Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 576

Natuurbeleid

Nr. 17

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2014
Hierbij informeer ik u, conform mijn eerdere toezeggingen in mijn brief
over de afspraken met provincies rondom het POP3 (Kamerstuk 28 625 nr.
189, 2 april 2014), over de stand van zaken ter voorbereiding op het
nieuwe stelsel van Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb), dat
vanaf 1 januari 2016 in werking moet treden.
1. Inleiding
In mijn brief van 6 juni 2013 (Kamerstuk 33 576 nr. 3) heb ik het nieuwe
stelsel voor Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer aangekondigd.
Samen met IPO/provincies en de Stichting Collectief Agrarische Natuurbeheer (SCAN), in nauwe afstemming met LTO, Koepels van agrarische
natuurverenigingen en diverse soorten- en terrein beherende organisaties
wordt intensief gewerkt aan het tot stand komen van het nieuwe stelsel.
Middels deze brief wil ik u op de hoogte brengen van de vorderingen op
weg naar de inwerkingtreding van het nieuwe stelsel op 1 januari 2016.
Zoals eerder gemeld is de kern van het nieuwe stelsel dat een agrarisch
collectief afspraken maakt met agrariërs en andere landgebruikers om
natuur- en landschapsbeheer op landbouwbouwgrond het meest effectief
uit te voeren en Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) daar toe
te passen, waar dit het meest kansrijk is voor een goed natuurrendement.
Kortom, een nieuw stelsel dat effectiever is in doelbereik, efficiënter
(goedkoper) in de uitvoering, EU-conform en breed gedragen vanuit de
streek.
Ik zet mij in voor een duurzaam ondernemend Nederland waarbij de
landbouwsector de leefomgeving versterkt. Het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB) speelt hierbij een belangrijke rol. Bij de
invulling van het GLB 2014–2020 is versterking van duurzaamheid,
inclusief biodiversiteit en inpasbaarheid met de agrarische bedrijfsvoering
een belangrijk uitgangspunt geweest.

kst-33576-17
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 576, nr. 17

1

In juni jl. heb ik u geïnformeerd over de hervormingen van de directe
betalingen in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en met name over
mijn ambitie op het gebied van de vergroening van de eerste pijler. Het
nieuwe ANLb is complementair aan de vergroeningsmaatregelen uit pijler
1 van het GLB en is onderdeel van het duurzaamheidsbeleid dat ik
nastreef. Voor nadere toelichting op de synergie tussen ANLb en
vergroeningsmaatregelen directe betalingen verwijs ik naar mijn brief van
5 juni jl. (Kamerstuk 28 625 nr. 194).
Bij het vormgeven van het stelsel wordt gebruikgemaakt van kennis en
leermomenten uit de GLB-pilots; deze hebben een grote bijdrage geleverd
aan het ontwikkelen van het nieuwe stelsel.
2. Verbetering van de effectiviteit
Zoals eerder aangegeven, zijn Rijk en provincies gezamenlijk verantwoordelijk voor het tot stand komen van het nieuwe stelsel. De provincies
hebben de regie om met gebiedspartijen te zorgen voor een effectieve en
efficiënte uitvoering van het nieuwe stelsel vanaf 2016. Mijn ambitie is om
de effectiviteit van het ANLb te vergroten. De eerste zes jaar zal ANLb zich
vooral concentreren op het verhogen van de biodiversiteit in het agrarisch
gebied. Daarna zal er meer ruimte zijn om waar mogelijk en praktisch,
synergie te zoeken met andere maatschappelijke doelen als bijvoorbeeld
milieu, water, recreatie en klimaat.
Op de volgende wijze streef ik de vergroting van de effectiviteit van het
ANLb na:
– ANLb moet vooral een bijdrage leveren aan de soorten waarvoor
Nederland internationale verplichtingen heeft;
– Daartoe heb ik een internationaal doelenkader vastgesteld;
– De focus zal erop liggen om de middelen te besteden in die gebieden
waar zich de beste leefgebieden bevinden met de hoogste kans op een
stabiele populatie van soorten. Dit zijn de kerngebieden;
– De kerngebieden worden op basis van ecologische potenties vastgesteld.
De omvang van deze gebieden zal in overleg met de streek worden
bepaald;
– Naast kerngebieden herken ik ook gebieden, die de potentie hebben
om een kerngebied te vergroten/worden of die kunnen bijdragen aan
het Nationaal Natuur Netwerk (suboptimale gebieden met potentie
voor hoge ecologische waarden);
– In de eerste periode van het nieuwe stelsel kunnen middelen, naast de
primaire focus op de kerngebieden, ook aan deze suboptimale
gebieden worden besteed mits wordt voldaan aan de twee criteria
zoals hierboven genoemd;
– De provincies leggen dit in provinciale natuurbeheerplannen vast;
– Desgewenst kunnen overheden onder regie van de provincies
additionele doelen formuleren voor waardevolle agrarische gebieden,
zoals bijvoorbeeld doelen ter realisatie van de Kaderrichtlijn water;
– De provincies zijn inmiddels gebiedsprocessen gestart. Daarbij worden
ook natuur- en landschapsorganisaties betrokken.
– Het is de bedoeling dat in dit gebiedsproces brede overeenstemming
wordt bereikt, waarna de agrarische collectieven uiteindelijk een
gebiedsaanvraag binnen een dergelijk gebied gaan opstellen. In zo’n
gebiedsaanvraag geven de collectieven aan op welke wijze in de
komende jaren aan welke doelen gewerkt gaat worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 576, nr. 17

2

Nationale invulling ecologische focus area’s (EFA’s)
Zoals aangegeven in mijn brief over «Uitwerking directe betalingen
gemeenschappelijk Landbouwbeleid» van 5 juni 2014 (Kamerstuk 28 625
nr. 194) zijn er op bouwland sterke verbanden tussen Ecologische
Aandachtsgebieden (EFA’s) en het Agrarisch natuur- en landschapsbeheer.
In bovenstaande brief heb ik aangegeven wat de nationale invulling van
de EFA’s is. Met de vergroeningsmaatregelen in de eerste pijler van het
GLB creëren we een basisniveau van biodiversiteit in landbouwgebieden.
Door collectief ANLb in kerngebieden toe te passen kan de al jaren
neergaande trend van natuurwaarden op landbouwgrond worden
omgebogen. Ik zie erop toe dat de implementatie van beide pijlers goed
op elkaar wordt afgestemd.
Kennisontwikkeling
Waar mogelijk en zinvol zal ik de invoering van het ANLb met kennisontwikkeling ondersteunen. Zo ben ik bijvoorbeeld een onderzoek gestart
naar de verschillende verdienmodellen wanneer en hoe ANLb rendabel
voor de agrarische sector kan worden toegepast. Ik vind het belangrijk dat
wetenschappelijk onderzoek, praktijkonderzoek, onderwijs, ervaring van
boeren en kennis van natuur- en soortenorganisaties bij elkaar worden
gebracht. Daarom zal in de vernieuwde leerstoel ANLb zowel een
academische als een praktijkkring gerealiseerd worden. Ook heb ik
middelen beschikbaar gesteld voor een lectoraat gebiedscollectieven ten
behoeve van het hoger beroepsonderwijs en financier ik een kenniscentrum natuur- en leefomgeving.
Monitoring
Daarnaast heb ik in mijn brief van 6 februari jl. over de evaluatie en
monitoring Natuurpact, aangegeven dat ik samen met provincies werk
aan één samenhangend systeem van monitoren. Hierbij zal de effectiviteit
van het ANLb worden meegenomen. Daarmee wordt evaluatie van het
ANLb ook onderdeel van de driejaarlijkse evaluatie van het Natuurpact die
door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) wordt uitgevoerd.
3. Verlaging van de uitvoeringskosten
Het uitgangspunt blijft dat met het nieuwe stelsel de uitvoeringskosten
zeer sterk worden teruggebracht. Boeren kunnen straks niet meer
individueel subsidie aanvragen maar alleen via een agrarisch collectief.
De uitvoeringskosten worden met name bepaald door een aantal factoren:
– Het aantal aanvragen;
– De volledigheid en kwaliteit van de aanvragen;
– Het aantal administratieve controles;
– Het aantal controles in het veld.
Het nieuwe stelsel ANLb zal met name op de eerste drie factoren invloed
hebben. In plaats van ca. 14.000 individuele aanvragen nu, gaan we naar
ca. 40 collectieve aanvragen in 2016. Alleen collectieven die voldoen aan
een Programma van Eisen kunnen nog een gebiedsaanvraag indienen.
Dat zal ook de kwaliteit van de aanvraag ten goede komen en het aantal
administratieve controles doen afnemen.
Het aantal controles in het veld zal, omdat het aantal hectares niet zal
afnemen, niet per definitie minder worden.
Samenvattend kan ik zeggen dat de administratieve lasten bij de boeren
en de uitvoeringskosten bij de overheid (provincies/RVO) afnemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 576, nr. 17

3

Ook de GLB-pilots leren mij dat de uitvoeringslasten voor het hele stelsel
omlaag zullen gaan.
4. Randvoorwaarden
In mijn vorige brief (Kamerstuk 33 576 nr. 3) heb ik u een drietal randvoorwaarden voor een succesvolle introductie van het nieuwe stelsel
genoemd, te weten goedkeuring van de aanpak van het nieuwe stelsel
door de Europese Commissie; professionele collectieven die EU-conform
werken en commitment van overheden van partijen aan het nieuwe
stelsel.
Goedkeuring van de aanpak van het nieuwe stelsel door de Europese
Commissie
Het nieuwe stelsel ANLb wordt in goed overleg met de Europese
Commissie ontwikkeld. Het nieuwe stelsel zal worden opgenomen in
POP3. Provincies zijn verantwoordelijk voor de implementatie van POP3.
Ik bereid hiertoe, in nauw overleg met de provincies, een notificatie voor,
die dit najaar bij de Europese Commissie zal worden ingediend.
De collectieve aanpak is ook voor de Europese Commissie een nieuw
element in het GLB. Ik leg daarom tevens een voorstel voor een controleen beheersysteem rond de zomer voor aan de Europese Commissie. Dit
om in goed overleg met de Europese Commissie te komen tot een
efficiënte en Europese Commissie conforme uitvoering.
Professionele collectieven die EU-conform werken
De afgelopen jaren zijn vier GLB-pilots uitgevoerd ter voorbereiding op de
overgang naar een nieuw stelsel, waarbij het accent lag op de (on)mogelijkheden van zelfsturing van het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer.
Ik heb het Landbouw Economisch Instituut gevraagd om de ervaringen uit
de GLB-pilots te evalueren en aanbevelingen te doen voor een succesvol
vervolg op nationale schaal. Ook heb ik een evaluatie ontvangen van de
GLB-pilots zelf. Deze evaluaties hebben een goede bijdrage geleverd aan
het ontwikkelen van het ANLb 2016. Zo hebben de GLB-pilots bijvoorbeeld
aangetoond dat streekeigen processen werken.
Daarnaast zijn de collectieven in staat gebleken om zelf maatregelen
samen te stellen die zowel effectief zijn voor de biodiversiteit als
inpasbaar in de agrarische bedrijfsvoering.
Zelfsturing is een continu proces waarbij gestart wordt met een
gebiedsplan dat in afstemming met provincies wordt opgesteld, een
optimale allocatie van beheer wordt gerealiseerd en resultaten worden
gemonitord wat zo nodig tot bijsturing zal leiden.
Het slagen van het nieuwe stelsel is afhankelijk van de professionaliteit
van de collectieven. Daarvoor heeft de agrarische sector Stichting
Collectieven Agrarisch Natuurbeheer (SCAN) opgericht, die namens de
ANV-koepels en LTO de professionalisering van de agrarische collectieven
voorbereid. De GLB-pilots hebben daarbij een actieve rol in het
verspreiden van hun ervaringen. Inmiddels kan ik u mededelen dat er
circa 40 collectieven in oprichting zijn.
Commitment van overheden en andere partijen aan het nieuwe stelsel.
De laatste randvoorwaarde gaat over het commitment van overheden en
andere partijen om (inter)nationale doelen en de praktische mogelijkheden voor inpassing in de bedrijfsvoering bij elkaar te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 576, nr. 17

4

Er is commitment bij de Agrarisch Natuurverenigingen (ANV’s) die al
jaren bezig zijn om het gedachtengoed van het ANLb te realiseren. Dit
geldt ook voor de andere betrokken overheden en organisaties. Er moet
nog veel gebeuren, hetgeen een voortgezette inzet vraagt van alle
betrokken partijen.
Tot slot
Per 1 januari 2016 wil ik in één keer overgaan naar het nieuwe stelsel voor
agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Dit betekent dat 2015 een
transitiejaar wordt. Daarin lopen oude SNL verplichtingen in 2015 door,
terwijl agrariërs ook al vergroeningspremies onder het aangepaste beleid
van de GLB periode 2014 – 2020 kunnen aanvragen. Binnen de Europese
randvoorwaarden wil ik met betrokkenen bespreken hoe we zorgen dat de
keuzes die ondernemers in 2015 maken voor bepaalde vergroeningsmaatregelen, bijdragen aan de mogelijkheden om in 2016 met collectief
agrarisch natuurbeheer mee te doen.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 576, nr. 17

5