Uitkomsten
feitenonderzoek
matchingbehoefte op
(Europese)
onderzoeksubsidies
13 maart 2014

Ernst & Young Accountants LLP
Wassenaarseweg 80
2596 CZ Den Haag
Postbus 90636
2509 LP Den Haag

Tel: +31 88 407 10 00
Fax: +31 88 407 41 87
ey.com

VSNU-OCW-EZ
T.a.v. VSNU
Lange Houtstraat 2
2501 ES DEN HAAG

Den Haag, 13 maart 2014

EB/dw/9G7ENB

Geachte opdrachtgevers,
Naar aanleiding van de door u aan ons verstrekte opdracht voor het uitvoeren van het feitenonderzoek
naar de matchingbehoefte op (Europese) onderzoeksubsidies, doen wij u hierbij onze rapportage van
feitelijke bevindingen toekomen. Wij hebben de werkzaamheden verricht zoals omschreven in onze
opdrachtbrief van 1 oktober 2013. Deze rapportage bevat de uitkomsten van de verrichte
werkzaamheden.
Wij hebben ons rapport als volgt ingedeeld:
1
Bestuurlijke samenvatting
2
Algemeen
3
Beschrijving van uitgevoerde specifieke werkzaamheden
4
Financiële stromen universiteiten
5
Ontwikkeling 1e en 2e geldstroom
6
Onderzoek subsidieregelingen
7
Onderzoek universiteiten
8
Financiering programma FP7 versus Horizon 2020
9
Begrote ontwikkeling baten en matchingbehoefte
Wij vertrouwen erop u met deze rapportage van dienst te zijn geweest en zijn vanzelfsprekend graag
bereid een nadere toelichting te verstrekken.
Hoogachtend
Ernst & Young Accountants LLP

w.g. E.A.D. Buitelaar RA

Ernst & Young Accountants LLP is een limited liability partnership opgericht naar het recht van Engeland en Wales en geregistreerd bij Companies
House onder registratienummer OC335594. In relatie tot Ernst & Young Accountants LLP wordt de term partner gebruikt voor een (vertegenwoordiger
van een) vennoot van Ernst & Young Accountants LLP. Ernst & Young Accountants LLP is statutair gevestigd te Lambeth Palace Road 1, London SE1
7EU, Verenigd Koninkrijk, heeft haar hoofdvestiging aan Boompjes 258, 3011 XZ Rotterdam, Nederland en is geregistreerd bij de Kamer van
Koophandel Rotterdam onder nummer 24432944. Op onze werkzaamheden zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin een beperking van de
aansprakelijkheid is opgenomen.

Pagina 2

Inhoudsopgave
1
1.1
1.2
1.3
1.4

Bestuurlijke samenvatting
Omvang huidige matchingbehoefte op de 1e geldstroom
Omvang financiële ruimte in de 1e geldstroom na aftrek van matchingbehoefte
Ontwikkeling omvang en voorwaarden geldstromen 2013-2020
Ontwikkeling matchingbehoefte Horizon 2020-programma

4
5
11
12
13

2
2.1
2.2
2.3

Algemeen
Aanleiding en opdracht
Uitgangspunten onderzoek
Aard en reikwijdte van de verrichte werkzaamheden

13
13
17
19

3
3.1
3.2
3.3
3.4

Beschrijving van uitgevoerde specifieke werkzaamheden
Deskresearch
Onderzoek ter plaatse
Samenvoegen uitkomsten onderzoek ter plaatse
Rapporteren

19
20
21
22
22

4
4.1
4.2

Financiële stromen universiteiten
Ontwikkeling baten universiteiten
Ontwikkeling subsidiestromen op totaalniveau

23
23
25

5
5.1
5.2

Ontwikkeling 1e en 2e geldstroom
Samenstelling financieringsstromen in 1e (OCW) geldstroom
Ontwikkeling NWO en KNAW (2e geldstroom)

30
30
31

6
6.1
6.2
6.3
6.4

Onderzoek subsidieregelingen
NWO-regelingen
EU regelingen
Overige regelingen
Theoretische matchingbehoefte

33
34
39
47
53

7
7.1
7.2
7.3
7.4
7.5

Onderzoek universiteiten
Onderzochte informatie
Inrichting financiële administratie
Methode van toerekening indirecte kosten
Onderzoek individuele projecten
Totale matchingbehoefte universiteiten

53
54
54
55
57
62

8
8.1
8.2

Financiering programma FP7 versus Horizon 2020
Flat rate methode
Full cost methode

63
63
65

9
9.1
9.2

Ontwikkeling begrote baten en matchingbehoefte 2013-2020
Meerjarenraming Ministerie van OCW 2013-2017
Meerjarenraming Ministerie van EZ 2013-2017

68
69
70

Pagina 3

9.3
9.4
9.5

Meerjarenraming financiering NWO
Bijdragen FP7/Horizon 2020 projecten 2014-2020
Meerjarenraming universiteiten

71
72
76

Bijlage 1: TU Delft Feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekening
Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
Inrichting projectadministratie
Onderzoek projecten
Matchingbehoefte TU Delft
Baten naar faculteit

78
78
78
82
84
85
86

Bijlage 2: TU Eindhoven feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekeningen
Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
Inrichting projectadministratie
Onderzoek projecten
Matchingbehoefte TU Eindhoven
Baten naar faculteit

87
87
87
91
92
94
95

Bijlage 3: Universiteit Leiden feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekeningen
Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
Inrichting projectadministratie
Onderzoek projecten
Matchingbehoefte Universiteit Leiden

96
96
97
101
103
104

Bijlage 4: Maastricht University feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekeningen
Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
Inrichting projectadministratie
Onderzoek projecten
Matchingbehoefte Maastricht University

105
105
105
109
111
112

Bijlage 5: Universiteit van Amsterdam feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekeningen
Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
Inrichting projectadministratie
Onderzoek projecten
Matchingbehoefte Universiteit van Amsterdam

113
113
114
118
119
121

Bijlage 6: Wageningen University feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekeningen
Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
Inrichting projectadministratie
Onderzoek projecten
Matchingbehoefte Wageningen University

122
122
122
127
128
130

Bijlage 7: Onderzochte universiteiten

131

Pagina 4

1

Bestuurlijke samenvatting

Doel onderzoek
Bij VSNU, OCW en EZ (hierna: de opdrachtgevers) bestaat behoefte aan het inzichtelijk maken van de
huidige omvang van matching op de onderzoeksubsidies binnen de 2e en 3e geldstroommiddelen, hoe
deze zich verhoudt ten opzichte van het in 2004 uitgevoerde onderzoek1, en wat de verwachte
ontwikkeling is van de matchingbehoefte als gevolg van onder meer het programma Horizon 2020.
Matching
Onder matching wordt in dit onderzoek verstaan dat deel van de integrale projectkosten (directe
personele en materiële kosten, plus een opslag als dekking van de indirecte kosten) dat niet door
betreffende subsidieverstrekker wordt gefinancierd. Het deel van de integrale kosten dat niet wordt
gedekt vanuit de subsidieverstrekker moet op andere wijze (c.q. vanuit de 1e of overige geldstromen)
worden gefinancierd door de universiteit.
In de begeleidingscommissie2 en het plan van aanpak is opgemerkt dat een matching niet als negatief
hoeft te worden ervaren. De eerste geldstroom van universiteiten voorziet in voorzieningen zoals de
beschikbaarheid van hoogleraren voor de begeleiding van promovendi, laboratoria en algemene
faciliteiten zoals ICT of bibliotheken. De tweede en derde geldstroom zijn bronnen van aanvullende
projectfinanciering. Deze subsidies zijn meestal niet kostendekkend. De eerste geldstroom wordt via
inzet van personeel, infrastructuur en soms ook cash ingezet om deze subsidies aan te vullen.
Onderzoeksvragen
Door de opdrachtgevers zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd:
1
Wat is de omvang van de huidige matchingbehoefte op de 1e geldstroom als gevolg van
matchingverplichtingen voor de 2e en 3e geldstroom?
2
Wat is de omvang van de resterende financiële ruimte in de 1e geldstroom na aftrek van
matching?
3
Welke prognoses zijn te geven voor de omvang van de matchingbehoefte voor de periode 20142020 (als gevolg van Horizon 2020, ontwikkeling NWO-budget en topsectoren)?
4
Welke extra financiering is nodig om te voldoen aan de matchingbehoefte van Horizon 2020?
Wij hebben conform Standaard 4400 feitelijk onderzoek uitgevoerd naar de onderzoeks- en deelvragen,
waarvan de bevindingen in deze rapportage zijn opgenomen. Het is de bedoeling dat de lezer zelf een
oordeel vormt over de werkzaamheden en over de in dit rapport weergegeven bevindingen en op basis
daarvan eigen conclusies trekt. Wij wijzen u er op dat indien wij aanvullende werkzaamheden zouden
hebben verricht of een controle- of beoordelingsopdracht zouden hebben uitgevoerd, wellicht andere
onderwerpen zouden zijn geconstateerd die voor rapportering in aanmerking zouden zijn gekomen.

1

Zie rapport “de omvang van matching” d.d. 14 april 2004.

2

Naast de opdrachtgevers namen in de begeleidingscommissie de Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid
(AWT), het Rathenau Instituut en het Centraal Planbureau (CPB) zitting.

Pagina 5

Uitgangspunten onderzoek
Wij hebben bij uitvoering van ons onderzoek in overleg met de begeleidingscommissie een aantal
uitgangspunten3 gehanteerd, welke betrekking hebben op:
• De verdeling van de bijdragen in de 1e geldstroom tussen het onderwijs- en onderzoeksdeel in de
periode 2003 tot en met 2008 is gelijk gesteld aan de periode 2009 tot en met 2012, waarvoor het
document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbronnen 2009-2013” als bron is gebruikt.
• Het aantal te onderzoeken projecten per universiteit.
• Het hanteren van een opslagpercentage van 80% over de directe loonkosten ter dekking van de
indirecte kosten voor de berekening van de theoretische matchingbehoefte.
• Het afzetten van de uitkomsten van de matchingbehoefte vanuit de aselect geselecteerde en
onderzochte projecten, tegen de baten per geldstroom blijkend uit de gesaldeerde jaarrekeningen
van universiteiten om de matchingbehoefte op totaalniveau te benaderen.
• Voor het berekenen van de verwachte ontwikkeling van de baten vanuit het Horizon 2020programma is een scenario ontwikkeld, met als uitgangspunten een stijging van het budget van circa
41%, dat gelijk wordt verspreid over de looptijd van het programma.

Omvang huidige matchingbehoefte op de 1e geldstroom

1.1

Ontwikkeling 1e en 2e en 3e geldstroom
Uit ons onderzoek blijkt dat de omvang van de geldstromen en de verdeling naar financier in de periode
2003 tot en met 2012 is gewijzigd. Uit de jaarrekeningen van de dertien universiteiten blijkt dat de
totale baten van universiteiten met 29%4 zijn gestegen.
De 1e geldstroom is in de periode 2003 tot en met 2012 met 7% gestegen. De 1 e geldstroom bestaat uit
een onderwijs- en onderzoeksdeel. In onderstaande figuur is op basis van gegevens van het ministerie
van OCW de ontwikkeling van de verdeling van de 1e geldstroom naar het onderwijs- en onderzoeksdeel
weergegeven:
4.000
3.500
3.000
2.500

Onderzoeksdeel

2.000

Onderwijsdeel

1.500

Totaal OCW

1.000

500
2009

2010

2011

2012

Bron: document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e
geldstroom van het ministerie van OCW.

Uit bovenstaande figuur blijkt dat het onderzoeksdeel binnen de 1e geldstroom in de jaren 2009 tot en
met 2012 gemiddeld 52% bedraagt. De omvang van het onderzoeksdeel in de 1 e geldstroom, uitgaande
van een gemiddelde verdeling van 52%5, stijgt in de periode 2003 tot en met 2012 met 13%.
3

Zie hoofdstuk 2.2.2.Overleg en afstemming uitgangspunten begeleidingscommissie.

4

Zie hoofdstuk 4.1 Ontwikkeling baten universiteiten.

Pagina 6

De som van de 2e en de 3e geldstroom voor universiteiten stijgt in de periode 2003 tot en met 2012 met
91%6 (exclusief contractonderwijs: 96%). Als de procentuele ontwikkeling van onderzoekscomponent in
de 1e geldstroom wordt afgezet tegen de procentuele ontwikkeling van de som van de 2e en de 3e
geldstroom vanuit de jaarrekeningen van universiteiten, dan blijkt de volgende ontwikkeling:
250%

200%

150%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom
2e en 3e geldstroom zonder
contractonderwijs

100%

50%

0%
2003200420052006200720082009201020112012
Bron: jaarrekeningen universiteiten, bewerkt voor onderzoeksbaten 1e geldstroom en met verdeling vanuit
document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen
1e geldstroom van het ministerie van OCW. Verdeling 1e geldstroom 2003-2008 is gelijkgesteld aan
gemiddelde verdeling in periode 2009-2013.

5

Zie hoofdstuk 2.2.2 Overleg en afstemming uitgangspunten begeleidingscommissie.

6

Ziehoofdstuk 4.1 Ontwikkeling baten universiteiten.

Pagina 7

Als gevolg van voorgenoemde ontwikkeling geldt dat in absolute zin de omvang van het onderzoeksdeel
in de 1e geldstroom en de omvang van de 2e en 3e geldstroom elkaar van 2003 tot en met 2012
naderen, hetgeen schematisch als volgt kan worden weergegeven:
70%
60%
50%
40%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

30%

2e en 3e geldstroom zonder
contractonderwijs

20%
10%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Bron: jaarrekeningen universiteiten, onderzoeksdeel 1e geldstsroom bewerkt met verdeling vanuit document
“aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het
ministerie van OCW.

Registratie geldstromen
Uit ons onderzoek blijkt dat universiteiten, conform het model jaarrekening, geldstromen naar aard
(1e, 2e en 3e geldstroom) registreren, maar niet naar specifieke regeling (FP7, NWO, BSIK et cetera). Het
is daarom niet mogelijk om de verantwoorde baten aan een specifieke regeling toe te wijzen.
Financiering subsidiabele kosten vanuit subsidieregelingen
Uit ons onderzoek blijkt dat de (subsidie)regelingen die ten grondslag liggen aan de baten vanuit de
2e en 3e geldstroom de integrale (subsidiabele) kosten niet financieren, hetgeen inherent resulteert in
een matchingbehoefte, die vanuit andere geldstromen wordt gefinancierd. In de 2 e en 3e geldstroom
onderkennen wij twee identificeerbare hoofdstromen, namelijk de bijdragen vanuit NWO, de EU en één
restcategorie: de overige subsidie- en onderzoekregelingen.

Pagina 8

Wij hebben op basis van door de universiteiten geregistreerde en bij ons reeds bekende projecten circa
100 geldende subsidieregelingen geïnventariseerd en nader onderzocht. Van deze regelingen hebben wij
vastgesteld7:
• wat zijn blijkens de subsidieregelingen de subsidiabele kosten;
• of en zo ja hoe indirecte kosten worden vergoed; en
• welk deel van de subsidiabele kosten wordt vanuit de regelingen gefinancierd.
Uit ons onderzoek blijkt dat de aard van de regelingen qua matchingbehoefte verschilt. Dit verschil wordt
in hoofdlijnen veroorzaakt door de mate van vergoeding van indirecte kosten en het
financieringspercentage van de subsidiabele kosten.
Bandbreedte matchingbehoefte subsidieregelingen
Uit ons onderzoek naar de verschillende subsidieregelingen blijken verschillende bandbreedten, waarin
de matchingbehoefte per subsidieverstrekker en regeling zich bevindt. Deze bandbreedte is per
verstrekker als volgt8:
• NWO; matchingbehoefte tussen 30% en 69% (zie hoofdstuk 6.1), hetgeen inhoudt dat voor iedere
ontvangen euro aan subsidie de betreffende universiteit tussen € 0,43 9 en € 2,2310 uit overige
geldstromen moet financieren. Als de mogelijke uitkomsten van de onderkende en onderzochte
regelingen NWO absoluut worden gemiddeld, geldt een gemiddelde van 52% (€ 1,08) .
• EU; matchingbehoefte tussen 3% en 70% (zie hoofdstuk 6.2), hetgeen inhoudt dat voor iedere
ontvangen euro aan subsidie de betreffende universiteit tussen € 0,03 en € 2,33 uit overige
geldstromen moet financieren. Als de mogelijke uitkomsten van de onderkende en onderzochte
regelingen EU absoluut worden gemiddeld, geldt een gemiddelde van 43% (€ 0,75).
• Overige; matchingbehoefte tussen 0% en 85% (zie hoofdstuk 6.3), hetgeen inhoudt dat voor iedere
ontvangen euro aan subsidie de betreffende universiteit tussen € 0,00 en € 5,67 uit overige
geldstromen moet financieren. Als de mogelijke uitkomsten van de onderkende en onderzochte
regelingen NWO absoluut worden gemiddeld, geldt een gemiddelde van 46% (€ 0,85).
Bovenstaande bandbreedten vormen de voor dit onderzoek theoretische matchingbehoefte.
Bovenstaande gemiddelde percentages zijn tot stand gekomen door de mogelijke uitkomsten van de
verschillende regelingen absoluut te middelen. Deze subsidieregelingen komen niet allemaal in dezelfde
mate voor. Het is niet mogelijk gebleken om de werkelijke matchingbehoefte te bepalen door rekening te
houden met de relatieve omvang van verschillende typen regelingen binnen de categorieën NWO, EU en
Overig.
Matchingbehoefte onderzochte projecten
Wij hebben 131 aselect geselecteerde projecten, verspreid over de drie geldstromen bij zes
universiteiten nader onderzocht. De onderzochte universiteiten, uitgezonderd de Universiteit van
Amsterdam, registreren in de financiële en projectadministratie niet de indirecte projectkosten op
projectniveau.

7

Zie hoofdstuk 6 Onderzoek subsidieregelingen.

8

Zie hoofdstuk 6 Onderzoek subsidieregelingen.

9

Subsidiabele kosten € 100, subsidie € 70, matching € 30. € 30 gedeeld door € 70 is € 0,43 per Euro.

10

Subsidiabele kosten € 100, subsidie € 31, matching € 69. € 69 gedeeld door € 31 is € 2,23 per Euro.

Pagina 9

Vanwege het ontbreken van benodigde informatie kan de matchingbehoefte op individueel projectniveau
niet op basis van gegevens in de financiële en projectadministratie worden vastgesteld. In overleg met
de begeleidingscommissie hebben wij de matchingbehoefte per project herrekend. Deze herrekening
heeft plaatsgevonden op basis van beschikbare gegevens uit de projectadministratie, de financiële
administratie en (gevalideerde) modellen van de universiteiten voor de berekening van de indirecte
kosten versus de directe kosten11. De door ons herrekende matchingbehoefte per project is met
desbetreffende universiteit afgestemd.
Uit ons onderzoek naar 131 aselect geselecteerde projecten verspreid over de drie geldstromen bij zes
universiteiten blijkt de volgende herrekende matchingbehoefte, per universiteit en per regeling:
TU Delft

TU
Eindhoven

Universiteit
Leiden

Wageningen
University

Maastricht
University

UvA

Gemiddeld

Theoretisch
(zie §6)

56%

42%

40%

38%

1244%

44%

52%

1333%

39%

28%

22%

36%

1428%

32%

43%

Overige

58%

1556%

24%

47%

38%

1618%

44%

46%

Gemiddeld

45%

49%

31%

39%

38%

35%

40%

Aantal dossiers

38

15

20

16

27

15

131

NWO (inclusief

48%

ZonMW)
EU-projecten

Bron: onderzochte projecten van universiteiten, na aanpassing opslag ter dekking indirecte kosten.

Wij constateren dat de minimale en maximale matchingbehoefte, zoals wij deze theoretisch berekenden,
tevens uit de deelwaarnemingen op de individuele projectdossiers blijken17.
De gemiddelde matchingbehoefte vanuit de onderzochte projecten 18, ligt voor zowel NWO-projecten als
EU-projecten lager dan de theoretische matchingbehoefte. De gemiddelde theoretische
matchingbehoefte is een ongewogen gemiddelde aan mogelijke uitkomsten van matchingbehoeften voor
onderkende regelingen19.
De lagere gemiddelde matchingbehoefte voor de onderzochte EU-projecten ten opzichte van de
theoretische matching hangt samen met het feit dat 2220 van de 39 geselecteerde projecten FP6- en
FP7-projecten betreffen welke een theoretisch lager dan gemiddelde matchingbehoefte kennen.

11

Zie hoofdstuk 7.3 Methode van toerekening indirecte kosten.

12

Volgens de interne registratie van de UvA bedraagt de matchingbehoefte voor NWO-projecten gemiddeld 49%.

13

Door de TU Delft is aangegeven dat het % bij EU-projecten (33%) laag is, omdat in de selectie enkele projecten zijn
opgenomen waar de TU Delft penvoerder was en dus 100% van managementkosten vergoed kreeg. Door de TU Delft is
opgemerkt dat dit percentage aan matchingbehoefte niet representatief is voor de EU-projectenportefeuille van de TU
Delft.

14

Volgens de interne registratie van de UvA bedraagt de matchingbehoefte voor EU-projecten gemiddeld 31%.

15

Dit percentage wordt veroorzaakt door twee grote BSIK projecten met een grote impact op de matchingbehoefte.

16

Volgens de interne registratie van de UvA bedraagt de matchingbehoefte voor overige projecten gemiddeld 21%.

17

Zie hoofdstuk 7.4.1 Matchingbehoefte vanuit onderzochte projectdossiers.

18

Zie hoofdstuk 7.4.1 Matchingbehoefte vanuit onderzochte projectdossiers.

19

Zie hoofdstuk 6.1.5 Matchingbehoefte NWO projecten en hoofdstuk 6.2.9 Matchingbehoefte EU projecten

20

De 22 onderzochte projecten kenden een gemiddelde matchingbehoefte van 29%.

Pagina 10

Door de universiteiten is toegelicht21 dat in de berekening van de matchingbehoefte geen rekening is
gehouden met interne kosten inzake de voorbereiding van projecten, begeleiding van projecten en
overige niet subsidiabele kosten. Daarnaast is door universiteiten aangegeven dat de werkelijke
personele kosten voor NWO-regelingen frequent hoger zijn dan de vergoedingen die van NWO worden
verkregen. Indien bij de berekening van de matchingbehoefte wel rekening was gehouden met deze
kosten, dan zou de matchingbehoefte hoger zijn.
Geconstateerd wordt dat de Technische Universiteiten een hoger dan gemiddelde matchingbehoefte
kennen (gemiddeld: 47% op basis van onderzochte projecten) dan de overige onderzochte universiteiten
(gemiddeld 36% op basis van onderzochte projecten). Door de TU Delft is toegelicht dat deze hogere
matchingbehoefte wordt veroorzaakt door het hoger geldende opslagpercentage over de directe kosten
ter dekking van de indirecte kosten. Dit hogere opslagpercentage wordt volgens de TU Delft veroorzaakt
door een duurdere infrastructuur. Bij projecten met een gefixeerde opslag over de directe kosten ter
dekking van indirecte kosten resulteert dit in een hogere dan gemiddelde matchingbehoefte.
Ontwikkeling matchingbehoefte
Wij constateren dat er geen sprake is van een homogene massa aan projecten en universiteiten,
waardoor de uitkomsten van onderzochte projecten niet als zodanig kunnen worden geëxtrapoleerd naar
de gehele massa. Zoals afgestemd met de begeleidingscommissie hebben wij hierna de omvang van de
2e en 3e geldstroom in 2012 vanuit de jaarrekeningen van de dertien universiteiten22 afgezet tegen de
gemiddelde matchingbehoefte vanuit de 131 onderzochte projecten. Dit resulteert in de volgende
matchingbehoefte:
Universiteit

Regeling

Omvang geldstroom
conform JR 2012
(* € miljoen)

Matchingbehoefte per
€ aan integrale kosten
(zie hoofdstuk 7.5)

Totaal universiteiten

Matchingbehoefte €
(* € miljoen)

NWO

418

44%

329

EU

23213

32%

100

Overige

936

44%

735

Totaal

1.567

1.164

Bron: gemiddelde uitkomsten matchingbehoefte onderzochte projecten van universiteiten afgezet tegen de
omvang 2e en 3e geldstroom (exclusief contractonderwijs) vanuit jaarrekeningen universiteiten (zie hoofdstuk
4.1).

De matchingsbehoefte die uit bovenstaande berekening volgt kan worden gerelateerd aan de omvang
van de 2e en 3e geldstroom op sectorniveau. In dat geval geldt dat voor iedere euro aan externe
financiering, de universiteit gemiddeld € 0,74 aan matchingsmiddelen dient bij te leggen. 24

21

Zie hoofdstuk 6 Onderzoek subsidieregelingen en hoofdstuk 7.4.1 Matchingbehoefte vanuit onderzochte projectdossiers.

22

Zie hoofdstuk 4.2.1 Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom.

23

Niet alle universiteiten registreren de EU-baten zichtbaar in de jaarrekening. Zeven van de dertien universiteiten hebben
deze baten zichtbaar gepresenteerd; met een totaalbedrag van € 101 miljoen. Op basis van de basisdata rapportage Kennis
in Kaart is het bedrag voor EU baten benaderd (zie hoofdstuk 9.4), hetgeen als basisbedrag in het vergelijkingsoverzicht is
opgenomen.

24

Omvang matchingbehoefte ad € 1.164 gedeeld door omvang geldstromen € 1.567 miljoen is € 0,74.

Pagina 11

1.2

Omvang financiële ruimte in de 1e geldstroom na aftrek van
matchingbehoefte

Financiële ruimte in de 1e geldstroom na aftrek matchingbehoefte
Uit hoofdstuk 1.1 blijkt op basis van de gemiddelde uitkomsten van de matchingbehoefte per project,
vermenigvuldigd met de geldstroom vanuit de gesaldeerde jaarrekeningen van dertien universiteiten,
een matchingbehoefte van circa € 1.164 miljoen.
De totale 1e geldstroom over het jaar 2012 bedraagt circa € 3.489 miljoen 25, welke bestaat uit een
onderwijsdeel van € 1.672 miljoen en een onderzoeksdeel van € 1.817 miljoen.
De resterende financiële ruimte na aftrek van de herrekende matchingbehoefte bedraagt:
• voor de totale 1e geldstroom € 2.325 miljoen (€ 3.489 miljoen minus € 1.164 miljoen); en
• voor het onderzoeksdeel van de 1e geldstroom € 653 miljoen (€ 1.817 miljoen minus € 1.164
miljoen).
Wij merken op dat in de 1e geldstroom geoormerkte bedragen zijn opgenomen, bijvoorbeeld het
zwaartekrachtprogramma, welke bijdragen blijkens de beschikbare regeling niet vrij besteedbaar zijn. Wij
hebben deze post niet in bovenstaand overzicht opgenomen.
Matchingbehoefte 2012 versus 2002
In het rapport “de omvang van matching” d.d. 14 april 2004 is op basis van een raming van de 2 e en 3e
geldstroom over het jaar 2002 een matchingbehoefte beschreven, die zich tussen de € 660 miljoen en €
985 miljoen zou bevinden, met een gemiddelde van € 826 miljoen. Deze bedragen waren gebaseerd op
het uitgangspunt dat de gemiddelde matchingbehoefte op de 2e en 3e geldstroom 46% bedraagt; een
bedrag van € 0,84 per ontvangen euro aan subsidiebijdrage. Bij de berekening van bovenstaande
bedragen is een bedrag voor de 2e en 3e geldstroom gehanteerd van € 985 miljoen (inclusief
contractonderwijs).
De baten 2003 voor de 2e en 3e geldstroom bedraagt inclusief contractonderwijs € 888 miljoen
(exclusief contractonderwijs € 798 miljoen). Daarnaast constateren wij dat in de berekening van de
matchingbehoefte rekening is gehouden met een algemene opslag van 10% ter dekking van de kosten
voor begeleiding van onderzoekers. Deze opslag is niet gehanteerd bij de berekening van de
matchingbehoefte per project of op totaalniveau in deze rapportage.
Rekening houdend met genoemde uitgangspunten bedraagt de totale matchingbehoefte circa € 1.164
miljoen in het jaar 2012. De baten voor de 2e en 3e geldstroom (exclusief contractonderwijs) zijn in de
periode 2003 tot en met 2013 met € 760 miljoen gestegen naar € 1.567 miljoen26. Deze stijging
resulteert in een hogere matchingbehoefte.
In onderstaande tabel zijn de uitkomsten van de verschillende onderzoeken tegen elkaar afgezet:
Universiteit

Matchingbehoefte

Matching per €
ontvangen subsidie

Omvang 2e en 3e
geldstroom
(* € 1 miljoen)

Matchingbehoefte
(* € 1 miljoen)

Onderzoeksjaar 2002

46%

€ 0,84

€ 985

€ 826

Onderzoeksjaar 2012

43%

€ 0,74

€1.567

€ 1.164

25

Zie hoofdstuk 5.1 Samenstelling financieringsstromen in 1e (OCW) geldstroom.

26

Zie hoofdstuk 4.2.1 Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom.

Pagina 12

1.3

Ontwikkeling omvang en voorwaarden geldstromen 2013-2020

Ontwikkeling omvang beschikbare budgetten
Wij hebben onderzoek verricht naar de ontwikkeling van de begrote geldstromen voor universiteiten in
de periode 2013 tot en met 2020. Hierbij hebben wij kennis genomen van de meerjarenbegrotingen en ramingen voor uitgaven van de volgende subsidieverstrekkers van universiteiten; de Ministeries van OCW
en EZ. Wij merken op dat de beschikbare meerjarenramingen niet betrekking het op de periode 2019 en
2020, waardoor wij hiernaar geen nader onderzoek hebben verricht.
Uit ons onderzoek blijkt dat:
• De bijdragen in de meerjarenraming voor de 1e geldstroom van het Ministerie van OCW in de periode
2013 tot en met 2018 met cumulatief 0,6% stijgt 27.
• De bijdragen in de meerjarenraming voor kennis en innovatie van het Ministerie van EZ in de periode
2013 tot en met 2017 met cumulatief 3% stijgt28.
• De bijdragen in de financiering van NWO door het Ministerie van OCW daalt blijkens de
meerjarenbegroting in de periode van 2013 tot en met 2018 met cumulatief 4% . Door het ministerie
van OCW is toegelicht dat in de meerjarenbegroting niet alle maatregelen vanuit het Regeerakkoord
en het begrotingsakkoord 2014 zijn opgenomen. Door het ministerie van OCW is toegelicht dat,
rekening houdend met de extra maatregelen, het budget van NWO met cumulatief 16,6% in 2018
toeneemt29.
• Het budget voor het Horizon 2020-programma over de programmaperiode 2014-2020 met 41%
stijgt30 ten opzichte van het voorgaande FP7-programma.
Ontwikkeling subsidievoorwaarden
Op basis van ons onderzoek naar de onderkende subsidieregelingen 31 constateren wij geen wijzigingen
in de subsidievoorwaarden die voor het jaar 2014 duiden op een wijziging in de matchingbehoefte per
project voor de gemiddelde universiteit.
Wel onderkennen wij door de invoering van het EU-programma Horizon 2020 per 2014 een verwachte
stijging van de matchingbehoefte voor universiteiten die een opslag voor de dekking van de indirecte
kosten hebben van meer dan 90%32. Dit doet zich voor bij de onderzochte technische universiteiten Delft
en Eindhoven.
Indien de omvang en de subsidievoorwaarden van de 3e geldstroom, met uitzondering van het Horizon
2020-programma, niet wijzigen, geldt dat de matchingbehoefte voor de geldstromen gelijk blijven. Wij
merken op dat indien de stijging van het NWO budget tot en met 2018 plaatsvindt en deze middelen
worden toegekend aan universiteiten de absolute omvang van NWO middelen stijgen en daarmee ook de
matchingbehoefte voor deze projecten.

27

Zie hoofdstuk 9.1 Meerjarenraming Ministerie van OCW.

28

Zie hoofdstuk 9.2 Meerjarenraming Ministerie van EZ.

29

Zie hoofdstuk 9.3 Meerjarenraming financiering NWO.

30

Zie hoofdstuk 9.4 Bijdragen FP7/Horizon 2020 projecten 2014-2020.

31

Zie hoofdstuk 6 Onderzoek subsidieregelingen.

32

Zie hoofdstuk 8 Financiering programma FP7 versus Horizon 2020.

Pagina 13

1.4

Ontwikkeling matchingbehoefte Horizon 2020-programma

Het budget voor het nieuwe Horizon 2020-programma bedraagt € 78,6 miljard33, hetgeen over de
programmaperiode circa 41% hoger is dan het budget voor het FP7-programma. De verwachting vanuit
verschillende betrokken actoren is dat door de stijging van het budget de baten voor universiteiten
vanuit het Horizon 2020-programma stijgen. De verdeling - en mate - van deze stijging over de jaren
2014 tot en met 2020 is op dit moment niet bekend. Om het effect van een mogelijke stijging te kunnen
berekenen is in overleg met de begeleidingscommissie een scenario uitgewerkt, waarbij de volgende
uitgangspunten zijn gehanteerd:
1
De toekenning voor universiteiten vanuit het Horizon 2020-programma stijgt naar circa € 1,84
miljard34. Dit uitgangspunt is gebaseerd op de veronderstelling dat de (geraamde) toekenning over
programmaperiode 2007-2013 van € 1,3 miljard stijgt overeenkomstig de toename in de omvang
van het Horizon 2020-programma (41%).
2
Het geraamde budget van € 1,84 miljard wordt in gelijke delen verspreid over de looptijd van het
project 2014-2020, circa € 264 miljoen per jaar. Ter vergelijking: de jaarlijkse gemiddelde
toekenning vanuit het FP7-budget in de periode 2007-2013 bedroeg circa € 187 miljoen per
jaar35.
3
De looptijd van een Horizon 2020-project sluit aan op de gemiddelde looptijd van een FP7programma; circa drieënhalf jaar36.
4
De realisatie van de projectkosten is gemiddeld gelijk verdeeld over de looptijd.
Uit bovenstaande scenario blijkt dat de gemiddelde geraamde baten in het Horizon 2020-programma
stijgen naar circa € 264 miljoen37. Dit is een stijging van circa € 77 miljoen, ten opzichte van de
gemiddelde jaarlijkse toekenning vanuit het FP7-budget van € 187 miljoen. Ten opzichte van het jaar
2012, waarin zich een hogere toekenning van het FP7 budget voordeed, resulterend in hogere baten,
stijgen de baten met circa € 51 miljoen.
Rekening houdend met een stijging van het jaarlijks geraamde budget in de programmaperiode van
circa € 77 miljoen en een gelijkblijvende matchingbehoefte van 25%, stijgt de verwachte gemiddelde
matchingbehoefte voor universiteiten over de programmaperiode met circa € 26 miljoen ten opzichte
van FP7.

2

Algemeen

2.1

Aanleiding en opdracht

Bij VSNU, OCW en EZ (hierna: de opdrachtgevers) bestaat behoefte aan het inzichtelijk maken van de
huidige omvang van matching op de onderzoeksubsidies binnen de 2e en 3e geldstroommiddelen hoe
deze zich verhoudt ten opzichte van het in 2004 uitgevoerde onderzoek38, en wat de verwachte
ontwikkeling is van de matchingbehoefte als gevolg van onder meer het programma Horizon 2020.

33

Factsheet: Horizon 2020 budget, 25 November 2013.

34

€ 1,3 miljard plus 41%.

35

€ 1,3 miljard gedeeld door de programmaperiode van zeven jaar.

36

Bron: basisdata rapportage Kennis in kaart.

37

€ 1,84 miljard gedeeld door de programmaperiode van zeven jaar.

38

Zie rapport “de omvang van matching” d.d. 14 april 2004.

Pagina 14

Voor het begeleiden van de uitvoering van het onderzoek is een commissie ingesteld, bestaande uit de
opdrachtgevers, het CPB, het Rathenau instituut en AWT (hierna de begeleidingscommissie genoemd).
In overleg met de begeleidingscommissie zijn een aantal uitgangspunten voor de uitvoering van het
onderzoek afgestemd, die in hoofdstuk 2.2 Uitgangspunten onderzoek, nader zijn beschreven. Als
startpunt geldt dat de definitie van matching is afgestemd, hetgeen in hoofdstuk 2.2.1 uiteen is gezet.
In de begeleidingscommissie en het plan van aanpak is opgemerkt dat matching niet als negatief hoeft te
worden ervaren. De eerste geldstroom van universiteiten voorziet in voorzieningen zoals de
beschikbaarheid van hoogleraren voor de begeleiding van promovendi, laboratoria en algemene
faciliteiten zoals ICT of bibliotheken. De tweede en derde geldstroom zijn bronnen van aanvullende
projectfinanciering. Deze subsidies zijn meestal niet kostendekkend. De eerste geldstroom wordt via
inzet van personeel, infrastructuur en soms ook cash ingezet om deze subsidies aan te vullen.
Door de opdrachtgevers zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd:
1
Wat is de omvang van de huidige matchingbehoefte op de 1e geldstroom als gevolg van
matchingverplichtingen voor de 2e en 3e geldstroom?
2
Wat is de omvang van de resterende financiële ruimte in de 1e geldstroom na aftrek van
matching?
3
Welke prognoses zijn te geven voor de omvang van de matchingbehoefte voor de periode 20142020 (als gevolg van Horizon 2020, ontwikkeling NWO-budget en topsectoren)?
4
Welke extra financiering is nodig om te voldoen aan de matchingbehoefte van Horizon 2020?
Om bovengenoemde onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden, zijn de volgende deelvragen met de
opdrachtgevers en de begeleidingscommissie afgestemd, waarover in deze rapportage feitelijk wordt
gerapporteerd:
• Wat is de ontwikkeling van de geldstromen binnen universiteiten in de periode 2003 tot en met
2012?
• Wat is de ontwikkeling van de vergoeding voor de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom in de
periode 2003 tot en met 2012?
• Wat is de ontwikkeling van de 2e en 3e geldstroom naar verstrekker (Nationaal, Internationaal, EU,
NWO, et cetera) in de periode 2003 tot en met 2012?
• Wat is de ontwikkeling van cofinanciering/matchingvereisten in de periode 2003-2012, naar de top
drie subsidieverstrekkers (waaronder NWO, EU-regelingen en overige).
• Wat is de theoretische dekking (op basis van subsidievoorwaarden) van directe- en indirecte kosten
per regeling?
• Wat is de dekking voor een selectie van projecten bij Universiteiten?
• Kan deze dekking voor nieuwe regelingen worden geëxtrapoleerd?
• Wat is, op basis van de beschikbare informatie, de verwachte ontwikkeling van de
subsidievoorwaarden van de belangrijkste subsidieverstrekkers en welk effect hebben deze
wijzigingen op de matchingbehoefte van projecten?
• Wat is de benodigde matching vanuit de nader te onderzoeken projectdossiers verspreid over
regelingen 2e en 3e geldstroommiddelen?
• Wat is de verwachte omvang van de significante drie (zie boven) geldstromen binnen Universiteiten in
de periode 2013-2020?
• Wat is het effect van de verwachte regelgeving binnen de 2e en 3e geldstroom op de
matchingbehoefte in de periode 2013-2020?
• Kan op basis van de werkzaamheden vanuit de analyse en projectbeoordeling een matchingbehoefte
voor universiteiten worden berekend? En zo ja, wat is hiervan de omvang, en hoe verhoudt zich deze
tot de matchingbehoefte in 2002, zoals blijkt uit de AWT rapportage 2004?

Pagina 15

Om de begeleidingscommissie in staat te stellen antwoord te kunnen geven op bovenstaande
onderzoeks- en deelvragen hebben wij de specifieke werkzaamheden verricht zoals toegelicht in
hoofdstuk 3 en de uitkomsten van onze werkzaamheden in onderhavig rapport opgenomen.
Wij hebben de uitkomsten zodanig gepresenteerd dat de lezer op basis van onze rapportage zich een
oordeel kan vormen over het antwoord op bovenstaande onderzoeks- en deelvragen.
In onderstaande tabel is een verwijzing opgenomen naar de detailinformatie welke is verzameld voor de
onderzoeks- en deelvragen.
Onderzoeksvraag

Deelvraag

•
Onderzoeksvraag 1:

Wat is de ontwikkeling van de geldstromen binnen de universiteiten in de

4.1

periode 2003 tot en met 2012?

Wat is de omvang van de huidige
matchingbehoefte op de 1

hoofdtstuk

•

e

geldstroom als gevolg van
matchingverplichtingen voor de 2e

Wat is de ontwikkeling van de 2e en 3e geldstroom naar verstrekker

4.2.1

(Nationaal, internationaal, EU, NWO, et cetera) in de periode 2003 tot

5.2

en met 2012?

•

en 3e geldstroom?

Wat is de ontwikkeling van de vergoeding voor de onderzoekscomponent

5.1

in de 1e geldstroom in de periode 2003 tot en met 2012?

•

Wat is de ontwikkeling van cofinanciering/matchingvereisten in de

6.1

periode 2003-2012, naar de top 3 subsidieverstrekkers (waaronder

t/m-

NWO, EU-regelingen en overige).

•

Wat is de theoretische dekking (op basis van subsidievoorwaarden)
van directe kosten en indirecte kosten per regeling?

•
•
•

6.4
7.1 t/m

Wat is de dekking voor een selectie van projecten bij universiteiten?

7.4.1

Kan deze dekking voor nieuwe regelingen worden geëxtrapoleerd?

7.4.2

Wat is de benodigde matching vanuit de onderzochte projectdossiers

7.4.2

verspreid over de regelingen van de 2e en 3e geldstroommiddelen en
verschillende universiteiten?

•

Kan op basis van de werkzaamheden voor de analyse en

4.2.2

Onderzoeksvraag 2:

projectbeoordeling een matchingbehoefte voor universiteiten worden

Wat is de omvang van de resterende

berekend? En zo ja, wat is hiervan de omvang, en hoe verhoudt zich

financiële ruimte in de 1e

deze tot de matchingbehoefte in 2002, zoals blijkt uit de AWT

geldstroom na aftrek van matching?

rapportage 2004?

•

7.5

Wat is, op basis van de beschikbare informatie, de verwachte

Hoofdstuk

Onderzoeksvraag 3:

ontwikkeling van de subsidievoorwaarden van de belangrijkste

8 en 9

Welke prognoses zijn te geven voor

subsidieverstrekkers en welk effect hebben wijzigingen in de

de omvang van de

voorwaarden op de matchingbehoefte van projecten?

matchingbehoefte voor de periode

•

Wat is de verwachte omvang van de significante geldstromen binnen

2014-2020 (als gevolg van Horizon

universiteiten in de periode 2013-2020?

2020, ontwikkeling NWO-budget en

•
•
•
•

topsectoren)?
Onderzoeksvraag 4:
Welke extra financiering is nodig om
te voldoen aan de matchingbehoefte
van Horizon 2020?

•

9

OCW

9.1

NWO

9.3

EU

9.4

Overige

9.2
e

Wat is het effect van de verwachte regelgeving binnen de 2 en 3
geldstroom op de matchingbehoefte in de periode 2013-2020?

e

Hoofdstuk
8 en 9

Pagina 16

Wij benadrukken dat de focus van dit onderzoek ligt op de financieel technische aspecten, zijnde het
inzicht geven in de financiële ontwikkeling van de universiteiten en de omvang van de matching bij
onderzochte projecten, op basis van de beschikbare informatie. Wij hebben derhalve geen onderzoek
uitgevoerd naar de inhoudelijke context en de wijze waarop de onderzochte projecten bijdragen aan de
doelstellingen van de universiteit, en ook niet naar de juistheid van de in het onderzoek gehanteerde
gegevens.
Wij hebben conform het plan van aanpak een deelwaarneming en geen representatieve steekproef
uitgevoerd. Dit aangezien er geen sprake is van een homogene massa aan universiteiten,
omstandigheden en onderzoeksprojecten. Hierdoor geldt dat indien andere projecten in de
deelwaarneming zouden zijn betrokken, dit zou resulteren in een andere uitkomst van de
matchingbehoefte per universiteit. De resultaten vanuit de deelwaarneming zijn afgezet tegen de
verwachte matchingbehoefte, die op basis van de inventarisatie van subsidieregelingen en voorwaarden
(zie hoofdstuk 6) tot stand is gekomen. Daarnaast hebben wij ons bij de uitvoering van het onderzoek
gericht op de 2e en 3e geldstroomprojecten. Wij hebben in overleg met de begeleidingscommissie geen
onderzoek uitgevoerd naar overige 2e en 3e geldstromen (bijvoorbeeld contractonderwijs), omdat de
scope van dit onderzoek beperkt is tot onderzoeksubsidies.
Voorafgaand aan ons onderzoek hebben wij in samenspraak met de begeleidingscommissie, de aard en
reikwijdte van de onderzoekwerkzaamheden (waaronder aantallen regelingen, aantallen projecten en
aantallen universiteiten te betrekken in het onderzoek) afgestemd. Daarnaast zijn door de
begeleidingscommissie zes universiteiten, uit een totaal van dertien universiteiten (zie bijlage 7),
geselecteerd waar individuele projecten ter plaatse zijn onderzocht. Wij hebben in dit rapport de
financiële gegevens van dertien in Nederland openbaar publiek gefinancierde universiteiten betrokken
over de periode 2003 tot en met 2012.
De volgende zes universiteiten zijn, conform de selectie door de begeleidingscommissie, in ons
onderzoek voor het onderzoeken van individuele projecten betrokken:
• TU Delft
• TU Eindhoven
• Universiteit Leiden
• Maastricht University
• Universiteit van Amsterdam
• Wageningen University
De volgende universiteiten zijn niet in het onderzoek en deze rapportage betrokken:
• Open Universiteit
• Protestantse Theologische Universiteit
• Theologische Universiteit Apeldoorn
• Theologische Universiteit Kampen
• Universiteit voor Humanistiek

Pagina 17

2.2

Uitgangspunten onderzoek

2.2.1 Definitie van matching
De VSNU, OCW en EZ hebben ons gevraagd een feitenonderzoek uit te voeren naar de huidige omvang
van matchingbehoefte op de onderzoeksubsidies 2e en 3e geldstroommiddelen. Nederlandse
universiteiten onderscheiden drie geldstromen:
• de eerste geldstroom is direct afkomstig van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap;
• de tweede geldstroom is afkomstig van zelfstandige publieke organisaties als NWO (Nederlandse
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek);
• de derde geldstroom is projectgebonden financiering, vaak van private instellingen maar ook van
Ministeries en Europese instellingen.
Onder matching wordt in dit onderzoek verstaan dat deel van de integrale projectkosten (directe
personele en materiële kosten, plus een opslag als dekking van de indirecte kosten) dat niet door
betreffende subsidieverstrekker wordt gefinancierd. Het deel van de integrale kosten dat niet wordt
gedekt vanuit de subsidieverstrekker moet op andere wijze (c.q. vanuit de 1e of overige geldstromen)
worden gefinancierd door de universiteit.
In de derde geldstroom valt alle onderzoek van universiteiten dat niet louter met de eerste en/of tweede
geldstroomfinanciering wordt bekostigd. Denk hierbij aan overheden, inclusief de Europese
onderzoeksprogramma’s, maatschappelijke organisaties, collectefondsen en bedrijven. Onderdeel van de
derde geldstroom is contractonderzoek: onderzoek dat bedrijven uitzetten bij universiteiten. In principe
geldt dat het bedrijf de volledige kosten van het onderzoek betaalt. Hierop kan een uitzondering worden
gemaakt als het onderzoek past bij het profiel en bijdraagt aan de wettelijke opdracht van de universiteit
op het gebied van onderzoek of kennisdiffusie. De regels rondom deze uitzonderingen zijn beschreven in
de notitie “helderheid bekostiging hoger onderwijs” (2003). Evenals in het EY onderzoek uit 2004 is
gekozen deze categorie te betrekken in dit onderzoek.

2.2.2 Overleg en afstemming uitgangspunten begeleidingscommissie
Tijdens de uitvoering van het onderzoek heeft overleg plaatsgevonden met de begeleidingscommissie,
waarbij aandachtspunten omtrent het onderzoek zijn besproken. Tijdens deze overleggen zijn
uitgangspunten en keuzes tijdens het onderzoek afgestemd, hetgeen de basis vormt voor de uit te
voeren werkzaamheden en deze rapportage. Hierna zijn de uitgangspunten voor het onderzoek nader
toegelicht.
Selectie universiteiten
De begeleidingscommissie heeft de zes onderzochte universiteiten geselecteerd. Van deze universiteiten
hebben wij individuele projecten, waarvan het aantal met de begeleidingscommissie is afgestemd, nader
onderzocht. Bij de selectie van de individuele projecten is rekening gehouden met een spreiding over de
verschillende regelingen.
Contractonderwijs buiten scope onderzoek
Bij de uitvoering van ons onderzoek richten wij ons op de 2e en 3e geldstroom projecten waarbij uit de
geldende subsidievoorwaarden blijkt dat er sprake is van een noodzaak tot matching. Wij voeren, zoals
afgestemd met de begeleidingscommissie, geen onderzoek uit naar overige 2e en 3e geldstromen inzake
contractonderwijs, aangezien hier sprake is van een – in opzet - verplichte dekking van de integrale
kosten.

Pagina 18

Onderzoek UMC’s
Aan acht universiteiten zijn, via de medische faculteit, Universitair Medische Centra (hierna UMC)
verbonden. In de jaarrekening van deze universiteiten worden financiële data van het UMC
geconsolideerd. Gepoogd is om via de universitaire administratie ook projecten uit het medische domein
mee te nemen in de analyse, hetgeen beperkt gelukt is. UMC’s hebben een eigen bestuur, administratie
en verantwoording. Het meenemen van alle onderzoek aan UMC’s zou een apart onderzoek vergen. In
overleg met de begeleidingscommissie is besloten om de gelieerde UMC’s niet in dit onderzoek te
betrekken.
Opgemerkt wordt dat de subsidievoorwaarden voor iedere kennisinstelling gelijk zijn: er bestaat op dit
punt geen verschil tussen kennisinstellingen, zoals een universiteit en een UMC. In de navolgende
uitkomsten is daarom uitgegaan van geconsolideerde gegevens, zoals deze uit de jaarrekening blijken,
Selectie aantal projecten per universiteit
In overleg met de begeleidingscommissie is het aantal te onderzoeken projecten afgestemd. Doelstelling
van de te onderzoeken projecten is om een beeld te krijgen van de matchingbehoefte per universiteit,
per faculteit en per geldstroom/regeling. Hierbij is gekozen om een deelwaarneming en geen
representatieve steekproef uit te voeren. Dit betekent dat de feitelijke uitkomsten niet representatief
hoeven te zijn voor het geheel.
Op basis van een aselecte trekking een deelwaarneming verricht op drie categorieën
onderzoeksprojecten, waarvan de uitkomsten zijn afgezet tegen de verwachte matchingbehoefte die op
basis van de inventarisatie van subsidieregelingen en voorwaarden tot stand is gekomen.
Opslag 80% over de directe kosten als dekking indirecte kosten
Uit ons onderzoek blijkt dat universiteiten de directe kosten voor projecten registreren in de financiële
en projectadministratie. Deze directe kosten plus een opslag ter dekking van de indirecte kosten
resulteert in de integrale projecten. Voor het verkrijgen van een volledig (nacalculatorisch) inzicht in
indirecte kosten die samenhangen met de uitvoering van de 2e en 3e geldstroomprojecten is een
integrale urenregistratie van al het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van projecten
betrokken is, een randvoorwaarde.
Tijdens het onderzoek is gebleken dat universiteiten geen integrale tijdverantwoording voor het
wetenschappelijke en ondersteunend personeel voeren, waardoor een volledige toerekening van de
indirecte kosten aan een project niet mogelijk is. Als gevolg van het ontbreken van een dergelijke
registratie kan de integrale kostprijs van een project de matchingbehoefte op basis van gegevens in de
financiële en projectadministratie niet worden vastgesteld.
In overleg met de begeleidingscommissie is besloten om de matchingbehoefte op universiteitsniveau te
benaderen door op basis van door de universiteit aangeleverde gegevens omtrent de opslag voor
indirecte kosten over de directe personeelskosten, de integrale kosten te herrekenen. Wij merken op dat
hierbij geen controlewerkzaamheden zijn uitgevoerd. Tijdens het onderzoek is op basis van beschikbare
informatie per universiteiten een herrekening gemaakt van de opslag ter dekking van de indirecte
kosten, waarbij de herrekening is afgestemd met desbetreffende universiteit.
De herrekende matchingbehoefte per universiteit is als basis gehanteerd voor de matchingbehoefte op
totaalniveau voor universiteiten.
Voor de berekening van het theoretisch model (zie hoofdstuk 6) aan matchingbehoefte per
subsidieregeling is rekening gehouden met een opslag van 80% over de directe kosten ter dekking van de
indirecte kosten.

Pagina 19

Uitkomsten onderzoek individuele projecten versus totaal universiteit
Op verzoek van de begeleidingscommissie zijn de uitkomsten van de onderzochte projecten afgezet
tegen de subsidiestromen van de universiteiten. Besproken is dat geen representatieve steekproef is
uitgevoerd, waardoor de uitkomst geen zekerheid biedt.
Scenario FP7 doorgetrokken op gelijke voet
Op verzoek van de begeleidingscommissie hebben wij de toezeggingen vanuit het FP7-programma
doorgetrokken voor het programma Horizon 2020, waarvoor nog geen onderliggende data beschikbaar
zijn van toegekende projecten. Dit is nader uitgewerkt in hoofdstuk 9.4.
Verdeling onderwijs- en onderzoeksdeel 1e geldstroom
Door het ministerie van OCW is het document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013”
aangeleverd, waaruit de verdeling tussen de onderwijs- en onderzoeksdeel van de 1e geldstroom blijkt.
Uit dit document blijkt dat gemiddeld 52% van de 1e geldstroom is verstrekt ten behoeve van de
onderzoeksdeel. Wij hebben geen informatie ontvangen over de verdeling van de 1e geldstroom over de
periode 2003 tot en met 2008. Als uitgangspunt is gehanteerd dat de verdeling van de onderwijs- en
onderzoeksdeel over de periode 2003 tot en met 2008 gelijk is aan de periode 2009 tot en met 2012,
namelijk 52%.

2.3

Aard en reikwijdte van de verrichte werkzaamheden

Wij hebben onze werkzaamheden verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder
Standaard 4400, Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden met
betrekking tot financiële informatie.
Het doel van deze opdracht tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden is het
verrichten van die werkzaamheden die wij met de begeleidingscommissie zijn overeengekomen en het
rapporteren over de feitelijke bevindingen. Aangezien wij slechts verslag doen van feitelijke bevindingen
uit hoofde van de overeengekomen werkzaamheden betekent dit dat in het onderzoek en deze
rapportage opgenomen cijfermateriaal en toelichtingen geen accountantscontrole is toegepast en dat
evenmin een beoordelingsopdracht is uitgevoerd. Dit houdt in dat aan onze rapportage geen zekerheid
kan worden ontleend omtrent de getrouwheid van het in het onderzoek en de rapportage opgenomen
cijfermateriaal en toelichtingen daarop.
Bij een zogenaamd Standaard 4400 onderzoek is het de bedoeling dat u zelf een oordeel vormt over de
werkzaamheden en over de in dit rapport weergegeven bevindingen en op basis daarvan uw eigen
conclusies trekt. Wij wijzen u er op dat indien wij aanvullende werkzaamheden zouden hebben verricht of
een controle- of beoordelingsopdracht zouden hebben uitgevoerd, wellicht andere onderwerpen zouden
zijn geconstateerd die voor rapportering in aanmerking zouden zijn gekomen.

3

Beschrijving van uitgevoerde specifieke werkzaamheden

De werkzaamheden zijn opgenomen in onze opdrachtbevestiging en plan van aanpak 1 oktober 2013.
U heeft ons de opdracht gegeven om specifieke werkzaamheden te verrichten zoals beschreven in deze
opdrachtbevestiging en de nadere aanwijzingen tijdens de overleggen met de begeleidingscommissie. De
wijze van onderzoek kent de volgende fasen:
1
deskresearch
2
onderzoek ter plaatse
3
samenvoegen uitkomsten onderzoek ter plaatse
4
rapporteren

Pagina 20

3.1

Deskresearch

In onderstaande tabel zijn de verrichte werkzaamheden gekoppeld aan de deelvragen van het
onderzoek:
Werkzaamheden en plaats in het rapport

Koppeling deelvraag

•

•

•

•

•

•

•

In kaart brengen en onderzoeken van de financiële stromen
van de jaarrekeningen van de in het onderzoek betrokken
universiteiten en deze in de tijd uitzetten (zie hoofdstuk 4).
Het verzamelen, opvragen, inventariseren en documenteren
van gegevens omtrent:
• geldstromen 2003-2012 (zie hoofdstuk 4 en 5);
• geldende subsidieregelingen (zie hoofdstuk 6).
Het onderzoeken van de subsidiestromen (zie hoofdstuk 4.1)
en inhoudelijk (matching)voorwaarden, voor:
• NWO-regelingen (zie hoofdstuk 6.1);
• EU-regelingen (zie hoofdstuk 6.2); en
• Overige regelingen (zie hoofdstuk 6.3).
Het verzamelen van gegevens omtrent de subsidiestromen
2003 tot en met 2012 vanuit het ministerie van OCW (zie
hoofdstuk 5.1), NWO (zie hoofdstuk 5.2) en de gegevens uit
de jaarrekening van universiteiten (zie hoofdstuk 4.1),
Het onderzoeken van de voorwaarden van het programma
FP7 versus Horizon 2020, waarbij het verschil in
matchingbehoefte in kaart wordt gebracht (zie hoofdstuk 8)
Het verzamelen van gegevens omtrent de begrote
subsidiestromen 2013 tot en met 2018 vanuit:
• het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 9.1);
• het ministerie van EZ (zie hoofdstuk 9.2);
• NWO (zie hoofdstuk 9.3);
• de EU-FP7-programma (zie hoofdstuk 9.4); en
• de meerjarenramingen van universiteiten (zie hoofdstuk
9.5)

•

Wat is de ontwikkeling van de geldstromen
binnen Universiteiten in de periode van 2003
tot en met 2012?
Wat is de ontwikkeling van de vergoeding
voor de onderzoekscomponent in de 1e
geldstroom?

•

Wat is de ontwikkeling van de 2e en 3e
geldstroom naar verstrekker (Nationaal,
Internationaal, EU, NWO et cetera), in de
periode van 2003 tot en met 2012?

•

Wat is de ontwikkeling van
matchingsvereisten in de periode van 20032012, naar de top 3 subsidieverstrekkers
(waaronder NWO, EU Regelingen en overige).
Wat is de theoretische dekking van direct en
indirecte kosten per regeling?

•

•

Welke prognoses zijn te geven voor de
omvang van de matchingbehoefte voor de
periode 2014-2020 (als gevolg van Horizon
2020, ontwikkeling NWO-budget en
topsectoren)

In deze fase hebben wij vanuit de publiek beschikbare jaarrekeningen van de universiteiten over de jaren
2003 tot en met 2012, de omvang van de geldstromen in kaart gebracht. Hiermee is inzicht verkregen
in de omvang van de 1e, 2e en 3e geldstroom en daarmee de omvang van de geldstromen binnen
universiteiten.
Verder hebben wij voor de onderkende subsidieregelingen (in de 2e en 3e geldstroom) de
subsidievoorwaarden nader onderzocht en op basis daarvan de ‘theoretische’ matchingbehoefte
vastgesteld. Vervolgens hebben wij vastgesteld dat deze subsidieregelingen vertegenwoordigd waren in
de geselecteerde projecten. De subsidieregelingen zijn in drie categorieën onder te verdelen (NWO, EU,
overig 3e geldstroom). Een verdere differentiatie in subsidieregelingen bleek vanwege de verschillende
registratiemethoden van universiteiten niet mogelijk.

Pagina 21

3.2

Onderzoek ter plaatse

In onderstaande tabel zijn de verrichte werkzaamheden gekoppeld aan de deelvragen van het
onderzoek:
Werkzaamheden en plaats in het rapport

Koppeling deelvraag

•

•

•
•
•
•
•

•

Opvragen, ontvangen, verwerken en aansluiten
projectgegevens op jaarrekening (zie hoofdstuk 7.1).
Aselecte trekking 131 project verdeeld over zes
universiteiten (zie hoofdstuk 7.1).
Onderzoeken inrichting projectadministratie (zie hoofdstuk
7.2).
Onderzoeken methode van toerekening indirecte kosten
aan projecten (zie hoofdstuk 7.3).
Onderzoeken basisgegevens per project en herrekenen
matchingbehoefte per project (zie hoofdstuk 7.4.1).
Afzetten gemiddelde matchingbehoefte projecten per
subsidieverstrekker tegen de omvang van de geldstroom
vanuit de jaarrekening (zie hoofdstuk 7.4.2).
Afstemmen detailbevindingen per universiteit.

Wat is de benodigde matching van nader
te bepalen projectdossiers verspreid over
regelingen en Universiteiten?

Op basis van de aangeleverde gegevens hebben wij een onderzoek ter plaatse bij de geselecteerde
universiteiten uitgevoerd. Hierin hebben wij vastgesteld of onderkende geldstromen nader kunnen
worden gespecificeerd naar de individuele subsidieregelingen. Op basis van de aangeleverde informatie
hebben wij per universiteit individuele projecten, verspreid over faculteiten geselecteerd en hiervan
projectinformatie opgevraagd. Het minimum aantal geselecteerde projecten per universiteit is
afgestemd met de begeleidingscommissie.
Tijdens het onderzoek ter plaatse bij de geselecteerde universiteiten naar de geselecteerde projecten is
nagegaan of op basis van beschikbare informatie kan worden vastgesteld wat de feitelijke
matchingbehoefte per project is. Hierbij hebben wij kennis genomen van de projectverantwoordingen,
die door de universiteit zijn opgesteld en waarbij eventueel controleverklaringen van externe
accountants zijn gevoegd. Wij hebben nadrukkelijk geen nader onderzoek verricht naar de juistheid van
de aangeleverde documentatie, noch hebben wij getoetst of beoordeeld of de onderzochte projecten
bijdragen aan de onderzoeksdoelstellingen van de universiteit.
Bij het berekenen van de benodigde matchingbehoefte hebben wij vastgesteld of binnen universiteiten
sprake is van een uniforme werkwijze voor de toerekening van indirecte kosten aan directe activiteiten.
De uitkomsten van beschikbare documenten hebben wij bij de herrekening van de matchingbehoefte per
project gehanteerd. Onze bevindingen per universiteit omtrent de inrichting van de projectadministratie,
de toerekening van indirecte kosten en de herrekende matchingbehoefte per project is de onderzochte
universiteiten afgestemd.

Pagina 22

3.3

Samenvoegen uitkomsten onderzoek ter plaatse

In deze fase zijn de volgende werkzaamheden verricht:
Werkzaamheden en plaats in het rapport

Koppeling deelvraag

•

•

•
•

Evaluatie individuele projectonderzoeken in relatie
tot de theoretische matchingbehoefte (zie hoofdstuk
7.5).
Evalueren uitkomsten onderzoek op effect matching
(omvang) bij Universiteiten (zie hoofdstuk 7.5).
Vergelijken uitkomsten matchingbehoefte 2012
versus AWT rapportage 2004 (zie hoofdstuk 7.5).

•

Wat is de verwachte omvang van de matching bij de
huidig geldende regelgeving en de verwachte
omvang van de 2e en 3e geldstroom in de periode van
2013-2020?
Kan op basis van de werkzaamheden vanuit de
analyse en projectbeoordeling een matchingbehoefte
voor de sector worden berekend, en zo ja, wat is
hiervan de omvang, en hoe verhoudt zich deze tot de
matchingbehoefte in 2002, zoals blijkt uit de AWT
rapportage 2004.

De informatie voortkomend uit het onderzoek van individuele projecten hebben wij afgezet tegen de
uitkomsten van het onderzoek van de subsidieregelingen, waarbij is nagegaan of eventuele afwijkingen
op totaal- en projectniveau kunnen worden verklaard.
De uitkomsten van de onderzochte regelingen en projecten hebben wij per universiteit samengevoegd en
daarvan het gemiddelde vastgesteld. Op basis van dit gemiddelde hebben wij matchingbehoefte op basis
van de onderzochte projecten afgezet tegen het totaal van de geldstromen, zoals verantwoord in de
jaarrekening, van betreffende universiteit. Het gemiddelde verspreid over de universiteiten, naar type
regelingen, hebben wij afgezet tegen het totaal van alle universiteiten. De uitkomst hiervan is een
omvang van matchingbehoefte voor alle universiteiten.

3.4

Rapporteren

Wij hebben het concept van de rapportage afgestemd met de begeleidingscommissie. Hierna hebben wij
de bevindingen vanuit onze werkzaamheden opgenomen. Wij hebben onze rapportage als volgt
ingedeeld.
Onderzoeksaspect

Uitwerking in rapport

Historische en huidige matchingbehoefte

Hoofdstuk 4: Informatie vanuit de deskresearch op basis van de
jaarrekeningen van de universiteiten inzake de financiële stromen van
universiteiten
Hoofdstuk 5:
Uitwerking ontwikkeling van de financiering naar 1e en 2e geldstroom

Toekomstige financiering en
matchingbehoefte

Hoofdstuk 6: Bevindingen vanuit de onderzochte subsidieregelingen
Hoofdstuk 7: De uitkomsten van het onderzoek naar individuele
projecten naar regeling bij universiteiten
Hoofdstuk 8: Bevindingen omtrent de verschillen qua
matchingbehoefte tussen FP7 en Horizon 2020
Hoofdstuk 9: De begrote ontwikkeling van de geldstromen op basis van
beschikbare bronnen

Pagina 23

4

Financiële stromen universiteiten

In dit hoofdstuk is de ontwikkeling van de financiële stromen van universiteiten in de periode 2003 tot
en met 2012 nader onderzocht. Wij hebben hierbij de financiële gegevens over de periode 2003 tot en
met 2012 van in Nederland openbaar publiek gefinancierde universiteiten verzameld en in hoofdstuk 4.1
gerubriceerd. De data in de periode 2003 tot en met 2006 zijn afkomstig van de financiële jaarverslagen
van de universiteiten. De data in de periode 2007 tot en met 2012 zijn afkomstig van de website van het
DUO (www.duo.nl) en aangesloten met de jaarrekeningen van de universiteiten.
In hoofdstuk 4.1 hebben wij op basis van de jaarrekeningen de ontwikkeling van de inkomende- (baten)
en uitgaande (lasten) geldstromen op basis van de jaarrekeningen weergegeven. In hoofdstuk 4.2.1 is op
basis van de gegevens in de jaarrekening de ontwikkeling van de onderliggende stromen inzichtelijk
gemaakt. In
hoofdstuk 4.2.2 zijn de verbanden tussen de verschillende geldstromen inzichtelijk gemaakt.
In dit hoofdstuk wordt informatie omtrent de volgende deelvragen opgenomen:
• Wat is de ontwikkeling van de geldstromen binnen universiteiten in de periode 2003 tot en met
2012? (zie hoofdstuk 4.1)
• Wat is de ontwikkeling van de vergoeding voor de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom in de
periode 2003 tot en met 2012? (zie hoofdstuk 4.1 en hoofdstuk 4.2.2)
• Wat is de ontwikkeling van de 2e en 3e geldstroom naar verstrekker (Nationaal, Internationaal, EU,
NWO, et cetera) in de periode 2003 tot en met 2012? (zie hoofdstuk 4.2.1)

4.1

Ontwikkeling baten universiteiten

Op basis van de jaarrekeningen 2003 tot en met 2012 van universiteiten is de ontwikkeling van de baten
in kaart gebracht, hetgeen hierna cumulatief is opgenomen. Het overzicht is opgesteld op basis van het
door het Ministerie van OCW voorgeschreven jaarrekeningmodel (EFJ-model).
Totalen (* €miljoen)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Rijksbijdragen

3.181

3.256

3.356

3.449

3.330

3.174

3.311

3.306

3.396

3.419

Collegegelden

257

280

298

316

330

346

410

453

478

505

Werk in opdracht van derden

888

966

1.016

1.069

1.124

1.352

1.485

1.571

1.644

1.696

Overige baten

400

382

397

415

472

539

463

477

476

472

Totaal baten

4.726

4.884

5.068

5.250

5.256

5.411

5.670

5.806

5.993

6.091

Baten

Bron: jaarrekeningen universiteiten vanuit DUO, jaarrekening gesaldeerd voor vergelijkingsdoeleinden.

Pagina 24

Ontwikkeling baten
In onderstaande tabel is de procentuele ontwikkeling van de baten ten opzichte van het voorgaande jaar,
van jaar op jaar en cumulatief (2003 = 0), weergegeven:
Baten

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Rijksbijdragen

PM

2%

3%

3%

-3%

-5%

4%

0%

3%

1%

Rijksbijdragen cumulatief 2003: 0

PM

2%

6%

8%

5%

0%

4%

4%

7%

7%

Collegegelden

PM

9%

7%

6%

4%

5%

18%

10%

5%

6%

Collegegelden cumulatief 2003: 0

PM

9%

16%

23%

28%

35%

60%

76%

86%

97%

Werk in opdracht van derden

PM

9%

5%

5%

5%

20%

10%

6%

5%

3%

Werk in opdracht derden: cumulatief 2003: 0

PM

9%

14%

20%

27%

52%

67%

77%

85%

91%

Overige baten

PM

-5%

4%

4%

14%

14%

-14%

3%

0%

-1%

Overige baten; cumulatief 2003: 0

PM

-5%

-1%

4%

18%

35%

16%

19%

19%

18%

Totaal baten

PM

3%

4%

4%

0%

3%

5%

2%

3%

2%

Totaal baten Cumulatief: 2003: 0

PM

3%

7%

11%

11%

14%

20%

23%

27%

29%

Bron: jaarrekeningen universiteiten, vanuit gegevens DUO, bewerkt voor ontwikkeling baten jaar op jaar.

Rijksbijdragen (1e geldstroom)
De rijksbijdragen (onderwijs- en onderzoekscomponent) zijn ten opzichte van 2003 met 7% gestegen,
versus een stijging van de totale baten met 29%. In deze tabel zijn in de jaren 2007, 2008 en 2009 de
effecten zichtbaar van de doorgevoerde presentatiewijziging voor de verantwoording van de baten van
UMC’s. Het relatieve aandeel van de rijksbijdragen (1e geldstroom) in de totale baten van universiteiten
laat derhalve een daling zien.
In hoofdstuk 5.1 is de ontwikkeling en verdeling van de baten naar de onderwijs- en
onderzoekscomponent binnen de 1e geldstroom over de periode van 2009 tot en met 2012 nader
toegelicht.
Collegegelden
De collegegelden zijn ten opzichte van 2003 met 97% gestegen, versus een stijging van de totale baten
met 29%. De baten collegegelden nemen jaarlijks toe, waarbij de toename in 2009 en 2010 groter is dan
in de andere jaren. De toename in 2009 wordt, blijkens de jaarrekening van een specifieke universiteit,
voornamelijk veroorzaakt doordat baten inzake contractonderwijs (eerst opgenomen onder werk in
opdracht van derden) vanaf 2009 worden gepresenteerd als cursusgelden (daarna onderdeel van de
collegegelden).
Werk in opdracht van derden (2e en 3e geldstroom)
De baten inzake “werk in opdracht van derden” (inclusief contractonderwijs) zijn ten opzichte van 2003
met 91% gestegen (exclusief contractonderwijs: 96%), versus een stijging van de totale baten met 29%.
Het relatieve aandeel van het werk in opdracht van derden (2e en 3e geldstroom) in de totale baten van
universiteiten laat derhalve een stijging zien. Uit de cijfers van de onderliggende universiteiten blijkt dat
deze trend breed wordt gedragen en dat deze stijging niet door één of enkele universiteiten wordt
veroorzaakt.
In hoofdstuk 4.2.1 is de samenstelling van de 2e en 3e geldstroom en de ontwikkeling hierbinnen nader
toegelicht.

Pagina 25

Overige baten
De overige baten zijn ten opzichte van 2003 met 18% gestegen, versus een stijging van de totale baten
met 29%. De overige baten bevatten blijkens de jaarrekeningen van universiteiten verschillende
opbrengstcategorieën, waaronder:
• opbrengst verhuur panden;
• baten detachering personeel;
• schenkingen;
• sponsoring; en
• diverse overige baten.
De overige baten worden in 2008, blijkens de jaarrekening van de TU Delft 2008, beïnvloed door een
eenmalige bate inzake de brand bij de faculteit bouwkunde. Daarnaast is in 2010 aan de TU Delft een
eenmalige toekenning van de BaMa-compensatie 2003-2010 gedaan, hetgeen in het resultaat is
verantwoord.

4.2

Ontwikkeling subsidiestromen op totaalniveau

In dit hoofdstuk zijn de ontwikkelingen tussen de verschillende geldstromen nader beschreven. Wij zullen
in dit hoofdstuk ingaan op de volgende verhoudingen:
• Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom.
• Verhouding onderzoeksbaten 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom.

4.2.1 Ontwikkeling 2 e en 3e geldstroom
Op basis van gegevens in de jaarrekening is in de hierna volgende tabel de ontwikkeling van 2 e en
3e geldstroom weergegeven.
Hierbij zijn de baten inzake contractonderwijs, conform hetgeen afgestemd met de
begeleidingscommissie, zichtbaar in mindering gebracht op de opbrengsten ‘Werk in opdracht van
derden’. Deze baten zijn in mindering gebracht omdat contractonderwijs, mede op basis van informatie
van universiteiten, in belangrijke mate kostendekkend plaatsvindt.
Totalen (* € miljoen)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

NWO Subsidie

90

96

184

216

216

228

320

366

384

418

Overheid

42

37

75

74

107

120

211

227

218

233

Internationale organisaties EU

-

-

-

5

36

74

70

86

101

101

Overige 2 en 3 geldstroom 39

667

742

657

664

644

786

769

756

814

814

2e en 3e geldstroom (exclusief
contractonderwijs)

798

876

915

958

1.003

1.209

1.370

1.436

1.517

1.567

Baten contractonderwijs

90

91

100

111

121

144

116

135

127

129

Werk in opdracht van derden

888

967

1.015

1.069

1.124

1.353

1.486

1.571

1.644

1.696

e

e

Bron: jaarrekeningen universiteiten 2003 tot en met 2012, verdeling overige baten naar subsidieverstrekker.

39

Uit ons onderzoek blijkt dat in de jaarrekening en administratie van universiteiten geen verdere specificatie naar
subsidieverstrekker/regeling aanwezig is; zie ook hoofdstuk 7. Een nadere specificatie is hierdoor niet mogelijk.

Pagina 26

Voor de periode van 2003 tot en met 2008 geldt dat in de verschillende (individuele) jaarrekeningen
geen of onvoldoende detaillering is opgenomen om de baten aan categorieën toe te wijzen. Indien een
universiteit de baten niet heeft uitgesplitst zijn deze opgenomen onder de rubriek “Overige 2e en
3e geldstroom“.
Overzicht van de verschillende inkomsten per jaar:
100%

90%
80%
Overige 2e en 3e geldstroom
(zonder contactonderwijs)

70%
60%

Internationale organisaties EU

50%
Overheid

40%
30%

NWO subsidie

20%
10%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Bron:

jaarrekeningen universiteiten 2003 tot en met 2012, verdeling overige baten naar subsidieverstrekker.

Pagina 27

4.2.2 Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom
Hierna zijn de omvang van het onderzoeksdeel van de 1e geldstroom 40 (zie hoofdstuk 5.1) en de
bijdragen voor de 2e en 3e geldstroom onderzoek uit hoofdstuk 4.2.1 samengevoegd in één overzicht.
De baten voor contractonderwijszijn afgetrokken van de 2e en 3e geldstroom, omdat deze activiteiten
volgens de informatie van de universiteiten kostendekkend worden uitgevoerd en derhalve niet
resulteren in een matchingbehoefte.
Totalen (* € miljoen)
Onderzoeksdeel
1e geldstroom
Totaal baten
onderzoeksdeel 1e
geldstroom: 2003: 0
Baten 2e geldstroom
Baten 3e geldstroom,
incl. EU
Baten 2e en 3e
geldstroom
Baten
contractonderwijs
Totaal 2e en 3e
geldstroom, exclusief
contractonderwijs
Totaal baten,
onderzoek (1e, 2e en 3e
geldstroom)
Totaal baten
onderzoek: 2003: 0

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

1.591

1.628

1.678

1.725

1.665

1.587

1.710

1.691

1.795

1.797

2%

6%

8%

5%

0%

8%

6%

13%

13%

98

187

218

219

231

325

372

389

423

868

829

851

905

1.121

1.160

1.199

1.256

1.273

966

1.016

1.069

1.124

1.352

1.485

1.571

1.644

1.696

90

91

100

111

121

144

116

135

127

120

798

876

915

958

1.003

1.209

1.370

1.436

1.517

1.567

2.389

2.504

2.594

2.683

2.668

2.795

3.079

3.128

3.312

3.363

5%

9%

12%

12%

17%

29%

31%

39%

41%

92
796
888

Bron: bewerkte en gesaldeerde jaarrekeningen universiteiten en document “aansluiting jaarcijfers begrotingsbrieven
2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW.

In hoofdstuk 5.1 is de ontwikkeling van de rijksbijdragen in de 1e geldstroom beschreven, hetgeen is
gebaseerd op ontvangen informatie van OCW omtrent de jaren 2009 tot en met 2012. Wij hebben geen
nadere informatie ontvangen omtrent de verdeling van de geldstromen over de jaren 2003 tot en met
2008, waardoor als uitgangspunt is gehanteerd dat evenals in de periode 2009 tot en met 2012, 52%
van de rijksbijdragen bestemd zijn voor de onderzoekscomponent.

40

Voor de jaren 2003 tot en met 2008 is als uitgangspunt gehanteerd dat de verdeling van de 1e geldstroom naar onderzoeken onderwijsdeel gelijk is aan de periode 2009 tot en met 2012, waarover nadere detailinformatie (zie hoofdstuk 6.1) is
verkregen van OCW.

Pagina 28

In onderstaande grafiek is de ontwikkeling van de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom afgezet
tegen de ontwikkeling van de 2e en 3e geldstroom (exclusief contractonderwijs):
250%

200%

150%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom
2e en 3e geldstroom zonder
contractonderwijs

100%

50%

0%
2003200420052006200720082009201020112012
Bron: jaarrekeningen universiteiten, bewerkt voor onderzoeksbaten 1 e geldstroom en met verdeling vanuit
document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e
geldstroom van het ministerie van OCW. Verdeling 1e geldstroom 2003-2008 is gelijkgesteld aan gemiddelde
verdeling in periode 2009-2013.

Zowel absoluut als relatief stijgt de 2e en 3e geldstroom (exclusief contractonderwijs) ten opzichte van de
onderzoekscomponent in de 1e geldstroom. De omvang van de 2e en 3e geldstroom (exclusief
contractonderwijs) stijgt over de periode van 2003 tot en met 2012 met cumulatief 96%, versus een
stijging van de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom van 13%.
De stijging van de 2e en 3e geldstroom (absoluut € 768 miljoen) van 2003 naar 2013 wordt voor circa
50% veroorzaakt door de (uit de jaarrekening blijkende) stijging van de baten inzake NWO en EU
middelen. Hierbij wordt opgemerkt dat in 2003 de baten vanuit EU niet specifiek zichtbaar waren in de
jaarrekening. Aanvullend wordt opgemerkt dat in de jaarrekening 2012 bij zeven van de dertien
universiteiten deze bijdragen in de jaarrekeningen 2003 tot en met 2012 niet separaat in de
jaarrekening zijn gepresenteerd.

Pagina 29

Als gevolg van bovenstaande ontwikkeling geldt dat in absolute zin de omvang van de 1 e en 2e & 3e
geldstroom elkaar vanaf 2003 tot en met 2012 naderen, hetgeen als volgt schematisch kan worden
weergegeven:
70%
60%
50%
40%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

30%

2e en 3e geldstroom zonder
contractonderwijs

20%
10%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Bron: jaarrekeningen universiteiten, onderzoeksdeel 1e geldstsroom bewerkt met verdeling vanuit document
“aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het
ministerie van OCW.

Uit gesprekken bij universiteiten blijkt dat de bijdragen vanuit de 2e en 3e geldstroom worden gezien als
structurele inkomstenstromen, die periodiek opnieuw moet worden verkregen. Door universiteiten wordt
aangegeven dat de omvang van de ondersteunende organisatie wordt aangepast op deze structurele
incidentele bijdragen.

Pagina 30

5

Ontwikkeling 1e en 2e geldstroom

In dit hoofdstuk is de ontwikkeling van de 1e en 2e geldstroom uiteengezet, op basis van de van het
ministerie van OCW ontvangen document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” en de
gegevens vanuit de jaarrekeningen van universiteiten en NWO.
In hoofdstuk 5.1 hebben wij de ontwikkeling van de 1e geldstroom naar het onderwijs- en
onderzoeksdeel uiteengezet. In hoofdstuk 5.2 is op basis van de gegevens in de jaarrekening van
universiteiten en NWO de onderliggende stroom inzichtelijk gemaakt, welke tegen elkaar zijn afgezet.
In dit hoofdstuk wordt informatie omtrent de volgende deelvragen opgenomen:
• Wat is de ontwikkeling van de vergoeding voor de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom in de
periode 2003 tot en met 2012? (zie hoofdstuk 5.1)
• Wat is de ontwikkeling van de geldstromen binnen universiteiten in de periode 2003 tot en met
2012? (zie hoofdstuk 5.2)

5.1

Samenstelling financieringsstromen in 1e (OCW) geldstroom

Financiering 1e geldstroom 2009 tot en met 2012
Wij hebben van het ministerie van OCW een overzicht over de periode 2009 tot en met 2012 ontvangen
met de verdeling van de rijksbijdragen naar universiteit, verdeeld naar de onderwijs- en
onderzoekscomponent van de financiering.
Op basis van de ontvangen informatie van het ministerie van OCW hebben wij hierna op totaalniveau de
ontwikkeling van de verdeling van de geldstroom over deze periode opgenomen. Wij constateren dat
ondergenoemde bedragen niet één-op-één aansluiten op de bedragen zoals opgenomen in de
betreffende jaarrekeningen van universiteiten. Dit wordt naar informatie van het ministerie van OCW en
de VSNU veroorzaakt door het feit dat het ministerie van OCW bijdragen op kasstelsel toerekent, terwijl
onderwijsinstellingen (conform de RJ ) baten toerekenen aan het jaar waarop zij betrekking hebben.
De afwijking in deze stromen wordt veroorzaakt door vooruitbetalingen, die in het jaar van ontvangst
niet als baten, maar als verplichting zijn verantwoord in de jaarrekening. Daarnaast is door universiteiten
toegelicht dat ook doorstoringen van, van het ministerie van OCW ontvangen bijdragen plaatsvinden,
welke niet leiden tot baten.
Uit de ontvangen informatie blijkt dat de universiteiten over de jaren 2009 tot en met 2012 tussen de
€ 3.147 miljoen en € 3.489 miljoen aan rijksbijdragen (1e geldstroom) hebben ontvangen, bestaand uit
een onderwijs- en onderzoeksdeel.
In de jaarrekening is de 1e geldstroom, zijnde de basisfinanciering van het ministerie van OCW, voor
zowel onderwijs- als onderzoeksactiviteiten als één bedrag verantwoord. Op basis van de gegevens van
het ministerie van OCW over de jaren 2009 tot en met 2012 is in onderstaande grafiek het
lumpsumbedrag verdeeld in een onderwijs- en onderzoekscomponent weergegeven.

Pagina 31

4.000
3.500
3.000
2.500

Onderzoeksdeel

2.000

Onderwijsdeel

1.500

Totaal OCW

1.000
500
2009

2010

2011

2012

Bron: document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e
geldstroom van het ministerie van OCW.

Uit voorgaande grafiek blijkt dat de baten bestemd voor onderzoek binnen de 1e geldstroom in de jaren
2009 tot en met 2012 relatief gelijk zijn gebleven. Gemiddeld bedraagt de onderzoekscomponent van
de 1e geldstroom 52% van de rijksbijdragen.
Wij hebben geen nadere informatie ontvangen omtrent de verdeling van de geldstromen over de jaren
2003 tot en met 2008. Voor deze periode hebben wij aangenomen dat conform de periode 2009 tot en
met 2012 52% van de rijksbijdragen bestemd zijn voor onderzoek.

5.2

Ontwikkeling NWO en KNAW (2e geldstroom)

De belangrijkste financier van de 2e geldstroom van universiteiten is NWO 41, die wordt gefinancierd door
het ministerie van OCW. Hierna is de ontwikkeling van de verstrekte subsidies over de periode van 2003
tot en met 2012 weergegeven.
Totalen (* € miljoen)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

KNAW Subsidie

2

2

4

3

3

5

5

5

5

5

NWO subsidie

90

96

183

215

216

228

320

366

384

418

92

98

187

218

219

233

325

371

389

423

e

Totaal baten 2 geldstroom

Bron: jaarrekeningen universiteiten vanuit DUO, baten 2 e geldstroom vanuit jaarrekening gesaldeerd voor
vergelijkingsdoeleinden.

Bovenstaande tabel met bijdragen vanuit de KNAW en NWO is gebaseerd op de gegevens vanuit de
jaarrekeningen van de universiteiten.

41

Naast NWO verstrekt de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) tevens subsidiebijdragen aan
universiteiten.

Pagina 32

In onderstaande tabel zijn de bijdragen van NWO, zoals verantwoord door de universiteiten, afgezet
tegen de bijdragen die NWO, volgens haar jaarverslagen, totaal heeft verstrekt/afgerekend.
Totalen (* € miljoen)

2003
e

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

NWO universiteiten (2 geldstroom)

90

96

183

215

216

228

320

366

384

418

Subsidies derden jaarrekening NWO

272

288

303

324

335

346

468

530

505

499

In percentage

33%

33%

61%

66%

65%

66%

68%

69%

76%

84%

Bron:

jaarrekeningen NWO en universiteiten vanuit DUO, baten 2 e geldstroom vanuit jaarrekening vergeleken voor
vergelijkingsdoeleinden en afgezet tegen post “subsidies derden” uit jaarrekening NWO.

Uit bovenstaande tabel blijkt dat het aandeel van universiteiten in de verstrekte subsidies door NWO
stijgt van 33% in 2003 naar 84% in 2012. Wij merken hierbij op dat niet alle universiteiten in de jaren
2003 tot en met 2007 de baten inzake 2e en 3e geldstroom separaat hebben verantwoord. De werkelijke
baten in de jaren 2003 tot en met 2008 zijn hierdoor mogelijk als overige 3 e geldstroom verantwoord,
terwijl deze baten NWO-middelen betreffen.
In de jaren 2009 tot en met 2012 zijn in de jaarrekeningen van de universiteiten de baten 2e geldstroom
en 3e geldstroom wel separaat verantwoord. Ook in de periode 2009 tot en met 2012 geldt dat het
aandeel van de universiteiten in de verstrekte NWO subsidies stijgt.
Bovenstaande tabel is als volgt schematisch weer te geven:

Baten universiteiten/subsidies derden NWO
90%
80%
70%
60%
50%

Baten universiteiten /
subsidies derden NWO

40%
30%
20%
10%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012

Bron: jaarrekeningen NWO en universiteiten vanuit DUO, baten 2 e geldstroom vanuit jaarrekening vergeleken voor
vergelijkingsdoeleinden en afgezet tegen post “subsidies derden” uit jaarrekening NWO.

Pagina 33

6

Onderzoek subsidieregelingen

In dit hoofdstuk hebben wij de geldende subsidievoorwaarden geïnventariseerd, naar de 1 e en 2e en 3e
geldstroom en vervolgens nader onderzocht.
1e geldstroom
De 1e geldstroom (basisfinanciering) wordt als lumpsum uitgekeerd aan de universiteiten die de
ontvangen middelen in beginsel naar eigen inzicht kunnen toedelen aan onderwijs- en
onderzoeksdoelen.
2e en 3e geldstroom
Voor de 2e en 3e geldstroom geldt dat deze geoormerkt worden verstrekt voor specifieke activiteiten
met een specifiek doel. Over de besteding van de middelen wordt achteraf verantwoording afgelegd. De
onderliggende regelingen achter de 2e en 3e geldstroom zijn divers qua voorwaarden en mate van
vergoeding van subsidiabele kosten. Voor het merendeel van de subsidies geldt dat niet de integrale
projectkosten worden gefinancierd, maar een deel daarvan. Het deel van de integrale kosten dat niet
wordt gedekt vanuit de subsidieverstrekker moet op andere wijze (c.q. vanuit de 1e of overige
geldstromen) worden gefinancierd door universiteiten, hetgeen cofinanciering/matchingfinanciering
wordt genoemd. Voor de omschrijving van het begrip matching verwijzen wij naar de in hoofdstuk 2. 2.1
opgenomen definitie.
Wij hebben op basis van jaarrekeningen van universiteiten, de onderzochte projecten bij universiteiten
(zie hoofdstuk 7.4) en ons bekende Europese en nationale subsidieregelingen, de voor dit onderzoek
relevante regelingen geïnventariseerd. Deze regelingen hebben wij nader onderzocht, op de subsidiabele
kosten (personele kosten, materiële kosten en opslag voor de dekking van indirecte kosten) en mate van
vergoeding, waarvan de uitkomsten hierna zijn opgenomen.
Op hoofdlijnen onderkennen wij de volgende typen regelingen:
•
NWO-regelingen (zie hoofdstuk 6.1).
•
EU-regelingen (zie hoofdstuk 6.2).
•
Overige regelingen (zie hoofdstuk 6.3).
Wij hebben één categorie overige regelingen onderkend, aangezien sprake is van veel verschillende
regelingen (zie ook hoofdstuk 6.3), die door universiteiten niet separaat worden gespecificeerd en
derhalve niet eenduidig kunnen worden onderkend.
In dit hoofdstuk wordt informatie omtrent de volgende deelvragen opgenomen:
• Wat is de ontwikkeling van cofinanciering/matchingvereisten in de periode 2003-2012, naar de top
drie subsidieverstrekkers (waaronder NWO, EU-regelingen en overige).
• Wat is de theoretische dekking (op basis van subsidievoorwaarden) van directe- en indirecte kosten
per regeling? (zie hoofdstuk 6.1 tot en met hoofdstuk 6.3)
• Wat is, op basis van de beschikbare informatie, de verwachte ontwikkeling van de
subsidievoorwaarden van de belangrijkste subsidieverstrekkers en welk effect hebben deze
wijzigingen op de matchingbehoefte van projecten?

Pagina 34

6.1

NWO-regelingen

NWO heeft een breed spectrum aan programma’s en regelingen. Voor dit onderzoek hebben wij de voor
universiteiten relevante regelingen geïnventariseerd op basis van jaarrekeningen en geselecteerde
projecten bij de zes onderzochte universiteiten.
Daar waar Europese subsidies (zie hoofdstuk 6.2) en de overige regelingen (zie hoofdstuk 6.3) qua
voorwaarden onderling afwijken, geldt voor NWO-regelingen een standaardisering voor de berekening
van de subsidiabele kosten. De wijze waarop indirecte kosten worden vergoed en de mate van
financiering verschilt per regeling, hetgeen hierna is toegelicht.
Uit de website van NWO blijkt dat er diverse programma’s zijn met meer dan honderd
financieringsinstrumenten, waarvoor universiteiten financiering kunnen aanvragen. Daarnaast zijn er
subsidiemogelijkheden via de Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (hierna: FOM),
Technologiestichting STW (hierna: STW) en Zorg Onderzoek Nederland/Medische Wetenschappen
(hierna: ZonMW). FOM heeft zelf geen subsidiemiddelen, maar STW en ZonMW hebben wel een
subsidiebudget dat wordt verstrekt vanuit NWO. De subsidiebijdragen verstrekt door STW, ZonMW en
NWO zelf worden in de geconsolideerde jaarrekening van NWO verantwoord.

6.1.1 Types financiering
NWO kent verschillende typen financiering. Voor ons onderzoek hebben wij de volgende typen van
financiering onderkend:
•
grote faciliteiten;
•
investeringen;
•
open Acces;
•
persoonsgebonden;
•
programma gebonden; en
•
samenwerking/uitwisseling.
NWO financiert blijkens de financieringsvoorwaarden de directe onderzoekskosten, waarbij de
personeelskosten worden berekend aan de hand van de standaard tabellen uit het “Akkoord Bekostiging
Wetenschappelijk Onderzoek d.d. 1 oktober 2008” (hierna: het Akkoord). De salaristabellen worden
jaarlijks geactualiseerd. Uit dit akkoord blijkt dat wordt uitgegaan van de financiering van directe, en
derhalve geen integrale, kosten. Dit blijkt ook uit de toelichting van de materiële kosten, waarover het
volgende is opgenomen: “De kosten voor de infrastructuur (huisvesting, kantoorautomatisering) en de
indirecte kosten worden niet vergoed.” Het akkoord loopt sinds 2008 en is voor het jaar 2013 verlengd.
Op moment van schrijven is geen informatie bekend dat in de komende jaren een wijziging van het
stelsel zal plaatsvinden.
Directe personeelskosten
De standaardbedragen voor personeelskosten uit de salarisschalen volgens het akkoord worden
verhoogd met een standaard opslag van circa 50% voor sociale lasten en overige personeelskosten. Door
universiteiten is aangegeven dat zij minimaal het salaris vanuit deze salarisschalen uitkeren; een hogere
vaststelling van salariskosten resulteert niet in een hoger subsidiebedrag.

Pagina 35

Directe materiële kosten
De materiële kosten worden vergoed op basis van werkelijke kosten, voor zover deze in de
subsidieverlening zijn opgenomen. Daarnaast wordt een gefixeerde bench fee gerelateerd aan de
aanstelling van een medewerker voor promotiekosten vergoed. Indien de werkelijke kosten hoger zijn
dan in de subsidieverlening is opgenomen, worden deze niet vergoed.
Indirecte kosten
Er is onder de NWO voorwaarden geen specifieke vergoeding opgenomen voor de indirecte kosten. In
het bekostigingsbesluit is een toeslag op de personeelskosten van 7,2% voor algemene personeelskosten
opgenomen.
Vergoeding subsidiabele kosten
De subsidie is gemaximeerd tot het bedrag vermeld in de subsidietoekenning. In sommige gevallen wordt
het project voor maximaal 50% gefinancierd (bijvoorbeeld CASIMIR). Binnen de vernieuwingsimpuls
middelen (Veni Vidi Vici) was initieel sprake van een eigen bijdrage van 30% van het toegezegde
subsidiebedrag. In de recente voorwaarden is het vergoedingspercentage verhoogd naar 100% van de
subsidiabele kosten.

6.1.2 Technologiestichting STW
STW heeft meerdere programma’s met verschillende thema’s, samenwerkingsprojecten en
persoonsgebonden subsidies. STW financiert uit haar eigen middelen 100% van de subsidiabele kosten
tot een bedrag van € 500.000. De grondslagen voor de kostenberekening zijn gelijk aan die van NWO,
hetgeen inhoudt dat de uitgangspunten uit het bekostigingsbesluit moeten worden gevolgd.
Voor projecten met een omvang groter dan € 500.000 geldt voor de subsidieontvanger een eigen
bijdrage van 25% van het toegezegde subsidiebedrag. Er is geen vergoeding voor indirecte kosten.
Daarnaast is STW uitvoerder van een aantal subsidieprogramma’s, waaronder BSIK (afgesloten) en het
Topsectorenbeleid. In deze programma’s kan sprake zijn van een verplichte eigen bijdrage of andere
vorm van matchingfinanciering; meestal 50% van de subsidiabele kosten. De BSIK regeling is nader
beschreven bij de overige regelingen (zie hoofdstuk 6.3).

6.1.3 ZonMW
Voor de projecten van ZonMW gelden dezelfde voorwaarden met betrekking tot de berekening van
subsidiabele kosten als NWO, met uitzondering van de opslag ter dekking van de indirecte kosten. In de
voorwaarden van ZonMW van voor 2009 is een opslag ter dekking van de overhead van toepassing van
16% over de personeelskosten. Er is bij de meeste programma’s geen eigen bijdrage verplicht. Wel zijn er
programma’s met een mate van publiek/private financiering.

Pagina 36

6.1.4 Samenvoeging
In onderstaande tabel is per regeling samengevoegd op die wijze, zoals blijkt uit de onderzochte
regelingen, loonkosten, materiële- en indirecte kosten als subsidiabele kosten worden verantwoord, en
de mate waarin de subsidiabele kosten worden gefinancierd.
Regeling

Loonkosten

Materiële kosten

Indirecte kosten

Subsidie%

NWO Programma’s

Gebaseerd op

Werkelijke directe

Geen vergoeding voor

67% - 100% van de

salaristabellen uit het

projectkosten of

indirecte kosten.

direct begrote

“Akkoord” met vaste

gefixeerde bench

opslagen voor sociale

fees.

kosten.
In het bekostigingsbesluit

lasten en overige

zijn daarnaast opslagen

personele lasten.

voor overhead en
algemene
personeelskosten
inbegrepen van 16%
(oude regeling) en 7,2%
(nieuwe regeling).

STW

Gebaseerd op

Werkelijke directe

Geen vergoeding voor

100% van de direct

salaristabellen uit het

projectkosten of

indirecte kosten .

begrote kosten tot

“Akkoord” met vaste

gefixeerde bench

opslagen voor sociale

fees.

€ 500.000.
In het bekostigingsbesluit

Hierboven een

lasten en overige

zijn daarnaast opslagen

eigen bijdrage van

personele lasten.

voor overhead en

25% van het

algemene

overschrijdende

personeelskosten

bedrag.

begrepen van 16% (oude
regeling) en 7,2%
(nieuwe regeling).
ZonMW

Gebaseerd op

Werkelijke directe

Geen vergoeding voor

100% van de

salaristabellen uit het

projectkosten of

indirecte kosten.

directe subsidiabele

“Akkoord” met vaste

gefixeerde bench

opslagen voor sociale

fees.

kosten met als
In het bekostigingsbesluit

maximum het

lasten en overige

zijn daarnaast opslagen

budget.

personele lasten.

voor overhead en
algemene
personeelskosten
begrepen van 16% (oude
regeling) en 7,2%
(nieuwe regeling).

Pagina 37

6.1.5 Matchingbehoefte NWO-projecten
Hieronder is op basis van de bepalingen in de regeling de matchingbehoefte opgenomen. Bij de
berekening van de matchingbehoefte zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
• subsidiabele loonkosten 100.
• subsidiabele directe projectkosten bedragen 30% van de subsidiabele loonkosten.42
• werkelijke loonkosten op basis van integrale kostprijs 180. 80 is een opslag van 80% over de directe
loonkosten als dekking van de indirecte kosten, hetgeen is gebaseerd op een gemiddelde van de
opslagen vanuit de universiteiten. Voor een nadere toelichting op dit percentage wordt verwezen
naar hoofdstuk 7.3.
Hieronder zijn de hiervoor geldende berekening, en de bijbehorende uitgangspunten, uitgeschreven:
Toelichting
Directe loonkosten

€

Berekend conform voorgeschreven

100

systematiek
Directe materiële projectkosten; dit betreffen goedgekeurde

Uitgangspunt 30%43 van € 100. Uit

bestedingen voor de uitvoering van het project

onderzochte projecten geldt een gemiddeld

30

van circa 30%.
Subtotaal
Opslag indirecte kosten

130
(80% versus € 100)

80

Integrale kosten project
Vergoeding subsidieverstrekker; bijvoorbeeld 75% van de
subsidiabele kosten, met opslag 16

210

•
•
•
•

Directe personele kosten

€ 100

Opslag (16%)

€ 16

Materiële kosten

€ 30

Subsidiabele kosten

€ 146

110

(75% van € 146)
Matchingbehoefte (te financieren)

(€ 210 - € 110)

100

Procentuele matchingbehoefte

€ 100 / €210

48%

Verhouding matchingbehoefte versus ontvangen €; bedrag dat

€100 / € 110

0,91

per ontvangen € vanuit overige geldstromen moet worden
bijgelegd.

Wij hebben op basis van de uit de regelingen blijkende opslagen als de dekking van de indirecte kosten
en het financieringspercentage onderstaande matrix opgesteld, waaruit de matchingbehoefte vanuit
bovenstaande casuspositie blijkt.

42

Uit de 131 onderzochte projecten blijkt een gemiddelde verhouding, na correctie twee extremen, tussen directe personele
kosten en directe materiële kosten: 100/30.

43

In dit rekenvoorbeeld is dit bedrag inclusief btw als uitgangspunt genomen, daar dit subsidiabele kosten zijn voor NWO
projecten.

Pagina 38

Het onderstaande percentage van 48% is hierboven uitgewerkt.
Financieringspercentage
50%

68%

75%

100%

Opslag indirecte

0%

69%

58%

54%

38%

kosten

7,2%

67%

56%

51%

35%

16%

65%

53%

48%

30%

Op basis van bovenstaande blijkt vanuit NWO-projecten, op basis van de beschreven uitgangspunten,
een matchingbehoefte tussen de 30-69%. Hierbij geldt dat een hoger of lager uitgangspunt voor het
opslagpercentage inzake indirecte kosten (zie hiervoor) resulteert in een andere matchingbehoefte. Ter
illustratie geldt dat indien het opslagpercentage 70% bedraagt, de maximum- en minimum
matchingbehoefte respectievelijk 68% en 27% zouden bedragen. Voor een opslagpercentage van 90%
resulteert dit in een maximum- en minimum matchingbehoefte van respectievelijk 33% en 71%.
In bovenstaande berekening is als uitgangspunt gehanteerd dat:
• het betaalde salaris gelijk is aan de salarisbanden van het “Akkoord”. Bij een hogere uitbetaling van
het salaris, komt het merendeel ten laste van de universiteit;
• het project (en de materiële kosten) binnen budget is uitgevoerd; en
• er geen sprake is van niet-subsidiabele kosten.
Indien geen sprake is van deze uitgangspunten geldt dat de benodigde matchingbehoefte hoger is,
omdat de integrale kosten dan stijgen, terwijl de (co)financiering vanuit NWO (of gelierde entiteiten)
gelijk blijft. Door universiteiten is aangegeven dat de betaalde salarisschalen regelmatig hoger zijn dan
de vergoede salarisschalen.
Wij merken op dat bij de berekening van de benodigde matchingbehoefte geen rekening is gehouden met
de volgende posten:
• De kosten voor het verkrijgen van projecten; slagingskans circa 20%.
• De kosten voor de directe begeleiding van medewerkers, hetgeen vanwege het ontbreken van een
sluitende urenadministratie niet nader kan worden gekwantificeerd.
Gemiddeld percentage range uitkomsten regelingen
Als bovenstaande in de tabel opgenomen mogelijke uitkomsten vanuit onderkende en onderzochte
regelingen absoluut worden gemiddeld, geldt een gemiddeld percentage voor matchingbehoefte van
52%.

Pagina 39

6.2

EU regelingen

Vanuit de EU worden diverse onderzoeksprogramma’s uitgevoerd, die een breed spectrum aan
activiteiten financieren. Voor dit onderzoek hebben wij de voor universiteiten relevante regelingen
geïnventariseerd op basis van jaarrekeningen en geselecteerde projecten bij de zes universiteiten. De
voor universiteiten relevante regelingen hebben wij nader uitgewerkt en hebben betrekking op:
• Het 6e en 7e kaderprogramma; de FP6 en FP7 regeling (zie hoofdstuk 6.2.1). Het FP7-programma
wordt vanaf 2014 vervangen door de nieuwe kaderregeling Horizon 2020 (zie hoofdstuk 6.2.1).
• Horizon 2020 (zie hoofdstuk 6.2.2).
• Marie Curie (zie hoofdstuk 6.2.3).
• Interreg-programma’s (zie hoofdstuk 6.2.4).
• EFRO-bijdragen verdeeld vanuit managementautoriteiten (zie hoofdstuk 6.2.5).
• Specifieke Funding agreements (diverse relingen) (zie hoofdstuk 6.2.6).
Per regeling is nagegaan:
• wat de subsidiabele kosten zijn;
• hoe directe loonkosten moeten worden berekend;
• welke materiële kosten kunnen worden gesubsidieerd;
• op welke wijze de indirecte kosten worden vergoed; en
• in welke mate de subsidiabele kosten worden vergoed.
In algemene zin geldt dat subsidies die de EU verleent altijd zijn bedoeld als matchingfinanciering44. Dit
wil zeggen dat universiteiten (c.q. de verkrijger van de betreffende subsidie) een deel van de kosten voor
eigen rekening moet nemen, het overige deel wordt door de EU betaald. Het verschil tussen de integrale
projectkosten (de directe kosten en de toegerekende indirecte kosten) van een universiteit en de mate
van financiering door de EU betreft de matchingbehoefte; de EU treedt derhalve op als co-financier.

6.2.1 FP6 en FP7
Het 6e en 7e kader programma (FP6 en FP7) zijn twee omvangrijke regelingen voor universiteiten, die in
de onderzoeksperiode het meest frequent voorkomen. Deze twee programma’s hebben met name
gelopen gedurende de onderzoeksperiode 2003 tot en met 2012; FP6 van 2000 tot en met 2006 en
FP7 van 2007 tot en met 2013.
Voor het verkrijgen van deze projecten moeten universiteiten zich inschrijven op zogenaamde calls van
de EU. Naar wij hebben begrepen bedraagt de slagingskans van inschrijvingen op een call circa 25%. De
kosten voor het opstellen van de inschrijving en de voorbereiding erop zijn niet subsidiabel. Wij hebben
geen informatie ontvangen omtrent de gemiddelde kosten voor het opstellen van een inschrijving,
waardoor wij hiernaar geen nader onderzoek hebben verricht.
Op basis van het doornemen van de regeling komen wij tot de volgende opmerkingen:

44

Zie website europa-nu.nl.

Pagina 40

Subsidiabele kosten
Voor de berekening van de subsidiabele kosten en de vergoeding ervan zijn specifieke voorwaarden
gesteld. De subsidiabele kosten hebben betrekking op:
• de werkelijke directe loonkosten van ingezet personeel;
• de werkelijke (directe) materiële kosten voor het project (bijvoorbeeld proefdieren, testopstellingen
et cetera); en
• een opslag voor indirecte kosten, berekend als (vast of variabel) percentage van de directe kosten.
Directe loonkosten
Bij het berekenen van de directe loonkosten worden de werkelijk bestede uren vermenigvuldigd met het
berekende werkelijke uurtarief. Voor de berekening van het uurtarief worden de werkelijke salariskosten
gedeeld door een aantal norm-uren, circa 1.60045. Dit betreft het aantal norm-uren en niet het aantal
declarabele uren. Bij de berekening van het aantal norm-uren wordt geen rekening gehouden met
indirecte activiteiten, waaronder bijvoorbeeld algemeen overleg, opstellen aanvragen,
wervingsactiviteiten et cetera. De eventuele indirecte activiteiten moeten als matchingfinanciering door
de universiteiten worden gedekt.
Directe materiële kosten
Materiële kosten die zijn begroot en qua voorwaarden (waaronder aanbesteding) voldoen aan de
subsidievoorwaarden worden als subsidiabele kosten verantwoord. De niet verrekenbare btw is niet
subsidiabel.
Indirecte kosten
De vergoeding van indirecte kosten vindt middels twee methoden plaats:
1
Een vast opslagpercentage (de flat-rate methode) van de som van de directe kosten (personeel en
materieel). De vergoeding voor indirecte kosten betreft dan een vast percentage van de direct
verantwoorde kosten. Het vaste percentage voor de opslag voor indirecte kosten was voor
FP6 20% en voor FP7 60%. De opslag voor indirecte kosten kan niet worden toegepast op kosten
van subcontracting, hetgeen activiteiten betreffen die zijn uitbesteed aan derden.
2
Een opslag in de berekening van de integrale personeelskosten (de full-cost methode); de
werkelijke indirecte kosten (inclusief mogelijk het niet declarabele deel van het aantal norm-uren)
worden omgeslagen naar de directe activiteiten. De indirecte kosten inzake rente, betaalde btw op
ontvangen facturen en de kosten voor gevormde voorzieningen zijn niet subsidiabel (bijvoorbeeld
afvloeiingsregelingen in verbande met reorganisaties, het niet benutten van huisvesting/leegstand
en voor mogelijk niet inbare vorderingen). Onder FP7 is deze methode van berekening alleen
toegestaan, indien de onderliggende toerekening systematiek is goedgekeurd door de EU.
Vergoeding subsidiabele kosten
De vergoeding van de subsidiabele kosten verschilt per programma en per activiteit. FP6 kende een
subsidiepercentage van 100% van de subsidiabele kosten. Voor FP7 is het subsidiepercentage
afhankelijk van de onderliggende activiteit:
• 100% voor managementactiviteiten.
• 75% voor onderzoek gerelateerde activiteiten.

45

Onder FP7 is het onder voorwaarden mogelijk te rekenen met een lager aantal norm-uren, hetgeen door universiteiten
plaatsvindt.

Pagina 41

Matchingbehoefte
Op basis van bovenstaande gegevens is de benodigde matchingbehoefte in hoofdstuk 6.2.8 nader
uitgewerkt. Op basis daarvan blijkt dat de benodigde matchingbehoefte voor FP6 en FP7 projecten,
vanwege de verschillende typen activiteiten verschilt en ligt tussen de 2% (bij uitvoering van alleen
managementactiviteiten) en 27% (bij onderzoek). Hierbij geldt als uitgangpunt dat:
• Het project is binnen budget is uitgevoerd.
• De werkelijk urenbesteding gelijk is aan het aantal werkbare uren.
• Er geen sprake is van niet-subsidiabele kosten.
Indien geen sprake is van deze uitgangspunten geldt dat de benodigde matchingbehoefte hoger is,
omdat de integrale kosten dan stijgen, terwijl de (co)financiering vanuit de EU gelijk blijft.

6.2.2 Horizon 2020
De opvolger van het FP7 programma (zie hoofdstuk 7.2.1) heet Horizon 2020 en heeft een totaalbudget
van € 78,6 miljard over de periode 2014-2020. Het vorige onderzoeksprogramma –FP7- had een
totaalbudget van circa € 55,8 miljard over de periode 2007-2013. De voorwaarden voor het nieuwe
programma zijn recent geformaliseerd.
Op basis van het doornemen van de regeling komen wij tot de volgende opmerkingen:
Subsidiabele kosten
Aan de berekening van de subsidiabele kosten en de vergoeding ervan zijn specifieke voorwaarden
gesteld. De subsidiabele kosten hebben betrekking op:
• De werkelijke directe loonkosten van ingezet personeel.
• De werkelijke (directe) materiële kosten voor het project (bijvoorbeeld proefdieren, testopstellingen et
cetera).
• Een vaste opslag over de directe kosten, voor de dekking van de indirecte kosten.
Directe loonkosten
Bij het berekenen van de directe loonkosten worden de werkelijk bestede uren vermenigvuldigd met het
berekende werkelijke uurtarief. Voor de berekening van het uurtarief worden de werkelijke salariskosten
gedeeld door een standaard binnen de organisatie toepasbaar aantal werkbare normatieve uren. Net als
bij het FP7 programma geldt hier een minimum van circa 1.600 uren voor universiteiten. De eventuele
indirecte activiteiten boven de norm, moeten derhalve als matchingfinanciering door de universiteit
worden gedekt.
Directe materiële kosten
Materiële kosten die zijn begroot en qua voorwaarden (waaronder aanbesteding) voldoen aan de
subsidievoorwaarden worden als subsidiabele kosten verantwoord. De niet verrekenbare btw is, in
tegenstelling tot het voorgaande programma (FP7), subsidiabel.
Indirecte kosten
De vergoeding voor indirecte kosten bedraagt 25% (flat rate) over de directe personele- en materiële
kosten (niet over de kosten voor subcontracting).

Pagina 42

Vergoeding subsidiabele kosten
De subsidie bedraagt 100% van de subsidiabele projectkosten (inclusief de opslag voor indirecte kosten).
Matchingbehoefte
Op basis van bovenstaande gegevens is de benodigde matchingbehoefte in hoofdstuk 6.2.8 nader
uitgewerkt. Op basis daarvan blijkt dat de benodigde matchingbehoefte voor Horizon 2020 projecten
circa 25% is.
Hierbij geldt als uitgangpunt dat:
• Het project binnen budget is uitgevoerd.
• De werkelijk declarabele urenbesteding gelijk is aan het aantal werkbare uren.
Indien geen sprake is van deze uitgangspunten geldt dat de benodigde matchingbehoefte hoger is,
omdat de integrale kosten dan stijgen, terwijl de (co)financiering vanuit de EU gelijk blijft.

6.2.3 Marie Curie
Onderdeel van het 6e en 7e kaderprogramma zijn de Marie Curie projecten. Deze projecten hebben
betrekking op de financiering van de kosten van een onderzoeker (een fellow) uit het buitenland.
Op basis van het doornemen van de regeling komen wij tot de volgende opmerkingen:
Subsidiabele kosten.
De subsidiabele kosten hebben betrekking op forfaitaire vergoedingen voor de directe personele en
materiële kosten, die voor het project worden verbruikt. In deze kosten zijn niet begrepen de kosten voor
de begeleiding van deze onderzoekers.
Directe loonkosten
De werkelijke loonkosten, exclusief begeleiding, mogen worden verantwoord, mits deze niet hoger zijn
dan de toegezegde forfaitaire bedragen.
Directe materiële kosten
In de toezegging zijn forfaitaire bedragen toegekend, die mogen worden gedeclareerd, mits deze zijn
uitgegeven. De niet verrekenbare btw is niet subsidiabel.
Indirecte kosten
Op de directe kosten (exclusief subcontracting) mag maximaal een percentage worden opgevoerd van
10% voor de dekking van de indirecte kosten.
Vergoeding subsidiabele kosten
De toegezegde forfaitaire bijdragen (inzake de directe kosten) worden volledig vergoed.
Matchingbehoefte
Op basis van bovenstaande gegevens is de benodigde matchingbehoefte in hoofdstuk 6.2.8 nader
uitgewerkt. Op basis daarvan blijkt dat de benodigde matchingbehoefte voor Marie Curie projecten
vanuit de regeling tussen de 35% en 41% ligt. Indien de werkelijke directe kosten hoger zijn dan de
forfaitaire toegezegde bedragen voor personele- en materiële kosten geldt een hogere benodigde
matchingbehoefte.

Pagina 43

6.2.4 Interreg
Het Europees Fonds voor Regionale ontwikkelingen heeft een groot aantal programma’s waarvoor
subsidie kan worden aangevraagd.
Binnen het Interreg programma zijn diverse Management autoriteiten die een deelprogramma uitvoeren
(Twee Zeeën, North Sea Region Programme, Nederland-Vlaanderen, Rijnstreek, Lille et cetera)
Elk deelprogramma heeft te maken met de interpretaties van de EC-bepalingen rondom de subsidiabele
kosten, waardoor de berekening van de subsidiabele kosten per regeling afwijkt.
Op basis van het doornemen van de regeling komen wij tot de volgende opmerkingen:
Subsidiabele kosten
De subsidiabele kosten hebben betrekking op de directe loonkosten en materiële kosten. Voor indirecte
kosten geldt, afhankelijk van de regeling, een vaste dekking.
Directe loonkosten
Bij het berekenen van de directe loonkosten worden de werkelijk bestede uren vermenigvuldigd met het
berekende werkelijke uurtarief. Voor de berekening van het uurtarief worden de werkelijke salariskosten
gedeeld door een normatief aantal werkbare uren, hetgeen circa 1.650 uren bedraagt. Voor de directe
kosten geldt dat de werkelijke kosten het uitgangspunt zijn. De voorwaarden voor de berekening van
personeelskosten verschillen per programma.
Dit betreft het aantal werkbare uren en niet het aantal declarabele uren. Bij de berekening van het aantal
werkbare uren wordt geen rekening gehouden met indirecte activiteiten, waaronder bijvoorbeeld
trainingen, overleg, opstellen aanvragen et cetera Bij het berekenen van het uurtarief wordt derhalve
geen rekening gehouden met mogelijke indirecte activiteiten.
Directe materiële kosten
Materiële kosten die zijn begroot en qua voorwaarden (waaronder aanbesteding) voldoen aan de
subsidievoorwaarden worden als subsidiabele kosten verantwoord.
Voor het Interreg-programma geldt dat, in tegenstelling tot FP6 en FP7, de niet verrekenbare btw
subsidiabel is.
Indirecte kosten
De mate waarin indirecte kosten worden gefinancierd verschilt per regeling; een flat-rate (gefixeerd
bedrag) van nihil tot circa 20%.
Vergoeding subsidiabele kosten
Interreg kent een subsidiepercentage van maximaal 50% van de subsidiabele kosten.

Pagina 44

Matchingbehoefte
Op basis van bovenstaande gegevens is de benodigde matchingbehoefte in hoofdstuk 6.2.8 nader
uitgewerkt. Op basis daarvan blijkt dat de benodigde matchingbehoefte voor Interreg projecten vanuit
de regeling tussen de 65 % en 71% ligt. Hierbij geldt als uitgangpunt dat:
• het project binnen budget is uitgevoerd.
• de werkelijk urenbesteding gelijk is aan het aantal werkbare uren.
Indien geen sprake is van deze uitgangspunten geldt dat de benodigde matchingbehoefte hoger is,
omdat de integrale kosten dan stijgen, terwijl de (co)financiering vanuit de EU gelijk blijft.

6.2.5 EFRO
Het EFRO subsidieprogramma is een programma dat grensoverschrijdende, transnationale en
interregionale samenwerking bij de aanpak van regionale onderwerkpen financiert. Bij de uitvoerders
van het programma worden aanvragen ingediend voor een bijdragen in de investeringen in activa. De
EFRO financiering betreft een bijdrage in een totaal investeringsplan. Het restant van de financiering
vindt op andere wijze plaats. Investeringen in activa worden middels afschrijvingen als lasten
verantwoord. In de jaarrekening wordt een bijdrage in een investering in mindering gebracht op de
betreffende investering, of de hieruit voortvloeiende afschrijving wordt verminderd. Wij hebben de
investeringssubsidie EFRO derhalve niet nader onderzocht.

6.2.6 Specific Funding Agreement
Vanuit de EU worden verschillende zogenaamde specific funding agreements verstrekt. Een voorbeeld
van een subsidieprogramma, waarbij een specific funding agreement van toepassing is betreft de
Europe Aid projecten, waarbij de kosten van een specifieke activiteit worden gefinancierd tegen een op
basis van de projectbegroting vastgesteld maximum.
Op basis van het doornemen van de regeling komen wij tot de volgende opmerkingen:
Subsidiabele kosten
De subsidiabele kosten hebben betrekking op de directe loonkosten en materiële kosten. Voor indirecte
kosten geldt, afhankelijk van de regeling, een dekking.
Directe loonkosten
Binnen deze “agreements” gelden de werkelijke bestede uren en loonkosten als uitgangspunt. Er is geen
specifieke urennorm van toepassing voor de berekening van het uurtarief. Niet subsidiabele kosten zijn
onder anderen rente, btw en kosten voor gevormde voorzieningen (reorganisaties, verlieslatende
contracten, et cetera).
Directe materiële kosten
Materiële kosten die zijn begroot en qua voorwaarden (waaronder aanbesteding) voldoen aan de
subsidievoorwaarden worden als subsidiabele kosten verantwoord.
Indirecte kosten
Bij Specific Funding Agreements is sprake een vaste opslag voor indirecte kosten van circa 10% van de
directe subsidiabele projectkosten. Specific Action projecten hebben vaak een vast percentage voor
indirecte kosten van 20%.

Pagina 45

Vergoeding subsidiabele kosten
De vergoeding van de subsidiabele kosten verschilt per type programma en ligt tussen de 75%-100%.
Matchingbehoefte
Op basis van bovenstaande gegevens is de benodigde matchingbehoefte in hoofdstuk 6.2.8 nader
uitgewerkt. Op basis daarvan blijkt dat de benodigde matchingbehoefte voor Specific funding projecten
vanuit de regeling tussen de 29% en 52% ligt. Hierbij geldt als uitgangpunt dat:
• Het project binnen budget is uitgevoerd.
• De werkelijke urenbesteding gelijk is aan het aantal werkbare uren.
Indien geen sprake is van deze uitgangspunten geldt dat de benodigde matchingbehoefte hoger is,
omdat de integrale kosten dan stijgen, terwijl de (co)financiering vanuit de EU gelijk blijft.

6.2.7 Samenvoeging
In onderstaande tabel is per regeling samengevoegd op die wijze, zoals blijkt uit de onderzochte
regelingen, loon-, materiële- en indirecte kosten als subsidiabele kosten worden verantwoord, alsook de
mate waarin de subsidiabele kosten worden gefinancierd.
Regeling

Loonkosten

Materiële kosten

Indirect

Subsidie %

FP6

Werkelijke loonkosten

Werkelijke directe

Keuze tussen integraal

100% van de

gedeeld door (berekend

projectkosten,

(EC) uurtarief of opslag

subsidiabele kosten.

aantal) norm-uren.

exclusief btw.

van 20% op de directe
projectkosten
(exclusief
subcontracting).

FP7

Horizon 2020

Werkelijke loonkosten

Werkelijke directe

Keuze tussen integraal

Management activiteiten

gedeeld door (berekend

projectkosten exclusief

(EC) uurtarief of opslag

100% en onderzoeks-

aantal) norm-uren.

btw.

van 60% op de directe

activiteiten

projectkosten (exclusief

75% van de subsidiabele

subcontracting).

kosten.

Werkelijke loonkosten

Werkelijke directe

Vaste opslag van 25%

100% van de

gedeeld door aantal norm-

projectkosten,

over de directe

subsidiabele kosten.

uren.

inclusief btw.

projectkosten (exclusief
subcontracting).

Interreg

Werkelijke loonkosten

Werkelijke directe

Keuze tussen werkelijk

Maximaal 50% van de

gedeeld door gefixeerd

projectkosten.

toerekenbare indirecte

subsidiabele kosten.

aantal werkbare uren.

kosten of fixed fee op de
directe kosten.

Marie Curie

Werkelijke loonkosten

Werkelijke directe

Soms vaste opslag van

100% subsidiabele

gedeeld door gefixeerd

projectkosten,

10% bij Marie Curie.

kosten.

aantal werkbare uren.

exclusief btw.

Specific Funding

Gebaseerd op werkelijke

Werkelijke directe

Als opslag op de directe

Afhankelijk van de aard

agreements

loonkosten.

projectkosten.

kosten, variërend van

van het project tot 100%

10% -20%.

van de kosten.

Pagina 46

6.2.8 Matchingbehoefte EU-projecten
Hieronder is op basis van de bepalingen in de regeling de behoefte aan matchingbehoefte opgenomen.
Bij de berekening van de matchingbehoefte zijn de hierna volgende uitgangspunten gehanteerd:
• subsidiabele loonkosten zijn 100.
• subsidiabele directe projectkosten bedrag 30% van de subsidiabele loonkosten. 46
• werkelijke loonkosten op basis van integrale kostprijs 180. 80 is een opslag van 80% over de directe
loonkosten als dekking van de indirecte kosten, hetgeen is gebaseerd op een gemiddelde van de
opslagen vanuit de universiteiten. Voor een nadere toelichting op dit percentage wordt verwezen
naar hoofdstuk 7.3.
Hieronder zijn de hiervoor geldende berekening en de bijbehorende uitgangspunten, uitgeschreven:
Toelichting

€

Directe loonkosten (berekend conform)

100

Directe materiële projectkosten; betreffen goedgekeurde

Uitgangspunt 30% van € 100

4736

bestedingen voor de uitvoering van het project

(exclusief BTW).

Subtotaal
Opslag indirecte kosten

136
(80% versus € 100)

80

Integrale kosten project
Vergoeding subsidieverstrekker; bijvoorbeeld 75% van de
subsidiabele kosten, met opslag 20%

216

•
•
•

Directe kosten 48

€ 130

Opslag (20%)

€ 26

Subsidiabele kosten

€ 156

117

(75% van € 156)
Matchingbehoefte (te financieren)

(€ 216 - € 117)

99

Procentuele matchingbehoefte

€ 99 / €216

46%

Verhouding matchingbehoefte versus ontvangen €; bedrag dat

€99 / € 117

0,85

per ontvangen € vanuit overige geldstromen moet worden
bijgelegd.

46

Uit de 131 onderzochte projecten blijkt een gemiddelde verhouding, na correctie twee extremen, tussen directe personele
kosten en directe materiële kosten: 100/30.

47

Voor EU projecten geldt dat de btw op materiële kosten niet subsidiabel is; derhalve is 20%van € 30 toegevoegd aan de
materiële kosten.

48

Voor EU projecten geldt dat de btw op materiële kosten niet subsidiabel is; derhalve is hier het bedrag aan directe kosten
exclusief btw opgenomen.

Pagina 47

Wij hebben op basis van de uit de regelingen blijkende opslagen voor de dekking van de indirecte kosten
en het financieringspercentage onderstaande matrix opgesteld. Het onderstaande percentage van 46%
is hierboven uitgewerkt.
Financieringspercentage
Opslag indirecte kosten

50%

75%

100%

0%

70%

55%

40%

10%

67%

50%

34%

15%

65%

48%

31%

20%

64%

46%

28%

25%

62%

44%

25%

60%

52%

28%

4%

Integraal (80%)

51%

27%

3%

Op basis van bovenstaande geldt dat vanuit de verschillende EU regelingen een sterk uiteenlopende
matchingbehoefte bestaat: tussen de 3% - 70%. De benodigde matchingbehoefte is afhankelijk van de
aangevraagde EU regeling. Hierbij geldt dat een hoger of lager uitgangspunt voor het opslagpercentage
inzake indirecte kosten (zie hiervoor) resulteert in een andere matchingbehoefte. Ter illustratie: indien
het opslagpercentage 70% bedraagt, zijn het maximum- en minimumfinancieringspercentage
respectievelijk 3% en 69%. Voor een opslagpercentage van 90% resulteert dit in een het maximum- en
minimumfinancieringspercentage van respectievelijk 3% en 71%.
Wij merken op dat bij de berekening van de benodigde matchingbehoefte geen rekening is gehouden met
de volgende posten:
• De kosten inzake onderbesteding urennorm (circa 1.600).
• De kosten voor het verkrijgen van projecten; slagingskans van circa 25%.
• De kosten voor rente (financiering huisvesting) en voorzieningen.
Uit het onderzoek bij de universiteiten blijkt dat niet een urennorm van 1.600 wordt gehanteerd, maar
een lager aantal realiseerbare directe uren.
Gemiddeld percentage range uitkomsten regelingen
Als bovenstaande in de tabel opgenomen mogelijke uitkomsten vanuit onderkende en onderzochte
regelingen absoluut worden gemiddeld, geldt een gemiddeld percentage voor matchingbehoefte van
43%.

6.3

Overige regelingen

De overige regelingen bestaan uit een groot aantal subsidieregelingen van verschillende bronnen,
waaronder:
• ministeriële regelingen, die worden uitgevoerd door het voormalig AgentschapNL (voorheen Senter
Novem), waaronder BSIK, NPO en FES;
• opdrachten rechtstreeks vanuit Departementen;
• opdrachten en subsidies van Provincies en Gemeenten;
• productschappen/onderzoeksinstituten;
• Gemeenten;
• collectebusfondsen; en
• andere subsidieverstrekkers.

Pagina 48

Hierna zijn enkele regelingen nader uitgewerkt. In algemene zin geldt dat een onderscheid is te maken
tussen projecten waar kostendekkende tarieven mogen worden toegepast (die vooraf worden
overeengekomen) en projecten waar specifieke eisen op de subsidiabele loonkosten van toepassing zijn
(bijvoorbeeld aantal te hanteren directe uren).
Departementale subsidies
De subsidievoorwaarden tussen de verschillende departementen worden geharmoniseerd. Daarentegen
blijven tussen de te onderkennen regelingen wel verschillen bestaan, die die betrekking hebben op:
• het toepassen van een integraal kostenberekening systematiek (IKS);
• het verplicht toepassen van een urennorm bij het berekenen van de directe loonkostentarieven; en
• het al dan niet verplicht stellen van een eigen bijdrage.
WBSO
Universiteiten kunnen gebruik maken van regelingen van de Wet bevordering speur- en
ontwikkelingswerk (WBSO). WBSO is een fiscale stimuleringsregeling waarmee de loonkosten voor R&D
werkzaamheden kunnen worden verlaagd. De bijdragen voor WBSO zijn niet als baten niet zichtbaar in
de jaarrekening en worden direct ten laste van de personeelskosten gebracht. Bij de berekening van de
subsidiabele loonkosten geldt dat met deze loonheffingskorting geen rekening hoeft te worden
gehouden.
Wij hebben geen nader onderzoek verricht naar de mate van gebruik van de WBSO regeling door
universiteiten.

6.3.1 Algemeen geldende subsidievoorwaarden
Voor het verantwoorden van loonkosten kan bij verschillende regelingen een keuze worden gemaakt
tussen:
• een forfaitair tarief;
• loonkosten plus een vaste opslag voor indirecte kosten; of
• een integrale kostprijsberekening.
Berekening loonkosten
Op basis van de verschillende regelingen onderkennen wij voor de berekening van de loonkosten op
hoofdlijnen de volgende varianten:
1
Een forfaitair uurtarief tussen de € 35 en € 65 per uur (afhankelijk van de invulling van de regeling
van het betreffende artikel).
2
Berekende integrale loonkosten (lonen, sociale lasten en andere werkgeverslasten) plus een
opslag van 50% als dekking van de indirecte kosten.
3
Een integraal uurtarief, berekend op basis van een bedrijfseconomisch verantwoorde methode en
gebaseerd op een gebruikelijke binnen de organisatie toegepaste systematiek. Het komt voor dat
de interne werkelijke uurtarieven mogen worden gebruikt.
Directe kosten
Voor de directe kosten voor het gebruik van machines en apparaten geldt dat deze op grond van de
subsidievoorwaarden moeten zijn gebaseerd op een werkelijk gebruik vermenigvuldigd met een tarief
dat is berekend op grond van de werkelijke kosten, en rekening houdend met afschrijvingen en
restwaarde. Als machines of apparaten volledig voor een project worden gebuikt, dan mogen de
aanschafkosten worden opgevoerd.

Pagina 49

Vergoeding subsidiabele kosten
Het vergoedingspercentage van de subsidiabele kosten verschilt per regeling, is divers en is vaak
gebonden aan de aard van de onderzoeksactiviteiten. Ook constateren wij dat ook subsidies worden
verstrekt als bijdrage in het tekort van de begrote projectkosten (bijvoorbeeld bij provincies) of dat
subsidie als aanvulling op bijvoorbeeld EU subsidies wordt verstrekt, zoals bijvoorbeeld bij het Pieken in
de Delta programma.
Wij constateren dat de verschillen per regeling vooral worden veroorzaakt door de berekening van de
subsidiabele kosten (waaruit deze bestaan; alleen directe of direct met opslag voor indirect) en het
percentage van de subsidiabele kosten dat als subsidie wordt verstrekt. De berekeningssystematiek van
de subsidiabele salariskosten is een indicator voor de mate waarin subsidiabele kosten worden vergoed.
Hoewel per regeling maximale vergoedingspercentages gelden, kan het voorkomen dat binnen een
deelproject van een groter programma afspraken worden gemaakt over de verdeling van de (maximale)
subsidie. In dat geval kan het werkelijk ontvangen deel van de subsidie per projectpartner hoger of lager
zijn dan het bedrag dat op basis van de regeling zelf kan worden verkregen. In geval van tussenkomst
van een uitvoeringsorgaan van een betreffende regeling of programma kan er een afslag van de subsidie
plaatsvinden voor de kosten van het programmabureau.

6.3.2 Ministeriële regeling BSIK en IOP
Het Besluit Subsidies Investeringen Kennisinfrastructuur (hierna: BSIK) heeft als doel een hoogwaardige
kenniseconomie te stimuleren. Financiering van deze programma’s was afkomstig uit het Fonds voor
Economische Structuurversterking (FES). De projecten werden vaak uitgevoerd in consortiumverband,
waar binnen een aantal projecten meerdere deelprojecten werden uitgevoerd. Een ander programma uit
de FES-middelen is het betreft het Innovatiegerichte Onderzoeksprogramma's (IOP). Het zijn
programma’s op het gebied van langdurige strategische R&D-samenwerking tussen bedrijven en publiek
gefinancierde kennisinstellingen op gebieden die voor de Nederlandse economie belangrijk zijn.
Op basis van het doornemen van de regeling komen wij tot de volgende opmerkingen:
Subsidiabele kosten
Deze kosten zijn gebaseerd op de loonkosten, directe materialen, gebruik van machines, kosten voor
derden (de directe projectkosten) en een opslag voor indirecte kosten.
Directe loonkosten
In de BSIK-regeling is voor het berekenen van het directe loonkostentarief een urennorm van toepassing
van 1.650 uur. Deze norm wordt in meer regelingen gehanteerd. Er zijn naar onze informatie binnen het
programma diverse partijen geweest die een opslag voor indirecte uren hebben toegepast, zodat
effectief deze uren norm lager lag. Dit is echter niet op regeling-niveau uitgewerkt.
De IOP-regelingen vallen onder de Kaderwet EZ-subsidies en kennen drie varianten voor het opvoeren
van loonkosten:
• een forfaitair bedrag;
• de werkelijke loonkosten plus opslag; of
• een integrale kostprijs.

Pagina 50

Directe materiële kosten
Materiële kosten die zijn begroot en qua voorwaarden (waaronder aanbesteding) voldoen aan de
subsidievoorwaarden worden als subsidiabele kosten verantwoord.
Indirecte kosten
Op de personeelskosten wordt een opslag van maximaal 50% toegepast. Dit is geen forfaitaire opslag,
maar moet kunnen worden onderbouwd met werkelijke kosten.
Vergoeding subsidiabele kosten
De maximale BSIK-bijdrage bedraagt 50% van de subsidiabele kosten.
De IOP-regelingen kennen subsidiepercentages van 25% (experimentele ontwikkeling), 50% (industrieel
onderzoek) en 85% (fundamenteel onderzoek).
Matchingbehoefte
Op de regeling is een anticumulatie-beding van toepassing, waardoor - indien er ook toekenningen zijn
van andere bestuursorganen of de Europese Commissie - de totale subsidie niet meer mag zijn dan 65%
bij een EC subsidie dan wel 75% als er sprake is van grensoverschrijdende samenwerking.
Binnen een programma kan de subsidieverdeling over de verschillende projectpartners worden verdeeld
zodat er meer of minder subsidie wordt genoten dan op grond van het percentage uit de regeling
mogelijk is.

6.3.3 Netherlands Genomics Initiative
Het NGI kent 16 NGI Genomics Centres, die elk een aantal programma’s financieren. De NGI
voorwaarden zijn vergelijkbaar met de ministeriële regelingen, waarbij de keuze bestaat tussen een
integraal uurtarief, of een loonkostentarief met een opslag op de loonkosten van 50% voor indirecte
kosten.
Het aantal uren dat voor de berekening van het loonkostentarief moet worden gebruikt, betreft het
aantal direct productieve uren. Bij het bepalen hiervan mogen ook indirect productieve uren in
mindering worden gebracht.
De voorwaarden voor NGI sluiten qua financieringssystematiek op hoofdlijnen aan op de BSIK regeling,
waardoor deze voorwaarden niet nader zijn uitgewerkt. Wij verwijzen hiervoor naar de uitwerking van
BSIK en IOP (zie hoofdstuk 6.3.2).

Pagina 51

6.3.4 Samenvoeging
In onderstaande tabel is per regeling samengevoegd op die wijze, zoals blijkt uit de onderzochte
regelingen, loonkosten, materiële- en indirecte kosten als subsidiabele kosten worden verantwoord, en
de mate waarin de subsidiabele kosten worden gefinancierd.
Regeling

Loonkosten

Materiële kosten

Indirecte kosten

Subsidie %

BSIK

Keuze tussen forfaitair tarief,

Werkelijke directe

Opslag van maximaal

50% van de subsidiabele

loonkosten + opslag indirect en

projectkosten.

50% of indirect deel

kosten; Samenloop beding

integrale kostprijs.

met andere subsidies van

integrale kostprijs.

toepassing.
IOP

Keuze tussen forfaitair tarief,

Werkelijke directe

Opslag van maximaal

85% voor fundamenteel

loonkosten + opslag indirect en

projectkosten.

50% of indirect deel

onderzoek.

integrale kostprijs.

integrale kostprijs.
50% voor industrieel
onderzoek.
25% voor experimentele
ontwikkeling.

NGI

Keuze tussen integraal uurtarief

Werkelijke directe

Vaste opslag van 50%

50% van de subsidiabele

of werkelijke loonkosten gedeeld

projectkosten.

of indirect deel

kosten, 65% bij

integrale kostprijs.

samenwerking tussen

door direct productieve uren.

kennis instelling en
bedrijfsleven. Minimaal
10% private bijdrage.

6.3.5 Matchingbehoefte overige regelingen
Hierna is op basis van de bepalingen in de regeling de matchingbehoefte opgenomen. Bij de berekening
van de matchingbehoefte zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
•
subsidiabele loonkosten van 100.
•
subsidiabele directe projectkosten bedrag 30% van de subsidiabele loonkosten. 49
•
werkelijke loonkosten op basis van integrale kostprijs 180. 80 is een opslag van 80% over de
directe loonkosten, hetgeen is gebaseerd op een gemiddelde van de opslagen vanuit de
universiteiten. Voor een nadere toelichting op dit percentage wordt verwezen naar hoofdstuk 7.3.
Op basis van het uitgangspunt van circa 80% van de directe loonkosten als indirecte kosten (zie
hoofdstuk 7.3) op de directe kosten, en een verhouding directe versus materiële kosten van 100/30, kan
de theoretische matchingbehoefte per project worden berekend.

49

Uit de 131 onderzochte projecten blijkt een gemiddelde verhouding, na correctie twee extremen, tussen directe personele
kosten en directe materiële kosten: 100/30.

Pagina 52

Hieronder is de hiervoor geldende berekening, evenals bijbehorende uitgangspunten, uitgeschreven:
Toelichting

€

Directe loonkosten (berekend conform)

100

Directe materiële projectkosten; betreffen goedgekeurde

Uitgangspunt 30%50 van € 100.

30

bestedingen voor de uitvoering van het project
Subtotaal

130

Opslag indirecte kosten

(80% versus € 100)

80

Integrale kosten project

210

Vergoeding subsidieverstrekker; bijvoorbeeld 75% van de
subsidiabele kosten, met opslag 16

•
•
•
•

Directe personele kosten

€ 100

Opslag (50%)

€ 50

Materiële kosten

€ 30

Kosten

€ 180

90

(50% van € 180)
Matchingbehoefte (te financieren)

(€ 210 - € 90)

120

Procentuele matchingbehoefte

€ 120 / €210

57%

Verhouding matchingbehoefte versus ontvangen €; bedrag dat

€120 /€ 90

1,33

per ontvangen € vanuit overige geldstromen moet worden
bijgelegd.

Wij hebben op basis van de uit de regelingen blijkende opslagen voor de dekking van de indirecte kosten
en het financieringspercentage onderstaande matrix opgesteld. Het onderstaande percentage van 57%
is hierboven uitgewerkt.
Financieringspercentage
25%

50%

75%

100%

Opslag indirecte

0%

85%

69%

47%

38%

kosten

50%

79%

57%

27%

14%

Integraal (80%)

75%

50%

15%

0%

Op basis van bovenstaande geldt dat vanuit de verschillende overige regelingen een sterk uiteenlopende
matchingbehoefte bestaat: tussen de 0 en 85%. De benodigde matchingbehoefte is afhankelijk van
betreffende regeling. Hierbij geldt dat een hoger of lager uitgangspunt voor het opslagpercentage
inzake indirecte kosten (zie hiervoor) resulteert in een andere matchingbehoefte.
Gemiddeld percentage range uitkomsten regelingen
Als bovenstaande in de tabel opgenomen mogelijke uitkomsten vanuit onderkende en onderzochte
regelingen absoluut worden gemiddeld, geldt een gemiddeld percentage voor matchingbehoefte van
46%.

50

In dit rekenvoorbeeld is dit bedrag inclusief btw als uitgangspunt genomen, daar dit subsidiabele kosten zijn voor overige
projecten.

Pagina 53

6.4

Theoretische matchingbehoefte

Uit ons onderzoek zoals uiteengezet in de vorige paragrafen naar de verschillende subsidieregelingen
blijken verschillende bandbreedten, waarin de matchingbehoefte per subsidieverstrekker en regeling
zich bevindt. Deze bandbreedte is per verstrekker als volgt:
• NWO; matchingbehoefte tussen 30% en 69% (zie hoofdstuk 6.1), hetgeen inhoudt dat voor iedere
ontvangen euro aan subsidie de betreffende universiteit tussen € 0,43 51 en € 2,2352 uit overige
geldstromen moet financieren. Als de mogelijke uitkomsten van de onderkende en onderzochte
regelingen NWO absoluut worden gemiddeld, geldt een gemiddelde van 52% (€ 1,08) .
• EU; matchingbehoefte tussen 3% en 70% (zie hoofdstuk 6.2), hetgeen inhoudt dat voor iedere
ontvangen euro aan subsidie de betreffende universiteit tussen € 0,03 en € 2,33 uit overige
geldstromen moet financieren. Als de mogelijke uitkomsten van de onderkende en onderzochte
regelingen EU absoluut worden gemiddeld, geldt een gemiddelde van 43% (€ 0,75).
• Overige; matchingbehoefte tussen 0% en 85% (zie hoofdstuk 6.3), hetgeen inhoudt dat voor iedere
ontvangen euro aan subsidie de betreffende universiteit tussen € 0,00 en € 5,67 uit overige
geldstromen moet financieren. Als de mogelijke uitkomsten van de onderkende en onderzochte
regelingen NWO absoluut worden gemiddeld, geldt een gemiddelde van 46% (€ 0,85).
Bovenstaande bandbreedten vormen de voor dit onderzoek theoretische matchingbehoefte.
Bovenstaande gemiddelde percentages per verstrekker zijn tot stand gekomen door de mogelijke
uitkomsten van de verschillende regelingen absoluut te middelen. Er is op dit moment onvoldoende
informatie beschikbaar om de mate waarin regelingen voorkomen te kunnen vaststellen om deze
vervolgens gewogen af te zetten tegen de verwachte matchingbehoefte.

7

Onderzoek universiteiten

Wij hebben zes, door de begeleidingscommissie geselecteerde, universiteiten nader onderzocht,
waarvan de uitkomsten in bijlage bij deze rapportage zijn opgenomen. Wij hebben het volgende
onderzocht:
• Wat is de ontwikkeling van de financiële stromen (zie bijlagen)?
• Hoe is de inrichting van de financiële administratie inzake onderzoeksprojecten (zie hoofdstuk 7.2)?
• Wat is de methode van toerekening indirecte kosten (zie hoofdstuk 7.3)?
• Wat is de herrekende matchingbehoefte van individuele projecten en op universiteitsniveau (zie
hoofdstuk 7.4)?
In dit hoofdstuk wordt informatie omtrent de volgende deelvragen opgenomen:
• Wat is de ontwikkeling van cofinanciering/matchingvereisten in de periode 2003-2012, naar de top
drie subsidieverstrekkers (waaronder NWO, EU-regelingen en overige).
• Wat is de dekking voor een selectie van projecten bij Universiteiten?
• Kan deze dekking voor nieuwe regelingen worden geëxtrapoleerd?
• Wat is de benodigde matching vanuit de nader te onderzoeken projectdossiers verspreid over
regelingen 2e en 3e geldstroommiddelen? (zie hoofdstuk 7.4)
• Kan op basis van de werkzaamheden vanuit de analyse en projectbeoordeling een matchingbehoefte
voor universiteiten worden berekend? En zo ja, wat is hiervan de omvang, en hoe verhoudt zich deze
tot de matchingbehoefte in 2002, zoals blijkt uit de AWT rapportage 2004? (zie hoofdstuk 7.5)

51

Subsidiabele kosten € 100, subsidie € 70, matching € 30. € 30 gedeeld door € 70 is € 0,43 per Euro.

52

Subsidiabele kosten € 100, subsidie € 31, matching € 69. € 69 gedeeld door € 31 is € 2,23 per Euro.

Pagina 54

7.1

Onderzochte informatie

Per universiteit hebben wij voor ons onderzoek een overzicht met projectbaten, aansluitend op de
jaarrekening, opgevraagd. Vervolgens hebben wij een aselecte deelwaarneming (geen representatieve
steekproef) getrokken uit deze projecten, van totaal 131 dossiers over zes universiteiten, waarvan
specifieke projectinformatie is opgevraagd, en die nader is onderzocht. Per project hebben wij het
volgende onderzocht:
• Regeling
• Welke regeling betreft het?
• Hoe worden tarieven berekend?
• Project:
• Betreft het een integrale (inclusief begeleiding) of marginale projectbegroting (exclusief
begeleiding)?
• Wat is de omvang van het project en gevraagde financiering, naar kostencategorie?
• Welke indirecte kosten worden toegerekend aan het project; inclusief toerekening van kosten
(zowel indirecte als directe kosten) of alleen personele lasten met opslag?
• Wat is de realisatie en afrekening project (financiering); wat is het projectresultaat?
• Geldt vanuit de projectfinanciering een dekking op de indirecte lasten? Zo ja, hoeveel? Zo nee,
waarom niet?

7.2

Inrichting financiële administratie

Uit ons onderzoek blijkt dat universiteiten projectbaten in de financiële administratie niet op regeling
(verstrekker)-niveau baten registreren, maar op een hoger aggregatieniveau, namelijk:
• NWO-bijdragen (2e geldstroom); in 2012 was dit 25 % van totale 2e en 3e geldstroom.
• Bijdragen EU-regelingen (3e geldstroom); in 2012 was dit14% van de totale 2e en 3e geldstroom.
• Overige regelingen (3e geldstroom); in 2012 was dit 61% van de totale 2e en 3e geldstroom.
Uit ons onderzoek blijkt dat in de financiële administratie van door ons onderzochte universiteiten, met
uitzonderingen van de Universiteit van Amsterdam, geen registratie van de integrale kosten op
individueel projectniveau plaatsvindt; de directe personele projectkosten zijn verantwoord onder de
personele lasten. In de projectadministratie, die niet in alle gevallen integraal onderdeel uitmaakt van de
financiële administratie, worden de projectkosten geregistreerd met als doel verantwoording aan de
subsidieverstrekker te kunnen afleggen.
Vanwege de inrichting van de administratie kan de integrale kostprijs van een project daarom niet
eenduidig worden vastgesteld. Het berekenen van de integrale kostprijs per project is ook niet mogelijk
omdat voor het berekenen van deze integrale kosten inzicht dient te worden verkregen in de werkelijk
ten behoeve van het project gerealiseerde uren, waarvoor een integrale urenregistratie een
randvoorwaarde is. Uit ons onderzoek blijkt dat geen enkele universiteit een integrale tijdverantwoording
voor het wetenschappelijke en ondersteunend personeel voert, waardoor een volledige toerekening niet
mogelijk is.
Uit ons onderzoek blijkt dat een tijdschrijfsysteem wordt toegepast voor het directe wetenschappelijke
personeel, indien de voorwaarden van de subsidieverstrekker dit vereisen. Dit geldt voor de
3e geldstroomprojecten voor de overheid en de EU.
Als gevolg van het ontbreken van een integrale projectregistratie kan de integrale kostprijs van een
project niet worden bepaald op basis van gegevens uit de financiële administratie, maar is op basis van
percentages een benadering voor de toerekening van indirecte kosten opgesteld. Deze benadering is
gebaseerd op door de universiteiten beschikbaar gestelde informatie, dat in hoofdstuk 7.3 nader is
uitgewerkt.

Pagina 55

7.3

Methode van toerekening indirecte kosten

Uit onderzoek blijkt dat de onderzochte universiteiten, met uitzondering van de Universiteit van
Amsterdam, de integrale projectkosten niet registreren in de financiële administratie. In ons plan van
aanpak was dit ook als verwachting opgenomen. De indirecte kosten kunnen derhalve niet uniform aan
individuele projecten worden toegerekend. Wij hebben daarom onderzocht op welke wijze de betreffende
universiteit de indirecte kosten toerekent aan de individuele projecten, hetgeen wij hierna uiteen hebben
gezet.
Toerekening indirecte kosten
Wij zijn bij in het onderzoek betrokken universiteiten nagegaan op die wijze indirecte kosten worden
toegerekend aan directe activiteiten. Voor verschillende subsidieprojecten (bijvoorbeeld FP7, BSIK
et cetera) geldt dat indien indirecte kosten aan een project worden toegerekend deze, volgens de
geldende regeling, moeten worden onderbouwd. Voor dit onderzoek hebben wij deze onderbouwingen
opgevraagd en de uitkomsten ervan geïnventariseerd.
Hieronder is per universiteit de onderbouwing van indirecte kosten weergegeven, zoals deze blijkt uit de
ontvangen documenten van universiteiten.
Universiteit

Methode en omvang

Gecertificeerd

Universiteit Leiden

De indirecte faculteitskosten worden, na aftrek van niet

Ja, door huisaccountant

subsidiabele kosten, op faculteitsniveau omgeslagen naar

KPMG.

normtarieven per functieschaal. Voor de indirecte kosten van de
universiteit wordt per functieschaal een vast bedrag doorbelast.
De indirecte faculteitskosten en indirecte kosten van de
universiteit worden als opslag verantwoord op de directe
loonkosten per medewerker.
Uit de ontvangen documentatie blijkt per faculteit, per categorie
medewerker een opslag voor indirecte kosten. Op basis van de
beschikbare calculatie bedraagt het gemiddelde
opslagpercentage voor de dekking van indirecte kosten over de
faculteiten circa 60,8%.
Maastricht University

De totale indirecte kosten op universiteitsniveau, verdeeld naar

Ja, door huisaccountant

de medische en overige clusters, worden op basis van het aantal

PWC.

werkbare uren omgeslagen naar één standaardopslag per uur, per
type medewerker (universitair of medisch). De opslag tussen
beiden wijkt niet wezenlijk af.
Op basis van de beschikbare calculatie bedraagt het standaard
opslagpercentage voor de dekking van indirecte kosten voor de
universiteit circa 80%.
Universiteit van Amsterdam

Indirecte kosten worden op activiteitsniveau geregistreerd en op

Ja, door huisaccountant

projectniveau doorbelast naar activiteiten. Er is daarom geen

KPMG.

sprake van een vaste opslag per medewerker.
Van de Universiteit van Amsterdam is een overzicht ontvangen,
waaruit de gemiddelde opslag per jaar over de directe
personeelskosten blijkt. Over de jaren 2009 tot en met 2012
bedraagt deze circa 80%.

Pagina 56

Universiteit

Methode en omvang

Gecertificeerd

Wageningen University

Indirecte faculteitskosten worden, na aftrek van niet subsidiabele

Ja, door huisaccountant

kosten, op faculteitsniveau omgeslagen naar normtarieven per

EY.

functieschaal. Voor de indirecte kosten van de universiteit wordt
per functieschaal een vast bedrag doorbelast. De indirecte
faculteitskosten en indirecte kosten van de universiteit worden als
opslag verantwoord op de directe loonkosten per medewerker.
Deze methode resulteert per faculteit per categorie medewerker
in een opslag voor indirecte kosten. Op basis van de beschikbare
calculatie varieert de opslag voor de dekking van indirecte kosten
per faculteit tussen 59% en 89%, met een gemiddelde van 72%.
TU Eindhoven

De TU Eindhoven kent een integrale kostprijs per functiegroep

Nee

voor de directe kosten. Daarnaast is middels een model
ontwikkeld, waarin de indirecte kosten worden omgeslagen naar
één standaardopslag per uur (dertien verschillende vermeld;
ingedeeld naar schaal) .
Deze methode resulteert per categorie medewerker in een opslag
voor indirect kosten. Op basis van de beschikbare calculatie
varieert de opslag voor de dekking van indirecte kosten tussen
142% (promovendus) en 39% (schaal 018, trede 15), met een
(niet gewogen) gemiddelde van 99%.
TU Delft

De totale indirecte kosten op universiteitsniveau worden op basis

Ja, door huisaccountant

van aantal werkbare uren omgeslagen naar één standaardopslag

PWC.

per uur (10 verschillende vermeld; ingedeeld naar salarisschaal)
medewerker.
Deze methode resulteert per categorie medewerker in een opslag
voor indirecte kosten. Op basis van de beschikbare calculatie
varieert de opslag voor de dekking van indirecte kosten tussen
172% (schaal SA) en 45% (Hoogleraar B), met een (niet gewogen)
gemiddelde van 104%.
In de onderzochte projecten van de TU Delft zijn 5 FP7 projecten
opgenomen. De opslag voor indirecte kosten voor deze projecten
(gemengd voor ingezette medewerkers) bedroeg 109%.

Uit voorgaande tabel blijkt dat de door universiteiten gebruikte methoden voor toerekening uiteen lopen.
De Universiteit van Amsterdam, de Universiteit Leiden, de TU Delft en de Wageningen University
verantwoorden voor hun projecten aan de EU de integrale kosten, gebaseerd op een sluitende
berekening.
Voor de TU Eindhoven en Maastricht University geldt dat voor Europese projecten een flat rate (zie ook
hoofdstuk 6.2) wordt gehanteerd, waardoor geen onderbouwing van het gehanteerde tarief hoeft te
worden aangeleverd.
Uit bovenstaand overzicht blijkt dat het benodigde dekkingspercentage uiteen lopen, van gemiddeld
60,8% bij de universiteit Leiden tot gemiddeld 104% bij de TU Delft. Gemiddeld bedraagt de opslag voor
de dekking van de indirecte kosten circa 80% van de directe loonkosten.

Pagina 57

Voor het berekenen van de theoretische matchingbehoeften per type regeling en verstrekker
(zie hoofdstuk 6) hebben wij in overleg met de begeleidingscommissie, het percentage van 80% als
uitgangspunt gehanteerd.
Voor het –indien van toepassing- herrekenen van de matchingbehoefte per project per universiteit is het
percentage gehanteerd dat voor betreffende universiteit van toepassing is, zoals hierboven beschreven.
Dit houdt in dat bij de berekening van de matchingbehoefte per project (zie hoofdstuk 7.4.1) deze
percentages zijn gehanteerd.

7.4

Onderzoek individuele projecten

7.4.1 Matchingbehoefte vanuit onderzochte projectdossiers
Zoals in hoofdstuk 7.3 uiteen is gezet geldt dat, met uitzondering van de Universiteit van Amsterdam,
onderzochte universiteiten de integrale kostprijs van uitgevoerde projecten niet eenduidig registreren.
Bij uitvoering van ons onderzoek hebben wij geconstateerd dat beschikbare subsidieverantwoordingen
zijn opgesteld op basis van de subsidievoorwaarden (conform de subsidieregeling), echter dat een
nacalculatie (integrale kosten) ontbreekt. Op basis van de beschikbare gegevens vanuit de financiële- en
projectadministratie bleek, met uitzondering van de Universiteit van Amsterdam, het niet mogelijk om op
individueel projectniveau de matchingbehoefte te bepalen. Zoals afgestemd met de
begeleidingscommissie hebben wij op basis van de directe personele kosten blijkens (gecontroleerde)
subsidieverantwoordingen, de matchingbehoefte herrekend.
Bij het berekenen van de matchingbehoefte per universiteit is daarom het opslagpercentage gehanteerd,
zoals dat blijkt uit bij universiteiten beschikbare modellen voor de berekening van de opslag voor de
indirecte kosten (zie hoofdstuk 7.3).
Hierna is een voorbeeld opgenomen van een project dat op basis van beschikbare gegevens is
herrekend.
(in hele €)

Matchingbehoefte op
basis van
Projectadministratie

Matchingbehoefte
herrekend

Bron: subsidieverantwoording
Directe personele kosten

6.545.800

6.545.800

Directe materiële kosten

8.382.591

8.382.591

Opslag indirecte kosten (50%)

3.272.900

536.480.342

Totale subsidiabele kosten (A)

18.201.291

21.408.733

Baten project (B)

8.700.217

8.700.217

Matching C = (A-B)

9.501.074

12.708.516

Matchingbehoefte (C/A)

52%
54€ 1,09

€ 1,46

Bron: financiële administratie

Verhouding ontvangen bijdrage versus matching per €

59%

In de berekening van de matchingbehoefte is het percentage van 59% gehanteerd. Bij de berekening van
de matching over de verschillende projecten is bij de berekening van het gemiddelde deze 59%
53

Opslag ter dekking indirecte kosten herrekend op basis van beschikbare informatie.

54

Voor een ontvangen Euro subsidie heeft betreffende universiteit € 1,09 aan matching ingebracht.

Pagina 58

ongewogen opgenomen, wat inhoudt dat de omvang van het project niet relatie meeweegt. Een dergelijk
omvangrijk project zou anders impact hebben op de gemiddelde matchingbehoefte.
In onderstaande tabel is de (niet gewogen) gemiddelde matchingbehoefte opgenomen, zoals deze blijkt
uit de beschikbaar gestelde projectdocumentatie per universiteit (zie bijlagen) en per type regeling (zie
hoofdstuk 6.1 tot en met hoofdstuk 6.3).
Zoals is afgestemd met de begeleidingscommissie is in deze paragraaf op basis van de financiële
stromen per universiteit (zie bijlagen), en de gemiddelde uitkomst van de matchingbehoefte per type
geldstroom de matchingbehoefte per universiteit berekend.
TU Delft

TU Eindhoven

Universiteit
Leiden

Wageningen
University

Maastricht
University

48%

56%

42%

40%

38%

5544%

44%

52%

EU-projecten

33%

39%

28%

22%

36%

5628%

32%

43%

Overige

58%

5756%

24%

47%

38%

5818%

44%

46%

Gemiddeld

45%

49%

31%

39%

38%

35%

40%

Aantal dossiers

38

15

20

16

27

15

131

NWO (inclusief

UvA

Gemiddeld

Theoretisch

ZonMw)

Bron: onderzochte projecten van universiteiten, na aanpassing opslag ter dekking indirecte kosten.

Uit ons onderzoek naar individuele projecten bij universiteiten blijkt uit de beschikbare informatie dat de
volgende, maximale, gemiddeld en minimale matchingbehoefte per regeling:
• NWO (inclusief 1 KNAW project), gebaseerd op onderzoek naar de registratie van 56 projecten:
• minimaal: 3% (een BasZis project, waarvoor volledige materiële kosten zijn vergoed).
• gemiddeld: 44%.
• maximaal: 72% (een NWO AIO zonder materiële kosten).
• EU, gebaseerd op onderzoek naar de registratie van 39 projecten:
• minimaal: 9% (een specific funding project met relatief veel materiële kosten).
• gemiddeld: 32%.
• maximaal: 69% (een Interreg IVb project).
• overige, gebaseerd op onderzoek naar de registratie van 36 projecten:
• minimaal: 0% (een volledige FOM bijdrage voor de aanschaf van apparatuur).
• gemiddeld: 44%.
• maximaal: 77% (een bijdrage van een provincie).
Wij constateren dat universiteiten niet alle kosten toerekenen aan projecten, waaronder kosten voor
voorbereiding, deels kosten voor begeleiding, en ook niet subsidiabele kosten. Deze kosten zijn in de
administratie van instellingen niet naar project geregistreerd en kunnen derhalve niet worden
verantwoord. Daarnaast is door de universiteiten aangegeven dat bij de totstandkoming van de
projectverantwoordingen en de controle ervan door een accountant, projectkosten om diverse redenen
niet als subsidiabele kosten worden verantwoord.

55

Volgens de interne registratie van de UvA bedraagt de matchingbehoefte voor NWO projecten gemiddeld 49%.

56

Volgens de interne registratie van de UvA bedraagt de matchingbehoefte voor EU projecten gemiddeld 31%.

57

Dit percentage wordt veroorzaakt door twee grote BSIK projecten met grote impact, hetgeen niet representatief is.
Aangezien een beperkt aantal projecten per universiteit is geselecteerd, hebben wij voor de extrapolatie van TU Eindhoven
het gemiddeld van de overige universiteiten aangehouden.

58

Volgens de interne registratie van de UvA bedraagt de matchingbehoefte voor overige projecten gemiddeld 22%.

Pagina 59

Deze aanvullende projectkosten zijn hierdoor niet zichtbaar en worden dus ook niet meegenomen in de
berekening van de matchingbehoefte. Waren deze projectkosten wel verantwoord, dan zou dit resulteren
in een hogere matchingbehoefte voor de onderzochte projecten. Aangezien hiervoor onvoldoende
informatie beschikbaar is, hebben wij hiernaar geen nader onderzoek naar verricht.
In onderstaande tabel is de verwachte matchingbehoefte (zie hoofdstuk 6.1 tot en met hoofdstuk 6.3)
afgezet tegen de matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte projecten.
Minimaal

Gemiddeld

Maximaal

NWO:

•
•

Theoretische matchingbehoefte

30%

52%

69%

Matchingbehoefte projecten

3%

44%

72%

Theoretische matchingbehoefte

3%

43%

70%

Matchingbehoefte projecten

9%

32%

69%

Theoretische matchingbehoefte

0%

46%

85%

Matchingbehoefte projecten

0%

44%

77%

EU

•
•

Overige

•
•

Bron: gemiddelde uitkomsten matchingbehoefte onderzochte projecten van universiteiten afgezet tegen
theoretische matchingbehoefte (zie hoofdstuk 6).

In hoofdstuk zes is de verwachte matchingbehoefte per subsidiecategorie op basis van verschillende
opslagen ter dekking van de indirecte kosten en de mate financiering benaderd. Deze uitkomsten leiden
tot een minimale, een maximale en een gemiddelde matchingspercentage per subsidiecategorie. Deze
subsidieregelingen komen niet allemaal in dezelfde mate voor. Het is niet mogelijk gebleken om de
werkelijke matchingbehoefte te bepalen door rekening te houden met de relatieve omvang van
verschillende typen regelingen binnen de categorieën NWO, EU en Overig.59 Dit is mogelijk ook een
verklaring voor het feit dat de gemiddelde matchingbehoefte vanuit de onderzochte projecten een stuk
lager ligt voor zowel NWO-projecten als EU-projecten dan de theoretische matchingbehoefte.
Geconstateerd wordt dat de herrekende minimale matchingbehoefte voor NWO aanzienlijk lager is dan
theoretisch minimale matchingbehoefte (3% versus 30%). Uit het betreffende project blijkt dat deze
afwijking wordt veroorzaakt door de samenstelling van de subsidiabele kosten; het betreffende project
betrof een volledige subsidie op de aanschaf van een apparaat, zonder dat personele kosten zijn
verantwoord. Als gevolg hiervan was geen sprake van matching van de –te herrekenen- opslag ter
dekking indirecte kosten.
De gemiddelde herrekende matchingbehoefte voor EU projecten is lager dan de theoretische
matchingbehoefte, hetgeen wordt veroorzaakt doordat 22 van de 39 project geselecteerd in de
deelwaarneming FP6 en FP7 projecten betrof. De verwachte matchingbehoefte voor FP6 en FP7
projecten (zie hoofdstuk 6.2.1) bedraagt tussen de 2% (bij managementactiviteiten) en 27% (bij
onderzoek). De herrekende gemiddelde matchingbehoefte voor de 22 projecten bedroeg 31%.

59

Zie hoofdstuk 6.1.5 Matchingbehoefte NWO-projecten en hoofdstuk 6.2.9 Matchingbehoefte EU-projecten.

Pagina 60

Door universiteiten is toegelicht60 dat in de berekening van de matchingbehoefte geen rekening is
gehouden met interne kosten inzake de voorbereiding van projecten, begeleiding van projecten en
overige niet subsidiabele kosten. Daarnaast is door universiteiten aangegeven dat de werkelijke
personele kosten voor NWO-regelingen frequent hoger zijn dan de vergoedingen die van NWO worden
verkregen. Indien bij de berekening van de matchingbehoefte wel rekening was gehouden met deze
kosten, dan zou de matchingbehoefte hoger zijn.
Gemiddeld geldt dat de Technische Universiteiten een hogere matchingbehoefte kennen (gemiddeld:
47% op basis van onderzochte projecten) dan de overige onderzochte universiteiten (gemiddeld 36% op
basis van onderzochte projecten).
Dit wordt veroorzaakt door het hoger geldende opslagpercentage over de directe kosten ter dekking van
de indirecte kosten. Bij projecten met een gefixeerde opslag over de directe kosten ter dekking van
indirecte kosten resulteert dit in een hogere dan gemiddelde matchingbehoefte.

7.4.2 Matchingbehoefte onderzochte universiteiten
Hierna is conform afgestemd met de begeleidingscommissie per universiteit op basis van de omvang van
de geldstroom 2012, vanuit de jaarrekening 2012, afgezet tegen de herrekende matchingbehoefte,
zoals deze uit de onderzochte projecten (zie hoofdstuk 7.4.1) is gebleken.

60

Zie hoofdstuk 6 Onderzoek subsidieregelingen en hoofdstuk 7.4.1 Matchingbehoefte vanuit onderzochte projectdossiers.

Pagina 61

De som van de berekende matchingbehoefte vanuit de regelingen is afgezet tegen de
onderzoekscomponent van de 1e geldstroom, zoals deze blijkt uit de van het Ministerie van OCW
ontvangen informatie.
Universiteit

TU Delft

TU Eindhoven

Leiden

Maastricht University

Amsterdam

Wageningen University

Type regeling

Geldstroom
conform JR 2012
(* € 1.000)

Matchingbehoefte per
€ aan integrale kosten
(zie 7.4.1)61

Matchingbehoefte
(* € 1.000)

NWO

31.900

48%

29.446

EU

23.900

33%

11.772

Overige

94.200

58%

Totaal

150.000

NWO

8.100

56%

10.309

EU

17.900

39%

11.444

Overige

67.200

56%

85.527

Totaal

93.200

NWO

66.400

42%

48.083

EU

24.700

28%

9.606

Overige

57.200

24%

18.063

Totaal

148.300

NWO

16.929

38%

EU

10.762

36%

6.054

Overige

43.969

38%

26.949

Totaal

71.660

NWO

39.600

EU &

130.086
171.034

107.281

75.751
10.376

43.378
49%

38.047

31%
6221%

Overige

34.700

11.567

Totaal

74.300

NWO

23.900

40%

15.933

EU

18.600

29%

5.246

Overige

63.000

6347%

45.554

Totaal

105.500

49.614

66.733

Bron: gemiddelde uitkomsten matchingbehoefte onderzochte projecten per universiteit afgezet tegen de omvang
2e en 3e geldstroom (exclusief contractonderwijs) vanuit jaarrekeningen individuele universiteiten (zie
hoofdstuk 4.1).

Daar waar geen informatie omtrent de geldstroom op jaarrekening niveau beschikbaar is, zijn de
gegevens samengevoegd.

61

Dit betreft het gemiddelde percentage per geldstroom.

62

In de berekening is op basis van het gewogen gemiddelde van de baten over de jaren 2008 tot en met 2012 van de
Universiteit van Amsterdam de matchingbehoefte bepaald op 25%.

63

Door de Wageningen University is aangegeven dat in de overige 3e geldstroom tevens projecten zijn opgenomen, die
volledig zijn gefinancierd. Projecten met een volledige financiering vielen niet in de deelwaarneming.

Pagina 62

7.5

Totale matchingbehoefte universiteiten

Wij constateren dat er geen sprake is van een homogene massa aan projecten en universiteiten,
waardoor de uitkomsten van onderzochte projecten niet als zodanig kunnen worden geëxtrapoleerd naar
de gehele massa. Zoals afgestemd met de begeleidingscommissie hebben wij hierna de omvang van de
2e en 3e geldstroom in 2012, vanuit de jaarrekeningen van de dertien universiteiten, afgezet tegen de
gemiddelde matchingbehoefte vanuit de 131 onderzochte projecten. Dit resulteert in de volgende
matchingbehoefte:
Universiteit

Regeling

Omvang geldstroom
conform JR 2012
(* € miljoen)

Matchingbehoefte per
€ aan integrale kosten
(zie hoofdstuk 7.5)

Totaal universiteiten

Matchingbehoefte €
(* € miljoen)

NWO

418

44%

329

EU

64213

32%

100

Overige

936

44%

735

Totaal

1.567

1.164

Bron: gemiddelde uitkomsten matchingbehoefte onderzochte projecten van universiteiten afgezet tegen de
omvang 2e en 3e geldstroom (exclusief contractonderwijs) vanuit jaarrekeningen universiteiten (zie hoofdstuk
4.1).

De matchingsbehoefte die uit deze berekening volgt kan worden gerelateerd aan de omvang van de 2e
en 3e geldstroom op sectorniveau. In dat geval geldt dat voor iedere euro aan externe financiering, de
universiteit € 0,74 aan matchingsmiddelen dient bij te leggen. 65
Vergelijking rapportage 2004
In het rapport “de omvang van matching” d.d. 14 april 2004 is op basis van een raming van de 2e en 3e
geldstroom over het jaar 2002 een matchingbehoefte beschreven, die zich tussen de € 660 miljoen en
€ 985 miljoen zou bevinden, met een gemiddelde van € 826 miljoen. Deze bedragen waren gebaseerd
op het uitgangspunt dat de gemiddelde matchingbehoefte op de 2e en 3e geldstroom 46% bedraagt; een
bedrag van € 0,84 per ontvangen euro aan subsidiebijdrage. Bij de berekening van bovenstaande
bedragen is een bedrag voor de 2e en 3e geldstroom gehanteerd van € 985 miljoen (inclusief
contractonderwijs).
De baten 2003 voor de 2e en 3e geldstroom bedraagt inclusief contractonderwijs € 888 miljoen
(exclusief contractonderwijs € 798 miljoen). Daarnaast geldt dat in de berekening van de
matchingbehoefte rekening is gehouden met een algemene opslag van 10% ter dekking van de kosten
voor begeleiding van onderzoekers. Deze opslag is evenwel niet toegepast op het cijfermateriaal in deze
rapportage. De baten voor de 2e en 3e geldstroom is in 2012 gestegen naar € 1.567 miljoen. Deze
stijging van de omvang van de 2e en 3e geldstroom resulteert in een hogere matchingbehoefte.

64

Niet alle universiteiten registreren de EU-baten zichtbaar in de jaarrekening. Zeven van de dertien universiteiten hebben
deze baten zichtbaar gepresenteerd; met een totaalbedrag van € 101 miljoen. Op basis van de basisdata rapportage Kennis
in Kaart is het bedrag voor EU baten benaderd (zie hoofdstuk 9.4), hetgeen als basisbedrag in het vergelijkingsoverzicht is
opgenomen.

65

Omvang matchingbehoefte ad € 1.164 gedeeld door omvang geldstromen € 1.567 miljoen is € 0,74.

Pagina 63

8

Financiering programma FP7 versus Horizon 2020

Met ingang van het jaar 2014 geldt het programma Horizon 2020, dat het oude programma FP7
vervangt. De afwikkeling van activiteiten van in 2011, 2012 en 2013 toegezegde bijdragen vanuit het
FP7-programma lopen echter nog enkele jaren door (zie hoofdstuk 9.4). Wij hebben in dit hoofdstuk het
effect van de gewijzigde regelgeving op de matchingbehoefte onderzocht.
De voorwaarden van Horizon 2020 zijn gewijzigd ten opzichte van het FP7-programma. Afhankelijk van
de situatie per universiteit geldt dat Horizon 2020 een positief of negatief effect kan hebben op de
ontvangen subsidie, dan wel de matchingbehoefte van de individuele projecten.
In dit hoofdstuk is het verschil in de financiering en de matchingbehoefte tussen het FP7- en het Horizon
2020-programma, zoals blijkt uit de beschikbare regelingen, weergegeven. Hierbij maken wij voor het
FP7-programma onderscheid tussen de twee methoden die kunnen worden gehanteerd voor het
afrekenen van projecten, namelijk de flat rate methode en de full cost methode (zie ook hoofdstuk 6.2.1
en hoofdstuk 6.2.2). De uitkomsten voor de theoretische matchingbehoefte van beide methoden worden
hierbij afgezet tegen de uitkomsten volgens het Horizon 2020-programma.
In hoofdstuk 8.1 is het effect op de financiering en de matchingbehoefte nader uitgewerkt bij het onder
het FP7-programma toepassen van de flat rate methode. In hoofdstuk 8.2 is het effect op de financiering
en de matchingbehoefte uitgewerkt bij het onder het FP7-programma toepassen van de full cost
methode.
In dit hoofdstuk wordt informatie omtrent de volgende deelvraag opgenomen:
• Wat is het effect van de verwachte regelgeving binnen de 2e en 3e geldstroom op de
matchingbehoefte in de periode 2013-2020?

8.1

Flat rate methode

In de hierna volgende tabel is de financiering vanuit het programma FP7 (methode flat rate) vergeleken
met het Horizon 2020-programma. Daarnaast is in de tabel op basis van de berekende financiering en
de verschillende opslagen als dekking voor de indirecte kosten de matchingbehoefte herrekend. Hierbij
zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
• Het subsidiepercentage voor het FP7-programma bedraagt 75%.
• De materiële kosten bedragen 30%66 van de loonkosten67.
• De btw op materiële kosten kan niet worden teruggevorderd.
• Het aantal declarabele uren is gelijk aan het aantal werkbare norm-uren68.
• Het project is qua uren en lasten binnen budget uitgevoerd.
Wij merken op dat indien andere uitgangspunten worden gehanteerd dit resulteert in een andere
matchingbehoefte.

66

Indien sprake is van een lager bedrag aan materiële kosten heeft dit direct een negatief effect op de financiering vanuit het
project. Indien de materiële kosten 10% van de personele lasten bedragen, bedraagt de matchingbehoefte gemiddeld 6%
hoger.

67

Indien sprake is van een lager bedrag aan materiële kosten heeft dit direct een negatief effect op de financiering vanuit het
project.

68

Indien het aantal declarabele uren lager is dan het aantal werkbare uren, resulteert dit in hogere indirecte kosten. Deze
casus en het effect hiervan is bij de full-cost (zie hoofdstuk 8.2) methode nader uitgewerkt.

Pagina 64

De vergelijking is als volgt:

Omschrijving
Loonkosten
Materiële kosten69

Financiering
Programma
FP7
Horizon

60%

Integrale kosten bij
opslag indirect
80%
90%

70%

100%

110%

100

100

100

100

100

100

100

100

30

7036

36

36

36

36

36

36

Subtotaal

130

136

136

136

136

136

136

136

Indirecte kosten

7178

7234

60

70

80

90

100

110

208

170

196

206

216

226

236

246

156

170
20%

24%

28%

31%

34%

37%

13%

17%

21%

25%

28%

31%

Subsidiabele /integrale
kosten
Subsidiebedrag FP7
75%, Horizon 2020
100%
Matchingbehoefte FP
programma

(Integrale kosten minus

Matchingbehoefte

subsidie) gedeeld door

Horizon 2020

integrale kosten

Uit bovenstaande tabel blijkt dat indien universiteiten voor de afrekening van FP7-projecten de flat rate
methode hanteerde (opslag van 60% over de directe kosten), het Horizon 2020-programma qua
financiering resulteert in een hoger subsidiebedrag (uit bovenstaande casus een € 170 in plaats van
€ 156).
Voor beide methoden geldt dat de subsidiebijdrage gelijk blijven, ongeacht de werkelijke omvang van de
integrale kosten. Dit in tegenstelling tot de full cost methode (zie hoofdstuk 8.2). Uit bovenstaande tabel
blijkt dat een hoger opslagpercentage als dekking van de indirecte kosten resulteert in een stijging van
de matchingbehoefte.
Nederlandse universiteiten treden bij verschillende projecten op als penvoerder, waardoor het
financieringspercentage van managementactiviteiten 100% bedraagt, in plaats van 75% voor
onderzoeksactiviteiten.

69

Uitgangspunt verhouding materiële lasten versus loonkosten conform uitkomsten onderzoek projecten.

70

Onder Horizon 2020 is de niet verrekenbare btw subsidiabel.

71

Onder het FP7 programma kon een flat rate van 60% over de directe (personeel en materiële) kosten worden gehanteerd.

72

Onder het Horizon 2020-programma geldt een flat rate van 25% over de directe (personeel en materiële) kosten.

Pagina 65

In onderstaande tabel hebben wij het uitgangspunt, aanvullend op eerder genoemde uitgangspunten,
van het subsidiepercentage verhoogd naar 90%73 (in plaats van 75%).

Omschrijving
Loonkosten
Materiële kosten74

Financiering
Programma
FP7
Horizon
2020

60%

Integrale kosten bij
opslag indirect
80%
90%

70%

100%

110%

100

100

100

100

100

100

100

100

30

7536

36

36

36

36

36

36

Subtotaal

130

136

136

136

136

136

136

136

Indirecte kosten

7678

7734

60

70

80

90

100

110

Subsidiabele kosten

208

170

196

206

216

226

236

246

187

170
4%

9%

13%

17%

21%

24%

13%

17%

21%

25%

28%

31%

Subsidiebedrag FP7
90%, Horizon 2020
100%
Matchingbehoefte FP
programma

(Integrale kosten minus

Matchingbehoefte

subsidie) gedeeld door

Horizon 2020

integrale kosten

Uit bovenstaande tabel blijkt dat voor projecten waar universiteiten voorheen als penvoerder optraden,
het Horizon 2020-programma resulteert in een relatief hogere matchingbehoefte, dan onder het FP7programma.

8.2

Full cost methode

Indien een verantwoording wordt opgesteld op basis van de full cost methode geldt dat de werkelijke
indirecte kosten (inclusief mogelijk het niet declarabele deel van de normatief werkbare uren) worden
omgeslagen naar de directe activiteiten. Specifieke beschreven indirecte kosten zijn niet subsidiabel,
waaronder rentekosten, betaalde btw op ontvangen facturen en de kosten voor gevormde voorzieningen
(bijvoorbeeld afvloeiingsregelingen in verband met reorganisaties, het niet benutten van
huisvesting/leegstand en voor mogelijk niet inbare vorderingen).

73

Ons zijn geen projecten bekend waar alleen managementactiviteiten zijn uitgevoerd, waardoor een lager percentage is
gehanteerd.

74

Uitgangspunt verhouding materiële lasten versus loonkosten conform uitkomsten onderzoek projecten.

75

Onder Horizon 2020 is de niet verrekenbare btw subsidiabel.

76

Onder het FP7 programma gold een flat rate van 60% over de directe (personeel en materiële) kosten.

77

Onder het Horizon 2020 programma geldt een flat rate van 25% over de directe (personeel en materiële) kosten.

Pagina 66

In de hierna volgende tabel is de financiering vanuit het programma FP7 (methode full cost) vergeleken
met het Horizon 2020-programma.
Daarnaast is in de tabel op basis van de berekende financiering en de verschillende opslagen als dekking
voor de indirecte kosten de matchingbehoefte herrekend. Hierbij zijn de volgende uitgangspunten
gehanteerd:
• Het subsidiepercentage voor het FP7-programma bedraagt 75%.
• De materiële kosten bedragen 30% van de loonkosten.
• De btw op materiële kosten kan niet worden teruggevorderd.
• Het aantal declarabele uren is gelijk aan het aantal werkbare norm-uren.78
• Het project is qua uren en lasten binnen budget uitgevoerd.
Wij merken op dat indien andere uitgangspunten worden gehanteerd dit resulteert in een andere
matchingbehoefte.
De vergelijking is als volgt:
Omschrijving
60%
Loonkosten

Integrale kosten bij opslag voor de dekking van indirecte kosten van
70%
80%
90%
100%
100

100

100

100

100

110%
100

Materiële kosten

30

30

30

30

30

30

Subtotaal

130

130

130

130

130

130

Indirecte kosten

60

70

80

90

100

110

Subsidiabele kosten

190

200

210

220

230

240

subsidiabele kosten

142

150

158

165

172

180

Matchingbehoefte FP7

27%

27%

27%

27%

27%

27%

25%

28%

31%

Subsidiebedrag FP7, 75%

170 (13679*125%)

Subsidiebedrag Horizon 2020
Matchingbehoefte Horizon

13%

17%

21%

2020

Uit bovenstaande tabel blijkt dat de matchingbehoefte onder het FP7-programma, ongeacht de omvang
van de opslag voor de dekking van de indirecte kosten, gelijk bleef. Het subsidiebedrag is tot en met een
opslag van circa 90% bij het Horizon 2020-programma hoger. Het subsidiebedrag is in dit geval hoger,
mits het aantal declarabele aantal uren gelijk is aan het aantal werkbare norm-uren.
Bij het FP7-programma gold dat het niet declarabele deel van het aantal werkbare norm-uren als
indirecte kosten kan worden verantwoord en vervolgens omgeslagen naar de directe activiteiten. Op
deze wijze werd middels de opslag een vergoeding verkregen voor de indirecte werkzaamheden van het
directe personeel. Tevens gold dat onder specifieke voorwaarden universiteiten een lager aantal normuren mocht hanteren.

78

Indien het aantal declarabele uren lager is dan het aantal werkbare uren, resulteert dit in hogere indirecte kosten.

79

Onder Horizon 2020 geldt btw als subsidiabele kosten, waardoor € 30 * 21%, 36 aan subsidiabele kosten wordt gehanteerd.

Pagina 67

Eerder genoemde opslag ter dekking van indirecte activiteiten van direct personeel, is naar verwachting
opgenomen in de gehanteerde opslagpercentages. Onder het Horizon 2020-programma is deze
systematiek, vanwege de combinatie van een vastgesteld aantal werkbare norm-uren en een
voorgeschreven flat rate van 25% voor de dekking van de indirecte kosten, niet meer mogelijk. In de
onderstaande tabel hebben wij het effect van deze wijziging in enkele scenario´s uitgewerkt.
Voor de berekening van het effect van de omslag van indirecte activiteiten van directe personeel hebben
wij de volgende uitgangspunten gehanteerd:
• normaantal werkbare uren
1.600
• declarabel aantal uren
1.450
Op basis van deze aantallen is de opslag voor de dekking van indirecte uren herrekend:
Toelichting

Personeel

Salaris

Toelichting

Project

€ 1.600

Werkbare uren

1.600

Tarief per uur: € 1

Declarabele uren

1.450

Waarde indirecte uren

€ 150

(150 x 1)

Bestede uren project

100

(100 x 1)

€ 100

(150/1.600) x 100

€9

(9/100)

9%

Opslag indirecte uren
Opslagpercentage indirecte uren

In de hierna volgende tabel is rekening gehouden met bovenstaande opslag van 9% over de directe uren,
als dekking voor niet direct bestede uren door het direct personeel. Deze opslag was opgenomen in de
algemene opslag, hierna zichtbaar gemaakt als niet subsidiabele loonkosten.
Rekening houdend met de toevoeging van 9% voor de opslag van indirecte uren wordt de vergelijking als
volgt:
Omschrijving
60%
Loonkosten

Integrale kosten bij opslag voor de dekking van indirecte kosten van
70%
80%
90%
100%
100

100

100

100

100

110%
100

Materiële kosten

30

30

30

30

30

30

Subtotaal

130

130

130

130

130

130

9

9

9

9

9

9

Opslag niet directe
loonkosten
Indirecte kosten

60

70

80

90

100

110

Subsidiabele kosten

199

209

219

229

239

249

subsidiabele kosten

142

150

158

165

172

180

Matchingbehoefte FP7

27%

27%

27%

27%

27%

27%

28%

31%

33%

Subsidiebedrag FP7, 75%

170 (13680*125%)

Subsidiebedrag Horizon 2020
Matchingbehoefte Horizon

17%

21%

25%

2020

80

Onder Horizon 2020 geldt de btw als subsidiabele kosten, waardoor € 30 * 21%, 36 aan subsidiabele kosten wordt
gehanteerd.

Pagina 68

Uit bovenstaande tabel blijkt dat door het niet meer kunnen verantwoorden van het niet declarabele deel
van de directe personeelskosten, de matchingbehoefte onder het Horizon 2020-programma stijgt ten
opzichte van het FP7-programma.
Door Nederlands universiteiten wordt bij verschillende projecten als penvoerder opgetreden, waardoor
het financieringspercentage van managementactiviteiten 100% bedraagt. In onderstaande tabel hebben
wij het uitgangspunt , aanvullend op eerder genoemde uitgangspunten, van het subsidiepercentage
verhoogd naar 90% (in plaats van 75%).
Omschrijving
60%

Integrale kosten bij opslag voor de dekking van indirecte kosten van
70%
80%
90%
100%

110%

Loonkosten

100

100

100

100

100

100

Materiële kosten

30

30

30

30

30

30

Subtotaal

130

130

130

130

130

130

loonkosten

9

9

9

9

9

9

Indirecte kosten

60

70

80

90

100

110

Subsidiabele kosten

199

209

219

229

239

249

subsidiabele kosten

142

150

158

165

172

180

Matchingbehoefte FP7

12%

12%

12%

12%

12%

12%

17%

21%

25%

28%

31%

31%

Opslag niet directe

Subsidiebedrag FP7, 90%

Subsidiebedrag Horizon 2020
Matchingbehoefte Horizon

170

2020

9

Ontwikkeling begrote baten en matchingbehoefte 20132020

In dit hoofdstuk is de ontwikkeling van begrote baten en matchingbehoefte 2013-2020 onderzocht.
Universiteiten worden gefinancierd door het ministerie van OCW (1e geldstroom), NWO (2e geldstroom)
en overige derde geldstromen, waaronder de Europese Unie en het ministerie van Economische Zaken.
In het kader van dit onderzoek hebben wij kennis genomen van:
• de meerjarenraming 2013-2018 van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 9.1);
• de meerjarenraming 2013-2017 van het ministerie van Economische Zaken (zie hoofdstuk 9.2);
• de financiering van NWO door het ministerie van OCW over de jaren 2013 tot en met 2018 (zie
hoofdstuk 9.3);
• ontwikkeling bijdragen FP7 projecten (zie hoofdstuk 9.4); en
• beschikbare meerjarenramingen van de in het onderzoek betrokken universiteiten (zie hoofdstuk
9.5).
Wij merken op dat de beschikbare meerjarenramingen niet betrekking het op de periode 2019 en 2020,
waardoor wij hiernaar geen nader onderzoek hebben verricht. Hierna zijn onze bevindingen omtrent de
ontwikkeling van de geldstromen op basis van deze documenten opgenomen.
De ontwikkeling van de matchingbehoefte 2013-2020 is afhankelijk van verschillende variabelen,
waaronder de ontwikkeling van de subsidievoorwaarden en de beschikbare middelen voor deze
subsidieregelingen. Wij hebben de begrote ontwikkeling van de financieringsstromen (zie hiervoor) van
de ministeries van OCW en EZ en NWO nader onderzocht, alsook de ontwikkeling van de
subsidievoorwaarden in kaart gebracht.

Pagina 69

In dit hoofdstuk wordt informatie omtrent de volgende deelvragen opgenomen:
• Wat is de verwachte omvang van de significante drie (zie boven) geldstromen binnen Universiteiten in
de periode 2013-2020?
• Wat is het effect van de verwachte regelgeving binnen de 2e en 3e geldstroom op de
matchingbehoefte in de periode 2013-2020?

9.1

Meerjarenraming Ministerie van OCW 2013-2017

In de begroting 2014 van het Ministerie van OCW is een meerjarenbegroting opgenomen, waarin de
geraamde bestedingen aan universiteiten inzake de 1e geldstroom zijn opgenomen. De
meerjarenbegroting is als volgt:
Totalen (x €1 miljoen)
1e geldstroom

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

3.930

3.962

3.994

3.964

3.943

3.945

3.952

Onderwijsdeel

1.612

1.535

1.560

1.542

1.512

1.510

1.509

Onderzoeksdeel

1.707

1.708

1.706

1.700

1.691

1.688

1.688

595

601

600

601

602

603

119

128

132

139

146

153

0,8%

0,8%

-0,8%

-0,5%

0,1%

0,2%

0,8%

1,6%

0,0%

0,3%

0,4%

0,6%

Waarvan

Geneeskundig onderwijs

581

en onderzoek
Prestatie box,
onderwijskwaliteit en

27

profilering
Ontwikkeling totaal 1e
geldstroom jaar op jaar
Cumulatieve ontwikkeling
totaal 1e geldstroom

Bron: meerjarenbegroting 2012-2018 van de rijksbegroting 2014 van het ministerie van OCW.

Uit bovenstaande tabel blijkt dat de bijdragen van het Ministerie van OCW inzake de 1 e geldstroom tot en
met 2018 cumulatief met 0,6% stijgt, maar dat op jaarlaag-niveau sprake is van stijgingen en dalingen
van het beschikbare budget. De verdeling van de 1e geldstroom wijzigt door de invoeren van de prestatie
box, waarbij universiteiten deels krijgen bekostigd op basis van individuele prestatieafspraken.
Uit bovenstaande tabel blijkt dat het component voor onderzoek, cumulatief met 1,1% daalt in 2018 in
vergelijking met 2012. Deze daling vindt vanaf 2013 plaats.

Pagina 70

9.2

Meerjarenraming Ministerie van EZ 2013-2017

In de begroting 2014 van het Ministerie van EZ is de overzichtstabel bedrijvenbeleid en topsectoren
opgenomen, waarin intensiveringen en taakstellingen voor het onderdeel kennis en innovatie zijn
opgenomen. De meerjarenbegroting naar type is als volgt:
Totalen (x €1 miljoen)
TOTAAL bedrijfsleven en topsectoren

2013

2014

2015

2016

2017

2.472

2.512

2.614

2.404

2.322

Totaal kennis en innovatie

735

820

822

774

760

Toegepast onderzoek

216

206

201

179

176

NWO-aandeel topsectoren

135

210

275

275

275

209

180

105

50

22

56

102

111

123

131

7

12

28

43

54

Profilering kennisinfrastructuur

46

44

44

44

44

Overige posten

66

66

58

60

58

12%

0%

-6%

-2%

12%

12%

5%

3%

Overige kennis en innovatie, inclusief
afloop FES
TKI Toeslag
Matchingfinanciering EU onder andere
Horizon 2020, inclusief afloop FES

Ontwikkeling totaal kennis en innovatie
jaar op jaar
Cumulatieve ontwikkeling totaal kennis
en innovatie

Bron: meerjarenbegroting als onderdeel van rijksbegroting 2014 van EZ

De bijdrage vanuit het Fonds Economische Structuurversterking (FES), die in 2011 voor onderzoek en
wetenschapsbeleid nog € 34,3 miljoen81 bedroeg, loopt in de komende jaren af naar nihil.
Uit bovenstaande tabel blijkt dat het budget voor kennis en innovatie cumulatief met 3% stijgt in 2018 in
vergelijking met 2013, maar dat op jaarlaag-niveau sprake is van stijgingen en dalingen van het
beschikbare budget.

81

Zie nota van wijziging, d.d. 1/10/2010 begrotingsstaten OCW.

Pagina 71

9.3

Meerjarenraming financiering NWO

De financier van de 2e geldstroom van universiteiten is NWO, die wordt gefinancierd door het ministerie
van OCW. In hoofdstuk 5.2 is de ontwikkeling van de baten van universiteiten inzake NWO weergegeven.
Uit de jaarrekeningen blijkt jaarlijks een stijging van de baten inzake NWO. In de begroting 2014 van het
ministerie van OCW is een meerjarenbegroting opgenomen voor de financiering van NWO.
De meerjarenbegroting voor bestedingen van het ministerie van OCW aan NWO is als volgt:
Totalen (* €miljoen)
NWO

2012
327

2013
320

2014
335

2015
330

2016
326

2017
323

2018
321

NWO talentontwikkeling

168

169

165

162

161

161

161

NWO STW

10

10

8

8

8

8

8

NWO Grootschalige researchinfrastructuur

62

62

61

54

55

55

55

Totaal

567

561

569

554

551

548

546

-1%

0%

-2%

-3%

-3%

-4%

Cumulatieve ontwikkeling bijdragen

Bron: meerjarenbegroting als onderdeel van rijksbegroting 2014 van OCW

Bovenstaande uitgaven sluiten niet aan op wat in hoofdstuk 5.2 is toegelicht. Het verschil wordt
veroorzaak door de zogenaamde “apparaatskosten” van NWO en haar gelieerde (onderzoeks) entiteiten.
Bovenstaande uitgaven in 2012 sluiten niet aan op de bijdragen NWO die in de eerdere tabel in deze
paragraaf zijn toegelicht. Het verschil wordt veroorzaak door de zogenoemde “apparaatskosten” van
NWO en haar gelieerde (onderzoeks) entiteiten. Het bedrag dat aan subsidies kan worden toegekend is
opgenomen in de totale begrote kosten.
Op basis van bovenstaande blijkt dat het budget van NWO de komende jaren cumulatief met 4% daalt,
waardoor de voor universiteiten beschikbare bijdragen maximaal gelijk blijft. Zoals beschreven in
hoofdstuk 6.1 geldt dat de financieringsinstrumenten op dit moment niet wijzigen, hetgeen inhoudt dat
de nettobijdragen en de hieruit voortvloeiende matchingbehoefte niet wijzigen.
Door het ministerie van OCW is toegelicht dat in de meerjarenbegroting niet alle maatregelen vanuit het
Regeerakkoord en het begrotingsakkoord 2014 zijn opgenomen. Door het ministerie van OCW is
toegelicht dat, rekening houdend met bovengenoemde maatregelen, het budget van NWO met
cumulatief 16,6% in 2008 toeneemt. Wij merken op dat indien deze stijging van het NWO budget
plaatsvindt en deze middelen worden toegekend aan universiteiten de absolute omvang van NWO
middelen stijgen en daarmee ook de matchingbehoefte.

Pagina 72

9.4

Bijdragen FP7/Horizon 2020 projecten 2014-2020

Het FP7-programma is vanaf 2014 vervangen door het Horizon 2020-programma. Het programma
budget voor Horizon 2020 bedraag € 78,6 miljard 82, versus een budget van € 55,8 miljard83 voor het
FP7-programma. Onderzoeksvraag is welke extra financiering benodigd is om te voldoen aan de
matchingbehoefte van het Horizon 2020-programma bij een voortzetting van het huidige niveau.
Universiteiten maken naast het FP7-programma tevens gebruik van middelen uit het EU Interregprogramma. Het budget voor het nieuwe Interreg-programma stijgt van € 6,2 miljard naar € 8,5
miljard84. Zoals beschreven in hoofdstuk 6.2.4 geldt een matchingbehoefte tussen de 65 % en 71%. Het
Interreg budget wordt niet centraal verdeeld; de verdeling vindt plaats over verschillende Europese
regio’s. Wij hebben geen nader onderzoek verricht naar de ontwikkeling van de ontwikkeling van
middelen van voor Nederland relevante regio’s.
Wij hebben de ontwikkeling van de toezeggingen vanuit het FP7 budget nader onderzocht. Hierbij
hebben wij kennis genomen van detaildata inzake het FP7 programma vanuit de rapportage Kennis in
Kaart van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. De ontwikkeling van de toekenningen voor het FP7
programma is in overleg met de begeleidingscommissie (zie hoofdstuk 2.2.2) afgezet tegen de mogelijke
ontwikkeling van toekenningen voor het Horizon 2020-programma. Op basis van deze gegevens is de
mogelijke extra benodigde financiering/matchingbehoefte herrekend.
Ontwikkeling EU-programma budgetten 1984-2013
Uit de hierna volgende grafiek85 blijkt schematisch de ontwikkeling van de verschillende FP-budgetten. In
de jaren 2007 tot en met 2012 zijn de budgetten vanuit het FP7 programma ter beschikking gesteld. Uit
onderstaand grafiek blijkt dat de verstrekte subsidies over de looptijd van de verschillende FPprogramma’s jaarlijks stijgen.

Bron: website informatie met EU programmabijdragen.

Vanuit het FP7-programma is blijkens het hiervoor weergegeven overzicht en de informatie op de
website van de Europese Unie € 55,8 miljard beschikbaar gesteld.

82

Factsheet: Horizon 2020 budget, 25 November 2013.

83

Website http://ec.europa.eu/research/fp7/pdf/fp-1984-2013_en.pdf.

84

http://www.interregemrnews.eu/nl/nieuwsbrief/interreg-euregio-maas-rijn-8-voorjaar-2012/budget-voorgrensoverschrijdende-samenwerking-uitgebreid/86/.

85

Website http://ec.europa.eu/research/fp7/pdf/fp-1984-2013_en.pdf.

Pagina 73

Toegekende Grant agreement 2007 – 2013
Wij hebben detaildata inzake rapportage Kennis in Kaart van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
ontvangen. Op basis van deze detaildata is in onderstaande tabel de ontwikkeling van de aan
universiteiten toegekende FP7-Grants over de jaren 2007 tot en met medio juni 2013 weergegeven.

Overzicht tot en met 1 juni 2013
300.000
250.000
200.000
150.000

Toezeggingen

100.000

50.000
0
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Bron: basisdata rapportage Kennis in Kaart van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Uit bovenstaande grafiek blijkt dat de toekenningen jaarlijks met circa 10% stijgen. De toekenning 2013
heeft betrekking op de periode tot en met 1 juni 2013. De toekenningen tot en met heden zijn op dit
moment niet bekend. Voor het jaar 2013 wordt een stijging van circa 10% van de toekenning verwacht,
dat in lijn ligt met de meerjarige ontwikkeling. Rekening houdend met de toekenning 2012 ad € 255
miljoen en de verwachte stijging van de toekenning in 2013 (conform uitgangspunten) met 10% geldt
een verwachte toekenning 2013 van € 280 miljoen. Wij merken op dat indien andere uitgangspunten
worden gehanteerd dit resulteert in een andere verwachte toekenning. Voor 2013 is in hierna volgende
tabel een verwachte totale toekenning 2013 opgenomen van circa € 280 miljoen.
Uit de aangeleverde gegevens van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland blijkt dat de gemiddelde
looptijd van een project circa drieënhalf jaar bedraagt. Aan ons is toegelicht dat de (financiële)
uitvoering van het traject gemiddeld gelijk is verdeeld over de looptijd, hetgeen wij in overleg met de
begeleidingscommissie (zie hoofdstuk 2.2.2) als uitgangspunt hebben gehanteerd.

Pagina 74

In onderstaande tabel hebben wij de baten weergegeven, zoals deze zou blijken als de toekenning over
een periode van drieënhalf jaar gelijkelijk zou worden verdeeld.
(* €
miljoen)

Toekenning

2007

2008

2009

2010

2007

2

-

1

1

1

2008

154

22

44

44

44

2009

188

26

54

54

54

2010

200

29

57

57

57

2011

230

33

66

66

66

37

73

73

73

40

80

80

80

236

218

153

80

2012

255

2013

86280

Totaal

1.309

-

23

72

2011

127

188

2012

213

2013

2014

2015

2016

Bron: bewerkte gegevens Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

Wij merken op dat de baten inzake EU-projecten vanuit de gesaldeerde de jaarrekeningen (totaal 2012:
€ 101 miljoen) niet aansluit op bovenstaande tabel. Dit wordt veroorzaakt doordat niet alle
universiteiten de baten inzake EU-trajecten separaat in de jaarrekening verantwoorden. Wij hebben geen
nader onderzoek uitgevoerd naar de aansluiting tussen door universiteiten verantwoorde baten inzake
EU-projecten en de baten zoals hierboven gepresenteerd.
Het budget voor het nieuwe Horizon 2020-programma bedraagt € 78,6 miljard87, hetgeen over de
programmaperiode circa 41% hoger is dan het budget voor het FP7-programma. De verwachting vanuit
verschillende betrokken actoren is dat door de stijging van het budget de baten voor universiteiten
vanuit het Horizon 2020-programma stijgen. De verdeling - en mate - van deze stijging over de jaren
2014 tot en met 2020 is op dit moment niet bekend. Om het effect van een mogelijke stijging te kunnen
berekenen is in overleg met de begeleidingscommissie een scenario uitgewerkt, waarbij de volgende
uitgangspunten zijn gehanteerd:
1
De toekenning voor universiteiten vanuit het Horizon 2020-programma stijgt naar circa € 1,84
miljard88. Dit uitgangspunt is gebaseerd op de veronderstelling dat de (geraamde) toekenning over
programmaperiode 2007-2013 van € 1,3 miljard stijgt overeenkomstig de toename in de omvang
van het Horizon 2020-programma (41%).
2
Het geraamde budget van € 1,84 miljard wordt in gelijke delen verspreid over de looptijd van het
project 2014-2020, circa € 264 miljoen per jaar. Ter vergelijking: de jaarlijkse gemiddelde
toekenning vanuit het FP7-budget in de periode 2007-2013 bedroeg circa € 187 miljoen per
jaar89.
3
De looptijd van een Horizon 2020-project sluit aan op de gemiddelde looptijd van een FP7programma; circa drieënhalf jaar90.
4
De realisatie van de projectkosten is gemiddeld gelijk verdeeld over de looptijd.

86

Als uitgangspunt is gehanteerd dat de toekenning in 2013 met 10% stijgt versus de toekenning 2012.

87

Factsheet: Horizon 2020 budget, 25 November 2013.

88

€ 1,3 miljard plus 41%.

89

€ 1,3 miljard gedeeld door de programmaperiode van zeven jaar.

90

Bron: basisdata rapportage Kennis in kaart.

Pagina 75

Bovenstaande uitgangspunten zijn in onderstaande tabel verwerkt:
(* €
miljoen)

Toekenning

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2007

2

1

2008

154

44

44

2009

188

54

54

54

2010

200

29

57

57

57

2011

230

33

66

66

66

2012

255

36

73

73

73

2013

280

40

80

80

80

2014

264

38

75

75

75

2015

264

38

75

75

75

2016

264

38

75

75

75

2017

264

38

75

75

2018

264

38

75

2019

264
264

264

Totaal

38
127

188

213

236

256

266

269

264

Bron: bewerkte gegevens Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en verwerking EU data Programma Horizon 2020, conform
uitgangspunt begeleidingscommissie.

Uit bovenstaande scenario blijkt dat de gemiddelde geraamde baten in het Horizon 2020-programma
stijgen naar circa € 264 miljoen91. Dit is een stijging van circa € 77 miljoen, ten opzichte van de
gemiddelde jaarlijkse toekenning vanuit het FP7-budget van € 187 miljoen92. Ten opzichte van het jaar
2012, waarin zich een hogere toekenning van het FP7 budget voordeed resulterend in hogere baten,
stijgen de baten met circa € 51 miljoen.
Rekening houdend met een stijging van het jaarlijks geraamde budget in de programmaperiode van
circa € 77 miljoen en een gelijkblijvende matchingbehoefte van 25% 93, stijgt de verwachte gemiddelde
matchingbehoefte voor universiteiten over de programmaperiode met circa € 26 miljoen 94 ten opzichte
van FP7.

91

€ 1,84 miljard gedeeld door de programmaperiode van zeven jaar.

92

€ 1,3 miljard gedeeld door de programmaperiode van zeven jaar.

93

Zie hoofdstuk 8 Financiering programma FP7 versus Horizon 2020.

94

Subsidiabele kosten € 100, subsidie € 75, matching € 25. € 25 gedeeld door € 75 is € 0,33 per Euro;
€ 70 miljoen maal 0,33.

Pagina 76

9.5

Meerjarenraming universiteiten

Van de in dit onderzoek betrokken universiteiten hebben wij de meerjarenramingen opgevraagd. Uit de
ontvangen documenten blijkt dat niet alle universiteiten in hun meerjarenraming een eenduidige
onderverdeling hebben aangebracht tussen de 2e, 3e en 4e geldstroom. Daarnaast geldt dat de
tijdspanne van de meerjarenraming per universiteit afwijkt; van 2013 – 2015, tot en met 2014 – 2018.
Op basis van de beschikbare gegevens kan geen eenduidig en uniform overzicht worden opgesteld,
waarbij de stromen voor een uniforme periode kunnen worden vergeleken. Op basis van de beschikbare
meerjarenraming van de universiteiten blijkt dat:
• Voor de jaren tot en met 2016 een lichte stijging van de 1e geldstroom wordt verwacht.
• Voor de 2e geldstroom, voor zover een onderscheid is aangebracht, geldt zowel de verwachting van
een stijging als een daling.
• Voor de 3e geldstroom wordt een stijging verwacht.
Er zijn onvoldoende basisgegevens om nader onderzoek uit te voeren.

Pagina 77

Bijlagen

Pagina 78
Bijlage 1

Bijlage 1: TU Delft Feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekening
Op basis van de jaarrekeningen 2003 tot en met 2012 van de TU Delft is de ontwikkeling van de baten
en lasten in kaart gebracht, hetgeen hierna cumulatief is opgenomen. Het overzicht is opgesteld op
basis van het door het ministerie van OCW voorgeschreven jaarrekeningmodel (EFJ-model).
TU Delft (x €1.000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Rijksbijdragen

319.671

333.376

346.863

348.718

321.913

342.541

353.065

317.768

342.200

346.600

Collegegelden

19.898

20.984

22.106

22.979

24.089

26.719

29.616

32.722

35.100

38.100

Werk in opdracht van derden

70.402

79.743

82.681

97.669

105.866

129.822

135.350

142.150

143.300

150.000

Overige baten

21.541

19.334

18.473

18.246

21.483

137.296

20.481

20.846

24.200

20.300

Totaal baten

431.512

453.437

470.123

487.612

473.351

636.378

538.512

513.486

544.800

555.000

Baten

Lasten

-

Personele lasten

293.581

270.049

279.628

255.898

273.884

304.901

386.392

355.970

353.900

356.300

Afschrijvingen

26.700

41.130

31.410

23.787

26.082

49.395

14.092

36.804

36.900

39.100

Huisvestingslasten

-

-

-

-

45.167

59.824

68.305

55.292

55.700

56.500

Overige instellingslasten

117.124

128.969

143.574

192.815

132.399

155.366

88.892

82.572

77.900

81.100

Totaal lasten

437.405

440.148

454.612

472.500

477.532

569.486

557.681

530.638

524.400

533.000

5.893-

13.289

15.511

15.112

4.181-

66.892

19.169-

17.152-

20.400

22.000

528

1.685

2.862

3.252

4.288

2.513

32-

1.907

400

2.600

5.365-

14.974

18.373

18.364

107

69.405

19.201-

15.245-

20.800

24.600

Buitengewone baten

-

-

-

-

-

-

139

127-

-

-

Aandeel Derden

-

-

-

-

-

-

138

121

700

400

5.365-

14.974

18.373

18.364

107

69.405

18.924

15.251

21.500

25.000

Saldo operationele baten en lasten
Saldo financiële baten en lasten
Resultaat uit gewone bedrijfsvoering

Exploitatieresultaat

Bron: jaarrekeningen 2003-2012 TU Delft.

In 2008 heeft een brand bij de faculteit bouwkunde plaatsgevonden, waarvoor in de overige baten een
bedrag van € 118,5 miljoen is opgenomen. Daarnaast is als gevolg van de brand een aanvullende
rijksbijdrage van € 25 miljoen ontvangen, die in 2010 is teruggevorderd.

Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
In dit hoofdstuk zijn de ontwikkelingen tussen de verschillende geldstromen nader beschreven. Wij zullen
in dit hoofdstuk ingaan op de volgende verhoudingen:
• Ontwikkeling 1e geldstroom.
• Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom.
• Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom.

Pagina 79
Bijlage 1

Ontwikkeling 1e geldstroom
Wij hebben van het ministerie van OCW een overzicht over de periode 2009 tot en met 2012 ontvangen
met een verdeling van de rijksbijdragen naar universiteit, verdeeld naar de onderwijs- en
onderzoekscomponent van de financiering. Op basis van dit overzicht hebben wij de ontwikkeling van de
verdeling van de geldstroom over deze periode opgenomen.
Wij constateren dat ondergenoemde bedragen niet één-op-één aansluiten op de bedragen zoals
opgenomen in de jaarrekening van de universiteit, hetgeen naar informatie van OCW en de VSNU wordt
veroorzaakt door het feit dat OCW bijdragen op kasbasis toerekent, terwijl onderwijsinstellingen
(conform de RJ ) baten toerekenen aan het jaar waarop zij betrekking hebben. De afwijking in deze
stromen wordt veroorzaakt door vooruitbetalingen, die in het jaar van ontvangst niet als baten, maar als
verplichting zijn verantwoord in de jaarrekening.
In de jaren 2009, 2011 en 2012 heeft de TU Delft jaarlijks circa € 350 miljoen aan rijksbijdragen
ontvangen. Op basis van de gegevens ter beschikking gesteld door het ministerie van OCW hebben wij
het lumpsumbedrag (in miljoen €) verdeeld in een onderwijs- en onderzoekscomponent, hetgeen in
onderstaande tabel schematisch is weergegeven.
400
350
300
250

Onderzoeksdeel

200

Onderwijsdeel

150

Totaal OCW

100
50
-

2009

2010

2011

2012

Bron: document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e
geldstroom van het ministerie van OCW. (zie hoofdstuk 5.1).

In de jaren 2009, 2011 en 2012 bestaan de rijksbijdragen voor gemiddeld 65% uit onderzoekbijdragen.
In 2010 bestaat 72% van de rijksbijdragen uit onderzoekbijdragen. De verhouding in 2010 is gewijzigd
door de terugbetaling van € 25 miljoen aan het Ministerie van OCW, inzake eerdergenoemde
aanvullende bijdrage. Indien deze terugbetaling wordt gecorrigeerd geldt dat de rijksbijdrage in 2010
gelijk is aan de andere jaren.
Wij hebben geen nadere informatie ontvangen omtrent de verdeling van de geldstromen over de jaren
2003 tot en met 2008. Om onderzoek te kunnen doen naar deze periode hebben wij de aanname
gedaan dat in de periode 2003 tot en met 2008 gemiddeld 65% van de rijksbijdragen bestemd is voor
onderzoek.

Pagina 80
Bijlage 1

Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom
In onderstaand overzicht is de verdeling van de verschillende geldstromen naar aard weergegeven,
gebaseerd op de gegevens opgenomen in de jaarrekeningen van de TU Delft. Door de TU Delft is
toegelicht dat in de financiële administratie geen onderscheid wordt gemaakt naar financier. De
toerekening van baten naar type subsidies heeft derhalve op een verdeelsleutel, gebaseerd op
aannames, plaatsgevonden. In onderstaand overzicht zijn de baten inzake contractonderwijs niet
opgenomen, aangezien contractonderwijs in belangrijke mate kostendekkend plaatsvindt.
Over de verhouding van de baten binnen de 2e en 3e geldstroom in de periode 2003 tot en met 2008
zijn geen gegevens opgenomen in de jaarrekening. De baten zijn op totaalniveau gepresenteerd. Wij
hebben hiernaar geen nader onderzoek uitgevoerd. Wij merken op dat in de jaarrekening van de TU Delft
zijn geen subsidiebaten “Internationale organisatie EU” zijn verantwoord. Dit type subsidiebaten is
derhalve in onderstaande tabel niet opgenomen en staan derhalve gepresenteerd onder de post overige
2e en 3e geldstromen.
Op basis van gegevens in de jaarrekeningen is in onderstaand overzicht de ontwikkeling van de 2e en
3e geldstroom over de jaren 2009 tot en met 2012 weergegeven:
Totalen (x €1.000)

2009

2010

2011

2012

26.050

30.500

30.900

31.900

26.100

26.500

24.200

23.900

Overige 2 en 3 geldstroom (geen contractonderwijs)

83.200

85.150

88.200

94.200

Totaal

135.350

142.150

143.300

150.000

NWO Subsidie
Overheid
e

e

Bron: jaarrekeningen TU Delft 2009 – 2012.

Overzicht van de verschillende inkomsten per jaar:
100%
90%
80%

Overige 2e en 3e geldstroom
(zonder contactonderwijs)

70%
60%

Internationale organisaties EU

50%
Overheid

40%
30%

NWO subsidie

20%
10%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Bron: jaarrekeningen TU Delft 2009 – 2012.

Pagina 81
Bijlage 1

Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom
Hieronder zijn op basis van de beschikbare gegevens uit ons onderzoek de omvang van het
onderzoeksdeel van de 1e geldstroom en de bijdragen voor onderzoek vanuit de 2e en 3e geldstroom
(exclusief contractonderwijs) samengevoegd in één overzicht.
Totalen (x €1.000)
Onderzoekscomponent 1e
geldstroom

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

207.786

216.694

225.461

226.667

209.243

222.652

230.716

229.511

218.465

226.736

Baten 2e en 3e geldstroom

70.402

79.743

82.681

97.669

105.866

129.822

135.350

142.150

143.300

150.000

Totaal baten

278.188

296.437

308.142

324.336

315.109

352.474

366.066

371.661

361.765

376.736

Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 TU Delft en document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven
2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).

In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de rijksbijdragen (1e geldstroom onderzoeksmiddelen) en
het saldo van de 2e en 3e geldstroom opgenomen (indexcijfers: 2003 =100):
250%

200%

150%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom
2e en 3e geldstroom
zonder contactonderwijs

100%

50%

0%
2003200420052006200720082009201020112012
Bron: jaarrekeningen 2003 tot en met 2012 TU Delft en document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven
2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).
Verdeling 1e geldstroom 2003-2008 is gelijkgesteld aan gemiddelde verdeling in periode 2009-2013.

Zowel absoluut als relatief stijgen de 2e en 3e geldstromen (exclusief contractonderwijs) ten opzichte
van de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom. De omvang van de 2e en 3e geldstroom (exclusief
contractonderwijs) stijgt over de periode van 2003 tot en met 2012 met cumulatief 113%, versus een
stijging van de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom van 9%.

Pagina 82
Bijlage 1

Als gevolg van bovenstaande ontwikkeling geldt dat de omvang van de onderzoeksmiddelen uit de 1 e en
2 & 3e geldstroom elkaar vanaf 2003 tot en met 2012 naderen, hetgeen schematisch als volgt kan
worden weergegeven:
80%
70%
60%
Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

50%
40%

2e en 3e geldstroom
(zonder
contractonderwijs)

30%
20%
10%
0%
2003200420052006200720082009201020112012

Bron: jaarrekeningen 2003 tot en met 2012 TU Delft en document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven
2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).

Inrichting projectadministratie
Registratie regelingen
Uit ons onderzoek blijkt dat de TU Delft projectbaten in de financiële administratie niet op regeling
(verstrekker)-niveau baten registreert, maar op een hoger aggregatieniveau, namelijk de 2 e en 3e
geldstroom. Zoals hiervoor vermeld geldt dat baten worden toegerekend op basis van een
verdeelsleutel. Deze verwerkingswijze is conform het model van het ministerie van OCW.
In de financiële administratie is geen sprake van een integrale registratie op individueel projectniveau;
de directe personele projectkosten zijn verantwoord onder de personele lasten. In de
projectadministratie worden de projectkosten geregistreerd met als doel verantwoording aan de
subsidieverstrekker te kunnen afleggen. Deze extracomptabele verwerkingswijze is toegestaan en is
mede ingegeven door de verschillende methode, waarop met de subsidieverstrekker moet worden
afgerekend. Door universiteiten is aangegeven dat vanwege de verschillende methoden van afrekenen
een uniforme inrichting van de projectadministratie hieromtrent niet mogelijk is.
Het zichtbaar maken van de omvang van de matchingbehoefte wordt beïnvloed door de manier waarop
door de universiteiten wordt omgaan met de volgende elementen:
• De integrale verantwoording van uren van het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van
projecten is betrokken.
• De toerekening directe materiële kosten aan projecten.
• De toerekening van de integrale kosten van de instelling aan faculteiten met daaraan gekoppeld de
wijze van berekening van uurtarieven.

Pagina 83
Bijlage 1

De administratie van de TU Delft is niet zodanig ingericht dat projecten kunnen worden nagecalculeerd
op basis van het feitelijke (integrale) kostenniveau. Achteraf kan de integrale kostprijs van een project
niet eenduidig worden vastgesteld. Hierna is weergegeven hoe de TU Delft met bovenstaande
problematiek is omgegaan en op welke wijze wij hiermee in het onderzoek zijn omgegaan.
Integrale projectkosten
De TU Delft heeft op hoofdlijnen inzicht in de geldstromen aan de inputkant van zowel de 1 e, 2e als de 3e
geldstroom. De toedeling van (integrale) kosten op basis van gerealiseerde activiteiten is niet belegd
binnen de financiële administratie. Wij hebben daarom onderzocht op welke wijze de TU Delft de
indirecte kosten toerekent aan individuele projecten, hetgeen hierna is toegelicht.
De directe kosten voor projecten worden geregistreerd in de financiële en projectadministratie. De
directe kosten plus een opslag ter dekking van de indirecte kosten resulteert in de integrale
projectkosten. Voor het verkrijgen van een volledig (nacalculatorisch) inzicht in indirecte kosten die
samenhangen met de uitvoering van de 2e en 3e geldstroomprojecten is een integrale urenregistratie
van al het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van projecten betrokken is, een
randvoorwaarde. Tijdens het onderzoek is gebleken dat de TU Delft geen integrale tijdverantwoording
voor het wetenschappelijke en ondersteunend personeel voert, waardoor een volledige toerekening van
de indirecte kosten aan een project niet mogelijk is. Een tijdschrijfsysteem wordt toegepast voor het
directe wetenschappelijke personeel als de voorwaarden van de subsidieverstrekker dit vereisen. Dit
geldt voor de 3e geldstroomprojecten voor de overheid en de EU. Als gevolg van het ontbreken van een
dergelijke registratie kan de integrale kostprijs van een project niet worden bepaald op basis van
gegevens uit de financiële administratie, maar is op basis van percentages een benadering voor de
toerekening van indirecte kosten opgesteld.
Toerekening indirecte kosten
Voor de afrekening van verschillende subsidieprojecten met de subsidieverstrekker is een calculatie voor
de indirecte kosten noodzakelijk, die door de TU Delft is opgezet. Deze methodiek is door de
huisaccountant van de TU Delft onderzocht. Uit de methodiek en de bijbehorende rapportage blijkt dat
de totale indirecte kosten op het niveau van de TU Delft op basis van aantal werkbare uren worden
omgeslagen naar één standaardopslag per uur, per type medewerker (tien verschillende vermeld;
ingedeeld naar salarisschaal).
Deze methode resulteert per categorie medewerker in een opslag voor indirecte kosten. Op basis van de
beschikbare calculatie varieert de opslag voor de dekking van indirecte kosten tussen 172% (schaal SA)
en 45% (Hoogleraar B), met een (niet gewogen 95) gemiddelde van 104%. Uit onderzochte projecten van
de TU Delft inzake FP7 geldt een gemiddeld opslagpercentage van 109% (gemengd voor het ingezette
personeel) over de directe personele lasten.

95

Hierbij is geen rekening gehouden met de verdeling van de van de universiteit over de verschillende functiecategorieën en
de wijze waarop het personeel over onderzoeksprojecten worden verdeeld.

Pagina 84
Bijlage 1

Onderzoek projecten
Wij hebben van de TU Delft een overzicht ontvangen met projectbaten, dat op hoofdlijnen aansluit op de
gegevens uit de jaarrekeningen. Wij hebben 38 projecten geselecteerd, aselect verdeeld over de
verschillende faculteiten, waarvoor wij de volgende informatie hebben opgevraagd en nader onderzocht.
Per project hebben wij het volgende onderzocht:
• Regeling
• Welke regeling betreft het?
• Hoe worden tarieven berekend?
• Project:
• Betreft het een integrale (inclusief begeleiding) of marginale projectbegroting (exclusief
begeleiding)?
• Wat is de omvang van het project en gevraagde financiering, naar kostencategorie?
• Welke indirecte kosten worden toegerekend aan het project; inclusief toerekening van kosten
(zowel indirecte als directe kosten) of alleen personele lasten met opslag?
• Wat is de realisatie en afrekening project (financiering); wat is het projectresultaat?
• Geldt vanuit de projectfinanciering een dekking op de indirecte lasten? Zo ja, hoeveel? Zo nee,
waarom niet?
Uit de ontvangen projectdocumenten blijkt dat in de projectverantwoording–met uitzondering van FP7
projecten- een gefixeerd opslagpercentage (flat-rate) (aansluitend op betreffende subsidieregeling) voor
de indirecte kosten is gehanteerd. Uit de ontvangen projectinformatie bleek niet de integrale kostprijs
van het project, waardoor wij op basis van de ontvangen informatie omtrent de opslag indirecte kosten
(zie hiervoor gemiddeld 104%), de directe projectkosten en de ontvangen subsidiebijdrage de integrale
kostprijs en de matchingbehoefte hebben herrekend.
Uit ons onderzoek naar individuele projecten bij de TU Delft blijkt uit de beschikbare informatie dat de
volgende, maximale, gemiddeld en minimale matchingbehoefte per regeling:
• NWO, gebaseerd op onderzoek naar registratie van twaalf projecten:
• minimaal: 10% (een project met voornamelijk een vergoeding van de materiële lasten);
• gemiddeld: 48%96;
• maximaal: 67% (een vernieuwingsimpuls project met dekking 67% kosten).
• EU, gebaseerd op onderzoek naar registratie van veertien projecten:
• minimaal: 9% (een specific –EIT- funding project met relatief veel materiële kosten: materieel
versus personeel 2:1);
• gemiddeld: 33%97;
• maximaal: 69% (een Interreg IVb project).
• Overige, gebaseerd op onderzoek naar registratie van twaalf projecten:
• Minimaal: 0% (een volledige bijdrage vanuit de FOM regeling voor materiële kosten);
• gemiddeld: 58%98;
• maximaal: 71% (een bijdrage van de provincie Zuid-Holland in een project).

96

Het gemiddelde is ongewogen berekend, hetgeen betekent dat de omvang van het project in relatie tot overige projecten
geen impact heeft op de gemiddelde matchingbehoefte.

97

Het gemiddelde is ongewogen berekend, hetgeen betekent dat de omvang van het project in relatie tot overige projecten
geen impact heeft op de gemiddelde matchingbehoefte.

98

Het gemiddelde is ongewogen berekend, hetgeen betekent dat de omvang van het project in relatie tot overige projecten
geen impact heeft op de gemiddelde matchingbehoefte.

Pagina 85
Bijlage 1

De TU Delft rekent niet alle kosten toe aan projecten, waaronder de kosten voor voorbereiding, de
kosten voor begeleiding, maar ook niet subsidiabele kosten (bijvoorbeeld rente en kosten
voorzieningen). Deze kosten zijn in de administratie van de TU Delft niet naar project geregistreerd.
Waren deze kosten wel verantwoord, dan resulteert dit in een hogere matchingbehoefte. Wij hebben
geen nader onderzoek uitgevoerd naar de omvang van deze niet geregistreerde kosten.
In onderstaande tabel is de verwachte matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte regelingen
blijkt (zie hoofdstuk 6), afgezet tegen de matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte
projecten bij de TU Delft.
Minimaal

Gemiddeld

Maximaal

NWO:
Theoretische matchingbehoefte

30%

52%

69%

Matchingbehoefte projecten

10%

48%

67%

EU:
Theoretische matchingbehoefte

3%

43%

70%

Matchingbehoefte projecten

9%

9933%

69%

Theoretische matchingbehoefte

0%

46%

85%

Matchingbehoefte projecten

0%

58%

71%

Overige:

Bron: onderzoek en bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6) en onderzochte projecten TU Delft.

Matchingbehoefte TU Delft
Conform het verzoek van de begeleidingscommissie zijn in deze paragraaf de financiële stromen van de
TU Delft (2e en 3e geldstroom) afgezet tegen de gemiddelde uitkomsten van de matchingbehoefte
blijkens de onderzochte regelingen.
Universiteit

Type regeling

Geldstroom

Matchingbehoefte per €

Matchingbehoefte

conform JR 2012

aan integrale kosten

(in € 1.000)

(in € 1.000)
TU Delft

NWO

31.900

48%

29.446

EU

23.900

33%

11.772

Overige

94.200

58%

130.086

Totaal

150.000

171.034

Bron: bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6), jaarrekening 2012 TU Delft en onderzochte projecten TU Delft.

99

Door de TU Delft is aangegeven dat het % bij EU-projecten (33%) laag is, omdat in de selectie enkele projecten waren
geselecteerd waar de TUD-penvoerder was en dus 100% van managementkosten vergoed kreeg. Dit is niet representatief
voor de gehele EU-projectenportefeuille van de TUD.

Pagina 86
Bijlage 1

Baten naar faculteit

onderzoek voor de gebouwde

155

283

-

38.108

4

3.583

2.375

837

-

3.968

795

-31

359

-

-

-

11.890

3e geldstroom overig

3.052

18.286

11.283

13.369

2.439

20.070

7.907

8.956

5.297

4.854

3.326

1.136

99.975

Totaal

3.633

25.966

21.716

20.326

4.364

37.441

10.588

10.438

5.747

5.009

3.609

1.136

149.973

3e geldstroom EU

Dit overzicht sluit aan op de gegevens opgenomen in de jaarrekening 2012.

VP

Management

Bouwkunde

Bron: informatie TU Delft.

Totaal

91

omgeving

1.513

Universiteitsdienst

1.886

Valorisation Center

13.403

Techniek, Bestuur en

1.925

Ruimtevaarttechniek

6.120

Luchtvaart- en

Technische Natuur-

8.058

wetenschappen

wetenschappen
Industrieel Ontwerpen

techniek & technische Materiaal-

4.097

2e geldstroom

techniek, wiskunde en

Elektro-

577

Totalen (x €1.000)

Civiele technieken en

geowetenschappen

informatica
Werktuigbouwkunde, Maritieme

Op basis van de ontvangen gegevens van de TU Delft hebben wij bijgaand overzicht opgesteld, waaruit
de verschillende typen baten per faculteit blijken:

Pagina 87
Bijlage 2

Bijlage 2: TU Eindhoven feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekeningen
Op basis van de jaarrekeningen 2003 tot en met 2012 van de TU Eindhoven is de ontwikkeling van de
baten en lasten in kaart gebracht, hetgeen hierna cumulatief is opgenomen. Het overzicht is opgesteld
op basis van het door het ministerie van OCW voorgeschreven jaarrekeningmodel (EFJ-model).
TU Eindhoven (x €1.000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Rijksbijdragen

165.800

168.800

171.800

175.900

182.500

186.800

183.600

186.400

185.400

180.600

Collegegelden

9.200

9.900

10.500

10.700

11.500

11.900

12.600

13.800

14.900

16.100

Werk in opdracht van derden

44.500

52.300

58.400

64.600

66.600

72.400

80.900

96.400

98.600

93.200

Overige baten

13.600

9.500

10.300

13.500

15.400

16.300

15.000

16.000

18.200

15.300

Totaal baten

233.100

240.500

251.000

264.700

276.000

287.400

292.100

312.600

317.100

305.200

Personele lasten

145.500

150.100

154.300

156.000

165.500

176.800

187.200

199.400

204.900

191.000

Afschrijvingen

33.500

31.600

30.000

36.000

19.100

17.300

16.100

16.000

17.800

19.700

Huisvestingslasten

28.500

29.200

32.900

33.300

24.700

22.900

21.600

21.300

20.800

22.200

Overige instellingslasten

25.900

25.200

29.200

32.800

61.100

66.200

62.400

71.300

71.100

66.400

Totaal lasten

233.400

236.100

246.400

258.100

270.400

283.200

287.300

308.000

314.600

299.300

300-

4.400

4.600

6.600

5.600

4.200

4.800

4.600

2.500

5.900

Saldo financiële baten en lasten

4.100-

3.900-

3.800-

3.600-

3.200-

2.500-

2.300-

2.000-

1.500-

2.800-

Resultaat uit gewone bedrijfsvoering

4.400-

500

800

3.000

2.400

1.700

2.500

2.600

1.000

3.100

Baten

Lasten

Saldo operationele baten en lasten

Aandeel Derden
Exploitatieresultaat

-

-

-

-

-

-

-

100-

100-

-

4.400-

500

800

3.000

2.400

1.700

2.500

2.500

900

3.100

Bron: jaarrekeningen 2003-2012 TU Eindhoven.

Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
In deze paragraaf zijn de ontwikkelingen tussen de verschillende geldstromen nader beschreven. Wij
gaan in dit hoofdstuk in op de volgende verhoudingen:
• Ontwikkeling 1e geldstroom.
• Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom.
• Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom.

Pagina 88
Bijlage 2

Ontwikkeling 1e geldstroom
Wij hebben van het ministerie van OCW een overzicht over de periode 2009 tot en met 2012 ontvangen
met een verdeling van de rijksbijdragen naar universiteit, verdeeld naar de onderwijs- en
onderzoekscomponent van de financiering. Op basis van dit overzicht hebben wij de ontwikkeling van de
verdeling van de geldstroom over deze periode opgenomen.
Wij constateren dat de hieronder genoemde bedragen niet één-op-één aansluiten op de bedragen zoals
opgenomen in de jaarrekening van universiteit Volgens de informatie van OCW en de VSNU wordt dit
veroorzaakt door het feit dat OCW bijdragen op kasbasis toerekent, terwijl onderwijsinstellingen
(conform de RJ) baten toerekenen aan het jaar waarop zij betrekking hebben. De afwijking in deze
stromen wordt veroorzaakt door vooruitbetalingen, die in het jaar van ontvangst niet als baten, maar als
verplichting zijn verantwoord in de jaarrekening.
Gemiddeld heeft de TU Eindhoven in de jaren 2009 tot en met 2012 circa € 185 miljoen per jaar aan
rijksbijdragen ontvangen, voor onderwijs- en onderzoek. Op basis van de gegevens ter beschikking
gesteld door het ministerie van OCW hebben wij het lumpsumbedrag (in miljoenen €)verdeeld in een
onderwijs- en onderzoekscomponent, hetgeen in onderstaande tabel schematisch is weergegeven.
200
180
160
140
120

Onderzoeksdeel

100

Onderwijsdeel

80

Totaal OCW

60
40
20
2009

2010

2011

2012

Bron: document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom
van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).

De verhouding tussen de onderzoekscomponent en het onderwijsdeel verandert. In 2009 bestond 69%
van de rijksbijdragen uit bijdragen voor onderzoek. In 2012 was 65% van de 1e geldstroom bestemd voor
onderzoek.
Deze verschuiving wordt verklaard doordat in de periode 2009 tot en met 2012 de baten voor
onderzoek met € 9 miljoen zijn gedaald, terwijl in dezelfde periode de baten voor onderwijs met
€ 7 miljoen zijn toegenomen.
Wij hebben geen nadere informatie ontvangen omtrent de verdeling van de geldstromen over de jaren
2003 tot en met 2008. Om onderzoek te kunnen doen naar deze periode hebben wij de aanname
gedaan dat in de periode 2003 tot en met 2008 gemiddeld 66% van de rijksbijdragen bestemd zijn voor
onderzoek.

Pagina 89
Bijlage 2

Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom
In onderstaand overzicht is de verdeling van de verschillende geldstromen naar aard weergegeven. In
onderstaand overzicht zijn de baten inzake contractonderwijs niet opgenomen, aangezien mede naar
informatie van universiteiten contractonderwijs in belangrijke mate kostendekkend plaatsvindt.
Derhalve hebben wij de baten inzake onderwijs op basis van gegevens uit de jaarrekening, uit het
onderstaande overzicht gelaten.
Op basis van gegevens in de jaarrekeningen zijn in onderstaand overzicht de ontwikkeling van 2 e en
3e geldstroom over de jaren 2007 tot en met 2012 weergegeven. De cijfers naar subcategorie over de
jaren 2003 tot en met 2006 zijn niet opgenomen in het overzicht, omdat deze niet vergelijkbaar zijn.
Totalen (x €1.000)

2007

2008

2009

2010

2011

2012

NWO Subsidie

7.300

7.600

7.600

7.400

10.100

8.100

Overheid

27.700

28.400

35.300

45.800

41.800

38.800

6.100

9.200

11.400

14.400

15.400

17.900

Overige 2 en 3 geldstroom (geen contractonderwijs)

25.500

27.200

26.600

28.800

31.300

28.400

Totaal

66.600

72.400

80.900

96.400

98.600

93.200

Internationale organisaties EU
e

e

Bron: jaarrekeningen TU Eindhoven 2007 – 2012.

Overzicht van de verschillende inkomsten per jaar:
100%
90%
80%
Overige 2e en 3e geldstroom
(zonder contractonderwijs)

70%

60%

Internationale organisaties EU

50%

Overheid

40%
30%

NWO subsidie

20%
10%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Bron: jaarrekeningen TU Eindhoven 2007 –2012.

Pagina 90
Bijlage 2

Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom
Hierna zijn op basis van de beschikbare gegevens uit ons onderzoek de omvang van het onderzoeksdeel
van de 1e geldstroom en de bijdragen voor onderzoek vanuit de 2 e en 3e geldstroom (exclusief
contractonderwijs) samengevoegd in één overzicht.
Totalen
(x €1.000)
Onderzoeksco
mponent 1e
geldstroom
Baten 2e en 3e
geldstroom
Totaal baten

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

114.402

116.472

118.542

121.371

125.925

128.892

127.337

126.526

123.141

118.061

44.500

52.300

58.400

64.600

66.600

72.400

80.900

96.400

98.600

93.200

158.902

168.772

176.942

185.971

192.525

201.292

208.237

222.926

221.741

211.261

Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 TU Eindhoven en document “aansluiting jaarcijfers –
begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW.
(zie hoofdstuk 5.1).

In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de rijksbijdragen (1e geldstroom onderzoeksmiddelen) en
het saldo van de 2e en 3e geldstroom opgenomen (indexcijfers: 2003 =100):
250%

200%

150%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

100%

2e en 3e geldstroom
zonder contractonderwijs

50%

0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 TU Eindhoven document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven
2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).
Verdeling 1e geldstroom 2003-2008 is gelijkgesteld aan gemiddelde verdeling in periode 2009-2013.

Zowel absoluut als relatief stijgen de 2e en 3e geldstromen (exclusief contractonderwijs) ten opzichte van
de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom. De omvang van de 2e en 3e geldstroom (exclusief
contractonderwijs) stijgt over de periode van 2003 tot en met 2012 met cumulatief 109%, versus een
cumulatieve stijging 2003 versus 2012 van de onderzoekscomponent in de 1 e geldstroom van 3%.

Pagina 91
Bijlage 2

Als gevolg van bovenstaande ontwikkeling geldt dat de omvang van de onderzoeksmiddelen uit de 1 e en
2 & 3e geldstroom elkaar vanaf 2003 tot en met 2012 naderen, hetgeen schematisch als volgt kan
worden weergegeven:

80%
70%
60%
50%
40%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

30%

2e en 3e geldstroom zonder
contractonderwijs

20%
10%
0%
2003200420052006200720082009201020112012
Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 TU Eindhoven document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven
2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).

Inrichting projectadministratie
Registratie regelingen
Uit ons onderzoek blijkt dat de TU Eindhoven projectbaten in de financiële administratie niet op regeling
(verstrekker)-niveau baten registreert, maar op een hoger aggregatieniveau, namelijk de 2e en 3e
geldstroom. Deze verwerkingswijze is conform het model van het ministerie van OCW.
In de financiële administratie is geen sprake van een integrale registratie op individueel projectniveau;
de directe personele projectkosten zijn verantwoord onder de personele lasten. In de
projectadministratie, die geen onderdeel uitmaakt van de financiële administratie, worden de
projectkosten geregistreerd met als doel verantwoording aan de subsidieverstrekker te kunnen afleggen.
Deze extracomptabele verwerkingswijze is toegestaan en is mede ingegeven door de verschillende
methode, waarop met de subsidieverstrekker moet worden afgerekend. Door universiteiten is
aangegeven dat vanwege de verschillende methoden van afrekenen een uniforme inrichting van de
projectadministratie hieromtrent niet mogelijk is.
Het zichtbaar maken van de omvang van de matchingbehoefte wordt beïnvloed door de manier waarop
door de universiteiten wordt omgaan met de volgende elementen:
• De integrale verantwoording van uren van het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van
projecten is betrokken.
• De toerekening directe materiële kosten aan projecten.
• De toerekening van de integrale kosten van de instelling aan faculteiten met daaraan gekoppeld de
wijze van berekening van uurtarieven.

Pagina 92
Bijlage 2

De administratie van de TU Eindhoven is niet zodanig ingericht dat projecten kunnen worden
nagecalculeerd op basis van het feitelijke (integrale) kostenniveau. Achteraf kan de integrale kostprijs
van een project niet eenduidig worden vastgesteld. Hierna is weergegeven hoe de TU Eindhoven met
bovenstaande problematiek is omgegaan en op die wijze wij hiermee bij het onderzoek zijn omgegaan.
Integrale projectkosten
De TU Eindhoven heeft inzicht in de geldstromen aan de inputkant van zowel de 1 e, 2e als 3e geldstroom.
De toedeling van (integrale) kosten op basis van gerealiseerde activiteiten is niet belegd binnen de
financiële administratie. Wij hebben daarom onderzocht op welke wijze de TU Eindhoven de indirecte
kosten toerekent aan individuele projecten, hetgeen hierna is toegelicht.
De directe kosten voor projecten worden geregistreerd in de financiële en projectadministratie. De
directe kosten plus een opslag ter dekking van de indirecte kosten resulteert in de integrale
projectkosten. Voor het verkrijgen van een volledig (nacalculatorisch) inzicht in indirecte kosten die
samenhangen met de uitvoering van de 2e en 3e geldstroomprojecten is een integrale urenregistratie
van al het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van projecten betrokken is, een
randvoorwaarde. Tijdens het onderzoek is gebleken dat de TU Eindhoven geen integrale
tijdverantwoording voor het wetenschappelijke en ondersteunend personeel voert, waardoor een
volledige toerekening van de indirecte kosten aan een project niet mogelijk is. Een tijdschrijfsysteem
wordt toegepast voor het directe wetenschappelijke personeel als de voorwaarden van de
subsidieverstrekker dit vereisen. Dit geldt voor de 3e geldstroomprojecten voor de overheid en de EU.
Als gevolg van het ontbreken van een dergelijke registratie kan de integrale kostprijs van een project niet
worden bepaald op basis van gegevens uit de financiële administratie, maar is op basis van percentages
een benadering voor de toerekening van indirecte kosten opgesteld.
Toerekening indirecte kosten
Voor de afrekening van verschillende subsidieprojecten met de subsidieverstrekker is een calculatie voor
de indirecte kosten noodzakelijk, die door de TU Eindhoven is opgezet. Uit de methodiek en de
rapportage hierbij blijkt dat de totale indirecte kosten op het niveau van de TU Eindhoven op basis van
het aantal werkbare uren worden omgeslagen naar één standaardopslag per uur per type medewerker
(tien verschillende vermeld; ingedeeld naar salarisschaal).
Deze methode resulteert per categorie personeel in een opslag voor indirecte kosten. Op basis van de
beschikbare calculatie varieert de opslag voor de dekking van indirecte kosten tussen 142% (schaal
promovendus) en 39% (Schaal 018, trede 15), met een (niet gewogen 100) gemiddelde van 99%.

Onderzoek projecten
Wij hebben van de TU Eindhoven een overzicht ontvangen met projectbaten, dat op hoofdlijnen aansluit
met de gegevens uit de jaarrekeningen. Wij hebben vijftien projecten geselecteerd, aselect verdeeld over
de verschillende faculteiten geselecteerd, waarvoor wij de volgende informatie hebben opgevraagd en
nader onderzocht.

100

Hierbij is geen rekening gehouden met de verdeling van de medewerkers van de universiteit over de verschillende
functiecategorieën en de wijze waarop deze medewerkers over onderzoeksprojecten worden verdeeld.

Pagina 93
Bijlage 2

Per project hebben wij het volgende onderzocht:
• Regeling
• Welke regeling betreft het?
• Hoe worden tarieven berekend?
• Project:
• Betreft het een integrale (inclusief begeleiding) of marginale projectbegroting (exclusief
begeleiding)?
• Wat is de omvang van het project en gevraagde financiering, naar kostencategorie?
• Welke indirecte kosten worden toegerekend aan het project; inclusief toerekening van kosten
(zowel indirecte als directe kosten) of alleen personele lasten met opslag?
• Wat is de realisatie en afrekening project (financiering); wat is het projectresultaat?
• Geldt vanuit de projectfinanciering een dekking op de indirecte lasten? Zo ja, hoeveel? Zo nee,
waarom niet?
Uit de ontvangen projectdocumenten blijkt dat in de projectverantwoording een gefixeerd (flat-rate)
opslagpercentage (aansluitend op de betreffende subsidieregeling) voor de indirecte kosten is
gehanteerd. Uit de ontvangen projectinformatie bleek niet de integrale kostprijs van het project.
Hierdoor hebben wij de integrale kostprijs en de matchingbehoefte herrekend, op basis van de
ontvangen informatie omtrent de opslag van indirecte kosten (zie hiervoor: gemiddeld 99%), de directe
projectkosten en de ontvangen subsidiebijdrage.
Uit ons onderzoek naar individuele projecten bij de TU Eindhoven blijkt uit de beschikbare informatie dat
volgende, maximale, gemiddeld en minimale matchingbehoefte per regeling:
• NWO, gebaseerd op onderzoek naar registratie van vijf projecten:
• minimaal: 50%;
• gemiddeld101: 56%;
• maximaal: 67% (een vernieuwingsimpuls project met een financieringspercentage van 67%).
• EU, gebaseerd op onderzoek naar registratie van zes projecten:
• minimaal: 22%;
• gemiddeld102: 39%;
• maximaal: 55% (een FP7 project, met budgetoverschrijding).
• Overige, gebaseerd op onderzoek naar registratie van vier projecten:
• minimaal: 45%;
• gemiddeld103: 56%;
• maximaal: 61% (een BSIK project).
De TU Eindhoven rekent niet alle kosten toe aan projecten, waaronder de kosten voor voorbereiding, de
kosten voor begeleiding, maar ook niet subsidiabele kosten (bijvoorbeeld rente en kosten
voorzieningen). Deze kosten zijn in de administratie van de TU Eindhoven niet naar project
geregistreerd. Waren deze kosten wel verantwoord, dan resulteert dit in een hogere matchingbehoefte.
Wij hebben geen nader onderzoek uitgevoerd naar de omvang van deze niet geregistreerde kosten.

101

Het gemiddelde is ongewogen berekend, hetgeen betekent dat de omvang van het project in relatie tot overige projecten
geen impact heeft op de gemiddelde matchingbehoefte.

102

Het gemiddelde is ongewogen berekend, hetgeen betekent dat de omvang van het project in relatie tot overige projecten
geen impact heeft op de gemiddelde matchingbehoefte.

103

Het gemiddelde is ongewogen berekend, hetgeen betekent dat de omvang van het project in relatie tot overige projecten
geen impact heeft op de gemiddelde matchingbehoefte.

Pagina 94
Bijlage 2

In onderstaande tabel is de verwachte matchingbehoefte, zoals deze blijkt uit de onderzochte regelingen
(zie hoofdstuk 6) afgezet tegen de matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte projecten bij de
TU Eindhoven.
Minimaal

Gemiddeld

Maximaal

NWO:
Theoretische matchingbehoefte

30%

52%

69%

Matchingbehoefte projecten

50%

56%

67%

Theoretische matchingbehoefte

3%

43%

70%

Matchingbehoefte projecten

22%

39%

55%

Theoretische matchingbehoefte

0%

46%

85%

Matchingbehoefte projecten

45%

56%

61%

EU:

Overige:

Bron: onderzoek en bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6) en onderzochte projecten TU Eindhoven.

Matchingbehoefte TU Eindhoven
Conform het verzoek van de begeleidingscommissie zijn in deze paragraaf de financiële stromen van de
TU Eindhoven (2e en 3e geldstroom) afgezet tegen de gemiddelde uitkomst van de matchingbehoefte
blijkens de onderzochte regelingen.
Universiteit

Type regeling

Geldstroom

Matchingbehoefte per €

Matchingbehoefte

conform JR 2012

aan integrale kosten

(in € 1.000)

(in € 1.000)

TU Eindhoven

NWO

8.100

56%

10.309

EU

17.900

39%

11.444

Overige

67.200

56%

Totaal

93.200

85.527
107.281

Bron: bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6), jaarrekening 2012 TU Eindhoven en onderzochte projecten TU
Eindhoven.

Pagina 95
Bijlage 2

Baten naar faculteit

Industrial Design

vation Systemen
Biomedische

neering en Inno-

Industrial Engi-

357

94

968

8.112

685

1.765

333

1.522

15.855

5.367

13.462

9.206

10.651

9.708

2.427

3.206

4.106

1.924

4.070

64.127

8.709

15.237

10.931

13.928

15.368

3.862

4.920

6.228

2.351

6.560

88.094

Totaal

1.029

1.273

Overige

162

3.837

Technologie

1.823

2.837

Bouwkunde

440

1.360

Technologie

Scheikunde

365

1.106

Electrical

669

1.137

Kunde

2.205

3e geldstroom

Technische

2e geldstroom

Informatica

Engineering

Werktuigenbouw-

Natuurkunde

Wiskunde en

Op basis van de ontvangen gegevens van de universiteit TU Eindhoven hebben wij bijgaand overzicht
opgesteld, waaruit de verschillende typen baten per faculteit over het jaar 2012 blijken:

EU
3e geldstroom
overig
Totaal

Bron: Opgave TU Eindhoven.

Wij constateren dat dit overzicht niet volledig aansluit op wat hierover is opgenomen in de jaarrekening
2012, hetgeen wordt veroorzaakt door de consolidatie met de Holding.

Pagina 96
Bijlage 3

Bijlage 3: Universiteit Leiden feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekeningen
Op basis van de jaarrekeningen 2003 tot en met 2012 van de Universiteit Leiden is de ontwikkeling van
de baten en lasten in kaart gebracht, hetgeen hierna cumulatief is opgenomen. Het overzicht is
opgesteld op basis van het door het ministerie van OCW voorgeschreven jaarrekeningmodel (EFJ-model).
Universiteit Leiden (x €1.000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Rijksbijdragen

279.200

285.100

293.000

296.900

304.100

258.300

271.000

280.100

283.300

286.000

Collegegelden

22.100

24.200

25.400

25.900

26.700

28.000

28.900

34.500

36.400

39.000

Werk in opdracht van derden

36.100

40.600

47.500

50.000

54.900

125.100

135.200

149.700

163.600

155.900

Overige baten

36.000

31.500

33.500

31.900

35.100

27.900

42.700

29.700

31.400

33.000

Totaal baten

373.400

381.400

399.400

404.700

420.800

439.300

477.800

494.000

514.700

513.900

Personele lasten

183.700

179.600

183.800

199.200

207.000

289.300

293.200

309.600

312.500

319.500

Afschrijvingen

14.800

15.700

18.800

19.800

22.600

27.600

26.600

33.200

41.100

34.700

Inkomstenoverdrachten

103.100

107.100

109.900

113.900

119.900

-

-

-

-

-

Huisvestingslasten

13.500

15.900

24.200

17.700

15.100

34.800

39.200

33.700

36.700

39.600

Overige instellingslasten

57.400

56.700

63.500

65.200

69.300

98.500

103.800

96.600

98.200

94.400

Totaal lasten

372.500

375.000

400.200

415.800

433.900

450.200

462.800

473.100

488.500

488.200

Baten

Lasten

Saldo operationele baten en lasten

900

6.400

800-

11.100-

13.100-

10.900-

15.000

20.900

26.200

25.700

Saldo financiële baten en lasten

2.100

1.200

1.000

7.200

1.500

2.100-

1.300

1.400-

6.600-

2.200-

Resultaat uit gewone bedrijfsvoering

3.000

7.600

200

3.900-

11.600-

13.000-

16.300

19.500

19.600

23.500

800

-

4.600

-

-

-

400

-

-

-

-

-

-

-

200-

2.700-

1.600

2.100

100

700-

Buitengewone baten
Aandeel Derden
Buitengewone lasten
EXPLOITATIERESULTAAT

-

-

-

100

-

-

-

-

-

-

3.800

7.600

4.800

4.000-

11.800-

15.700-

18.300

21.600

19.700

22.800

Bron: jaarrekeningen 2003-2012 Universiteit Leiden.

Vanaf 2008 worden, zoals voorgeschreven in de Regeling Jaarverslaggeving Onderwijs, de baten en
lasten van de onderwijs- en onderzoeksactiviteiten van de faculteit Geneeskunde (ondergebracht bij het
LUMC) geconsolideerd in de jaarrekening van de Universiteit Leiden. De baten en lasten van het 2 e en 3e
geldstroomonderzoek zijn daarin begrepen; omdat de financiële administratie op projectniveau door het
LUMC wordt gevoerd zijn de projecten van de Faculteit Geneeskunde niet betrokken in het onderzoek.
Het aandeel derden betreft het saldo van de 2e en 3e geldstroomactiviteiten van het LUMC.

Pagina 97
Bijlage 3

Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
In deze paragraaf zijn de ontwikkelingen tussen de verschillende geldstromen nader beschreven. Wij
zullen in deze paragraaf ingaan op de volgende verhoudingen:
• Ontwikkeling 1e geldstroom.
• Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom.
• Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom.

Ontwikkeling 1e geldstroom
Wij hebben van het ministerie van OCW een overzicht over de periode 2009 tot en met 2012 ontvangen
met een verdeling van de rijksbijdragen naar universiteit, verdeeld naar de onderwijs- en
onderzoekscomponent van de financiering. Op basis van dit overzicht hebben wij de ontwikkeling van de
verdeling van de geldstroom over deze periode opgenomen.
Wij constateren dat ondergenoemde bedragen niet één-op-één aansluiten op de bedragen zoals
opgenomen in de jaarrekening van universiteit, hetgeen naar informatie van OCW en de VSNU wordt
veroorzaakt door het feit dat OCW bijdragen op kasbasis toerekent, terwijl onderwijsinstellingen
(conform de RJ ) baten toerekenen aan het jaar waarop zij betrekking hebben. De afwijking in deze
stromen wordt veroorzaakt door vooruitbetalingen, die in het jaar van ontvangst niet als baten, maar als
verplichting zijn verantwoord in de jaarrekening.
In de jaren 2009 tot en met 2012 heeft Universiteit Leiden tussen de € 271 miljoen in 2009 naar
€ 286 miljoen in 2012 verkregen voor zowel onderzoek als onderwijs. Op basis van de gegevens die ter
beschikking zijn gesteld door het ministerie van OCW hebben wij het lumpsumbedrag (in miljoen €)
verdeeld in een onderwijs- en onderzoekscomponent.
De verhouding tussen de onderzoekscomponent en het onderwijsdeel (in miljoenen €) is als volgt weer
te geven.
350
300
250
200

Onderzoeksdeel
Onderwijsdeel

150

Totaal OCW
100
50
2009

2010

2011

2012

Bron: document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e
geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).

Pagina 98
Bijlage 3

De baten bestemd voor onderzoek binnen de 1e geldstroom zijn in de jaren 2009 tot en met 2012
relatief gelijk gebleven. Over de jaren 2009 tot en met 2012 bedroeg het aandeel van de
onderzoekscomponent in de rijksbijdragen gemiddeld 52%.

Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom
In onderstaand overzicht is de verdeling van de verschillende geldstromen naar aard weergegeven,
gebaseerd op de gegevens opgenomen in de jaarrekening. Op basis van gegevens in de jaarrekeningen is
in onderstaand overzicht de ontwikkeling van 2e en 3e geldstroom over de jaren 2003 tot en met 2012
weergegeven.
In onderstaand overzicht zijn de baten inzake contractonderwijs niet opgenomen, daar mede naar
informatie van de universiteiten contractonderwijs in belangrijke mate kostendekkend plaatsvindt.
Derhalve hebben wij in onderstaand overzicht de baten inzake onderwijs op basis van gegevens uit de
jaarrekening uit het overzicht gelaten.
Totalen
(x €1.000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

NWO Subsidie

18.600

22.700

25.800

27.900

28.100

45.900

47.900

61.100

66.700

66.400

Overheid
Internationale
organisaties EU
Overige 2e en 3e
geldstroom
(zonder
contractonderwijs)
104

3.200

2.900

4.900

5.700

8.400

8.500

12.600

11.400

9.200

8.600

-

-

-

-

-

21.500

23.200

27.400

35.400

24.700

11.500

11.800

14.100

11.600

13.800

38.200

41.300

41.500

44.400

48.600

Totaal

33.300

37.400

44.800

45.200

50.300

114.100

125.000

141.400

155.700

148.300

Bron: jaarrekeningen Universiteit Leiden 2003 – 2012.

104

Dit betreft onderzoek gefinancierd door andere organisaties dan hierboven beschreven.

Pagina 99
Bijlage 3

Overzicht van de verschillende inkomsten per jaar:
100%
90%
80%
Overige 2e en 3e geldstroom
(zonder contractonderwijs)

70%
60%

Internationale organisaties EU

50%

Overheid

40%
30%

NWO subsidie

20%
10%
0%

2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Bron: jaarrekeningen Universiteit Leiden 2003 – 2012.

Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom
Hieronder zijn op basis van de beschikbare gegevens uit ons onderzoek de omvang van het
onderzoeksdeel van de 1e geldstroom en de bijdragen voor onderzoek vanuit de 2e en 3e geldstroom
(exclusief contractonderwijs) samengevoegd in één overzicht.
Totalen (x €1.000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Onderzoekscomponent 1e geldstroom

134.016

136.848

140.640

142.512

145.968

123.984

139.481

143.215

149.759

147.620

Baten 2e en 3e geldstroom

36.100

40.600

47.500

50.000

54.900

125.100

135.200

149.700

163.600

155.900

Baten contractonderwijs
Totaal 2e en 3e geldstroom zonder
contractonderwijs

(2.800)

(3.200)

(2.700)

(4.800)

(4.600)

(11.000)

(10.200)

(8.300)

(7.900)

(7.600)

33.300

37.400

44.800

45.200

50.300

114.100

125.000

141.400

155.700

148.300

Totaal baten

167.316

174.248

185.440

187.712

196.268

238.084

264.481

284.615

305.459

295.920

Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Universiteit Leiden en document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk
5.1).

Pagina 100
Bijlage 3

In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de rijksbijdragen (1e geldstroom onderzoeksmiddelen) en
het saldo van de 2e en 3e geldstroom opgenomen (indexcijfers: 2003 =100):
500%
450%
400%
350%
300%

Rijksbijdragen (contract
en onderzoek)

250%

2e en 3e geldstroom
zonder contractonderwijs

200%
150%

100%
50%
0%
2003200420052006200720082009201020112012
Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Universiteit Leiden en document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW. (zie hoofdstuk
5.1). Verdeling 1e geldstroom 2003-2008 is gelijkgesteld aan gemiddelde verdeling in periode 2009-2013.

Zowel absoluut als relatief stijgen de 2e en 3e geldstromen (exclusief contractonderwijs) ten opzichte
van de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom. De omvang van de 2e en 3e geldstroom (exclusief
contractonderwijs) stijgt over de periode van 2003 tot en met 2012 met cumulatief 445%, versus een
stijging van de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom van 10%. De stijging van de 2e en 3e
geldstroom van 2007 naar 2008 wordt in belangrijke mate veroorzaakt door de consolidatie van het
LUMC (zie eerder). Vanaf het jaar 2008 tot en met 2012 geldt dat de 2 e en 3e geldstroom met 40% is
gestegen.

Pagina 101
Bijlage 3

Als gevolg van bovenstaande ontwikkeling geldt dat de omvang van de onderzoeksmiddelen uit de 1e en
2 & 3e geldstroom elkaar vanaf 2003 tot en met 2012 naderen, hetgeen schematisch als volgt kan
worden weergegeven:
90%
80%

70%
60%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

50%
40%

2e en 3e geldstroom
zonder
contractonderwijs

30%
20%
10%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012

Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Universiteit Leiden en document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie
hoofdstuk 5.1).

Bovenstaande ontwikkeling wordt mede veroorzaakt door de consolidatie van het LUMC.

Inrichting projectadministratie
Registratie regelingen
Uit ons onderzoek blijkt dat de Universiteit Leiden projectbaten in de financiële administratie niet op
regeling (verstrekker)-niveau baten registreert, maar op een hoger aggregatieniveau, namelijk de 2 e en
3e geldstroom. Deze verwerkingswijze is conform het model van het ministerie van OCW.
In de financiële administratie wordt een integrale projectregistratie bijgehouden, op basis van een door
de EU in het kader van FP7 gecertificeerde en door voormalig AgentschapNL aanvaarde systematiek
voor het toerekenen van kosten en activiteiten. In de projectadministratie, die geen onderdeel uitmaakt
van de financiële administratie, worden de projectkosten geregistreerd met als doel verantwoording aan
de subsidieverstrekker t e kunnen afleggen.
Het zichtbaar maken van de omvang van de matchingbehoefte wordt beïnvloed door de manier waarop
door de universiteiten wordt omgaan met de volgende elementen:
• De integrale verantwoording van uren van het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van
projecten is betrokken.
• De toerekening directe materiële kosten aan projecten.
• De toerekening van de integrale kosten van de instelling aan faculteiten met daaraan gekoppeld de
wijze van berekening van uurtarieven.

Pagina 102
Bijlage 3

De administratie van de Universiteit Leiden is niet zodanig ingericht dat projecten kunnen worden
nagecalculeerd op basis van het feitelijke (integrale) kostenniveau. Achteraf kan de integrale kostprijs
van een project niet eenduidig worden vastgesteld. Hierna is weergegeven hoe de Universiteit Leiden
met bovenstaande problematiek is omgegaan en op welke wijze wij hiermee bij het onderzoek zijn
omgegaan.
Integrale projectkosten
De Universiteit Leiden heeft inzicht in de geldstromen aan de inputkant van zowel de 1 e, 2e als de
3e geldstroom. De toedeling van (integrale) kosten op basis van gerealiseerde activiteiten is niet belegd
binnen de financiële administratie. Wij hebben daarom onderzocht op welke wijze de Universiteit Leiden
de indirecte kosten toerekent aan individuele projecten, hetgeen hierna is toegelicht.
De directe kosten voor projecten worden geregistreerd in de financiële en projectadministratie. De
directe kosten plus een opslag ter dekking van de indirecte kosten resulteert in de integrale
projectkosten. Voor het verkrijgen van een volledig (nacalculatorisch) inzicht in indirecte kosten die
samenhangen met de uitvoering van de 2e en 3e geldstroomprojecten is een integrale urenregistratie
van al het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van projecten betrokken is, een
randvoorwaarde. Uit ons onderzoek is gebleken dat de Universiteit Leiden geen integrale
tijdverantwoording voor het wetenschappelijke en ondersteunend personeel voert, waardoor een
volledige toerekening van de indirecte kosten aan een project niet mogelijk is. Een tijdschrijfsysteem
wordt toegepast voor het directe wetenschappelijke personeel als de voorwaarden van de
subsidieverstrekker dit vereisen. Dit geldt voor de 3e geldstroomprojecten voor de overheid en de EU.
Als gevolg van het ontbreken van een dergelijke registratie kan de integrale kostprijs van een project niet
worden bepaald op basis van gegevens uit de financiële administratie, maar is op basis van percentages
een benadering voor de toerekening van indirecte kosten opgesteld.
Toerekening indirecte kosten
Voor de afrekening van verschillende subsidieprojecten met de subsidieverstrekker is een calculatie voor
de indirecte kosten noodzakelijk, die door de Universiteit Leiden is opgezet. Uit de methodiek en de
rapportage hierbij blijkt dat de totale indirecte kosten op het niveau van Universiteit Leiden en
individuele faculteiten op basis van aantal werkbare uren worden omgeslagen naar één standaardopslag
per uur per type personeel (tien verschillende vermeld; ingedeeld naar salarisschaal). De indirecte
faculteitskosten en indirecte kosten van de universiteit worden als opslag verantwoord op de directe
loonkosten per medewerker.
Deze methode resulteert per faculteit per categorie medewerker in een opslag voor indirecte kosten. Op
basis van de beschikbare calculatie bedraagt het gemiddelde opslagpercentage (niet gewogen105) voor
de dekking van indirecte kosten over de faculteiten circa 60,8% 106.

105

Hierbij is geen rekening gehouden met de verdeling van de medewerkers van de universiteit over de verschillende
functiecategorieën en de wijze waarop deze medewerkers over onderzoeksprojecten worden verdeeld.

106

Per faculteit, type medewerker, type regeling geldt een ander opslagpercentage.

Pagina 103
Bijlage 3

Onderzoek projecten
Wij hebben van de Universiteit Leiden een overzicht ontvangen met projectbaten, dat op hoofdlijnen
aansluit met de gegevens uit de jaarrekeningen.
Wij hebben twintig projecten geselecteerd, aselect verdeeld over de verschillende faculteiten
geselecteerd, waarvoor wij de volgende informatie hebben opgevraagd en nader onderzocht.
Per project hebben wij het volgende onderzocht:
• Regeling
• Welke regeling betreft het?
• Hoe worden tarieven berekend?
• Project:
• Betreft het een integrale (inclusief begeleiding) of marginale projectbegroting (exclusief
begeleiding)?
• Wat is de omvang van het project en gevraagde financiering, naar kostencategorie?
• Welke indirecte kosten worden toegerekend aan het project; inclusief toerekening van kosten
(zowel indirecte als directe kosten) of alleen personele lasten met opslag?
• Wat is de realisatie en afrekening project (financiering); wat is het projectresultaat?
• Geldt vanuit de projectfinanciering een dekking op de indirecte lasten? Zo ja, hoeveel? Zo nee,
waarom niet?
Uit de ontvangen projectdocumenten blijkt dat in de projectverantwoording een gefixeerd (flat-rate)
opslagpercentage (aansluitend op de betreffende subsidieregeling) voor de indirecte kosten is
gehanteerd. Uit de ontvangen projectinformatie bleek de integrale kostprijs van het project niet.
Hierdoor hebben wij de integrale kostprijs en de matchingbehoefte herrekend op basis van de ontvangen
informatie omtrent de opslag van indirecte kosten, de directe projectkosten en de ontvangen
subsidiebijdrage.
Uit ons onderzoek naar individuele projecten bij de Universiteit Leiden blijkt uit de beschikbare
informatie dat de volgende, maximale, gemiddeld en minimale matchingbehoefte per regeling:
• NWO, gebaseerd op onderzoek naar registratie van zes projecten:
• minimaal: 36%;
• gemiddeld: 42%;
• maximaal: 54% (een VICI project met een financieringspercentage van 67%).
• EU, gebaseerd op onderzoek naar registratie van zeven projecten:
• minimaal: 19%;
• gemiddeld: 28%
• maximaal: 34% (een Marie Curie project)
• Overige, gebaseerd op onderzoek naar registratie van zeven projecten
• minimaal: 8% (een SenterNovem project met een hoge dekking);
• gemiddeld: 24%;
• maximaal: 37% (een project van het ministerie van Buitenlandse Zaken).
De Universiteit Leiden rekent niet alle kosten toe aan projecten, waaronder de kosten voor
voorbereiding, deels voor begeleiding, maar ook niet subsidiabele kosten. Deze kosten zijn in de
administratie van instellingen niet naar project geregistreerd. Waren deze kosten wel verantwoord, dan
resulteert dit in een hogere matchingbehoefte. Wij hebben geen nader onderzoek uitgevoerd naar de
omvang van deze niet geregistreerde kosten.

Pagina 104
Bijlage 3

In onderstaande tabel is de verwachte matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte regelingen
(zie hoofdstuk 6) afgezet tegen de matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte projecten bij de
Universiteit Leiden.
Minimaal

Gemiddeld

Maximaal

NWO:
Theoretische matchingbehoefte

30%

52%

69%

Matchingbehoefte projecten

36%

42%

54%

Theoretische matchingbehoefte

3%

43%

70%

Matchingbehoefte projecten

19%

28%

34%

Theoretische matchingbehoefte

0%

46%

85%

Matchingbehoefte projecten

8%

24%

37%

EU:

Overige:

Bron: onderzoek en bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6) en onderzochte projecten Universiteit Leiden.

Matchingbehoefte Universiteit Leiden
Conform het verzoek van de begeleidingscommissie zijn in deze paragraaf de financiële stromen van de
Universiteit Leiden (2e en 3e geldstroom) afgezet tegen de gemiddelde uitkomst van de
matchingbehoefte blijkens de onderzochte regelingen.
Universiteit

Type regeling

Geldstroom

Matchingbehoefte per €

Matchingbehoefte

conform JR 2012

aan integrale kosten

(in € 1.000)

(in € 1.000)

Leiden

NWO

66.400

42%

48.083

EU

24.700

28%

9.606

Overige

57.200

24%

18.063

Totaal

148.300

75.751

Bron: bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6), jaarrekening 2012 Universiteit Leiden en onderzochte projecten
Universiteit Leiden.

Pagina 105
Bijlage 4

Bijlage 4: Maastricht University feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekeningen
Op basis van de jaarrekeningen 2003 tot en met 2012 van Maastricht University is de ontwikkeling van
de baten en lasten in kaart gebracht, hetgeen hierna cumulatief is opgenomen. Het overzicht is
opgesteld op basis van het door het ministerie van OCW voorgeschreven jaarrekeningmodel (EFJ-model).
Universiteit Maastricht (x €1.000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Rijksbijdragen

184.505

192.600

198.997

207.871

224.751

193.324

187.461

187.889

194.564

192.828

Collegegelden

15.544

16.409

17.087

17.855

18.582

18.672

21.966

23.716

26.627

28.864

Werk in opdracht van derden

34.832

40.493

49.478

41.358

49.362

72.354

75.126

78.246

85.802

89.859

Baten

Overige baten

39.813

41.909

43.104

44.545

49.195

34.032

39.143

42.362

36.428

41.572

Totaal baten

274.694

291.411

308.666

311.629

341.890

318.382

323.696

332.213

343.421

353.123

Personele lasten

140.606

150.101

159.604

155.480

167.464

195.600

212.220

231.287

232.556

229.705

Afschrijvingen

14.035

16.779

16.660

17.532

19.504

18.121

19.714

20.001

20.506

20.861

Inkomstenoverdrachten

64.981

66.261

70.431

68.249

73.501

17.160

17.868

19.273

19.902

19.777

Overige instellingslasten

56.090

56.966

61.206

58.931

63.424

64.716

82.824

76.240

73.982

74.764

Totaal lasten

275.712

290.107

307.901

300.192

323.893

295.597

332.626

346.801

346.946

345.107

1.018-

1.304

765

11.437

17.997

22.785

8.930-

14.588-

3.525-

8.016

Lasten

Saldo operationele baten en lasten
Saldo financiële baten en lasten

750

245

628-

50-

2.667

1.953

1.583

803

1.991

610-

Resultaat uit gewone bedrijfsvoering

268-

1.549

137

11.387

20.664

24.738

7.347-

13.785-

1.534-

7.406

Resultaat deelnemingen

-

-

-

-

-

238-

1.227

2.458

1.298-

832-

EXPLOITATIERESULTAAT

268-

1.549

137

11.387

20.664

24.500

6.120-

11.327-

2.832-

6.574

Bron: jaarrekeningen 2003-2012 Maastricht University.

In 2008 is een stelselwijziging doorgevoerd inzake de verwerking van de baten van onderwijs- en
onderzoeksactiviteiten om zo aan de RJ660 te voldoen. Het resultaat deelnemingen heeft betrekking op
diverse B.V. ’s waarin de Maastricht University een belang heeft.

Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
In deze paragraaf zijn de ontwikkelingen tussen de verschillende geldstromen nader beschreven. Wij
zullen in deze paragraaf ingaan op de volgende verhoudingen:
• Ontwikkeling 1e geldstroom.
• Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom.
• Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom.

Pagina 106
Bijlage 4

Ontwikkeling 1e geldstroom
Wij hebben van het ministerie van OCW een overzicht over de periode 2009 tot en met 2012 ontvangen
met een verdeling van de rijksbijdragen naar universiteit, verdeeld naar de onderwijs- en
onderzoekscomponent van de financiering. Op basis van dit overzicht hebben wij de ontwikkeling van de
verdeling van de geldstroom over deze periode opgenomen.
Wij constateren dat ondergenoemde bedragen niet één-op-één aansluiten op de bedragen zoals
opgenomen in de jaarrekening van de universiteit, hetgeen naar informatie van OCW en de VSNU wordt
veroorzaakt door het feit dat OCW bijdragen op kasbasis toerekent, terwijl onderwijsinstellingen
(conform de RJ ) baten toerekenen aan het jaar waarop zij betrekking hebben. De afwijking in deze
stromen wordt veroorzaakt door vooruitbetalingen, die in het jaar van ontvangst niet als baten, maar als
verplichting zijn verantwoord in de jaarrekening.
Tussen 2009 en 2012 neemt de rijksbijdrage voor onderzoek en onderwijs toe van € 187 miljoen in
2009 naar € 193 miljoen in 2012. De verhouding tussen de onderzoekscomponent en het onderwijsdeel
(in miljoenen €) is als volgt weer te geven.
250

200
150

Onderzoeksdeel
Onderwijsdeel

100

Totaal OCW

50
2009

2010

2011

2012

Bron: document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e
geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).

Uit bovenstaande grafiek blijkt dat het onderwijsdeel groter is dan de onderzoekscomponent, maar dat
het verschil afneemt. Over de jaren 2009 tot en met 2012 bedroeg het aandeel van de
onderzoekscomponent in de rijksbijdragen gemiddeld 43%.
Wij hebben geen nadere informatie ontvangen omtrent de verdeling van de geldstromen over de jaren
2003 tot en met 2008. Om onderzoek te kunnen doen naar deze periode hebben wij de aanname
gedaan dat in de periode 2003 tot en met 2008 43% van de rijksbijdragen bestemd is voor onderzoek.

Pagina 107
Bijlage 4

Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom
In onderstaand overzicht is de verdeling van de verschillende geldstromen naar aard weergegeven,
gebaseerd op de gegevens opgenomen in de jaarrekening. Op basis van de gegevens in de
jaarrekeningen zijn in onderstaand overzicht de ontwikkeling van de 2e en 3e geldstroom over de jaren
2006 tot en met 2012 weergegeven. Over de verhouding van de baten binnen de 2 e en 3e geldstroom in
de periode 2003 tot en met 2005 zijn in de beschikbare jaarrekeningen geen precieze gegevens
beschikbaar omdat in die jaren projecten werden geadministreerd als “onderhanden werk” en de
mutaties “onderhandenwerk” niet per batensoort werden uitgesplitst.
In onderstaand overzicht zijn de baten inzake contractonderwijs niet opgenomen, daar mede naar
informatie van de universiteiten contractonderwijs in belangrijke mate kostendekkend plaatsvindt.
Derhalve hebben wij in onderstaand overzicht de baten inzake onderwijs op basis van gegevens uit de
jaarrekening uit het overzicht gelaten.
Totalen (x €1.000)

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

NWO Subsidie

10.040

10.138

13.662

12.612

17.635

14.828

16.929

Overheid

4.616

7.759

9.336

11.904

8.790

12.013

11.268

5.179

8.711

6.839

5.168

6.982

9.497

10.762

Overige 2 en 3 geldstroom (geen contractonderwijs)

21.523

22.754

35.987

34.436

29.282

32.463

32.701

Totaal

41.358

49.362

65.824

64.120

62.689

68.801

71.660

Internationale organisaties EU
e

e

Bron: jaarrekeningen Maastricht University 2006 – 2012.

Overzicht van de verschillende inkomsten per jaar:
100%
90%
80%
Overige 2e en 3e geldstroom
(zonder contractonderwijs)

70%
60%

Internationale organisaties EU

50%
Overheid

40%
30%

NWO subsidie

20%
10%
0%
2006

2007

2008

2009

2010

2011

Bron: jaarrekeningen Maastricht University 2006 – 2012.

2012

Pagina 108
Bijlage 4

Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom
Hieronder zijn op basis van de beschikbare gegevens uit ons onderzoek de omvang van het
onderzoeksdeel van de 1e geldstroom en de bijdragen voor onderzoek vanuit de 2e en 3e geldstroom
(exclusief contractonderwijs) samengevoegd in één overzicht.
Totalen (x €1.000)
Onderzoekscomponent 1e
geldstroom

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

79.337

82.818

85.569

89.385

96.643

83.129

79.541

78.239

83.558

86.189

Baten 2e en 3e geldstroom

34.832

40.493

49.478

41.358

49.362

72.354

75.126

78.246

85.802

89.859

Af: baten contractonderwijs
Totaal 2e en 3e geldstroom
zonder contractonderwijs

-

-

-

-

-

(6.530)

(11.006)

(15.557)

(17.001)

(18.199)

34.482

40.493

49.478

41.358

49.362

65.824

64.120

62.689

68.801

71.660

Totaal baten

114.169

123.311

135.047

130.743

146.005

148.953

143.661

140.928

152.359

157.849

Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Maastricht University document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW. (zie hoofdstuk
5.1). Verdeling 1e geldstroom 2003-2008 is gelijkgesteld aan gemiddelde verdeling in periode 2009-2013.

In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de rijksbijdragen (1e geldstroom onderzoeksmiddelen) en
het saldo van de 2e en 3e geldstroom opgenomen (indexcijfers: 2003 =100):
250%

200%

150%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

100%

2e en 3e geldstroom zonder
contractonderwijs

50%

0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Maastricht University en document “aansluiting jaarcijfers –
begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW.
(zie hoofdstuk 5.1).

Zowel absoluut als relatief stijgen de 2e en 3e geldstromen (exclusief contractonderwijs) ten opzichte van
de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom. De omvang van de 2e en 3e geldstroom (exclusief
contractonderwijs) stijgt over de periode van 2003 tot en met 2012 met cumulatief 108%, versus een
stijging van de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom van 9%. De gewijzigde verhouding in 2008
wordt in belangrijke mate veroorzaakt door de consolidatie van het Academisch ziekenhuis Maastricht
(zie eerder). Vanaf het jaar 2008 tot en met 2012 geldt dat de 2 e en 3e geldstroom met 9 % is gestegen.

Pagina 109
Bijlage 4

Als gevolg van bovenstaande ontwikkeling geldt dat de omvang van de onderzoeksmiddelen uit de 1e en
2 & 3e geldstroom elkaar vanaf 2003 tot en met 2012 naderen, hetgeen schematisch als volgt kan
worden weergegeven:
80%
70%
60%
50%
40%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

30%

2e en 3e geldstroom
zonder contractonderwijs

20%
10%
0%
2003200420052006200720082009201020112012
Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Maastricht University en document “aansluiting jaarcijfers –
begrotings-brieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW
(zie hoofdstuk 5.1).

Inrichting projectadministratie
Registratie regelingen
Uit ons onderzoek blijkt dat de Maastricht University projectbaten in de financiële administratie niet op
regeling (verstrekker)-niveau baten registreert, maar op een hoger aggregatieniveau, namelijk de 2 e en
3e geldstroom. Deze verwerkingswijze is conform het model van het ministerie van OCW.
In de financiële administratie is geen sprake van een integrale registratie op individueel projectniveau;
de directe personele projectkosten zijn verantwoord onder de personele lasten. In de
projectadministratie, die geen onderdeel uitmaakt van de financiële administratie, worden de
projectkosten geregistreerd met als doel verantwoording aan de subsidieverstrekker te kunnen afleggen.
Deze extracomptabele verwerkingswijze is toegestaan en is mede ingegeven door de verschillende
methode, waarop met de subsidieverstrekker moet worden afgerekend. Door universiteiten is
aangegeven dat vanwege de verschillende methoden van afrekenen een uniforme inrichting van de
projectadministratie hieromtrent niet mogelijk is.

Pagina 110
Bijlage 4

Het zichtbaar maken van de omvang van de matchingbehoefte wordt beïnvloed door de manier waarop
door de universiteiten wordt omgaan met de volgende elementen:
• De integrale verantwoording van uren van het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van
projecten is betrokken.
• De toerekening directe materiële kosten aan projecten.
• De toerekening van de integrale kosten van de instelling aan faculteiten met daaraan gekoppeld de
wijze van berekening van uurtarieven.
De administratie van Maastricht University is niet zodanig ingericht dat projecten kunnen worden
nagecalculeerd op basis van het feitelijke (integrale) kostenniveau. Achteraf kan de integrale kostprijs
van een project niet eenduidig worden vastgesteld. Hierna is weergegeven hoe de Maastricht University
met bovenstaande problematiek is omgegaan en op die wijze wij hiermee in het onderzoek zijn
omgegaan.
Integrale projectkosten
Maastricht University heeft inzicht in de geldstromen aan de inputkant van zowel de 1e, 2e als 3e
geldstroom. De toedeling van (integrale) kosten op basis van gerealiseerde activiteiten is niet belegd
binnen de financiële administratie. Wij hebben daarom onderzocht op welke wijze de Maastricht
University de indirecte kosten toerekent aan individuele projecten, hetgeen hierna is toegelicht.
De directe kosten voor projecten worden geregistreerd in de financiële en projectadministratie. De
directe kosten plus een opslag ter dekking van de indirecte kosten resulteert in de integrale
projectkosten. Voor het verkrijgen van een volledig (nacalculatorisch) inzicht in indirecte kosten die
samenhangen met de uitvoering van de 2e en 3e geldstroomprojecten is een integrale urenregistratie
van al het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van projecten betrokken is, een
randvoorwaarde. Tijdens het onderzoek is gebleken dat Maastricht University geen integrale
tijdverantwoording voor het wetenschappelijke en ondersteunend personeel voert, waardoor een
volledige toerekening van de indirecte kosten aan een project niet mogelijk is. Een tijdschrijfsysteem
wordt toegepast voor het directe wetenschappelijke personeel als de voorwaarden van de
subsidieverstrekker dit vereisen. Dit geldt voor de 3e geldstroomprojecten voor de overheid en de EU.
Als gevolg van het ontbreken van een dergelijke registratie kan de integrale kostprijs van een project niet
worden bepaald op basis van gegevens uit de financiële administratie, maar is op basis van percentages
een benadering voor de toerekening van indirecte kosten opgesteld.
Toerekening indirecte kosten
Voor de afrekening voor verschillende subsidieprojecten is een calculatie voor de indirecte kosten
noodzakelijk, die door de Maastricht University is opgezet. Uit de methodiek blijkt dat de totale indirecte
kosten op het niveau van Maastricht University op basis van aantal werkbare uren worden omgeslagen
naar één standaardopslag per uur per medewerker.
Uit de methodiek en de rapportage hierbij blijkt dat de totale indirecte kosten op het niveau van
Maastricht University en individuele faculteiten op basis van aantal werkbare uren worden omgeslagen
naar één standaardopslag per uur per type (10 verschillende vermeld; ingedeeld naar salarisschaal)
medewerker. De indirecte faculteitskosten en indirecte kosten van de universiteit worden als opslag
verantwoord op de directe loonkosten per medewerker.

Pagina 111
Bijlage 4

Deze methode resulteert per faculteit per medewerker in een opslag voor indirecte kosten. Op basis van
de beschikbare calculatie bedraagt het gemiddelde opslagpercentage (niet gewogen 107) voor de dekking
van indirecte kosten over de faculteiten circa 80%108.

Onderzoek projecten
Wij hebben van de Maastricht University een overzicht ontvangen met projectbaten, dat op hoofdlijnen
aansluit bij de gegevens uit de jaarrekeningen. Wij hebben 27 projecten geselecteerd, aselect verdeeld
over de verschillende faculteiten geselecteerd, waarvoor wij de volgende informatie hebben opgevraagd
en nader onderzocht. Per project hebben wij het volgende onderzocht:
• Regeling
• Welke regeling betreft het?
• Hoe worden tarieven berekend?
• Project:
• Betreft het een integrale (inclusief begeleiding) of marginale projectbegroting (exclusief
begeleiding)?
• Wat is de omvang van het project en gevraagde financiering, naar kostencategorie?
• Welke indirecte kosten worden toegerekend aan het project; inclusief toerekening van kosten
(zowel indirecte als directe kosten) of alleen personele lasten met opslag?
• Wat is de realisatie en afrekening project (financiering); wat is het projectresultaat?
• Geldt vanuit de projectfinanciering een dekking op de indirecte lasten? Zo ja, hoeveel? Zo nee,
waarom niet?
Uit de ontvangen projectdocumenten blijkt dat in de projectverantwoording een gefixeerd (flat-rate)
opslagpercentage (aansluitend op de betreffende subsidieregeling) voor de indirecte kosten is
gehanteerd. Uit de ontvangen projectinformatie bleek de integrale kostprijs van het project niet.
Hierdoor hebben wij de integrale kostprijs en de matchingbehoefte herrekend, op basis van de
ontvangen informatie omtrent de opslag indirecte kosten, de directe projectkosten en de ontvangen
subsidiebijdrage.
Uit ons onderzoek naar individuele projecten bij de Maastricht University blijkt uit de beschikbare
informatie dat de volgende, maximale, gemiddeld en minimale matchingbehoefte per regeling:
• NWO, gebaseerd op onderzoek naar registratie van zeventien projecten:
• minimaal: 24% (een ZonMw project, met hogere materiële kosten);
• gemiddeld: 38%;
• maximaal: 46% (een Top-subsidie).
• EU, gebaseerd op onderzoek naar registratie van vijf projecten:
• minimaal: 33%;
• gemiddeld: 36%;
• maximaal: 38%.
• Overige, gebaseerd op onderzoek naar registratie van vijf projecten:
• minimaal: 29% (een SenterNovem project met relatief veel materiële kosten)
• gemiddeld: 38%;
• maximaal: 43% (een IOP/TTI project).

107

Hierbij is geen rekening gehouden met de verdeling van de medewerkers van de universiteit over de verschillende
functiecategorieën en de wijze waarop deze medewerkers over onderzoeksprojecten worden verdeeld.

108

Per faculteit, type medewerker, type regeling geldt een ander opslagpercentage.

Pagina 112
Bijlage 4

Maastricht University rekent niet alle kosten toe aan projecten, waaronder kosten voor voorbereiding,
deels kosten voor begeleiding, maar ook niet subsidiabele kosten. Deze kosten zijn in de administratie
van instellingen niet naar project geregistreerd. Waren deze kosten wel verantwoord, dan resulteert dit
in een hogere matchingbehoefte. Wij hebben geen nader onderzoek uitgevoerd naar de omvang van
deze niet geregistreerde kosten.
In onderstaande tabel is de verwachte matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte regelingen
(zie hoofdstuk 6) afgezet tegen de matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte projecten bij
Maastricht University.
Minimaal

Gemiddeld

Maximaal

NWO:
Theoretische matchingbehoefte

30%

52%

69%

Matchingbehoefte projecten

24%

38%

46%

Theoretische matchingbehoefte

3%

43%

70%

Matchingbehoefte projecten

33%

36%

38%

Theoretische matchingbehoefte

0%

46%

85%

Matchingbehoefte projecten

29%

38%

43%

EU:

Overige:

Bron: onderzoek en bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6) en onderzochte projecten Maastricht University.

Matchingbehoefte Maastricht University
Conform het verzoek van de begeleidingscommissie ‘zijn in deze paragraaf de financiële stromen van de
Maastricht University (2e en 3e geldstroom) afgezet tegen de gemiddelde uitkomst van de
matchingbehoefte blijkens de onderzochte regelingen.
Universiteit

Type regeling

Geldstroom

Matchingbehoefte per €

Matchingbehoefte

conform JR 2012

aan integrale kosten

(in € 1.000)

(in € 1.000)

Maastricht

NWO

16.929

38%

10.376

EU

10.762

36%

6.054

Overige

43.969

38%

26.949

Totaal

71.660

43.378

Bron: bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6), jaarrekening 2012 Maastricht University en onderzochte projecten
Maastricht University.

Pagina 113
Bijlage 5

Bijlage 5: Universiteit van Amsterdam feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekeningen
Op basis van de jaarrekeningen van de Universiteit van Amsterdam 2003 tot en met 2012 is de
ontwikkeling van de baten en lasten in kaart gebracht, hetgeen hierna cumulatief is opgenomen. Het
overzicht is opgesteld op basis van het door het ministerie van OCW voorgeschreven jaarrekeningmodel
(EFJ-model).
Universiteit Amsterdam (x €1.000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Rijksbijdragen

363.300

369.800

380.700

396.400

317.429

328.645

355.904

365.709

372.351

380.000

Collegegelden

30.300

32.900

35.300

39.100

40.905

44.002

48.480

54.010

58.487

58.800

Werk in opdracht van derden

74.200

81.000

81.400

69.700

73.334

85.586

93.528

87.455

95.795

94.800

Overige baten

52.700

56.300

62.000

63.200

68.721

54.022

64.733

92.803

72.970

79.500

Totaal baten

520.500

540.000

559.400

568.400

500.389

512.255

562.645

599.977

599.603

613.100

Personele lasten

265.500

276.600

278.700

274.000

286.267

309.298

368.593

374.618

366.215

394.300

Afschrijvingen

27.300

29.600

30.200

31.600

25.360

29.842

38.712

34.858

51.188

42.800

Inkomstenoverdrachten

126.700

128.200

127.800

135.600

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

33.377

37.296

41.887

42.044

51.869

47.300

Overige instellingslasten

99.400

98.700

112.100

104.200

138.619

141.800

112.174

117.662

127.671

135.200

Totaal lasten

518.900

533.100

548.800

545.400

483.623

518.236

561.366

569.182

596.943

619.600

Saldo operationele baten en lasten

1.600

6.900

10.600

23.000

16.766

5.981-

1.279

30.795

2.660

6.500-

Saldo financiële baten en lasten

3.600

2.300

2.100

2.000

2.204

972

807

2.845-

3.628-

4.500-

Resultaat uit gewone bedrijfsvoering

5.200

9.200

12.700

25.000

18.970

5.009-

2.086

27.950

968-

11.000-

Buitengewone baten

-

-

1.200

-

-

-

-

-

-

-

Aandeel derden / deelnemingen

-

-

-

-

3.138

1.790

1.003

2.057

3.201

2.400

Buitengewone lasten

7.200

18.700

7.500

-

-

-

-

-

-

-

EXPLOITATIERESULTAAT

2.000-

9.500-

6.400

25.000

22.108

3.219-

3.089

30.007

2.233

8.600-

Baten

Lasten

Huisvestingslasten

Bron: jaarrekeningen 2003-2012 Universiteit van Amsterdam.

Vanaf 2008 (verwerkt in het vergelijkende cijfer 2007) worden de bijdragen die de universiteit verkrijgt
voor het Amsterdams Medisch Centrum (AMC) in mindering gebracht op de rijksbijdragen. Tot en met
2006 werden deze afdrachten opgenomen onder de overige lasten gepresenteerd als lasten
inkomstenoverdrachten. Aangezien het AMC een separate entiteit is hebben wij de (geconsolideerde)
jaarrekening met onderliggende administratie niet in ons onderzoek betrokken.
Het resultaat van de deelnemingen heeft betrekking op een aantal entiteiten waarin de Universiteit van
Amsterdam een belang heeft.

Pagina 114
Bijlage 5

Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
In deze paragraaf zijn de ontwikkelingen tussen de verschillende geldstromen nader beschreven. Wij
zullen in deze paragraaf ingaan op de volgende verhoudingen:
• Ontwikkeling 1e geldstroom.
• Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom.
• Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom.

Ontwikkeling 1e geldstroom
Wij hebben van het ministerie van OCW een overzicht over de periode 2009 tot en met 2012 ontvangen
met een verdeling van de rijksbijdragen naar universiteit, verdeeld naar de onderwijs- en
onderzoekscomponent van de financiering. Op basis van dit overzicht hebben wij de ontwikkeling van de
verdeling van de geldstroom over deze periode opgenomen.
Wij constateren dat ondergenoemde bedragen niet één-op-één aansluiten op de bedragen zoals
opgenomen in de jaarrekening van universiteit, hetgeen naar informatie van OCW en de VSNU wordt
veroorzaakt door het feit dat OCW bijdragen op kasbasis toerekent, terwijl onderwijsinstellingen
(conform de RJ ) baten toerekenen aan het jaar waarop zij betrekking hebben. De afwijking in deze
stromen wordt veroorzaakt door vooruitbetalingen, die in het jaar van ontvangst niet als baten, maar als
verplichting zijn verantwoord in de jaarrekening.
In de jaren 2009 tot en met 2012 nemen de rijksbijdragen voor zowel onderzoek als onderwijs toe van
€ 356 miljoen in 2009 naar € 380 miljoen in 2012. De verhouding tussen de onderzoekscomponent en
het onderwijsdeel (in miljoenen €) is als volgt weer te geven.
400
350
300
250

Onderzoeksdeel

200

Onderwijsdeel

150

Totaal OCW

100
50
2009

2010

2011

2012

Bron: document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e
geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).

Uit bovenstaande grafiek blijkt dat het onderwijsdeel van 2012 weer groter is dan de
onderzoekscomponent. Over de jaren 2009 tot en met 2012 bedroeg het aandeel van de
onderzoekscomponent in de rijksbijdragen gemiddeld 51%.

Pagina 115
Bijlage 5

Wij hebben geen nadere informatie ontvangen omtrent de verdeling van de geldstromen over de jaren
2003 tot en met 2008. Om onderzoek te kunnen doen naar deze periode hebben wij de aanname
gedaan dat in de periode 2003 tot en met 2008 51% van de rijksbijdragen bestemd is voor onderzoek.

Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom
In onderstaand overzicht is de verdeling van de verschillende geldstromen naar aard weergegeven,
gebaseerd op de gegevens opgenomen in de jaarrekening. Op basis van gegevens in de jaarrekeningen
zijn in onderstaand overzicht de ontwikkeling van 2e en 3e geldstroom over de jaren 2005 tot en met
2012 weergegeven. Over de verhouding van de baten binnen de 2 e en 3e geldstroom in de jaren 2003
en 2004 zijn geen gegevens beschikbaar.
In onderstaand overzicht zijn de baten inzake contractonderwijs niet opgenomen, daar mede naar
informatie van Universiteit van Amsterdam contractonderwijs in belangrijke mate kostendekkend
plaatsvindt. Derhalve hebben wij in onderstaand overzicht de baten inzake onderwijs op basis van
gegevens uit de jaarrekening uit het overzicht gelaten.
Totalen (x €1.000) (exclusief AMC)

2011

2012

23.600 20.500 21.897 22.675 38.516 29.135 31.585

39.600

9.200 12.700 12.691 19.499

4.529

4.400

Overige 2 en 3 geldstroom (geen contractonderwijs) 36.800 24.700 27.144 29.051 30.236 34.578 40.036

30.300

Totaal (enkelvoudige jaarrekening)

74.300

NWO Subsidie
Overheid
e

2005

2006

2007

2008

2009

8.027

2010

6.139

e

69.600 57.900 61.732 71.225 76.780 69.852 76.150

Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Universiteit van Amsterdam.

In de jaarrekeningen van de Universiteit van Amsterdam zijn geen subsidiebaten “internationale
organisatie EU” verantwoord. Deze subsidiebaten zijn derhalve in onderstaande tabel ook niet
opgenomen. In de administratie zijn de bijdragen vanuit EU-projecten wel separaat geadministreerd.

Pagina 116
Bijlage 5

Overzicht van de verschillende inkomsten per jaar:
100%
90%
80%

Overige 2e en 3e
geldstroom (zonder
contractonderwijs)

70%

60%

Overheid

50%
40%
30%

NWO subsidie

20%
10%
0%
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Universiteit van Amsterdam.

Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom
Hieronder zijn op basis van de beschikbare gegevens uit ons onderzoek de omvang van het
onderzoeksdeel van de 1e geldstroom en de bijdragen voor onderzoek vanuit de 2e en 3e geldstroom
(exclusief contractonderwijs) samengevoegd in één overzicht.
Totalen (x €1.000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Onderzoekscomponent 1e geldstroom

178.017

181.202

186.543

194.236

155.540

161.036

177.377

175.809

185.968

186.162

Baten 2e en 3e geldstroom

74.200

81.000

81.400

69.700

73.334

85.586

93.528

87.455

95.795

94.800

Baten contractonderwijs
Totaal 2e en 3e geldstroom
zonder contractonderwijs

-

-

(11.800)

(11.800)

(11.602)

(14.361)

(16.748)

(17.603)

(19.645)

(20.500)

74.200

81.000

69.600

57.900

61.732

71.225

76.780

69.852

76.150

74.300

Totaal baten

252.217

262.202

256.143

252.136

217.272

232.261

254.157

245.661

262.118

260.462

Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Universiteit van Amsterdam en document “aansluiting jaarcijfers –
begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie
hoofdstuk 5.1). Verdeling 1e geldstroom 2003-2008 is gelijkgesteld aan gemiddelde verdeling in periode
2009-2013.

Pagina 117
Bijlage 5

In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de rijksbijdragen (1e geldstroom onderzoeksmiddelen) en
het saldo van de 2e en 3e geldstroom opgenomen (indexcijfers: 2003 =100):

120%
100%
80%
60%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

40%

2e en 3e geldstroom
zonder contractonderwijs

20%
0%

Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Universiteit van Amsterdam en document “aansluiting jaarcijfers –
begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW
(zie hoofdstuk 5.1).

Pagina 118
Bijlage 5

De ontwikkeling van de verhouding tussen de 1e en 2 & 3e geldstroom, kan als volgt schematisch
worden weergegeven:
90%
80%
70%
60%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

50%
40%

2e en 3e geldstroom
zonder
contractonderwijs

30%
20%

10%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Bron: jaarrekeningen 2005 tot en met 2012 Universiteit van Amsterdam en i document “aansluiting jaarcijfers –
begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW.
(zie hoofdstuk 5.1).

Inrichting projectadministratie
Registratie regelingen
Uit ons onderzoek blijkt dat de Universiteit van Amsterdam projectbaten in de financiële administratie
niet op regeling (verstrekker)niveau, maar op een hoger aggregatieniveau, registreert, namelijk de 2 e en
3e geldstroom. Deze verwerkingswijze is conform het model van het ministerie van OCW.
In de financiële administratie wordt een integrale projectregistratie bijgehouden, op basis van een door
de EU in het kader van FP7 gecertificeerde en door het voormalig AgentschapNL aanvaarde systematiek
voor het toerekenen van kosten en activiteiten. In de financiële administratie, worden de projectkosten
integraal geregistreerd met als doel verantwoording aan de subsidieverstrekker te kunnen afleggen,
maar ook om hier intern op te kunnen sturen.
Het zichtbaar maken van de omvang van de matchingbehoefte wordt beïnvloed door de manier waarop
door de universiteiten wordt omgaan met de volgende elementen:
• De integrale verantwoording van uren van het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van
projecten is betrokken.
• De toerekening directe materiële kosten aan projecten.
• De toerekening van de integrale kosten van de instelling aan faculteiten met daaraan gekoppeld de
wijze van berekening van uurtarieven.
De administratie van de Universiteit van Amsterdam is zodanig ingericht dat projecten kunnen worden
nagecalculeerd op basis van het feitelijke (integrale) kostenniveau.

Pagina 119
Bijlage 5

Integrale projectkosten
Voor het verkrijgen van een volledig (nacalculatorisch) inzicht in de integrale kosten die samenhangen
met de uitvoering van de 2e en 3e geldstroomprojecten is een integrale urenregistratie van al het
personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van projecten betrokken is, een randvoorwaarde. Tijdens
het onderzoek is gebleken dat de Universiteit van Amsterdam een integrale, niet actieve,
tijdverantwoording voert. Dit houdt in dat op medewerker-niveau op basis van percentage-gewijze
tijdstoerekening de registratie en kosten naar activiteiten plaatsvindt. Een tijdschrijfsysteem wordt
toegepast voor het directe wetenschappelijke personeel als de voorwaarden van de subsidieverstrekker
dit vereisen. Dit geldt voor de 3e geldstroomprojecten voor de overheid en de EU.
Op basis van de (actieve of passieve) tijdregistratie worden de voorcalculatorische indirecte kosten in
verschillende componenten toegerekend, die op basis van het werkelijke kostenniveau en het werkelijk
aantal geschreven uren worden nagecalculeerd.

Onderzoek projecten
Wij hebben van de Universiteit van Amsterdam een overzicht ontvangen met projectbaten, dat op
hoofdlijnen aansluit bij de gegevens uit de jaarrekeningen, exclusief het AMC. Wij hebben vijftien
projecten geselecteerd, aselect verdeeld over de verschillende faculteiten geselecteerd, waarvoor wij de
volgende informatie hebben opgevraagd en nader onderzocht. Per project hebben wij het volgende
onderzocht:
• Regeling
• Welke regeling betreft het?
• Hoe worden tarieven berekend?
• Project:
• Betreft het een integrale (inclusief begeleiding) of marginale projectbegroting (exclusief
begeleiding)?
• Wat is de omvang van het project en gevraagde financiering, naar kostencategorie?
• Welke indirecte kosten worden toegerekend aan het project; inclusief toerekening van kosten
(zowel indirecte als directe kosten) of alleen personele lasten met opslag?
• Wat is de realisatie en afrekening project (financiering); wat is het projectresultaat?
• Geldt vanuit de projectfinanciering een dekking op de indirecte lasten? Zo ja, hoeveel? Zo nee,
waarom niet?
•
Uit de ontvangen projectdocumenten blijkt dat de Universiteit van Amsterdam de integrale kosten van
een project registreert in de financiële administratie, waardoor de geregistreerde matchingbehoefte
blijkt uit een overzicht van de Universiteit van Amsterdam. Wij hebben vastgesteld dat de geselecteerde
projecten aansluiten op de gegevens uit deze registratie.

Pagina 120
Bijlage 5

Uit ons onderzoek naar individuele projecten bij de Universiteit van Amsterdam blijkt uit de beschikbare
informatie de volgende, maximale, gemiddeld en minimale matchingbehoefte per regeling:
• NWO, gebaseerd op onderzoek naar registratie van zeven projecten:
• minimaal: 3% (een projectsubsidie voor de aanschaf van een apparaat).
• gemiddeld: 44%.
• maximaal: 71% (een VIDI project met een financieringspercentage van 30%).
• EU, gebaseerd op onderzoek naar registratie van vier projecten:
• minimaal: 19%.
• gemiddeld: 28%.
• maximaal: 46% (een Marie Curie project, met gefixeerde opslag indirecte kosten).
• Overige, gebaseerd op onderzoek naar registratie van vier projecten:
• minimaal: 5% (een specifiek fonds voor een specifiek project).
• gemiddeld: 18%.
• maximaal: 38% (een programma voor sport en jeugd, met beperkte dekking indirecte kosten).
De Universiteit van Amsterdam rekent niet de kosten voor voorbereiding en begeleiding van projecten
toe aan het project. Deze kosten zijn in de administratie niet naar project geregistreerd. Waren deze
kosten wel verantwoord, dan resulteert dit in een hogere matchingbehoefte. Wij hebben geen nader
onderzoek uitgevoerd naar de omvang van deze niet geregistreerde kosten.
In onderstaande tabel is de verwachte matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte regelingen
(zie hoofdstuk 6) afgezet tegen de matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte projecten bij de
Universiteit van Amsterdam. Ook is de gemiddelde matching per regeling weergegeven, zoals deze blijkt
uit de financiële administratie van de Universiteit van Amsterdam.
Minimaal

Gemiddeld

Maximaal

NWO:
Theoretische matchingbehoefte

30%

52%

69%

3%

44%

71%

Matchingbehoefte projecten:

•
•

Onderzochte projecten
Registratie Universiteit van Amsterdam

49%

EU:
Theoretische matchingbehoefte

3%

43%

70%

19%

28%

46%

Matchingbehoefte projecten:

•
•

Onderzochte projecten
Registratie Universiteit van Amsterdam

31%

Overige:
Theoretische matchingbehoefte

0%

46%

85%

5%

18%

38%

Matchingbehoefte projecten:

•
•

Onderzochte projecten
Registratie Universiteit van Amsterdam

21%

Bron: onderzoek en bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6) en onderzochte projecten Universiteit van Amsterdam.

Pagina 121
Bijlage 5

Matchingbehoefte Universiteit van Amsterdam
Conform het verzoek van de begeleidingscommissie zijn in deze paragraaf de financiële stromen van de
Universiteit van Amsterdam (2e en 3e geldstroom) afgezet tegen de gemiddelde uitkomst van de
matchingbehoefte blijkens de onderzochte regelingen.
Bij het berekenen van de matchingbehoefte zijn de percentages gehanteerd, die blijken uit de interne
administratie van de Universiteit van Amsterdam. Dit percentage is gehanteerd, aangezien de
Universiteit van Amsterdam een integrale projectadministratie voert, waaruit de matchingbehoefte per
project blijkt.
Universiteit

Type regeling

Geldstroom

Matchingbehoefte per €

Matchingbehoefte

conform JR 2012

aan integrale kosten

(in € 1.000)

(in € 1.000)
NWO
Amsterdam

39.600

49%

38.047

Overige

34.700

31%
10921%

11.567

Totaal

74.300

EU &

49.614

Bron: bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6), jaarrekening 2012 Universiteit van Amsterdam en onderzochte
projecten Universiteit van Amsterdam.

In de jaarrekening is geen onderscheid gemaakt tussen EU-middelen en overige middelen, waardoor
deze in bovenstaand overzicht zijn samengevoegd.

109

In de berekening is op basis van het gewogen gemiddelde van de baten over de jaren 2008 tot en met 2012 van de
Universiteit van Amsterdam de matchingbehoefte bepaald op 25%.

Pagina 122
Bijlage 6

Bijlage 6: Wageningen University feitelijke bevindingen
Financiële analyse jaarrekeningen
Op basis van de jaarrekeningen van Wageningen University 2003 tot en met 2012 is de ontwikkeling van
de baten en lasten in kaart gebracht, hetgeen hierna cumulatief is opgenomen. Het overzicht is
opgesteld op basis van het door het ministerie van OCW voorgeschreven jaarrekeningmodel (EFJ-model).
Universiteit Amsterdam (x €1.000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Rijksbijdragen

132.606

137.369

141.180

140.720

151.870

155.200

161.260

159.610

163.320

166.060

Collegegelden

9.700

9.045

10.250

10.730

11.100

12.600

14.770

16.120

19.110

20.980

Werk in opdracht van derden (*)

47.449

50.556

53.230

54.660

69.130

78.400

89.450

95.650

96.500

105.500

Overige baten

26.223

21.826

17.250

18.160

23.820

17.550

20.270

20.480

25.550

22.670

Totaal baten

215.978

218.796

221.910

224.270

255.920

263.750

285.750

291.860

304.480

315.210

133.718

137.445

135.570

131.000

138.800

152.600

164.950

170.380

174.320

181.620

Afschrijvingen

-

-

-

-

-

14.160

16.760

16.470

23.650

23.410

Huisvestingslasten

-

-

-

-

-

16.700

21.470

22.050

24.650

25.660

Overige instellingslasten

81.683

82.900

89.280

86.950

105.000

65.550

75.570

77.130

78.620

79.220

Totaal lasten

215.401

220.357

224.850

217.950

243.800

249.010

278.750

286.030

301.240

309.910

Saldo operationele baten en lasten

577

1.561-

2.940-

6.320

12.120

14.740

7.000

5.830

3.240

5.300

Saldo financiële baten en lasten

656

623

430-

730-

530-

-

140

460

1.310

120-

1.233

938-

3.370-

5.590

11.590

14.740

7.140

6.290

4.550

5.180

333

18-

136-

40-

220-

-

3.360

60-

120

40

1.566

956-

3.506-

5.550

11.370

14.740

10.500

6.230

4.670

5.220

Baten

Lasten
Personele lasten

Resultaat uit gewone bedrijfsvoering

Aandeel Derden / Deelnemingen
EXPLOITATIERESULTAAT

Bron: jaarrekeningen 2003-2012 Wageningen University.

Ontwikkelingen subsidiestromen op totaalniveau
In deze paragraaf zijn de ontwikkelingen tussen de verschillende geldstromen nader beschreven. Wij
zullen in deze paragraaf ingaan op de volgende verhoudingen:
• Ontwikkeling 1e geldstroom.
• Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom.
• Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom.

Pagina 123
Bijlage 6

Ontwikkeling 1e geldstroom
Wij hebben van het Ministerie van OCW een overzicht over de periode 2009 tot en met 2012 ontvangen
met een verdeling van de rijksbijdragen naar universiteit, verdeeld naar de onderwijs- en
onderzoekscomponent van de financiering.
Wij constateren dat ondergenoemde bedragen niet één-op-één aansluiten op de bedragen zoals
opgenomen in de jaarrekening van universiteit, hetgeen naar informatie van OCW en de VSNU wordt
veroorzaakt door het feit dat OCW bijdragen op kasbasis toerekent, terwijl onderwijsinstellingen
(conform de RJ ) baten toerekenen aan het jaar waarop zij betrekking hebben. De afwijking in deze
stromen wordt veroorzaakt door vooruitbetalingen, die in het jaar van ontvangst niet als baten, maar als
verplichting zijn verantwoord in de jaarrekening.
In de jaren 2009 tot en met 2012 nemen de rijksbijdragen voor zowel onderzoek als onderwijs toe van
€ 161 miljoen in 2009 naar € 166 miljoen in 2012.
De verhouding tussen de onderzoekscomponent en het onderwijsdeel (in miljoenen €) is als volgt weer
te geven.
180
160
140
120
100

Onderzoeksdeel

80

Onderwijsdeel

60

Totaal OCW

40
20
2009

2010

2011

2012

Bron: document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven 2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e
geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).

De baten bestemd voor onderzoek binnen de 1e geldstroom zijn in de jaren 2009 tot en met 2012
relatief gelijk gebleven. Over de jaren 2009 tot en met 2012 bedroeg het aandeel van de
onderzoekscomponent in de rijksbijdragen gemiddeld 52%.
Wij hebben geen nadere informatie ontvangen omtrent de verdeling van de geldstromen over de jaren
2003 tot en met 2008. Om onderzoek te kunnen doen naar deze periode hebben wij de aanname
gedaan dat in de periode 2003 tot en met 2008 52% van de rijksbijdragen bestemd zijn voor onderzoek.

Pagina 124
Bijlage 6

Ontwikkeling 2e en 3e geldstroom
In onderstaand overzicht is de verdeling van de verschillende geldstromen naar aard weergegeven,
gebaseerd op de gegevens opgenomen in de jaarrekening. Op basis van gegevens in de jaarrekeningen
zijn in onderstaand overzicht de ontwikkeling van 2e en 3e geldstroom over de jaren 2009 tot en met
2012 weergegeven. Over de verhouding van de baten binnen de 2 e en 3e geldstroom in de jaren 2003
en 2008 zijn geen gegevens beschikbaar. De Wageningen University heeft in haar jaarrekening geen
subsidiebaten “Internationale organisatie EU” opgenomen, waardoor deze niet zijn gespecificeerd.
In onderstaand overzicht zijn de baten inzake contractonderwijs niet opgenomen, daar mede naar
informatie van Universiteiten contractonderwijs in belangrijke mate kostendekkend plaatsvinden.
Derhalve hebben wij in onderstaand overzicht de baten inzake onderwijs op basis van gegevens uit de
jaarrekening uit het overzicht gelaten.
Totalen (x €1.000)

2009

2010

2011

2012

NWO Subsidie

17.900

20.900

22.600

23.900

Overheid

28.000

30.700

30.100

33.400

15.400

14.654

15.400

18.600

Overige 2 en 3 geldstroom (geen contractonderwijs)

28.150

29.396

28.400

29.600

Totaal

89.450

95.650

96.500

105.500

Internationale organisaties EU
e

e

Bron: jaarrekeningen 2009 - 2012 Wageningen University.

Overzicht van de verschillende inkomsten per jaar:
100%
90%

Overige 2e en 3e
geldstroom (zonder
contractonderwijs)

80%
70%

Internationale
organisaties EU

60%
50%

Overheid

40%
30%
20%

NWO subsidie

10%
0%
2009

2010

2011

2012

Bron: jaarrekeningen 2009 - 2012 Wageningen University.

Pagina 125
Bijlage 6

Ontwikkeling 1e geldstroom versus 2e en 3e geldstroom
Hieronder zijn op basis van de beschikbare gegevens uit ons onderzoek de omvang van het
onderzoeksdeel van de 1e geldstroom en de bijdragen voor onderzoek vanuit de 2e en 3e geldstroom
(exclusief contractonderwijs) samengevoegd in één overzicht.
Totalen (x €1.000)

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

71.432

73.414

73.174

78.972

80.704

83.558

83.558

83.558

86.189

Baten 2 en 3e geldstroom

50.570

53.230

54.660

69.130

78.400

89.450

95.650

96.500

105.500

Totaal baten

122.002

126.644

127.834

148.102

159.104

173.008

179.208

180.058

191.689

Onderzoekscomponent 1e geldstroom
e

Bron: jaarrekeningen 2004- 2012 Wageningen University en document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven
2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).
Verdeling 1e geldstroom 2003-2008 is gelijkgesteld aan gemiddelde verdeling in periode 2009-2013.

In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de rijksbijdragen (1e geldstroom onderzoeksmiddelen) en
het saldo van de 2e en 3e geldstroom opgenomen (indexcijfers: 2003 =100):
250%
200%
150%
100%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom
2e en 3e geldstroom
zonder O&O baten

50%
0%

Bron: jaarrekeningen 2004- 2012 Wageningen University en document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven
2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).

Zowel absoluut als relatief stijgen de 2e en 3e geldstromen (exclusief contractonderwijs) ten opzichte
van de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom. De omvang van de 2e en 3e geldstroom (exclusief
contractonderwijs) stijgt over de periode van 2003 tot en met 2012 met cumulatief circa 110%, versus
een stijging van de onderzoekscomponent in de 1e geldstroom van circa 25%.

Pagina 126
Bijlage 6

Als gevolg van bovenstaande ontwikkeling geldt dat de omvang van de onderzoeksmiddelen uit de 1 e en
2 & 3e geldstroom elkaar zich in 2008 kruisen, hetgeen schematisch als volgt kan worden weergegeven:
70%
60%
50%
40%

Onderzoeksbaten 1e
geldstroom

30%

2e en 3e geldstroom
zonder O&O baten

20%
10%
0%
200420052006200720082009201020112012
Bron: jaarrekeningen 2004- 2012 Wageningen University document “aansluiting jaarcijfers – begrotingsbrieven
2009-2013” omtrent verdeling middelen 1e geldstroom van het ministerie van OCW (zie hoofdstuk 5.1).

Hoewel deze ontwikkeling ook bij andere universiteiten zichtbaar is, hebben wij niet bij één van de
andere universiteiten geconstateerd dat meer onderzoeksbijdragen wordt verkregen via de 2e en 3e
geldstroom dan via de 1e geldstroom.

Pagina 127
Bijlage 6

Inrichting projectadministratie
Registratie regelingen
Uit ons onderzoek blijkt dat de Wageningen University projectbaten in de financiële administratie niet op
regeling (verstrekker)-niveau baten registreert, maar op een hoger aggregatieniveau, namelijk de 2 e en
3e geldstroom. Deze verwerkingswijze is conform het model van het ministerie van OCW.
In de financiële administratie is geen sprake van een integrale registratie op individueel projectniveau;
de directe personele projectkosten zijn verantwoord onder de personele lasten. In de
projectadministratie, een subadministratie van de financiële administratie, worden de projectkosten en
projectopbrengsten geregistreerd met als doel verantwoording aan de subsidieverstrekker te kunnen
afleggen. Deze extracomptabele verwerkingswijze is toegestaan en is mede ingegeven door de
verschillende methode, waarop met de subsidieverstrekker moet worden afgerekend.
Het zichtbaar maken van de omvang van de matchingbehoefte wordt beïnvloed door de manier waarop
door de universiteiten wordt omgaan met de volgende elementen:
• De integrale verantwoording van uren van het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van
projecten is betrokken.
• De toerekening directe materiële kosten aan projecten.
• De toerekening van de integrale kosten van de instelling aan faculteiten met daaraan gekoppeld de
wijze van berekening van uurtarieven.
De administratie van de Wageningen University is niet zodanig ingericht dat projecten op basis van de
projectadministratie alleen kunnen worden nagecalculeerd op basis van het feitelijke (integrale)
kostenniveau. Achteraf kan de integrale kostprijs van een project niet eenduidig worden vastgesteld,
omdat niet subsidiabele directe en indirecte kosten niet in de projectadministratie worden vastgelegd.
Hierna is weergegeven hoe de Wageningen University met bovenstaande problematiek is omgegaan en
op welke wijze wij hiermee bij het onderzoek zijn omgegaan.
Integrale projectkosten
Wageningen University heeft inzicht in de geldstromen aan de inputkant van zowel de 1 e, 2e als de 3e
geldstroom. De toedeling van (integrale) kosten op basis van gerealiseerde activiteiten is niet belegd
binnen de financiële administratie. Wij hebben daarom onderzocht op welke wijze de Wageningen
University ten behoeve van dit onderzoek de indirecte kosten toerekent aan individuele projecten,
hetgeen hierna is toegelicht.
De directe kosten voor projecten worden geregistreerd in de financiële en projectadministratie. De
directe kosten plus een opslag ter dekking van de indirecte kosten resulteert in de integrale
projectkosen. Voor het verkrijgen van een volledig (nacalculatorisch) inzicht in indirecte kosten die
samenhangen met de uitvoering van de 2e en 3e geldstroomprojecten is een integrale urenregistratie
van al het personeel dat direct of indirect bij de uitvoering van projecten betrokken is, een
randvoorwaarde. Tijdens het onderzoek is gebleken dat de Wageningen University geen integrale
tijdverantwoording voor het wetenschappelijke en ondersteunend personeel voert, waardoor een
volledige toerekening van de indirecte kosten aan een project niet mogelijk is. Een tijdschrijfsysteem
wordt toegepast voor het directe wetenschappelijke personeel als de voorwaarden van de
subsidieverstrekker dit vereisen. Dit geldt voor de 3e geldstroomprojecten voor de overheid en de EU.

Pagina 128
Bijlage 6

Als gevolg van het ontbreken van een dergelijke registratie kan de integrale kostprijs van een project niet
worden bepaald op basis van gegevens uit de financiële administratie, maar is op basis van percentages
een benadering voor de toerekening van indirecte kosten opgesteld.
Toerekening indirecte kosten
Voor de afrekening van verschillende subsidieprojecten is een calculatie voor de indirecte kosten
noodzakelijk, die door de Wageningen University is opgezet. Uit de methodiek en de bijbehorende
rapportage hierbij blijkt dat de indirecte kosten worden omgeslagen middels een opslagpercentage op de
directe personele lasten. Dit percentage wordt berekend door de verhouding te berekenen tussen het
totaal van de indirecte kosten per departement en het totaal van directe personele lasten op
eindkostenprijs (leerstoelgroepen) van het departement.
Deze methode resulteert per faculteit per categorie medewerker in een opslag voor indirecte kosten. Op
basis van de beschikbare calculatie varieert de opslag voor de dekking van indirecte kosten per faculteit
tussen de 59% en 89%, met een gemiddelde van 72% 110.

Onderzoek projecten
Wij hebben van de Wageningen University een overzicht ontvangen met projectbaten, dat op hoofdlijnen
aansluit met de gegevens uit de jaarrekeningen. Wij hebben zestien projecten geselecteerd, aselect
verdeeld over de verschillende faculteiten geselecteerd, waarvoor wij de volgende informatie hebben
opgevraagd en nader onderzocht. Per project hebben wij het volgende onderzocht:
• Regeling
• Welke regeling betreft het?
• Hoe worden tarieven berekend?
• Project:
• Betreft het een integrale (inclusief begeleiding) of marginale projectbegroting (exclusief
begeleiding)?
• Wat is de omvang van het project en gevraagde financiering, naar kostencategorie?
• Welke indirecte kosten worden toegerekend aan het project; inclusief toerekening van kosten
(zowel indirecte als directe kosten) of alleen personele lasten met opslag?
• Wat is de realisatie en afrekening project (financiering); wat is het projectresultaat?
• Geldt vanuit de projectfinanciering een dekking op de indirecte lasten? Zo ja, hoeveel? Zo nee,
waarom niet?
Uit de ontvangen projectdocumenten blijkt dat in de projectverantwoording een gefixeerd (flat-rate)
opslagpercentage (aansluitend op de betreffende subsidieregeling) voor de indirecte kosten is
gehanteerd. Uit de ontvangen projectinformatie bleek de integrale kostprijs van het project niet.
Hierdoor hebben wij de integrale kostprijs en de matchingbehoefte herrekend op basis van de ontvangen
informatie omtrent de opslag van indirecte kosten, de directe projectkosten en de ontvangen
subsidiebijdrage.

110

Per faculteit, type medewerker, type regeling geldt een ander opslagpercentage.

Pagina 129
Bijlage 6

Uit ons onderzoek naar individuele projecten bij de Wageningen University blijkt uit de beschikbare
informatie dat de volgende, maximale, gemiddeld en minimale matchingbehoefte per regeling:
• NWO, gebaseerd op onderzoek naar registratie van zeven projecten:
• minimaal: 30%;
• gemiddeld: 40%;
• maximaal: 72%.
• EU, gebaseerd op onderzoek naar registratie van drie projecten:
• minimaal: 9%;
• gemiddeld: 22%;
• maximaal: 36% (een Marie Curie project).
• Overige, gebaseerd op onderzoek naar registratie van zes projecten:
• minimaal: 30% (een COFAMI project);
• gemiddeld: 47%;
• maximaal: 68% (een Bloom-Net project).
Wageningen University rekent niet alle kosten toe aan projecten, waaronder de kosten voor
voorbereiding, deels voor begeleiding, maar ook niet subsidiabele kosten. Deze kosten zijn in de
administratie van instellingen niet naar project geregistreerd. Waren deze kosten wel verantwoord, dan
resulteert dit in een hogere matchingbehoefte. Wij hebben geen nader onderzoek uitgevoerd naar de
omvang van deze niet geregistreerde kosten.
In onderstaande tabel is de verwachte matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte regelingen
(zie hoofdstuk 6) afgezet tegen de matchingbehoefte zoals deze blijkt uit de onderzochte projecten bij de
Wageningen University.
Minimaal

Gemiddeld

Maximaal

NWO:
Theoretische matchingbehoefte

30%

52%

69%

Matchingbehoefte projecten

30%

40%

72%

Theoretische matchingbehoefte

3%

43%

70%

Matchingbehoefte projecten

9%

22%

36%

Theoretische matchingbehoefte

0%

46%

85%

Matchingbehoefte projecten

30%

47%

68%

EU:

Overige:

Bron: onderzoek en bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6) onderzochte projecten Wageningen University.

Pagina 130
Bijlage 6

Matchingbehoefte Wageningen University
Conform het verzoek van de begeleidingscommissie zijn in deze paragraaf de financiële stromen van de
Wageningen University (2e en 3e geldstroom) afgezet tegen de gemiddelde uitkomst van de
matchingbehoefte blijkens de onderzochte regelingen.
Universiteit

Type regeling

Geldstroom

Matchingbehoefte per €

Matchingbehoefte

conform JR 2012

aan integrale kosten

(in € 1.000)

(in € 1.000)

Wageningen University

NWO

23.900

40%

15.933

EU

18.600

29%

5.246

Overige

63.000

11147%

45.554

Totaal

105.500

66.733

Bron: bewerking regelingen (zie hoofdstuk 6), jaarrekening 2012 Wageningen University en onderzochte projecten
Wageningen University.

111

Door de Wageningen University is aangegeven dat in de overige 3e geldstroom tevens projecten zijn opgenomen, die
volledig zijn gefinancierd. Projecten met een volledige financiering vielen niet in de deelwaarneming.

Pagina 131
Bijlage 7

Bijlage 7: Onderzochte universiteiten
Bij uitvoering van de deskresearch naar universiteiten zijn de volgende universiteiten betrokken.
1
Wageningen University
2
TU Delft
3
TU Eindhoven
4
Universiteit van Amsterdam
5
Universiteit Leiden
6
Maastricht University
7
Erasmus Universiteit
8
Rijksuniversiteit Groningen
9
Radboud Universiteit
10
Tilburg University
11
Universiteit Twente
12
Universiteit Utrecht
13
Vrije Universiteit
De volgende universiteiten zijn bij uitvoering van het onderzoek niet betrokken:
• Open Universiteit
• Protestantse Theologische Universiteit
• Theologische Universiteit Apeldoorn
• Theologische Universiteit Kampen
• Universiteit voor Humanistiek