Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3092
Vragen van het lid Van Raan (PvdD) aan de Minister van Financiën over het
bericht «Nederlands pensioengeld betrokken bij illegale veehandel en
ontbossing Amazone» (ingezonden 2 april 2021).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën), mede namens Minister van
Buitenlandse Zaken en Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(ontvangen 8 juni 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 2403.
Vraag 1
Bent u bekend met de onderstaande artikelen waaruit blijkt dat Braziliaanse
vleesverwerker JBS vee koopt uit de Amazone van illegale boerderijen, wat
ondersteund wordt door de satellietbeelden van Global Forest Watch?
– «Nederlands pensioengeld betrokken bij illegale veehandel en ontbossing
Amazone» van onderzoeksjournalistiek platform Pointer (KRO-NRCV)1;
– «Deze satelliet ziet hoe boeren het Amazonegebied weghappen»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat ambtenarenpensioenfonds ABP het Convenant
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Pensioenfondsen
(IMVB-convenant) heeft getekend en dus gecommitteerd is aan duurzaam
beleggen?3
Antwoord 2
Ja.

1

https://kro-ncrv.nl/nederlands-pensioengeld-betrokken-bij-illegale-veehandel-en-ontbossingamazone.
2
Trouw van 31 maart; https://www.trouw.nl/buitenland/deze-satelliet-ziet-hoe-boeren-hetamazonegebied-weghappen~bfcdd1b0/.
3
https://www.imvoconvenanten.nl/nl/pensioenfondsen/pensioenfonds.

ah-tk-20202021-3092
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe passen de investeringen van ABP, die leiden tot ontbossing, bij de
geïntensiveerde inzet van de overheid voor internationaal bosherstel?4
Antwoord 3
De geïntensiveerde inzet van het kabinet op internationaal bosbehoud en
bosherstel is niet te verenigen met investeringen die leiden tot ontbossing.
Het kabinet richt zich juist op het voorkomen van wereldwijde ontbossing en
zet de daartoe beschikbare diplomatieke en financiële instrumenten in. Eén
van de hoofddoelen van onze internationale inzet op bosbehoud en bosherstel is het stoppen van mondiale ontbossing en bosdegradatie in uiterlijk
2030.5 We willen daarom in EU-verband en vanuit Nederland ontbossingsvrije
landbouwgrondstoffenketens en houtproductie stimuleren, met als doel
ontbossingsvrije ketens in 2030.
Nationaal draagt de overheid bijvoorbeeld bij aan de werkgroep Biodiversiteit
van het Platform voor Duurzame Financiering van DNB. Deze werkgroep heeft
recent een gids uitgebracht met praktische instrumenten om ontbossing
tegen te gaan en risico’s te beperken.6 Ook in de EU zal het kabinet zich
inzetten voor het voorkomen van wereldwijde ontbossingen in de financiële
sector, bijvoorbeeld door te pleiten voor een ambitieuze toekomstige
uitwerking van de duurzame taxonomie op biodiversiteit. Ten slotte draagt
het kabinet internationaal bij aan de oprichting van Task Force on Naturerelated Financial Disclosures (TNFD). De TNFD zal een vrijwillige internationale standaard voor de rapportage van duurzaamheid gerelateerde risico’s
ontwikkelen.
Het kabinet vindt het vanzelfsprekend zeer zorgelijk als investeringen hebben
bijgedragen aan ontbossing. Het kabinet verwacht daarom ook van pensioenfondsen en andere investeerders dat zij handelen conform de OESOrichtlijnen voor multinationale ondernemingen (OESO-richtlijnen) en United
Nations Guiding Principles on Business and Human Rights (UNGP’s) en
bestaande best practices met betrekking tot duurzame financiering onderschrijven, actief uitdragen in hun beleid en daar naar handelen. Hoe
individuele pensioenfondsen invulling geven aan de naleving van deze
internationale richtlijnen en in welke bedrijven zij wel of niet investeren is de
verantwoordelijkheid en keuze van de individuele pensioenfondsen. Zo
hebben vier grote Nederlandse pensioenfondsen, waaronder het ABP, aan
deze verantwoordelijkheid invulling gegeven door hun beleggingen in
Chinese bedrijven, die rechtstreeks betrokken zijn bij de onderdrukking van de
Oeigoeren, te beëindigen. Hierover hebben zij op 20 mei jl. bericht.7
In de IMVO-beleidsnota (Kamerstuk 26 485, nr. 337) heeft het kabinet
aangegeven in te zetten op een brede gepaste zorgvuldigheidsverplichting,
die bij voorkeur op EU-niveau wordt ingevoerd. De Europese Commissie
werkt aan een wetgevende voorstel op het gebied van duurzaam ondernemingsbestuur, waar gepaste zorgvuldigheid onderdeel van uitmaakt. Dit
voorstel wordt verwacht in de tweede helft van 2021. Het kabinet zet in op
ambitieuze EU-wetgeving en houdt daarover contact met de Europese
Commissie. De uitwerking van de bouwstenen voor een brede gepaste
zorgvuldigheidsverplichting, die primair als input voor het Commissievoorstel
dienen, gaat onverminderd door. Mocht een effectief en uitvoerbaar voorstel
Europees niet van de grond komen, dan liggen de bouwstenen klaar voor het
invoeren van nationale dwingende maatregelen.
Vraag 4 en 5
Erkent u, met hoogleraar tropische bosecologie Pieter Zuidema van de
Wageningen Universiteit, dat veeteelt de grootste veroorzaker van ontbossing
in Brazilië is?8 Zo nee, hoe omschrijft u de rol van veeteelt in ontbossing in
Brazilië?
4

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/03/09/kamerbrief-inzakeinternationale-inzet-bosbehoud-en-bosherstel.
5
Kamerstuk 30 196, nr. 708.
6
Voor alle publicaties van deze werkgroep zie: https://www.dnb.nl/groene economie/platformvoor-duurzame-financiering/werkgroep-biodiversiteit/.
7
https://www.ftm.nl/artikelen/pensioenfondsen-stoppen-beleggingen-china-oeigoeren.
8
https://pointer.kro-ncrv.nl/hoe-nederlands-pensioengeld-betrokken-is-bij-illegale-veehandel-enontbossing-amazone.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Op welke manier is het logisch dat een pensioenfonds dat duurzaam wil
beleggen hierin investeert?
Antwoord 4 en 5
Ontbossing in Brazilië is een complex proces, waarbij verschillende factoren
zowel direct als indirect een rol spelen. De beschikbare gegevens wijzen er
inderdaad op dat veeteelt de grootste aanjager van ontbossing in Brazilië is,
in samenhang met een proces van landspeculatie, waar helaas ook (lokale)
financiële instellingen bij betrokken zijn. De waarde van een stuk land neemt
enorm toe nadat het is ontbost, waarmee wordt gespeculeerd op later
gebruik voor veeteelt en soms ook landbouw (o.a. soja). Extensieve veeteelt
is vaak de eerstvolgende stap na ontbossing in dat proces van veranderend
landgebruik.
Zoals genoemd onder de beantwoording van vraag 3 verwacht het kabinet
van pensioenfondsen dat zij handelen conform de OESO-richtlijnen, UNGP’s
en dat zij bestaande best practices met betrekking tot duurzame financiering
onderschrijven, actief uitdragen in hun beleid en daarnaar handelen. Het is de
keuze en de verantwoordelijkheid van individuele pensioenfondsen in welke
bedrijven zij wel of niet investeren. Dit geldt ook voor de beslissing om
engagement te voeren met een bedrijf of juist over te gaan tot uitsluiting. Het
kabinet is van mening dat investeringen die bijdragen aan ontbossing niet
duurzaam en erg onwenselijk zijn.
Vraag 6, 8 en 9
Is het label «duurzaam krachtens het IMVB-convenant» in overeenstemming
met het feit dat ABP weet dat de keten in kwestie niet inzichtelijk is, dat het
track record van JBS niet goed is, en dat onderzocht is dat JBS samen met
Marfig en Minerva het meest betrokken is bij de ontbossing en illegale
houtkap t.b.v. sojaplantages en illegale veehouderij?9 Op welke manier?
Welke verantwoordelijkheid heeft pensioenfonds ABP precies in voorliggende
casus volgens u, gezien de controversiële track record van de Braziliaanse
vleesverwerker JBS die algemeen bekend is?
Bent u van mening dat het onverantwoordelijk is als bedrijven in de
vleessector in Brazilië samenwerken met leveranciers, terwijl ze weten dat ze
niet kunnen achterhalen of die legaal of illegaal opereren? Waarom wel of
niet?
Antwoord 6, 8 en 9
Het kabinet vindt het belangrijk dat het beleggingsbeleid van pensioenfondsen verantwoord is en heeft samen met pensioenfondsen, vakbonden en
maatschappelijke organisaties het convenant Internationaal Maatschappelijk
Verantwoord Beleggen (IMVB) gesloten. Het IMVB-convenant richt zich op de
inbedding van de OESO-richtlijnen en UNGP’s in het beleid van pensioenfondsen en implementatie in de uitvoering. Er is mijns inziens geen label
«duurzaam krachtens het IMVB-convenant». Hoe een bij het convenant
aangesloten pensioenfonds invulling geeft aan de naleving van deze
internationale richtlijnen en in welke bedrijven zij wel of niet investeren is de
verantwoordelijkheid en keuze van het pensioenfonds zelf.
Binnen dit convenant prioriteert een pensioenfonds duurzaamheidsthema’s
op basis van risico-inschatting, gepaste zorgvuldigheid (due diligence) en
deelnemersraadpleging. Of een thema wordt geselecteerd als meest prioritair
is een afweging die elk pensioenfonds afzonderlijk maakt met inachtneming
van ernst en waarschijnlijkheid in lijn met de OESO-richtlijnen en van
deelnemersvoorkeuren. De afspraken in het convenant zien op de implementatie van de zes stappen voor gepaste zorgvuldigheid. De pensioenfondsen
kunnen daarmee binnen de hiervoor gestelde termijnen in het convenant hun
duurzaamheidsrisico’s beter gaan beheersen. Een pensioenfonds dient zelf
actief een brede risico-inschatting op duurzaamheid te maken. Het naleven
van de implementatie van het convenant worden daarbij gemonitord door
een onafhankelijke monitoringcommissie.
Pensioenfondsen kunnen de invloed die het fonds heeft als belegger op
bedrijven vergroten door engagement te voeren. Daar waar sprake is van

9

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/oproep-aan-wageningen-universiteit-om-foutebeleggingen-van-pensioenfonds-abp-aan-te-kaarten~b5117126/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

controversiële en schadelijke activiteiten wordt ernaar gestreefd om afspraken
te maken met het bedrijf om het effect van die activiteiten mitigeren of zelfs
beëindigen. Het is gebruikelijk dat een pensioenfonds enkele jaren engagement voert waarbij tussentijds de balans wordt opgemaakt of het bedrijf
stappen neemt. Als er geen enkele vooruitgang wordt geboekt kan een
pensioenfondsbestuur uiteindelijk beslissen om over te gaan tot desinvestering.
Vraag 7
Bent u bekend met het feit dat veel investeerders JBS al hebben uitgesloten,
omdat het bedrijf onvoldoende is gecommitteerd aan verduurzaming,10
waaronder de Nederlandse pensioenfondsen PMT en PME?11
Antwoord 7
Ja.
Vraag 10
Bent u bekend met de oproep van een groep hoogleraren en wetenschappers
van o.a. de Wageningen Universiteit aan hun pensioenfonds, het APB, om
niet langer te investeren in grote vleesbedrijven als JBS?12
Antwoord 10
Ja.
Vraag 11
Bent u het met de specialisten van de Wageningen Universiteit eens dat de
financiële sector een sleutelrol heeft in de ombuiging naar duurzaamheid?
Waarom wel of niet?
Antwoord 11
De financiële sector heeft een belangrijke rol in de duurzame ontwikkeling.
Financiële instellingen spelen door hun keuzes ten aanzien van kapitaalstromen een bepalende rol in de ontwikkeling van de reële economie en zo van
een duurzame maatschappij. De Nederlandse financiële sector, waaronder de
pensioensector, heeft zich ook gecommitteerd aan het Klimaatakkoord. De
sector heeft toegezegd om over boekjaar 2020 de klimaatimpact van hun
portefeuille in kaart te brengen en uiterlijk in 2022 actieplannen te presenteren over hoe zij deze impact gaan terugbrengen. Ik verwacht dat de sector
ambitieus invulling geeft aan dit commitment.
Het kabinet verwacht van pensioenfondsen die internationaal opereren dat zij
de OESO-richtlijnen en de UNGP’s naleven. Dit betekent dat zij voor hun
financieringskeuzes risico’s op misstanden voor mens en milieu in kaart
brengen, hun invloed aanwenden om deze risico’s te voorkomen, te
verminderen en/of aan te pakken, de aanpak hiervan monitoren en hier
verantwoording over afleggen. Door middel van engagement, het in gesprek
gaan met bedrijven waarin belegd is, kan een pensioenfonds zijn invloed
aanwenden om ervoor te zorgen dat bedrijven duurzamer ondernemen.
Vraag 12
Bent u van mening dat financiële instellingen positieve invloed kunnen
uitoefenen op bedrijven zoals JBS door de voorwaarde te stellen dat alle
transacties navolgbaar worden vastlegt in blockchain? Waarom wel of niet?
Bent u bereid om financiële instellingen hiertoe aan te sporen, als onderdeel
van uw inspanningen op het gebied van transparantie in de financiële sector?
Op welke manier? Waarom wel of niet?
Antwoord 12
Financiële instellingen kunnen hun invloed aanwenden om ervoor te zorgen
dat bedrijven duurzamer ondernemen door in gesprek te gaan met bedrijven
waarin is belegd (engagement). Het gebruik van een blockchain, of andere
10

https://www.theguardian.com/environment/2020/jul/28/investors-drop-brazil-meat-giant-jbs.
https://pointer.kro-ncrv.nl/hoe-nederlands-pensioengeld-betrokken-is-bij-illegale-veehandel-enontbossing-amazone.
12
https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/oproep-aan-wageningen-universiteit-om-foutebeleggingen-van-pensioenfonds-abp-aan-te-kaarten~b5117126/.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

vormen van distributed ledger technology, kan een transactieketen transparanter maken. Echter, een blockchain is slechts een middel om informatie
over transacties op te slaan, en zorgt op zichzelf niet voor dat de ingevoerde
informatie correct en juist is. Als er foutieve informatie wordt vastgelegd,
corrigeert de blockchain dit bijvoorbeeld niet. Er zijn ook andere manieren om
transacties op te slaan en navolgbaar te maken. In andere woorden, het eisen
van het gebruiken van een blockchain voor het opslaan van informatie over
transacties hoeft niet per se de navolgbaarheid van deze transacties te
verbeteren.
Belangrijke onderdelen van gepaste zorgvuldigheid zijn de opvolging en
voorkoming van misstanden in de waardeketen en het transparant rapporteren over de genomen beslissingen. Er zijn daarom expliciet afspraken
opgenomen over rapportage en transparantie in hoofdstuk 6 van het
pensioenconvenant. Pensioenfondsen hebben zich gecommitteerd om te
rapporteren over het beleid en de uitvoering van prioritaire thema’s. Het is
aan de pensioenfondsen zelf wanneer zij dit doen en in welke vorm. Dit
neemt niet weg dat ik hen aanmoedig om zo transparant mogelijk te zijn en
gebruik te maken van de aangeboden kennis en ontwikkelde producten
binnen het pensioenconvenant.
Vraag 13 en 14
Op welke manier vindt u het te rechtvaardigen dat pensioenfonds ABP ermee
akkoord gaat dat JBS pas in 2025 d.m.v. blockchain inzicht kan geven in de
keten, terwijl hoogleraar tropische bosecologie Pieter Zuidema van de
Wageningen Universiteit duidelijk maakt dat 2025 erg laat is gezien de
zorgelijke staat van de afnemende biodiversiteit daar, gezien het feit dat het
behoud van de Amazone van belang is voor de strijd tegen klimaatverandering,13 en gezien het feit dat ABP zich net als andere pensioenfondsen ook
simpelweg uit JBS kan terugtrekken als investeerder?
Bent u het ermee eens dat er grenzen zouden moeten zijn aan de termijnen
die financiële instellingen mogen geven aan bedrijven om verbetering te
laten zien? Onder welke voorwaarden zou dit kunnen?
Antwoord 13 en 14
Pensioenfondsen bepalen zelf waarin zij beleggen. Het kabinet vindt het
belangrijk dat het beleggingsbeleid van pensioenfondsen en de toepassing
hiervan verantwoord is en vindt daarbij de fondsen zelf aan zijn zijde. Zoals ik
reeds schreef onder vraag 6 en vraag 8 ligt de verantwoordelijkheid van
prioritering en risico-inschatting bij pensioenfondsen zelf.
Hoe individuele pensioenfondsen invulling geven aan de naleving van deze
internationale richtlijnen en in welke bedrijven zij wel of niet investeren is de
verantwoordelijkheid en keuze van individuele pensioenfondsbesturen. Dit
geldt ook voor de beslissing om engagement te voeren met een bedrijf of
juist over te gaan tot desinvestering. Het is gebruikelijk om een aantal jaren
engagement te voeren en tussentijds en aan het eind de balans op te maken
of het bedrijf serieuze verandering tot stand heeft gebracht of laat zien dat de
verandering op korte termijn geïmplementeerd gaat worden. Desinvesteren is
een laatste stap die pensioenfondsen overwegen in het licht van hun
fiduciaire verplichtingen. Omdat het een laatste stap is en omdat geen
invloed kan worden aangewend wanneer je geen aandeelhouder meer bent
kan desinvesteren een beslissing zijn die pensioenfondsen niet gemakkelijk
nemen.
Vraag 15
Kunt u bevestigen dat de financiële sector vijftig jaar geleden al werd
aangemoedigd te verduurzamen door het rapport «De grenzen aan de groei»
van de Club van Rome? En dat we sindsdien OESO-richtlijnen, UN Guiding
Principles, een Europese taxonomie, sectorconvenanten, klimaatcommitments, biodiversiteitsstrategieën, geïntensiveerd ontbossingsbeleid, etc.
hebben? Herinnert u zich de vele sets Kamervragen die de Partij voor de
Dieren heeft gesteld naar aanleiding van de onophoudelijke roofbouw op

13

https://pointer.kro-ncrv.nl/hoe-nederlands-pensioengeld-betrokken-is-bij-illegale-veehandel-enontbossing-amazone.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

onze planeet, die nog steeds mogelijk gemaakt wordt door de Nederlandse
financiële sector?14
Antwoord 15
Ja, ik herinner mij de verschillende sets Kamervragen die hierover zijn
gesteld. Het rapport «De grenzen aan de groei» door de club van Rome in de
jaren zeventig zorgde ervoor dat het milieubewustzijn en het denken over een
duurzaam economisch model in een stroomversnelling kwam. Er is inderdaad
wereldwijd een pad ingezet richting een steeds meer uitgewerkte «governance» van het economisch systeem teneinde dit een duurzaam economisch
systeem te maken; de genoemde initiatieven zijn onderdelen hiervan. Dit
betreft ook de financiële sector.
Vraag 16 en 17
Hoe kan het volgens u dat het, na vijftig jaar proberen, nog steeds niet is
gelukt om dergelijke activiteiten met rampzalige gevolgen te voorkomen?
Kan dit te maken hebben met de vrijblijvendheid van alle richtlijnen,
akkoorden, afspraken en commitments?
Antwoord 16 en 17
De financiële sector speelt een belangrijk rol bij de verduurzaming van de
economie. Veel pensioenfondsen financieren wereldwijd en zijn met hun
beleggingsportefeuille aan verschillende duurzaamheidsrisico’s blootgesteld.
De financiële instelling moet in de beleggingskeuzes risico’s op misstanden
voor mens en milieu in kaart brengen, hun invloed aanwenden om deze
risico’s te voorkomen, te verminderen en/of aan te pakken, de aanpak hiervan
monitoren en hier verantwoording over afleggen. Het is onmogelijk om alle
activiteiten met schadelijke gevolgen te voorkomen. Het toepassen van
gepaste zorgvuldigheid door financiële instellingen is een leerproces en de in
Nederland gevestigde financiële instellingen hebben geen directe zeggenschap over de gehele keten. Een belangrijk onderdeel van gepaste zorgvuldigheid (due dilligence) is dat de financiële instelling in gesprek gaat met
bedrijven waar misstanden plaatsvinden. Op deze manier kunnen zij hun
invloed aanwenden.
De richtlijnen, akkoorden, afspraken en commitments waar deze instellingen
zich aan committeren zijn vrijwillig, maar niet vrijblijvend. In de beleidsnota
«Van Voorlichten tot Verplichten; een nieuwe impuls aan Internationaal
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemerschap» geeft het kabinet aan dat
ondanks de vele goede stappen die door veel bedrijven worden gezet, uit
evaluaties blijkt dat het bestaande IMVO-beleid onvoldoende effectief is.15 Er
zijn nog te weinig Nederlandse bedrijven die ondernemen in lijn met de
internationale MVO-normen. Aanvulling en aanscherping van de IMVOmaatregelen is daarom nodig. Het kabinet stelt IMVO-beleid voor dat bestaat
uit een mix van elkaar versterkende maatregelen. Het kernelement van de
nieuwe doordachte mix is een gepaste zorgvuldigheidsverplichting, bij
voorkeur op Europees niveau. Ook zal in de herziening van de Non-Financial
Reporting Directive (NFRD) due diligence beter worden verankerd. De
Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op de NFRD.
Vraag 18
Is dit al goed onderzocht? Zo ja, door wie? Zo nee, bent u het ermee eens dat
dit een logische vervolgstap zou zijn in aanvulling op andere onderzoeken en
inspanningen op het gebied van MVO en maatschappelijk verantwoord
beleggen? Onder welke voorwaarden zou u hiertoe bereid zijn?
Antwoord 18
De beleidsnota «Van Voorlichten tot Verplichten» is het resultaat van een
evaluatie van het IMVO-beleid, uitgevoerd met het project «IMVOmaatregelen in perspectief». Dit project had tot doel het IMVO-beleid te
evalueren, te onderzoeken of vernieuwing of aanvulling hiervan nodig is en te
verkennen welke (dwingende) maatregelen daartoe genomen kunnen

14
15

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nrs. 1651, 1397 en 1854.
Kamerstuk 26 485, nr. 337.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6

worden.16 Binnen dit project is ook de vrijwillige, maar niet vrijblijvende,
aanpak geëvalueerd met de evaluatie van de IMVO-convenanten.17 In de
Kamerbrief van 10 juli 2020 (Kamerstuk 26 483, nr. 333) zijn de uitkomsten
van deze evaluatie, uitgevoerd door het Koninklijk Instituut voor de Topen
(KIT), gedeeld met uw Kamer. De evaluatie van de convenantenaanpak laat
zien dat de convenanten weliswaar meerwaarde hebben, maar dat hiermee
slechts 1,6% van de bedrijven in hoog risicosectoren wordt bereikt. Er is geen
aanleiding om voor het IMVO-beleid aanvullende onderzoeken uit te voeren.
Vraag 19
Welke mogelijkheden heeft de overheid om het moeilijker te maken voor
bepaalde bedrijven om financiering te krijgen dan nu het geval is, aangezien
keer op keer blijkt dat bepaalde bedrijven toch door de screening van
pensioenfondsen heen glippen? Vormt het feit dat dit gevolgen heeft voor het
algemeen belang voor u aanleiding om te reflecteren op uw rolopvatting?
Waarom wel of niet?
Antwoord 19
Zoals aangegeven in de beantwoording van vraag 18 heeft het kabinet een
nieuwe IMVO-nota opgesteld waarbij zorgvuldig is gekeken naar de rolopvatting van het kabinet. In de IMVO-nota wordt ingezet op een smart mix van
verplichtende en vrijwillige maatregelen om de implementatie van gepaste
zorgvuldigheid door bedrijven beter te waarborgen.
Vraag 20
Op welke manier vindt u het moreel te rechtvaardigen dat pensioenfondsen
de ontbossing van de Amazone blijven financieren, terwijl ambtenaren die
zich dagelijks voor hun werk inzetten voor een duurzamere wereld,18 en
onderzoekers die de gevolgen van ontbossing onderzoeken19 duidelijk
hebben aangegeven dat ze dit niet willen, maar ook niet de keuze hebben om
zich bij een ander pensioenfonds aan te sluiten?
Antwoord 20
Het pensioenfondsbestuur gaat over de uitvoering van de pensioenregeling,
inclusief het beleggingsbeleid. De Pensioenwet verplicht pensioenbestuurders
zorg te dragen «dat er onder belanghebbenden draagvlak bestaat voor de
keuzes over verantwoord beleggen». De Autoriteit Financiële Markt (AFM) en
De Nederlandsche Bank (DNB) zijn de onafhankelijke toezichthouders op de
Pensioenwet en controleren de naleving hierop.
Werknemers kunnen op verschillende manieren invloed uitoefenen op het
beleid van een pensioenfonds. Bij een paritair bestuursmodel worden
vertegenwoordigers van sociale partners, dus zowel werkgevers- als
werknemerszijde, en pensioengerechtigden door de betreffende organisaties
voorgedragen en benoemd in het bestuur. Daarnaast worden werkgevers
benoemd in het verantwoordingsorgaan en worden de vertegenwoordigers
van de werknemers en de gepensioneerden in dit orgaan verkozen. Via deze
vertegenwoordiging worden de belangen van werkgevers, werknemers en
pensioengerechtigden behartigd en hun opvattingen meegewogen binnen de
eigenstandige integrale bestuurstaak van het fonds, om tot een zo goed
mogelijk pensioenresultaat voor huidige en toekomstige gepensioneerden te
komen. Verder is het verantwoordingsorgaan bevoegd om een oordeel te
geven over het handelen van het bestuur, over het gevoerde beleggingsbeleid en de bestuurskeuzes voor de toekomst. Dit oordeel wordt opgenomen in
het bestuursverslag. Verder blijkt uit navraag bij de Pensioenfederatie, dat in
zijn algemeenheid pensioenfondsen in toenemende mate de deelnemers
actief betrekken bij de vormgeving van het beleggingsbeleid. Dit doen zij
onder meer door het uitzetten van enquêtes of het inschakelen van onderzoeksbureaus en universiteiten.

16

Kamerstuk 26 485, nr. 326.
Kamerstuk 26 485, nr. 333.
https://www.binnenlandsbestuur.nl/financien/nieuws/abp-moet-nu-stoppen-met-fossielebeleggingen.15216517.lynkx.
19
https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/oproep-aan-wageningen-universiteit-om-foutebeleggingen-van-pensioenfonds-abp-aan-te-kaarten~b5117126/.
17
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

7

Vraag 21
Hoe zou de invloed van personeel en de vakbond op het beleggingsbeleid
van pensioenfondsen kunnen worden uitgebreid?
Antwoord 21
Graag verwijs ik naar de beantwoording van vraag 20. In het IMVB-convenant
is opgenomen dat deelnemers betrokken moeten worden bij het prioriteren
van thematisch beleid. De Pensioenfederatie heeft aangegeven dat deelnemers van pensioenfondsen steeds meer worden betrokken bij het beleggingsbeleid van een pensioenfonds. Volgens de informatie van de pensioenfederatie doen pensioenfondsen dit bijvoorbeeld door enquêtes te houden onder
deelnemers of het inschakelen van universiteiten voor onderzoek. Hierbij
moet het fonds rekening houden met de overtuiging van alle deelnemers.
Vraag 22
Erkent u dat het kan zijn dat pensioenfondsen de grootschalige vernietiging
van ecosystemen (ecocide) mogelijk maken, als zij ondanks afspraken blijven
investeren in bedrijven die activiteiten uitvoeren die ecocide tot gevolg
hebben? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 22
Graag verwijs ik naar de bovenstaande beantwoording waarin ik aangeef dat
het kabinet van financiële instellingen verwacht dat zij de OESO-richtlijnen en
UNGP’s naleven. Binnen het IMVB-convenant prioriteert een pensioenfonds
duurzaamheidsthema’s op basis van risico-inschatting, gepaste zorgvuldigheid (due diligence) en deelnemersraadpleging. Hierbij komen duurzaamheidsrisico’s, ook wanneer die leiden tot grootschalige vernietiging van
ecosystemen, aan de orde. Het blijft echter aan individuele pensioenfondsen
hoe zij invulling geven aan de naleving van de internationale richtlijnen. Het
is de verantwoordelijkheid en keuze van individuele pensioenfondsen in
welke bedrijven zij wel of niet investeren. Dit neemt niet weg dat ik hen
aanmoedig duurzaamheidsrisico’s te doorgronden en te adresseren en hier zo
transparant mogelijk over te rapporteren.
Vraag 23
Vindt u dat er genoeg gedaan wordt om ecocide te voorkomen?
Antwoord 23
Gezaghebbende wetenschappelijke publicaties zoals het IPBES rapport
onderschrijven dat we momenteel te maken hebben met de zesde – door de
mens veroorzaakte – uitstervingsgolf20. Het behoud van biodiversiteit is
essentieel voor de toekomst van het menselijk leven op deze planeet. Het
verlies van biodiversiteit is daarom uitermate zorgelijk. Nederland spant zich
zowel nationaal als internationaal in voor het behoud van biodiversiteit. In
internationaal verband pleit Nederland bijvoorbeeld voor ambitieuze
doelstellingen en implementatie met betrekking tot het nieuwe raamwerk dat
later dit jaar op de Biodiversiteitstop in Kunming moet worden afgesproken.

20

Bongaarts, J. (2019). IPBES, 2019. Summary for policymakers of the global assessment report
on biodiversity and ecosystem services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on
Biodiversity and Ecosystem Services.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

8