Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 453

Woningcorporaties

Nr. 215

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 november 2011
Tijdens het algemeen overleg (AO) over de Woonvisie op 10 november
2011 is door verschillende leden van uw Kamer aan de orde gesteld dat de
openbare concepten van de Europese Commissie (EC) voor nieuwe regels
voor diensten van algemeen economisch belang (DAEB) verstrekkende
gevolgen hebben voor de Nederlandse woningcorporaties. Het zou
volgens verschillende van uw leden ruimte bieden voor een andere
inkomensgrens dan de € 33 614 voor de toewijzing van 90% van de
corporatiewoningen, zoals vastgelegd in het EC-besluit over woningcorporaties uit 2009.
Tijdens het AO is de toezegging gedaan dat uw Kamer binnen twee weken
per brief wordt geïnformeerd over de mogelijke gevolgen van de
concepten voor de nieuwe DAEB-regels van de EC voor de Nederlandse
corporaties. Deze brief is bedoeld om u te informeren over de verhouding
tussen het concept van de mogelijk nieuwe Europese regels over DAEB
voorzover nu bekend en het besluit van de EC inzake de Nederlandse
woningcorporaties. Dit laat onverlet dat ik, zoals eerder toegezegd, een
open oor heb voor eventuele problemen bij de uitvoering en eventuele
knelpunten samen met de woningcorporaties zal bezien.
Met betrekking tot deze toezegging bericht ik u als volgt.
1. Proces
Op 23 maart 2011 heeft de Europese Commissie (EC) een Mededeling
over de hervorming van de EU-staatssteunregels voor diensten van
algemeen economisch belang (DAEB) uitgebracht. De mededeling is
gericht aan het Europees parlement, de Raad, het Europees economisch
en sociaal comité (EESC) en het Comité van de regio’s (CvdR). Ook
lidstaten en belanghebbenden konden reageren. Hoofdlijn van de
Mededeling was de aankondiging dat de toekomstige hervorming gericht
zal zijn op verdere verduidelijking van de regels en op een aanpak

kst-29453-215
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 453, nr. 215

1

gebaseerd op diversificatie en vereenvoudiging. In de Mededeling
stonden geen voorstellen voor concrete wet- en regelgeving.
Op 2 mei 2011 heeft de Staatssecretaris voor Buitenlandse Zaken uw
Kamer over de Mededeling van de EC geïnformeerd door middel van een
fiche van de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC)
(kamerstuk 22 112, nr. 1165). Dit was slechts een aankondiging. De EC zou
verdere voorstellen doen ter concrete invulling.
De EC heeft op 16 september 2011 een voorstel voor een nieuw
DAEB-pakket openbaar gemaakt, ter vervanging van het huidige
DAEB-pakket. Tijdens het AO van 6 oktober jl over staatsteun en woningcorporaties heb ik uw Kamer gemeld dat er op dat moment nog geen
duidelijk beeld bestond van de gevolgen voor de Nederlandse woningcorporaties. Nederland heeft daarom gevraagd om meer duidelijkheid en,
met het oog op de Nederlandse belangen, inbreng geleverd (zie
paragraaf 2b). Tijdens een overleg van de Europese Commissie met de
lidstaten op 24 oktober zijn deze punten toegelicht en ook bij overige
contacten met de Commissiediensten wordt alles in het werk gesteld om
dit kracht bij te zetten. Daarnaast trekt Nederland ook op met andere
lidstaten om de krachten te bundelen.
Op 15 november is in het Europese parlement een resolutie aangenomen
in reactie op de Mededeling van de EC van 23 maart 2011. In die resolutie
wordt gesteld dat de beperkte interpretatie van de Commissie dat
staatssteun mogelijk is voor diensten die woningcorporaties verlenen aan
«socially disadvantaged persons or groups», niet in overeenstemming is
met het hogere doel om een passende sociale mix en universele toegang
aan te moedigen.
Zoals gemeld bij de begrotingsbehandeling in uw Kamer op 17 november
heb ik die dag Eurocommissaris voor Mededinging Almunia gebeld en
geschetst dat het nieuwe DAEB pakket de nodige vragen oproept in relatie
tot het besluit van de EC uit 2009.
Commissaris Almunia gaf aan dat het specifieke besluit over de Nederlandse corporaties van 20091 van kracht blijft en dat uit de wijzigingen
zeker niet kan worden afgeleid dat daardoor het besluit uit 2009 zou
komen te vervallen.
Wat betreft de resolutie van het Europese parlement, die op 15 november
is aangenomen, geeft de Commissaris aan dat het uiteindelijk de
Commissie is die over de DAEB-regels beslist.
Ook op hoog ambtelijk niveau is daarna bevestigd dat het EC-besluit uit
2009 bindend is voor Nederland en volledig moet worden geïmplementeerd. Een wijziging van goedgekeurde steun zou moeten worden
genotificeerd en een goedkeuring van de Commissie moet worden
afgewacht, voordat een dergelijke wijziging kan ingaan. Tenslotte wordt
gesteld, dat de concept-teksten van het nieuwe DAEB-pakket niet zijn
bedoeld om de voorwaarden en procedures om «social housing» als een
DAEB te definiëren, te wijzigen.
2. Inhoud
2a. Voorstellen nieuwe DAEB-pakket algemeen
Hierna zal ik ingaan op de voorstellen voor het nieuwe DAEB-pakket en de
gevolgen voor het woningcorporatiedossier, voor zover die bekend zijn.
1
Besluit van de Europese Commissie van
15 december 2009 met kenmerk E2/2005 en
N642/2009.

De concepten van het nieuwe DAEB-pakket bevatten 4 documenten:
• Een mededeling met basisbegrippen over staatssteun en DAEB;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 453, nr. 215

2

•

•

•

Een de-minimisverordening voor DAEB’s (dit betreft staatssteun door
lokale overheden met kleine bedragen): als aan de criteria uit de
verordening wordt voldaan wordt aangenomen dat er geen sprake is
van staatssteun;
Een vrijstellingsbesluit voor DAEB’s: als aan de voorwaarden uit het
besluit wordt voldaan is de staatssteun vrijgesteld van aanmelding bij
de EC;
Een kaderregeling voor DAEB met voorwaarden voor de staatssteunbeoordeling door de EC van steunmaatregelen na aanmelding.

Voor het woningcorporatiedossier is vooral het concept-vrijstellingsbesluit
DAEB relevant. De belangrijkste verschillen ten opzichte van het huidige
pakket voor woningcorporaties zijn de volgende:
1. De definitie van woningcorporaties is geschrapt uit de overwegingen.
Daarvoor in de plaats is een formulering over compensatie voor
sociale DAEB’s opgenomen.
2. Staatssteun is alleen toegestaan als DAEB-taak is opgedragen voor
bepaalde tijd.
3. Staatssteun voor hybride ondernemingen (DAEB- en niet-DAEB
activiteiten) is alleen toegestaan, indien de niet-DAEB-activiteiten
ondersteunende diensten zijn die rechtstreeks in relatie tot de
DAEB-activiteiten staan.
Als niet aan de voorwaarden van het vrijstellingsbesluit wordt voldaan,
dan vallen de ondernemingen niet onder het vrijstellingsbesluit en is
aanmelding van staatsteun nodig. Onderstaand ga ik op deze punten in.
2b. Gevolgen van het DAEB-pakket voor woningcorporaties
Gevolgen voor de inkomensgrens
De definitie van woningcorporaties zoals opgenomen in de huidige
vrijstellingsbeschikking1 is in het voorstel geschrapt. Een aantal van uw
leden heeft daaraan de indruk ontleend dat het stellen van een inkomensgrens daardoor niet meer nodig is.
Volgens het concept DAEB-vrijstellingsbesluit zijn de regels van
toepassing op DAEB’s in alle sectoren. Voor de sociale diensten worden
speciale eisen gesteld om zonder aanmelding compensatie voor de kosten
van DAEB’s te verlenen. Het moet gaan om DAEB’s «waarmee wordt
voldaan aan essentiële sociale behoeften wat betreft zorg, kinderopvang,
toegang tot de arbeidsmarkt, sociale huisvesting en de zorg voor en
sociale inclusie van kwetsbare groepen». Op basis van de beschikbare
informatie verwacht ik dat Nederland het begrip «essentiële behoeften
wat betreft ({) sociale huisvesting» nader zal moeten invullen met de
vraag voor wie en waarvoor woningcorporaties met staatssteun actief
mogen zijn. Op dit moment is echter nog onduidelijk of dit inderdaad zou
kunnen leiden tot het niet langer hoeven hanteren van een inkomensgrens
of tot een hogere inkomensgrens.
Immers, ook de huidige regels van de EC kennen geen inkomensgrens als
verplichte inkadering van de DAEB. Het is een concrete invulling die door
de EC van Nederland werd gevraagd ter uitwerking in de Nederlandse
situatie van het begrip «achterstandsgroepen of sociaal kansarme
groepen»(zie voetnoot 1).
Nederland heeft daarom gevraagd wat het schrappen van de definitie
betekent voor de concrete uitwerking in Nederland.
1
«woningcorporaties die huisvestingsdiensten aanbieden aan achterstandsgroepen of
sociaal kansarme groepen, die door solvabiliteitsbeperkingen, geen huisvesting tegen
marktvoorwaarden kunnen vinden» –
overweging 16 in Beschikking van de
Commissie van 29 november 2005, PbEU
29.11.2005, L312/67.

DAEB-taak opdragen voor bepaalde tijd
Volgens zowel het concept DAEB-vrijstellingsbesluit als de conceptkaderregeling moet de DAEB-taak worden opgedragen voor bepaalde tijd.
In combinatie met de overige voorwaarden zou na afloop van de bepaalde
termijn een publieke consultatie naar de behoefte van de DAEB en een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 453, nr. 215

3

marktanalyse moeten worden gehouden en afhankelijk van die uitkomst
van vraag en aanbod (opnieuw) een DAEB kunnen worden opgedragen.
Het opdragen van een DAEB voor slechts een bepaalde tijd leidt tot
onzekerheid op het gebied van (her)financiering van langlopende leningen
met WSW-borging en onzekerheid op het gebied van de investeringsbereidheid van corporaties bij een naderend einde van de opgedragen
periode. Deze investeringen worden immers gedaan voor een lange
periode. Bovendien is onduidelijk wat dit betekent voor het gesloten
stelsel van toelating van woningcorporaties zoals dat geldt in Nederland.
Nederland heeft daarom voorgesteld deze nieuwe eis te laten vallen.
Hybride ondernemingen met DAEB- en niet-DAEB-activiteiten
Volgens het concept-vrijstellingsbesluit gelden bij sociale diensten extra
eisen voor hybride ondernemingen. Bij hybride ondernemingen die DAEB
en niet-DAEB activiteiten uitvoeren kan alleen meer dan € 15 mln. per jaar
staatssteun worden verleend, indien de niet-DAEB-activiteiten ondersteunende diensten zijn die rechtstreeks in relatie tot de DAEB-activiteiten
staan. Zoniet dan moet de staatssteun worden aangemeld.
Naar mijn mening voldoet het Nederlandse stelsel hieraan. Het Besluit
beheer sociale huursector en de Tijdelijke regeling diensten van algemeen
economisch belang toegelaten instellingen volkshuisvesting regelen
immers dat de niet-DAEB-activiteiten ten dienste staan aan de kerntaken.
Deze voorwaarde kan er evenwel toe leiden dat de EC ook toetst of
activiteiten zonder staatssteun ook door woningcorporaties mogen
worden uitgevoerd. Dit acht ik een onwenselijke situatie.
Daarom heeft Nederland voorgesteld deze extra eisen te laten vallen.
Administratieve scheiding
Daarnaast blijft er – ook in deze voorstellen voor een nieuw DAEB-pakket –
sprake van terugkerende administratieve lasten voor alle ondernemingen
om een administratieve scheiding aan te brengen tussen DAEB- en
niet-DAEB-activiteiten. De inzet van Nederland blijft om ter beperking van
de administratieve lasten bij compensatie voor de DAEB’s te volstaan met
het aanbrengen van een administratieve scheiding voor ondernemingen
met een omzetgrens vanaf € 40mln., zoals is bepaald in de Transparantierichtlijn.
Vrijgesteld van aanmelding?
De overgangbepaling van het concept DAEB-vrijstellingsbesluit regelt dat
binnen 1 jaar na vaststelling door de EC aan de nieuwe regels moet
worden voldaan om nog vrijgesteld te zijn van aanmelding. Uit de uitleg
van de EC blijkt dat dit ook geldt voor de Nederlandse woningcorporaties,
ook al stelde het EC-besluit van 2009 bepaalde eisen niet. Daarnaast
blijven de normale procedureregels van de Europese Commissie, dat een
versoepeling van eerder goedgekeurde steun moet worden aangemeld,
van toepassing.
Conclusie over de gevolgen van het DAEB-pakket voor woningcorporaties
1. Op dit moment is nog onduidelijk of het schrappen van de definitie van
woningcorporaties en het opnemen van «het voldoen aan essentiële
sociale behoeften voor wat betreft sociale huisvesting» inderdaad zou
kunnen leiden tot het niet langer hoeven hanteren van een inkomensgrens of tot een hogere inkomensgrens;
2. de voorwaarde om de DAEB-taak voor bepaalde tijd op te dragen leidt
tot onzekerheid over de financiering van de investeringen in de
volkshuisvesting en het is onduidelijk wat dit betekent voor het
gesloten stelsel van woningcorporaties;
3. de nieuwe voorwaarde voor hybride ondernemingen met DAEB- en
niet-DAEB-activiteiten kan er toe leiden dat de EC ook toetst of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 453, nr. 215

4

activiteiten zonder staatssteun ook door woningcorporaties mogen
worden uitgevoerd;
4. de regels over administratieve scheiding betekenen terugkerende
administratieve lasten voor alle ondernemingen om een administratieve scheiding aan te brengen tussen DAEB- en niet-DAEB-activiteiten;
5. er geldt een overgangstermijn van 1 jaar om aan strengere eisen van
het DAEB-vrijstellingsbesluit te voldoen en daarnaast blijven de
normale procedureregels, dat een versoepeling van eerder goedgekeurde steun moet worden aangemeld, van toepassing.
3. Vervolg
Het is nog niet bekend op welk tijdstip de nieuwe regels van de EC ingaan.
De EC zal naar verwachting een mededeling uitvaardigen voor de tijdelijke
verlenging van de huidige regels, totdat het nieuwe pakket van toepassing
wordt. Mede door Nederland maar ook door veel lidstaten is nog om een
tweede overleg gevraagd. De EC beraadt zich nog. Ik blijf deze ontwikkelingen, samen met mijn ambtgenoot van Economische Zaken, Landbouw
& Innovatie die verantwoordelijk is voor het DAEB-dossier in het
algemeen, op de voet volgen. De verwachting is dat de EC op afzienbare
termijn (mogelijk nog dit jaar) het pakket zal vaststellen.
In de tussentijd is Nederland gehouden uitvoering te geven aan het
Europese besluit voor de woningcorporaties van 15 december 2009. Bij de
uitvoering daarvan heb ik oog voor de knelpunten die dat in de praktijk
kan opleveren. Ook dat volg ik op de voet. Ik heb bij brief de corporaties
opgeroepen om te inventariseren welke schrijnende gevallen niet kunnen
worden opgelost binnen de kaders van de Tijdelijke regeling diensten van
algemeen economisch belang toegelaten instellingen en mij ook aan te
geven op welke wijze de corporatie omgaat met de 90%-toewijzingsregel.
De corporaties hebben tot 1 december a.s. gekregen om daaraan gehoor
te geven. Ik zal u zo snel mogelijk daarna verslag uitbrengen met de
conclusies die ik daaraan verbind. Daarbij is eveneens van belang welke
inspanningen de woningcorporaties ondernemen om de geboden ruimte
bij de toewijzingsregels zo goed mogelijk toe te passen.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 453, nr. 215

5