Advies toetsingskader positieflijst zoogdieren

Wetenschappelijke Adviescommissie Positieflijst
Maarn, september 2019

1

Samenstelling Wetenschappelijke Adviescommissie Positieflijst:










Dr. Ludo Hellebrekers, voorzitter
Mr. Drs. Jan Staman, plv. voorzitter
Dr. Sietse de Boer
Prof. Dr. Ruud Foppen
Dr. Marja Kik
Prof. Dr. Frans van Knapen
Prof. Dr. Jaap Koolhaas
Ing. Dennis Lammertsma
Dr. Yvonne van Zeeland

Ondersteuning Wageningen Livestock Research:



Ir. Geert van der Peet, secretariaat en redactie
Dr. Ing. Hans Hopster, onderzoekstechniek

2

Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ................................................................................................................................................ 3
Voorwoord ...................................................................................................................................................... 4
Deel 1: Toetsingskader ..................................................................................................................................... 5
1

2

Inleiding .................................................................................................................................................. 5
1.1

Begrippenlijst .................................................................................................................................... 5

1.2

Werkwijze WAP .................................................................................................................................. 5

1.3

Toetsingskader en risicofactoren .......................................................................................................... 6

1.4

Beoordeling en beoordelingsschema ................................................................................................... 11

Stapsgewijze beoordeling en indeling in risicoklassen ................................................................................... 15
2.1

Beoordelingscommissie ..................................................................................................................... 15

2.2

Stapsgewijze beoordeling .................................................................................................................. 15

3

Betrouwbare bronnen .............................................................................................................................. 16

4

Referenties ............................................................................................................................................ 17

Bijlage 1: Opdracht LNV aan de Positieflijst Advies Commissie .............................................................................. 24

Deel 2: Beoordeling zoönosenrisico’s ................................................................................................................. 27
Overzicht zoönosenrisico’s ............................................................................................................................ 27
Overzicht beheersmaatregelen ...................................................................................................................... 74

3

Voorwoord
Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) beoogt invulling te geven aan een lijst met
diersoorten die door eenieder in of om het huis gehouden mogen worden (‘de Positieflijst’).
Daartoe heeft LNV in de herfst van 2017 een groep onafhankelijke wetenschappelijk deskundigen gevraagd op
persoonlijke titel te participeren in een Wetenschappelijke Adviescommissie Positieflijst (WAP).
LNV heeft de WAP de opdracht verstrekt om te adviseren over een vereenvoudigd, wetenschappelijk valide,
toetsingskader voor de positieflijst huisdieren. Randvoorwaarden hierbij zijn dat de systematiek voldoende goed
uitvoerbaar is (eenvoudig, tijd- en kostenefficiënt) én dat de systematiek voldoet aan de Nederlandse en Europese
wettelijke vereisten en aan wetenschappelijke betrouwbaarheid.
De taken van de adviescommissie bestaan uit:


het ontwikkelen van het toetsingskader;



het opstellen van inhoudelijke criteria als onderscheidende basis voor het toetsingskader;



de wetenschappelijke onderbouwing van de criteria van het toetsingskader;



de onderlinge weging van de criteria.

Het resultaat van deze opdracht is een advies over een toetsingskader dat wetenschappelijk goed is onderbouwd
en praktisch bruikbaar is om diersoorten naar potentiële gevaren te identificeren en vervolgens te ordenen. De
systematiek dient te kunnen worden toegepast op zoogdieren, maar kan tevens als basis dienen voor de
beoordeling van vogels, reptielen en amfibieën.
LNV heeft de WAP gevraagd de intrinsieke waarde, zoals omschreven in de Wet dieren, als uitgangspunt te nemen
bij de ontwikkeling van het toetsingskader. De WAP heeft de intrinsieke waarde meegewogen in het opstellen van
het toetsingskader.
De beoordeling volgens het toetsingskader leidt tot een lijst van diersoorten die zijn ingedeeld op de gevaren voor
schade aan welzijn en gezondheid van mens en dier.
De samenstelling van de commissie en de deskundigen die de commissie ondersteunden zijn op het voorblad
weergegeven.

Dr. Ludo Hellebrekers,
Voorzitter Wetenschappelijke Adviescommissie Positieflijst

4

Deel 1: Toetsingskader
1 Inleiding
Het toetsingskader is gebaseerd op de gevaren voor schade aan welzijn en gezondheid van mens en dier, die
kunnen ontstaan wanneer diersoorten beperkende omstandigheden ondervindt. De WAP heeft zich daarbij gericht
op biologische kenmerken van diersoorten die, wetenschappelijk aantoonbaar, een beduidend gevaar zijn voor het
welzijn van dieren of voor de gezondheid van mens en dier. Een dergelijk kenmerk wordt gezien als een
risicofactor.
De beoordelingssystematiek is gebaseerd op het op een binaire schaal (ja/nee) vaststellen van risicofactoren van
zoogdiersoorten. Risicofactoren zijn gerelateerd aan de volgende twee categorieën van schade en/of ongerief:
1) gevaren voor de mens (zoönosen of letselschade) en
2) gevaren voor het dier (dierenwelzijn/ diergezondheid).
Onderbouwing van deze kenmerken berust op generieke en soortoverschrijdende wetenschappelijke inzichten,
zoals per risicofactor aangegeven.
Navolgend is in dit hoofdstuk het toetsingskader uitgewerkt met achtereenvolgens:


Begrippenlijst;



Werkwijze WAP;



Toetsingskader en risicofactoren;



Beoordeling en beoordelingsschema.

1.1

Begrippenlijst

Om eenduidige interpretatie van de gehanteerde begrippen te bevorderen volgt hier een beschrijving van
belangrijke begrippen die in dit advies voorkomen.
Risicofactor: een specifiek kenmerk van een diersoort, veelal gericht op overleving in de natuurlijke habitat, dat
bij onvoldoende expressie als gevolg van beperkende omstandigheden, bij veronachtzaming of bij intensief contact
met de mens, beperkte of beduidend schadelijke gevolgen heeft voor het welzijn en/of de gezondheid van dieren
of mensen. Onder beduidend schadelijke gevolgen worden verstaan: gedragsafwijkingen, gezondheidsstoornissen
en letsels die gedurende langere tijd of blijvend en/of in ernstige mate het welzijn en de gezondheid van mens of
dier aantasten.
Risicocategorie: verzameling van risicofactoren waarbij de achterliggende kenmerken van diersoorten reeksen
van gedragingen betreffen die met elkaar samenhangen, en die eenzelfde doel dienen.
Risicoklasse: indeling van diersoorten naar aantal risicocategorieën waarin risicofactoren zijn vastgesteld.

1.2

Werkwijze WAP

De WAP heeft qua werkwijze in verschillende iteratierondes naar het definitieve toetsingskader toegewerkt:
1.

Brainstorm welke risicofactoren bepalend zijn voor het welzijn en/of gezondheid van dieren of mensen;

2.

Risicofactoren die verwant zijn clusteren in risicocategorieën;

3.

Opstellen van een concept toetsingskader met de risicocategorieën;

4.

Voorlopige test van het toetsingskader uitgevoerd met een tiental diersoorten (met voldoende mate van
variatie);

5.

Inhoudelijke en redactionele aanscherping van het toetsingskader;

6.

Definitieve toetsing met 60 zoogdiersoorten;

7.

Nadere definiëring van de risicocategorieën en inhoudelijke en redactionele aanscherping van het
toetsingskader;

8.

1

Het advies ter consultatie voorleggen1;

https://www.internetconsultatie.nl/toetsingskader_huisdieren
5

9.

Op basis van consultatie aanscherping advies toetsingskader.

Per vastgestelde risicofactor heeft de WAP:


Een heldere definiëring en toelichting opgesteld. Hiermee is, ongeacht de uitvoerende zoogdierexpert, de
herhaalbaarheid en navolgbaarheid van de beoordeling hoog.



Een wetenschappelijke onderbouwing toegevoegd van de nadelige consequenties voor gezondheid en
welzijn van mens en/of dier.

1.3

Toetsingskader en risicofactoren

Uitgangspunt van een toetsingskader op basis van risicofactoren is dat elke soort qua gedrag en fysiologie
optimaal is aangepast aan een meer of minder specifieke natuurlijke habitat. Om in de natuurlijke omgeving
optimaal te kunnen functioneren hebben diersoorten soort-typische eigenschappen ontwikkeld, gericht op de
overleving. Voor de wetenschappelijke onderbouwing hiervan kan worden verwezen naar de basisliteratuur van de
evolutionaire gedragsecologie (Davies et al., 2012; Dugatkin, 2013; Alcock, 2013).
Bepaalde beperkende omstandigheden doen een beroep op deze soort-typische eigenschappen en daarmee op het
aanpassingsvermogen van de soort en vormen daarmee een risico voor het welzijn en de gezondheid van
diersoorten. Niet iedere beperkende omstandigheid is per definitie een risico. Of een beperking ook daadwerkelijk
zal leiden tot gezondheids- of welzijnsproblemen hangt af van de aard en de omvang van die beperking, maar ook
van de mogelijkheden van de diersoort om deze te voorspellen, te beheersen en zich hieraan aan te passen. Het is
bijvoorbeeld denkbaar dat bepaalde onderdelen van het natuurlijke, soorteigen gedragsrepertoire dermate
belangrijk zijn voor de ‘evolutionaire fitness’ van een diersoort, dat de uitvoering van het gedrag als zodanig voor
het dier van belang is, ongeacht het functionele resultaat. IJsberen bijvoorbeeld zijn geëvolueerd in een omgeving
waar voedsel schaars en verspreid is. Zouden ijsberen pas op zoek gaan naar voedsel als ze honger krijgen, dan is
het risico groot dat ze niet op tijd een prooi vinden. Honger alleen is voor ijsberen dus ongeschikt als prikkel om
tijdig voedsel te bemachtigen. Lopen daarentegen loont en ook weldoorvoede ijsberen blijven intrinsiek
gemotiveerd om te lopen (Shepardson, 2013)
De wetenschappelijke onderbouwing van het toetsingskader is gebaseerd op de algemene wetenschappelijke
literatuur over diergedrag en de fysiologie van stress en adaptatie. Waar het de risico’s voor dierenwelzijn betreft
leert de algemene stresstheorie, van toepassing voor zoogdieren, dat condities die niet beheersbaar en/of
voorspelbaar zijn, beschouwd moeten worden als stressoren die kunnen leiden tot ernstige aantasting van
gezondheid en welzijn (Sapolsky, 2004). Niet beheersbare en niet voorspelbare condities leiden tot een sterke
activatie van fysiologische stress-systemen, onafhankelijk van de precieze aard van de stressor (Koolhaas et al.,
2011).
De WAP heeft het toetsingskader gebaseerd op de screening van risicofactoren die bepalend zijn voor het welzijn
en/of de gezondheid van dieren of mensen. Deze risicofactoren zijn geclusterd in de volgende categorieën:
1.
2.
3.
4.
5.

Letsel/gezondheid mens;
Voedselopname;
Ruimtegebruik/veiligheid;
Thermoregulatie;
Sociaal gedrag.

1.3.1 Letsel/gezondheid mens
Deze categorie bevat risicofactoren van een diersoort die gevaren voor de gezondheid van mensen met zich
meebrengen. Deze kenmerken betreffen risico’s op zoönosen en letsel met beduidend schadelijke gevolgen voor
het welzijn en/of de gezondheid van mensen. Er is sprake een risicofactor bij gevolgen als chronische infecties
en/of vermoeidheid, botbreuken, hersenletsel, trauma en andere wonden en kneuzingen waarvoor spoedeisende
medische hulp of ziekenhuisopname is vereist en waarbij de normale dagtaak langdurig of blijvend is gehinderd
door functieverlies of sterfte.
Bij de beoordeling zijn deze ernstige gevolgen voor de mens van zwaarwegend belang en zijn één of meer risico’s
in deze risicocategorie als zodanig reden om de diersoort aan de hoogste risicoklasse (F) toe te delen (zie
hoofdstuk 2). De volgende risicofactoren zijn door de WAP geïndentificeerd:
6

1.

Diersoort brengt een gevaar met zich mee voor zoönosen
Bij het beoordelen van risico’s op (zoogdier-gerelateerde) zoönosen heeft de WAP zich beperkt tot de eerder
door het Bureau Risicobeoordeling & Onderzoek (BuRO) van de NVWA aangegeven non-alimentaire zoönosen.
Zoönosen die via de voedselketen op mens of dier kunnen worden overgedragen zijn dus geen onderdeel van
de ontwikkelde systematiek, omdat de risico’s op alimentaire zoönosen via voedselveiligheidswetgeving
worden beheerst. Omdat de informatie en kennis betreffende de prevalenties van verspreide zoönosen door
zoogdiersoorten vrijwel niet beschikbaar is, heeft de WAP ervoor gekozen om de soorten te beoordelen op
aangetoonde zoönosen per diersoort. Het uitgangspunt voor de beoordeling van zoönoserisico’s bij zoogdieren
is in deel II van dit advies weergegeven. In een overzicht is weergegeven wat de impact en de haalbaarheid
van de te nemen beheersmaatregelen van de zoönosen is. Deel II is opgesteld door zoönosendeskundigen met
als basis de zogenaamde EMZO-lijst (Havelaar et al., 2010). Ernstige zoönosen (EMZO klasse 4) die zich via
nauwelijks te beheersen besmettingsroutes verspreiden, zoals door de lucht (aërogeen), zijn als een gevaar
benoemd. In de Nederlandse huisdier-/productiedierpopulaties bestaan programma’s om infectierisico’s tussen
dieren en tussen dieren en mensen (zoönosen) te beheersen en te reduceren tot geaccepteerde niveaus. Dit
betreft de overige zoönosen waarvan het gevaar met haalbare beheersmaatregelen terug kan worden
gebracht tot het geaccepteerde referentierisico. Dat betekent dat deze overige zoönosen in de beoordeling
geen rol spelen. Dieren die uit het wild zijn verkregen vormen een apart risico voor zoönosen. Vanwege het
ontbreken van microbiële gegevens van wilde populaties wordt het zoönoserisico als hoog beoordeeld.

2.

Diersoort brengt een gevaar met zich mee op letselschade
Om zich in de natuurlijke habitat te kunnen handhaven hebben diersoorten eigenschappen ontwikkeld
waarmee ze zich actief kunnen verweren tegen bedreigingen door soortgenoten of predatoren, inclusief de
mens (’fight’), dan wel waarmee ze aan bedreigingen kunnen ontkomen (‘flight’). Uit de inzet (actief of
reactief) van deze eigenschappen ontstaan in de combinatie van beperkende omstandigheden en confrontatie
met de mens risico’s op letsel voor de mens (Finkenmeier, 2018). Deze risico’s worden mede bepaald door het
aanvalsgedrag, de aanvalsmiddelen en het formaat (grootte) van het dier al dan niet in combinatie met
(onberekenbaar) vluchtgedrag waarover de betreffende diersoort in aanleg beschikt. In deze risicocategorie
wordt uitsluitend gescoord wanneer blijvende gezondheidsschade, functieverlies of sterfte kan optreden. In
geval van een incident is veelal spoedeisende medische hulp of ziekenhuisopname vereist voor de gevolgen
(botbreuken, hersenletsel, inwendig trauma, weefselverlies) van bijvoorbeeld krabben, bijten, stoten, prikken
of trappen. De normale dagtaak wordt door het incident langdurig gehinderd en/of leidt tot blijvend
functieverlies en/of tot sterfte.

1.3.2 Voedselopname
Voedsel is essentieel voor het leven. Evolutionaire processen hebben geleid tot diersoorten die sterk kunnen
verschillen in de diversiteit aan soorten voedsel waarvan zij afhankelijk zijn, de strategieën om dit voedsel te
bemachtigen en de mate waarin zij daarin zijn gespecialiseerd. Verkeerde voeding en de verkeerde manier om dit
voedsel aan te bieden zijn bij dieren dan ook belangrijke oorzaken van zowel lichamelijke als psychische
welzijnsproblemen. Verkeerde voeding leidt niet alleen tot een verstoorde groei (dwerggroei, misvormingen)
(McCance & Widdowson, 1974), het leidt ook tot een hogere gevoeligheid voor infecties (Keusch, 2003; Franca et
al., 2009; Schaiblee & Kaufmann 2007, Cegielski & McMurray, 2004) en ernstige gedragsproblemen op volwassen
leeftijd (Laus et al., 2011). De risicofactoren zijn gebaseerd op de mate waarin diersoorten zijn gespecialiseerd
voor wat betreft hun dieet en inzake hun voedselzoekgedrag.
1.

Diersoort is een herbivore browser
De diersoort is niet alleen herbivoor, maar eet voornamelijk bladeren, jonge scheuten en vruchten van
houtachtige planten. Herbivoren kunnen worden geclassificeerd op een continue schaal op basis van hun
dieetkeus en de morfologische specialisatie van hun spijsverteringssysteem, van grazers via intermediate
grazers (soorten die zowel grazen als browsen) tot soorten die alleen browsen (concentrate selectors)
(Hofmann, 1989; Clauss et al., 2003). Met name de browsers ondervinden problemen wanneer zij niet of
minder kunnen browsen dan waaraan ze behoefte hebben. Herbivore browsers/concentrate selectors worden
gekenmerkt door een spijsverteringssysteem, dat is aangepast aan het eten van goed verteerbaar, energierijk
voedsel met een dunne celwand, hoog lignine gehalte en antivraatstoffen (Hofmann, 1989; Clauss et al.,
2003). Ze consumeren gedurende de dag kleine hoeveelheden voedsel bestaande uit een breedspectrum aan
7

browse materiaal (onderdelen van dicotylen; kruiden, struiken en bomen). Soorten zoals ree, rendier,
muildierhert, witstaarthert, muntjac en eland behoeven hierdoor een specialistisch dieet waarbij voldoende
browsemateriaal moet worden aangeboden (Müller et al., 2010; BMEL, 2014; Clauss et al., 2002; Shochat et
al., 1997; Hofmann, 1989; Clauss et al., 2003; Gussek et al., 2017; Chapman et al., 2010). Uit de literatuur
blijkt dat dergelijke diersoorten in beperkende omstandigheden - zoals de situatie dat ze door mensen worden
gehouden - een lagere levensverwachting te hebben (Müller et al., 2011; Chapman et al., 2010). Onbalans
van de voeding door een onjuist vitaminen- en mineralengehalte van het dieet of een inadequate
samenstelling qua verteerbaarheid kan leiden tot vitaminen- en mineralendeficiënties, maagdarmproblemen,
‘slijten’ (verzwakken) en sterfte (Shochat et al., 1997; Müller et al., 2010; McCusker et al., 2011; Chapman et
al., 2010; Haigh, 1991a; Clauss et al., 2013; Gussek et al., 2017). Dit biologische kenmerk dient derhalve als
een risicofactor voor de betreffende diersoort meegenomen te worden.
2.

Diersoort is een herbivoor met hypsodont gebit
Bij diverse diersoorten die van nature een vezel- en mineraalrijk plantaardig dieet tot zich nemen wordt een
zogenaamd hypsodont gebit aangetroffen. Een dergelijk gebit wordt gekenmerkt door het levenslang
doorgroeien van de tanden en/of kiezen ter compensatie van de mechanische slijtage (schuren, slijpen) van de
gebitselementen als gevolg van het kauwen van voedsel. Voorbeelden van diersoorten met een hypsodont
gebit zijn paard- en hert(achtig)en, konijnen en knaagdieren (o.a. Walker, 1981). Wanneer ongeschikte
voeding aangeboden wordt, zoals Mueslimixen (voornamelijk knaagdieren, konijnen), of een dieet met te
weinig ruwvoer, worden gebitsproblemen gezien (Wolff & Kamphues, 1996; Crabhill & Schumacher, 1998;
Reiter, 2008; Schulz et al., 2013; Meredith et al, 2015). Deze gebitsproblemen kunnen variëren van het
optreden van overgroeide kronen en het ontwikkelen van haken tot het optreden van ontstekingen van het
weefsel rondom de gebitselementen en van de wortelpunten. Dit leidt tot bijbehorende problemen met o.a.
voedselopname en gewichtsverlies (o.a. Crossley, 1995; Crabhill & Schumacher, 1998; Reiter, 2008).
Wanneer deze problemen eenmaal aanwezig zijn, treedt vaak recidive op, waardoor herhaalde behandeling
en/of trekken van de aangetaste gebitselementen nodig is (o.a. Legendre, 2002; Dixon & Dacre, 2005;
Vlaminck et al., 2007; Harcourt-Brown, 1997; Lennox, 2008; Capello, 2008). Gezien de negatieve gevolgen
voor de gezondheid en het welzijn van diersoorten met een hypsodont gebit wanneer zij onvoldoende geschikt
voer eten (Oryctolagus cuniculus, diverse Muridae, Equidae; o.a. Okuda et al., 2007; Capello, 2008; Jekl et
al., 2008; Jekl & Redrobe, 2013; Anthony et al., 2010; O’Neill et al., 2010) dient dit kenmerk als een
risicofactor meegenomen te worden.

3.

Diersoort moet dagelijks langdurig foerageren
Dieren in de vrije natuur besteden vaak een belangrijk deel van de tijd aan het zoeken, vinden en opnemen
van voedsel. Bijvoorbeeld carnivoren zoals marterachtigen, katachtigen, beren en hondachtigen jagen alleen
of in groepsverband actief op prooien. Een gebrek aan stimulatie van dit foerageergedrag kan leiden tot
stress, verveling en stereotiep gedrag (vooral locomotiestereotypieën en pacing (heen en weer lopen)) (Club &
Mason, 2007; AZA Small Carnivore TAG, 2010; Vinke & Schoemaker, 2012; Kistler et al., 2009; Maslak et al.,
2016; Roberton et al., 2002; Burgener et al., 2008; Rose et al., 2017).
Dit zoekgedrag is vaak onlosmakelijk verbonden met voedselopname. Veel diersoorten zijn afhankelijk van
voedsel dat verspreid en/of verdekt beschikbaar is en dat per item of per hap slechts een relatief klein deel
van de dagelijkse energiebehoefte dekt. Voorbeeld is het wilde zwijn dat in het bos eikels, gras en kastanjes,
of door te wroeten knollen, wortels, regenwormen en insectenlarven opneemt. Andere voorbeelden zijn
olifanten die overwegend boombast eten, browsers die voornamelijk blad en jonge knoppen eten of ijsberen
die kilometers moeten lopen om een prooi tegen te komen. Wanneer de diersoort omstandigheden ondervindt
die dit voedselzoekgedrag onnodig of onmogelijk maken, kan dit leiden tot verveling en abnormaal gedrag
(Jensen et al., 2010). Verveling kan leiden tot depressieachtige verschijnselen of beschadigend gedrag
(bijvoorbeeld staartbijten bij varkens) (Beattie et al., 2001). Het ontstaan van abnormaal gedrag zoals
stereotypieën wordt algemeen gezien als indicator voor ernstige gebreken in de huisvesting (Poirier & Bateson,
2017; Sarrafchi & Blokhuis, 2013; Studnitz et al., 2007).

4.

Diersoort is volledig afhankelijk van een nauwe bandbreedte aan voedingsmiddelen
Enkele diersoorten hebben een dermate specialisatie in voerbehoefte dat het risico dat hieraan niet voldaan

8

wordt groot is met als gevolg ernstige voedingsdeficienties. Bijvoorbeeld de reuzenpanda (Ailuropoda
melanoleuca) en miereneters met exclusieve behoefte aan respectievelijk specifieke soorten bamboe (merg en
bast) en termieten (Rachel et al, 2010; Morford & Myers, 2003; Gull et al., 2015; Yang, 2015).

1.3.3 Ruimtegebruik/Veiligheid
Diersoorten stellen eisen aan hun leefomgeving. Deze eisen kunnen aanzienlijk verschillen per diersoort. Wanneer
er niet aan de verschillende eisen die diersoorten stellen wordt voldaan, onstaan ernstige gedragsproblemen,
reproductieproblemen of ernstige letselschade aan het dier.
De verschillende eisen die dieren aan de leefomgeving kunnen stellen en de potentiële problemen voor mens en
dier wordt hieronder nader gespecificeerd.
1.

Diersoort trekt rond in zijn home range en/of stelt zijn territorium veilig
In omstandigheden waarin de leefruimte van een diersoort wordt beperkt, kan dat leiden tot een beperking in
het uitoefenen van natuurlijke gedragspatronen en de ontwikkeling van stereotiep gedrag bevorderen (met
name locomotie stereotypieën, zoals pacing (zie o.a. Mason & Mendl, 1997; Mason, 2006)). Uit onderzoek van
Clubb & Mason (2003, 2007) en Kroshko et al (2016) bij wilde carnivoren (o.a. felidae, ursidae) bleken de
natuurlijke home range en de dagelijks afgelegde afstand significante voorspellers te zijn voor het optreden
van al dan niet aan locomotie gerelateerde stereotypieën (met name pacing). In een vergelijkend onderzoek
bij apensoorten lijkt een vergelijkbare relatie tussen home range/dagelijks afgelegde afstand en gevoeligheid
voor het optreden van locomotie stereotypieën op te treden (Prescott & Buchanan-Smith, 2004). Daarnaast is
onderzoek gedaan waaruit blijkt dat grootte van het verblijf een significant effect heeft op het optreden van
locomotie stereotypieën bij andere diersoorten die van nature grote afstanden afleggen cq. een grote home
range kennen, zoals giraffes en paard(achtig)en (zie o.a. Veasey et al., 1996; Luescher et al., 1998). Op basis
daarvan lijkt het aannemelijk dat home range/dagelijks afgelegde afstand ook een risicofactor kan vormen
voor ontwikkeling van locomotiestereotypieën bij andere diersoorten.

2.

Diersoort gebruikt afgezonderde nestplaats
De diersoort gebruikt een afgezonderde, zelf gemaakte nestplaats als rust of schuilplaats of voor het
grootbrengen van de jongen (altricial). Soorten zoals zwijnen, knaagdieren, otters, egels, wasbeerachtigen en
civetkatachtigen gebruiken een aparte rust-, schuil- of nestplaats voor het grootbrengen van de jongen
(Somers et al., 1995; Sørensen et al., 2005; Shenbrot et al, 1997; Heap et al., 2008; Roberton et al., 2002;
Wiedemayer, 1997). Wanneer nestmateriaal en/of voldoende geschikte rust- of schuilplaatsen ontbreken, kan
dit leiden tot sterfte van de jongen door bijvoorbeeld hypothermie of infanticide en tot agressie en stereotiep
gedrag van zowel ouderdieren als de jongen (Sutherland-Smith, 2015; Vercammen & Habets, 2006; Evans,
2006; Heap et al., 2008; Labate et al., 2001; Tynes, 2010; Aquilar & Superina, 2014; Wiedemayer, 1996).

3.

Diersoort hanteert vluchten als primaire overlevingsstrategie
De diersoort heeft bij blootstelling aan gevaar primair een sterke vluchtreactie. Vluchtdieren zoals herten,
impala’s, antilopen, haasachtigen en gazelles vertonen een sterke vluchtreactie bij dreigend gevaar om
predatoren te ontlopen (o.a. Kurauwone et al., 2013; Harcourt-Brown & Whitwell, 2003; Nowak & Walker,
1991; Poelarends & Leenstra, 2009; Thompson-Olais, 1998; Haigh, 1991b; Wallach et al., 2007; Meyer et al.,
2013). In beperkende omstandigheden, zoals gevangenschap, kunnen deze vluchtdieren, wanneer ze
opgeschrikt worden sterke vluchtreacties vertonen. Hierbij kunnen dieren met hoge snelheid tegen hekwerken
oplopen, met eventueel trauma (zoals botbreuken) of sterfte tot gevolg. Ook bestaat bij vangen de kans op
‘capture myopathy’. Dit is een niet-infectieuze aandoening waarbij spierschade het gevolg is van extreme
inspanning, strijd of stress (Meyer et al. 2013; BMEL, 2014; Masters & Flach, 2015; Moran z.d; Wolfe, 2015;
Aubery, 2001; Kessler et al., 2009; Batard et al., 2009).

4.

Diersoort gebruikt uitsluitend zelfgegraven holen/ eigengemaakt nest
Soorten zoals grondeekhoorns, mangoesten, marmotten, gordeldieren en cactusmuizen maken uitsluitend
gebruik van zelf gegraven holen en hebben een gedragsmatige graafbehoefte (BMEL, 2014; Superina, 2003;
Weber & Hoekstra, 2009; Abba et al., 2005). Wanneer de diersoort in die behoefte beperking ondervindt, kan
dit leiden tot overgroeide nagels, graafstereotypieën en pootverwondingen (Michener, 2016; Superina, 2003;
9

Mason et al., 2007; BMEL, 2014; Aquilar & Superina, 2014; Bolgan et al., 2009).
5.

Diersoort is niet strikt terrestrisch (leeft in bomen, in water, in de lucht)
Sommige diersoorten maken gebruik van heel specifieke componenten van de omgeving. Eekhoorn-achtigen
leven bijvoorbeeld voornamelijk in bomen, andere zoogdiersoorten leven geheel of gedeeltelijk in het water en
vleermuizen of vliegende eekhoorns hebben gedeeltelijk een vliegend bestaan. De leefomgeving moeten
voldoen aan deze soorteigen kenmerken. Het behoeft geen betoog dat een vleermuis moet kunnen vliegen en
een dolfijn moet kunnen zwemmen. Voor in bomen levende en vliegende soorten is de driedimensionale
structuur van de leefomgeving van groot belang. De wetenschappelijke onderbouwing hiervoor is te vinden in
de meer algemene literatuur over het belang van kooiverrijking (Sampedro-Piquero & Begega, 2017; Mason
et al., 2007).

1.3.4 Thermoregulatie
Vrijwel alle zoogdieren handhaven hun lichaamstemperatuur onafhankelijk van de omgevingstemperatuur binnen
nauwe grenzen. Om binnen deze grenzen te blijven beschikken dieren over diverse morfologische, fysiologische en
gedragsmatige aanpassingen. Als deze grenzen echter worden overschreden en de lichaamstemperatuur wordt te
hoog (hyperthermie of oververhitting) of juist te laag (hypothermie of onderkoeling) dan zullen de vitale
lichaamsfuncties snel afnemen (Lepock, 2003; Mallet, 2002). In het geval van hyperthermie bestaat er een groot
risico op orgaanschade. Bij hypothermie is meestal sprake van een verminderde orgaanfunctie. Het
thermoregulatoire aanpassingsvermogen verschilt sterk tussen diersoorten en is afhankelijk van het klimaat
waaraan de diersoort evolutionair is aangepast (Cossins & Bowler, 1987; Bicego et al., 2007; Gordon, 1990;
Clarke & Rothery, 2008).
1.

Diersoort is niet aangepast aan een gematigd zeeklimaat
Soorten die in ons gematigd zeeklimaat niet zonder geklimatologiseerde leefruimtes kunnen worden gehouden
zijn soorten wiens verspreidingsgebied beperkt is tot bijvoorbeeld het laagland van tropische en/of
subtropische klimaatzones, tot arctische klimaatzones of tot sterk aride woestijngebieden. Obligaat
(sub)tropische soorten zoals de rolstaartbeer, Belangers toepaja, laaglandtapir, twee- en drievingerige luiaard
kunnen slecht tegen lage temperaturen. Wanneer de diersoort zich in andere klimaatomstandigheden bevindt,
bestaat het risico op hypothermie, en daardoor een toegenomen vatbaarheid voor ziekten en kans op sterfte
(NIEA, 2004; Gillespie, 2003; Shoemaker et al., 2003; BMEL, 2014; Zhu et al., 2010).
Obligaat arctische soorten, zoals ijsberen, lopen het risico op hyperthermie wanneer voldoende schaduw,
(zwem)water of andere koelmogelijkheden ontbreken (Best, 1982, AZA Bear TAG, 2007). Obligate
hooggebergte soorten zoals Dall sheep en Bighorn sheep zijn slecht bestand tegen de vochtige
omstandigheden van ons klimaat, waardoor de kans op luchtweginfecties groot is (Weber, 2012; Ruske &
Molch, 2010).

2.

Diersoort gebruikt koel- en/of zoelplaatsen of opwarmplaatsen
Soorten gebruiken koel- of zoelplaatsen om bij warmte verkoeling te vinden of hebben warme plekken (in de
zon) nodig voor opwarming (Satinoff, 1996; Tattersall et al., 2012; Terrien et al., 2011). Als een diersoort
niet aan deze behoeften kan voldoen, dan treden dezelfde gevolgen op als onder paragraaf 1.3.4 zijn vermeld.

3.

Diersoort houdt winterslaap (niet facultatief, niet te verwarren met winterrust)
Alle dieren worden beïnvloed door diverse ritmische veranderingen in de buitenwereld, zoals dagnachtwisseling, seizoenritmes en getijderitmes. Gepaard hieraan kunnen we bij de dieren ook een periodiciteit
of biologisch ritme waarnemen. Dit uit zich in het optreden van bepaalde veranderingen in zowel fysiologie als
gedrag met min of meer regelmatige intervallen. Deze adaptieve temporele organisatie in gedrag en fysiologie
wordt, afhankelijk van de diersoort, in meer of mindere mate gestuurd door interne klokken in het centrale
zenuwstelsel die door externe prikkels (zogenaamde ‘zeitgebers’) gesynchroniseerd worden (Rusak, 1981;
Takahashi, 2017). Afhankelijk van de rigiditeit van dergelijke interne klokken, kunnen de daardoor gestuurde
fysiologische processen en gedragsuitingen in conflict komen met de externe omstandigheden waarin het dier
zich bevindt (in relatie tot wat normaal is voor de diersoort). Dit kan leiden tot storingen in gedrag en
fysiologie. Soorten als de relmuis en de marmot hebben een vaste periode van winterslaap / zomerslaap
(estivatie) gekenmerkt door een extreme verlaging van de lichaamstemperatuur en korte periodes van
10

normale temperatuur (niet te verwarren met winterrust) (Fietz et al., 2005; Exner et al., 2003; Lee et al,
2016; Bieber & Ruf 2009). De dieren zijn fysiologisch aangepast en vetten op voor de winter om tijdens de
winterslaap weer af te vallen. De duur van de winterslaap / zomerslaap (ca. 8 maanden, Bieber & Ruf 2009)
hangt in het wild bij relmuizen niet af van ongunstige klimaatomstandigheden, maar dient waarschijnlijk om
de kans op overleving te verhogen (predatierisico’s te verminderen) (Bieber et al., 2014).

1.3.5 Sociaal gedrag
Vrijwel alle diersoorten kennen meer of minder intensieve vormen van sociaal gedrag (sociale interacties tussen
soortgenoten zoals: nakomeling-moeder interacties, speelgedrag, territorium gedrag, dominantie & agressief
gedrag en seksueel gedrag) en complexe sociale structuren onder soortgenoten (variërend van egalitaire
(gelijkheid) tot strakke despotische (dominante) hiërarchische organisaties). Afhankelijk van het type sociale
structuur dat kenmerkend is voor een bepaalde diersoort kunnen omstandigheden die afwijken van hetgeen de
soort kenmerkt (bijv. groepshuisvesting bij sterk territoriale diersoorten) voor ernstige welzijnsproblemen zorgen
als gevolg van aanhoudende agressie. Bij van nature sterk solitaire en territoriale dieren kunnen daardoor ernstige
pathofysiologische veranderingen zoals maagzweren, hart- en vaatproblemen, immunodeficienties of zelfs de dood
optreden wanneer individuen gedwongen sociaal gehuisvest worden zonder adequate afzonderingsmogelijkheden
(Raab, 1971; Von Holst, 1972; Von Holst, 1998). Pathofysiologische en gedragsmatige verschijnselen van stress
treden ook op wanneer sterk sociaal samenlevende soorten solitair of geïsoleerd worden gehuisvest (Heidbreder et
al., 2000; Jessop & Bayer, 1989). Wanneer strikt hiërarchisch georganiseerde diersoorten te maken krijgen met
een hoge populatiedichtheid, leidt dat tot sociale instabiliteit agressie en stress (Calhoun, 1962; Barnett, 1988;
Sapolsky, 2005; Bartolomucci, 2007; Spratt et al, 2019). Stress als gevolg van sociale conflicten is een van de
meest voorkomende oorzaken van diverse stress-gerelateerde ziekteverschijnselen bij gehouden dieren (Proudfoot
& Habing, 2015; De Groot, 2001; Bartolomucci 2007), zoals depressieachtige verschijnselen, maagzweren,
verwondingen, etc. .
1.

Diersoort heeft een paarsgewijze, monogame leefwijze
De diersoort is uiterst selectief in de keuze van een partner.

2.

Diersoort heeft een lineaire of despotische dominantie hiërarchie
De dominantie hiërarchie of rangorde omvat alle dieren van de groep (lineair) dan wel alle dieren in de groep
zijn onderdanig aan het alfa dier (despoot) en er is weinig of geen rangorde binnen deze groep.

3.

Diersoort plant zich snel voort (overpopulatie)
De diersoort heeft een generatie-interval van minder dan 2 maanden. Bij sociale soorten ontstaat daardoor het
gevaar voor over-populatie en daaruit voortvloeiende sociale stress (Calhoun, 1962; Calhoun, 1973; Burger &
Kaiser, 1996).

1.3.6 Onvoldoende informatie over een diersoort
Bij onvoldoende informatie om een diersoort op alle of een deel van de risicofactoren te kunnen beoordelen, wordt
naar literatuur van nauw verwante soorten binnen hetzelfde geslacht of binnen dezelfde familie gezocht. Er is
sprake van nauw verwante diersoorten als die soorten een vergelijkbare morfologie en/of ecologie hebben. Indien
literatuur beschikbaar is van vergelijkbare soorten, zal worden onderbouwd en gemotiveerd waarom deze
literatuur te gebruiken is voor de te beoordelen diersoort. Indien geen literatuur beschikbaar is van nauw
verwante soorten, wordt dit vermeld.

1.4

Beoordeling en beoordelingsschema

Risicofactoren, als losse onderdelen van een risicocategorie, zijn onderling niet te vergelijken. Risicofactoren kun
je niet wegen (m.a.w. de ene risicofactor is erger dan de ander) en ook niet optellen, om de volgende redenen:


Om te kunnen duiden of de ene risicofactor erger is dan de ander, moeten de risicofactoren gewogen
kunnen worden. Het wegen van de risicofactoren kan niet wetenschappelijk onderbouwd worden. De
wetenschappelijke theorie om de zwaarte, de ernst en de duur van een risicofactor te duiden staat nog in
de kinderschoenen en is daarom niet bruikbaar in het toetsingskader.

11



Het maakt niet uit hoeveel risicofactoren worden aangekruist in een risicocategorie, de fysiologische
gevolgen voor een diersoort blijven gelijk. Ongeacht of het voedsel niet beschikbaar is of van slechte
kwaliteit is of vanwege gebitsproblemen niet genuttigd kan worden, het gevolg voor de aantasting in de
risicocategorie blijft gelijk. Het maakt dus niet of er één of meer risicofactoren zijn aangekruist.

Het optellen van risicocategorieën kan wel, omdat uit wetenschappelijke literatuur blijkt dat stressprotocollen
waarbij meerdere doelen in het gedrang komen, leiden tot meer problemen voor het dier (welzijnsaantasting). De
categorieën zijn nevenschikkend, omdat geen betrouwbare, objectieve eenheidsmaat te hanteren is die een
weging van risicocategorieën mogelijk maakt, omdat deze theorie nog in de kinderschoenen staat.
Scoren op meerdere risicocategorieën leidt tot een geaccumuleerde complexe belasting en daarmee tot een groter
risico op gezondheids- en welzijnsproblemen voor een diersoort.

1.4.1 Nadere duiding beoordelingsschema
De risicofactoren, als onderdelen van deze risicocategorieën, worden niet individueel gewogen. De totale
“welzijnskosten” als gevolg van verstoringen door de mens kunnen niet zondermeer opgeteld worden. In theorie
zou bijvoorbeeld een eenheidsmaat afgeleid kunnen worden op basis van de stressrespons van dieren als gevolg
van verstoringen door de mens. Dit lukt echter niet vanwege de grote verschillen in de beschikbare literatuur wat
betreft aard, de duur, de intensiteit en de achtergrond (wild, gevangenschap, laboratorium) (Dickens en Romero,
2013). Inspanningen om voor wilde dieren een zogenaamde ‘Allostatic load index’ te ontwikkelen staan nog in de
kinderschoenen (Edes et al., 2018). ‘Allostatic load’ wordt beschouwd als een maat voor de totale kosten van
chronische blootstelling aan verhoogde of fluctuerende endocriene of neurale reacties als gevolg van permanente
of herhaalde stress. Hoewel het concept ‘Allostic load’ in theorie ook bij dieren van toepassing zou kunnen zijn
(Korte et al., 2005), is dit voor dieren nog onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd. Hierdoor is een
verantwoorde weging van de verschillende risicofactoren niet mogelijk en kan de zwaarte van de ernst en de duur
van dierlijk lijden niet met wetenschappelijke zekerheid worden vastgesteld.
Het maakt voor een diersoort niet uit of één of meerdere risicofactoren van toepassing zijn binnen een
risicocategorie2, de fysiologische gevolgen voor een diersoort blijven vergelijkbaar (Bicego et al., 2007). Dit blijkt
bijvoorbeeld uit het doel ‘thermoregulatie” (het binnen bepaalde grenzen handhaven van de
lichaamstemperatuur). Dit komt in het gedrang als een diersoort onvoldoende is aangepast aan ons gematigd
zeeklimaat, maar ook als exemplaren van een soort niet kunnen beschikken over bijvoorbeeld koelmogelijkheden
of wanneer ze worden gestoord in hun winterslaap. Een vergelijkbare redenering past ook binnen de andere
risicocategorieën, uiteraard gekoppeld aan andere doelen. Het maakt dus niet uit of er maar één of meerdere
risicofactoren van toepassing zijn op de diersoort; het doel kan niet bereikt worden en de fysiologische gevolgen
zijn hetzelfde voor de diersoort.
Om de hiervoor genoemde redenen vindt beoordeling van een diersoort plaats op basis van het scoren van de
risicocategorieën en niet van individuele risicofactoren.
Indien er in meerdere risicocategorieën gevaren worden geconstateerd bij een diersoort, zorgt dit ervoor dat niet
één, maar meerdere doelen tegelijkertijd niet kunnen worden gerealiseerd. Uit wetenschappelijke onderzoek met
dierexperimentele stressprotocollen blijkt dat wanneer meerdere doelen in het gedrang komen, dit leidt tot grotere
gezondheids- en welzijnsaantasting voor de diersoort. In de wetenschappelijke literatuur worden daarvoor de
concepten ‘Chronic Mild Stress Model’ en ‘resource allocation’ gebruikt die hier een verklaring voor bieden.
Onderzoeken die belastend zijn voor meerdere doelen van een dier (bijvoorbeeld voeding, thermoregulatie en
rust), ook wel gerefereerd naar Chronic Mild Stress Model, zijn bijvoorbeeld uiterst effectief gebleken in het
opwekken van de symptomen van depressie (Willner 2017). Ook blijkt uit onderzoek dat inspanningen van dieren
om zich aan beperkende omstandigheden aan te passen ten koste kunnen gaan van biologische processen die
gericht zijn op het handhaven van bijvoorbeeld een goede gezondheid (Glazier, 2009b). Dit wordt ook wel
‘resource allocation’ genoemd. Resource allocation beschrijft hoe beschikbare energie en substraten over
verschillende essentiële levensprocessen, lichaamsstructuren en weefsels zijn verdeeld (Glazier, 2009a).

2

verzameling van risicofactoren waarbij de achterliggende kenmerken van diersoorten reeksen van gedragingen betreffen die

met elkaar samenhangen, en die eenzelfde doel dienen.

12

Zoals ook beschreven bij de risicofactoren kan de WAP geen betrouwbare, objectieve eenheidsmaat te hanteren
die een weging van risicocategorieën mogelijk maakt, omdat deze theorie nog in de kinderschoenen staat. Om die
subjectiviteit te vermijden wegen alle risicocategorieën even zwaar en worden ze als nevenschikkend beschouwd.
De WAP concludeert dat de blootstelling van een diersoort aan meerdere risicocategorieën tegelijk leidt tot een
geaccumuleerde complexe belasting en daarmee tot een groter risico op gezondheids- en welzijnsproblemen voor
een diersoort.

1.4.2 Beoordelingsschema
Dit leidt tot het volgende beoordelingsschema en de volgende risicoklassen:
DIERSOORT:

BEOORDELAAR:

Nederlandse naam:
Genus:
Subgenus:
Species:
Subspecies:
Referentie (Wild of Gedomesticeerd):
Kruising van de volgende oudersoorten:
LETSEL/GEZONDHEID MENS
Diersoort brengt een gevaar met zich mee voor zoönosen, die bij de mens leiden tot sterfte of chronische
LG1
infecties en/of vermoeidheid met blijvende beperking in het dagelijkse leven tot gevolg.
Diersoort brengt een gevaar met zich mee op letselschade, waarbij spoedeisende en/of langdurige
LG2

medische hulp is vereist voor de gevolgen van bijten, stoten, schoppen, prikken of krabben
(botbreuken, hersenletsel, inwendig trauma, verminkend bijttrauma) met blijvende beperking in het
dagelijks leven of sterfte tot gevolg.

VOEDSELOPNAME
Diersoort is een herbivore browser met als gevaar bij het niet voldoen aan de essentiele voedingseisen van
de soort het ontstaan van vitaminen- en mineralendeficiënties, maagdarmproblemen, ‘slijten’ en uiteindelijk
sterfte of vergelijkbare gevolgen.
Diersoort is een herbivoor met een hypsodont gebit met als gevaar dat bij onvoldoende abrasieve slijtage
V2
gebitsafwijkingen ontstaan als malocclussie, doorgegroeide tanden en kiezen, verminderde voeropname,
conditievermindering en uiteindelijk sterfte of vergelijkbare gevolgen.
Diersoort moet dagelijks langdurig foerageren, inclusief zoeken naar en/of verstoppen van voedsel in de
V3
grond (graven) met als gevaar het ontstaan van stereotiep of beschadigend gedrag of vergelijkbare gevolgen
als foerageergedrag niet of onvoldoende tot expressie kan komen.
Diersoort is volledig afhankelijk van een nauwe bandbreedte aan voedingsmiddelen (monofaag, extreme
voedselspecialist) met als gevaar het ontstaan van maagdarmstoornissen, voedingsdeficiënties, cachexie
V4
(extreme magerheid) en uiteindelijk sterfte indien niet voldaan wordt aan de voedingseisen van deze
diersoort.
RUIMTEGEBRUIK / VEILIGHEID
Diersoort trekt rond in zijn home range en/of stelt zijn territorium veilig met als gevaar het ontstaan van
R1
stereotiep gedrag of vergelijkbare gevolgen indien dit gedrag niet of onvoldoende tot expressie kan komen.
Diersoort gebruikt afgezonderde nestplaats (altricial) met bij het ontbreken ervan als gevaar sterfte van de
R2
jongen, agressief of stereotiep gedrag of vergelijkbare gevolgen.
Diersoort hanteert vluchten als primaire overlevingsstrategie met bij verstoring als gevaar capture
R3
myopathie (spierschade als gevolg van extreme inspanning, strijd of stress), trauma, botbreuken en sterfte
of vergelijkbare gevolgen.
Diersoort gebruikt uitsluitend zelfgegraven holen/ eigengemaakt nest met bij gebrek aan
R4
graafmogelijkheden als gevaar het ontstaan van graafstereotypieën of vergelijkbare gevolgen.
Diersoort is niet strikt terrestrisch (leeft in bomen, in water, in de lucht) met bij een tekort aan
R5
mogelijkheden om elders dan op het land te verblijven als gevaar het ontstaan van stereotypieën,
persistente constipatie of sterfte.
THERMOREGULATIE
Diersoort is niet aangepast aan een gematigd zeeklimaat met als gevaar het ontstaan hypothermie of
T1
hyperthermie, luchtwegaandoeningen, een toegenomen vatbaarheid voor ziekten en sterfte.
Diersoort gebruikt koel- en/of zoelplaatsen of opwarmplaatsen met bij het ontbreken ervan als gevaar het
T2
ontstaan van hypothermie of hyperthermie, een toegenomen vatbaarheid voor ziekten en sterfte.
V1

13

Diersoort houdt winterslaap (niet facultatief, niet te verwarren met winterrust) met bij verstoring daarvan
T3
als gevaar stofwisselingsproblemen, sterfte.
SOCIAAL GEDRAG
Diersoort heeft een paarsgewijze, monogame leefwijze met als gevaar het ontstaan van agressie, onderlinge
S1
gevechten, stress-gerelateerde ziektes en sterfte of vergelijkbare gevolgen indien deze leefwijze niet wordt
gerespecteerd.
Diersoort heeft een lineaire of despotische dominantie hiërarchie met als gevaar het ontstaan van agressie,
S2
onderlinge gevechten, stress-gerelateerde ziektes en sterfte of vergelijkbare gevolgen indien deze leefwijze
niet wordt gerespecteerd.
Diersoort plant zich snel voort met als gevaar overpopulatie en het ontstaan van agressie, onderlinge
S3
gevechten, stress-gerelateerde ziektes en sterfte indien de diersoort onvoldoende ruimte heeft.

1.4.3 Risicoklassen
Op grond van bovengenoemde overwegingen wordt een diersoort in een zwaardere risicoklasse geplaatst als er op
meer risicocategorieën positief gescoord wordt. Indeling in risicoklassen A t/m F zoals hierna is weergegeven:
Risicoklasse A: Het houden van exemplaren van deze diersoorten in Nederland kent geen gevaren voor het
welzijn en/of de gezondheid van mens of dier. Tot deze categorie behoren diersoorten waarbij in geen van de vijf
risicocategorieën, risicofactoren zijn vastgesteld.
Risicoklasse B: Het houden van exemplaren van deze diersoorten in Nederland kent een minimaal aantal
gevaren voor welzijns- of gezondheidsschade voor dieren. Tot deze klasse behoren diersoorten waarbij in één
risicocategorie één of meer risicofactoren zijn vastgesteld.
Risicoklasse C: Het houden van exemplaren van deze diersoorten in Nederland kent een klein aantal gevaren
voor het welzijn en/of de gezondheid van dieren. Tot deze klasse behoren diersoorten waarbij in twee
risicocategorieën één of meer risicofactoren zijn vastgesteld.
Risicoklasse D: Het houden van exemplaren van deze diersoorten in Nederland kent een middelgroot aantal
gevaren voor het welzijn en/of de gezondheid van dieren. Tot deze klasse behoren diersoorten waarbij in drie
risicocategorieën één of meer risicofactoren zijn vastgesteld.
Risicoklasse E: Het houden van exemplaren van deze diersoorten in Nederland kent een groot aantal gevaren
voor het welzijn en/of de gezondheid van dieren. Tot deze klasse behoren diersoorten waarbij in vier
risicocategorieën één of meer risicofactoren zijn vastgesteld.
Risicoklasse F: Het houden van exemplaren van deze diersoorten in Nederland kent een gevaar voor de
gezondheid van mensen en/of een zeer groot aantal gevaren voor het welzijn en/of de gezondheid van dieren. Tot
deze klasse behoren diersoorten waarbij in in de risicocategorie ‘gezondheid mens’ en/of in vijf risicocategorieën
‘dierenwelzijn/diergezondheid’ één of meer risicofactoren zijn vastgesteld.
De WAP acht de risicocategorie ‘letsel/gezondheid mens’ (LG1, LG2 in de beoordelingstabel) voor de samenleving
als geheel van zwaarwegend belang en adviseert om diersoorten die in deze risicocategorie scoren, zondermeer aan
de hoogste risicoklasse (F) toe te wijzen.
Het toetsingskader is zodanig opgesteld dat de beoordeling kan worden uitgevoerd voor zoogdieren, maar dat
deze tevens als basis kan dienen voor een toetsingskader voor vogels, reptielen en amfibieën. De onderbouwing
van de systematiek is momenteel gestoeld op onderzoek aan zoogdieren. Aanbevolen wordt om een aantal vogelen herpetofauna-experts te laten toetsen of voor deze dierklassen aanpassing van het screeningsschema en/of
van de onderbouwing van de geassocieerde risicofactoren nodig en wetenschappelijk verantwoord mogelijk is.

14

2 Stapsgewijze beoordeling en indeling in risicoklassen
Dit hoofdstuk beschrijft het uitvoeren van het beoordelingsschema via een stapsgewijze beoordeling en vervolgens
op basis van het resultaat de dieren indelen in risicoklassen.

2.1

Beoordelingscommissie

Het advies is om een apart benoemde beoordelingsscommissie de beoordeling van de zoogdiersoorten te laten
uitvoeren met het beoordelingsschema. De WAP adviseert om deze commissie te laten bestaan uit een
onafhankelijk voorzitter, minimaal drie experts die beoordelingen uitvoeren en ondersteuning. De drie experts
voeren volgens de voorgestelde procedure de beoordeling uit met wetenschappelijke literatuur over de betreffende
diersoort of aanverwante diersoorten. De beoordelingen worden onderbouwd vastgelegd waardoor definitieve
beslissingen inzichtelijk en navolgbaar zijn. De werkwijze met het bespreken van de beoordelingsresultaten dragen
sterk bij aan de kwaliteit en de consensus van de beoordelingen. Het resultaat van de beoordelingen is een
indeling van de diersoorten in de risicoklassen.
Het belang van het hebben van goed en up-to-date wetenschappelijk bronmateriaal zowel voor de toetsing als bij
de discussie door de experts is noodzakelijk.

2.2

Stapsgewijze beoordeling

Om te komen tot een beoordeling van risico’s en ordening van diersoorten naar risicoklasse wordt een stapsgewijs
proces gehanteerd.
De onderscheiden stappen zijn:

stap 1:
toets op
soorteigenheid

stap 2:
beoordeling
op
risicofactoren

stap 3:
indeling naar
risico voor
mens en dier

STAP 1.
Eerst wordt door drie experts, onafhankelijk van elkaar, vastgesteld of de te beoordelen diersoort ten algemene
kan worden beschouwd als gedomesticeerd en of er binnen de soort gedomesticeerde populaties bestaan die
legitimeren dat voor deze populatie niet de oorspronkelijke wilde soort, maar de ‘forma domestica’ als referentie
wordt gebruikt (zie Nijenhuis & Hopster, 2018). Bij kruisingen met gedomesticeerde dieren wordt altijd tot in de
vijfde generatie de risicoklasse van de hoogst scorende ouderdiersoort aangehouden, ongeacht of deze
ouderdiersoort wild is of gedomesticeerd. De commissie sluit daarmee aan bij de wetenschappelijke consensus in
Europa die tot uitdrukking komt in CITES waarin wordt gesteld dat kruisingen tot in de vijfde generatie kenmerken
van de ouderdiersoort hebben (Verordening (EU) Nr. 1320/2014). Indien binnen een soort kruisingen van wilde en
gedomesticeerde dieren tot in zes of meer generaties zijn doorgevoerd, dan wordt vastgesteld of de te beoordelen
kruising ten algemene kan worden beschouwd als gedomesticeerd en de ‘forma domestica’ als referentie moet
worden gebruikt.
STAP 2.
In stap 2 wordt eveneens door deze drie deskundigen, onafhankelijk van elkaar, de screening uitgevoerd op
risicofactoren voor dierenwelzijn/diergezondheid en letsel/gezondheid bij mens en dier volgens het schema zoals
15

zoals in paragraaf 1.4 aangegeven. Voor deze screening gebruiken de commissieleden betrouwbare,
wetenschappelijke bronnen, zoals beschreven in hoofdstuk 3, die als gemeenschappelijke basis dienen voor de
beoordeling. Waar de screening op risicofactoren wisselende resultaten of vraagtekens heeft opgeleverd worden
interpretatieverschillen benoemd, definitieproblemen opgehelderd en argumenten uitgewisseld tussen de
beoordelaars. Vervolgens wordt de diersoort opnieuw beoordeeld volgens het beoordelingsschema. Hiervan wordt
zorgvuldig verslag gelegd waardoor definitieve keuzes inzichtelijk en navolgbaar zijn.
STAP 3.
Stap 3 bevat de toedeling van de beoordeelde soorten aan een zestal risicoklassen (A-F). De indeling naar
risicoklassen is gebaseerd op het aantal risicocategorieën waarvoor één of meerdere risicofactoren van toepassing
zijn.

3 Betrouwbare bronnen
Als betrouwbare bronnen worden publicaties beschouwd die in ‘peer-reviewed’ wetenschappelijke tijdschriften, de
zogenaamde primaire literatuur, zijn gepubliceerd (Nordell & Valone, 2017). Deze publicaties zijn beschikbaar via
de bibliografische databases die in gebruik zijn bij bibliotheken van universiteiten. Als meest relevante noemen we
Web of Science, CAB Abstracts, Biological Abstracts, Zoological Record en Google Scholar. Naast deze primaire
literatuur, worden naslagwerken, vakbladartikelen en rapporten die referenties naar de primaire literatuur
bevatten en proefschriften als betrouwbare bronnen beschouwd. Voor deze tweede categorie van bronnen geldt
als voorwaarde dat onafhankelijkheid gegarandeerd is (zoals geen enkele relatie met een bedrijf of financieel
gewin).
Peer review wordt gedefinieerd als "een proces waarbij het wetenschappelijke werk, onderzoek of ideeën van een
auteur, wordt onderworpen aan een kritische beschouwing van anderen die experts zijn in hetzelfde veld" (Kelly et
al., 2014). Peer review (i.c. collegiale toetsing) fungeert ten eerste als een filter om ervoor te zorgen dat alleen
onderzoek van voldoende wetenschappelijke kwaliteit wordt gepubliceerd door het bepalen van de geldigheid,
betekenis en originaliteit van de studie. Ten tweede is peer review bedoeld om de kwaliteit van manuscripten die
geschikt worden geacht voor publicatie te verbeteren en te waarborgen. Publicaties in ‘peer-reviewed’ tijdschriften
volgens een systematische indeling waarbij onderzoeks- en analysemethoden inzichtelijk en navolgbaar zijn
waardoor het onderzoek als zodanig reproduceerbaar is.

16

4 Referenties
Abba, A.M., Udrizar Sauthier, D.E., Vizcaíno, S.F. 2005. Distribution and use of burrows and tunnels of
Chaetophractus villosus (Mammalia, Xenarthra) in the eastern Argentinean pampas. Acta Theriologica 50 (1):
115–124.
Alcock, J. 2013. Animal Behaviour an Evolutionary Approach. Sinauer Associates Inc., Oxford University Press,
Cary, USA, 522 p.
Anthony, J., Waldner, C., Grier, C., & Laycock, A. R., 2010. A survey of equine oral pathology. Journal of
veterinary dentistry, 27(1): 12-15.
Aquilar, R.F., Superina. M., 2014. Xenarthra. In: Miller, R.E., Fowler, M.E. (eds), Fowler’s Zoo and wild animal
medicine, Vol. 8. Elsevier Saunders, Missouri: 355-369.
Aubery, L., 2001. Antelope husbandry manual - Alcelaphinae. Zoological Society of San Diego.
AZA Bear TAG, 2007. Standardized Animal Care Guidelines for Polar Bears (Ursus maritimus). Association of Zoos
and Aquariums, Silver Spring.
AZA Small Carnivore TAG, 2010. Mustelid (Mustelidae) Care Manual. Association of Zoos and Aquariums.
Barnett, S.A. ,1988. Enigmatic death due to “social stress”. A problem in the strategy of research. ISR, Interdiscip.
Svci. Rev 13: 40-51.
Bartolomucci A., 2007. Social stress, immune functions and disease in rodents. Front Neuroendocrinol. 28(1): 2849.
Best, R.C. 1982. Thermoregulation in resting and active polar bears. Journal of comparative physiology 146(1):
63-73.
Beattie V.E., O’Connell N.E., Moss B.W. Influence of environmental enrichment on the behaviour, performance and
meat quality of domestic pigs. Livest. Prod. Sci. 2000; 65: 71–79.
Beattie V.E., 2001. Environmental enrichment of intensive pig housing using spent mushroom compost. Animal
science 2001 72: 35-42
Batard, A. & Ducos de Lahitte, J., 2009. Pathology of mara (Dolichotis patagonum). Rev. Med. Vet. 160: 308-313.
Bicego K.C., Barros R.C. & Branco LG., 2007. Physiology of temperature regulation: comparative aspects. Comp
Biochem Physiol A Mol Integr Physiol. 147(3): 616-39
Bieber, C, Ruf, T., 2009. Summer dormancy in edible dormice (Glis Glis) without energetic constraints.
Naturwissenschaften 96: 165–171.
Bieber, C., Lebl, K., Stalder, G., Geiser, F. & Ruf, T., 2014. Body mass dependent use of hibernation: why not
prolong the active season, if they can? Funct. Ecol. 28: 167-177.
BMEL, 2014. Gutachten über Mindestanforderungen an die Haltung von Säugetieren. Bundesministerium für
Ernährung und Landwirtschaft.
Bolgan, M., Rodeano, M., Manna, D., Ferrero, E.A., 2009. Animal welfare and scientific research: the meerkat
group at Parco Zoo Punta Verde. Int. Zoo Yb. 374: 281-288.
Borkowski, J., 2001. Flight behaviour and observability in human-disturbed sika deer. Acta Theriol. 46: 195-206.
Boy, S. C., & Steenkamp, G., 2006. Odontoma-like tumours of squirrel elodont incisors—elodontomas. Journal of
comparative pathology, 135(1): 56-61.
Bracke, M.B.M, B.M. Spruijt & J.H.M. Metz, 1999. Overall welfare reviewed. Part 3: Welfare assessment based on
needs and supported by expert opinion. Netherlands Journal of Agricultural Science 47: 307-322.
Burgener,N., Gusset,M. & Schmid, H., 2008. Frustrated appetitive foraging behavior, stereotypic pacing, and fecal
glucocorticoid levels in snow leopards (Uncia uncia) in the Zurich Zoo. J. Appl. Anim. Welf. Sci. 11: 74-83.
Burger, H. & Kaiser, H.E. 1996. Crowding. In Vivo 10(2): 249-253.
Calhoun, J.B. 1973. Death Squared: The Explosive Growth and Demise of a Mouse Population. Proc. Roy. Soc.
Med. Volume 66: 80-88.
Calhoun, J.B., 1962. Population density and social pathology. Sci Am.; 206: 139-48.
Capello, V., 2008. Diagnosis and treatment of dental disease in pet rodents. Journal of Exotic Pet Medicine,
Volume 17 (2): 114-123.
Chapman, G.A., Bork, E.W., Donkor, N.T., Hudson, R.J., 2010. Effects of supplemental dietary tannins on the
performance of white-tailed deer (Odocoileus virginianus). J. Anim. Physiol. An. N. 94: 65-73.
Clarke, A. & Rothery, P. 2008. Scaling of body temperature in mammals and birds. Functional Ecology 22.1: 58–
67.

17

Clauss, M., E. Kienzle & J.M. Hatt, 2003. Feeding practice in captive wild ruminants: pecularities in the nutrition of
browsers/concentrate selectors and intermediate feeders. A review. In: Fidgett, Andrea; Clauss, Marcus;
Ganslosser, Udo; Hatt, Jean-Michel; Nijboer, Joeke. Zoo Animal Nutrition Vol. II. Fürth: Filander Verlag: 27-52.
Clauss, M., Kienzle. E. & Wiesner, H., 2002. Importance of the wasting syndrome complex in captive moose (Alces
alces). Zoo Biol. 21: 499-506.
Clauss, M., Kohlschein, G.M., Peemöller, A., Hummel, J.& Hatt, J.M., 2013. Short‐term digestible energy intake in
captive moose (Alces alces) on different diets. Zoo Biol. 32: 484-489.
Clubb, R., & Mason, G., 2003. Animal welfare: captivity effects on wide-ranging carnivores. Nature, 425(6957):
473.
Clubb, R., Mason, G.J., 2007. Natural behavioural biology as a risk factor in carnivore welfare: How analysing
species differences could help zoos improve enclosures. Appl. Anim. Behav. Sci. 102: 303-328.
Cossins, Andrew R.& K. Bowler, 1987. Temperature biology of animals. New York: Chapman and Hall.
Crabill, M. R., & Schumacher, J., 1998. Pathophysiology of acquired dental diseases of the horse. Veterinary
Clinics: Equine Practice, 14(2): 291-307.
Crossley, D. A., 1995. Clinical relevant aspects of lagomorph dental anatomy: the rabbit (Oryctolagus
cuniculus). Journal of Veterinary Dentistry 12: 137‐140.
Davies, N.B., Krebs J.R. & S.A. West, 2012. An Introduction to Behavioural Ecology, 4th Edition. Wiley-Blackwell,
505 p.
Dickens, M.J, & Romero, L.M., 2013. A consensus endocrine profile for chronically stressed wild animals does not
exist. General and Comparative Endocrinology 191: 177–189.
Dixon, P. M., & Dacre, I., 2005. A review of equine dental disorders. The veterinary journal, 169(2): 165-187.
Dugatkin, L.A., 2013. Principles of Animal Behavior. W. W. Norton & Company, Inc.,, New York, USA, 627 p.
Edes, A.N., Wolfe, B.A. & Crews, D.E., 2018. Evaluating allostatic load: a new approach to measuring long-term
stress in wildlife. Journal of Zoo and Wildlife Medicine 49(2): 272–282.
Evans, E.I., 2006. Small rodent behavior: mice, rats, gerbils, and hamsters. In: Bays, T.B., Lightfoot, T., Mayer, J.
(eds), Exotic pet behavior: birds, reptiles, and small mammals. Saunders Elsevier, pp. 239-261.
Exner, C., Wherend, A., Hospes, R., Einspanier, A., Hoffmann, B., Heldmaier, G., 2003. Hormonal and behavioural
changes during the mating season and pregnancy in Alpine marmots (Marmota marmota). Reproduction 126:
775-782.
Felton, A.M., Felton, A., Raubenheimer, D., Simpson, S.J., Krizsan, S.J., Hedwall, P-O, Stolter, C., 2016. The
nutritional balancing act of a large herbivore: An experiment with captive moose (Alces alces L). PLoS ONE
11(3): e0150870. doi:10.1371/journal. pone.0150870.
Fietz, J., Pflug, M., Schlund, W. & Tataruch, F., 2005. Influences of the feeding ecology on body mass and possible
implications for reproduction in the edible dormouse (Glis glis). J. Comp. Physiol. B 175: 45-55.
Finkemeier, M.A., Langbein, J., Puppe, B., 2018. Personality Research in Mammalian Farm Animals: Concepts,
Measures, and Relationship to Welfare. Front Vet Sci. 5: 131.
Gull, J.M., Stahl, M., Osmann, C., Ortmann, S., Kreuzer, M., Hatt, J.M., Claus, M., 2015. Digestive physiology of
captive giant anteaters (Myrmecophaga tridactyla): determinants of faecal dry matter content. Journal of
animal phys. and animal nutrition 99: 565-576.
Fowler, M.E., 1986. Perissodactylids. In: Fowler, M.E. (ed), Fowlers Zoo and wild animal medicine. Saunders: 925938.
Franca et al 2009. Impact of malnutrition on immunity and infection. J Venom Anim Toxins incl Trop Dis. Volume
15 (3): 374-390.
Fuller, D.Q., 2010. An emerging paradigm shift in the origins of agriculture. General Anthropology, 17(2): 1–12.
Garcia, M.J., Medici, E.P., Naranjo, E.J., Novarino, W. & Leonardo, R.S., 2012. Distribution, habitat and
adaptability of the genus Tapirus. Integrative Zoology 7: 346-355.
Gillespie, D., 2003. Xenarthra: Edentata (Anteaters, Armadillos, Sloths). In: Fowler, M.E., Miller, R.E. (eds), Zoo
and wild animal medicine. Saunders: 397-407.
Gilmore, D.P., Da-Costa, C.P., Duarte, D.P.F., 2000. An update on the physiology of two- and three-toed sloths.
Brazilian Journal of Medical and Biological Research (2000) 33: 129-146.
Glazier, D.S. 2009a. Resource allocation patterns. In “Resource allocation theory applied to farm animal
production, W.M. Rauw (Ed.), Wallingford, UK, CABI Publishing: 22–43.
Glazier, D.S. 2009b. Trade-offs. In “Resource allocation theory applied to farm animal production, W.M. Rauw
(Ed.), Wallingford, UK, CABI Publishing: 44-60.
18

Gold, M.R., Stevenson, D., Fryback, D.G. 2002. HALYs, QUALYs and DALYs, Oh My: Similarities and differences in
summary measures of population health. Annu. Rev. Public Health 23: 115-134.
Gordon CJ., 1990. Thermal Biology of animals. Physiol Behav. 47: 963-991.
Groot de, J., Ruis, M.A.W., Scholten, J.W., Koolhaas, J., Boersma, W.J.A. 2001. Long-term effects of social stress
on antiviral immunity in pigs. Physiology & Behavior 73: 145–158.
Gussek, I., S. Hirsch, M. Hartmann, K.H. Südekum & J. Hummel 2017. Feeding practices for captive giraffes
(Giraffa camelopardalis) in Europe: a survey in EEP zoos. Journal of Zoo and Aquarium Research 5(1): 62-70.
Haigh, J.C., 1991a. Game farming practice – Notes for the game farming industry. Mule deer. University of
Saskatchewan.
Haigh, J.C., 1991b. Pronghorn. Game farming practice; notes for the game farming industry. University of
Saskatchewan.
Harcourt-Brown, F. (1997). Diagnosis, treatment and prognosis of dental disease in pet rabbits. In Practice, 19(8):
407-427.
Harcourt-Brown, F., Whitwell, K., 2003. Rabbits and hares. In: Mullineaux, E., Best, D., Cooper, J.E. (eds), BSAVA
Manual of wildlife casualties. British Small Animal Veterinary Association, Quedgeley, Gloucester: 109-122.
Havelaar A.H., van Rosse F., Bucura C., Toetenel M.A., Haagsma J.A., et al., 2010. Prioritizing Emerging Zoonoses
in The Netherlands. PLoS One 5(11): e13965. doi:10.1371/journal.pone.0013965.
Heap, C.J., Wright, L., Andrews, L., 2008. Summary of husbandry guidelines for Asian small-clawed otters in
captivity. IUCN/SCC Otter Specialist Group.
Heidbreder C.A., Weiss I.C., Domeney A.M., Pryce C., Homberg J., Hedou G., Feldon J., Moran M.C. & Nelson P.,
2000. Behavioral, neurochemical and endocrinological characterization of the early
social isolationsyndrome.Neuroscience 100(4): 749-68.
Hofmann, R.R., 1989. Evolutionary steps of ecophysiological adaptation and diversification of ruminants: a
comparative view of their digestive system. Oecologia 78(4): 443-457.
Hubalec, Z. & I. Rudolf, 2011. Micobial zoönoses ans sapronoses, Springer Science and Business Media
Jekl, M.V., & Redrobe, S., 2013. Rabbit dental disease and calcium metabolism–the science behind divided
opinions. Journal of Small Animal Practice, 54(9): 481-490.
Jekl, V., Hauptman, K. & Knotek, Z., 2008. Quantitative and qualitative assessments of intraoral lesions in 180
small herbivorous mammals. Veterinary Record162: 442‐449.
Jensen et al. 2010, the effect of type of rooting material and space allowance on exploration and abnormal
behaviour in growning pigs. Applied animal behavior science 123 (2010): 87-92.
Jessop, J.J., Bayer, B.M., 1989. Time-dependent effects of isolation on lymphocyte and adrenocortical activity.
Journal of Neuroimmunology, 23: 143–147.
Jia, H., Lubetkin, E.I., Barile, J.P., Horner-Johnson, W., DeMichele, K., Stark, D.S., Zack, M.M., Thompson, W.W.,
2018. Quality-adjusted Life Years (QALY) for 15 Chronic Conditions and Combinations of Conditions Among US
Adults Aged 65 and Older, Med Care 56: 740–746.
Kelly, J., Sadeghieh, T, Khosrow, A., 2014. Peer review in scientific publications: benefits, critiques, & a survival
guide. J. Int. Fed. of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine, Volume 25 (3): 227-243.
Kessler, D.S., Hope, K., Maslanka, M., 2009. Behavior, nutrition, and veterinary care of Patagonian Cavies
(Dolichotis patagonum). Vet. Clin. Exot. Anim. 12: 267-278.
Keusch, G.T. 2003. The History of Nutrition: Malnutrition, Infection and Immunity. J. of Nutr., Volume 133 (1):
336S–340S.
Kistler, C., Hegglin, D., Würbel, H. & König, B., 2009. Feeding enrichment in an opportunistic carnivore: The red
fox. Appl. Anim. Behav. Sci 116: 260-265.
Koolhaas J.M., Bartolomucci A., Buwalda B., de Boer S.F., Flügge G., Korte S.M.,Meerlo P., Murison R., Olivier B.,
Palanza P., Richter-Levin G., Sgoifo A., Steimer T., Stiedl O., van Dijk G., Wöhr M. & Fuchs E., 2011. Stress
revisited: a critical evaluation of the stress concept. Neurosci Biobehav Rev. 35(5): 1291-301.
Korte, S.M., Koolhaas, J.M., Wingfield, J.C. & McEwen, B.S., 2005. The Darwinian concept of stress: benefits of
allostasis and costs of allostatic load and the trade-offs in health and disease. Neurosci Biobehav Rev. 29(1): 338.
Kroshko, J., Clubb, R., Harper, L., Mellor, E., Moehrenschlager, A., & Mason, G., 2016. Stereotypic route tracing in
captive Carnivora is predicted by species-typical home range sizes and hunting styles. Animal Behaviour
Volume 117: 197-209.

19

Kurauwone, M.V., Justice, M., Beven, U., Olga, K., Simon, C., Tawanda, T., 2013. Activity budgets of impala
(Aepyceros melampus) in closed environments: The Mukuvisi Woodland Experience, Zimbabwe. International
Journal of Biodiversity 2013: 1-8.
Labate, A.S., Veloso Nunes, A.L., Da Silva Gomes, 2001. Order Carnivora, Family Procyonidae (Raccoons,
Kinkajous). In: Fowler, M.E., Cubas, Z.S. (eds), Biology, medicine, and surgery of South American wild
animals, Iowa State University Press: 317-322.
Lambert, K.G. 2006. Rising rates of depression in today's society: consideration of the roles of effort-based
rewards and enhanced resilience in day-to-day functioning. Neuroscience Biobehav. Rev, 30 (4): 497-510,
Larson, G. & Fuller, D.Q., 2014. The Evolution of Animal Domestication. Annual Review of Ecology, Evolution, and
Systematics, 45(1): 115–136.
Laus, M.F., Vales, L.D., Costa, T.M., Almeida, S.S. 2011. Early postnatal protein-calorie malnutrition and
cognition: a review of human and animal studies, Int J Environ Res Public Health. 8(2): 590-612.
Lee, T.N., Kohl, F., Buck, C.L., Barnes, B.M., 2016. Hibernation strategies and patterns in sympatric arctic species,
the Alaska marmot and the artic ground squirrel. Journal of Mammalogy, 97: 135–144.
Legendre, L. F., 2002. Malocclusions in guinea pigs, chinchillas and rabbits. The Canadian Veterinary
Journal, 43(5): 385.
Lennox, A. M. (2008). Diagnosis and treatment of dental disease in pet rabbits. Journal of Exotic Pet Medicine,
17(2): 107-113.
Long, J.P. & West, C.L., 2012. Dormouse. In: Suckow, M.A., Stevens, K.A., Wilson, R.P. (eds), The Laboratory
rabbit, guinea pig, hamster, and other rodents. Academic Press: 1089-1094.
Luescher, U. A., McKeown, D. B., & Dean, H., 1998. A cross‐sectional study on compulsive behaviour (stable vices)
in horses. Equine veterinary journal, 30(S27): 14-18.
MacHugh, D.E., Larson, G. & Orlando, L., 2017. Taming the Past: Ancient DNA and the Study of Animal
Domestication. Annual Review of Animal Biosciences, 5(1): 329–351.
Maslak, R., Sergiel, A., Bowles, D. & Pasko, L., 2016. The welfare of bears in zoos – A case study of Poland. J.
Appl. Anim. Welf. Sci. 19: 24-36.
Mason, G. J., 2006. Stereotypic behaviour: fundamentals and applications to animal welfare and beyond. In:
Stereotypic Animal Behaviour: Fundamentals and Applications to Welfare, 2nd edn (eds G. Mason and J.
Rushen), CABI-Publishers: 325-356.
Mason, G., & Mendl, M., 1997. Do the stereotypies of pigs, chickens and mink reflect adaptive species differences
in the control of foraging? Appl. Anim. Beh. Sci. Volume 53(1-2): 45–58.
Mason, G., Clubb, R., Latham, N., Vickery, S., 2007. Why and how should we use environmental enrichment to
tackle stereotypic behaviour. Appl. Anim. Behav. Sci. 102: 163-188.
Masters, N.J., Flach, E., 2015. Tragulidae, Moschidae, and Cervidae. In: Miller, R.E., Fowler, M.E. (eds), Fowler’s
Zoo and wild Animal Medicine. Saunders: 611-625.
McCance, R.A. & Widdowson, E.M. 1974. The determinants of growth and form. Proc R Soc Lond B Biol Sci.
185(1078): 1-17.
McCusker, S., Shipley, L.A., Tollefson, T.N., Griffin, M. & Koutsos, E.A., 2011. Effects of starch and fibre in pelleted
diets on nutritional status of mule deer (Odocoileus hemionus) fawns. J. Anim. Physiol. An. N. 95: 489-498.
McEwen, B.S. & Wingfield, J.C., 2010. What is in a name? Integrating homeostasis, allostasis and stress.
Hormones and Behavior 57: 105–111.
Meridith, A.L., Prebble, J.L., Shaw, D.J., 2015. Impact of diet on incisor growth and attrition and the development
of dental disease in pet rabbits. Journal of Small Animal Practice: 56 (6): 377–382.
Meyer, L.C.R., Meyer, L.F., Fick, L., Matthee, A., Mitchel, D., Fuller, A., 2013. Hyperthermia in captured impala
(Aepyceros melampus): a fright not flight response. Journal of wildlife diseases, 44: 404–416.
Michener, G.R., 2016. Richardson’s ground squirrels as pets. Website University of Lethbridge. Available at
http://research.uleth.ca/rgs/pets.cfm Accessed 31-07-2016.
Morford S., Myers M. (2003) Giant anteater (Myrmecophaga tridactyla) health care survey. Edentata 5: 5-19
Müller, D.W.H., Bingaman Lackey, L., Streich, W.J., Fickel, J., Hatt, J.M., Clauss, M., 2011. How to measure
husbandry success? The life expectancy of Zoo ruminants. WAZA magazine 12: 37-39.
Müller, D.W.H., Gaillard, J.M., Bingaman Lackey, L., Hatt, J.M. & Clauss, M., 2010. Comparing life expectancy of
three deer species between captive and wild populations. Eur. J. Wildl. Res. 56: 205-208.
NIEA, 2004. Guidance on the keeping of Procyonidae: Raccoons, coatis and kinkajou. Northern Ireland
Environment Agency, Belfast.
20

Nijenhuis, F. & Hopster H., 2018. Gedomesticeerd?; begripsomschrijving en beoordelingskader toegepast voor het
rendier en de zeboe. Wageningen Livestock Research, Rapport 1102, Wageningen.
Nordell, S.E., Valone, T.J., 2017. Animal Behaviour; Concepts, Methods and Applications. Oxford University Press,
New York. 458 p.
Nowak, R.M., Walker, E.P., 1991. Lagomorpha; Leporidae; Genus Lepus. In: Nowak, R.M., Walker, E.P. (eds),
Walker's Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, Baltimore: 555-560.
O’Neill, H. M., Keen, J., & Dumbell, L., 2010. A comparison of the occurrence of common dental abnormalities in
stabled and free-grazing horses. animal, 4(10): 1697-1701.
Okuda, A., Hori, Y., Ichihara, N., et al., 2007. Comparative observation of skeletal‐dental abnormalities in wild,
domestic, and laboratory rabbits. Journal of Veterinary Dentistry 24: 224‐229.
Poelarends, J.J. , Leenstra, F.R., 2009. Waterbuffel-, herten- en struisvogelhouderij in Nederland. ASG–WUR
rapport 180, Wageningen.
Poirier, C., & Bateson, M., 2017. Pacing stereotypies in laboratory rhesus macaques: Implications for animal
welfare and the validity of neuroscientific findings. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 83: 508-515.
Prescott, M. J., & Buchanan-Smith, H. M. ,2004. Cage sizes for tamarins in the laboratory. Animal Welfare 3:51-58
Proudfoot K. & Habing G. 2015. Social stress as a cause of diseases in farm animals: current knowledge and future
directions. Vet. J. 206: 15-21.
Pukazhenthi, B., Quse, V., Hoyer, M., Van Engeldorp Gastelaars, H., Sanjur, O. & Brown, J.L., 2013. A review of
the reproductive biology and breeding management of tapirs. Integrative Zoology 8: 18-34.
Raab, A., 1971. Der Serotoninstoffwechsel in einzeln hirnteilen von Tupaia bei soziopsychischem stress. Z.Vgl.
Physiol. 72: 54-66.
Raad voor Dierenaangelegenheden, 2018. Denkkader Dierenwelzijn. Den Haag, 29p.
Rachel L. Hansen, Meghan M. Carr, Carolyn J. Apanavicius, Pingping Jiang, et al. (2010): Seasonal shifts in giant
panda feeding behavior: relationships to bamboo plant part consumption. Zoo Biology vol 29/4.
Raines, J., 2005. Captive health and husbandry of the bradypodidae: technical review. Zoo Biology 24:557–568
Reiter, A. M., 2008. Pathophysiology of dental disease in the rabbit, guinea pig, and chinchilla. Journal of Exotic
Pet Medicine, 17(2): 70-77.
Roberton, S., Heard-Rosenthal, S. & Muir, S., 2002. Management guidelines for Owston’s palm civet, Chrotogale
owstoni (Thomas 1912). Owston’s Palm Civet Conservation program. Cuc Phuong National Park, Vietnam: 1418.
Rose, P.E., S.M. Nash & L.M. Riley, 2017. To pace or not to pace? A review of what abnormal repetitive behavior
tells us about zoo animal management. Journal of Veterinary Behavior 20: 11-21.
Rusak, B., 1981. Vertebrate behavioral rhythms. In: Handbook of behavioral neurobiology. FA King (ed) Vol 4:
Biological Rhythms. Ed J. Aschoff. New York & London. Plenum Press: 183-205.
Ruske, K. & Molch, M., 2010. Zur Haltung von Dallschafen (Ovis dalli) im Zoologischen Garten Leipzig - Keeping
Dall’s Sheep (Ovis dalli) at Leipzig Zoo. Zool. Garten N.F. 79: 1-19.
Sampedro-Piquero, P. A. Begega, 2017. Environmental Enrichment as a Positive Behavioral Intervention Across
the Lifespan. Curr Neuropharmacol. 2017 May; 15(4): 459–470.
Sapolsky, R.M., 2005. The influence of social hierarchy on primate health. Science;308(5722):648-52.
Sapolsky, RM. 2004. Why zebras don't get ulcers: The acclaimed guide to stress, stress-related diseases, and
coping-now revised and updated. St. Martin’s Press. New York.
Sarrafchi, A.F.,Blokhuis, H.J. 2013. Equine stereotypic behaviors: Causation, occurrence, and prevention. Journal
of veterinary behavior-clinical applications and research. Vol.8(5): 386-394.
Satinoff, E., (1996). Behavioral thermoregulation in the cold. In M. J. Fregly, & C. M. Blatteis (Eds.), Handbook of
physiology London. Oxford University Press: 481–505.
Schulz, E., Piotrowski, V., Clauss, M., Mau, M., Merceron, G., & Kaiser, T. M. (2013). Dietary abrasiveness is
associated with variability of microwear and dental surface texture in rabbits. PLoS One, 8(2), e56167
Shenbrot, G.I., Krasnov, B.R., Khokhlova, I.S., 1997. Biology of Wagner’s gerbils Gerbillus dasyurus in the Negev
Highlands, Israel. Mammalia, 61 (4): 467–486.
Shepherdson D., Lewis K.D., Carlstead K., Bauman J., Perrin N. Individual and environmental factors associated
with stereotypic behavior and fecal glucocorticoid metabolite levels in zoo housed polar bears. Appl. Anim.
Behav. Sci. 2013;147:268–277. doi: 10.1016/j.applanim.2013.01.001.
Shochat, E., Robbins, C.T., Parish, S.M., Young, P.B., Stephenson, T.R. & Tamayo, A., 1997. Nutritional
investigations and management of captive moose. Zoo Biol. 16: 479-494.
21

Shoemaker, A.H., Barongi, R., Flanagan, J., Janssen, D., Hernandez-Divers, S., 2003. Husbandry guidelines for
keeping tapirs in captivity.
Somers, M.J., Rasa, O.A.E. & Penzhorn, B.L., 1995. Group structure and social behaviour of warthogs
Phacochoerus aethiopicus. Acta Theriol. 40: 257-281.
Sørensen, D.B., Krohn, T., Hansen, H.N., Ottesen, J.L. & Hansen, A.K., 2005. An ethological approach to housing
requirements of golden hamsters, Mongolian gerbils and fat sand rats in the laboratory — A review. Appl. Anim.
Behav. Sci. 94: 181-195.
Spratt, K.S., Spratt, J.S., Bauman, J.E., Chandler, C.R., 2019. Behavioral and endocrine correlates of dominance
in captive female Jackson’s hartebeest (Acelaphus buselaphus). Zoo Biology, 38: 157 – 166.
Studnitz, M., Jensen, Pedersen, L.J., 2007. Why do pigs root and in what will they root? A review on the
exploratory behaviour of pigs in relation to environmental enrichment. Applied animal behaviour science. Vol
107(3-4): 183-197.
Superina, M., 2003. Biology and maintenance of armadillos (Dasypodidae). In: Da Fonseca, G.A.B., Rylands, A.B.
(eds), Edentata, The newsletter of the IUCN Edentate Specialist Group 5: 54.
Sutherland-Smith, M., 2015. Suidae and Tayassuidae (Wild pigs, peccaries). In: Miller, R.E., Fowler. M.E. (eds),
Fowler’s Zoo and Wild Animal Medicine. Elsevier: 568-584.
Takahashi, J.S. 2017. Transcriptional architecture of the mammalian circadian clock. Nat Rev Genet: 164-179.
Tattersall, G. J., Sinclair, B. J., Withers, P. C., Fields, P. A., Seebacher, F., Cooper, C. E., & Maloney, S. K. (2012).
Coping with thermal challenges: Physiological adaptations to environmental temperatures. Comprehensive
Physiology, 2: 2151–2202.
Terrien, J., Perret, M., Aujard, F, 2011. Behavioral thermoregulation in mammals: a review. Frontiers in
Bioscience-Landmark: 16: 1428-1444.
Thompson-Olais, L.A., 1998. Final revised Sonoran pronghorn recovery plan (Antilocapra americana sonoriensis).
U.S. Fish and Wildlife Services, Albuquerque, New Mexico.
Tynes, V.V., 2010. Hedgehogs. In: Tynes, V.V. (ed), Behavior of exotic pets. Wiley-Blackwell, pp. 168-180.
Veasey, J. S., Waran, N. K., & Young, R. J. (1996). On comparing the behaviour of zoo housed animals with wild
conspecifics as a welfare indicator. ANIMAL WELFARE-POTTERS BAR-, 5: 13-24.
Vercammen, P. & Habets, K., 2006. Warthog (Phacochoerus africanus) husbandry guidelines. Breeding Centre for
Endangered Arabian Wildlife.
Verordening (EU) Nr. 1320/2014. https://www.bec-info.com/Upload/PdfBestanden/SoortenlijstCITES-NL-EU.pdf
Vinke, C.M. & Schoemaker, N.J., 2012. The welfare of ferrets (Mustela putorius furo T): A review on the housing
and management of pet ferrets. Appl. Anim. Behav. Sci. 139: 155-168.
Vlaminck, L., Verhaert, L., Steenhaut, M., & Gasthuys, F. (2007). Tooth extraction techniques in horses, pet
animals and man. Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift, 76(4): 249.
Von Holst, D. 1972. Renal failure as a cause of death in Tupaia belangeri exposed to persistent social stress. J
Comp. Physiol. 78: 236-273.
Von Holst, D., 1998. The concept of stress and its relevance for animal behavior. In: AP Moller, M. Milinski & PJB
Slater (eds), Advances in the study of behavior vol 27 pp. 1-131. New York, Academic Press.
Walker, A., 1981. Diet and teeth: dietary hypotheses and human evolution. Phil. Trans. R. Soc. Lond.
B, 292(1057): 57-64.
Wallach, A., Inbar, M., Lambert, R., Cohen, S., Shanas, U., 2007. Hand-rearing Roe deer Capreolus capreolus:
practice and research potential. Int. Zoo Yb. 41: 183-193.
Weber, J.N. & Hoekstra, H.E., 2009. The evolution of burrowing behaviour in deer mice (genus Peromyscus).
Anim. Behav. 77: 603-609.
Weber, M.A., 2012. Sheep, goats, and goat-like animals. In: Miller, R.E., Fowler, M.E. (eds), Fowler's Zoo and wild
animal medicine: 645-649.
Wiedenmayer, C., 1996. Effect of cage size on the ontogeny of stereotyped behaviour in gerbils. Applied Animal
Behaviour Science 47: 225 – 233.
Wiedenmayer, C., 1997. Stereotypies resulting from a deviation in the ontogenetic development of gerbils.
Behavior Processes, 39: 215–21.
Willner, Paul, 2017. The chronic mild stress (CMS) model of depression: History, evaluation and usage Neurobiol
Stress ;Feb; 6: 78–93.
Wingfield, J.C., 2005. The concept of allostasis: coping with a capricious environment. Journal of Mammalogy,
86(2): 248–254.
22

Wolf, P. & Kamphues, J., 1996. Untersuchungen zu Fütterungseinflüssen auf die Entwicklung der Incisivi bei
Kaninchen, Chinchilla und Ratte. Kleintierpraxis 41: 723‐732.
Wolfe, B.A., 2015. Bovidae (except sheep and goats) and antilocapridae. In: Miller, R.E., Fowler, M.E. (eds),
Fowler’s Zoo and wild animal medicine. Elsevier: 626-645.
Yang CW, Chen S, Chang CY, Lin MF, Block E, Lorentsen R, Chin JSC, Dierenfeld ES. (2007) History and dietary
husbandry of pangolins in captivity. Zoo Biology 26: 223–230.
Zeder, M.A., 2015. Core questions in domestication research. Proceedings of the National Academy of Sciences,
112(11): 3191–3198.
Zhu, W.L., Zhang, L., Wang, Z.K., 2010. Thermogenic characteristics and evaporative water loss in the tree shrew
(Tupaia belangeri). J. Therm. Biol. 35: 290-294.

23

Bijlage 1: Opdracht LNV aan de Positieflijst Advies Commissie
Opdrachtomschrijving
Opdracht
Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) geeft opdracht aan de Wetenschappelijke
Adviescommissie Positieflijst (WAP) om te adviseren over een vereenvoudigde toetsingskader voor de positieflijst
huisdieren. Met de systematiek dienen experts in staat te zijn om diersoorten op basis van enkelvoudige criteria
kosteneffectief te beoordelen op de risico’s die samenhangen met het houden van de diersoort. Conform de wet
Dieren gaat het daarbij om risico’s op het gebied van dierenwelzijn en gevaar voor mens en dier. De
wetenschappelijke validiteit van de systematiek en de beoordeling blijft daarbij onverminderd belangrijk. De taken
van de adviescommissie bestaan uit het ontwikkelen van methodiek, inhoudelijke criteria, weging van de criteria en
wetenschappelijke onderbouwing van de systematiek. LNV stelt op basis van het adviesrapport beleidsregels voor de
beoordeling van diersoorten vast waarna deze regels -met als bijlage het advies van de commissie- ter consultatie
worden uitgezet . Voor zover de zienswijzen (mede) betrekking hebben op het eindrapport van de commissie, kan
LNV de commissie vragen haar te adviseren.
Resultaat
Het resultaat van de opdracht is een adviesrapport met een wetenschappelijk onderbouwde toetsingskader, die kan
worden gehanteerd om in het kader van de positieflijst zoogdiersoorten op basis van risico’s in te delen. De
systematiek dient ook geschikt te zijn om vogelsoorten en herpetofauna te beoordelen. Mocht de adviescommissie
tussentijds tot de conclusie komen dat ze binnen het gestelde beleidsmatig en juridisch kader niet tot iets wetenschappelijk gezien- goeds kan komen, dan is het resultaat dat de adviescommissie onderbouwt waar ze
tegenaan loopt en aangeeft wat nodig is om de opdracht wel uit te kunnen voeren.
Afspraken voor deze opdracht
Mogelijkheden voor ondersteuning
 De adviescommissie kan LNV verzoeken om uitbreiding van de commissie middels een lijstje met namen en
specifieke inhoudelijke expertise .
 De adviescommissie kan LNV verzoeken om organisatorische, secretariële en onderzoekstechnische
ondersteuning voor de commissie. LNV zal dit verzoek beoordelen en hier vervolgens in overleg met de
commissie invulling aan geven. Toebedeling van werkzaamheden verloopt -binnen de afspraken die hierover met
LNV worden gemaakt- op basis van overleg tussen de projectleider en de voorzitter van de adviescommissie.
 Op verzoek van de adviescommissie kan LNV aanschuiven om de commissie te ondersteunen door aan tafel
inbreng te leveren vanuit het beleidsmatig en juridisch kader van de opdracht. Dit omwille van effectiviteit en
efficiëntie.
Werkwijze commissieleden WAP
 LNV geeft aan dat de onafhankelijkheid van alle leden geborgd dient te zijn. Dat geldt ook voor de zittende
leden. Daartoe vraagt LNV de commissie om de onafhankelijkheid van haar leden allereerst zelf te toetsen. Na
deze toets zal LNV als opdrachtgever een finaal oordeel vellen. Daartoe vraagt zij de adviescommissie om een
lijst op te stellen van voor deze opdracht relevante nevenactiviteiten en lidmaatschappen en deze naar LNV toe
te sturen.
 De bezoldiging van commissieleden loopt via opdrachtverstrekking aan de WUR. Leden van de commissie
worden niet vanzelfsprekend lid van de commissie die de diersoorten uiteindelijk beoordeeld.
Planning
 De commissie dient het definitieve advies betreffende de te hanteren systematiek op een zo kort mogelijke
termijn op te leveren. Een en ander is afhankelijk van de beschikbaarheid van de leden van de adviescommissie
en van het tijdsbeslag, nodig om de adviescommissie tot een afgewogen advies te laten komen.
 Als planning is besproken dat het eindrapport uiterlijk 1 november 2018 door de adviescommissie aan LNV
wordt opgeleverd. Het eindrapport van de adviescommissie wordt met een toelichting van LNV ter consultatie
voorgelegd.
24



De toetsingskader wordt na behandeling van de zienswijzen en uitwerking van het beleidskader positieflijst in
een beleidsregel vastgelegd. Deze beleidsregel zal tegelijk met het voorlopig besluit Aanwijzing zoogdieren
opnieuw ter consultatie worden voorgelegd.

Randvoorwaarden en criteria
De commissie wordt in het kader van haar opdracht gevraagd om het volgende.
 In het advies te komen met een sterk vereenvoudigde toetsingskader die vanuit wetenschappelijk oogpunt goed
onderbouwd is.
 Een systematiek te ontwikkelen waarbij wordt toegewerkt naar een risicobeoordeling van een diersoort. Daarbij
is het aan de Minister om te bepalen welk risiconiveau ze maatschappelijk aanvaardbaar acht.
 Het gebruik van exclusie- en inclusiecriteria waar mogelijk te vermijden omdat de keuze voor aanvaardbaarheid
van het te nemen risico bij de minister ligt. De Cie wordt gevraagd om zich te beperken tot het aangeven van een
volgordelijkheid in risico.
 Te werken aan een systematiek die -naast zoogdieren- tevens als basis voor de beoordeling van vogels, reptielen
en amfibieën kan dienen. Indien de commissie tot de conclusie komt dat dit onwenselijk of niet mogelijk is wordt
de commissie gevraagd dit te onderbouwen. De commissie wordt gevraagd aan te geven wat nodig is om alsnog
tot een systematiek te komen waarmee ook voor vogels en reptielen tot een positieflijst kan worden gekomen.
 Het advies te laten aansluiten bij het wettelijk kader zoals vastgelegd in de Wet Dieren en onderhavige
wetgeving en relevante jurisprudentie. De criteria genoemd in artikel 1.4 Besluit houders van dieren vormen het
kader voor de beoordeling. Met betrekking tot de jurisprudentie zijn met name het Andibel arrest en de
uitspraken van het de rechter (CBb) over de systematiek 2015 (CBb: 2017:70) en over het plaatsen van de
GrootOorspringmuis (CBb: 2017:107) van belang.
 De intrinsieke waarde zoals omschreven in de Wet Dieren als uitgangspunt te nemen bij de ontwikkeling van het
toetsingskader. Daarnaast dient het welzijnsbegrip in het toetsingskader breder te zijn dan diergezondheid. Het
gaat bijvoorbeeld ook om de mogelijkheid om natuurlijk gedrag te vertonen.
 In het advies aan te geven hoe in de beoordeling met domesticatie is omgegaan. Indien domesticatie is
meegenomen, wordt de commissie gevraagd om aan te geven op welke wijze het in de toetsingskader is
meegenomen. En indien domesticatie niet wordt meegenomen, wordt daarvoor een onderbouwing gevraagd.
 In haar werkwijze acht te slaan op de door LNV opgestelde overwegingen ten behoeve van de juridische
houdbaarheid van de systematiek vanwege Europese vereisten met betrekking tot wetenschappelijke validering.
 Als uitgangspunt te nemen dat de toetsingskader beoordeelt op het niveau van diersoort en bijvoorbeeld niet op
het niveau van subpopulatie.
 In het advies aan te geven of en zo ja onder welke voorwaarden of bij welke criteria een beoordeling op niveau
van ondersoort nodig is omdat een beoordeling op soortniveau niet volstaat.
 In het advies aan te geven en te onderbouwen of en zo ja onder welke voorwaarden of bij welke criteria een
diersoort op basis van wetenschappelijke kennis van of samen met een gerelateerd soort (zelfde genustype)
mag worden beoordeeld (clusteren).
 Te adviseren hoe om dient te worden gegaan met kruisingen van soorten.
 In de toetsingskader naast risico’s op het gebied van welzijn de risico’s voor de veiligheid van mensen en andere
dieren op gelijke wijze mee te nemen. Deze zijn te onderscheiden in risico op:
- zoönose:
- letsel:
 In de toetsingskader gebruik te maken van enkelvoudige criteria die helder en concreet gedefinieerd zijn. Daarbij
dient de relatie tussen het criterium en de risico’s voor welzijn en veiligheid te worden beschreven en
gevalideerd.
 LNV in staat te stellen het voorzorgsbeginsel toe te passen. Daarbij gaat het om situaties waar indicaties zijn voor
risico’s en waar onvoldoende informatie voorhanden is. In het advies dient aangegeven te worden welke
informatie minimaal beschikbaar moet zijn om het dier te kunnen beoordelen. Ook dient aangegeven te worden
hoe -in gevallen waar onvoldoende informatie is- de risico’s op basis van wél beschikbare wetenschappelijke
informatie toch zo goed mogelijk in kaart worden gebracht.
 De risico’s -los van feitelijke motivatie, middelen, kennis en kunde van een houder- te beoordelen. Een hoger
risico houdt in dat het verantwoord houden van een diersoort bezien vanuit welzijn en gevaar meer van een
houder vraagt en de gevolgen van niet juist houden van het diersoort groot zijn.

25











Het toetsingskader niet te valideren vanuit de praktijk waarin dieren worden gehouden, maar vanuit een
aantoonbaar verband tussen enkelvoudige criterium en risico voor dierenwelzijn en gevaar voor mens of
dier.

De risicobeoordeling wetenschappelijk te onderbouwen. Daarbij dient de commissie in het advies inzichtelijk te
maken welke eisen zij stelt aan de betrouwbaarheid van wetenschappelijke bronmateriaal.
In het advies aan te geven in hoeverre de beoordeling van een diersoort volgens deze systematiek afdoende
inzicht geeft in te mitigeren risico’s t.b.v. ontheffingsaanvraag.
De conceptsystematiek te testen door een grofmazige beoordeling van een aantal diersoorten. Met twee
doelen: voor de commissie kan het dienen als toetssteen voor kwaliteit van de systematiek en voor LNV kan het
dienen als indicatie voor eventueel spanningsveld tussen het wetenschappelijke en maatschappelijke perspectief
- zijn er veel gehouden diersoorten die in hogere risico-categorieën terecht gaan komen?
Voor zover van belang rekening houden met het feit dat voor verschillende diersoorten al regelgeving bestaat
die het houden van dieren verbiedt: Voor de beoordeling van (zoog)diersoorten t.b.v. de positieflijst geldt dit
bijvoorbeeld voor:
- diersoorten die in de EU verboden zijn vanwege risico op invasiviteit. Deze diersoorten hoeven niet
beoordeeld te worden.
- primaten en een veel katachtigen die krachtens de Wet natuurbeheer verboden zijn (artikel 3.20). Deze
diersoorten hoeven niet beoordeeld te worden.
Zich ervan te verzekeren dat haar leden daadwerkelijk op persoonlijke titel zonder last of ruggenspraak kunnen
opereren.
Zich te realiseren dat in het eindadvies van de commissie de namen van alle commissieleden worden
opgenomen.

26

Deel 2: Beoordeling zoönosenrisico’s
Overzicht zoönosenrisico’s
Familie

Cod
e

Cricetidae

4064

Muridae

4064

Sciuridae

4064

Erinaceidae

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Virus

1

2

1

>1

Virus

1

2

1

>1

Virus

1

2

1

>1

4066

Lymphocytic
choriomeningitis virus
(LCMV)
Lymphocytic
choriomeningitis virus
(LCMV)
Lymphocytic
choriomeningitis virus
(LCMV)
Bhanja virus

Virus

1

1

1

2

Tenrecidae

4066

Bhanja virus

Virus

1

1

1

2

Bovidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

>1

Canidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Cricetidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Equidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Opmerkingen

Uitscheiding via speeksel, feces en urine; hygiëne;
transmissie ook via beten; algemene
hygiënemaatregelen
Uitscheiding via speeksel, feces en urine; hygiëne;
transmissie ook via beten; algemene
hygiënemaatregelen
Uitscheiding via speeksel, feces en urine; hygiëne;
transmissie ook via beten; algemene
hygiënemaatregelen
Teken overdraagbaar; tekenbehandeling bij
import iom dierenarts
Teken overdraagbaar; tekenbehandeling bij
import iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komen niet voor in
NL. Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komen niet voor in
NL. Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komen niet voor in
NL. Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komt niet voor in NL;
Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
27

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Erinaceidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Felidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Hystricidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Leporidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Muridae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Pedetidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Sciuridae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Opmerkingen

geïnfesteed zijn; beheersmaatregel: profylactische
tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komt niet voor in NL;
Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komen niet voor in
NL. Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komt niet voor in NL;
Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts;
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komen niet voor in
NL. Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komen niet voor in
NL. Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komen niet voor in
NL. Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komt niet voor in NL;
Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
28

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Suidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Tenrecidae

4068

Crimean-Congo
hemorrhagic fever
virus

Virus

1

4

1

2

Muridae

4069

Dobrava-Belgrade
virus

Virus

1

4

2

4

Cricetidae

4071

Puumala virus

Virus

1

3

2

4

Muridae

4071

Puumala virus

Virus

1

3

2

4

Sciuridae

4071

Puumala virus

Virus

1

3

2

4

Bovidae

4072

Rift Valley fever virus

Virus

1

4

1

2

Camelidae

4072

Rift Valley fever virus

Virus

1

4

1

2

Canidae

4072

Rift Valley fever virus

Virus

1

4

1

>1

Equidae

4072

Rift Valley fever virus

Virus

1

4

1

2

Felidae

4072

Rift Valley fever virus

Virus

1

4

1

>1

Sciuridae

4072

Rift Valley fever virus

Virus

1

4

1

>1

Cricetidae

4073

Seoul virus

Virus

1

3

2

4

Opmerkingen

geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komt niet voor in NL;
Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Fok: overeind houden transmissiecyclus bij
gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komt niet voor in NL;
Wildvang: kunnen met Hyalomma teken
geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel:
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Haalbaarheid bij wildvang: geldt voor Apodemus
flavicollis, Apodemus agrarius en Apodemus
ponticus. Uitscheiding via urine; hygiëne,
mondkapje bij schoonmaak; wildvang verbieden
Uitscheiding via urine; hygiëne, mondkapje bij
schoonmaak
Haalbaarheid bij wildvang; geldt voor Myodes
glareolus: uitscheiding via urine; hygiëne,
mondkapje bij schoonmaak; wildvang verbieden
Uitscheiding via urine; hygiëne, mondkapje bij
schoonmaak
Muggen-overdraagbaar; contact met geïnfecteerd
weefsel (slachthuis); veterinaire garanties bij
import
Muggen overdraagbaar, nog niet in NL
voorgekomen, veterinaire garanties bij import
Hondachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Muggen overdraagbaar, nog niet in NL
voorgekomen, veterinaire garanties bij import
Katachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Beschreven bij grijze eekhoorn; sciuridae zijn
geen reservoir
Hantavirus spp: Diverse knaagdierreservoirs, o.a.
Microtus ; uitscheiding via urine; hygiëne,
mondkapje bij schoonmaak; wildvang verbieden
29

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Gliridae

4073

Seoul virus

Virus

1

3

2

4

Muridae

4073

Seoul virus

Virus

1

3

2

4

Soridae

4073

Seoul virus

Virus

1

3

2

4

Erinaceidae

4074

Tahyna virus

Virus

1

2

1

>1

Bradypodidae

4078

Saint Louis
encephalitis virus

Virus

1

3

1

>1

Megalonychidae

4078

Saint Louis
encephalitis virus

Virus

1

3

1

>1

Bovidae

4079

Tick-borne encephalitis
virus

Virus

1

3

1

>1

Cricetidae

4079

Virus

1

3

1

2

Dipodidae

4079

Virus

1

3

1

2

Erinaceidae

4079

Virus

1

3

1

2

Gliridae

4079

Virus

1

3

1

2

Leporidae

4079

Tick-borne encephalitis
virus
Tick-borne encephalitis
virus
Tick-borne encephalitis
virus
Tick-borne encephalitis
virus
Tick-borne encephalitis
virus

Virus

1

3

1

2

Opmerkingen

Hantavirus spp: Uitscheiding via urine; hygiëne,
mondkapje bij schoonmaak; wildvang verbieden
Seoul virus: Haalbaarheid bij wildvang: geldt voor
Rattus norvegicus: uitscheiding via urine;
hygiëne, mondkapje bij schoonmaak; wildvang
verbieden
Hantavirus (Thottapalayam Virus): Uitscheiding
via urine; algemene hygiënemaatregelen,
mondkapje bij schoonmaak; wildvang verbieden
Muggen overdraagbaar; egels zijn voor kleine
hoeveelheden Tahyna virus (California encephalitis
virus (CEV) complex, familie Bunyaviridae) en
kunnen voldoende hoge titers krijgen om muggen
te besmetten. Egels vormen tijdens hun
winterslaap een reservoir voor het virus op de
lange termijn.
Muggen overdraagbaar; vogels worden als
reservoir gastheren gezien; langdurige en hoge
viremie bij luiaards gevonden, (vnl. Choloepus);
infecties zijn vermoedelijk incidenteel van aard,
onduidelijke rol als reservoir voor humane
infecties; virus circuleert niet in NL
Muggen overdraagbaar; vogels worden als
reservoir gastheren gezien; langdurige en hoge
viremie bij luiaards gevonden, (vnl. Choloepus);
infecties zijn vermoedelijk incidenteel van aard,
onduidelijke rol als reservoir voor humane
infecties; virus circuleert niet in NL
Teken-overdraagbaar; contact met geïnfecteerd
weefsel (slachthuis); alimenatire transmissie via
melk; ectoparasietenbehandeling bij import
verplicht
Teken overdraagbare ziekte; tekenbehandeling bij
import iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte; tekenbehandeling bij
import iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte; tekenbehandeling bij
import iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte; tekenbehandeling bij
import iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte; tekenbehandeling bij
import iom dierenarts
30

Familie

Cod
e

Muridae

4079

Sciuridae

4079

Tenrecidae

4079

Equidae

Op
Zoonose

EMZOO

EMZO

lijst

score

Virus

1

Virus

Categorie

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

3

1

2

1

3

1

2

Virus

1

3

1

2

4081

Tick-borne encephalitis
virus
Tick-borne encephalitis
virus
Tick-borne encephalitis
virus
West Nile virus

Virus

1

4

1

>1

Tapiridae

4081

West Nile virus

Virus

1

4

1

>1

Cervidae

4082

Hepatitis E Virus

Virus

1

3

1

>1

Cricetidae

4082

Hepatitis E Virus

Virus

1

3

1

>1

Herpestidae

4082

Hepatitis E Virus

Virus

1

3

1

>1

Muridae

4082

Hepatitis E Virus

Virus

1

3

1

>1

Sciuridae

4082

Hepatitis E Virus

Virus

1

3

1

>1

Suidae

4082

Hepatitis E Virus

Virus

1

3

1

>1

Canidae

4084

Influenza A virus
(avian) H5N1

Virus

1

4

1

>1

Cricetidae

4084

Influenza A virus
(avian) H5N1

Virus

1

4

1

4

Felidae

4084

Influenza A virus
(avian) H5N1

Virus

1

4

1

>1

Muridae

4084

Influenza A virus
(avian) H5N1

Virus

1

4

1

4

Opmerkingen

Teken overdraagbare ziekte; tekenbehandeling bij
import iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte; tekenbehandeling bij
import iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte; tekenbehandeling bij
import iom dierenarts
Muggen overdraagbaar, nog niet in NL
voorgekomen, veterinaire garanties bij import
Serologisch aangetoond; tapirs zijn vermoedelijk
net als paarden dead-end gastheer
Alimentaire infecties na eten van rauwe
hertenlever; hygiëne
Alimentaire infecties, andere transmissieroutes
onduidelijk; hygiëne
Alimentaire infecties, andere transmissieroutes
onduidelijk; hygiëne
Alimentaire infecties, andere transmissieroutes
onduidelijk; hygiëne
Alimentaire infecties, andere transmissieroutes
onduidelijk; hygiëne
Alimentaire infecties, andere transmissieroutes
onduidelijk; hygiëne
Hoewel zoogdieren met het H5N1 virus
geïnfecteerd kunnen worden, vormen zij geen
virus reservoir. Net als bij mensen is het
ziektebeloop ernstig en is het daarom niet
waarschijnlijk dat geïnfecteerde dieren
internationaal verhandeld worden
Speelt vooral bij cricetidae als plaagdieren in
(pluim)veehouderijen; onwaarschijnlijk bij
gekweekte dieren of genera die interessant zijn
om als huisdier te houden; bij wildvang niet uit te
sluiten, invoer wildvang verbieden
Hoewel zoogdieren (met het H5N1 virus
geïnfecteerd kunnen worden, vormen zij geen
virus reservoir. Net als bij mensen is het
ziektebeloop ernstig en is het daarom niet
waarschijnlijk dat geïnfecteerde dieren
internationaal verhandeld worden
Speelt vooral bij ratten en muizen als plaagdieren;
onwaarschijnlijk bij gekweekte dieren of genera
die interessant zijn om als huisdier te houden; bij
31

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Mustelidae

4084

Influenza A virus
(avian) H5N1

Virus

1

4

1

>1

Suidae

4084

Influenza A virus
(avian) H5N1

Virus

1

4

1

>1

Viverridae

4084

Influenza A virus
(avian) H5N1

Virus

1

4

1

>1

Herpestidae

4085

Thogoto virus

Virus

1

1

1

2

Cricetidae

4087

Cowpox virus

Virus

1

2

1

3

Felidae

4087

Cowpox virus

Virus

1

2

1

>1

Muridae

4087

Cowpox virus

Virus

1

2

1

3

Cricetidae

4088

Monkeypox virus

Virus

1

2

1

3

Gliridae

4088

Monkeypox virus

Virus

1

2

1

3

Leporidae

4088

Monkeypox virus

Virus

1

2

1

>1

Muridae

4088

Monkeypox virus

Virus

1

2

1

3

Nesomyidae

4088

Monkeypox virus

Virus

1

2

1

3

Procyonidae

4088

Monkeypox virus

Virus

1

2

1

>1

Opmerkingen

wildvang niet uit te sluiten, invoer wildvang
verbieden
Hoewel zoogdieren met het H5N1 virus
geïnfecteerd kunnen worden, vormen zij geen
virus reservoir. Net als bij mensen is het
ziektebeloop ernstig en is het daarom niet
waarschijnlijk dat geïnfecteerde dieren
internationaal verhandeld worden
Hoewel zoogdieren met het H5N1 virus
geïnfecteerd kunnen worden, vormen zij geen
virus reservoir. Net als bij mensen is het
ziektebeloop ernstig en is het daarom niet
waarschijnlijk dat geïnfecteerde dieren
internationaal verhandeld worden
Hoewel zoogdieren met het H5N1 virus
geïnfecteerd kunnen worden, vormen zij geen
virus reservoir. Net als bij mensen is het
ziektebeloop ernstig en is het daarom niet
waarschijnlijk dat geïnfecteerde dieren
internationaal verhandeld worden
Teken overdraagbaar, bij import tekenbehandeling
iom dierenarts, zeldzame zoönose
Algemene hygiënemaatregelen ; laesies niet met
onbeschermde handen aanraken
Algemene hygiënemaatregelen ; laesies niet met
onbeschermde handen aanraken
Algemene hygiënemaatregelen ; laesies niet met
onbeschermde handen aanraken
Zieke dieren apart houden, euthanasie; geen
wildvang
Zieke dieren apart houden, euthanasie; geen
wildvang
Eén keer bij een haasachtige bij uitbraak in VS
aangetoond; theoretisch risico
Zieke dieren apart houden, euthanasie; geen
wildvang
Cricetomys is reservoir; zieke dieren apart
houden, euthanasie; geen wildvang, mens op
mens transmissie mogelijk
Wasbeerachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
32

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Sciuridae

4088

Monkeypox virus

Virus

1

2

1

3

Bovidae

4089

Orf virus

Virus

1

1

1

>1

Camelidae

4089

Orf virus

Virus

1

1

1

>1

Cricetidae

4090

Virus

1

1

1

>1

Mephitidae

4090

Virus

1

1

1

>1

Muridae

4091

Colorado tick fever
virus
Colorado tick fever
virus (Coltivirus)
Eyach virus

Virus

1

2

1

>1

Antilocapridae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Bovidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Camelidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Canidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Caviidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Cervidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Cricetidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Opmerkingen

Zieke dieren apart houden, euthanasie; geen
wildvang
Dier: crusteuze laesies in de bekstreek; indien
aanwezig onbeschermd (handschoenen)
diercontact vermijden; bij papuleuze laesie aan de
handen -> HA bezoeken en vermoedelijke orf
virus infectie bij dier vermelden
Dier: crusteuze laesies in de bekstreek; indien
aanwezig onbeschermd (handschoenen)
diercontact vermijden; bij papuleuze laesie aan de
handen -> HA bezoeken en vermoedelijke orf
virus infectie bij dier vermelden
Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Nauw verwant met Colorado tick fever-virus
(CTFV); teken zijn het reservoir; virus nog niet bij
mens geïsoleerd (ambigu risico); profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
33

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Didelphidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Equidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Erinaceidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Felidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Fennecus

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Herpestidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Hyaena

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Hystricidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Leporidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Mephitidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Muridae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Mustelidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Myocastoridae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Phyllostomidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

4

4

Opmerkingen

NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
Vleermuizen kunnen symptoomloos dragerschap
van verschillende rabiesvirussen mogelijk, ook
34

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Procaviidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Procyonidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Pteropodidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

4

4

Sciuridae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Suidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Ursidae

4093

Rabies virus

Virus

1

4

1

2

Cricetidae

4096

Eastern equine
encephalitis virus

Virus

1

4

1

4

Equidae

4096

Virus

1

4

1

2

Tapiridae

4096

Virus

1

4

1

>1

Macropodidae

4097

Eastern equine
encephalitis virus
Eastern equine
encephalitis virus
Ross River Virus

Virus

1

1

1

>1

Bovidae

4099

Virus

1

1

1

>1

Bradypodidae

4099

Venezuelan equine
encephalitis virus
Venezuelan equine
encephalitis virus

Virus

1

1

1

>1

Canidae

4099

Venezuelan equine
encephalitis virus

Virus

1

1

1

>1

Opmerkingen

gefokte dieren, daarom geen veterinaire garanties
mogelijk
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
Vleermuizen kunnen symptoomloos dragerschap
van verschillende rabiesvirussen mogelijk, ook
gefokte dieren, daarom geen veterinaire garanties
mogelijk
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij
import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht
Muggen overdraagbaar, nog niet in NL
voorgekomen; kleine zoogdieren fungeren
mogelijk als amplifying host; invoer wildvang
verbieden
Muggen overdraagbaar, nog niet in NL
voorgekomen, veterinaire garanties bij import
Serologisch aangetoond; tapirs zijn vermoedelijk
net als paarden dead-end gastheer
Muggenoverdraagbaar, vectoren komen in NL niet
voor
Bovidae zijn gevoelig voor infectie maar dead end
gastheer
Muggen overdraagbaar; paarden worden als
reservoir gezien; incidenteel bij luiaards
aangetroffen; luiaards spelen waarschijnlijk
ondergeschikte rol in transmissie cyclus; virus
circuleert niet in NL
Muggen overdraagbaar, nog niet in NL
voorgekomen; hondachtigen zijn bevattelijk voor
infectie maar knaagdieren worden als reservoir
beschouwd
35

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Cricetidae

4099

Venezuelan equine
encephalitis virus

Virus

1

1

1

4

Equidae

4099

Virus

1

1

1

2

Megalonychidae

4099

Venezuelan equine
encephalitis virus
Venezuelan equine
encephalitis virus

Virus

1

1

1

>1

Tapiridae

4099

Virus

1

1

1

>1

Equidae

4100

Venezuelan equine
encephalitis virus
Western equine
encephalitis virus

Virus

1

2

1

2

Tapiridae

4100

Virus

1

2

1

>1

Cervidae

4101

Western equine
encephalitis virus
Ehrlichia chaffeensis

Bacteria

1

1

1

2

Canidae

4102

Bartonella henselae

Bacteria

1

3

1

>1

Felidae

4102

Bartonella henselae

Bacteria

1

3

1

>1

Nesomyidae

4102

Bartonella henselae

Bacteria

1

3

1

>1

Bovidae

4103

Brucella spp.

Bacteria

1

3

1

2

Camelidae

4103

Brucella spp.

Bacteria

1

3

1

2

Canidae

4103

Brucella spp.

Bacteria

1

3

1

>1

Cricetidae

4103

Brucella spp.

Bacteria

1

3

1

>1

Mustelidae

4103

Brucella spp.

Bacteria

1

3

1

>1

Procyonidae

4103

Brucella spp.

Bacteria

1

3

1

>1

Cricetidae

4104

Brucella suis

Bacteria

1

3

1

>1

Opmerkingen

Muggen overdraagbaar, nog niet in NL
voorgekomen; knaagdieren worden als reservoir
beschouwd; invoer wildvang verbieden
Muggen overdraagbaar, nog niet in NL
voorgekomen, veterinaire garanties bij import
Muggen overdraagbaar; paarden worden als
reservoir gezien; incidenteel bij luiaards
aangetroffen; luiaards spelen waarschijnlijk
ondergeschikte rol in transmissie cyclus; virus
circuleert niet in NL
Muggen overdraagbaar, nog niet in NL
voorgekomen, veterinaire garanties bij import
Muggen overdraagbaar, nog niet in NL
voorgekomen, veterinaire garanties bij import;
equidae zijn dead end gastheer
Serologisch aangetoond; tapirs zijn vermoedelijk
net als paarden dead-end gastheer
Teken overdraagbare ziekte, vector niet in NL
aanwezig; beschreven bij Odocoileus virginianus,
profylactische tekenbehandeling bij invoer
Wondinfectie; bijt- of krabincident : HA bezoek op
geleide van kliniek (ontstekingsreactie)
Wondinfectie; bijt- of krabincident : HA bezoek op
geleide van kliniek (ontstekingsreactie)
Geen transmssieroute beschreven, slechts één
humane casus bekend
NL is vrij van brucellose; veterinaire garanties bij
import
NL is vrij van brucellose; veterinaire garanties bij
import
Komt niet in NL voor; slechts beperkt casuïstiek
bij de mens bekend
Voor zover bekend geen humaan pathogeen
B. abortus heeft bij nertsen tot epizoötieën geleid;
geen gegevens bekend over marterachtige als
bron voor humane infecties
Antistoffen aangetoond wasbeerachtige, geen
gegevens bekend over wasbeerachtige als bron
voor humane infecties
Voor zover bekend geen humaan pathogeen
(biovar 5).
36

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Leporidae

4104

Brucella suis

Bacteria

1

3

1

>1

Suidae

4104

Brucella suis

Bacteria

1

3

1

2

Bovidae

4105

Burkholderia mallei

Bacteria

1

1

1

>1

Canidae

4105

Burkholderia mallei

Bacteria

1

1

1

>1

Equidae

4105

Burkholderia mallei

Bacteria

1

1

1

2

Felidae

4105

Burkholderia mallei

Bacteria

1

1

1

>1

Suidae

4105

Burkholderia mallei

Bacteria

1

1

1

>1

Bovidae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Camelidae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Canidae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Cricetidae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Felidae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Fennecus

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Hyaena

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Leporidae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Opmerkingen

In NL slechts eenmaal bij een wild zwijn
aangetoond; biovar 2 is weinig pathogeen voor
mensen; algemene hygiënemaatregelen
In NL slechts eenmaal bij een wild zwijn
aangetoond; veterinaire garanties bij import
Bovidae vormen onder normale omstandigheden
geen bron voor humane infecties
Honden zijn bevattelijk voor infectie, humane
infecties tgv contact met honden lijken niet
bekend te zijn
Komt niet meer voor in NL; veterinaire garanties
bij import
Katachtigen zijn bevattelijk voor infectie, humane
infecties tgv contact met katten lijken niet bekend
te zijn
Suidae vormen onder normale omstandigheden
geen bron voor humane infecties
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
37

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Muridae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Mustelidae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Sciuridae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Tapiridae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Viverridae

4106

Campylobacter spp

Bacteria

1

4

1

>1

Bovidae

4107

Chlamydia abortus

Bacteria

1

3

2

>2

Camelidae

4107

Chlamydia abortus

Bacteria

1

3

2

>2

Leporidae

4107

Chlamydia abortus

Bacteria

1

3

2

>2

Antilocapridae

4108

Chlamydia psittaci

Bacteria

1

4

1

>1

Erinaceidae

4108

Chlamydia psittaci

Bacteria

1

4

1

>1

Myocastoridae

4108

Chlamydia psittaci

Bacteria

1

4

1

>1

Opmerkingen

Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen
bij verschonen kooi/dierenverblijf, voorkomen van
stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen;
zwangeren weren bij dierbevalling, partusprotocol
toepassen
Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen
bij verschonen kooi/dierenverblijf, voorkomen van
stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen;
zwangeren weren bij dierbevalling, partusprotocol
toepassen
Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen
bij verschonen kooi/dierenverblijf, voorkomen van
stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen;
zwangeren weren bij dierbevalling, partusprotocol
toepassen
Betreft ws. Chl. Abortus; Uitscheiding omtrent
partus, hygiënemaatregelen bij verschonen
kooi/dierenverblijf, voorkomen van stof- en
aerosolvorming, mond neuskapje dragen;
zwangeren weren bij dierbevalling, partusprotocol
toepasen
Incidenteel gevonden, geen gerelateerde humane
cases bekend; voorkomen van stofvorming bij
verschonen kooi, mond-neus kapje
Zoönotische relevantie bij Myocastor onbekend

38

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Tenrecidae

4108

Chlamydia psittaci

Bacteria

1

4

1

>1

Equidae

4110

Clostridium difficile

Bacteria

1

1

1

>1

Bovidae

4111

Coxialla burnetii

Bacteria

1

4

2

>2

Bradypodidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

2

>2

Canidae

4111

Coxialla burnetii

Bacteria

1

4

1

>1

Cervidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

2

>2

Cricetidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

1

3

Dipodidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

1

3

Equidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

2

>2

Erinaceidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

2

>2

Felidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

1

>1

Leporidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

2

>2

Opmerkingen

Incidenteel gevonden, geen gerelateerde humane
cases bekend; voorkomen van stofvorming bij
verschonen kooi, mond-neus kapje
Uitscheiding met feces, hygiëne
Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen
bij verschonen kooi/dierenverblijf, voorkomen van
stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen;
zwangeren weren bij dierbevalling, partusprotocol
toepassen
Eén keer bij Bradypus in feces en teken
aangetroffen; rol luiaards in transmisie cyclus van
Coxiella is onbekend; Q-koorts is in NL beheerst
risico
Hondachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen
bij verschonen kooi/dierenverblijf, voorkomen van
stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen;
zwangeren weren bij dierbevalling, partusprotocol
toepassen
Speelt vooral bij cricetidae als plaagdieren in
(pluimvee)houderijen; onwaarschijnlijk bij
gekweekte dieren of genera die interessant zijn
om als huisdier te houden; bij wildvang niet uit te
sluiten, invoer wildvang verbieden
Onwaarschijnlijk bij gekweekte dieren; bij
wildvang niet uit te sluiten, invoer wildvang
verbieden
; uitscheiding omtrent partus,
hygiënemaatregelen bij verschonen kooi:
voorkomen van stofvorming
Incidenteel gevonden, geen gerelateerde humane
cases bekend); uitscheiding omtrent partus,
hygiënemaatregelen bij verschonen kooi:
voorkomen van stofvorming
Katachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane
infecties; één casus beschreven van humane
infecties na partus van een kat
Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen
bij verschonen kooi/dierenverblijf, voorkomen van
stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen;
39

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Macropodidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

2

>2

Megalonychidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

2

>2

Muridae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

1

3

Mustelidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

1

>1

Procyonidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

1

>1

Sciuridae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

2

>2

Tenrecidae

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

1

4

2

>2

Bovidae

4112

Bacteria

1

4

1

>1

Cricetidae

4112

Bacteria

1

4

1

2

Felidae

4112

Bacteria

1

4

1

>1

Mephitidae

4112

Bacteria

1

4

1

>1

Bovidae

4113

Anaplasma
phagocytophila
Anaplasma
phagocytophila
Anaplasma
phagocytophila
Anaplasma
phagocytophila
Escherichia coli shiga
toxin producerend

Bacteria

1

3

1

>1

Caviidae

4113

Escherichia coli shiga
toxin producerend

Bacteria

1

3

1

>1

Felidae

4113

Escherichia coli shiga
toxin producerend

Bacteria

1

3

1

>1

Opmerkingen

zwangeren weren bij dierbevalling, partusprotocol
toepassen
Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen
bij verschonen kooi/dierenverblijf, voorkomen van
stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen;
zwangeren weren bij dierbevalling, partusprotocol
toepassen
Eén keer bij Bradypus in feces en teken
aangetroffen; rol luiaards in transmisie cyclus van
Coxiella is onbekend; Q-koorts is in NL beheerst
risico
Speelt vooral bij ratten en muizen als plaagdieren;
onwaarschijnlijk bij gekweekte dieren of genera
die interessant zijn om als huisdier te houden; bij
wildvang niet uit te sluiten
Marterachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Wasbeerachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Hygiëne, stofvorming bij verschonen kooi
voorkomen
Incidenteel gevonden, geen gerelateerde humane
cases bekend; uitscheiding omtrent partus,
hygiënemaatregelen bij verschonen kooi:
voorkomen van stofvorming
Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
40

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Bovidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Bradypodidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Camelidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Canidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Chinchillidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Cricetidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Dasypodidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Didelphidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Dipodidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Equidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Erinaceidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Felidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Fennecus

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Hyaena

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Opmerkingen

Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
41

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Leporidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Macropodidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Megalonychidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Mephitidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Muridae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Mustelidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Myocastoridae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Procyonidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Sciuridae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Suidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Tapiridae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Tenrecidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Ursidae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Viverridae

4114

Salmonella spp. (nontyphoidal)

Bacteria

1

3

1

>1

Opmerkingen

Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
42

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Bovidae

4115

Yersinia enterocolitica

Bacteria

1

3

1

>1

Chinchillidae

4115

Yersinia enterocolitica

Bacteria

1

3

1

>1

Cricetidae

4115

Yersinia enterocolitica

Bacteria

1

3

1

>1

Felidae

4115

Yersinia enterocolitica

Bacteria

1

3

1

>1

Leporidae

4115

Yersinia enterocolitica

Bacteria

1

3

1

>1

Muridae

4115

Yersinia enterocolitica

Bacteria

1

3

1

>1

Myocastoridae

4115

Yersinia enterocolitica

Bacteria

1

3

1

>1

Sciuridae

4115

Yersinia enterocolitica

Bacteria

1

3

1

>1

Suidae

4115

Yersinia enterocolitica

Bacteria

1

3

1

>1

Antilocapridae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

>1

Bovidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

>1

Camelidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

>1

Canidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Caviidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Cervidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

>1

Opmerkingen

Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Antilocapra vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Bovidae zijn gevoelig voor infectie maar vormen
onder normale omstandigheden geen bron voor
humane infecties
Camelidae vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Hondachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Herten zijn gevoelig voor infectie maar vormen
onder normale omstandigheden geen bron voor
humane infecties
43

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Cricetidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Dipodidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Erinaceidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Felidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

>1

Leporidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Muridae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Mustelidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Pedetidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Procaviidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Procyonidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Sciuridae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Soridae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Tenrecidae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Viverridae

4116

Yersinia pestis

Bacteria

1

4

1

2

Bovidae

4117

Bacteria

1

1

1

>1

Cricetidae

4117

Erysepelothrix
rhusiopatiae
Erysepelothrix
rhusiopatiae

Bacteria

1

1

1

>1

Dipodidae

4117

Erysepelothrix
rhusiopatiae

Bacteria

1

1

1

>1

Gliridae

4117

Erysepelothrix
rhusiopatiae

Bacteria

1

1

1

>1

Leporidae

4117

Erysepelothrix
rhusiopatiae

Bacteria

1

1

1

>1

Opmerkingen

Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Katachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Marterachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Wasbeerachtigen vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij
import; geen wildvang van reservoirdieren
Viverridae vormen onder normale omstandigheden
geen bron voor humane infecties
Bovidae vormen onder normale omstandigheden
geen bron voor humane infecties
Infectie door verwondingen; HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie); algemene
hygiënemaatregelen
Infectie door verwondingen; HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie); algemene
hygiënemaatregelen
Infectie door verwondingen; HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie); algemene
hygiënemaatregelen
Infectie door verwondingen; HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie); algemene
hygiënemaatregelen
44

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Mustelidae

4117

Erysepelothrix
rhusiopatiae

Bacteria

1

1

1

>1

Suidae

4117

Erysepelothrix
rhusiopatiae

Bacteria

1

1

1

>1

Canidae

4118

Capnocytophaga
canimorsus

Bacteria

1

4

1

>1

Felidae

4118

Capnocytophaga
canimorsus

Bacteria

1

4

1

>1

Mustelidae

4118

Capnocytophaga
canimorsus

Bacteria

1

4

1

>1

Viverridae

4118

Capnocytophaga
canimorsus

Bacteria

1

4

1

>1

Bovidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

>1

Canidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

>1

Cervidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

>1

Cricetidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

3

Didelphidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

3

Dipodidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

3

Opmerkingen

Infectie door verwondingen; HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie); algemene
hygiënemaatregelen
Infectie door verwondingen; HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie); algemene
hygiënemaatregelen
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (symptomen van systemische infectie),
bij asplenie, alcohol abusus of immuunstoornis
direct HA consulteren
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (symptomen van systemische infectie),
bij asplenie, alcohol abusus of immuunstoornis
direct HA consulteren
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (symptomen van systemische infectie),
bij asplenie, alcohol abusus of immuunstoornis
direct HA consulteren
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (symptomen van systemische infectie),
bij asplenie, alcohol abusus of immuunstoornis
direct HA consulteren
Bovidae vormen onder normale omstandigheden
geen bron voor humane infecties
Transmissie door beten mogelijk; HA consulteren
op geleide van kliniek (ulcus en lymfadenopathie)
Hertachtigen zijn gevoelig voor infectie maar
vormen zelf geen reservoir; onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Niet waarschijnlijk bij gehouden dieren; geen
wildvang; zieke dieren testen; bij ulceratie
huidwonden of respiratoire klachten houder ->
huisarts
Niet waarschijnlijk bij gehouden dieren; geen
wildvang; zieke dieren testen; bij ulceratie
huidwonden of respiratoire klachten houder ->
huisarts
Niet waarschijnlijk bij gehouden dieren; geen
wildvang; zieke dieren testen; bij ulceratie
huidwonden of respiratoire klachten houder ->
huisarts
45

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Felidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

>1

Gliridae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

3

Leporidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

3

Mephitidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

>1

Muridae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

3

Mustelidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

>1

Myocastoridae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

3

Procyonidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

>1

Sciuridae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

2

Suidae

4119

Francisella tularensis

Bacteria

1

4

1

2

Bovidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Camelidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Canidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Opmerkingen

Transmissie door beten mogelijk; HA consulteren
op geleide van kliniek (ulcus en lymfadenopathie)
Niet waarschijnlijk bij gehouden dieren; geen
wildvang; zieke dieren testen; bij ulceratie
huidwonden of respiratoire klachten houder ->
huisarts
Niet waarschijnlijk bij gehouden dieren; geen
wildvang; zieke dieren testen; bij ulceratie
huidwonden of respiratoire klachten houder ->
huisarts
Niet waarschijnlijk bij gehouden dieren; geen
wildvang; zieke dieren testen; bij ulceratie
huidwonden of respiratoire klachten houder ->
huisarts; hond- en katachtige: transmissie door
beten mogelijk; HA consulteren op geleide van
kliniek (ulcus en lymfadenopathie)
Niet waarschijnlijk bij gehouden dieren; zieke
dieren testen; geen wildvang. Zieke dieren testen;
bij ulceratie huidwonden of respiratoire klachten
houder --> huisarts
Transmissie door beten mogelijk; HA consulteren
op geleide van kliniek (ulcus en lymfadenopathie)
Niet waarschijnlijk bij gehouden dieren; geen
wildvang; zieke dieren testen; bij ulceratie
huidwonden of respiratoire klachten houder ->
huisarts
Transmissie door beten mogelijk; HA consulteren
op geleide van kliniek (ulcus en lymfadenopathie)
Niet waarschijnlijk bij gehouden dieren; zieke
dieren testen; geen wildvang; bij ulceratie
huidwonden of respiratoire klachten houder ->
huisarts
Suidae zijn gevoelig voor infectie, onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
46

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Caviidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Cervidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Cricetidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Didelphidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Equidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Erinaceidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Felidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Fennecus

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Gliridae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Herpestidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Hystricidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Leporidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Opmerkingen

wondjes aan handen afdekken met pleistertjes;
vaccinatie met hondenvaccin overwegen
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes;
wildvang verbieden
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes;
vaccinatie met hondenvaccin overwegen
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes;
wildvang verbieden
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
47

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Macropodidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Mephitidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Muridae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

4

Mustelidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Myocastoridae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Nesomyidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Procyonidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Sciuridae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Suidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Tapiridae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Tenrecidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Ursidae

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

1

4

2

>2

Macropodidae

4121

Mycobacterium avium

Bacteria

1

3

1

>1

Opmerkingen

Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes;
wildvang verbieden
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes;
vaccinatie met hondenvaccin overwegen
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes;
wildvang verbieden
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes;
vaccinatie met hondenvaccin overwegen
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij
verschonen kooi: dragen van latexhandschoenen,
wondjes aan handen afdekken met pleistertjes
Algemene hygiënemaatregelen
48

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Opmerkingen

Sciuridae

4121

Mycobacterium avium

Bacteria

1

3

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Suidae

4121

Mycobacterium avium

Bacteria

1

3

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Bovidae

4122

Bacteria

1

4

1

2

Camelidae

4122

Bacteria

1

4

1

2

Canidae

4122

Bacteria

1

4

1

>1

Caviidae

4122

Bacteria

1

4

1

>1

Cervidae

4122

Bacteria

1

4

1

2

Cricetidae

4122

Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)

Bacteria

1

4

1

4

Dasypodidae

4122

Bacteria

1

4

1

2

Equidae

4122

Bacteria

1

4

1

2

Felidae

4122

Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)

NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
Hondachtigen zijn gevoelig voor infectie met M.
bovis en M. tuberculosis, vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
Cavia’s zijn gevoelig voor infectie met
mycobacteriën, van belang in proefdiersetting,
niet als reservoir voor humane infecties
NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
Speelt vooral bij cricetidae als plaagdieren in
(pluimvee)houderijen; onwaarschijnlijk bij
gekweekte dieren of genera die interessant zijn
om als huisdier te houden; bij wildvang niet uit te
sluiten, invoer wildvang verbieden
NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
Paardachtigen niet zeer gevoelig voor infectie;
veterinaire garanties bij import

Bacteria

1

4

1

>1

Herpestidae

4122

Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)

Bacteria

1

4

1

>1

Hystricidae

4122

Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)

Bacteria

1

4

1

>1

Katachtigen zijn gevoelig voor infectie met M.
bovis en M. tuberculosis, vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane
infecties; behandeling wordt niet geadviseerd
Herpestidae zijn gevoelig voor infectie met M.
tuberculosis complex bacteriën, vormen onder
normale omstandigheden geen bron voor humane
infecties
Stekelvarkens fungeren waarschijnlijk niet als
reservoir; dierentuin infectie met M. pinnipedii
beschreven

49

Familie

Cod
e

Leporidae

4122

Macropodidae

4122

Muridae

4122

Mustelidae

4122

Petauridae

4122

Phalangeridae

4122

Potoroidae

4122

Procaviidae

4122

Procyonidae

4122

Suidae

4122

Tapiridae

4122

Viverridae

4122

Bovidae
Canidae

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Opmerkingen

Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)

Bacteria

1

4

1

2

NL is vrij van M. bovis ; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen

Bacteria

1

4

1

2

Bacteria

1

4

1

4

Bacteria

1

4

1

>1

Bacteria

1

4

1

2

Bacteria

1

4

1

2

Bacteria

1

4

1

2

Bacteria

1

4

1

2

Bacteria

1

4

1

>1

Bacteria

1

4

1

2

Bacteria

1

4

1

2

Bacteria

1

4

1

2

4123

Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Mycobacterium bovis
(M. tuberculosis
complex)
Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
Speelt vooral bij ratten en muizen als plaagdieren;
onwaarschijnlijk bij gekweekte dieren of genera
die interessant zijn om als huisdier te houden; bij
wildvang niet uit te sluiten, invoer wildvang
verbieden
Marterachtigen zijn gevoelig voor infectie met M.
bovis en M. tuberculosis, vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
Wasberen zijn gevoelig voor infectie met M. bovis
en M. tuberculosis, vormen onder normale
omstandigheden geen bron voor humane infecties
NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij
import bepaalde diersoorten; zieke/dode dieren ->
dierenarts raadplegen
Bij bovidae vooral respiratoir pathogeen,
wondinfecties na bijt niet aannemelijk
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
50

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Cricetidae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Didelphidae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Equidae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Felidae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Fennecus

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Hyaena

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Leporidae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Mephitidae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Muridae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Mustelidae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Sciuridae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Tapiridae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Viverridae

4123

Pasteurella multocida

Bacteria

1

3

1

>1

Canidae

4124

Rickettsia conorii

Bacteria

1

2

1

2

Cricetidae

4124

Rickettsia conorii

Bacteria

1

2

1

2

Fennecus

4124

Rickettsia conorii

Bacteria

1

2

1

2

Tupaidae

4124

Rickettsia conorii

Bacteria

1

2

1

2

Caviidae

4126

Rickettsia rickettsi

Bacteria

1

2

1

2

Opmerkingen

Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (onstekingsreactie)
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
Bij haasachtigen respiratoire ziekte, transmissie
naar mens (zeldzaam) door contact met oraal of
nasaal secreet
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
Septicemisch ziektebeloop bij tapirs; geringe kans
op transmissie naar mens
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie)
Vector (Rhipicephalus sanguineus) komt niet voor
in Nederland; profylactische tekenbehandeling bij
wildvang
Teken overdraagbaar; vectoren R. sibirica
Haemaphysalis spp. en Dermacentor spp;
Dermacentor ook in NL aanwezig ;
tekenbehandeling bij import iom dierenarts
Vector (Rhipicephalus sanguineus) komt niet voor
in Nederland; profylactische tekenbehandeling bij
wildvang
Teken overdraagbare ziekte, vector (Rhipicephalus
sanguineus) komt niet voor in Nederland;
tekenbehandeling bij import iom dierenarts
Teken overdraagbaar; vectoren Haemaphysalis
spp. en Amblyomma spp. Niet in NL aanwezig, wel
51

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Didelphidae

4126

Rickettsia rickettsi

Bacteria

1

2

1

2

Cricetidae

4127

Rickettsia spp.

Bacteria

1

1

1

2

Didelphidae

4127

Rickettsia spp.

Bacteria

1

1

1

2

Leporidae

4127

Rickettsia spp.

Bacteria

1

1

1

2

Muridae

4127

Rickettsia spp.

Bacteria

1

1

1

2

Nesomyidae

4127

Rickettsia spp.

Bacteria

1

1

1

2

Bradypodidae

4128

Borrelia burgdorferi /
spp.

Bacteria

0

2

1

>1

Cervidae

4128

Borrelia burgdorferi /
spp.

Bacteria

0

2

2

>2

Cricetidae

4128

Borrelia burgdorferi /
spp.

Bacteria

1

2

1

2

Dasypodidae

4128

Borrelia burgdorferi /
spp.

Bacteria

0

2

1

>1

Dipodidae

4128

Borrelia burgdorferi /
spp.

Bacteria

1

2

1

>1

Opmerkingen

Dermacentor ; tekenbehandeling bij import iom
dierenarts
Teken overdraagbaar; vectoren Haemaphysalis
spp. en Amblyomma spp. Niet in NL aanwezig, wel
Dermacentor ; tekenbehandeling bij import iom
dierenarts
Vlooien overdraagbaar; vector Xenopsylla cheopis
niet in NL aanwezig, wel Ctenocephalides spp.;
vlooienbestrijding bij import iom dierenarts
Vlooien overdraagbaar; vector Xenopsylla cheopis
niet in NL aanwezig, wel Ctenocephalides spp.;
vlooienbestrijding bij import iom dierenarts
Rickettsia slovaca: Teken overdraagbare ziekte;
tekenbehandeling bij import iom dierenarts;
vectoren: Dermacentor spp, Ripicephalus spp;
theoretisch in NL overdraagbaar
Vlooien overdraagbaar; vector Xenopsylla cheopis
niet in NL aanwezig, wel Ctenocephalides spp.;
vlooienbestrijding bij import iom dierenarts
Vlooien overdraagbaar; vector Xenopsylla cheopis
niet in NL aanwezig, wel Ctenocephalides spp.;
vlooienbestrijding bij import iom dierenarts
Borrelia hermsii: Teken overdraagbaar; vector,
Ornithodoros spp., niet in NL aanwezig;
Ornithodoros teken houden zich schuil in allerlei
kieren gaten en valen gastheer actief aan, zuigen
enkele tientallen minuten bloed en keren dan
terug naar schuilplaats
Borrelia burgdorferi: Teken overdraagbare ziekte ;
profylactische tekenbehandeling bij wildvang iom
dierenarts
Borrelia burgdorferi: Teken overdraagbare ziekte ;
profylactische tekenbehandeling bij wildvang iom
dierenarts
Borrelia hermsii: Teken overdraagbaar; vector,
Ornithodoros spp., niet in NL aanwezig;
Ornithodoros teken houden zich schuil in allerlei
kieren gaten en vallen gastheer actief aan, zuigen
enkele tientallen minuten bloed en keren dan
terug naar schuilplaats
Borrelia spp. (caucasica): Teken overdraagbaar,
veroorzaakt Tick Borne Relapsing Fever; vector is
52

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Opmerkingen

Erinaceidae

4128

Borrelia burgdorferi /
spp.

Bacteria

1

2

1

>1

Gliridae

4128

Borrelia burgdorferi /
spp.

Bacteria

1

2

1

2

Leporidae

4128

Borrelia burgdorferi /
spp.

Bacteria

1

2

1

>1

Megalonychidae

4128

Borrelia burgdorferi /
spp.

Bacteria

0

2

1

>1

Muridae

4128

Borrelia burgdorferi /
spp.

Bacteria

0

2

1

>1

Caviidae

4129

Bacteria

1

3

1

>1

Equidae

4129

Bacteria

1

3

1

>1

Beroepsziekte boer; hygiëne

Suidae

4129

Bacteria

1

3

1

>1

Beroepsziekte boer; hygiëne

Suidae

4130

Staphylococcus aureus
(methicillin-resistant)
Staphylococcus aureus
(methicillin-resistant)
Staphylococcus aureus
(methicillin-resistant)
Streptococcus suis

Ornithodoros verrucosus, komt niet in NL voor,
houdt zich schuil in allerlei kieren gaten en valt
gastheer actief aan, zuigt voor 20 – 30 min bloed
en keert dan terug naar schuilplaats
Borrelia duttoni: Teken overdraagbaar; vector
Ornithodoros spp. komt in NL niet voor;
Ornithodoros teken houden zich schuil in allerlei
kieren gaten en valt gastheer actief aan, zuigen
enkele tientallen minuten bloed en keren dan
terug naar schuilplaats
Borrelia spp: Teken overdraagbare ziekte ;
profylactische tekenbehandeling bij wildvang iom
dierenarts
Borrelia burgdorferi: Teken overdraagbare ziekte ;
profylactische tekenbehandeling bij wildvang iom
dierenarts
Borrelia hermsii: Teken overdraagbaar; vector,
Ornithodoros spp., niet in NL aanwezig;
Ornithodoros teken houden zich schuil in allerlei
kieren gaten en valen gastheer actief aan, zuigen
enkele tientallen minuten bloed en keren dan
terug naar schuilplaats
Borrelia duttoni: Teken overdraagbaar; vector
Ornithodoros spp. komt in NL niet voor;
Ornithodoros teken houden zich schuil in allerlei
kieren gaten en valt gastheer actief aan, zuigen
enkele tientallen minuten bloed en keren dan
terug naar schuilplaats
Algemene hygiënemaatregelen

Bacteria

1

3

1

>1

Beroepsziekte, boer, slachter; hygiëne

Bovidae

4133

Protozoa

1

2

1

>1

Cricetidae

4133

Protozoa

1

2

1

2

Gliridae

4133

Protozoa

1

2

1

2

Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts

Babesia
divergens /microti
Babesia divergens
/microti
Babesia
divergens /microti

53

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Leporidae

4133

Babesia microti

Protozoa

1

2

1

2

Bovidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Camelidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Caviidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Chinchillidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Cricetidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Equidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Erinaceidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Felidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Hystricidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Muridae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Mustelidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Sciuridae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Tapiridae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Opmerkingen

Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
54

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Tenrecidae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

3

1

>1

Viverridae

4134

Cryptosporidium
parvum

Protozoa

1

2

1

>1

Bovidae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Caviidae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Chinchillidae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Cricetidae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Equidae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Felidae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Mustelidae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Myocastoridae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Octodontidae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Tapiridae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Viverridae

4135

Giardia lamblia

Protozoa

1

2

1

>1

Antilocapridae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Opmerkingen

Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces,
algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren ->
dierenarts raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Giardia spp: Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Antilocapra fungeren als tussengastheer, dus geen
uitscheiding en geen risico;
55

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Bovidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Calomyscidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Camelidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Chinchillidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Cricetidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Erinaceidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Felidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Hystricidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Leporidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Mephitidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Myocastoridae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Petauridae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Phalangeridae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Potoroidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Tenrecidae

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

1

4

1

>1

Bradypodidae

4137

Leishmania spp.

Protozoa

1

2

1

>1

Didelphidae

4137

Leishmania spp.

Protozoa

1

2

1

>1

Dipodidae

4137

Leishmania spp.

Protozoa

1

2

1

>1

Herpestidae

4137

Leishmania spp.

Protozoa

1

2

1

>1

Megalonychidae

4137

Leishmania spp.

Protozoa

1

2

1

>1

Opmerkingen

Bovidae fungeren als tussengastheer, dus geen
uitscheiding en geen risico;
Tussengastheer, dus geen uitscheiding en geen
risico
Camelidae fungeren als tussengastheer, dus geen
uitscheiding en geen risico
Tussengastheer, dus geen uitscheiding en geen
risico
Hamsterachtigen fungeren als tussengastheer, dus
geen uitscheiding en geen risico
Egels fungeren als tussengastheer, dus geen
uitscheiding
Uitscheiding alleen door katachtigen, feces van
deze dieren verbranden, dus afvoer via
huishoudelijk afval
Stekelvarkens fungeren als tussengastheer
daarom geen uitscheiding
Leporidae fungeren als tussengastheer, dus geen
uitscheiding en geen risico
Tussengastheer, dus geen uitscheiding en geen
risico
Tussengastheer, dus geen uitscheiding en geen
risico
Buideldieren fungeren als tussengastheer, dus
geen uitscheiding en geen risico
Buideldieren fungeren als tussengastheer, dus
geen uitscheiding en geen risico
Buideldieren fungeren als tussengastheer, dus
geen uitscheiding en geen risico
Egels fungeren als tussengastheer, dus geen
uitscheiding
Vectoren Phlebotoma spp. en Lutzomyia spp. niet
in NL aanwezig
Vectoren Phlebotoma spp. en Lutzomyia spp. niet
in NL aanwezig
Vectoren Phlebotoma spp. en Lutzomyia spp. niet
in NL aanwezig
Vectoren Phlebotoma spp. en Lutzomyia spp. niet
in NL aanwezig
Vectoren Phlebotoma spp. en Lutzomyia spp. niet
in NL aanwezig
56

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Nesomyidae

4137

Leishmania spp.

Protozoa

1

2

1

>1

Procaviidae

4137

Leishmania spp.

Protozoa

1

2

1

>1

Bradypodidae

4139

Ascaris

Helminth

1

2

1

>1

Megalonychidae

4139

Ascaris

Helminth

1

2

1

>1

Suidae

4139

Ascaris

Helminth

0

2

1

>2

Mephitidae

4140

Baylisascaris spp.

Helminth

1

1

1

>1

Mustelidae

4140

Baylisascaris spp.

Helminth

1

1

1

>1

Procyonidae

4140

Baylisascaris spp.

Helminth

1

1

1

>1

Ursidae

4140

Baylisascaris spp.

Helminth

1

1

1

>2

Canidae

4141

Toxocara canis/cati

Helminth

1

2

1

>1

Felidae

4141

Toxocara canis/cati

Helminth

1

2

1

>1

Herpestidae

4141

Toxocara canis/cati

Helminth

1

2

1

>1

Viverridae

4141

Toxocara canis/cati

Helminth

1

2

1

>1

Leporidae

4142

Fasciola hepatica

Helminth

1

1

1

>1

Myocastoridae

4142

Fasciola hepatica

Helminth

1

1

1

>1

Canidae

4143

Dirofilaria
immitis/repens

Helminth

1

1

1

>1

Felidae

4143

Dirofilaria
immitis/repens

Helminth

1

1

1

>1

Opmerkingen

Vectoren Phlebotoma spp. en Lutzomyia spp. niet
in NL aanwezig
Vectoren Phlebotoma spp. en Lutzomyia spp. niet
in NL aanwezig
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Hygiënemaatregelen mestverwerking:
verbranden, dwz afvoeren met huisvuil; algemene
hygiënemaatregelen; periodiek ontwormen
Hygiënemaatregelen mestverwerking:
verbranden, dwz afvoeren met huisvuil; algemene
hygiënemaatregelen; periodiek ontwormen
Hygiënemaatregelen mestverwerking:
verbranden, dwz afvoeren met huisvuil; algemene
hygiënemaatregelen; periodiek ontwormen
Hygiënemaatregelen mestverwerking:
verbranden, dwz afvoeren met huisvuil; algemene
hygiënemaatregelen; periodiek ontwormen
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Haasachtigen zijn eindgastheer, uitscheiding eitjes
vormt geen directe besmettingsbron voor andere
dieren of mensen
Zoogdieren zijn eindgastheer, uitscheiding eitjes
vormt geen directe besmettingsbron voor andere
dieren of mensen
Muggen overdraagbaar, ook in delen van Europa
aanwezig; preventie met b.v. ivermectine kan
overwogen worden
Muggen overdraagbaar, ook in delen van Europa
aanwezig; preventie met b.v. ivermectine kan
overwogen worden
57

Familie

Cod
e

Bovidae

4144

Camelidae

4144

Canidae

4144

Cricetidae

4144

Fennecus

4144

Hyaena

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Echinococcus
granulosus
Echinococcus
granulosus
Echinococcus
granulosus

Helminth

1

1

1

>1

Helminth

1

1

1

>1

Helminth

1

1

1

>1

Echinococcus
granulosus
Echinococcus
granulosus

Helminth

1

1

1

>1

Helminth

1

1

1

2

4144

Echinococcus
granulosus

Helminth

1

1

1

2

Leporidae

4144

Echinococcus
granulosus

Helminth

1

1

1

>1

Macropodidae

4144

Helminth

1

1

1

>1

Octodontidae

4144

Helminth

1

1

1

>1

Suidae

4144

Helminth

1

1

1

>1

Bovidae

4145

Helminth

1

3

1

>1

Canidae

4145

Echinococcus
granulosus
Echinococcus
granulosus
Echinococcus
granulosus
Echinococcus
multilocularis
Echinococcus
multilocularis

Helminth

1

3

1

>1

Cricetidae

4145

Helminth

1

3

1

>1

Dipodidae

4145

Helminth

1

3

1

>1

Felidae

4145

Echinococcus
multilocularis
Echinococcus
multilocularis
Echinococcus
multilocularis

Helminth

1

3

1

>1

Opmerkingen

Bovidae zijn tussengastheren, vormen dus geen
risico; niet waarschijnlijk bij gefokte dieren
Camelen zijn tussengastheren, vormen dus geen
risico; niet waarschijnlijk bij gefokte dieren
Eindgastheren:geen orgaanvlees vervoederen,
lintwormbehandeling wildvang, feces van deze
dieren verbranden, dus afvoer via huishoudelijk
afval
Hamsterachtigen zijn tussengastheer vormen dus
geen risico; niet waarschijnlijk bij gefokte dieren
Eindgastheren: geen orgaanvlees vervoederen,
lintwormbehandeling wildvang, feces van deze
dieren verbranden, dus afvoer via huishoudelijk
afval
Eindgastheren: geen orgaanvlees vervoederen,
lintwormbehandeling wildvang, feces van deze
dieren verbranden, dus afvoer via huishoudelijk
afval
Niet waarschijnlijk bij gefokte dieren;
Haasachtigen zijn tussengastheer en vormen geen
risico
Macropodidae zijn tussengastheren, vormen dus
geen risico; niet waarschijnlijk bij gefokte dieren
Tussengastheer, vormen dus geen risico; niet
waarschijnlijk bij gefokte dieren
Suidae zijn tussengastheren, vormen dus geen
risico; niet waarschijnlijk bij gefokte dieren
Alimentaire infectie, bovidae zijn tussengastheer
dus geen uitscheiding
Eindgastheren: geen orgaanvlees vervoederen,
lintwormbehandeling wildvang, feces van deze
dieren verbranden, dus afvoer via huishoudelijk
afval
Hamsterachtigen zijn tussengastheer vormen dus
geen risico; niet waarschijnlijk bij gefokte dieren
Dipodidae zijn tussengastheer vormen dus geen
risico; niet waarschijnlijk bij gefokte dieren
Eindgastheren: geen orgaanvlees vervoederen,
lintwormbehandeling wildvang, feces van deze
dieren verbranden, dus afvoer via huishoudelijk
afval
58

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Fennecus

4145

Echinococcus
multilocularis

Helminth

1

3

1

2

Hyaena

4145

Echinococcus
multilocularis

Helminth

1

3

1

2

Leporidae

4145

Echinococcus
multilocularis

Helminth

1

3

1

>1

Myocastoridae

4145

Helminth

1

3

1

>1

Sciuridae

4145

Helminth

1

3

1

>1

Camelidae

4146

Helminth

1

1

1

>1

Suidae

4147

Helminth

1

1

1

>1

Didelphidae

4148

Echinococcus
multilocularis
Echinococcus
multilocularis
Taenia saginata
1
Taenia solium
1
Trichinella spp.

Helminth

1

3

1

>1

Equidae

4148

Trichinella spp.

Helminth

1

3

1

>1

Felidae

4148

Trichinella spp.

Helminth

1

3

1

>1

Mephitidae

4148

Trichinella spp.

Helminth

1

3

1

>1

Myocastoridae

4148

Trichinella spp.

Helminth

1

3

1

>1

Opmerkingen

Eindgastheren: geen orgaanvlees vervoederen,
lintwormbehandeling wildvang, feces van deze
dieren verbranden, dus afvoer via huishoudelijk
afval
Eindgastheren: geen orgaanvlees vervoederen,
lintwormbehandeling wildvang, feces van deze
dieren verbranden, dus afvoer via huishoudelijk
afval
Niet waarschijnlijk bij gefokte dieren;
Haasachtigen zijn tussengastheer en vormen geen
risico
Tussengastheer, vormt dus geen risico; niet
waarschijnlijk bij gefokte dieren
Alimentaire infectie; sciuridae fungeren als
tussengastheer, dus geen uitscheiding
Alimentaire infectie; camelidae zijn
tussengastheer dus geen uitscheiding
Alimentaire infectie; suidae zijn tussengastheer
dus geen uitscheiding
Alimentaire infectie; dieren op positieflijst niet
geschikt voor consumptie; geïnfecteerde dieren
scheiden geen besmettelijke stadia uit; dus geen
risico op verspreiding naar mensen of andere
dieren
Alimentaire infectie; dieren op positieflijst niet
geschikt voor consumptie; geïnfecteerde dieren
scheiden geen besmettelijke stadia uit; dus geen
risico op verspreiding naar mensen of andere
dieren
Alimentaire infectie; dieren op positieflijst niet
geschikt voor consumptie; geïnfecteerde dieren
scheiden geen besmettelijke stadia uit; dus geen
risico op verspreiding naar mensen of andere
dieren
Alimentaire infectie; dieren op positieflijst niet
geschikt voor consumptie; geïnfecteerde
carnivoren scheiden geen besmettelijke stadia uit;
dus geen risico op verspreiding naar mensen of
andere dieren
Alimentaire infectie; dieren op positieflijst niet
geschikt voor consumptie; geïnfecteerde dieren
scheiden geen besmettelijke stadia uit; dus geen
59

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Opmerkingen

Nesomyidae

4148

Trichinella spp.

Helminth

1

3

1

>1

Suidae

4148

Trichinella spp.

Helminth

1

3

1

>1

Ursidae

4148

Trichinella spp.

Helminth

1

3

1

>1

Cricetidae

9901

Streptobacillus
moniliformis/Spirillum
minus .

Bacteria

0

3

2

>3

Muridae

9901

Streptobacillus
moniliformis/Spirillum
minus .

Bacteria

0

3

2

>3

Sciuridae

9901

Streptobacillus
moniliformis/Spirillum
minus .

Bacteria

0

3

2

>3

Cricetidae

9902

Hymenolepis spp.

Helminth

0

1

1

>1

Muridae

9902

Hymenolepis spp.

Helminth

0

1

1

>1

Bovidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

risico op verspreiding naar mensen of andere
dieren
Alimentaire infectie; dieren op positieflijst niet
geschikt voor consumptie; geïnfecteerde dieren
scheiden geen besmettelijke stadia uit; dus geen
risico op verspreiding naar mensen of andere
dieren
Alimentaire infectie; dieren op positieflijst niet
geschikt voor consumptie; geïnfecteerde dieren
scheiden geen besmettelijke stadia uit; dus geen
risico op verspreiding naar mensen of andere
dieren
Alimentaire infectie; dieren op positieflijst niet
geschikt voor consumptie; geïnfecteerde dieren
scheiden geen besmettelijke stadia uit; dus geen
risico op verspreiding naar mensen of andere
dieren
Wondinfectie; bijtincident: Huisarts bezoek op
geleide van kliniek. Diersoort noemen die gebeten
heeft plus de mogelijkheid dat er sprake kan zijn
van een ‘rattebeet’ infectie. Kundige
wondbehandeling en toediening van de juiste
antibiotica vereist.
Wondinfectie; bijtincident: Huisarts bezoek op
geleide van kliniek. Diersoort noemen die gebeten
heeft plus de mogelijkheid dat er sprake kan zijn
van een ‘rattebeet’ infectie. Kundige
wondbehandeling en toediening van de juiste
antibiotica vereist.
Wondinfectie; bijtincident: Huisarts bezoek op
geleide van kliniek. Diersoort noemen die gebeten
heeft plus de mogelijkheid dat er sprake kan zijn
van een ‘rattebeet’ infectie. Kundige
wondbehandeling en toediening van de juiste
antibiotica vereist.
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Algemene hygiene

Camelidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene
60

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Opmerkingen

Canidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Caviidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Cervidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Chinchillidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Cricetidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Dasypodidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Equidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Erinaceidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Felidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Fennecus

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Hyaena

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Hystricidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Leporidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Macropodidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Muridae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Mustelidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Myocastoridae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Procyonidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Sciuridae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Suidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Tenrecidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Ursidae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Viverridae

9903

Schimmelinfecties

Fungus

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Bovidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Camelidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Canidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Cervidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Cricetidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene
61

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Opmerkingen

Didelphidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Equidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Erinaceidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Felidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Fennecus

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Ectoparasieten (Cheyletiella, Notoedres,
Otodectes): Algemene hygiene
Algemene hygiene

Hyaena

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Hystricidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Leporidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Macropodidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Muridae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Nesomyidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Pedetidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Procyonidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Sciuridae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Suidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Tenrecidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Ursidae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

>1

Algemene hygiene

Viverridae

9904

Ectoparasieten

Arthropode

0

1

1

?

Algemene hygiene

Bovidae

9906

Listeria

Bacteria

0

1

1

>3

Suidae

9906

Listeria

Bacteria

0

1

1

>3

Bovidae

9907

Corynebacterium spp .

Bacteria

0

1

1

>1

Voornamelijk alimentaire transmissie; non
alimentaire overdracht bij obstetrische ingrepen
bij geïnfecteerde herkauwers zeldzaam;
waarschuwing zwangeren; overige diersoorten:
algemene hygiënemaatregelen
Voornamelijk alimentaire transmissie; non
alimentaire overdracht bij obstetrische ingrepen
bij geïnfecteerde herkauwers zeldzaam;
waarschuwing zwangeren; overige diersoorten:
algemene hygiënemaatregelen
Contactinfectie, algemene hygiënemaatregelen bij
verzorging geïnfecteerde dieren; zeldzame
zoönose; bij abcesvorming -> HA

62

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Bovidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Canidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Caviidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Cricetidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Equidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Felidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Herpestidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Hystricidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Mustelidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Procaviidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Procyonidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Suidae

9908

Bacillus anthracis
(antrax)

Bacteria

0

1

1

>1

Cervidae

9909

Babesia microti

Protozoa

0

2

2

>2

Gliridae

9915

Encephalomyocarditis
virus

Virus

0

1

1

>1

Opmerkingen

Bovidae zijn zeer gevoelig voor infectie, invoer
van zieke dieren niet aannemelijk; veterinaire
garanties bij import
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Algemene hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren
dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten
Teken overdraagbare ziekte, profylactische
tekenbehandeling
Verspreiding door ratten en muizen, deze
scheiden virus met feces en urine uit; overdracht
door gecontamineerd water en voedsel; ambigu
zoönotisch risico; hygiëne
63

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Macropodidae

9915

Encephalomyocarditis
virus

Virus

0

1

1

>1

Myocastoridae

9915

Encephalomyocarditis
virus

Virus

0

1

1

>1

Cricetidae

9916

Powassan virus

Virus

0

1

1

>1

Mephitidae

9916

Powassan Virus

Virus

0

1

1

>1

Canidae

9917

SARS coronavirus

Virus

0

4

1

4

Felidae

9917

SARS coronavirus

Virus

0

4

1

4

Mustelidae

9917

SARS coronavirus

Virus

0

4

1

4

Phyllostomidae

9917

SARS coronavirus

Virus

0

4

4

4

Pteropodidae

9917

SARS coronavirus

Virus

0

4

4

4

Viverridae

9917

SARS coronavirus

Virus

0

4

1

4

Cricetidae

9918

Virus

0

2

1

>1

Bradypodidae

9919

South American
Hemorrhagic fever
arenaviruses
Yellow fever virus

Virus

0

1

1

>1

Megalonychidae

9919

Yellow fever virus

Virus

0

1

1

>1

Mustelidae

9919

Yellow fever virus

Virus

0

1

1

>1

Myocastoridae

9920

Balantidium spp.

Protozoa

0

1

1

>1

Opmerkingen

EMCV, familie picornaviridae genus Cardiovirus;
kan sterfte bij kangoeroes geven, Verspreiding
door ratten en muizen, deze scheiden virus met
feces en urine uit; overdracht door
gecontamineerd water en voedsel; ambigu
zoönotisch risico; hygiëne
Verspreiding door ratten en muizen, deze
scheiden virus met feces en urine uit; overdracht
door gecontamineerd water en voedsel; ambigu
zoönotisch risico; hygiëne
Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte ; profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts
Invoer van Nyctereutes uit endemische gebieden
verbieden
Invoer van Felis uit endemische gebieden
verbieden
Invoer van Mustela vison uit endemische gebieden
verbieden
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Import van Viverridae verbieden (zie ook
http://www.cdc.gov/importation/bringing-ananimal-into-the-united-states/civets.html
Uitscheiding via speeksel, feces en urine; hygiëne;
transmissie ook via beten; algemene
hygiënemaatregelen
Luiaards spelen waarschijnlijk ondergeschikte rol
in transmissie cyclus; virus circuleert niet in NL
Luiaards spelen waarschijnlijk ondergeschikte rol
in transmissie cyclus; virus circuleert niet in NL
Muggen overdraagbaar; mensen en apen zijn
belangrijkste reservoir
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
64

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Tapiridae

9920

Balantidium spp.

Protozoa

0

1

1

>1

Cricetidae

9921

Protozoa

0

1

1

>1

Leporidae

9921

Encephalitozoon
cuniculi
Encephalitozoon spp

Protozoa

0

1

1

>1

Mustelidae

9921

Protozoa

0

1

1

>1

Nesomyidae

9922

Encephalitozoon
cuniculi
Trypanosoma brucei

Protozoa

0

1

1

>1

Caviidae

9923

Trypanosoma cruzi

Protozoa

0

1

1

>1

Cricetidae

9923

Trypanosoma cruzi

Protozoa

0

1

1

>1

Dasypodidae

9923

Trypanosoma cruzi

Protozoa

0

1

1

>1

Didelphidae

9923

Trypanosoma cruzi

Protozoa

0

1

1

>1

Mephitidae

9923

Trypanosoma cruzi

Protozoa

0

1

1

>1

Octodontidae

9923

Trypanosoma cruzi

Protozoa

0

1

1

>1

Gliridae

9924

Trypanosoma lewisi

Protozoa

0

1

1

>1

Canidae

9925

Ancylostoma spp.

Helminth

0

2

2

>2

Felidae

9925

Ancylostoma spp.

Helminth

0

2

1

>1

Fennecus

9925

Ancylostoma spp.

Helminth

0

2

2

>2

Hyaena

9925

Ancylostoma spp.

Helminth

0

2

2

>2

Leporidae

9926

Dicrocoelium
dendriticum

Helminth

0

1

1

>1

Felidae

9927

Dipylidium spp.

Helminth

0

1

1

>1

Opmerkingen

Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met urine, algemene
hygiënemaatregelen
Uitscheiding met urine, algemene
hygiënemaatregelen
Uitscheiding met urine, algemene
hygiënemaatregelen
Wordt door Tseetseevlieg overgebracht; vector
ontbreekt in NL
Overdraagbaar door bloedzuigende Chagas
wantsen; vector ontbreekt in NL
Overdraagbaar door bloedzuigende Chagas
wantsen; vector ontbreekt in NL
Overdraagbaar door bloedzuigende Chagas
wantsen; vector ontbreekt in NL
Overdraagbaar door bloedzuigende Chagas
wantsen; vector ontbreekt in NL
Overdraagbaar door bloedzuigende Chagas
wantsen; vector ontbreekt in NL
Overdraagbaar door bloedzuigende Chagas
wantsen; vector ontbreekt in NL
Vlo overdraagbaar, ectoparasieten behandeling bij
import iom dierenarts
Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke
wormbehandeling
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke
wormbehandeling
Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke
wormbehandeling
Haasachtigen zijn eindgastheer, uitscheiding eitjes
vormt geen directe besmettingsbron voor andere
dieren of mensen
Uitscheiding eitjes vormt geen directe
besmettingsbron voor mensen, hiervoor is
accidentele opname van geïnfecteerde vlooien
(tussengastheer) nodig; periodiek ontwormen,
vlooienbestrijding indien nodig
65

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Opmerkingen

Mustelidae

9927

Dipylidium spp.

Helminth

0

1

1

>1

Viverridae

9927

Dipylidum spp.

Helminth

0

1

1

>1

Dasyproctidae

9928

Helminth

0

1

1

>1

Octodontidae

9929

Echinococcus
oligarthus
Linguatula serrata

Arthropode

0

1

1

>1

Didelphidae

9930

Mesocestoides spp.

Helminth

0

1

1

>1

Mephitidae

9930

Mesocestoides spp.

Helminth

0

1

1

>1

Mustelidae

9931

Nanophyteus
salmincola

Helminth

0

1

1

>1

Viverridae

9931

Nanophyteus
salmincola

Helminth

0

1

1

>1

Camelidae

9932

Onchocerca spp

Helminth

0

1

1

>1

Mephitidae

9933

Physaloptera spp.

Helminth

0

1

1

>1

Uitscheiding eitjes vormt geen directe
besmettingsbron voor mensen, hiervoor is
accidentele opname van geïnfecteerde vlooien
(tussengastheer) nodig; periodiek ontwormen,
vlooienbestrijding indien nodig
Uitscheiding eitjes vormt geen directe
besmettingsbron voor mensen, hiervoor is
accidentele opname van geïnfecteerde vlooien
(tussengastheer) nodig; periodiek ontwormen,
vlooienbestrijding indien nodig
Tussengastheer, vormt dus geen risico voor
verspreiding
Knaagdieren fungeren als tussengastheer, vormen
dus geen risico
Uitscheiding met feces; algemene hygiëne
maatregelen; periodiek ontwormen
Uitscheiding met feces; algemene hygiëne
maatregelen; periodiek ontwormen
Alimentaire infectie door eten van rauwe vis
(zalm/forel), zeldzaam; eitjes afkomstig van
eindgastheren (o.a. Viverridae) zijn niet
besmettelijk voor mensen
Alimentaire infectie door eten van rauwe vis
(zalm/forel), zeldzaam; eitjes afkomstig van
eindgastheren (o.a. Viverridae) zijn niet
besmettelijk voor mensen
Wordt door tropische kriebelmuggen (Simuliidae)
overgebracht; vector niet in NL aanwezig
Maagwormen, ambigu zoönotisch risico

Octodontidae

9933

Physaloptera spp.

Helminth

0

1

1

>1

Maagwormen, ambigu zoönotisch risico

Pedetidae

9933

Physaloptera spp.

Helminth

0

1

1

>1

Maagworm van Pedetes, ambigu zoönotisch risico

Myocastoridae

9934

Helminth

0

1

1

>1

Canidae

9935

Strongyloides
myopotami
Strongyloides spp.

Helminth

0

2

2

>2

Felidae

9935

Strongyloides spp.

Helminth

0

2

1

>1

Fennecus

9935

Strongyloides spp.

Helminth

0

2

2

>2

Larven geven dermatitis (nutria itch); algemene
hygiënemaatregelen; periodieke ontworming
Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke
wormbehandeling
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke
wormbehandeling
66

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Canidae

9936

Toxocara spp.

Helminth

0

2

2

>2

Fennecus

9936

Toxocara spp.

Helminth

0

2

2

>2

Hyaena

9936

Toxocara spp.

Helminth

0

2

2

>2

Octodontidae

9937

Trichuris bradleyi

Helminth

0

1

1

>1

Felidae

9938

Uncinaria spp.

Helminth

0

1

1

>1

Tapiridae

9939

Coccidioides immitis

Fungus

0

1

2

>2

Didelphidae

9940

Histoplasma
capsulatum

Fungus

0

2

2

>3

Bradypodidae

9941

Pneumocystis carinii

Fungus

0

1

1

>1

Megalonychidae

9941

Pneumocystis carinii

Fungus

0

1

1

>1

Leporidae

9942

Bacteroides fragilis

Bacteria

0

1

1

>1

Felidae

9943

Bacteria

0

1

1

>1

Didelphidae

9944

Bordetella
bronchiseptica
Borellia recurrentis

Bacteria

0

2

1

>1

Macropodidae

9945

Burkholderia
pseudomallei

Bacteria

0

1

1

>1

Opmerkingen

Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke
wormbehandeling
Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke
wormbehandeling
Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke
wormbehandeling
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke
wormbehandeling; ambigu zoönotisch risico
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling
Algemene hygiënemaatregelen (ontlasting,
braaksel); mondkapje indien aerosolvorming; bij
luchtwegaandoening arts verwittigen van tapir
bezit
Aerogene transmissie; dieren moeten getest
worden op infectie; verspreid na besmetting mens
óók horizontaal naar andere personen
Incidenteel in longen van luiaards aangetroffen;
immuungecompromitteerde personen moeten
nauw contact met luiaards vermijden
Incidenteel in longen van luiaards aangetroffen;
immuungecompromitteerde personen moeten
nauw contact met luiaards vermijden
Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie); zelden zoönotisch
Algemene hygiënemaatregelen; zeldzame
zoönosenverwekker
Teken overdraagbaar; vector Ornithodoros spp.
komt in NL niet voor, Ornithodoros teken houden
zich schuil in allerlei kieren gaten en vallen
gastheer actief aan, zuigen enkele tientallen
minuten bloed en keren dan terug naar
schuilplaats
Burkholderia pseudomallei (voorheen
Rseudomonas pseudomallei): Endemisch in
Australië en Zuid Oost Azië; bodembacterie,
zoönotische infecties zeldaaam, transmissie route
via beschadigde huid en direct contact met
geïnfecteerde dieren

67

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Opmerkingen

Antilocapridae

9946

Corynebacterium
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Camelidae

9946

Corynebacterium
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Felidae

9947

Helicobacter spp.

Bacteria

0

1

1

>1

Bovidae

9948

Listeria
monocytogenes

Bacteria

0

1

1

>1

Camelidae

9948

Listeria
monocytogenes

Bacteria

0

1

1

>1

Chinchillidae

9948

Bacteria

0

1

1

>1

Cricetidae

9948

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Leporidae

9948

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Mephitidae

9948

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Mustelidae

9948

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Myocastoridae

9948

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Viverridae

9948

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Nesomyidae

9949

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Felidae

9950

Listeria
monocytogenes
Listeria
monocytogenes
Listeria
monocytogenes
Listeria
monocytogenes
Listeria
monocytogenes
Listeria
monocytogenes
Listeria
monocytogenes
Mycobacteria dwz non
tuberculeuze
Mycobacteria
Mycoplasma
haemofelis

Contactinfectie, algemene hygiënemaatregelen bij
verzorging geïnfecteerde dieren; zeldzame
zoönose; bij abcesvorming -> HA
Contactinfectie, algemene hygiënemaatregelen bij
verzorging geïnfecteerde dieren; zeldzame
zoönose; bij abcesvorming -> HA
Uitscheiding met feces; algemene
hygiënemaatregelen
Voornamelijk alimentaire transmissie; non
alimentaire overdracht bij obstetrische ingrepen
bij geïnfecteerde herkauwers zeldzaam;
waarschuwing zwangeren
Voornamelijk alimentaire transmissie; non
alimentaire overdracht bij obstetrische ingrepen
bij geïnfecteerde herkauwers zeldzaam;
waarschuwing zwangeren
Algemene hygiënemaatregelen

Bacteria

0

1

1

>1

Cricetidae

9951

Orientia
tsutsugamushi

Bacteria

0

1

1

>1

Soridae

9951

Orientia
tsutsugamushi

Bacteria

0

1

1

>1

Transmissie via bloedzuigende vectoren mogelijk;
species specifiek, slechts één humane infectie
bekend bij HIV patiënt
Wordt overgebracht door een vrij levende mijt
(Leptotrombidium); larf van de mijt heeft één
bloedmaaltijd voor ontwikkeling nodig komt niet in
Europa voor, mijt is reservoir én vector
Wordt overgebracht door een vrij levende mijt
(Leptotrombidium); larf van de mijt heeft één
68

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Opmerkingen

Pseudomonas
aeruginosa
Pseudomonas
aeruginosa
Staph. Intermedius

Bacteria

0

1

1

>1

Bacteria

0

1

1

>1

Bacteria

0

1

1

>1

bloedmaaltijd voor ontwikkeling nodig komt niet in
Europa voor, mijt is reservoir én vector
Algemene hygiënemaatregelen; zieke dieren,
dierenarts consulteren
Algemene hygiënemaatregelen; zieke dieren,
dierenarts consulteren
Algemene hygiënemaatregelen

Staphylococcus aureus
/ intermedius
Staphylococcus,
coagulase positief
Streptobacillus
moniliformis/Spirillum
minus .

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Bacteria

0

3

2

>3

9955

Streptobacillus
moniliformis/Spirillum
minus .

Bacteria

0

3

2

>3

Equidae

9956

Streptococcus equi

Bacteria

0

1

1

?

Wondinfectie; bijtincident: Huisarts bezoek op
geleide van kliniek. Diersoort noemen die gebeten
heeft plus de mogelijkheid dat er sprake kan zijn
van een ‘rattebeet’ infectie. Kundige
wondbehandeling en toediening van de juiste
antibiotica vereist.
Wondinfectie; bijtincident: Huisarts bezoek op
geleide van kliniek. Diersoort noemen die gebeten
heeft plus de mogelijkheid dat er sprake kan zijn
van een ‘rattebeet’ infectie. Kundige
wondbehandeling en toediening van de juiste
antibiotica vereist.
Algemene hygiënemaatregelen

Myocastoridae

9956

Streptococcus equi

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Felidae

9957

Streptococcus spp

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Leporidae

9957

Streptococcus spp.

Bacteria

0

1

1

>1

Algemene hygiënemaatregelen

Caviidae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Chinchillidae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Cricetidae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Dasyproctidae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen

Chinchillidae

9952

Octodontidae

9952

Mustelidae

9953

Leporidae

9954

Nesomyidae

9954

Caviidae

9955

Muridae

69

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Dipodidae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Erinaceidae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Leporidae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Macropodidae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Mephitidae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Muridae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Myocastoridae

9958

Yersinia
pseudotuberculosis

Bacteria

0

1

1

>1

Caviidae

9959

Chlamydia caviae

Bacteria

0

1

1

>1

Felidae

9960

Chlamydia felis

Bacteria

0

1

1

>1

Equidae

9961

Borna virus

Virus

0

2

1

?

Camelidae

9962

Camel pox

Virus

0

2

1

>1

Phyllostomidae

9963

Ebolavirus

Virus

0

4

4

4

Pteropodidae

9963

Ebolavirus

Virus

0

4

4

4

Macropodidae

9964

Encephalomyocarditis
virus

Virus

0

1

1

>1

Opmerkingen

Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Algemene hygiënemaatregelen, stofvorming bij
schoonmaken kooi voorkomen
Algemene hygiënemaatregelen; zeldzame
zoönosenverwekker
Uitscheiding met speeksel, oogvocht en
neusuitvloeing; mogelijk aerogene en voedsel
gerelateerde transmissie; virus is goed bestaand
tegen uitdroging; hygiëne; stof- en
aerosolvorming bij schoonmaak voorkomen,
mond-neuskapje dragen
Contactinfectie, zeldzame zoönose ; algemene
hygiënemaatregelen
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Belang onduidelijk

70

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Soridae

9965

Flavivirus (Kyasanur
forest disease)

Virus

0

1

1

2

Equidae

9966

Hendravirus

Virus

0

4

1

?

Phyllostomidae

9966

Hendravirus

Virus

0

4

4

4

Pteropodidae

9966

Hendravirus

Virus

0

4

4

4

Chinchillidae

9967

Herpesvirus humanis 1

Virus

0

1

1

>1

Leporidae

9968

Virus

0

1

1

>1

Mephitidae

9969

Herpesvirus suis
(Aujeszky)
Influenza A (H1N1)

Virus

0

1

1

>1

Phyllostomidae

9970

Marburgvirus

Virus

0

4

4

4

Pteropodidae

9970

Marburgvirus

Virus

0

4

4

4

Camelidae

9971

MERS coronavirus

Virus

0

4

1

4

Phyllostomidae

9971

MERS coronavirus

Virus

0

4

4

4

Pteropodidae

9971

MERS coronavirus

Virus

0

4

4

4

Opmerkingen

Teken overdraagbaar; vectoren Haemaphysalis
spp. en Ornithodoros spp. komen in NL niet voor,
tekenbehandeling bij import iom dierenarts;
Ornithodoros teken houden zich schuil in allerlei
kieren gaten en vallen gastheer actief aan, zuigen
enkele tientallen minuten bloed en keren dan
terug naar schuilplaats
Hoort bij morbillivirus groep (o.a mazelen en
hondeziekte); is een zoönose die van paarden op
mensen kan overgaan en veroorzaakt ernstige
influenza-achtige verschijnselen. Infectie met
hendravirus bij paarden is zeldzaam en nog niet
waargenomen buiten Australië
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Algemeen bij mens voorkomend virus; geen
zoönose maar anthroponose (mens -> dier);
Chinchilla’s zijn gevoelig voor infecties met HSV 1,
theoretisch risico; algemene hygiënemaatregelen
Discussie of dit wel een zoönose is; NL is Aujeszky
vrij
Hoewel zoogdieren met het H1N1 virus
geïnfecteerd kunnen worden, vormen zij geen
virus reservoir
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Invoer van Camelus dromedarius uit endemische
gebieden verbieden
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
71

Familie

Cod
e

Op
Zoonose

Categorie

EMZOO

EMZO

lijst

score

Haalbaarheid
beheersmaatregel
Bij fokkerij in

Bij

gevangenschap

wildvang

Canidae

9972

Nipah virus

Virus

0

4

1

>1

Felidae

9972

Nipah virus

Virus

0

4

1

>1

Phyllostomidae

9972

Nipahvirus

Virus

0

4

4

4

Pteropodidae

9972

Nipahvirus

Virus

0

4

4

4

Bradypodidae

9973

Oropouche virus

Virus

0

1

1

>1

Megalonychidae

9973

Oropouche virus

Virus

0

1

1

>1

Erinaceidae

9974

Orthobunyavirus
(Nairovirus)

Virus

0

4

2

>2

Leporidae

9974

Orthobunyavirus
(Nairovirus)

Virus

0

4

2

>2

Muridae

9974

Orthobunyavirus
(Nairovirus)

Virus

0

4

2

>2

Nesomyidae

9974

Orthobunyavirus
(Nairovirus)

Virus

0

4

2

>2

Erinaceidae

9975

Paramyxovirus

Virus

0

1

1

>1

Muridae

9975

Paramyxovirus

Virus

0

1

1

>1

Opmerkingen

Transmissie door direct contact met varkens;
hoewel honden geïnfecteerd kunnen worden,
worden ze niet als reservoir beschouwd,
veterinaire garanties bij invoer uit Maleisië
Transmissie door direct contact met varkens;
hoewel honden geïnfecteerd kunnen worden,
worden ze niet als reservoir beschouwd,
veterinaire garanties bij invoer uit Maleisië en
Australië
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Vleermuizen worden als reservoir beschouwd,
symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen
Muggen en knutten overdraagbaar; specifieke
soorten niet in NL aanwezig; ectoparasieten
behandeling bij import (insecten kunnen in de
vacht meeliften)
Muggen en knutten overdraagbaar; specifieke
soorten niet in NL aanwezig; ectoparasieten
behandeling bij import (insecten kunnen in de
vacht meeliften)
Teken overdraagbare ziekte; vector Rhipicephalus
appendiculatus komt niet in Europa voor;
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte; vector Rhipicephalus
appendiculatus komt niet in Europa voor;
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte; vector Rhipicephalus
appendiculatus komt niet in Europa voor;
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Teken overdraagbare ziekte; vector Rhipicephalus
appendiculatus komt niet in Europa voor;
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts
Morbillivirus groep. Komen veel voor bij egels en
mogelijk kunnen deze virussen over gaan op
andere diersoorten en mensen. Theoretisch
risico.Algemene hygiënemaatregelen
Hoort bij morbillivirus groep (o.a mazelen en
hondenziekte), theoretisch risico, hygiëne
72

73

Overzicht beheersmaatregelen
Code Naam

Categorie Beheersmaatregel

4064

Lymphocytic choriomeningitis virus (LCMV)

Virus

Uitscheiding via speeksel, feces en urine; hygiëne; transmissie ook via beten; algemene
hygiënemaatregelen

4066

Bhanja virus

Virus

Teken overdraagbaar; tekenbehandeling bij import iom dierenarts

4068

Crimean-Congo hemorrhagic fever virus

Virus

Fok: overeind houden transmissiecyclus bij gehouden dieren niet aannemelijk; vector, teken
van het geslacht Hyalomma, komen niet voor in NL. Wildvang: kunnen met Hyalomma
teken geïnfesteerd zijn; beheersmaatregel: profylactische tekenbehandeling iom dierenarts

4069

Dobrava-Belgrade virus

Virus

Apodemus flavicollis, Apodemus agrarius en Apodemus ponticus: uitscheiding via urine;
algemene hygiënemaatregelen, mondkapje bij schoonmaak; wildvang verbieden

4071

Puumala virus

Virus

Myodes glareolus: uitscheiding via urine; algemene hygiënemaatregelen, mondkapje bij
schoonmaak; wildvang verbieden

4072

Rift Valley fever virus

Virus

Muggen overdraagbaar, contact met geïnfecteerd weefsel (slachthuis); nog niet in NL
voorgekomen, veterinaire garanties bij import

4073

Seoul virus

Virus

Rattus norvegicus: uitscheiding via urine; algemene hygiënemaatregelen, mondkapje bij
schoonmaak; wildvang verbieden

4074

Tahyna virus

Virus

Komt ook in Oost Europa voor; muggenoverdraagbaar, reservoirdieren egels, hazen,
knaagdieren: theoretisch risico

4078

Saint Louis encephalitis virus

Virus

Muggen overdraagbaar; vogels worden als reservoir gastheren gezien; langdurige en hoge
viremie bij luiaards gevonden, (vnl. Choloepus); infecties zijn vermoedelijk incidenteel van
aard, onduidelijke rol als reservoir voor humane infecties; virus circuleert niet in NL

4079

Tickborne encephalitis virus

Virus

Teken-overdraagbaar; contact met geïnfecteerd weefsel (slachthuis); alimenatire
transmissie via melk; ectoparasietenbehandeling bij import verplicht

4081

West Nile virus

Virus

Muggen overdraagbaar, nog niet in NL voorgekomen, veterinaire garanties bij import

4082

Hepatitis E virus

Virus

Alimentaire infecties na eten van rauwe hertenlever.Uitscheiding met feces, algemene
hygiënemaatregelen

74

Code Naam

Categorie Beheersmaatregel

4084

Influenza A virus (avian) H5N1

Virus

Hoewel zoogdieren (felidae, muridae, mustelidae) met het H5N1 virus geïnfecteerd kunnen
worden, vormen zij geen virus reservoir. Net als bij mensen is het ziektebeloop ernstig en is
het daarom niet waarschijnlijk dat geïnfecteerde dieren internationaal verhandeld worden

4085

Thogoto virus

Virus

Teken overdraagbaar, bij import tekenbehandeling iom dierenarts, zeldzame zoönose

4087

Cowpox virus

Virus

Zieke dieren apart houden, euthanasie; geen wildvang; katten: algemene
hygiënemaatregelen ; laesies niet met onbeschermde handen aanraken

4088

Monkeypox virus

Virus

Zieke dieren apart houden, euthanasie; geen wildvang

4089

Orf virus

Virus

Dier: crusteuze laesies in de bekstreek; indien aanwezig onbeschermd (handschoenen)
diercontact vermijden; bij papuleuze laesie aan de handen -> HA bezoeken en
vermoedelijke orf virus infectie bij dier vermelden

4090

Colorado tick fever virus

Virus

Teken overdraagbare ziekte ; profylactische tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts

4091

Eyach virus

Virus

Nauw verwant met Colorado tick fever-virus (CTFV). Teken zijn het reservoir. Virus nog niet
bij mens geïsoleerd (ambigu risico). Tekenbestrijding

4093

Rabies virus (Classic)

Virus

NL is vrij van rabies; veterinaire garanties bij import, bij verdenking melding aan NVWA
verplicht

4096

Eastern equine encephalitis virus

Virus

Muggen overdraagbaar, nog niet in NL voorgekomen. Veterinaire garanties bij import.
Kleine zoogdieren fungeren mogelijk als amplifying host; invoer wildvang verbieden

4097

Ross river virus

Virus

Muggenoverdraagbaar, vectoren komen in NL niet voor

4099

Venezuelan equine encephalitis virus

Virus

Muggen overdraagbaar, nog niet in NL voorgekomen, veterinaire garanties bij import;
hondachtige zijn bevattelijk voor infectie maar knaagdieren worden als reservoir
beschouwd. Bovidae zijn gevoelig voor infectie maar dead end gastheer

4100

Western equine encephalitis virus

Virus

Serologisch aangetoond; tapirs zijn vermoedelijk net als paarden dead-end gastheer

4101

Ehrlichia chaffeensis

Bacteria

Teken overdraagbare ziekte, vector niet in NL aanwezig; beschreven bij Odocoileus
virginianus, tekenbehandeling bij import iom dierenarts

75

Code Naam

Categorie Beheersmaatregel

4102

Bartonella henselae

Bacteria

Wondinfectie; bijt- of krabincident : HA bezoek op geleide van kliniek (ontstekingsreactie);
Bartonella elizabethae: geen transmissieroute beschreven, slechts één humane casus
bekend

4103

Brucella melitensis /spp.

Bacteria

Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen bij verschonen kooi/dierenverblijf,
voorkomen van stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen; zwangeren weren bij
dierbevalling, partusprotocol van hygiëneprotocol kinderboerderijen toepassen; herkauwers
en kamelen: NL is vrij van brucellose; veterinaire garanties bij import; B. microti is voor
zover bekend geen humaan pathogeen

4104

Brucella suis

Bacteria

In NL slechts eenmaal bij een wild zwijn aangetoond; veterinaire garanties bij import; bij
kleine zoogdieren aangetoond, invoer muriodea (hamsters en muizen) verbieden; biovar 2
(leporis) is weinig pathogeen bij mensen; en B. suis biovar 5 is voor zover bekend geen
humaan pathogeen, algemene hygiënemaatregelen

4105

Burkholderia mallei

Bacteria

Komt niet meer voor in NL. Bovidae vormen onder normale omstandigheden geen bron voor
humane infecties; veterinaire garanties bij import

4106

Campylobacter spp.

Bacteria

Uitscheiding met feces, algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen

4107

Chlamydia abortus

Bacteria

Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen bij verschonen kooi/dierenverblijf,
voorkomen van stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen; zwangeren weren bij
dierbevalling, partusprotocol van hygiëneprotocol kinderboederijen hanteren.

4108

Chlamydia psittaci

Bacteria

Betreft ws. Chl. Abortus; Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen bij verschonen
kooi/dierenverblijf, voorkomen van stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen;
zwangeren weren bij dierbevalling, partusprotocol toepasen

4110

Clostridium difficile

Bacteria

Uitscheiding met feces, algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen

4111

Coxiella burnetii

Bacteria

Uitscheiding omtrent partus, hygiënemaatregelen bij verschonen kooi/dierenverblijf,
voorkomen van stof- en aerosolvorming, mond neuskapje dragen; zwangeren weren bij
dierbevalling, partusprotocol van hygiëneprotocol kinderboerderijen hanteren. Knaagdieren:
Onwaarschijnlijk bij gekweekte dieren; bij wildvang niet uit te sluiten, invoer wildvang
verbieden

76

Code Naam

Categorie Beheersmaatregel

4112

Anaplasma phagocytophila

Bacteria

Teken overdraagbare ziekte ; profylactische tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts

4113

Escherichia coli shiga toxin producerend

Bacteria

4114

Salmonella spp. (non-typhoidal)

Bacteria

Uitscheiding met feces, algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
Uitscheiding met feces, algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen

4115

Yersinia enterocolitica

Bacteria

Uitscheiding met feces, algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen

4116

Yersinia pestis

Bacteria

Transmissie via vlooien; vlooienbehandeling bij import; geen wildvang van reservoirdieren
(muridae). Antilocapra vormen onder normale omstandigheden geen bron voor humane
infecties.

4117

Erysipelothrix rhusiopathiae

Bacteria

Beroepsziekte slagers en dierenartsen; infectie door verwondingen; HA bezoek op geleide
van kliniek (ontstekingsreactie). Bovidae vormen onder normale omstandigheden geen bron
voor humane infecties.

4118

Capnocytophaga canimorsus

Bacteria

Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide van kliniek (symptomen van systemische
infectie), bij asplenie, alcohol abusus of immuunstoornis direct HA consulteren

4119

Francisella tularensis

Bacteria

Niet waarschijnlijk bij gehouden dieren; geen wildvang; zieke dieren testen; bij ulceratie
huidwonden of respiratoire klachten houder -> huisarts; hond- en katachtige: transmissie
door beten mogelijk; HA consulteren op geleide van kliniek (ulcus en lymfadenopathie).
Bovidae vormen onder normale omstandigheden geen bron voor humane infecties.

4120

Leptospira interrogans

Bacteria

Uitscheiding met urine; voorzorgmaatregelen bij verschonen kooi: dragen van
latexhandschoenen, wondjes aan handen afdekken met pleistertjes

4121

Mycobacterium avium

Bacteria

Algemene hygiënemaatregelen

4122

Mycobacterium bovis / M. tuberculosis complex

Bacteria

NL is vrij van M. bovis; veterinaire garanties bij import bepaalde diersoorten; zieke/dode
dieren -> dierenarts raadplegen; hondachtige en katachtige zijn gevoelig voor infectie met
M. bovis en M. tuberculosis, vormen onder normale omstandigheden geen bron voor
humane infecties; behandeling wordt niet geadviseerd

77

Code Naam

Categorie Beheersmaatregel

4123

Pasteurella multocida / spp.

Bacteria

Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide van kliniek (ontstekingsreactie); bij
haasachtigen respiratoire ziekte, transmissie naar mens (zeldzaam) door contact met oraal
of nasaal secreet. Bij bovidae vooral respiratoir pathogeen, wondinfecties na bijt niet
aannemelijk.

4124

Rickettsia conorii

Bacteria

Teken overdraagbare ziekte, vector (Rhipicephalus sanguineus) komt niet voor in
Nederland; profylactische tekenbehandeling bij wildvang

4126

Rickettsia rickettsii

Bacteria

Teken overdraagbaar; vectoren Haemaphysalis spp. en Amblyomma spp. Niet in NL
aanwezig, wel Dermacentor ; tekenbehandeling bij import iom dierenarts

4127

Rickettsia spp. /slovaca / typhi

Bacteria

R. typhi: Vlooien overdraagbaar; vector Xenopsylla cheopis niet in NL aanwezig, wel
Ctenocephalides spp.; vlooienbestrijding bij import iom dierenarts; geen wildvang van
reservoir dieren (muridae)

4128

Borrelia burgdorferi / spp.

Bacteria

Teken overdraagbaar; vector, Ornithodoros spp., niet in NL aanwezig; Ornithodoros teken
houden zich schuil in allerlei kieren gaten en valen gastheer actief aan, zuigen enkele
tientallen minuten bloed en keren dan terug naar schuilplaats. Profylactische
tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts.

4129

Staphylococcus aureus (methicillin-resistant)

Bacteria

Beroepsziekte boer; algemene hygiënemaatregelen

4130

Streptococcus suis

Bacteria

Beroepsziekte, boer, slager; algemene hygiënemaatregelen

4133

Babesia divergens

Protozoa

Teken overdraagbare ziekte ; profylactische tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts

4134

Cryptosporidium parvum

Protozoa

Cryptosporidium spp.: Uitscheiding met feces, algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren > dierenarts raadplegen

4135

Giardia lamblia

Protozoa

4136

Toxoplasma gondii

Protozoa

Uitscheiding met feces, algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen
De meeste dieren fungeren als tussengastheer, dus geen uitscheiding en geen risico;
uitscheiding alleen door katachtigen, feces van deze dieren verbranden, dus afvoer via
huishoudelijk afval

4137

Leishmania spp.

Protozoa

Vectoren Phlebotoma spp. en Lutzomyia spp. niet in NL aanwezig

4139

Ascaris suum /spp.

Helminth

Uitscheiding met feces; algemene hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling

4140

Baylisascaris procyonis / spp.

Helminth

Hygiënemaatregelen mestverwerking: verbranden, dwz afvoeren met huisvuil (grijze kliko);
algemene hygiënemaatregelen; periodiek ontwormen.

78

Code Naam

Categorie Beheersmaatregel

4141

Toxocara cani / cati / spp

Helminth

Uitscheiding met feces; algemene hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling

4142

Fasciola hepatica

Helminth

Zoogdieren zijn eindgastheer, uitscheiding eitjes vormt geen directe besmettingsbron voor
andere dieren of mensen

4143

Dirofilaria immitis/repens

Helminth

Muggen overdraagbaar, ook in delen van Europa aanwezig; preventie met b.v. ivermectine
kan overwogen worden

4144

Echinococcus granulosus

Helminth

Niet waarschijnlijk bij gefokte dieren; tussengastheren vormen geen risico; eindgastheren
(div. carnivora):geen orgaanvlees vervoederen, lintwormbehandeling wildvang

4145

Echinococcus multilocularis

Helminth

Niet waarschijnlijk bij gefokte dieren; tussengastheren vormen geen risico; eindgastheren
(div. carnivora):geen orgaanvlees vervoederen, lintwormbehandeling wildvang, feces van
deze dieren verbranden, dus afvoer via huishoudelijk afval (grijze kliko)

4146

Taenia saginata

Helminth

Alimentaire infectie; bovidae/camelidae zijn tussengastheer dus geen uitscheiding

4147

Taenia solium

Helminth

Alimentaire infectie; suidae zijn tussengastheer dus geen uitscheiding

4148

Trichinella spp

Helminth

Alimentaire infectie; dieren op positieflijst niet geschikt voor consumptie; geïnfecteerde
carnivoren scheiden geen besmettelijke stadia uit; dus geen risico op verspreiding naar
mensen of andere dieren

9901

Streptobacillus moniliformis

Bacteria

Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide van kliniek (ontstekingsreactie)

9902

Hymenolepis spp.

Helminth

Uitscheiding met feces; algemene hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling

9903

Schimmelinfecties

Fungus

Algemene hygiene

9904

Ectoparasieten

Arthropode

Algemene hygiene

9906

Listeria

Bacteria

Voornamelijk alimentaire transmissie; non alimentaire overdracht bij obstetrische ingrepen
bij geïnfecteerde herkauwers zeldzaam; waarschuwing zwangeren; overige diersoorten:
algemene hygiënemaatregelen

9907

Corynebacterium spp .

Bacteria

Contactinfectie, algemene hygiënemaatregelen bij verzorging geïnfecteerde dieren;
zeldzame zoönose; bij abcesvorming -> HA

9908

Bacillus anthracis (antrax)

Bovidae zijn zeer gevoelig voor infectie, invoer van zieke dieren niet aannemelijk. Algemene
hygiënemaatregelen; zieke/dode dieren dierenarts raadplegen; veterinaire garanties bij
invoer bepaalde diersoorten.
79

Code Naam
9909

Babesia microti

9915

Categorie Beheersmaatregel
Protozoa

Teken overdraagbare ziekte ; profylactische tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts

Encephalomyocarditis virus

Virus

Verspreiding door ratten en muizen, deze scheiden virus met feces en urine uit; overdracht
door gecontamineerd water en voedsel; ambigu zoönotisch risico; hygiëne

9916

Powassan virus

Virus

Teken overdraagbare ziekte ; profylactische tekenbehandeling bij wildvang iom dierenarts

9917

SARS coronavirus

Virus

Invoer van Nyctereutes uit endemische gebieden verbieden

9918

South American Hemorrhagic fever
arenaviruses

Virus

Uitscheiding via speeksel, feces en urine; hygiëne; transmissie ook via beten; algemene
hygiënemaatregelen

9919

Yellow fever virus

Virus

Luiaards spelen waarschijnlijk ondergeschikte rol in transmissie cyclus; virus circuleert niet
in NL

9920

Balantidium spp.

Protozoa

Uitscheiding met feces, algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen

9921

Encephalitozoon cuniculi

Protozoa

Uitscheiding met urine, algemene hygiënemaatregelen

9922

Trypanosoma brucei

Protozoa

Wordt door Tseetseevlieg overgebracht; vector ontbreekt in NL

9923

Trypanosoma cruzi

Protozoa

Overdraagbaar door bloedzuigende Chagas wantsen; vector ontbreekt in NL

9924

Trypanosoma lewisi

Protozoa

Vlo overdraagbaar, ectoparasieten behandeling bij import iom dierenarts

9925

Ancylostoma spp.

Helminth

Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke wormbehandeling

9926

Dicrocoelium dendriticum

Helminth

Haasachtigen zijn eindgastheer, uitscheiding eitjes vormt geen directe besmettingsbron
voor andere dieren of mensen

9927

Dipylidium spp.

Helminth

Uitscheiding eitjes vormt geen directe besmettingsbron voor mensen, hiervoor is accidentele
opname van geïnfecteerde vlooien (tussengastheer) nodig; periodiek ontwormen,
vlooienbestrijding indien nodig

9928

Echinococcus oligarthus

Helminth

Tussengastheer, vormt dus geen risico voor verspreiding

9929

Linguatula serrata

Arthropode

Knaagdieren fungeren als tussengastheer, vormen dus geen risico

9930

Mesocestoides spp.

Helminth

Uitscheiding met feces; algemene hygiëne maatregelen; periodiek ontwormen

9931

Nanophyteus salmincola

Helminth

Alimentaire infectie door eten van rauwe vis (zalm/forel), zeldzaam; eitjes afkomstig van
eindgastheren (o.a. Viverridae) zijn niet besmettelijk voor mensen

9932

Onchocerca spp

Helminth

Wordt door tropische kriebelmuggen (Simuliidae) overgebracht; vector niet in NL aanwezig

80

Code Naam

Categorie Beheersmaatregel

9933

Physaloptera spp.

Helminth

Maagwormen, ambigu zoönotisch risico

9934

Strongyloides myopotami

Helminth

Larven geven dermatitis (nutria itch); algemene hygiënemaatregelen; periodieke
ontworming

9935

Strongyloides spp.

Helminth

Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke wormbehandeling

9936

Toxocara spp.

Helminth

Uitscheiding met feces; hygiëne; periodieke wormbehandeling

9937

Trichuris bradleyi

Helminth

Uitscheiding met feces; algemene hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling;
ambigu zoönotisch risico

9938

Uncinaria spp.

Helminth

Uitscheiding met feces; algemene hygiënemaatregelen; periodieke wormbehandeling

9939

Coccidioides immitis

Fungus

Algemene hygiënemaatregelen (ontlasting, braaksel); mondkapje indien aerosolvorming; bij
luchtwegaandoening arts verwittigen van tapir bezit

9940

Histoplasma capsulatum

Fungus

Aerogene transmissie; dieren moeten getest worden op infectie; verspreid na besmetting
mens óók horizontaal naar andere personen

9941

Pneumocystis carinii

Fungus

Incidenteel in longen van luiaards aangetroffen; immuungecompromitteerde personen
moeten nauw contact met luiaards vermijden

9942

Bacteroides fragilis

Bacteria

Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide van kliniek (ontstekingsreactie); zelden
zoönotisch

9943

Bordetella bronchiseptica

Bacteria

Algemene hygiënemaatregelen; zeldzame zoönosenverwekker

9944

Borellia recurrentis

Bacteria

Teken overdraagbaar; vector Ornithodoros spp. komt in NL niet voor, Ornithodoros teken
houden zich schuil in allerlei kieren gaten en vallen gastheer actief aan, zuigen enkele
tientallen minuten bloed en keren dan terug naar schuilplaats

9945

Burkholderia pseudomallei

Bacteria

Burkholderia pseudomallei (voorheen Rseudomonas pseudomallei): Endemisch in Australië
en Zuid Oost Azië; bodembacterie, zoönotische infecties zeldaaam, transmissie route via
beschadigde huid en direct contact met geïnfecteerde dieren

9946

Corynebacterium pseudotuberculosis

Bacteria

Contactinfectie, algemene hygiënemaatregelen bij verzorging geïnfecteerde dieren;
zeldzame zoönose; bij abcesvorming -> HA

9947

Helicobacter spp.

Bacteria

Uitscheiding met feces; algemene hygiënemaatregelen

9948

Listeria monocytogenes

Bacteria

Voornamelijk alimentaire transmissie; non alimentaire overdracht bij obstetrische ingrepen
bij geïnfecteerde herkauwers zeldzaam; waarschuwing zwangeren

81

Code Naam
9949

Categorie Beheersmaatregel
Bacteria

Algemene hygiënemaatregelen

9950

Mycobacteria dwz non tuberculeuze
Mycobacteria
Mycoplasma haemofelis

Bacteria

Transmissie via bloedzuigende vectoren mogelijk; species specifiek, slechts één humane
infectie bekend bij HIV patiënt

9951

Orientia tsutsugamushi

Bacteria

Wordt overgebracht door een vrij levende mijt (Leptotrombidium); larf van de mijt heeft
één bloedmaaltijd voor ontwikkeling nodig komt niet in Europa voor, mijt is reservoir én
vector

9952

Pseudomonas aeruginosa

Bacteria

Algemene hygiënemaatregelen; zieke dieren, dierenarts consulteren

9953

Staph. Intermedius

Bacteria

Algemene hygiënemaatregelen

9954

Staphylococcus aureus / intermedius

Bacteria

Algemene hygiënemaatregelen

9955

Streptobacillus moniliformis

Bacteria

Wondinfectie; bijtincident: HA bezoek op geleide van kliniek (ontstekingsreactie)

9956

Streptococcus equi

Bacteria

Algemene hygiënemaatregelen

9957

Streptococcus spp

Bacteria

Algemene hygiënemaatregelen

9958

Yersinia pseudotuberculosis

Bacteria

Uitscheiding met feces, algemene hygiënemaatregelen, zieke dieren -> dierenarts
raadplegen

9959

Chlamydia caviae

Bacteria

Algemene hygiënemaatregelen, stofvorming bij schoonmaken kooi voorkomen

9960

Chlamydia felis

Bacteria

9961

Borna virus

Virus

Uitscheiding met speeksel, oogvocht en neusuitvloeing; mogelijk aerogene en voedsel
gerelateerde transmissie; virus is goed bestaand tegen uitdroging; hygiëne; stof- en
aerosolvorming bij schoonmaak voorkomen, mond-neuskapje dragen

9962

Camel pox

Virus

Contactinfectie, zeldzame zoönose ; algemene hygiënemaatregelen

9963

Ebolavirus

Virus

Vleermuizen worden als reservoir beschouwd, symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen

9964

Encephalomyocarditis virus

Virus

Belang onduidelijk

9965

Flavivirus (Kyasanur forest disease)

Virus

Teken overdraagbaar; vectoren Haemaphysalis spp. en Ornithodoros spp. komen in NL niet
voor, tekenbehandeling bij import iom dierenarts; Ornithodoros teken houden zich schuil in
allerlei kieren gaten en vallen gastheer actief aan, zuigen enkele tientallen minuten bloed en
keren dan terug naar schuilplaats

Algemene hygiënemaatregelen; zeldzame zoönosenverwekker

82

Code Naam

Categorie Beheersmaatregel

9966

Hendra virus

Virus

Hoort bij morbillivirus groep (o.a mazelen en hondeziekte); is een zoönose die van paarden
op mensen kan overgaan en veroorzaakt ernstige influenza-achtige verschijnselen. Infectie
met hendravirus bij paarden is zeldzaam en nog niet waargenomen buiten Australië

9967

Herpesvirus humanis 1

Virus

Algemeen bij mens voorkomend virus; geen zoönose maar anthroponose (mens -> dier);
Chinchilla’s zijn gevoelig voor infecties met HSV 1, theoretisch risico; algemene
hygiënemaatregelen

9968

Herpesvirus suis (Aujeszky)

Virus

Discussie of dit wel een zoönose is; NL is Aujeszky vrij

9969

Influenza A (H1N1)

Virus

Hoewel zoogdieren met het H1N1 virus geïnfecteerd kunnen worden, vormen zij geen virus
reservoir

9970

Marburgvirus

Virus

Vleermuizen worden als reservoir beschouwd, symptoomloos dragerschap mogelijk; geen
haalbare beheersmaatregelen

9971

MERS coronavirus

Virus

Invoer van Camelus dromedarius uit endemische gebieden verbieden

9972

Nipah virus

Virus

Transmissie door direct contact met varkens; hoewel honden geïnfecteerd kunnen worden,
worden ze niet als reservoir beschouwd, veterinaire garanties bij invoer uit Maleisië

9973

Oropouche virus

Virus

Muggen en knutten overdraagbaar; specifieke soorten niet in NL aanwezig; ectoparasieten
behandeling bij import (insecten kunnen in de vacht meeliften)

9974

Orthobunyavirus (Nairovirus)

Virus

Teken overdraagbare ziekte; vector Rhipicephalus appendiculatus komt niet in Europa voor;
profylactische tekenbehandeling iom dierenarts

9975

Paramyxovirus

Virus

Morbillivirus groep. Komen veel voor bij egels en mogelijk kunnen deze virussen over gaan
op andere diersoorten en mensen. Theoretisch risico.Algemene hygiënemaatregelen

83

84