stelsel met van Chief
Procurement Officer (CPO) en Coördinerend Directeuren Inkoop (CDI’s)
binnen het Rijk.
Op basis van een aantal onderzoeken zijn in 2015 maatregelen op het
gebied van de integriteit van de inkoop getroffen. Deze betreffen de
toepassing en de effectiviteit van, maar ook de communicatie over de
regels. In de tweede voortgangsrapportage over de uitvoering van de
kabinetsreactie op het rapport van de Tijdelijke Commissie ICT-projecten
bent u geïnformeerd over de specifieke maatregelen op het gebied van de
ICT8. In dit verband kan eveneens worden verwezen naar de al genoemde
Gedragscode Integriteit Rijk.
Ook in 2015 is het Rijk verder gegaan met het thema maatschappelijk
verantwoord inkopen. In toenemende mate worden bij aanbesteding en
inkoop milieucriteria toegepast, wordt van opdrachtnemers verlangd dat
zij voor bepaalde opdrachten mensen met een grotere afstand tot de
arbeidsmarkt in dienst nemen en wordt getoetst of bedrijven die boven de

8

Kamerstuk 26 643, nr. 389.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 490, nr. 205

5

Europese aanbestedingsgrens producten, diensten of werken leveren
voldoen aan de Internationale Sociale Voorwaarden.
Huisvesting
In 2015 werden de in 2013 voor de rijkshuisvesting per provincie
opgestelde masterplannen geactualiseerd. Onderzoek heeft geleid tot de
constatering dat er geen bijsturing nodig is van de plannen. Ik ben dan
ook voornemens de masterplannen vast te stellen. Uitvoering van de
masterplannen moet er toe leiden dat, ten opzichte van 2012, in 2020 de
kantoorhuisvesting van het Rijk met 30% zal zijn verminderd.
Door het toenemende aantal verschuivingen, verhuizingen en veranderingen van rijksdiensten moeten rijkskantoren flexibel te gebruiken zijn.
Ook in 2015 is voort gegaan met het standaardiseren van de werkomgeving zonder dat dit ten koste gaat van de primaire processen.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 490, nr. 205

6