over

napijn
en

nazorg

Eindverslag
van de onafhankelijke adviescommissie
nazorg schietincident Alphen aan den Rijn

Voorwoord

Colofon
Tekst:

de heer J.P. Laurier,
de heer C.E. ten Brink,
de heer J.M.M. de Gouw
en mevrouw E.M.R Corvers-Debets.
DTP: Creatieve Geesten
Druk: Okay Color
Oplage: 500 stuks
Bron foto omslag: internet. De commissie heeft getracht de rechthebbenden
te achterhalen. Deze worden verzocht zich alsnog bij de commissie te
melden via bureau@ongedanezaken.nl

Over Napijn en Nazorg

Het is als vaak gezegd en toch kan het niet vaak genoeg gezegd
worden. Een gebeurtenis, ‘een ernstig incident’, zoals dit zich in de
gemeente Alphen aan den Rijn rond het middaguur van de negende
april 2011 voltrok, is afschuwelijk. Het kan niet vaak genoeg gezegd
worden omdat het een verwoestend spoor heeft getrokken door de
levens van vele mensen. Voor zeven mensen, inclusief de dader,
is een abrupt einde gekomen aan een leven.
Nabestaanden, familie en overige geliefden moeten het verlies
voor de rest van hun leven met zich mee dragen. Van hen die fysiek
gewond zijn geraakt komt een deel de lichamelijke gevolgen nooit
meer te boven. Dat geldt overigens ook voor de andere slachtoffers.
De commissie mijdt hier bewust de term ooggetuigen. Immers, ook
al is iemand niet of net niet persoonlijk geraakt door rondvliegende
kogels of glas, ook al is iemand niet persoonlijk getroffen door het
verlies van een dierbare, de doodsangst voor zichzelf en anderen, de
paniek, het lawaai en de daaropvolgende doodse stilte slaan psychisch
diepe wonden. Ook deze wonden helen maar langzaam en zullen dat
in sommige gevallen nooit helemaal doen. Het kan zelfs een tijd duren
voordat duidelijk wordt hoe groot de schade is van die wonden. Wie
kijkt naar wat de gevolgen zijn van de gebeurtenissen op de rand van
ochtend en middag die noodlottige zaterdag, kan ook niet heen om
de consequenties die het heeft voor familie, vrienden, voor werk en
school. De opgelopen verwondingen, fysiek en psychisch, manifesteren
zich ook daar. Voor wie op dat moment in winkelcentrum de Ridderhof was, is het leven veranderd. Voor een aantal betrokkenen heeft de
persoonlijke ramp die hen is overkomen ook de familieverhouding,

Voorwoord

de relatie met dierbaren en vrienden ingrijpend veranderd en soms
zelfs definitief beschadigd.
De commissie realiseert zich dat zij slechts een deel van de
getroffenen door het schietincident heeft gesproken. Dat vloeit voort
uit haar opdracht. Het was niet haar taak om de nazorg in den brede
te onderzoeken, maar uitgaande van klachten en behoeften die bij een
deel van de getroffenen leeft te kijken wat goed of fout is gegaan en
op basis daarvan te adviseren aan het college van b&w, wat (nog) zou
kunnen verbeteren. De commissie heeft indringend in vertrouwelijkheid met 28 direct betrokkenen die daartoe de wens te kennen hebben
gegeven gesproken. De commissie is getroffen door wat het schietincident nog dagelijks voor hen betekent. Ongetwijfeld geldt dat ook
voor een deel van de direct en indirect getroffenen die zij niet hebben
gesproken. Nazorg, of zoals dat in het crisisbeheersings-jargon ook wel
de nafase wordt genoemd, is wat dat betreft een versluierende
technische of bestuurlijke term. Het heeft dezelfde associatie als napijn:
de eigenlijke pijn is geleden, maar het herstel brengt nog pijn met zich
mee. Wellicht niet voor allen, maar voor velen is die pijn nog een feit.
Zij hebben behoefte aan zorg en ondersteuning in verschillende
aspecten van hun bestaan, misschien nog voorlopig, misschien
permanent. De commissie hoopt met haar werkzaamheden daar een
bijdrage aan te hebben geleverd.
Een bijzonder woord van dank geldt voor de heer De Graaf, thans
voorzitter van de Eerste Kamer, voor zijn bereidheid zijn ervaringen
te willen delen met deze commissie rondom de nazorg van het
Koninginnedagdrama in 2009 als toenmalige burgemeester van
Apeldoorn. De commissie dankt de opdrachtgever voor het gestelde
vertrouwen, hen die bijgedragen hebben aan het vervullen van haar
taak voor de medewerking en de gesprekpartners voor hun openhartigheid.
Tot slot wenst zij alle getroffenen van het schietincident de kracht en
omstandigheden toe om de gebeurtenissen van 9 april 2011 op de één

Over Napijn en Nazorg

of andere manier te verwerken. Voor een deel van de getroffenen zal
het hoofdstuk (ooit) gesloten worden. Voor een ander deel zal dat niet
mogelijk zijn, maar laat dan de frequentie en de intensiteit, waarmee
het moet worden herlezen, niet tot een dagelijkse last zijn.
Jan Laurier (voorzitter)
Edwin ten Brink
Sjaak de Gouw
Elsemiek Corvers-Debets (ondersteuner)

Voorwoord

Inhoud
S amenvatting

11

I nleiding

17

1 A anleiding en opdracht

21

2 D e werkwijze van de commissie

27

Aanleiding
De opdracht
Aanvulling van de opdracht
Wat niet tot de opdracht behoort

Gevolgde procedure
Gesprekken met betrokkenen
Overige gesprekken
Aantal tussentijdse suggesties

21
22
23
24

27
30
31
32

3 H et kader voor de nazorg door de gemeente 35
Wettelijke kaders
Overige relevante documenten
Overige betrokken instanties en hun relatie tot de gemeente

4 R econstructie van de nazorg in de gemeente
Alphen aan den Rijn
Voorbereiding van de nazorg
Organisatie van de nazorg
Plan van Aanpak
Positionering in de gemeentelijke organisatie
Uitgevoerde activiteiten

Over Napijn en Nazorg

Inhoud

35
37
39

41
41
42
44
47
48

5 Factoren die de nazorg bemoeilijkt hebben

De uniciteit van het schietincident
Het grote aantal betrokkenen
De ‘eigen werkwijze’ van de verschillende kolommen om,
politie, zorginstellingen
Problemen bij de registratie van slachtoffers
Dominantie van onderzoek politie en om
Vragen die niet beantwoord konden worden over de voorfase
en gebeurtenissen tijdens het incident
Het strikte onderscheid tussen nabestaanden, slachtoffers
enerzijds en ooggetuigen, ondernemers en particulieren
anderzijds
Letselschadeprocedures
‘Kleine’ misvattingen met grote impact
De discrepantie tussen ‘officiële’ geschiedschrijving van het
incident en de ervaren werkelijkheid door betrokkenen

6 Z aken die goed zijn gegaan

Algemeen
Direct na het schietincident
De weken erna
Herdenking 20 april 2011
In persoonlijk contact met de betrokkenen

7 B elemmerende factoren binnen de gemeente
Onvoldoende rekenschap van gewekte verwachtingen
De gedachte dat nazorg maar een beperkte tijd nodig zou zijn
en dat de behoefte aan nazorg zich direct zou openbaren
De beperkte definitie van de doelgroep van nazorg
Onvoldoende aandacht voor individuele context en de
daarvoor benodigde benadering en aanpak

Over Napijn en Nazorg

51

51
52

52
53
54
54

55
55
56
57

59
59
60
61
62
62

De veronderstelling dat de overigen hun weg wel zouden
weten te vinden naar andere instanties voor geëigende hulp
Geen duidelijke tussentijdse evaluaties en herijking van
Plan van Aanpak
Onduidelijke bestuurlijke aansturing ten tijde van de
projectorganisatie
Geen adequate dossiervorming

8 C onclusies

Algemeen beeld van de klachten
Klachten over de nazorg door gemeente Alphen aan den Rijn
Reeds verleende ondersteuning door de gemeente Alphen
aan den Rijn
Ondersteuning door ketenpartners
Extra mogelijkheden voor ondersteuning door gemeente
Beoordeling nazorg door gemeente in algemene zin

9 A anbevelingen en adviezen

Aanbevelingen
Algemene adviezen met betrekking tot ondernemers
Algemene adviezen met betrekking tot overige betrokkenen

Naschrift

65

65

66
68
68

Inhoud

69
71
73
75

77
77
78
79
80
82
82

87

87
89
100

112

B ijlagen

1. Brief aan de gemeenteraad van de gemeente Alphen aan
den Rijn van 19 april 2012
2. Brief en advertentie aan betrokkenen juni 2012 ter
bekendmaking van deze commissie
3. Bevindingen van de commissie, zoals gemeld in het gesprek
met burgemeester Eenhoorn op 2 juli 2012
4. Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan den Rijn
5. Pagina 31 tot en met 35 uit het Handboek iac
6. Overige relevante documenten
7. Afkortingenlijst
8. Plattegrond winkelcentrum Ridderhof (2011)
9. Samenstelling commissie en cv commissieleden

L iteratuurlijst

115

Samenvatting

116
119
128
132
166
171
211
212
213

218

Aanleiding voor de instelling van de onafhankelijke adviescommissie
schietincident door de gemeente Alphen aan den Rijn is de publiciteit
en discussie eind maart en begin april 2012 rond de nazorg van het
schietincident op 9 april 2011. De opdracht van de commissie is als
volgt geformuleerd:
1. onderzoek per persoon eventuele klachten in de nazorg;
2. onderzoek per persoon welke ondersteuning er al door de
gemeente gegeven is;
3. onderzoek per persoon welke ondersteuning er al door de
ketenpartners gegeven is;
4. bekijk vervolgens waar de gemeente in alle redelijkheid nog
extra ondersteuning in de nazorg kan bieden;
5. beoordeel de uitgangspunten, criteria en werkwijze die door
de gemeente bij de nazorg zijn gehanteerd;
6. geef aanbevelingen voor verbetering van deze uitgangspunten,
criteria en werkwijze.
De commissie heeft zoveel mogelijk betrokkenen van haar bestaan
en opdracht op de hoogte gesteld en uitgenodigd voor een gesprek met
de commissie. 65 Betrokkenen hebben een antwoordformulier geretourneerd, uiteindelijk zijn 27 gesprekken met in totaal 33 personen
(28 betrokkenen en 5 vertrouwenspersonen) gevoerd. Daarnaast heeft
de commissie gesprekken gevoerd met enkele externe deskundigen
en wederhoorgesprekken met bestuurders en ambtelijk medewerkers
van de gemeente Alphen aan den Rijn. Tenslotte heeft de commissie
diverse publicaties en documenten in haar oordeelsvorming betrokken.

Over Napijn en Nazorg

Samenvatting

11

De klachten die door betrokkenen in de gesprekken naar voren zijn
gebracht, kunnen als volgt worden samengevat:
a. misvattingen in registratie, zoals het niet of op verkeerde titel
op een lijst voorkomen (3);
b. misvattingen in communicatie, zoals het niet krijgen van
informatie of uitnodigingen (3);
c. dat de verleende hulp door de gemeente Alphen aan den Rijn
niet voldoet aan de verwachtingen van betrokkenen (5);
d. het niet respectvol of op de juiste wijze behandeld worden
door de gemeente Alphen aan den Rijn (6);
e. onvoldoende bij de gemeente Alphen aan den Rijn in beeld
		 zijn geweest als
slachtoffer of het gevoel hebben gekregen niet gehoord te
worden (3);
f. het niet goed zijn doorverwezen of het niet goed zijn onder
steund daarbij door de gemeente Alphen aan den Rijn (2);
g. wensen die nog niet eerder in de richting van de gemeente
Alphen aan den Rijn waren geformuleerd (2);
h. tekortkomingen in de empathie vanuit de ambtelijke
organisatie (3).
Op grond van deze informatie heeft de commissie twee algemene
adviezen uitgebracht aan de gemeente Alphen aan den Rijn; één advies
gericht op ondernemers en één advies gericht op particulieren. Beide
adviezen zijn in dit rapport opgenomen. Daarnaast zijn direct aansluitend aan de gesprekken met diverse betrokkenen aan de gemeente
een aantal suggesties en aanbevelingen gedaan voor nazorg aan deze
betrokkenen.
Het algemene advies ten aanzien van ondernemers behelst het
kwijtschelden van de renteloze lening aan ondernemers, wiens bedrijf inmiddels is beëindigd en het alsnog opstellen van een regeling
voor schadevergoeding, inclusief de daarbij te hanteren criteria. Voor

12

Over Napijn en Nazorg

ondernemers wiens bedrijf (mede) als gevolg van het schietincident is
beëindigd stelt de commissie een beperkte, bijzondere regeling voor
schadevergoeding voor.
Het algemene advies met betrekking tot particulieren heeft betrekking
op:
-- Benadering van betrokkenen en erkenning van de
		 problematiek.
-- Begeleiding en doorverwijzing van en contact met
		 betrokkenen
-- Lotgenotencontact en andere vormen voor het delen van
		 ervaringen
-- Verlenen van materiële steun aan betrokkenen
-- Bemiddeling bij problemen van betrokkenen met andere
		 instanties.
De individuele suggesties liggen in het verlengde van deze algemene
adviezen. Daarmee heeft de commissie de punten 1 tot en met 4 van
haar opdracht ingevuld.
Ten aanzien van de punten 5 en 6 van haar opdracht concludeert de
commissie in algemene zin dat de gemeente Alphen aan den Rijn al
snel na het schietincident en met de inschakeling van de juiste externe
experts een nazorgplan heeft opgesteld, maar dat vervolgens de richtlijnen die hiervoor in het meest gebruikte handboek zijn opgenomen,
niet allemaal goed zijn uitgevoerd. Punten van aandacht in dit kader
zijn een te snelle afschaling, het niet volledig beschrijven van een
deelplan Informatie- en Adviescentrum, onduidelijkheden in de relatie
tussen lijn- en projectorganisatie en geen systematische evaluatie en
herijking van het Plan van Aanpak voor de nazorg. De commisie
stelt daarnaast vast dat de gemeente Alphen aan den Rijn tijdens de
nazorgfase te maken heeft gehad met (overige) externe en interne
belemmeringen bij het organiseren van de nazorg. Een totaaloverzicht
van externe en interne belemmeringen is in het onderstaande schema
weergegeven.

Samenvatting

13

Overzicht ‘externe’ en ‘interne’ belemmeringen voor effectieve nazorg

Externe belemmeringen

Interne belemmeringen

De uniciteit van het
schietincident

Gewekte verwachtingen

Het grote aantal betrokkenen

Inschatting periode van nazorg

Eigen werkwijze van de
verschillende organisaties

Definitie doelgroep (integrale)
nazorg

Problemen bij registratie van
slachtoffers

Onvoldoende aandacht voor
individuele en wijkgebonden
context en geschiedenis

Dominantie van onderzoek van
politie en om

Veronderstellingen m.b.t.
zelfredzaamheid en
zelforganiserend vermogen

Onbeantwoorde vragen over
vermijdbaarheid schietincident

Geen systematische evaluaties
en herijking Plan van Aanpak
Nazorg

Onterecht onderscheid tussen
doelgroepen

Onduidelijke bestuurlijke aansturing ten tijde van
projectorganisatie

Interferentie met formele
schadeletselprocedures

Geen adequate dossiervorming

‘Kleine’ misvattingen hebben
grote impact

De aard van de ambtelijke
organisatie

Discrepantie tussen beschreven
en ervaren werkelijkheid

14

Over Napijn en Nazorg

Het rapport eindigt met algemene aanbevelingen (deels voor de
toekomst) en de eerdergenoemde adviezen met betrekking tot de nog
te verlenen nazorg aan ondernemers en particulieren. De algemene
aanbevelingen kunnen als volgt worden samengevat:
I. Organiseer de nazorg aan de hand van het Handboek Nafase
		 en ga hiermee op systematische en gestructureerde wijze om
		 tot het einde van de nafase.
II. De waardering van betrokkenen voor wat betreft de nazorg
		 wordt bepaald door het eindresultaat.
III. Maak als gemeente duidelijk hoe de projectorganisatie
		 en de lijnorganisatie zich tot elkaar verhouden.
IV. Zorg voor een goed documentatie en dossiervorming en houdt
		 dit tot het ‘einde’ vol.
V. Realiseer de integraliteit en wederzijdse beïnvloeding van
		 de medische, psychosociale en materiële (praktische /
		 juridische) problemen van betrokkenen. Pas casemanagement
		 toe voor de meest kwetsbaren onder de getroffenen.
VI. Ga uit van een ruime definitie van betrokkenen. Ook mensen
		 die zijdelings zijn betrokken kunnen ernstige gevolgen van een
		 ramp of incident ondervinden, gedurende vele jaren.
VII. Ga als gemeente outreachend te werk in de contacten met de
		 directe betrokkenen.
VIII. Houd rekening met de context en de geschiedenis, zowel op
		 individueel als geaggregeerd niveau (winkelcentrum, wijk,
		 gemeente, specifieke doelgroepen).
IX. Ga er vanuit dat de effecten van een ramp of incident nog
		 jaren kunnen duren en voor betrokkenen op ieder moment
		 actueel zijn.
X. Laat geen enkele interpretatiemogelijkheid toe voor wat betreft
		 de rol, verantwoordelijkheden en taken van de gemeente.
XI. Zorg voor opleiding en training binnen de organisatie op het
		 vlak van nazorg na rampen en incidenten.

Samenvatting

15

XII. Zorg ervoor dat reconstructie van het delict en nazorg aan de
		 getroffenen in een juiste balans zijn.

Inleiding

Bij het uitkomen van het eindrapport van de onafhankelijke adviescommissie nazorg schietincident Alphen aan den Rijn komt uiteraard
de vraag naar voren: ‘Is de nazorg bij het schietincident door de
gemeente Alphen aan den Rijn goed of slecht, voldoende of onvoldoende geweest?’ Voor sommigen zal het antwoord teleurstellend zijn.
Die vraag wordt in dit eindrapport niet beantwoord. De opdracht van
de commissie was niet een breed evaluatief onderzoek te doen naar de
nazorg van de gemeente Alphen aan den Rijn. De primaire opdracht
aan de commissie was de geleverde nazorg op individueel niveau in
beeld te brengen en op grond daarvan te kijken of er nog behoefte
bestond aan en mogelijkheden waren voor verdere nazorg aan de
betrokkene in kwestie. Indien deze vragen met ‘ja’ beantwoord konden worden was het de taak van de commissie om aan het college
vertrouwe­lijk te adviseren over de eventueel nog te leveren nazorg voor
die persoon. In de aanvankelijke opdracht was ook niet voorzien in een
publieke verantwoording van de werkzaamheden door de commissie.
In latere gesprekken met leden van het college van b&w is dit
bijgesteld. Op grond hiervan is dit eindrapport geschreven.
Hoewel de commissie geen algemene uitspraken kan geven over alle
gegeven nazorg, zijn in de gesprekken natuurlijk wel de nodige
aspecten over hoe de nazorg door de gemeente Alphen aan den Rijn
verlopen is opgevallen. Daar waar zij een meer algemeen karakter
hadden, zijn deze in het rapport opgenomen en aanbevelingen geformuleerd.

16

Over Napijn en Nazorg

Inleiding

17

In het navolgende rapport is voor de volgende opbouw gekozen.
Als eerste komt de aanleiding en de opdracht aan de commissie aan
de orde. In het volgende hoofdstuk verduidelijkt de commissie haar
werkwijze. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de kaders waarbinnen
de gemeente haar taak tot het geven van nazorg bij rampen en ernstige
incidenten vervult. In het vierde hoofdstuk heeft de commissie een
reconstructie gemaakt hoe de gemeente Alphen aan den Rijn haar taak
binnen deze kaders heeft opgevat ten aanzien van het ernstige schietincident in winkelcentrum de Ridderhof op 9 april 2011. Daarna volgt
een analyse van de factoren die daarbij een rol hebben gespeeld. In de
hoofdstukken 5, 6 en 7 komen achtereenvolgens de externe factoren
die de nazorg bemoeilijkt hebben, wat evident goed gegaan is bij de
nazorg en de factoren waardoor de gemeente het zichzelf belemmerd
heeft bij het geven van nazorg aan de orde. In hoofdstuk 8 wordt
hieruit de conclusies getrokken. Het rapport sluit af met een aantal
aanbevelingen met betrekking tot de nazorg als een gemeente met
rampen of ernstige incidenten te maken krijgt. In dit hoofdstuk zijn
ook de algemene inleidingen te vinden op de adviezen aan onder­
nemers en particulieren. Hierin vindt u de lijn van redeneren bij deze
adviezen van de commissie terug. De adviezen op het niveau van het
individu of onderneming zult u niet in dit rapport aantreffen. Dat zou
strijdig zijn met de privacy van betrokkenen. Evenmin zult u de verslagen aantreffen van de gesprekken die de commissie gevoerd heeft.
Dat zou geen recht doen aan de vertrouwelijkheid waarin de
gesprekken gevoerd zijn. De commissie heeft haar eigen dossiers en
de gespreksverslagen gedeponeerd bij Johan Wolterink van Limes
Netwerk notarissen. Het kan slechts door derden ingezien worden na
uitdrukkelijke toestemming van de commissie én de betrokkene zelf.
De commissie heeft zich niet over aansprakelijkheid uitgelaten.
De commissie aanvaardt geen aansprakelijkheid voor het gebruik van
dit rapport door derden of de gevolgen die aan dit rapport door derden
worden verbonden. Dit rapport is met de uiterste zorgvuldigheid

18

Over Napijn en Nazorg

samengesteld. De commissie aanvaardt geen aansprakelijkheid voor
eventuele onjuistheden en/of onvolkomenheden in dit rapport.

Inleiding

1 Aanleiding en opdracht
Aanleiding
Op 5 april 2012 nam het college van van Burgemeester en
Wethouders (b&w) van de gemeente Alphen aan den Rijn het besluit
een onafhankelijke commissie in te stellen voor onderzoek naar de
nazorg bij het schietincident in de Ridderhof in Alphen aan den Rijn.
Daaraan gingen twee turbulente weken vooraf.
Op 30 Maart sprak Tweede Kamerlid Ahmed Marcouch op suggestie van letselschadejurist de heer O. Kadir met 35 betrokkenen die
niet tevreden waren met de nazorg vanuit de gemeente Alphen aan den
Rijn. Hiervan deed hij op de betreffende avond melding in de pers, die
dit bericht op zaterdag 31 maart 2012 en maandag 2 april 2012 plaatsten. Op woensdag 4 april 2012, zeer kort volgend op het gesprek tussen
de betrokkenen en de heer Marcouch, vond het Algemeen Overleg van
de Kamercommissie Veiligheid & Justitie plaats over de verschillende
evaluatierapporten met betrekking tot het schietincident in Alphen aan
den Rijn. Voorafgaand aan dit Algemeen Overleg heeft nog een overleg
plaatsgevonden tussen de heer Marcouch en de burgemeester van
Alphen aan den Rijn, de heer Eenhoorn, waarin de problematiek besproken werd. Tijdens het overleg met de Kamercommissie op 4 april
2012 deed minister Schippers naar aanleiding van de vragen van de
heer Marcouch aan de Kamercommissie de toezegging dat de nazorg
geëvalueerd zou worden. Daarbij legde zij het primaat bij de gemeente
Alphen aan den Rijn, maar zegde zij tevens toe dat het ministerie deze
evaluatie zou (laten) uitvoeren, als deze niet door de gemeente Alphen
aan den Rijn zou plaatsvinden.

Over Napijn en Nazorg

1. Aanleiding en opdracht

21

Op 5 april 2012, de dag na het Algemeen Overleg, heeft de burgemeester van Alphen aan den Rijn een gesprek gevoerd met circa
20 van de betrokkenen die op 30 maart 2012 met de heer Marcouch
hadden gesproken en heeft hij de toezegging gedaan dat de gemeente
Alphen aan den Rijn een onafhankelijke commissie zou instellen die
de nazorg zou evalueren. Betrokkenen kregen de keuze voorgelegd om
met deze commissie een gesprek te voeren, een individueel gesprek met
de burgemeester en/of wethouder Du Chatinier te voeren of van beide
mogelijkheden gebruik te maken. In de daarop volgende weken heeft
de gemeente Alphen aan den Rijn de beoogde leden van de commissie
uitgenodigd en heeft zij de conceptopdracht van de commissie geformuleerd. Tot de definitieve samenstelling van de commissie is besloten
in de collegevergadering van 8 mei 2012.
De opdracht
In een brief aan de gemeenteraad van de gemeente Alphen aan den
Rijn van 19 april 2012 (bijlage 1) formuleert het college van b&w
van de gemeente Alphen aan den Rijn als opdracht aan de commissie
om ‘per individueel geval na te gaan welke hulp nu nog gewenst is.
De commissie adviseert het college over al dan niet te nemen acties.’
Ten aanzien van de samenstelling van de commissie meldt het college
dat de commissie zal bestaan uit ‘een vertegenwoordiger van ggd Hollands Midden, een vertegenwoordiger van het Ondernemersklankbord
Alphen aan den Rijn danwel mkb en een bestuurder (niet zijnde een
lid van het huidige gemeentebestuur). In het besluit wordt de opdracht
enigszins uitgewerkt:
‘De onderzoeksopdracht van de commissie is als volgt:
1. Inventariseren van de klachten per individu
2. Welke zorg heeft de gemeente geboden
3. Welk aanbod is er geweest van de ketenpartners
De commissie geeft per individueel betrokkene vanwege privacywaarborging een vertrouwelijk advies aan het college.’

22

Over Napijn en Nazorg

In de brief (bijlage 2) waarmee de eerste groep betrokkenen begin juni
werd uitgenodigd om in gesprek te gaan met de commissie wordt het
vertrouwelijk advies formeel vertaald in een vierde opdrachtonderdeel
van de commissie:
De onderzoeksopdracht van de commissie is als volgt:
-- onderzoek per persoon eventuele klachten in de nazorg;
-- onderzoek per persoon welke ondersteuning er al door de
		 gemeente gegeven is;
-- onderzoek per persoon welke ondersteuning er al door de
		 ketenpartners gegeven is;
-- bekijk vervolgens waar de gemeente in alle redelijkheid nog
		 extra ondersteuning in de nazorg kan bieden.
A a n v u l l i n g va n d e o p d r a c h t
Ter voorbereiding van de gesprekken gaat de commissie na op grond
van welke uitgangspunten en criteria de gemeente de nazorg heeft
georganiseerd. De commissie analyseert daartoe de gemeentelijke
documenten waarin de uitgangspunten en criteria voor de nazorg staan
of waaruit ze kunnen worden afgeleid. In een gesprek met burgemeester Eenhoorn op 2 juli 2012 worden de bevindingen van de commissie
aan de burgemeester voorgelegd (bijlage 3). De burgemeester concludeert dat de analyse en weergave van de commissie overeenkomt met
de uitgangspunten en criteria die door de gemeente zijn gehanteerd.
Tijdens het gesprek komt echter de vraag op of andere uitgangspunten of criteria tot een betere nazorg zouden hebben geleid. Dat leidt
tot een uitbreiding van de opdracht van de commissie, die vanaf dat
moment als volgt kan worden samengevat:
1. onderzoek per persoon eventuele klachten in de nazorg;
2. onderzoek per persoon welke ondersteuning er al door de
		 gemeente gegeven is;
3. onderzoek per persoon welke ondersteuning er al door de
		 ketenpartners gegeven is;

1. Aanleiding en opdracht

23

4. bekijk vervolgens waar de gemeente in alle redelijkheid
		 nog extra ondersteuning in de nazorg kan bieden;
5. beoordeel de uitgangspunten, criteria en werkwijze die door de
		 gemeente bij de nazorg zijn gehanteerd;
6. geef aanbevelingen voor verbetering van deze uitgangspunten,
		 criteria en werkwijze.
Op grond van deze opdracht heeft de commissie haar werkzaamheden
ingericht en dit eindverslag opgesteld.

zoek naar deze aansprakelijkheid of het anderszins doen van uitspraken
hierover niet tot haar werkzaamheden.

Wa t n i e t t o t d e o p d r a c h t b e h o o r t
Het onderzoek van de commissie richt zich op de nazorg van de gemeente Alphen aan den Rijn aan de slachtoffers van het schietincident.
De gebeurtenissen tijdens en kort na het incident vallen daarmee
buiten de opdracht van deze commissie. Nazorg is een diffuus proces
dat verschillende aspecten kent. Eén van de gemeentelijke deelprocessen in de rampenbestrijding is Centrale Registratie Afhandeling
Schades (cras). De belangrijkste activiteiten binnen dit deelplan zijn:
a) registratie van schade, om een juist en zo volledig mogelijk
		 beeld te krijgen van de omvang van de ontstane (onverzeker		 bare) schade teneinde;
b) prioriteiten te kunnen stellen bij herstel en opruiming en;
c) gegevens te kunnen verstrekken met betrekking tot de
		 onderzoeken naar de oorzaak en de aansprakelijkheid van
		 de ontstane schade, alsmede;
d) richting te kunnen geven aan het zoeken naar oplossingen met
		 betrekking tot schadeloosstellingen van (onverzekerbare) schade.
In het geval van het schietincident speelt de discussie over de aansprakelijkheid van landelijke en lokale overheid en politie voor de ontstane
schade met als redenering dat adequater optreden van de overheid en
de politie in het proces van het verlenen van een wapenvergunning het
schietincident had kunnen voorkomen. De commissie rekent onder-

24

Over Napijn en Nazorg

1. Aanleiding en opdracht

25

2 De werkwijze van de commissie
G e vo l g d e p ro c e d u re
Na aanstelling van de adviescommissie is er in juni 2012 een brief verzonden aan 731 betrokkenen van het schietincident, om zo aan hen het
bestaan van de adviescommissie kenbaar te maken en te melden dat zij
zich, indien daar behoefte aan was, konden aanmelden voor een
gesprek over de tot dan toe aan hen verleende nazorg. Bij het samenstellen van deze groep is gebruik gemaakt van diverse lijsten met
gegevens van betrokkenen zoals deze binnen de gemeente Alphen aan
den Rijn, politie en Openbaar Ministerie (om) gehanteerd zijn. Om
niet alleen deze groep te bereiken, maar iedereen die dat zou wensen in
de gelegenheid te stellen bekend te zijn met het bestaan van de onafhankelijke adviescommissie schietincident Alphen aan den Rijn, is er
voor gekozen om twee keer een advertentie te plaatsen in zowel Alphen
CC als het Witte Weekblad. Verder is er op zijn minst tot op de dag
van publicatie van dit rapport een link actief geweest op de website van
de gemeente Alphen aan den Rijn die onder andere verwees naar een
informatieblok over het schietincident en de commissie.
Bij de brief zoals verzonden in juni 2012 was een antwoordformulier
bijgevoegd. Op dit antwoordformulier stonden vragen die de commissie inzicht kon geven welke nazorg er tot nu toe geboden was, en door
wie dit was verzorgd. Ook kon men aangeven of dit naar tevredenheid
is geweest of dat er nog behoefte was aan verdere nazorg. Personen die
zich naar aanleiding van de advertentie of de website hebben aangemeld hebben dit formulier toegestuurd gekregen.

26

Over Napijn en Nazorg

2. De werkwijze van de commissie

27

In totaal hebben 65 personen middels dit antwoordformulier
gereageerd. Van deze 65 antwoordformulieren is in 40 gevallen geconcludeerd dat een gesprek met de commissie niet noodzakelijk was.
De personen waarbij het voornemen was geen aanvullend gesprek te
voeren zijn als volgt onderverdeeld;
-- 25 betrokken hebben aangegeven geen behoefte te aan verdere
		 nazorg; zij zijn zeer tevreden over de nazorg die hen is geboden
		 door gemeente Alphen aan den Rijn, hun huisarts, Slachtoffer		 hulp Nederland, ggz en/of maatschappelijk werk;
-- 10 betrokkenen hebben aangegeven dat verdere nazorg voor
		 hun niet van toepassing is;
-- 4 betrokkenen hebben het antwoordformulier aangegrepen
		 om aan gemeente Alphen aan den Rijn te melden dat zij van
		 de lijst met betrokkenen willen worden verwijderd. Elke brief
		 of informatiemoment zorgt voor een confrontatie met het
		 schietincident, terwijl zij het incident juist achter zich
		 proberen te laten;
-- 1 betrokkene heeft het antwoordformulier gebruikt om te
		 informeren of de eerder door haar verstrekte informatie zinvol
		 is gebleken.
Deze personen zijn middels een brief op de hoogte gebracht van de
conclusie van de commissie en hebben de keuze gekregen zich alsnog
opnieuw aan te melden mocht deze inschatting verkeerd zijn geweest.
Hier zijn geen reacties op teruggekomen. In 25 gevallen is geconcludeerd dat een gesprek wel gewenst is. Met hen is een afspraak ingepland
om met de commissie te spreken. In 5 gevallen heeft men na uitnodiging alsnog afgezien van een gesprek met de commissie. In 1 geval is het
de commissie, ondanks meerdere telefoonberichten en een brief met
uitnodiging voor een gesprek, niet gelukt in contact te komen met de
betreffende betrokkene om een afspraak te maken. Daarnaast heeft
1 betrokkene alleen aanvullende informatie gemaild. De commissie
heeft alle besluiten om af te zien van een gesprek gerespecteerd.

28

Over Napijn en Nazorg

Daarnaast hebben 9 betrokkenen na het gesprek wat zij met burgemeester Eenhoorn en wethouder Du Chatinier hebben gevoerd op
5 april 2012 te kennen gegeven dat ook zij een gesprek met de commissie zouden willen. Bij elkaar opgeteld hebben in totaal 28 betrokkenen
zich aangemeld voor een gesprek met deze adviescommissie.
Naast gesprekken met betrokkenen heeft de commissie ook
gesprekken gevoerd met verantwoordelijken voor de nazorg binnen de
gemeente Alphen aan den Rijn. Ook zijn er gesprekken met derden
gevoerd om het beeld meer volledig te maken en te verdiepen. Zo is er
ook gesproken met de heer De Graaf, burgemeester van Apeldoorn
ten tijde van het Koninginnedagdrama in 2009. Ook de heer Kadir,
letselschadejurist die een deel van de getroffenen vertegenwoordigt,
is uitgenodigd voor een gesprek. Per mail heeft hij echter te kennen
gegeven zijn cliënten niet ten opzichte van de gemeente Alphen aan
den Rijn te vertegenwoordigen. Op grond daarvan zag hij geen aan­
leiding om in te gaan op de uitnodiging voor een gesprek. Er zijn geen
gesprekken gevoerd met hulpverleners, politie of Openbaar Ministerie.
Om het beeld verder compleet te maken en conclusies te staven,
heeft de commissie zich ingelezen in diverse dossiers, handreikingen
en rapporten. Voor zover mogelijk zijn deze opgenomen in de literatuurlijst. De samenstelling van de commissie heeft er toe bijgedragen
dat er van alle noodzakelijke vlakken voldoende expertise aanwezig was
onder de commissieleden zelf. Daar waar nodig is verdere informatie
bij derden ingewonnen. Te denken valt dan aan contactpersonen binnen de verzekeringswereld om meer inzicht te krijgen in de vergoeding
van schade door verzekeraars aan de ondernemers van winkelcentrum
de Ridderhof en contact met een jurist om bijvoorbeeld een exactere
uitleg te krijgen van de Wet Veiligheidsregio’s waarin nazorg door gemeenten benoemd staat als wettelijke verplichting. Ten slotte heeft de
commissie om zeker te zijn van de realiseerbaarheid van haar adviezen
deze extern - geen onderdeel van de commissie, geen verbinding met
de gemeente – laten toetsen.

2. De werkwijze van de commissie

29

Na het voeren van alle gesprekken is de commissie overgegaan tot
het formuleren van de adviezen aan het college van de gemeente
Alphen aan den Rijn. De adviezen zijn gesplitst in algemene adviezen
voor ondernemers, individuele adviezen voor ondernemers, algemene
adviezen voor particulieren en individuele adviezen voor particulieren.
De individuele adviezen zijn door de adviescommissie vertrouwelijk
aan het college gegeven, omdat deze informatie bevatten die de
persoonlijke levenssfeer van de betrokkenen raakt. De algemene
adviezen zijn wel openbaar en toegezonden aan alle betrokkenen die
een gesprek met de commissie hebben gevoerd. De commissie hecht er
grote waarde aan dat alle adviezen ook in de toekomst bruikbaar zijn
en, mocht zich dit voordoen, ook toepasbaar zijn op betrokkenen die
zich nog niet eerder gemeld hebben bij de gemeente Alphen aan den
Rijn. Om inzicht te geven in de werkwijze van de onafhankelijke
adviescommissie schietincident Alphen aan den Rijn heeft de commissie er nadrukkelijk voor gekozen dit eindrapport samen te stellen.

hiervan op het dagelijks leven van mensen. De commissie dankt hen
hier opnieuw voor dit vertrouwen.
Bij elk gesprek is vooraf aangegeven dat de gespreken vertrouwelijk zijn en zullen blijven. Van elk gesprek dat door de commissie is
gevoerd is een gespreksverslag gemaakt. Van de gesprekken zijn, indien
daar toestemming toe is gegeven, opnamen gemaakt. Deze opnamen
en verslagen dienen alleen ter interne beraadslaging van de commissie zelf, daar zij de persoonlijke levenssfeer van de betrokkenen raakt.
Alle opnamen zijn inmiddels vernietigd. De gespreksverslagen zijn aan
de betrokkenen toegezonden, en, indien door de betrokkene gewenst,
gewijzigd of is er informatie ter aanvulling aan toegevoegd. De verslagen en aanvullende documenten zijn na opstellen van de adviezen en
dit eindrapport gedeponeerd bij Johan Wolterink van Limes Netwerk
notarissen, waar zij alleen met nadrukkelijke toestemming van de
commissieleden en de betrokkenen zelf ingezien en beluisterd kunnen
worden.

G e s p re k k e n m e t b e t ro k k e n e n
De commissie heeft in totaal 27 gesprekken gevoerd met direct betrokkenen van het schietincident, en heeft daarin met 28 betrokkenen
gesproken. Bij 5 gesprekken was er op verzoek van de betrokkene zelf
een vertrouwenspersoon aanwezig om de betrokkene te ondersteunen.
Daar heeft de commissie uiteraard mee ingestemd. In totaal heeft de
commissie dus met 33 personen gesproken.
De groep waar mee is gesproken is divers en geeft een goede doorsnede van de betrokkenen waar volgens de opdracht van de commissie
de nazorg bij getoetst diende te worden; nabestaanden, slachtoffers
en hun familie, en ondernemers. Het zijn stuk voor stuk indringende
gesprekken geweest, waarin men in openheid en vertrouwen met de
commissie heeft kunnen spreken. De gesprekken heeft de commissie
niet alleen een beeld van de nazorg gegeven, het heeft haar ook een
beeld gegeven van de intensiteit van het schietincident zelf en het effect

O ve r i g e g e s p re k k e n
Naast het voeren van gesprekken met betrokkenen heeft de adviescommissie wederhoor toegepast en zijn burgemeester B. Eenhoorn,
de wethouders M. H. du Chatinier, S. Lyczak en mevrouw H.
Oppatja, en de ambtelijke medewerkers mevrouw N. Beckers,
mevrouw S. Brandt-Van Sisseren, mevrouw J. Riem en de heer L. de
Leede gehoord. Hierdoor heeft de commissie een goed beeld gekregen
van de opzet en uitvoering van de nazorg rondom het schietincident
door de ogen van de direct verantwoordelijken binnen de gemeente
Alphen aan den Rijn.
Daarnaast is er een gesprek geweest met de heer S. Scheffer van de
Ondernemers Klankbordgroep Alphen aan den Rijn. Hij heeft, in
opdracht van gemeente Alphen aan den Rijn, ondernemers in
winkelcentrum de Ridderhof na het schietincident ondersteund.
Verder is er gesproken met de heer F. De Graaf, thans voorzitter van de

30

Over Napijn en Nazorg

2. De werkwijze van de commissie

31

Eerste Kamer, die burgemeester van Apeldoorn was ten tijde van het
Koninginnedagdrama in 2009. In dit gesprek is vooral gekeken naar
zijn aanpak van nazorg rondom dit drama, en de uitwerking van deze
aanpak op betrokkenen.
A a n t a l t u ss e n t i j d s e s u g g e s t i e s
Omdat de commissie in sommige gevallen stuitte op een dringende
situatie heeft zij er voor gekozen niet het traject van de formele
adviezen af te wachten, maar is aan de gemeente Alphen aan den Rijn
in totaal 53 keer een tussentijdse suggestie gedaan. Het ging hierbij om
gevallen die zeer schrijnend, dan wel urgent waren en waarin direct
handelen of bemiddeling van de gemeente Alphen aan den Rijn
wenselijk werd geacht. De gemeente Alphen aan den Rijn heeft deze
suggesties ter harte genomen en in de meeste gevallen opgepakt,
hoewel het in de ogen van deze commissie in een aantal gevallen wat
traag is verlopen.

32

Over Napijn en Nazorg

2. De werkwijze van de commissie

3 Het kader voor de nazorg door de gemeente
Nazorg is een ruim en rekbaar begrip en kent dan ook verschillende
definities. Een vaak gebruikte definitie, die de commissie dan ook
als uitgangspunt zal nemen, is ‘Nazorg is het opheffen dan wel voorkomen van (blijvende) problemen of schade op lichamelijk, geestelijk
en maatschappelijk terrein door middel van het (doen) verlenen van
medische nazorg (zowel lichamelijk als psychisch), maatschappelijke
nazorg (psychosociale nazorg, administratief-juridische nazorg,
financieel- economische nazorg), controleren van het verlenen van
nazorg en het bewaken van de kwaliteit van de verleende nazorg.
Ook gezondheidsonderzoek en gezondheidsmonitoring behoren tot
het nazorgtraject’ (bron: Modelplan Nafase, Impact Amsterdam 2009).
Nazorg kent een zeer beperkt wettelijk kader. In de Wet Veiligheidsregio’s wordt het begrip nazorg niet genoemd. In het Besluit Veiligheidsregio’s wordt in artikel 2.1.3. ‘het verzorgen van de nazorg voor de
bevolking’ genoemd als één van de taken van het gemeentelijk team
bevolkingszorg, dat in het kader van de crisisbestrijding kan worden
gevormd. Dit team heeft als overige taken:
* het geven van voorlichting aan de bevolking;
* het voorzien in opvang en verzorging van de bevolking;
* het registreren van de slachtoffers;
* het registreren van schadegevallen en;
* het adviseren van het regionaal operationeel team.
We t t e l i j k e k a d e r s
In de Nota van Toelichting bij het Besluit Veiligheidsregio’s is alleen
in de toelichting op het artikel 2.1.3 over nazorg iets opgenomen, te

Over Napijn en Nazorg

3. Het kader voor de nazorg door de gemeente

35

weten: ‘De bevolkingszorg bij een ramp of crisis is een verantwoordelijkheid van de gemeente. De taken van een team bevolkingszorg
zijn ontleend aan het handboek voorbereiding rampenbestrijding.
Het team bevolkingszorg staat in de crisisorganisatie op hetzelfde
niveau als het Commando Plaats Incident (copi). Het houdt zich
bezig met uitvoerende taken en wordt daarbij aangestuurd door het
Regionaal Onderzoeksteam (rot). Het staat gemeenten en regio’s vrij
om de bevolkingszorg gemeentelijk of regionaal te organiseren of om
een tussenvorm te kiezen. Nazorg door de gemeente dient te worden
onderscheiden van de nazorg door de geneeskundige diensten. Na­
zorg door de gemeente wordt veelal georganiseerd in een Informatie en
Adviescentrum (iac). Dit centrum vervult een taak in de nazorg aan
de bevolking. Nadat het actief is geworden, wordt veelal de schade- en
slachtofferregistratie aan het iac overgedragen.’
De taakopsomming in het Besluit Veiligheidsregio’s sluit aan bij de
deelplannen die in het kader van de rampenbestrijding worden onderscheiden. Voor de gemeente betreft dit de deelplannen voorlichting,
inzameling van besmette waren, opvang en verzorgen, registreren van
slachtoffers, uitvaartverzorging, voorzien in primaire levensbehoeften,
registratie van schades, beperken van schade aan het milieu en het
verzorgen van nazorg voor de bevolking. Verschillende van deze
deelplannen hebben raakvlakken met deelplannen van de operationele
diensten (brandweer, politie, geneeskundige hulpverlening), bijvoorbeeld met het politiedeelplan ‘identificeren van overledenen’ en het
ghor-deelplan ‘psychosociale zorg’. In de praktijk is er dan ook sprake
van een multidisciplinaire werkwijze en projectorganisatie.
Die laatste taak (psychosociale zorg) is overigens ook een
verantwoord­elijkheid van gemeenten. Artikel 2 van de Wet Publieke
Gezondheid (wpg) luidt: ‘Het college van b&w bevordert de totstandkoming en de continuïteit van en de samenhang binnen de
publieke gezondheidszorg en de afstemming ervan met de curatieve
gezondheidszorg en de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen

36

Over Napijn en Nazorg

en rampen.’ Als één van de taken in dat kader wordt genoemd ‘het
bevorderen van psychosociale hulp bij rampen’. In het Besluit Publieke
Gezondheid wordt over deze verantwoordelijkheid gezegd dat die in
ieder geval inhoudt: ‘het via onderzoek verwerven van inzicht in de gezondheidstoestand van degenen die door een ramp worden getroffen’.
In de praktijk is deze taak belegd bij de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (ggd), omdat artikel 14 van de wpg bepaalt dat de gemeenten
voor de uitvoering van de taken uit de wpg een gemeentelijke gezondheidsdienst in stand dienen te houden.
O ve r i g e re l e va n t e d o c u m e n t e n
Het afgelopen decennium zijn door verschillende organisaties
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (rivm), Impact,
Genootschap van Burgemeesters, Instituut voor Psychotrauma, cot
– instituut voor veiligheids- en crisismanagement) handreikingen
geschreven die tot doel hebben lokale en regionale organisaties en
gemeenten te ondersteunen bij het adequaat organiseren en uit­­voeren
van de nafase. Ze bevatten in het algemeen adviezen over de inrichting van de organisatie voor de nafase, de uit te voeren activiteiten
(uiteraard sterk afhankelijk van de aard van het incident), de overige
te betrekken organisaties en de taken van die organisaties en de wijze
waarop bestuurders hun taken en verantwoordelijkheden op dat
moment effectief kunnen uitvoeren. Veel genoemd in deze hand­
reikingen is de optie om een informatie- en adviescentrum in te
richten, waardoor er één loket is voor alle vragen en voorzieningen.
Veel handreikingen gaan ook nader in op de verschillende fasen in de
nafase, zowel op het individuele niveau van betrokkenen (rouwproces)
als op maatschappelijk niveau (schokfase, saamhorigheid, herstel),
alsook op het feit dat nazorg jarenlang kan duren.
Het cot onderscheidt in haar handboek ‘En nu…? Handboek voor de
nafase van incidenten, rampen en crises’ 24 thema’s binnen de nafase.

3. Het kader voor de nazorg door de gemeente

37

Schema 1. 24 thema’s tijdens de nafase.

O ve r i g e b e t ro k k e n i n s t a n t i e s e n h u n re l a t i e t o t d e

Verenigen
slachtoffers

Rapporteren
en verantwoorden

Afwikkeling
van de schade

Afzetten en
bewaken

Monitoren
maatschappelijke onrust

vip bezoek

Milieu /
gevaarlijke
stoffen

Terughalen
producten

Externe communicatie

Informatie- en
adviescentrum

bedrijfscontinuïteit

Juridische
afwikkeling

Klachtenafhandeling

Evalueren en
leren

budgetbewaking

Verslaglegging
en archivering

Herhuisvesting, herstel en
wederopbouw

Internationale
aspecten

Bevolkingsonderzoek en
gezondheidsmonitoring

Geneeskundige hulp

Organisatie,
coördinatie en
interne informatie

Rouwverwerking en
herdenking

Internationale
aspecten

Psychosociale opvang en
verzorging

Bron: “En nu...? Handboek voor de nafase van incidenten, rampen en crises”,
M a rc o Z a n n o n i , AON / COT, Boom Juridische Uitgevers, Den Haag, 2010

De commissie ziet af van een uitgebreide beschrijving van al deze
thema’s en handreikingen omdat ze aan de toetsing van de nazorg door
de gemeente geen substantiële bijdrage leveren. Daarbij is van belang
dat de gemeente Alphen aan den Rijn het nafaseplan van het cot als
uitgangspunt én format van haar nazorgplan heeft genomen, waardoor
het merendeel van de momentele kennis en inzichten bij de opstelling
van het nazorgplan beschikbaar waren.

38

Over Napijn en Nazorg

gemeente

Het aantal thema’s dat door het cot in het handboek nafase wordt benoemd, geeft aan dat er bij de nazorg van een ernstig incident of ramp
ook een groot aantal hulpverlenende instanties en/of personen betrokken (kunnen) zijn. Het gaat daarbij om organisaties (of personen) met
een bijzonder diverse relatie tot de gemeente. Het gaat om organisaties
die min of meer aan de gemeenten gelieerd zijn (bijvoorbeeld de ggd),
organisaties waarbij de gemeente diensten inkoopt (maatschappelijk
werk) of autonoom zijn, omdat zij via een andere geldstroom
gefinancierd worden (ggz, Slachtofferhulp Nederland), dan wel een
particuliere relatie hebben met de getroffenen, zoals verzekeraars en
huisartsen. En dan zijn er ook nog scholen, kerken, ondernemersverenigingen en eventueel andere particuliere initiatieven. Zo is in de
Alphense gemeenschap een stichting opgericht dat een eigen schadefonds voor de getroffenen beheerde.
Idealiter moet de gemeente in dit bonte woud van instellingen,
organisaties en personen een regierol spelen. In het nafaseplan zoals
het in het handboek van het cot ontwikkeld is, is een zekere ordening
in dit bonte palet per thema aangebracht. Het aantal instrumenten dat
de gemeente ter beschikking staat om deze regierol daadwerkelijk vorm
te geven is beperkt. Daardoor is het voor de gemeente lastig om voor
een deel van de elementen die in de gehanteerde definitie van nazorg
(bijvoorbeeld het controleren van nazorg en het bewaken van de kwaliteit) genoemd worden, praktisch handen en voeten te geven.
In Alphen aan den Rijn is een deel van deze taak ingevuld door veel
van deze organisaties direct na het schietincident te alarmeren en
daarna in overleg met hen te treden.

3. Het kader voor de nazorg door de gemeente

39

4 Reconstructie van de nazorg in de gemeente
Alphen aan den Rijn

Vo o r b e re i d i n g va n d e n a zo r g
De voorbereiding van de nazorg begon al enkele uren na het schiet­
incident. Het cot werd gevraagd het gemeentelijk beleidsteam c.q. de
gemeentelijke organisatie te adviseren over de nazorg. Een medewerker
van het cot is vanaf zaterdagmiddag aanwezig geweest. Daarnaast
kwam het Kernteam psychosociale zorg in de loop van de middag
bijeen. Hierin zijn de ggz, Slachtofferhulp Nederland, maatschappelijk werk en de ggd vertegenwoordigd. Op grond van het format
van het nafaseplan van het cot werd de dag van het incident al een
eerste versie van het nazorgplan opgesteld, dat in de dagen daarna zijn
definitieve vorm kreeg.
Op zondag 10 april 2011 is door de directeur van de ggd in opdracht van het Gemeentelijk Beleidsteam een verzoek tot een advies
over gezondheidsonderzoek en gezondheidsmonitoring uitgegaan
naar het Centrum voor Gezondheid en Milieu van het rivm.
Het betreffende advies is ontvangen op 13 april 2011 en gaat in op de
onderwerpen psychosociale nazorg, informatie- en adviescentrum en
gezondheidsonderzoek door middel van een analyse van de registraties
van zorgverleners en een gezondheidsenquête door de ggd enkele
maanden na het incident. Het gemeentelijk beleidsteam werd maandagochtend 11 april 2011 opgeheven en vervangen door een Bestuurlijk
Overleg Schietincident (bos), waarin de gemeente, de politie, het
Openbaar Ministerie en de ggd vertegenwoordigd waren. Dit bos
heeft in de daarop volgende maanden de uitvoering van het nazorgplan
gemonitord en gecoördineerd.

40

Over Napijn en Nazorg

4. Reconstructie van de nazorg
in de gemeente Alphen aan den Rijn

41

Ook in de communicatie werden al snel uitspraken gedaan die
betrekking hadden op de nazorg, vooral in algemene termen. Zowel de
burgemeester als de minister president benadrukten tijdens de bijeenkomst zondagavond 10 april 2011 dat men de burgers niet in de
kou zou laten staan.
O r g a n i s a t i e va n d e n a zo r g
Alhoewel het Plan van Aanpak, waarin de organisatie van de nazorg
werd beschreven, formeel pas op 21 april 2011 werd vastgesteld, was de
nazorgorganisatie al vanaf 11 april 2011 operationeel in de vorm van
een zestal werkgroepen en een projectorganisatie. In schema 2 is deze
weergegeven.

Schema 2. Organisatie nazorg.
N a zo r g o r g a n i s a t i e S c h i e t d r a m a  A l p h e n a a n d e n  R i j n
v&j, ncc, (BuiZa)

Strafrechtelijk
onderzoek

Bestuurlijk Overleg
Schietdrama (bos)
Leider Nazorg
Jan Eshuis, gemeentesecretaris
Chris Schaapman, directeur

Strategisch
Informatiemanager
Pauline Nolles
Marcel van Dijk
om

Kernteam Nazorg
Projectleider Nazorg
Nardy Beckers
Gonneke Gelderloos

Communicatiemanager
Rosemarijn Lamers
Politie

Tactisch
Werkgroepen:
1.

Organisatie: Nardy Beckers /
Gonneke Gelderloos

2.

Psychosociale nazorg & geneeskundige
zorg: Paulien Blom

3.

Overige nazorg slachtoffers / direct
betrokkenen: Joke Riem / Sandra Habets

4.

Communicatie: Rosemarijn Lamers

5.

Onderzoek en verantwoording: Hans
van Arkel / Femmy Jonker

Call center

Scholen, kerken,
ondernemersvereniging

Operationeel
Bron: Plan van Aanpak gemeente Alphen aan den Rijn
42

Over Napijn en Nazorg

4. Reconstructie van de nazorg
in de gemeente Alphen aan den Rijn

43

P l a n va n  A a n p a k
In van het Plan van Aanpak (pagina 4) formuleert de gemeente Alphen
aan den Rijn de uitgangspunten in het Plan als zeer dwingend voor
zichzelf. De gemeente stelt: ‘(….) het bevoegd gezag handelt conform
de vastgestelde uitgangspunten zoals geformuleerd in het Plan van Aanpak nazorg.’ Op grond van deze formulering alsmede de dwingende
formulering van de andere uitgangspunten bindt de gemeente zich
om deze ten uitvoer te brengen in haar in het kader van de nazorg te
ondernemen en uitgevoerde activiteiten. Dat geldt niet alleen intern
in de gemeentelijke organisatie. Het Plan van Aanpak is ook openbaar
gemaakt. Daarmee heeft de gemeente zich ook gebonden deze uitgangspunten en de daaruit voortvloeiende activiteiten te realiseren ten
opzichte van haar burgers en externe partners. Afwijking van de uitgangspunten en de daarop gestoelde activiteiten is in tegenspraak met
het door de vaststelling van dit Plan van Aanpak gewekte vertrouwen.
Het vertrouwensbeginsel is een belangrijke hoeksteen in het leerstuk
van goed openbaar bestuur. Op grond van deze overwegingen heeft de
commissie het Plan van Aanpak als belangrijk element van haar advisering en beoordeling van de geleverde nazorg genomen.
Het Plan van Aanpak versie 1.0. is op 21 april 2011 aangeboden aan
de gemeenteraad, nadat het was opgesteld onder regie van het
Bestuurlijk Overleg Nazorg Schietincident en was vastgesteld door
het college van b&w van de gemeente Alphen aan den Rijn op
26 april 2011 Voor de uitvoering van het plan hebben college en
gemeenteraad een bijzonder krediet van € 700.000,- vrijgemaakt.
Het betreffende bedrag was gebaseerd op een eerste globale berekening
van mogelijke kosten. Er is geen latere versie van het Plan van Aanpak meer gemaakt. Nagenoeg alle daarna genomen besluiten pasten
binnen deze versie 1.0. Het betreffende Plan van Aanpak is als bijlage
bij dit rapport gevoegd (bijlage 4). De nazorgactiviteiten waarmee de
adviescommissie vaak geconfronteerd is (schade-afhandeling) hebben
betrekking op paragraaf 5.7. van het nazorgplan, alhoewel ook on-

44

Over Napijn en Nazorg

derwerpen als communicatie, registratie en uitnodigingenbeleid zijn
genoemd. Op uitgangspunten en criteria voor financiële vergoedingen
wordt ingegaan in paragraaf 5.7. (schade-afhandeling). Hierbij wordt
als uitgangspunt bij schade-afhandeling genoemd dat de gemeente
in beginsel geen rol speelt bij schade-afhandeling voor particulieren
of ondernemers en alleen in bijzondere situaties ‘bijspringt’. Schades
dienen te worden verhaald bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven en
bij verzekeraars. Daarnaast kan de gemeente vanuit de regeling voor
bijzondere bijstand of haar budget in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (wmo) op individuele gronden ondersteunen.
Ook voor ondernemers geldt dat de gemeente in beginsel geen rol
heeft in de vergoeding van schades van ondernemingen. In het Plan van
Aanpak is met betrekking tot ondernemers ook gesteld dat: ‘Indien alle
mogelijkheden voor schadevergoeding zijn uitgeput en de continuïteit
van een onderneming in het geding is, zal de gemeente onderzoeken
of en zo ja in welke mate het wenselijk is te komen tot een (blijvende)
schadevergoeding of voorschot. Hiertoe zal eerst een inventarisatie
moeten plaatsvinden in overleg met de ondernemersvereniging. Hierbij
moet duidelijk worden dat het incident een belangrijke oorzaak is van de
problemen. Voor de continuïteit op kortere termijn heeft de gemeente
een regeling vastgesteld, op grond waarvan aan ondernemers renteloze
leningen worden verstrekt. Bij de beoordeling van de verzoeken om
een renteloze leningen heeft de gemeente de omvang van de geleden
schade in ogenschouw genomen, evenals de liquiditeit en solvabiliteit
van de betreffende ondernemer.’
Uit het gestelde in het Plan van Aanpak kunnen de volgende criteria
worden afgeleid:
• Is een beroep gedaan op reguliere voorzieningen, inclusief het
		 Schadefonds Geweldsmisdrijven en (voor ondernemers) het
		 solidariteitsfonds mkb-Santos?
• Heeft betrokkene activiteiten uitgevoerd of nagelaten die

4. Reconstructie van de nazorg
in de gemeente Alphen aan den Rijn

45

		
		
•
		
•
		
•
		
•
		
•
		

hebben geleid tot een hogere schade dan het geval zou zijn bij
adequaat handelen?
Is het schietincident een belangrijke oorzaak van het
probleem?
Zouden de problemen op termijn ook zijn opgetreden, als er
geen sprake was geweest van het schietincident?
Is de schade onevenredig hoog in vergelijking met de
mogelijkheden van betrokkene?
Mag van andere organisaties of instanties een bijdrage aan
het oplossen van het probleem worden verwacht?
Heeft betrokkene zelf mogelijkheden om de schade in de
toekomst, al dan niet met terugwerkende kracht, te beperken?

Het Schadefonds Geweldsmisdrijven vergoedt met name
letselschade en maakt daarbij een onderscheid in materiële en immateriële schade. De vergoeding van materiële
schade bedraagt maximaal € 25.000,-, de vergoeding voor
immateriële schade € 10.000,-. Onder materiële schade
valt onder andere medische kosten, verlies van inkomsten,
kosten van huishoudelijke hulp, kosten voor beschadigde
kleding en vervoerskosten. Circa 60 nabestaanden en
slachtoffers van het schietincident hebben een aanvraag
bij het Schadefonds ingediend. Hiervan zijn circa 45
aanvragen binnengekomen via Slachtofferhulp Nederland.
De overige aanvragers zijn door politie, advocaten, de
gemeente of andere slachtoffers op het Schadefonds gewezen. Eind 2011 waren 36 dossiers beoordeeld. 35 personen
hebben een uitkering uit het schadefonds gehad.

46

Over Napijn en Nazorg

Aan nabestaanden is in 2011 totaal € 78.000,- uitbetaald,
aan slachtoffers € 50.000,-. Het totaal van uitkeringen in
2012 is momenteel nog niet beschikbaar.

Bron: jaarverslag 2011 Schadefonds Geweldsmisdrijven

Po s i t i o n e r i n g i n d e g e m e e n t e l i j k e o r g a n i s a t i e
Het feit dat er een projectorganisatie is gevormd zegt nog niets over
de wijze waarop alle activiteiten worden uitgevoerd. Bij verschillende
activiteiten (bijvoorbeeld herdenking, monument, evaluatie en onderzoek) was de projectorganisatie leidend, omdat hiervoor in de reguliere
situatie geen gemeentelijke afdelingen en/of diensten zijn. Voor andere
activiteiten (bijvoorbeeld ondersteuning betrokkenen vanuit bijzondere bijstand, schuldsanering, renteloze leningen ondernemers) werd
de lijnorganisatie ingezet, werden procedures uit de lijnorganisatie
gevolgd en werden ‘reguliere’ criteria gehanteerd. Wel werd daarbij
de boodschap afgegeven dat de grenzen van deze regelingen moesten
worden verkend om de betrokkenen bij het schietincident optimaal
te hulp te komen. De gemeentesecretaris werd als projectleider nazorg
aangewezen, waardoor de afstemming tussen project- en lijnactiviteiten moest worden geborgd. In feite is in deze fase gekozen voor een
hybride vorm van lijn- en projectorganisatie. Dit is in termen van
verantwoordelijkheden en aansturing een uitermate complexe vorm.
Dat geldt ook voor de burger, omdat niet altijd duidelijk zal zijn wie,
waarvoor en wanneer moet worden aangesproken.
Formeel vielen de activiteiten binnen de lijnorganisatie daarmee
onder de betreffende portefeuillehouders. De betrokkenheid van de
portefeuillehouder financiën bij het verstrekken van renteloze leningen
was relatief groot, de betrokkenheid van de portefeuillehouders maat-

4. Reconstructie van de nazorg
in de gemeente Alphen aan den Rijn

47

schappelijke ondersteuning en sociale zaken bij de werkzaamheden
binnen hun domeinen was beperkt. Bepaalde casuïstiek werd door
deze wethouders met hun medewerkers besproken of door de betrokken wethouders actief in de gemeentelijke organisatie ingebracht, maar
de betreffende wethouders hebben in de periode na 9 april 2011 geen
expliciete bestuurlijke besluiten genomen, die aanvullende kaders dienden te bieden aan de medewerkers die met aanvragen van betrokkenen
bij het schietincident werden geconfronteerd. Op suggestie van de
adviescommissie is per 2 juli 2012 door het college van b&w een wethouder (de heer M.H. du Chatinier) aangewezen, die de bestuurlijke
toetsing van het verlenen van nazorg als opdracht heeft gekregen. Uit
het gesprek van de commissie met wethouder Du Chatinier is duidelijk geworden dat ook op dat moment de spanning tussen reguliere
activiteiten en die in het kader van de nazorg, is blijven bestaan. Van
enkele collegae krijgt hij bij deze opdracht mee dat zijn beslissingen
in het kader van de nazorgactiviteiten de gang van zaken bij reguliere
beslissingen niet moeten doorkruisen.
U i t g e vo e rd e a c t i v i t e i t e n
In de afgelopen 18 maanden is een groot aantal nazorgactiviteiten
uitgevoerd op geleide van het Plan van Aanpak. Dit betreft zowel
collectieve als individuele activiteiten. De door de gemeente voorgenomen en uitgevoerde activiteiten kunnen als volgt worden ingedeeld:
• directe materiële steun van de zijde van de gemeente
		 (renteloze voorschotten, bijzondere bijstand, wmo		 verstrekkingen);
• bevorderen dat alle betrokkenen hun op 9 april verloren
		 voorwerpen terug krijgen;
• steunbetuigingen en desgewenst bezoeken van de meest
		 direct betrokkenen (nabestaanden, slachtoffers en gewonden);
• het signaleren van relevante ontwikkelingen in de sociale
		 omgeving van de Ridderhof, zoals onveiligheidsgevoelens of

48

Over Napijn en Nazorg

		
		
		
•
		
		
•
		
		
•
		
•
		
		
•
		
•
		
•
		
•
		

sociale ontwrichting, met name uitgevoerd door de gebiedsadviseurs en het reeds bestaande professionalsoverleg
Planetenbuurt;
het informeren, begeleiden en praktisch ondersteunen van
betrokkenen, de eerste maanden door middel van een
informatie- en adviescentrum;
het organiseren van activiteiten die betrokkenen collectief
helpen bij de verwerking van hun leed (herdenking,
monument, lotgenotenbijeenkomst);
het doorverwijzen van betrokkenen naar de juiste instanties
(schadefonds, verzekeraars, maatschappelijk werk, et cetera);
het bemiddelen en pleiten bij andere organisaties voor een
adequate behandeling van betrokkenen bij het schietincident
(woningcorporatie, schadeverzekeraars, scholen, werkgevers);
er op toe zien dat betrokken partijen hun verantwoordelijkheid daadwerkelijk nemen;
contacten onderhouden met andere organisaties die nazorg
leveren (bijvoorbeeld kerkelijk centrum De Bron);
bevorderen van het herstel van de vitaliteit en het imago van
winkelcentrum de Ridderhof;
opdracht gegeven aan de ggd (en indirect aan het nivel) tot
het uitvoeren van gezondheidsonderzoek.

Op de wijze waarop sommige van deze activiteiten zijn uitgevoerd, zal
in hoofdstuk 6 en 7 nader worden ingegaan.

4. Reconstructie van de nazorg
in de gemeente Alphen aan den Rijn

49

5 Factoren die de nazorg bemoeilijkt hebben
In hoofdstuk 3 is aangegeven dat het wettelijk kader, waarbinnen de
verantwoordelijkheid van de gemeente voor de nazorg bij ernstige
incidenten belegd is, uitermate summier is. De middelen die haar
daarbij ten dienste staan zijn óf ontleend aan de reguliere activiteiten van de gemeente óf moeten apart binnen de gemeente gecreëerd
worden. Het bijzonder krediet dat is vrijgemaakt naar aanleiding
van het schietincident is daar een voorbeeld van. Bij het creëren van
dergelijke bijzondere mogelijkheden blijft de gemeente gebonden aan
de voor haar geldende wettelijke kaders en de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur. In ernstige gebeurtenissen, zoals het schiet­incident,
kunnen daarbij factoren optreden die het verlenen van adequate
nazorg belemmeren. De commissie meent dat de volgende factoren
het verlenen van nazorg in de gemeente Alphen aan den Rijn
bemoeilijkt hebben.
D e u n i c i t e i t va n h e t s c h i e t i n c i d e n t
Het schietincident in Alphen aan den Rijn bracht een schok teweeg,
omdat een dergelijk incident in Nederland nauwelijks mogelijk werd
geacht. Dat maakt het ook moeilijk om de (na-)zorg te baseren op de
ervaringen met eerdere incidenten. Uiteraard kan wel geleerd worden
van de generieke aspecten van andere incidenten, zoals de duur van
de nazorg, de intensiteit van de maatschappelijke beleving en het leed
van nabestaanden. De bijzondere aspecten van dit incident vragen om
een specifieke aanpak, die niet gebaseerd kan zijn op eerdere ervaringen. Dergelijke specifieke aspecten zijn bijvoorbeeld het grote aantal
mensen dat oog in oog met de schutter heeft gestaan en de kogels heeft

50

Over Napijn en Nazorg

5. Factoren die de nazorg bemoeilijkt hebben

51

voelen langs suizen, het grote aantal scholieren dat als medewerker
van de twee supermarkten getuige is geweest van het incident en van
de zelfdoding van de dader, twee maanden voor hun eindexamen, de
winkeliers die zich in een situatie bevonden waarvan de meeste verzekeringspolissen geen gewag maken en een winkelcentrum, dat moest
‘opkrabbelen’ in een moeilijke economisch situatie. In het format
van het nazorgplan konden dan ook bepaalde deelplannen (zoals het
deelplan cras) worden geïntegreerd, terwijl andere paragrafen nieuw
moesten worden geschreven.
H e t g ro t e a a n t a l b e t ro k k e n e n
Naar schatting meer dan 300 mensen hebben het schietincident direct
meegemaakt terwijl honderden mensen elders in Alphen aan den Rijn
en het land urenlang in onzekerheid hebben gezeten over het lot van
hun naasten. In tegenstelling tot bijvoorbeeld een milieu-incident of
een brand, waarbij redelijk nauwkeurig kan worden bepaald in welke
mate het incident impact heeft op de verschillende betrokkenen kon
bij dit incident moeilijk worden bepaald welke personen welke nazorg nodig hadden. De commissie heeft betrokkenen gesproken, die
het schietincident niet met eigen ogen hebben gezien, maar toch nog
dagelijks met het incident worden geconfronteerd en betrokkenen, die
‘de dood in de ogen’ hebben gezien, maar daarvan momenteel weinig
last ondervinden.
D e e i g e n we rk w i j ze va n d e ve r s c h i l l e n d e k o l o m m e n zo a l s
o m , p o l i t i e , zo r g i n s t e l l i n g e n
Bij nazorg zijn veel partijen betrokken, terwijl de gemeente als regisseur van een integrale aanpak van de nazorg wordt gezien. Die integrale aanpak is nodig, omdat medische nazorg, psychosociale nazorg
en materiële nazorg elkaar wederzijds beïnvloeden. Waar de gemeente
probeert een verbinding tussen betrokkenen en instellingen te vervullen, loopt zij tegen grenzen aan. Van de kant van de zorginstellingen

52

Over Napijn en Nazorg

bijvoorbeeld tegen indicatieprocedures en privacy aspecten, van de
zijde van de politie en het om tegen vertrouwelijkheid van gegevens,
getuigenstatus van een aantal betrokkenen en het niet kunnen inzien
van camerabeelden door betrokkenen die aangaven daaraan behoefte te
hebben. Wat heeft ontbroken is een beleidsmatig overleg op grond van
casuïstiek, waar de verschillende grenzen en drempels zijn verkend en
‘opgelost’.
P ro b l e m e n b i j d e re g i s t r a t i e va n d e s l a c h t o ff e r s
Medewerkers van de gemeente zijn in het kerkelijk centrum De Bron
begonnen met een registratie van betrokkenen. Veel aanwezigen bij het
schietincident zijn echter na korte tijd vervoerd naar het politiebureau
om als getuige gehoord te worden. Daarnaast zijn er later nog mensen
opgeroepen zich als getuige te melden. Deze personen zijn wel bij de
politie bekend, maar komen niet op de lijst van de gemeente voor. Zo
kon het gebeuren dat een nabestaande die als getuige is gehoord ook
als getuige wordt uitgenodigd voor de herdenkingen en dat een partner
van een door de politie gehoorde getuige, wel getuige is geweest, maar
op geen enkele lijst voorkomt ondanks dat de betreffende getuige
dit feit aan de politie heeft gemeld. Daardoor werd alleen de getuige
uitgenodigd en niet de partner, die juist een substantieel aandeel heeft
gehad in de hulpverlening direct na het incident.
Het om is zeer terughoudend geweest in het verstrekken van gegevens. Voor het gebruik van de lijst van ooggetuigen moest iedere keer
opnieuw toestemming worden gevraagd. De gegevens van de ooggetuigen mochten niet geïntegreerd worden in de registratie van de
gemeente, waardoor er van een integrale benadering van alle betrokkenen nauwelijks sprake kon zijn. Ook konden de ooggetuigen niet altijd
bereikt worden. Dit is bijvoorbeeld aan de orde bij het gezondheidsonderzoek van de ggd, waarvan de vragenlijst niet aan ooggetuigen kon
worden toegezonden, terwijl verwacht kon worden dat juist deze groep
veel psychische problemen zou ondervinden.

5. Factoren die de nazorg bemoeilijkt hebben

53

D o m i n a n t i e va n o n d e r zo e k p o l i t i e e n o m
Politie en om hebben direct na het incident besloten het strafrechtelijk
onderzoek volgens de daarvoor geldende regels uit te voeren, ondanks
dat de dader al bekend was en al was overleden. Daardoor kon niet
voor iedere ooggetuige de directe nazorg (eerste opvang) direct op
gang komen, omdat men eerst als getuige moest worden gehoord.
Ook bleven de lichamen van de overledenen relatief lang in het
winkelcentrum liggen in verband met de formele identificatieprocedure, ondanks dat de namen van de betrokkenen zaterdagmiddag al
bekend waren. Hierdoor trad ook vertraging op in de melding van het
overlijden in de richting van de nabestaanden, die pas zaterdagnacht of
zondagochtend worden geïnformeerd en hierover maanden later nog
boosheid ervaren.
Maar ook werd toestemming nadrukkelijk en blijvend geweigerd
aan een vertegenwoordiging van ondernemers om op zondag het winkelcentrum te betreden om een contactgegevenslijst van alle winkeliers
op te halen, waardoor de communicatie met de winkeliers in de eerste
drie dagen gebrekkig tot stand kwam. Uiteindelijk kwam de communicatie maandag 11 april 2011 na de bewuste zaterdag door inmenging
van de Kamer van Koophandel (kvk) en Vereniging van Ondernemingen Alphen (voa) goed op gang.
Vr a g e n d i e n i e t b e a n t w o o rd k o n d e n w o rd e n ove r d e
vo o r f a s e va n e n g e b e u r t e n i ss e n t i j d e n s h e t i n c i d e n t

Een aantal betrokkenen die de commissie heeft gesproken gaf expliciet
aan dat het onbeantwoord blijven van de vraag of het schietincident
had kunnen worden voorkomen en de vraag of er fouten zijn gemaakt
door politie of ggz ervoor zorgt dat hun verwerking stokt. Betrokkenen kunnen het incident voor zichzelf niet afsluiten. Dit geldt zowel
voor nabestaanden (had het overlijden van mijn naaste voorkomen
kunnen worden?) als voor ooggetuigen, slachtoffers met fysieke verwondingen en ondernemers. Ook meer dan een jaar na dato nog.

54

Over Napijn en Nazorg

H e t s t r i k t e o n d e r s c h e i d t u ss e n n a b e s t a a n d e n ,
s l a c h t o ff e r s e n e r z i j d s e n o o g g e t u i g e n , o n d e rn e m e r s
e n p a r t i c u l i e re n a n d e r z i j d s

Door de gemeente is in de communicatie, het uitnodigingenbeleid
voor de herdenkingen, het bezoeken van personen en het verlenen
van nazorg een relatief strikt onderscheid gemaakt in drie groepen:
1) nabestaanden en slachtoffers met fysieke verwondingen die in het
ziekenhuis zijn opgenomen, 2) ooggetuigen en 3) ondernemers. Een
deel van de ooggetuigen is zelf echter ook slachtoffer. Weliswaar niet
met schotwonden, maar wel met vaak ernstig psychisch trauma, dat
nog steeds actueel is, bijvoorbeeld in de vorm van arbeidsongeschiktheid of angstaanvallen. Voor een deel van de ondernemers geldt dat zij
ook fysiek of psychisch slachtoffer zijn.
L e t s e l s c h a d e p ro c e d u re s
Al kort na het incident werden letselschadejuristen actief en werd er
gesproken over het aansprakelijk stellen van rijksoverheid, politie en
gemeente. Dat heeft om drie redenen de nazorg bemoeilijkt.
Ten eerste bestond en bestaat het gevaar dat een coulanceregeling
van de gemeente wordt gezien of juridisch wordt geïnterpreteerd als
een erkenning van aansprakelijkheid. Daardoor heeft de gemeente
in verschillende documenten benadrukt dat ze niet aansprakelijk was
voor geleden schade en is de gemeente terughoudend geweest in het
communiceren van de mogelijkheden om bepaalde kosten in bepaalde
gevallen te vergoeden.
Ten tweede waren sommige betrokkenen terughoudend in het accepteren van aangeboden compensatie van de zijde van de gemeente,
omdat ze dachten daarmee een eventuele claim kwijt te raken.
Ten derde hebben enkele betrokkenen de commissie medegedeeld
dat de betreffende letselschadejuristen hen hebben aangeraden terughoudend te zijn bij het zoeken van psychosociale of materiële nazorg,
een advies dat door sommige van deze betrokkenen is opgevolgd.

5. Factoren die de nazorg bemoeilijkt hebben

55

Indien de mededelingen van de betrokkenen juist zijn en daadwerkelijk geadviseerd is om geen gebruik te maken van bepaalde vormen van
hulpverlening en/of ondersteuning in het kader van de nazorg, acht de
commissie dit schokkend en uitermate kwalijk. De kans op blijvende
of langdurige schade van mensen in een kwetsbare positie wordt daarmee immers vergroot.

onderlinge relaties meer te verbinden met familieverbanden. In een
aantal van de door de commissie gevoerde gesprekken is duidelijk
geworden, hoe ontkenning van deze realiteit – in het licht van de het
gruwelijke incident wellicht kleine misverstanden – op het persoonlijke
niveau tot pijnlijke situaties kan leiden met individueel grote gevolgen.
D e d i s c re p a n t i e t u ss e n ‘o ff i c i ë l e ’ g e s c h i e d s c h r i j v i n g

‘K l e i n e ’ m i s va t t i n g e n m e t g ro t e i m p a c t
In de directe nasleep van het incident zijn enkele enkelvoudige omissies gemaakt, die voor betrokkenen een grote impact hebben gehad en
een emotionele belemmering hebben betekend in de verwerking. Zo is
er door de politie aan de nabestaanden van één overledene een verkeerde doodsoorzaak gemeld, die pas na drie dagen werd gecorrigeerd.
Hierdoor heeft de betrokken nabestaande alle relaties van de overledene twee keer moeten berichten. Daarnaast is er door de politie ook
onvoldoende rekening gehouden met het feit dat één contactpersoon
per familie van iedere overledene niet altijd voldoende is, zeker als door
betrokkene al is gemeld dat er sprake is van verstoorde communicatie
in de familie. Daardoor bereikten uitnodigingen en andere relevante
informatie niet alle nabestaanden. Eerder is al gemeld dat een nabestaande in het uitnodigingenbeleid niet is gezien als nabestaande, maar
als ooggetuige, wat gezien het feit dat de nabestaanden op 20 april 2011
in de gelegenheid zijn geweest langdurig met leden van het Koninklijk
Huis en de regering te spreken, een relatief grote impact had. Bovendien lijkt deze werkwijze, één contactpersoon per familie, geen recht te
doen aan de consequenties voor persoonlijke en familieverhoudingen.
Als gevolg van verwondingen en traumatische ervaringen kan de
persoonlijkheid van een betrokkene bij een incident of ramp ingrijpend veranderen. Oude, onderlinge verwijten kunnen plotseling
manifest worden en, hoe banaal ook, erfenisvragen kunnen ineens
acuut opspelen, met alle gevolgen van dien.
Ten slotte, in onze moderne en complexe samenleving zijn niet alle

56

Over Napijn en Nazorg

va n h e t i n c i d e n t e n d e e r va re n we rk e l i j k h e i d d o o r
b e t ro k k e n e n

In de voorbereiding op de toekenning van de Carnegie penningen
is door de politie uitgebreid onderzoek gedaan naar hetgeen iedere
betrokkene heeft meegemaakt. Dat heeft geresulteerd in het toekennen
van een aantal penningen en het benoemen van een aantal betrokkenen als helden van de Ridderhof. Diverse ooggetuigen hebben echter
een totaal andere ervaringen en vragen zich verwonderd af hoe de reconstructie is geweest. Soms hebben die andere ervaringen betrekking
op hun eigen rol, soms zijn die ervaringen gebaseerd op voor betrokkene objectieve observaties van het handelen van sommige helden, die
niet in overeenstemming zijn met de officiële lezing. De commissie
heeft er in bemiddeld dat bij degenen die met dergelijke vragen zaten,
(hernieuwd) contact met de politie tot stand kwam en een gesprek
heeft kunnen plaats vinden.

5. Factoren die de nazorg bemoeilijkt hebben

57

6 Zaken die goed zijn gegaan
Algemeen
Op grond van de opdracht van de commissie en de op basis daarvan gevoerde gesprekken kan de commissie geen oordeel geven of de
geleverde nazorg door de gemeente Alphen aan den Rijn goed of slecht
is geweest. Wel constateert de commissie op grond van de tot haar
beschikking staande informatie dat tot februari 2012 het algemene oordeel over de geleverde nazorg door de gemeente Alphen aan den Rijn
positief is geweest.
Eind maart 2012 werd dat beeld danig opgeschud door de publicatie
van uitspraken van Tweede Kamerlid Marcouch, die had gesproken
met een aantal betrokkenen die zich hebben gemeld bij letselschadejurist Kadir. Deze publicatie en de daarop volgende overleggen zijn
de directe aanleiding geweest voor het instellen van deze commissie.
Vervolgens heeft de commissie alle betrokkenen uitgenodigd om hun
ervaringen met de nazorg vanuit de gemeenten Alphen aan den Rijn
met de commissie te delen. 28 Personen hebben van die uitnodiging
gebruik gemaakt. Het merendeel van de 28 betrokkenen met wie een
gesprek is gevoerd, had minder goede ervaringen met één of meerdere
aspecten van de nazorg, ook al richtten de bezwaren zich enkele keren
niet op de gemeente, maar op de politie of op zorgverleners. De
commissie kan - gezien de aard van haar opdracht - derhalve uit de
resultaten van de door haar gevoerde gesprekken niet destilleren wat
wel goed is gegaan in de nazorg door de gemeente Alphen aan den
Rijn. Niettemin acht de commissie het wenselijk om ook daaraan
aandacht te besteden, om daarmee een meer genuanceerd beeld te
schetsen.

58

Over Napijn en Nazorg

6. Zaken die goed zijn gegaan

59

D i re c t n a h e t i n c i d e n t
Op zondag 10 april 2011 is al begonnen met de eerste versie van het
Plan van Aanpak voor de nazorg. Dat Plan is op 21 april 2011 aan de
gemeenteraad aangeboden, maar werd al vanaf 11 april 2011 uitgevoerd.
Door gebruikmaking van het format van het cot was er vanaf het begin getracht door een systematische, gestructureerde aanpak de nazorg
te verlenen. Daarbij zijn enkele uitgangspunten gehanteerd, die tot
veel waardering hebben geleid, zoals het beleid ten aanzien van open,
volledige communicatie, de persoonlijke betrokkenheid van de bestuurders van de gemeente Alphen aan den Rijn, de aanwezigheid van
bestuurders van de gemeente Alphen aan den Rijn bij de uitvaarten
van de overledenen als de familie daar prijs op stelde, het beleggen van
enkele bijeenkomsten met bewoners en ondernemers, het bezoeken
van scholen, et cetera.
Ook is er door de burgemeester op zaterdag 9 april 2011 als opdracht
gegeven om aan het rivm een advies te vragen over de wenselijkheid
en vorm van een gezondheidsonderzoek en over de organisatie van de
psychosociale nazorg. Belangrijk was ook het direct ter beschikking
stellen van een budget en het verlenen van mandaat aan medewerkers
om van dit budget gebruik te maken. Daarmee konden kosten die
door betrokkenen direct na het incident moesten worden gemaakt
worden vergoed of voorgeschoten (bijvoorbeeld reiskosten familieleden
uit buitenland, inrichtingskosten woning, uitvaartkosten). Ook werd,
samen met maatschappelijke organisaties, praktische ondersteuning geboden aan slachtoffers en nabestaanden, bijvoorbeeld met vervoer, het
organiseren van de uitvaart of crematie, het indienen van aanvragen bij
het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Voor ondernemers is een regeling
voor renteloze voorschotten gemaakt, waarmee liquiditeitsproblemen
konden worden beperkt.
Op verzoek van het Beleidsteam heeft het Calamiteitenteam van
de ggd Hollands Midden de zondagavond na het schietincident al
met bijna alle scholen in Alphen aan den Rijn contact gehad om deze

60

Over Napijn en Nazorg

te adviseren en ondersteunen voor de wijze waarop maandagochtend
aandacht kon worden gegeven aan het incident. Daarbij is door het
matchen met de gegevens van de Gemeentelijke Basis Administratie
vastgesteld welke scholen speciale ondersteuning nodig hadden omdat
kinderen van deze school min of meer direct betrokken waren bij het
schietincident. Daarnaast heeft de ggd maandag 11 april 2011 alle
huisartsen geïnformeerd van wie patiënten waren overleden of gewond
waren geraakt.
D e we k e n e rn a
In de daarop volgende weken zijn veel gemeentelijk medewerkers in
het kader van de nazorg-projectorganisatie zeer actief geweest. Het
projectplan en de onderliggende deelplannen (o.a. cras) zijn adequaat
uitgevoerd. Namens de gemeente heeft de ggd Hollands Midden de
projectcoördinatie van het deelplan psychosociale nazorg verzorgd en
door middel van afspraken met alle betrokken zorgverleners getracht er
voor te zorgen dat de juiste zorg op het juiste moment werd verleend.
Door de gemeente Alphen aan den Rijn zijn renteloze leningen
verstrekt aan een tiental ondernemers en zijn kosten vergoed, die
door particulieren in het kader van het incident zijn gemaakt. Door
de samenwerking binnen de projectorganisatie werden de inspanningen van de afzonderlijke afdelingen, zoals het wmo-loket, de afdeling communicatie en de afdeling Sociale Zaken, op elkaar afgestemd
en kon maatwerk worden geleverd. De collectieve nazorgactiviteiten
(lotgenotenbijeenkomst, herdenking, voorbereiden monument, overleg
met winkeliers over toekomst Ridderhof ) zijn in gang gezet. Er is een
Informatie- en Adviescentrum ingesteld met één centraal telefoonnummer waar mensen met al hun vragen en wensen terecht konden.
Uitgangspunt is dat vervolgens de vraag en niet de persoon werd
doorgeleid.

6. Zaken die goed zijn gegaan

61

H e rd e n k i n g 20 a p r i l 2011
De herdenking van 20 april 2011 bleek voor veel betrokkenen een zeer
belangrijk moment in de verwerking. De inzet van de gemeente en
zorgorganisaties is enorm geweest, waardoor velen met voldoening op
deze bijeenkomst terug kijken. De ruime tijd die er voor de diverse
betrokkenen was om met leden van het Koninklijk Huis, leden van de
regering en de voorzitters van beide Kamers ervaringen en gedachten
uit te wisselen, werd zeer gewaardeerd.
I n p e r s o o n l i j k c o n t a c t m e t b e t ro k k e n e n
Uitgangspunt voor het college van b&w was dat de meeste betrokkenen het meest gediend zouden zijn met persoonlijke contacten met
burgemeester en wethouders. Met name de burgemeester heeft zijn
06-nummer breed bekend gemaakt en is door veel betrokkenen
verschillende keren gebeld. Ook zijn fysieke gewonden en een deel
van de nabestaanden bezocht. Deze contacten gaven de mogelijkheid om wensen en problemen via burgemeester en wethouders in de
gemeentelijke organisatie in te brengen en om te monitoren waaraan
betrokkenen behoefte hadden. Rond sommige betrokkenen werd een
team gevormd met een vorm van casemanagement, waarvoor ook
externe capaciteit werd ingehuurd.

62

Over Napijn en Nazorg

6. Zaken die goed zijn gegaan

63

7 Belemmerende factoren binnen de gemeente
Hoewel de commissie zich ervan bewust is dat er een aantal externe
factoren zijn geweest die het voor de gemeente Alphen aan den Rijn
moeilijk hebben gemaakt om in alle gevallen adequate nazorg te
verlenen en er ook een aanzienlijk aantal positieve ervaringen met de
geleverde nazorg aan de commissie gemeld zijn, is er ook een andere
kant aan de zaak. De commissie meent dat de gemeente het zich op
sommige punten zelf ook moeilijk heeft gemaakt.
O n vo l d o e n d e re k e n s c h a p va n g e we k t e ve r w a c h t i n g e n
Direct na het incident heeft het gemeentebestuur zich zeer betrokken opgesteld en enkele uitspraken gedaan, die door respondenten
verschillend en ruim worden geïnterpreteerd. Voor een deel betreft
het algemene uitspraken, gedaan tijdens de bijeenkomst op 10 april
2011 en de herdenkingsbijeenkomst op 20 april 2011 (‘U staat er niet
alleen voor’, ‘Wij kijken niet weg’, ‘Er staan mensen om u heen die u
helpen de pijn te dragen’) en ook uitspraken die in bilaterale contacten
zijn gedaan (‘U kunt altijd bij de gemeente aankloppen’, ‘Wij zullen
ruimhartig met uw verzoeken omgaan’). Overigens zijn deze laatste
uitspraken nergens gedocumenteerd, maar met name geciteerd in de
gesprekken met de commissie.
Een aantal betrokkenen heeft deze afspraken geïnterpreteerd als
zou de gemeente iedere denkbare schade die men heeft geleden willen
vergoeden, ondanks dat bijvoorbeeld in brieven aan ondernemers duidelijk is gesteld dat de gemeente zeer terughoudend is in het vergoeden
van schade. Soms is het verschil in percepties uitermate pijnlijk en ziet
de gemeente het als een niet realistisch en niet terecht verzoek met

64

Over Napijn en Nazorg

7. Belemmerende factoren binnen de gemeente

65

onvoldoende verband met het schietincident, terwijl betrokkene het
als een logische vraag beschouwd op basis van de ervaren toezeggingen,
gedaan in algemene uitlatingen of in een persoonlijk gesprek. In de
afhandeling van sommige verzoeken tot vergoeding van kosten heeft
dit tot fricties en misverstanden geleid. Overigens betreft dit een beperkt aantal zaken. Een deel van de betrokkenen met wie de commissie
gesproken heeft, hadden beperktere verwachtingen.

van psychische of psychosociale problemen, zijn ze minder goed in staat
om materiële problemen zelf adequaat op te pakken of om bijvoorbeeld
zelfstandig een aanvraag te doen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven. En zeker als (bestaande) materiële problemen verergeren door
bijvoorbeeld een verlies aan werk als gevolg van medische problemen of
door handelingsproblemen als gevolg van ptss, ontstaat een situatie die
intensieve begeleiding vergt.

D e g e d a c h t e d a t n a zo r g m a a r e e n b e p e rk t e t i j d n o d i g
zo u z i j n e n d a t d e b e h o e f t e a a n n a zo r g z i c h d i re c t zo u
o p e n b a re n

In hoofdstuk 3 zijn de fases genoemd, waarlangs de behoefte aan nazorg zich zou ontwikkelen. De termijnen die daarbij worden genoemd
en die in de praktijk ook zijn gehanteerd, impliceren dat de gemeente
vanuit de veronderstelling werkte dat na enkele maanden de nazorgorganisatie kon worden afgebouwd en dat incidentele verzoeken in de
lijnorganisatie konden worden afgehandeld.
In het najaar van 2011 heeft het college geconcludeerd dat dit een
verkeerde veronderstelling was, met name voor de psychosociale nazorg. Voor wat betreft de dynamiek en de termijnen van psychosociale
problematiek is er dan ook informatie verspreid naar betrokkenen,
onder andere via de website en via de media. Daarbij is aangegeven dat
mensen ook maanden na het incident nog last kunnen krijgen en zich
dan alsnog kunnen melden bij hun huisarts of maatschappelijk werk.
Maar het blijkt ook een verkeerde veronderstelling te zijn voor wat
betreft de materiële en medische problemen, waarmee betrokkenen
worden geconfronteerd. Respondenten ervaren problemen op diverse
levensgebieden (relaties, werk, opleiding, huisvesting) en op verschillende probleemgebieden (materiële problemen, medische problemen
(fysiek en/of psychisch) en psychosociale problemen. Uit ervaringen
elders en uit de literatuur kan worden afgeleid dat de afzonderlijke
probleemgebieden elkaar beïnvloeden. Zolang betrokkenen last hebben

66

Over Napijn en Nazorg

materiële
problemen

medische
problemen

psychosociale
problemen

Daarnaast manifesteren ook sommige materiële effecten zich pas na
langere tijd. Zo zijn er ondernemers die pas aan het einde van 2011 met
hun onderneming zijn gestopt en zijn er betrokkenen, die momenteel
in de ‘ziektewet’ zitten en pas in april 2013 worden ontslagen op grond
van arbeidsongeschiktheid. Hetzelfde geldt voor opleidingen, die
betrokkenen in eerste instantie dachten makkelijk te kunnen oppakken
om in tweede instantie helaas te moeten vaststellen dat het niet lukt
om de draad weer op te pakken. Ook inkomensverlies door minder
uren werk of door het niet meer in staat zijn overwerk te verrichten
leiden pas op langere termijn tot financiële problemen.
Voor wat betreft de termijnen waarop materiële problemen zich
kunnen ontwikkelen (opbouw van schulden, terugbetalingsverplichting van opleidingskosten, aanschaf van ongebruikte lesboeken,
et cetera hebben gemeente en andere betrokkenen zich derhalve
onvoldoende gerealiseerd dat deze zich over een langere termijn kunnen manifesteren en dus ook na langere tijd nog een integrale aanpak
vragen. Dat heeft niet alleen geleid tot een te snelle afbouw van de

7. Belemmerende factoren binnen de gemeente

67

projectorganisatie, maar ook tot de boodschap dat ‘de wonden weer
grotendeels’ zijn geheeld en de meeste betrokkenen hun normale leven
weer hebben opgepakt. Dat geldt ongetwijfeld voor het merendeel van
de betrokkenen, maar zorgt er tevens voor dat andere betrokkenen
tijdens het gesprek met de commissie hun ervaring uitspraken dat de
gemeente in het begin ruime aandacht had voor hun probleem, maar
dat ze het gevoel krijgen dat de gemeente vindt dat het probleem nu,
na ruim een jaar, toch al wel opgelost had moeten zijn.
Overigens hebben de 3 meest betrokken ambtenaren het gemis van
de cohesie na de opheffing van een projectorganisatie ook ervaren. Op
grond daarvan hebben deze medewerkers besloten tweewekelijks ervaringen en casuïstiek uit te wisselen om op die wijze een geïntegreerde
aanpak mogelijk te maken.
D e b e p e rk t e d e f i n i t i e va n d e d o e l g ro e p va n n a zo r g
De doelgroepen, waarop het Plan van Aanpak zich met name richt zijn
nabestaanden, (fysieke) slachtoffers en ondernemers. Naar de mening
van de commissie is daarbij te gemakkelijk de gangbare indeling, zoals
die door politie en om gehanteerd wordt, overgenomen in het kader
van de nazorg. Uiteraard zijn de collectieve herdenkingen, brieven en
communicatie-uitingen ook bedoeld voor alle andere betrokkenen,
maar ooggetuigen en degenen die wel ooggetuige zijn geweest, maar
niet als zodanig in de gemeentelijke registratie staan geregistreerd, zijn
niet outreachend benaderd, ook niet voor een lotgenotenbijeenkomst
of andersoortige activiteiten. Niettemin zijn er ook een aantal
ooggetuigen die ptss hebben ontwikkeld of nog steeds anderszins
psychische of psychosociale gevolgen ondervinden van het incident.

zich bevindt, boven het landelijk en Alphense gemiddelde ligt. Het
omgekeerde geldt voor parameters als inkomen, opleiding en arbeidsparticipatie. Bekend is dat voor bewoners van dergelijke wijken ook
de zelfredzaamheid en het zelforganiserend vermogen beperkter is
(uiteraard gedefinieerd als gemiddelde, niet als iets dat voor alle
bewoners van zo’n wijk geldt).
Ook de commissie heeft ervaren dat veel problemen die door
betrokkenen naar voren worden gebracht in het kader van het schiet­
incident, problemen zijn die al aanwezig waren vóór het schietincident,
maar er vooral door verergerd zijn. Dit gegeven heeft verschillende
consequenties.
Ten eerste kan het gebeuren dat bewoners die zich melden met
bepaalde financiële problematiek een jaar of enkele jaren daarvoor zich
ook al met vergelijkbare problematiek bij de gemeente hebben gemeld,
waardoor de afhandeling wordt opgepakt als ware het een lopend
dossier, met onvoldoende aandacht of respect voor de specifieke omstandigheden, die samenhangen met het schietincident.
Ten tweede is er bij een aantal betrokkenen al vóór het incident een
scheve verhouding tussen draagkracht en draaglast, waardoor bij deze
personen het hanteren van de gevolgen van het incident problematischer verloopt dan in situaties waarin er vooraf geen problemen waren,
zowel wat betreft psychosociale problemen (bijvoorbeeld terugvallen
in verslavingsgedrag) als wat betreft materiële problemen (oplopende
huurschuld door wegvallen deel inkomen, ontslag uit tijdelijke aanstelling vanwege veel ziekte in proefjaar). Daardoor kan een negatieve
spiraal ontstaan of kunnen problemen nog na geruime tijd optreden.
D e ve ro n d e r s t e l l i n g d a t d e ove r i g e n h u n we g we l

O n vo l d o e n d e a a n d a c h t vo o r i n d i v i d u e l e c o n t e x t e n d e

zo u d e n we t e n t e v i n d e n n a a r a n d e re i n s t a n t i e s vo o r

d a a r vo o r b e n o d i g d e b e n a d e r i n g e n a a n p a k

geëigende hulp

Uit het nivel-onderzoek komt naar voren dat het zorg- en
medicijngebruik van de bewoners van de wijk waarin de Ridderhof

Het verkrijgen van geëigende hulp bij complexe problemen vergt
geconcentreerde inspanning van betrokkenen. In veel gevallen betreft

68

Over Napijn en Nazorg

7. Belemmerende factoren binnen de gemeente

69

dit hulp door bijvoorbeeld ggz, huisarts, Schadefonds Gewelds­
misdrijven, fysiotherapeut, zorgverzekeraar, maatschappelijk werk,
uwv en/of woningcorporatie. Indien een probleem zich geleidelijk
ontwikkelt en de sociale omgeving van iemand de nodige steun kan
bieden, lukt het veelal om zelf bij de juiste instanties aan te koppelen.
Maar als een probleem zich acuut ontwikkelt en zowel betrekking heeft
op medische, psychosociale en materiële problemen, blijken sommige
betrokkenen te laat of in het geheel niet bij bepaalde instanties aan te
kloppen. Als er in een dergelijke situatie een iac is, kunnen de medewerkers daarvan een adviserende en begeleidende rol spelen, maar als
problemen binnen de gemeente in de lijn worden opgelost, wordt de
advisering soms beperkt tot een verwijzing en wordt het aan betrokkenen zelf overgelaten om dit op te pakken. In dergelijke gevallen
verdient het aanbeveling dat degene die verwijst de vinger aan de pols
houdt en zich hier van vergewist of betrokkenen ook daadwerkelijk het
advies (kunnen) opvolgen.
De commissie is met dergelijke belemmeringen of moeizaam tot
stand komende contacten geconfronteerd voor wat betreft het Schadefonds Geweldsmisdrijven (wel gesuggereerd door de gemeente of een
familierechercheur, maar niet adequaat opgepakt door betrokkenen),
machtigingsverzoeken bij de zorgverzekeraar (waardoor betrokkenen
bepaalde kosten zelf moesten betalen) en doorverwijzingen naar de ggz
door de huisarts, die door betrokkenen slecht werden opgevolgd en als
‘moeilijk’ werden gezien. In dat kader is relevant dat in het Plan van
Aanpak ten aanzien van een Informatie- en Adviescentrum het volgende wordt weergegeven: ‘Informatie en Adviescentrum: op dit moment
voorzien we geen beroep hierop vanuit de zorg dat niet kan worden
afgehandeld met een verwijzing naar de eigen huisarts’.
Een informatie- en adviescentrum, zoals gedefinieerd in het Handboek
nafase, wordt gezien als een essentieel deel van de nazorg. Het doel
van een iac is ‘het realiseren van één loket voor gedupeerden’. Onder
andere wordt benadrukt dat een goede backoffice georganiseerd moet

70

Over Napijn en Nazorg

worden en dat er goed deelplan iac opgesteld moet worden, waarin uitgewerkt wordt hoe de vier functies van een iac worden vormgegeven.
Die vier functies zijn een informatie- en adviesfunctie, een faciliterende
functie, een coördinerende functie en een monitorende functie.
Geopperd wordt met casemanagement te werken voor personen die
met meervoudige complexe problematiek te maken hebben. In bijlage 5
zijn de betreffende pagina’s uit het Handboek Nafase weergegeven.
In de beschikbare stukken van de gemeente Alphen aan den Rijn is
een dergelijk deelplan niet aangetroffen. Wel zijn in de projectgroep
nazorg een aantal betrokken ambtenaren samengebracht, is er enige
tijd sprake geweest van één centraal telefoonnummer en is in enkele
gevallen sprake geweest van casemanagement. Die maatregelen zijn
onderdeel van een lichte variant van het iac, zoals die wordt geschetst
in bijlage 5. De systematische aanbevelingen uit het Handboek lijken
echter niet onverkort te zijn uitgevoerd
G e e n d u i d e l i j k e t u ss e n t i j d s e e va l u a t i e s e n h e r i j k i n g va n
P l a n va n  A a n p a k
Het Plan van Aanpak is opgesteld op geleide van en op basis van
directe advisering door het cot. Het is dan ook een solide plan met
duidelijke acties en termijnen. In het Handboek Nafase wordt als procesonderdeel voor de totstandkoming van het Plan van Aanpak Nafase
het opstellen van een ‘diagnose van de nafase’ genoemd. Hierin wordt
gekeken naar de aard van het incident, de betrokken doelgroepen en de
verwachte behoefte aan nazorg. Dat gebeurt systematisch aan de hand
van een checklist. Dit heeft zijn weerslag gekregen in paragraaf 1.2. van
het Plan van Aanpak. In het Handboek Nafase wordt aanbevolen om
die diagnose regelmatig te herijken teneinde van het Plan van Aanpak
bij te stellen. Zie hiervoor de tekst in het onderstaande kader.

7. Belemmerende factoren binnen de gemeente

71

‘S t a p 9 Vo e r u i t e n m o n i t o r d e vo o r t g a n g
Na het doordenken van de uitdagingen in de nafase moet
er vooral worden uitgevoerd. Afhankelijk van de ernst en
de impact van het incident of crisis zijn meerdere medewerkers betrokken in de nafase. Bij eerdere crisis waren
enkele tientallen medewerkers fulltime en/of parttime
bezig met de nafase.
Een goede monitoring van de voortgang is vereist.
Dit is de verantwoordelijkheid van de projectleider. De
bestuurder / raad van bestuur / directie moet worden geïnformeerd. Dit kan op basis van een dag- of weekrapport
waarin de belangrijkste ontwikkelingen zijn beschreven.
Het is aan de betrokken medewerkers om periodiek de
stand van zaken door te geven aan de projectleider.
Door periodiek bij te praten met externe stakeholders
moet een adequaat beeld worden verkregen en behouden van de stand van zaken. Deze stakeholders kunnen
worden uitgenodigd om een bijeenkomst van het nafaseteam bij te wonen. Ook op bestuurlijk niveau kan
een een­malige of periodieke bijeenkomst met externe
stakeholders nodig zijn. Zij kunnen deelnemen aan een
uitgebreide stuurgroep of klankbordgroep. Het is belangrijk om te weten wat de externe stakeholders verwachten,
doen en vinden.
S t a p 10 B o u w d e n a f a s e ve r a n t w o o rd a f
Ook aan de nafase moet een ‘einde’ komen. Zodra de

72

Over Napijn en Nazorg

situatie het toelaat kunnen activiteiten geleidelijk weer
worden uitgevoerd in de staande organisatie. Dit betekent
dat de taken worden overgedragen aan de afdelingen en
diensten die vergelijkbare taken normaliter ook uitvoeren.
Na verloop van tijd is een projectteam nafase niet meer
nodig. Wel is het verstandig om de verantwoordelijkheid
voor het monitoren van de stand van zaken neer te leggen
bij een hiertoe aangewezen medewerker. Op deze wijze
kan tijdig worden ingespeeld op eventuele onverwachte
ontwikkelingen.’

Bron: ‘En nu…? Handboek voor de nafase van incidenten, rampen en crisis’
M a rc o Z a n n o n i , AON / COT, Boom Juridische Uitgevers, Den Haag, 2010

Monitorgegevens of de resultaten van een gezondheidsonderzoek kunnen hierbij dienstbaar zijn, evenals media-watching en evaluerende
gesprekken met betrokkenen. Voor zover uit de beschikbare stukken
kan worden afgeleid is dit in de gemeente Alphen aan den Rijn niet
stelselmatig en integraal gebeurd. Wel kan worden vastgesteld dat
iedere projectgroep afzonderlijk (uiteraard) regelmatig is nagegaan
in hoeverre men op koers lag en of er geen activiteiten bleven liggen,
maar een expliciet, collectief, ‘diagnose-gericht’ evaluatiemoment met
betrokkenheid van externe stakeholders is er niet (zichtbaar) geweest.
De documentatie, bijvoorbeeld in de richting van de Gemeenteraad,
heeft vooral een ‘verantwoordingskarakter’ en geen evaluerend of
monitor-karakter. Het is de commissie trouwens ook niet gebleken dat
de Raad om dergelijke informatie in het kader van haar controlerende
taak heeft gevraagd.

7. Belemmerende factoren binnen de gemeente

73

O n d u i d e l i j k e b e s t u u r l i j k e a a n s t u r i n g t e n t i j d e va n d e
p ro j e c t o r g a n i s a t i e

Het organogram van de projectorganisatie voor de nazorg kent een
duidelijke structuur. Er is een Bestuurlijk Overleg Schietincident
(bos) als bestuurlijke eenheid binnen de projectorganisatie.
Daaronder functioneert een Kernteam Nazorg, waarvan de
gemeentesecretaris voorzitter is. Hij is dan ook formeel aangesteld
als projectleider nazorg, de plaatsvervangend gemeentesecretaris is
ook in deze functie zijn plaatsvervanger. Vijf van de zes werkgroepen1
onder dit kernteam werden voorgezeten door gemeentelijk mede­
werkers, de zesde projectgroep (psychosociale nazorg) door een
medewerker van de ggd Hollands Midden.
Onduidelijk is hoe de aansturing van de activiteiten binnen de
verschillende gemeentelijke diensten zich verhield tot de project­
organisatie. Hetzelfde geldt voor de portefeuilleverantwoordelijke
wethouders ten opzichte van het Bestuurlijk Overleg nazorg Schiet­
incident. Zo is het Plan van Aanpak opgesteld door het Kernteam
Nazorg op 20 april 2011 formeel vastgesteld door het Bestuurlijk
Overleg nazorg Schiet­incident op 21 april 2011, op die datum vertrouwelijk toegezonden aan de Gemeenteraad en pas op 26 april in het
college van b&w vastgesteld. Diverse activiteiten, zoals de financiële
regelingen met ondernemers werden vanaf dag 1 in de lijnorganisatie
afgehandeld met betrokkenheid van de betreffende wethouder(s),
terwijl andere nazorgactiviteiten, zoals bijzondere bijstand, Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo), kostenvergoeding uit het bijzonder krediet dat is vrijgemaakt naar aanleiding van het schietincident
(het zogenaamde Ridderhofpotje), vooral binnen de projectorganisatie
werden behandeld. De wethouders Sociale Zaken en wmo hebben de
activiteiten die op het gebied van hun portefeuille werden ondernomen
gevolgd, maar niet actief gestuurd c.q. hoeven sturen omdat er geen
bestuurlijke beslissingen nodig waren. Wel zijn er door de wethouder
Sociale Zaken problemen van enkele betrokkenen aan de orde gesteld

74

1 Werkgroep organisatie - Werkgroep psychosociale nazorg en
geneeskundige zorg - Werkgroep overige nazorg slachtoffers/
direct betrokkenen - Werkgroep communicatie - Werkgroep
onderzoek en verantwoording - Werkgroep herdenkingsbijeenkomst

in het ambtelijk overleg met haar ambtenaren.
Het meest opvallende voor de commissie was het feit dat de betrokkenheid van de portefeuillehouders in fase 3 en 4 niet wijzigde ten
opzichte van hun betrokkenheid in fase 2, toen er nog een projectorganisatie en een bos bestonden. Diverse betrokkenen, die zich vooral
slachtoffer van het schietincident voelden en zich met een verzoek tot
een financiële regeling of een voorziening tot de gemeente wendden,
hadden het gevoel volgens de regels van de lijnorganisatie behandeld te
worden, terwijl ze verwachtten, mede gelet op het gestelde in de eerste
paragraaf van dit hoofdstuk, dat ze vooral als slachtoffer van het schiet­
incident behandeld en benaderd zouden worden. Dit gevoel zal mede
in de hand zijn gewerkt door het feit dat nooit expliciet is gemaakt of
en zo ja welke andere regels voor bijzondere bijstand en wmo gelden
binnen de projectorganisatie. Voor zover de commissie heeft kunnen
vaststellen werden met betrekking tot dergelijke voorzieningen dezelfde
regels gehanteerd in de projectorganisatie als in de lijnorganisatie. Voor
zover het strikte wettelijke bepalingen betreft is dit te begrijpen, voor
zover het gemeentelijke regelgeving of beleidsruimte betreft zou het
al dan niet aanwezig zijn van deze beleidsruimte in het kader van het
Plan van Aanpak explicieter kunnen zijn genoemd.
G e e n a d e q u a t e d o ss i e r vo rm i n g
Van de betrokkenen van het schietincident bestaat geen individueel,
geïntegreerd dossier, wat gelet op de geïntegreerde aanpak die werd
beoogd met de projectorganisatie, wel zijn meerwaarde zou hebben
gehad. Het heeft zowel de werkzaamheden van de commissie bemoeilijkt, zoals eerder gesteld, als het verkrijgen van een compleet beeld
van de problematiek van betrokkenen. In de praktijk werd getracht dit
gemis op te vangen door onderlinge informatie-uitwisseling tussen de
betrokken ambtenaren en door het wederzijds informeren van bestuurders en medewerkers als er zich een wijziging van de situatie van
betrokkene voordeed.

7. Belemmerende factoren binnen de gemeente

75

8 Conclusies
De conclusies zullen worden geordend aan de hand van de vragen die
de opdracht van de commissie omvatten en worden vooraf gegaan
door de schets van een algemeen beeld van de klachten.
A l g e m e e n b e e l d va n d e k l a c h t e n
De commissie heeft in totaal met 28 betrokkenen gesproken, exclusief
de wederhoorgesprekken met burgemeester, wethouders, ambtenaren
van de gemeente Alphen aan den Rijn en anderen. Aangezien zo veel
mogelijk betrokkenen bij het schietincident via de algemene media en
een brief van het bestaan van de commissie op de hoogte zijn gebracht
en zijn uitgenodigd tot een gesprek met de commissie indien men
behoefte had ervaringen met de nazorg met de commissie te delen, lag
het in de lijn der verwachting dat veel van degenen die zich voor een
gesprek met de commissie hebben gemeld, expliciete ervaringen met
de nazorg vanuit de gemeente Alphen aan den Rijn hebben gehad.
Die ervaringen varieerden overigens van positief via neutraal en enkele
kleine opmerkingen of misvattingen tot uitgesproken negatieve
ervaringen. Dat laatste geldt voor circa 10 personen.
De ervaringen en klachten hadden overigens niet alleen betrekking
op de gemeente Alphen aan den Rijn, maar ook op de familie­
rechercheurs, de politie Hollands Midden, het uwv Slachtofferhulp
Nederland, de geestelijke gezondheidszorg en werkgevers. Gelet op het
grote aantal betrokkenen en het gering aantal reacties via de antwoordformulieren concludeert de commissie dat de meeste gegeven nazorg
tot nu toe geen aanleiding geeft tot klachten op grond waarvan een
gesprek met de commissie door betrokkene acuut noodzakelijk wordt

76

Over Napijn en Nazorg

8. Conclusies

77

geacht. Anderzijds heeft de commissie in de gesprekken ook geconstateerd dat een aantal vragen en/of klachten van de personen in kwestie
zo acuut waren dat de commissie het niet verstandig achtte te wachten
met handelen totdat de formele advisering was afgerond. Dat heeft
geleid tot een aantal acties van de commissie dan wel suggesties in de
richting van de gemeente, direct volgend op het gesprek. De aard van
de wel geuite klachten geven aanleiding tot het doen van enkele aan­
bevelingen en adviezen.

		 burgemeester B. Eenhoorn (3).
Een deel van de klachten (4) heeft ook betrekking op het niet nemen
van (mede)verantwoordelijkheid van de zijde van de gemeente voor het
plaatsvinden van het schietincident. Deze blijven, evenals de klachten
met betrekking tot de familierechercheurs (2), politie (3), uwv (1),
werkgevers (3) en ggz (2) in de rest van dit hoofdstuk buiten
beschouwing. Zij maken immers geen deel uit van de opdracht van
de commissie.

K l a c h t e n ove r d e n a zo r g d o o r d e g e m e e n t e  A l p h e n a a n
d e n  R i j n
Indien de klachten met betrekking tot de nazorg door de gemeente
Alphen aan den Rijn in algemene termen moeten worden samengevat,
betreft het:
1. misvattingen in registratie, zoals het niet of op verkeerde titel
		 op een lijst voorkomen (3);
2. misvattingen in communicatie, zoals het niet krijgen van
		 informatie of uitnodigingen (3);
3. dat de verleende hulp door de gemeente Alphen aan den Rijn
		 niet voldoet aan de verwachtingen van betrokkenen (5);
4. het niet respectvol of op de juiste wijze behandeld worden
		 door de gemeente Alphen aan den Rijn (6);
5. onvoldoende bij de gemeente Alphen aan den Rijn in beeld
		 zijn geweest als slachtoffer of het gevoel hebben gekregen niet
		 gehoord te worden (6);
6. het niet goed zijn doorverwezen of het niet goed zijn onder		 steund daarbij door de gemeente Alphen aan den Rijn (2);
7. wensen die nog niet eerder in de richting van de gemeente
		 Alphen aan den Rijn waren geformuleerd (4);
8. tekortkomingen in de empathie vanuit de ambtelijke
		 organisatie (2);
9. het ongevraagd toegestuurd krijgen van het boek van

R e e d s ve r l e e n d e o n d e r s t e u n i n g d o o r d e g e m e e n t e  A l p h e n
a a n d e n  R i j n
Ondernemers
Voor drie van de vijf ondernemers die de commissie gesproken heeft,
geldt dat ze een renteloze lening van de gemeente hebben gekregen. De
beide andere ondernemers met wie de commissie heeft gesproken, hebben geen expliciete verzoeken tot ondersteuning gedaan. Wel heeft één
van deze ondernemers zijn meer algemene ervaringen met de gemeente
Alphen aan den Rijn ingebracht. Daarnaast hebben enkele onder­
nemers nazorg ontvangen van de gemeente Alphen aan den Rijn in de
vorm van ondersteunende contacten met burgemeester of wethouders.
Het algemene beeld van de ondersteuning van de gemeente Alphen
aan den Rijn in de richting van de ondernemers is dat de gemeente
ruimhartig is geweest in het verstrekken van renteloze leningen om de
eerste financiële gevolgen van het schietincident te hanteren, maar dat
de gemeente niet optimaal effectief is geweest in de andere onderdelen
van het deelplan cras, zoals het in beeld brengen van de totale schade,
het functioneren als een intermediair tussen ondernemers enerzijds en
bijvoorbeeld politie en verzekeraars anderzijds en het onderhouden
met contacten met de winkeliersvereniging.

78

Over Napijn en Nazorg

Overige betrokkenen
Een deel van de overige respondenten is bij de gemeente Alphen aan

8. Conclusies

79

den Rijn bekend vanwege een verzoek tot financiële ondersteuning
op grond van de bijzondere bijstand, reguliere bijstand, wmo of het
bijzonder krediet wat is vrijgemaakt voor het schietincident. Een ander
deel van de betrokkenen met wie de commissie een gesprek heeft
gevoerd heeft geen verzoek bij de gemeente ingediend voor enige vorm
van materiële hulp, bemiddeling of verwijzing, maar wilden de commissie deelgenoot maken van andere ervaringen met de gemeente op
het punt van bejegening of attitude.
Het algemene beeld van de ondersteuning aan betrokkenen, voor
zover dat op grond van de gesprekken met respondenten kan worden
bepaald, is dat de gemeente in het algemeen bereidwillig is geweest om
betrokkenen te ondersteunen, dat er enkele omissies zijn gemaakt met
een forse impact voor individuele betrokkenen en dat voor wat betreft
het verlenen van materiële ondersteuning veelal de normale regels voor
financiële uitkeringen en het treffen van voorzieningen zijn gehanteerd, terwijl betrokkenen verwachtten of hoopten dat meer rekening
zou worden gehouden met hun specifieke situatie, mede gelet op de
bestuurlijke uitspraken die in de eerste weken zijn gedaan. Ook lijken
niet alle mogelijkheden die de gemeente normaliter heeft creatief te
zijn benut.
Ondersteuning door de ketenpartners
Zoals bovenstaand al is gememoreerd, zijn ook enkele klachten ten
aanzien van politie, familierechercheurs, uwv, ggz en werkgevers naar
voren gebracht. Tegelijkertijd zijn andere betrokkenen uitermate posi­
tief over de hulpverlening door deze andere organisaties. Zo hebben
de meeste respondenten die zijn ondersteund door familierechercheurs
deze ondersteuning als zeer adequaat en plezierig ervaren, terwijl sommige respondenten vonden dat de familierechercheurs onvolledige
informatie gaven of te weinig oog hadden voor de specifieke situatie
van de nabestaanden. Een substantieel aantal respondenten had ervaring met de ggz. Deze waren in het algemeen positief, zeker indien

80

Over Napijn en Nazorg

de voorkeursbehandeling bij de verwerking van dergelijke trauma’s
(emdr-behandeling) aansloeg. Degenen bij wie een emdr-behandeling niet aansloeg, waren in het algemeen iets minder positief, omdat
ze veelal nog psychische klachten hadden. De ondersteuning door de
huisarts werd in het algemeen als zeer positief ervaren. De ervaringen
met werkgevers waren wisselend, zeker bij respondenten die na enkele
maanden tot een jaar nog steeds klachten ondervonden en niet
(volledig) inzetbaar waren op het werk. Ook de ervaringen met Slachtofferhulp Nederland waren in het algemeen positief, en is de geboden
ondersteuning als constructief ervaren.
Voor wat betreft de integrale aanpak van de nazorg door keten­
partners en gemeenten zijn de commissie weinig ervaringen ter ore
gekomen. In enkele gevallen zijn in de gesprekken die de ggz met
betrokkenen had, andere aspecten van nazorg dan wel het aanwezig
zijn van materiële problemen aan de orde geweest.
Een belangrijke ‘derde’ is het Schadefonds Geweldsmisdrijven.
Het blijkt dat betrokkenen die een aanvraag hebben ingediend en een
vergoeding toegewezen hebben gekregen in het algemeen positiever
staan ten opzichte van de nazorg dan degenen die de weg naar het
Schadefonds nog niet hebben weten te vinden of een uitkering hebben
gekregen die onder hun verwachting lag. Doordat de commissie bij
alle betrokkenen systematisch heeft geïnformeerd naar ervaringen met
zowel politie, andere hulpverleners als he Schadefonds bleek dat veel
respondenten onvoldoende op de hoogte waren van de mogelijkheden
van het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Gelet op de positieve uitwerking van de honorering van een verzoek bij dit fonds op de verwerking
van het incident, kan als algemene aanbeveling worden geformuleerd
dat een gemeente haar nazorgtaak effectiever kan invullen door actief
te bemiddelen tussen slachtoffers en Schadefonds en door slachtoffers
(desgewenst) actief te ondersteunen bij het indienen van een aanvraag.

8. Conclusies

81

E x t r a m o g e l i j k h e d e n vo o r o n d e r s t e u n i n g d o o r g e m e e n t e
Aangezien er enige tijd zat tussen het moment van de gevoerde gesprekken en het uitbrengen van de adviezen en het eindrapport heeft
de commissie na afloop van veel gesprekken de gemeente al suggesties
gedaan voor het bieden van extra ondersteuning aan verschillende
betrokkenen. In hoofdstuk 9 wordt een overzicht gegeven van deze
suggesties. De suggesties van de commissie zijn door de gemeente in
het algemeen welwillend behandeld, zij het dat soms bleek dat de
informatie op basis waarvan de commissie haar suggestie baseerde
onvolledig was, waardoor bijvoorbeeld pas in tweede instantie bleek
dat een betrokkene op wettelijke gronden niet voor een regeling in
aanmerking kwam. Maar ook in enkele van deze gevallen heeft de
gemeente alsnog creatief en welwillend meegewerkt aan een oplossing.
B e o o rd e l i n g n a zo r g d o o r g e m e e n t e i n a l g e m e n e z i n
Waar gewerkt wordt, worden fouten gemaakt! Dat gezegde kan gezien
worden als de meest beknopte en kernachtige samenvatting van de
nazorg door de gemeente. In de drie voorafgaande hoofdstukken
is ingegaan op de (externe) omstandigheden die de nazorg hebben
belemmerd, de positieve kanten van de nazorg door de gemeente en
enkele aspecten waardoor de gemeente zichzelf heeft belemmerd in het
organiseren van een optimale nazorg.
De kern van de boodschap is dat de gemeente de nazorg in plan­
matige zin goed heeft georganiseerd. Het Plan aan Aanpak is opgesteld
volgens ‘de regelen der kunst’ met directe ondersteuning van het cot.
Ook van de zijde van het rivm en het arq (ivp en Impact) is direct
ondersteuning gevraagd en gekregen, terwijl bij de voorbereiding van
de herdenking van 20 april 2011 uitgebreid gebruik is gemaakt van de
ervaringen van de gemeente Apeldoorn. Er is derhalve bewust gekozen
voor de lijn om niet zelf het wiel uit te vinden, maar open te staan en
gebruik te maken van expertise die in Nederland al beschikbaar is.

82

Over Napijn en Nazorg

Wel kunnen er enkele kanttekeningen geplaatst worden bij de uitvoering van het Plan van Aanpak. In feite is er sprake geweest van het
redelijk snel ‘uitsluipen’ van de werkwijze en projectorganisatie van het
Plan van Aanpak vanuit de veronderstelling dat na enkele maanden
de nazorg vanuit de reguliere organisatie kon worden georganiseerd.
Daarnaast zijn enkele onderdelen van het Plan van Aanpak relatief
intuïtief ingevuld. Zo is er bijvoorbeeld weinig beschreven over de
verhouding tussen bevoegdheden van de lijnorganisatie en de projectorganisatie, zowel op bestuurlijk als operationeel niveau. Hetzelfde
geldt voor de fase 9 en 10 van het Handboek Nafase, de evaluatie en
herijking van het Plan van Aanpak. Ook heeft de commissie geen
syste­matisch opgesteld deelplan voor een iac in de gemeentelijke
documentatie aangetroffen.
Overigens worden deze conclusies gedeeld door de burgemeester
van de gemeente Alphen aan den Rijn, die in een interview op
21 september 2012 met Omroep West concludeerde dat de gemeente
zich verkeken heeft op het moment waarop bepaalde problemen
zich alsnog kunnen voordoen en de termijnen die met de nazorg zijn
gemoeid. Zowel in Enschede als in Volendam is er nog steeds sprake
van nazorgactiviteiten met betrekking tot respectievelijk het vuur­
werkincident en de brand in Het Hemeltje. De overige conclusies,
die in voorstaande hoofdstukken al zijn gememoreerd, worden in het
onderstaande schema weergegeven.

8. Conclusies

83

Schema 3. Overzicht ‘externe’ en ‘interne’ belemmeringen voor
effectieve nazorg
Externe belemmeringen

Interne belemmeringen

De uniciteit van het
schietincident

Gewekte verwachtingen

Het grote aantal betrokkenen

Inschatting periode van nazorg

Eigen werkwijze van de
verschillende organisaties

Definitie doelgroep (integrale)
nazorg

Problemen bij registratie van
slachtoffers

Onvoldoende aandacht voor
individuele en wijkgebonden
context en geschiedenis

Dominantie van onderzoek van
politie en om

Veronderstellingen m.b.t.
zelfredzaamheid en
zelforganiserend vermogen

Onbeantwoorde vragen over
vermijdbaarheid schietincident

Geen systematische evaluaties
en herijking Plan van Aanpak
Nazorg

Onterecht onderscheid tussen
doelgroepen

Onduidelijke bestuurlijke aansturing ten tijde van
projectorganisatie

Interferentie met formele
schadeletselprocedures

Geen adequate dossiervorming

‘Kleine’ misvattingen hebben
grote impact

De aard van de ambtelijke
organisatie

De algehele conclusie is in de eerste zin van deze paragraaf al weer­
gegeven. Waar gewerkt wordt, worden fouten gemaakt en als het
om een zo gevoelig en ingrijpend incident gaat als op 9 april 2011 in
Alphen aan den Rijn plaatsvond, is fout – zeker op individueel niveau
– vaak ook goed fout. De impact van die fouten kan relatief groot
zijn voor individuele betrokkenen. Daarom moet het uiterste worden
gedaan om wat voor fout dan ook te voorkomen. Natuurlijk kan
niemand garanderen dat er geen enkele fout wordt gemaakt, zeker
niet in een situatie direct na een ernstig incident, maar wellicht dat
de aanbevelingen en adviezen in het navolgende hoofdstuk daarbij
behulpzaam kunnen zijn.

Discrepantie tussen beschreven
en ervaren werkelijkheid

84

Over Napijn en Nazorg

8. Conclusies

85

9 Aanbevelingen en adviezen
A a n b e ve l i n g e n
Onderstaande aanbevelingen hebben maar voor een beperkt deel
betrekking op de gemeente Alphen aan den Rijn, omdat door middel
van de onderstaande adviezen met betrekking tot ondernemers
en overige betrokkenen al diverse aanbevelingen zijn vertaald in
concrete adviezen. Een deel van deze aanbevelingen komen terug in
het Handboek Nafase. Ze worden hier opgenomen omdat de commissie gebleken is dat sommige adviezen en suggesties van dit handboek
wel belangrijk zijn, maar toch vaak onderbelicht blijven.
In algemene zin kunnen de volgende aanbevelingen worden gegeven:
1. Organiseer de nazorg aan de hand van het Handboek Nafase
		 en ga hiermee op systematische en gestructureerde wijze om
		 tot het einde van de nafase. Laat geen verslapping toe in de
		 uitvoering van dit traject. Voer met name fase 9 en 10 van het
		 Handboek uitdrukkelijk uit.
2. De waardering van betrokkenen voor wat betreft de nazorg
		 wordt niet bepaald door de nazorg in de eerste maanden, maar
		 door het eindresultaat.
3. Maak als gemeente duidelijk hoe de projectorganisatie en de
		 lijnorganisatie zich tot elkaar verhouden.
4. Zorg voor een goed documentatie en dossiervorming en houdt
		 dit tot het ‘einde’ vol.
5. Realiseer de integraliteit en wederzijdse beïnvloeding van de
		 medische, psychosociale en materiële (praktische / juridische)
		 problemen van betrokkenen. Dit vraagt een integrale aanpak
		 van de zijde van overheid en hulpverleners. Het is onvoldoen

86

Over Napijn en Nazorg

9. Aanbevelingen en adviezen

87

		 de te veronderstellen dat betrokkenen de verschillende vormen
		 van hulpverlening en ondersteuning zelf wel integreren.
		 Pas casemanagement toe voor de meest kwetsbaren onder
		 de getroffenen.
6. Ga uit van een ruime definitie van betrokkenen. Ook mensen
		 die zijdelings zijn betrokken kunnen ernstige gevolgen van een
		 ramp of incident ondervinden, gedurende vele jaren.
7. Ga als gemeente outreachend te werk in de contacten met
		 de directe betrokkenen. In eerste instantie kan dit het idee
		 geven van bemoeizucht of overbodig werk in een toch al
		 drukke periode, maar op lange termijn bewijst het zijn
		 meerwaarde.
8. Houd rekening met de context en de geschiedenis, zowel op
		 individueel als geaggregeerd niveau (winkelcentrum, wijk,
		 gemeente, specifieke doelgroepen). Deze context is van
		 essentieel belang voor de verhouding tussen draagkracht en
		 draaglast bij de verwerking van een ramp of incident en
		 derhalve voor aard en intensiteit van de nazorg van de zijde
		 van de gemeente.
9. Ga er vanuit dat de effecten van een ramp of incident nog
		 jaren kunnen duren en voor betrokkenen op ieder moment
		 actueel zijn. Dit voorkomt een toenemende kloof tussen de
		 behoefte aan hulp en de bereidheid om deze te geven.
10. Laat geen enkele interpretatiemogelijkheid toe voor wat betreft
		 de rol, verantwoordelijkheden en taken van de gemeente,
		 zeker gezien de verwachtingen die door betrokkenen worden
		 afgeleid uit een empathische houding van de gemeente of
		 afzonderlijke bestuurders direct na een incident.
11. Zorg voor een verbreding in kennis door opleiding en training
		 op het gebied van nazorg na rampen en incidenten.
12. Bij de instructie van de verschillende bij de nafase betrokken
		 kolommen en diensten dient er zorg voor te worden gedragen

88

Over Napijn en Nazorg

		 dat reconstructie van het delict en nazorg aan de getroffenen
		 in een juiste balans is.
13. Ga er niet vanuit dat met één familie- of gezinscontact alle
		 overige leden wel geïnformeerd zijn of zullen worden.
14. Houd er rekening mee dat er bij een dergelijk getrapt contact
		 bij het doorgeven van informatie altijd ruis ontstaat;
15. Maak duidelijk hoe de bestuurlijke bevoegdheden met
		 betrekking tot de nazorg belegd zijn.
A l g e m e n e a d v i e ze n m e t b e t re k k i n g t o t o n d e rn e m e r s
Inleiding
In de afgelopen periode heeft de commissie vijf ondernemers uit het
winkelcentrum de Ridderhof gesproken. Deze gesprekken waren soms
diep en indringend. Op grond van deze gesprekken, de achterliggende
documenten en de informatie verkregen van ambtenaren en bestuurders is de commissie tot dit advies gekomen.
Daarbij moet de commissie van het hart dat de aan haar ter beschikking gestelde dossiers over de afzonderlijke ondernemers van dien aard
waren dat het achteraf bijzonder moeilijk was om te reconstrueren op
welke gronden het besluit is genomen om tot een lening over te gaan
dan wel de hoogte ervan is vast gesteld. De commissie veronderstelt dat
hierbij zowel bedrijfseconomische analyses als bestuurlijke af­wegingen
een rol hebben gespeeld. De commissie hecht eraan te vermelden dat
dit advies aan het College van Burgemeesters en Wethouders van de
gemeente Alphen aan dan Rijn in unanimiteit tot stand is gekomen.
Het advies valt uiteen in twee delen. In het eerste deel worden de
algemene overwegingen gegeven die de commissie tot haar oordeel
hebben gebracht. In het tweede deel worden de adviezen toegespitst op
de individuele ondernemers. Dit tweede deel is niet opgenomen in dit
eindrapport, omdat dit de persoonlijke levenssfeer van de betrokken
ondernemers raakt. Deze individuele adviezen zijn wel vertrouwelijk
aan het college aangeboden.

9. Aanbevelingen en adviezen

89

A l g e m e n e ove r we g i n g e n
Het ‘Plan van Aanpak Nazorg Schietdrama, versie 1.0’ van de
gemeente Alphen aan den Rijn vermeldt (pagina 21) ten aanzien van
de schadeafhandeling voor getroffen ondernemers en particulieren het
volgende:

‘5.7 H o o f d a c t i v i t e i t 5: S c h a d e a f h a n d e l i n g
( g e t ro ff e n e n e n p a r t i c u l i e re n )
De gemeente speelt in beginsel geen rol bij schadever­
goeding. Schade kan worden geclaimd bij verzekeraars en
bij het Schadefonds geweldsmisdrijven. Ook kan mogelijk
een beroep worden gedaan op de verzekeraar van de
dader. Dit dient door de betrokken particulier of ondernemer te worden beoordeeld.
Betrokken organisaties
- Slachtoffers
- Verwanten
- Ondernemers/ winkeliers
- Hulpverleners/burgerparticipanten
- Andere ontruimde winkelcentra en winkeliers aldaar
- Leveranciers/dienstverlenende bedrijven
Activiteiten
Schade particulieren
Wanneer individuele burgers in financiële problemen
komen als gevolg van het schietdrama kunnen zij op de

90

Over Napijn en Nazorg

eerste plaats een beroep doen op het Schadefonds
geweldsmisdrijven. Dit fonds is vooral bedoeld voor
letselschade. Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat
bijvoorbeeld schade als gevolg van arbeidsongeschiktheid
(deels) wordt vergoed.
Daarnaast kan de gemeente (wmo-loket) vanuit bijzondere bijstand op individuele gronden ondersteunen.
Schade ondernemers
In het kader van de Nazorg kan Gemeente Alphen aan
den Rijn een (tijdelijke) tegemoetkoming aan onder­
nemers verstrekken.
Tijdelijke maatregel
De gemeente verstrekt op verzoek (tijdelijke) voorschotten aan ondernemers die door het incident in nood zijn
gekomen. Zij doet dit uit hoofde van haar publieke
functie om de materiële en niet materiële belangen van
haar inwoners/ondernemers te behartigen en de werkgelegenheid te bevorderen. Het aangevraagde bedrag zal
moeten worden onderbouwd, en zal moeten dienen om
het voortbestaan van de onderneming op korte termijn te
waarborgen. Dit ter beoordeling van de gemeente. Met de
betreffende ondernemer wordt een terugbetalingsregeling
op maat afgesproken, met een maximum looptijd van
5 jaar.

9. Aanbevelingen en adviezen

91

Maatregel op langere termijn (uiterlijk gereed mei 2011)
De gemeente heeft in beginsel geen rol in de vergoeding
van schades van ondernemingen. Indien alle mogelijk­
heden voor schadevergoeding zijn uitgeput, en de
continuïteit van een onderneming in het geding is, zal de
gemeente onderzoeken of en zo ja in welke mate het wenselijk is te komen tot een (blijvende) schadevergoeding
of voorschot. Hiertoe zal eerst een inventarisatie moeten
plaatsvinden in overleg met de ondernemersvereniging.
Hierbij moet duidelijk worden dat het incident een belangrijke oorzaak is van de problemen.
Capaciteit
Nader te bepalen.
Budget
n.v.t.
Aandachtspunten
Belangrijk onderdeel van deze activiteit is de eenduidige
voorlichting en informatie over demogelijkheden voor het
verhalen van schade.’

De commissie constateert dat dit Plan van Aanpak is vastgesteld op
20 april 2011 door het Kernteam Nazorg en op 21 april 2011 door het
bos. Vervolgens is het vertrouwelijk ter informatie aangeboden aan de
Gemeenteraad. Het is op 26 april 2011 vastgesteld door het college van
b&w Het ‘algemene publiek’ heeft via het bestuurlijk informatie

92

Over Napijn en Nazorg

systeem (bis) op de website van de gemeente Alphen aan den Rijn
kennis kunnen nemen van het Plan van Aanpak.
De commissie stelt vast dat er geen ‘Plan van Aanpak 2.0’ is
verschenen. Wel is de commissie in gesprekken met bestuurders van
de gemeente Alphen aan den Rijn medegedeeld dat het als een werkdocument beschouwd dient te worden, waarbij de in de tijd volgende
correspondentie als aanvullingen op het document zouden moeten
worden gezien. Op grond van de haar ter beschikking gestelde
documenten kan de commissie niet beoordelen in hoeverre dit ook
duidelijk gemaakt is aan de betrokkenen en in hoeverre die correspondentie heeft geleid tot daadwerkelijke wijzigingen van het Nazorgplan. Dat geldt zowel ten aanzien van de betrokken (voormalig)
ondernemers, de gemeenteraad als ketenpartners. Daarmee heeft het
College zich in een riskant traject begeven. Immers, wijzigingen van
de oorspronkelijke intenties van het Plan van Aanpak hebben daarbij
het risico nogal impliciet te gebeuren. Dit kan leiden tot onduidelijkheid voor alle betrokkenen. Aangezien geen expliciete wijzigingen van
dit document hebben plaats gevonden, hooguit de vaststelling van
voortgangsbrieven, is de commissie van mening dat dit document als
uitgangspunt moet worden genomen bij haar advisering.
Alvorens over te gaan tot de meer specifieke advisering over de nazorg aan ondernemers acht de commissie het van belang in relatie tot
deze paragraaf van dit onderdeel van het Plan van Aanpak een aantal
opmerkingen vooraf te plaatsen.
In de eerste plaats betreft dit het aspect van financiële nazorg. Daarmee lijkt gesuggereerd te worden dat de afhandeling van de financiële
problemen als gevolg van het schietincident een op zichzelf staand iets
is. Toegespitst op ondernemers, lijkt er een kunstmatig onderscheid
gemaakt te worden tussen dat wat iemand overkomt als individu
en de schade opgelopen door de onderneming. In de praktijk is dit
geen houdbaar onderscheid. Zeker bij kleinere ondernemingen is een
dergelijk onderscheid vrijwel onmogelijk te maken. De persoonlijke

9. Aanbevelingen en adviezen

93

consequenties van het schietincident drukken zwaar op het mogelijk
functioneren van de onderneming. De commissie heeft deze overweging mee laten wegen in haar oordeel.
In de tweede plaats gaat het om nazorg voor schade of problemen die
te herleiden zijn tot het schietincident. Dit suggereert dat het incident
een autonoom, in tijd af te zonderen element is in het functioneren
van de persoon en onderneming. De praktijk is ingewikkelder: oorzaak
en gevolg zijn in dit geval een Siamese tweeling. Waar een onder­
neming (of persoon) het al moeilijk heeft, is de kans groot dat een
drama als het schietincident de problemen alleen maar vergroot.
Zo heeft de commissie van ondernemers begrepen dat de omzetontwikkeling van het winkelcentrum in zijn algemeenheid vóór het schietincident niet als rooskleurig te bestempelen was. Bovendien staat na
een dergelijk dramatisch incident het leven niet stil. Nieuwe ontwikkelingen volgen. Zo wordt het economisch functioneren van het winkelcentrum na het dramatische incident ook negatief beïnvloed door de
economische recessie en de groei van de online-aankopen.
Ten slotte zijn er nog de ingrepen in het Winkelcentrum zelf. Door
de opening van de extra winkels aan de voorkant van de Ridderhof
(twee nieuwe grote supermarkten) kan met name in het gebied van de
zuidelijke ingang een positief effect zijn opgetreden, ten koste van de
bedrijven aan de andere twee ingangen (west en noord). De commissie heeft moeten vast stellen dat al deze ontwikkelingen niet na elkaar,
maar naast elkaar plaats vinden en het daarom nagenoeg onmogelijk
is om eenduidige causale relaties tussen de (huidige) economische
prestaties van ondernemingen in winkelcentrum de Ridderhof en de
gevolgen van het schietincident te leggen. Voor de commissie is dit een
reden te meer om in haar advisering de oorspronkelijke intenties van
het Plan van Aanpak tot uitgangspunt te nemen.

94

Over Napijn en Nazorg

A d v i e ze n
Ten aanzien van de twee maatregelen die in het Plan van Aanpak zijn
aangekondigd (korte termijn en lange termijn) heeft de commissie de
volgende redeneringen gevolgd.
De renteloze lening;
De renteloze lening is uitdrukkelijk bedoeld om de continuïteit van
ondernemingen in winkelcentrum de Ridderhof te waarborgen. Vooraf
dient volgens het Plan van Aanpak de toewijzing van de renteloze
lening te zijn getoetst aan de volgende criteria:
a. is de onderneming/ondernemer door het incident in nood
		 gekomen;
b. is het aangevraagde bedrag onderbouwd;
c. dient het aangevraagde bedrag om het voortbestaan van
		 de onderneming op korte termijn te waarborgen;
d. is er een terugbetalingsregeling op maat afgesproken met
		 een maximum looptijd van 5 jaar.
Het kan en mag dus niet zo zijn dat de verstrekte lening en de daaraan
gekoppelde aflossing van de lening de continuïteit van de onderneming in gevaar brengt. Daarbij komt nog, dat als de continuïteit
van de onderneming niet gerealiseerd wordt, het risico van de lening
niet eenzijdig afgewenteld kan worden op de betrokken ondernemer.
Als verstrekker van de lening heeft de gemeente immers ook mede
bewust het risico genomen dat de onderneming wellicht beëindigd
zou kunnen worden. Bovendien heeft de gemeente naar eigen zeggen voorafgaand aan de lening beoordeeld of er geen in het verleden
gelegen factoren waren die een bedreiging zouden kunnen zijn voor
het voortbestaan van de onderneming. Op grond van deze toets kan
verondersteld worden dat beëindiging van de onderneming (mede)
veroorzaakt is door de gevolgen van het schietincident voor de onderneming dan wel de ondernemer. Terzijde stelt de commissie vast dat

9. Aanbevelingen en adviezen

95

zij geen regeling heeft aangetroffen op basis waarvan gecontroleerd is
dat het geleende geld ook daadwerkelijk gebruikt is voor de continuïteit van de onderneming. Wellicht dat dit geregeld is in de individuele
contracten, maar deze stonden niet ter beschikking van de commissie.
Advies:
Het advies van de commissie richt zich op twee onderwerpen:
a. De commissie adviseert geen nieuwe leningen op grond van
		 deze korte termijn maatregel meer te verschaffen, aangezien
		 het tijdsverloop tussen het schietincident en de daaruit
		 voortvloeiende liquiditeitsproblemen voor onder- nemingen
		 te groot is geworden om een duidelijke relatie te leggen tussen
		 het incident en continuïteitsproblemen.
b. Naar de bevindingen van de commissie heeft de gemeente
		 Alphen aan den Rijn geen specifiek beleid, anders dan haar
		 reguliere beleid, op het punt van kwijtschelding van door haar
		 gegeven renteloze leningen. Dat geldt zeker voor de gegeven
		 renteloze leningen aan ondernemers van winkelcentrum de
		 Ridderhof in het kader van de continuïteit van de bedrijven
		 naar aanleiding van het schietincident. De commissie wijst de
		 gemeente Alphen aan den Rijn dan ook op de zogenaamde
		 inherente afwijkingsbevoegdheid (gebaseerd op artikel 4:84
		 van de Algemene wet bestuursrecht) en adviseert de Gemeente
		 die bevoegdheid hier toe te passen. In aanvulling op het
		 reguliere beleid adviseert de commissie de gemeente Alphen
		 aan den Rijn, mede met oog op het gelijkheids- en
		 evenredigheidsbeginsel ook een dergelijke (nieuwe) regeling
		 op te stellen. Daarbij meent de commissie dat de hierna
		 genoemde uitgangspunten bij de regeling zouden moeten
		 zijn opgenomen;
		 1. Daar waar er geen sprake meer is van continuïteit van de
			 onderneming – het doel van de lening – de renteloze lening

96

Over Napijn en Nazorg

			 kwijt te schelden mits aangetoond is dat de renteloze
			 lening gebruikt is voor de continuïteit van de onder			 neming en dat er een duidelijke relatie ligt tussen de
			 discontinuïteit van de onderneming als gevolg van de
			 consequenties van het schietincident voor de onder			 neming dan wel de ondernemer;
		 2. Deze kwijtschelding te laten plaats vinden onmiddellijk
			 na de beëindiging van de onderneming om te voorkomen
			 dat er voor de ex-ondernemer in kwestie niet nog grotere
			 financiële problemen ontstaan;
		 3. Bij de aflossing van de overige renteloze leningen in
			 ogenschouw te nemen of deze aflossing de continuïteit
			 van de onderneming niet bedreigt;
		 4. Indien er wel sprake is van een mogelijke bedreiging van
			 de continuïteit van de onderneming, blijkend uit extern
			 getoetste bedrijfsgegevens van de onderneming, deze
			 aflossing uit te stellen;
		 5. Dat de Gemeente Alphen aan den Rijn een regeling
			 maakt, waarin in principe wordt uitgegaan van kwijt			 schelding van het (resterende) bedrag van de renteloze
			 lening na de periode van vijf jaar (de in het Plan van
			 Aanpak genoemde periode),
			 a) mits is aangetoond dat de renteloze lening daadwerke
				 lijk is gebruikt voor waarborging van de continuïteit
				 van de onderneming na het schietincident;
			 b) tenzij de afspraken over de aflossingen van de renteloze
				 lening ondanks voldoende financiële ruimte in de
				 bedrijfsvoering niet zijn nagekomen;
			 c) tenzij er na vijf jaar voldoende financiële ruimte in de
				 onderneming is om alsnog het (resterende) bedrag van
				 derenteloze lening af te lossen.

9. Aanbevelingen en adviezen

97

De schadeloosstelling;
Het Plan van Aanpak stelt duidelijk dat gemeente in principe geen rol
speelt bij de vergoeding van de schade. Dat is de taak van de
verzekeraars, het Schadefonds Geweldsmisdrijven dan wel de
verzekering van de dader. Niettemin geeft het Plan ook aan dat als
a) alle mogelijk­heden tot verhaal van eventuele schade zijn uitgeput
en b) de continuïteit van de onderneming in het geding is en c) er
een duidelijke relatie is met het schietincident, de gemeente zal
onderzoeken of het wenselijk is om te komen tot een (blijvende!)
schadevergoeding of een voorschot. Om dit te beoordelen zal eerst
een inventarisatie gemaakt worden in overleg met de ondernemers­
vereniging. De regeling moest uiterlijk mei 2011 gereed zijn.
De commissie constateert dat de hier genoemde regeling niet tot
stand gekomen is. Sterker nog, geen van de gesproken bestuurders
kan zich in eerste instantie deze passage uit het Plan van Aanpak
her­inneren. In eerste instantie stellen zij zich op het standpunt dat de
gemeente geen schade als gevolg van het schietincident aan onder­
nemers vergoedt. Ook is de gemeente van mening dat er geen
verzoeken tot schadevergoeding zijn binnen gekomen. De commissie
echter meent – na bestudering van de stukken – in ieder geval één van
de ambtelijk binnengekomen opgaven van schade opgevat zou moeten worden als een verzoek tot schadevergoeding. Bovendien hebben
een aantal van de ondernemers, waarmee is gesproken, een dergelijk
verzoek via de commissie gedaan.
Advies:
Op grond hiervan adviseert de commissie het college van b&w van
Alphen aan den Rijn het volgende.
a. Een dergelijke algemene regeling alsnog vast te stellen conform
		 de door de gemeente Alphen aan den Rijn zelf vastgestelde
		 uitgangspunten
		 met daarbij duidelijke criteria op grond waarvan besluiten

98

Over Napijn en Nazorg

		 kunnen worden genomen.
b. De commissie adviseert de regeling te baseren op de volgende
		 criteria:
		 1. Is de onderneming/ondernemer door het incident in nood
			 gekomen;
		 2. Is het aangevraagde bedrag financieel goed onderbouwd;
		 3. Zijn alle mogelijkheden voor schadevergoeding uitgeput;
		 4. Is de continuïteit van de onderneming in het geding;
		 5. Heeft de ondernemer alles gedaan wat redelijkerwijs van
		 hem mag worden verwacht om (verdere) schade en risico’s
		 te beperken?
		 6. Heeft er een inventarisatie plaatsgevonden in overleg met
		 de ondernemersvereniging;
c. De commissie adviseert de gemeente duidelijk vast te stellen
		 op welke kosten of schades de regeling betrekking kan hebben.
		 Als mogelijke kosten of schades ziet de commissie: gemaakte
		 extra kosten of winstderving. Volgens de commissie kan er
		 geen sprake zijn van een structurele financiële bijdrage van de
		 zijde van de gemeente aan de bedrijfsvoering van de onder		 neming.
d. De commissie dringt er bij het College van b&w op aan
		 de eventuele geleden schade zorgvuldig, deskundig en
		 onafhankelijk te laten vast stellen. Uiteraard dienen, als tot
		 uitkering van een vergoeding besloten wordt, eerder verkregen
		 schadevergoedingen in mindering op het schadebedrag te
		 worden gebracht. Daarnaast geldt dat slechts tot uitkering in
		 het kader van een dergelijke coulanceregeling kan worden
		 overgegaan, als alle eventuele schadeclaims zijn afgehandeld.
e. Aangezien er ondernemers zijn die inmiddels hun bedrijf
		 hebben beëindigd, deze ondernemers mogelijk ook schade van
		 het schietincident hebben ondervonden en op grond van de
		 criteria van bovengenoemde regeling deze ondernemers nu

9. Aanbevelingen en adviezen

99

		 niet meer in aanmerking komen voor deze regeling, stelt de
		 commissie voor om voor deze ondernemers een bijzondere
		 schaderegeling op te stellen met als elementen:
		 1. Een eventuele vergoeding van kosten en schades aan
			 ondernemers waarvan de onderneming na het schiet			 incident beëindigd is en die gedurende het voortbestaan
			 van hun onderneming – wellicht gerekt door de verstrekte
			 renteloze lening – mogelijk extra kosten hebben gemaakt;
		 2. Daar tevens bij te betrekken dat zij ook na de beëindiging
			 van hun onderneming nog doorlopende kosten hebben
			 gehad.
A l g e m e n e a d v i e ze n m e t b e t re k k i n g t o t ove r i g e

meegenomen in dit advies, waardoor de inhoud van dit advies in sommige gevallen afwijkt van de suggesties die de commissie eerder in de
richting van de gemeente heeft geformuleerd.
De commissie hecht eraan te vermelden dat dit advies aan het
­College van Burgemeesters en Wethouders van de gemeente Alphen
aan den Rijn in unanimiteit tot stand is gekomen.
Dit advies valt uiteen in twee delen. In het eerste deel worden de
algemene overwegingen gegeven die de commissie tot haar oordeel
hebben gebracht. In het tweede deel worden de adviezen toegespitst op
de individuele betrokkenen. Waar in dit advies wordt gesproken over
individuele betrokkenen worden zowel particulieren bedoeld als onder­
nemers, maar de laatsten dan niet in hun rol als ondernemer maar als
individu.

b e t ro k k e n e n

Inleiding
In de afgelopen periode heeft de commissie 25 personen gesproken
die anders dan als ondernemer betrokken zijn geweest bij het schiet­
incident in Alphen aan den Rijn. Het betrof zowel slachtoffers met
fysieke letsels, nabestaanden als ooggetuigen. Deze gesprekken waren
in het algemeen diep en indringend. Op grond van deze gesprekken en
de informatie verkregen van ambtenaren en bestuurders is de commissie tot dit advies gekomen. Daarbij moet de commissie van het hart
dat de aan haar ter beschikking gestelde dossiers over de afzonderlijke
personen in eerste instantie zeer summier waren. Daardoor moest de
commissie zich in eerste instantie vaak uitsluitend baseren op de ge­
gevens uit het gesprek.
De suggesties die de commissie in de periode mei – oktober 2012
vanwege de urgentie in veel gevallen aansluitend op het gesprek in de
richting van de gemeente Alphen aan den Rijn heeft geformuleerd,
bleken daardoor soms gebaseerd op onvolledige informatie. Pas in de
reactie van de gemeente Alphen aan den Rijn op de suggesties van de
commissie kwam meer informatie beschikbaar. Deze informatie is wel

100

Over Napijn en Nazorg

Plan van Aanpak nazorg en fasering
In het kader van dit algemene deel van het advies vraagt de commissie met name aandacht voor de fasering, die in dit Plan van Aanpak
is vastgesteld. Fase 1 betreft de fase die op 21 april is beëindigd met
het vaststellen van het Plan van Aanpak. Fase 2 betreft ‘uitbouw en
consolidatie’ en kent als verwachte periode ‘21 april 2011 – 1 juli 2011,
of zoveel eerder als mogelijk is.’ In deze periode vinden de meeste na­
zorgactiviteiten plaats. Fase 3 en 4 beschrijven de wijze waarop wordt
teruggegaan naar de reguliere situatie. Fase 5, een jaar later, wordt als
laatste fase genoemd. Uit de fasering van dit Plan van Aanpak, uit de
door deze commissie gevoerde gesprekken en uit documenten die de
commissie heeft bestudeerd, wordt duidelijk dat de gemeente van oordeel was dat relatief snel (na drie tot vier maanden) er een goed zicht
zou bestaan over hoe het gaat met de slachtoffers en direct betrokkenen. Als kritieke momenten in deze periode worden genoemd ‘een jaar
later, schade-afhandeling en enkele open einden.’
Het meest algemene advies van de commissie in het kader van de
nazorg is dan ook het advies om de nazorg voorlopig nog op de agenda

9. Aanbevelingen en adviezen

101

te houden en ook in de communicatie duidelijk te maken dat de nazorg voor de gemeente Alphen aan den Rijn een actueel onderwerp is.
A l g e m e n e ove r we g i n g e n e n a d v i e ze n
De nazorg van de gemeente Alphen aan den Rijn in de richting van
individuele betrokkenen bestaat c.q. heeft bestaan uit verschillende
activiteiten:
• directe materiële steun van de zijde van de gemeente
		 (bijzondere bijstand, wmo-loket, Ridderhof-budget);
• bevorderen dat alle betrokkenen hun op 9 april verloren
		 voorwerpen terug krijgen;
• steunbetuigingen en desgewenst bezoeken van de meest
		 direct betrokkenen (nabestaanden, slachtoffers);
• het informeren, begeleiden en praktisch ondersteunen
		 van betrokkenen, de eerste maanden door middel van een
		 informatie- en adviescentrum;
• het organiseren van activiteiten die betrokkenen helpen bij
		 de verwerking van hun leed (herdenking, monument, lot		 genotenbijeenkomst);
• het doorverwijzen van betrokkenen naar de juiste instanties
		 (schadefonds, verzekeraars, maatschappelijk werk, et cetera);
• het bemiddelen en pleiten bij andere organisaties voor een
		 adequate behandeling van betrokkenen bij het schietincident
		 (woningcorporatie, schadeverzekeraars, scholen, werkgevers);
• er op toe zien dat ‘betrokken partijen’ hun verantwoordelijk		 heid daadwerkelijk nemen;
• contacten onderhouden met andere organisaties die nazorg
		 leveren (bijvoorbeeld kerkelijk centrum De Bron);
• opdracht gegeven aan de ggd (en indirect aan het nivel)
		 tot het uitvoeren van gezondheidsonderzoek, waardoor de
		 gezondheidstoestand van getroffenen in beeld werd gebracht.
In de gesprekken met betrokkenen zijn niet al deze onderwerpen aan

102

Over Napijn en Nazorg

de orde geweest. Daarnaast richten de navolgende adviezen zich vooral
op de toekomst, waardoor sommige leerervaringen op grond van de
aanpak in het afgelopen half jaar in dit eindrapport terug komen.
De adviezen richten zich op vier onderwerpen:
1. Benadering van betrokkenen en erkenning van de
		 problematiek;
2. Begeleiding en doorverwijzing van en contact met
		 betrokkenen;
3. Lotgenotencontact en andere vormen voor het delen van
		 ervaringen;
4. Verlenen van materiële steun aan betrokkenen.
Benadering van betrokkenen en erkenning van de problematiek.
In verschillende gesprekken kwam de ervaring van betrokkenen naar
boven dat de gemeente de ernst van de problematiek niet onderkende
en onderkent. Er zijn diverse betrokkenen die nog dagelijks met de
consequenties van het schietincident worden geconfronteerd.
Sommigen hebben hun baan verloren of zijn arbeidsongeschikt
geraakt of langdurig ziek. Bij enkelen wordt dit veroorzaakt door f
ysieke problemen, bij anderen door psychische problemen. Een substantieel deel van degenen met wie de commissie een gesprek heeft
gevoerd, leidt aan posttraumatische stressstoornis (ptss), die het
dagelijks leven beheerst.
Daarom is, zoals in hoofdstuk 7 is betoogd, een geïntegreerde
aanpak noodzakelijk en dienen verwachtingen met betrekking tot
zelfredzaamheid en zelforganiserend vermogen te worden afgestemd
op ieders persoonlijke situatie en competenties, waarbij de uitgangssituatie van iedere betrokkene een belangrijke rol speelt. Een vorm van
casemanagement en geïntegreerde dossiervorming lijkt daarbij
wenselijk. Daarbij kunnen instanties als het maatschappelijk werk
een rol spelen, maar ook de gemeente. Direct na het incident is er
bij verschillende betrokkenen ook sprake geweest van een dergelijk

9. Aanbevelingen en adviezen

103

casemanagement door de gemeente, maar naar de mening van de
commissie zouden ook nu nog sommige personen daarmee geholpen
zijn. Daarbij dient het eerder gemaakte onderscheid tussen slachtoffers
en ooggetuigen verlaten te worden. Het zijn momenteel voornamelijk
ooggetuigen, die in deze situatie verkeren en die vanwege dat onderscheid in de eerste maanden na het incident minder ondersteuning
hebben gekregen dan de fysieke slachtoffers, die goed bij de gemeente
in beeld waren.
Begeleiding en doorverwijzing van en contact met betrokkenen
In het verlengde van het vorige onderwerp adviseert de commissie om
meer mogelijkheden te bieden om begeleiding aan betrokkenen aan te
bieden (buddy-principe) of het opnemen van contact met de gemeente
te vergemakkelijken. De eerste maanden na het schietincident is er
een projectorganisatie voor de nazorg geweest, inclusief een beperkte
vorm van een informatie- en adviescentrum. Na enkele maanden is dit
(geleidelijk) afgeschaald en werden verzoeken meer in de lijnorganisatie afgehandeld. Begeleiding en een integrale aanpak verdwenen naar
de achtergrond. De 3 meest betrokken ambtenaren hebben dit gemis
opgepakt door tweewekelijks een casuïstiekoverleg te houden, waarin
informatie over bepaalde betrokkenen werd uitgewisseld en afspraken
over acties en taakverdeling werden gemaakt.
In andere vergelijkbare situaties, bijvoorbeeld na het Koninginne­
dagincident in Apeldoorn, zijn door de gemeente Apeldoorn (en
door een aantal andere gemeenten van herkomst van de slachtoffers)
ambtelijk medewerkers aangewezen, die gedurende een jaar regel­
matig contact hadden met de meest getroffenen, waardoor een jaar
lang de toestand van de slachtoffers goed in beeld was en betrokkenen
goede toegang tot de gemeente hadden. De commissie beveelt aan dat
de gemeente Alphen aan den Rijn gedurende het komende jaar een
telefoonnummer openstelt en een contactpersoon benoemt, die voor
betrokkenen die dat wensen, als verbinding naar andere gemeentelijke

104

Over Napijn en Nazorg

afdelingen of naar andere partijen kan optreden. Deze mogelijkheid
kan op de website en in de stadskrant bekend worden gemaakt.
Indien betrokkenen zich bij de gemeente melden en hulp van andere organisaties nodig blijkt, verwijst de gemeente door naar deze andere
organisaties. Op de website van de gemeente zijn deze verwijssuggesties
ook opgenomen. Met de ggd vindt regelmatig overleg plaats over de
actualisatie van deze verwijssuggesties en de boodschap die in dit kader
moet worden meegegeven. De commissie adviseert de gemeente om,
in afstemming met bijvoorbeeld het maatschappelijk werk, actiever
op te treden in een verbindingsrol naar andere organisaties, zoals naar
het Schadefonds Geweldsmisdrijven, woningcorporaties en werkgevers. Het gaat hierbij niet zozeer om de invulling van een formele
verantwoordelijkheid, maar om het uitdragen van de boodschap in de
richting van deze betrokkenen en andere partijen dat de gemeente zich
betrokken blijft voelen bij de problemen die mensen als gevolg van het
schietincident ervaren, ook in situaties waarin het schiet­incident alleen
maar de bekende druppel is geweest en er al sprake was van bestaande
problemen.
Lotgenotencontact en andere vormen voor het delen van
ervaringen
Door de gemeente zijn lotgenotenbijeenkomsten georganiseerd
voor slachtoffers en nabestaanden. Uitgangspunt daarbij was dat de
gemeente een belangrijke rol speelde bij de organisatie van de eerste
bijeenkomsten, maar dat men het aan betrokkenen zelf overliet om in
de daarop volgende periode nog lotgenotenbijeenkomsten te organi­
seren. De gemeente bood aan in die fase ondersteunend te zijn met
het beschikbaar stellen van ruimte en het beschikbaar stellen, na
toestemming van betrokkene, van contactgegevens van betrokkene. In
de praktijk bleek het voor betrokkenen erg moeilijk om nieuwe bijeenkomsten te organiseren, deels om praktische redenen, deels omdat een
deel van de betrokkenen wel die behoefte ervaart en een ander deel die

9. Aanbevelingen en adviezen

105

behoefte niet ervaart. Deze ambivalentie kwam ook in de gesprekken
die de commissie met betrokkenen heeft gevoerd, naar voren. Het benaderen van alle betrokkenen met een dergelijke vraag wordt niet door
iedereen op prijs gesteld, anderzijds zijn er ook betrokkenen die
momenteel een leegte of gemis ervaren, omdat ze niet of nauwelijks
contact hebben met andere getroffenen en daar wel behoefte aan
hebben, bilateraal of door middel van een groepsbijeenkomst. De commissie adviseert de gemeente dan ook een vorm te zoeken, waardoor
communicatie tussen betrokkenen die dit op prijs stellen wordt gefaciliteerd. Een voorbeeld hiervoor is de website www.nazorgvolendam.nl,
die 12 jaar na de brand in het Hemeltje nog steeds wordt gewaardeerd
om de informatie en de contactmogelijkheden. Deze website wordt
beheerd door het wmo-loket van de gemeente Volendam – Edam.
Verlenen van materiële steun aan betrokkenen
Ten aanzien van het verlenen van materiële steun aan betrokkenen
wordt in het Plan van Aanpak het volgende opgemerkt:
‘Schade particulieren
Wanneer individuele burgers in financiële problemen komen als gevolg
van het schietdrama kunnen zij op de eerste plaats een beroep doen op het
Schadefonds geweldsmisdrijven. Dit fonds is vooral bedoeld voor letselschade. Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat bijvoorbeeld schade als
gevolg van arbeidsongeschiktheid (deels) wordt vergoed. Daarnaast kan de
gemeente (w m o -loket) vanuit bijzondere bijstand op individuele gronden
ondersteunen.’
Op verzoeken tot het verlenen van materiële steun zijn in de
eerste plaats de adviezen in de vorige paragrafen van toepassing.
In de praktijk zijn een aantal betrokkenen ook al op deze manier door
de gemeente geholpen. Daarbij is voor wat betreft de organisatie gebruik gemaakt van het nazorgteam. Voor wat betreft de mogelijkheden
is gebruik gemaakt van de wmo-mogelijkheden, bijzondere bijstand,

106

Over Napijn en Nazorg

schuldsanering en het bijzondere krediet waaruit diverse kosten zijn
betaald.
De commissie heeft bij de meeste gesprekspartners geïnformeerd
naar extra kosten die ze hebben gemaakt of nog steeds maken als direct
gevolg van het schietincident. Dat leverde een gevarieerd beeld op met
bepaalde constante onderdelen (vooral de eigen bijdrage voor de ggz
en het eigen risico in het kader van de zorgverzekering) naast bijvoorbeeld kosten voor boeken en inschrijven voor een opleiding, die niet
kon worden afgerond, reiskosten voor nabestaanden, kosten voor de
aanschaf van een nieuwe bril, et cetera. Een deel van deze kosten is
vergoed door het Schadefonds Geweldsmisdrijven, terwijl enkele respondenten deze extra kosten niet als een bezwaarlijke last zagen. Voor
weer andere betrokkenen zijn deze kosten extra bezwaarlijk en dragen
ze bij aan een slechte momentane financiële situatie met soms forse
schulden of tot het beëindigen van noodzakelijke of zeer gewenste
zorgverlening vanwege financiële motieven. De commissie heeft in
ieder geval alle respondenten gewezen op het Schadefonds Geweldsmisdrijven en enkele betrokkenen actief ondersteund bij het indienen
van een aanvraag. Eén betrokkene heeft gebruik gemaakt van een
‘buddy-aanbod’ van de zijde van de ggd. Daarnaast heeft de commissie in de richting van de gemeente suggesties gedaan om bepaalde
kostenvergoedingen te verstrekken. Daarbij heeft de commissie als
uitgangspunt genomen dat extra kosten goed aanwijsbaar zijn en
eenduidig zijn te vergoeden.
De commissie benadrukt in dit kader dat vergoedingen voor extra
kosten onderscheiden moeten worden van inkomstenderving als gevolg
van het schietincident. Bij diverse respondenten is hiervan sprake, bijvoorbeeld door arbeidsongeschiktheid, langdurig ziekteverzuim, verlies
van werk, verlies van onderneming, het niet meer kunnen verrichten
van overwerk, ander werk moeten aanvaarden in een bestaand dienstverband of op een andere locatie met een kleinere aanstelling gaan
werken. De gemeente heeft als uitgangspunt genomen dat ze voor

9. Aanbevelingen en adviezen

107

zichzelf geen rol ziet bij het compenseren van inkomstenderving.
Immers kent de gemeente c.q. de overheid algemene voorzieningen
voor het borgen van een inkomen op een bepaald niveau, los van de
oorzaak van de inkomensderving. De commissie onderschrijft dit uitgangspunt uit oogpunt van rechtsgelijkheid en algemeen belang. Waar
er als gevolg van inkomensderving sprake is van een disbalans tussen
inkomsten en uitgaven, ziet de commissie als mogelijkheden voor de
gemeente:
• Vergoeding van kosten, die gerelateerd kunnen worden aan
		 het schietincident;
• Ondersteunen bij het verkrijgen van ander werk, het volgen
		 van een opleiding of andere mogelijkheden tot het verkrijgen
		 van inkomsten, zoals het beginnen van een zaak;
• Schuldsanering;
• Bemiddeling bij dreigende huisuitzetting of andere
		 vorderingen van schuldeisers.

Schema 4. Overzicht suggesties en door de commissie uitgevoerde
acties

Adviezen op individueel niveau
Zoals bovenstaand al is gesteld heeft de commissie op grond van
enkele door haar gehanteerde uitgangspunten voor 17 betrokkenen
al suggesties gedaan in de richting van de gemeente. Deze suggesties
hadden betrekking op alle bovenstaande aspecten. In enkele gevallen
hebben leden van de commissie of de ondersteunend secretaris van de
commissie zelf de suggestie uitgevoerd (bemiddeling ggz, buddyaanbod, contact met scholen, contact met ondernemers, opties
beginnen nieuwe zaak, contact met werkgevers, casemanagement,
contact met woningcorporatie). In onderstaande opsomming zijn alle
suggesties geordend:

108

Over Napijn en Nazorg

Aard suggestie of door commissie uitgevoerde aktie

Totaal

Vergoeding eigen risico zorgverzekering

3

Vergoeding eigen bijdrage ggz

5

Vergoeding overige zorgkosten
(paramedische zorg, geneesmiddelen)

4

Vergoeding overige kosten (opleiding, reiskosten, et cetera.)

2

‘Buddy’ aanbod

1

Bemiddeling school of opleiding

4

Toezending nadere informatie aan betrokkene

2

Praktische ondersteuning bij doen van aanvragen et cetera.

1

Bemiddeling bij aanpassing gegevens betrokkene
bij gemeente

2

Bemiddeling bij verkrijgen nadere informatie van gemeente

1

Bemiddeling bij nadere informatie andere organisaties
(o.a. politie, om)

5

Betrokkene in contact brengen met andere betrokkene(n)

2

(Bemiddeling bij) doorverwijzen naar andere hulpinstantie
of schadefonds

10

Inzetten wmo-traject

1

Inzetten traject schuldsanering

2

Bemiddeling voorkomen huisuitzetting

1

9. Aanbevelingen en adviezen

109

Aard suggestie of door commissie uitgevoerde aktie

Totaal

Bemiddeling verkrijging andere woning

1

Persoonlijk contact met betrokkene vanuit de gemeente
oppakken

2

Bemiddeling problemen met sociale verzekeringsorganisaties

1

Overige bemiddeling (werkgevers, kvk, et cetera.)

3

Totaal

53

In zijn algemeenheid heeft de gemeente zich welwillend en voort­
varend opgesteld bij de afhandeling van deze suggesties, zij het dat de
afhandeling van sommige suggesties vertraging op heeft gelopen omdat
de commissie de suggesties op grond van onvolledige informatie uit
het bestaande dossier heeft gedaan.
Het advies van de commissie ten aanzien van deze individuele suggesties is dan ook van algemene aard. De gemeente dient de adviezen
die zijn gedaan in de paragraaf algemene overwegingen en adviezen als
uitgangspunt te nemen bij de afhandeling van de individuele adviezen
van de commissie en met betrokkene in actief contact te blijven over
de afhandeling van de verzoeken van betrokkene. Daarnaast adviseert
de commissie de gemeenten om verzoeken die door andere betrokkenen worden gedaan langs dezelfde lijnen te behandelen.

110

Over Napijn en Nazorg

9. Aanbevelingen en adviezen

111

Naschrift

Nazorg bij zo’n ernstig voorval als het schietincident in Alphen aan den
Rijn kent geen wittebroodsweken. Als er iets fout gaat, dan gaat het
voor de betrokkenen goed fout. Veel colleges van b&w houden rampen­
oefeningen. Het gaat daarbij meestal om de acute situatie waarin iets
volstrekt onverwachts gebeurt. Veel minder worden collegeleden – zoals
burgemeester Eenhoorn in zijn boek en terugblik op het schietincident
‘Drie minuten’ opmerkt – getraind in de complexe communicatie die
een belangrijk onderdeel uitmaakt van de hectiek rond een ramp of
ernstig incident. Dat geldt zeker ook voor de nazorg bij rampen en ernstige incidenten. Eigenlijk is het schokkend om te zien over hoe weinig
over dit essentiële punt, zo belangrijk voor betrokkenen, is vastgelegd
in regelgeving, in middelen en mogelijkheden die lokale overheden,
waar de verantwoordelijkheid voor deze nazorg belegd is, ten dienste
staan. Gezien de langdurige en soms blijvende gevolgen voor betrokkenen zou de commissie wensen dat we dit in Nederland anders hadden
geregeld: duidelijkere regelingen, duidelijkere bevoegdheden en een
betere voorbereiding van ambtelijke organisatie en bestuurders op die
onverwachte taak die hen soms te wachten staat.
In de nazorg bij het schietincident, het ernstige schietincident in de
gemeente Alphen aan den Rijn hadden zaken beter gekund, wellicht
veel beter gekund. Leed had daarmee beperkt kunnen worden en wellicht, binnen de grenzen van het mogelijke, verminderd. Op dat punt
leeft de commissie (en haar ondersteuning) mee met alle getroffenen.
Dat kan niet anders na de intensieve en soms emotionele gesprekken
die zij gevoerd heeft. Na het afronden van haar opdracht voelt ook de
commissie zeker napijn.

112

Over Napijn en Nazorg

Toch moet de commissie ook iets anders van het hart. Naast de gesprekken met de slachtoffers van dat wat om bestuurlijke redenen geen
ramp mag worden genoemd, heeft de commissie ook intensief gesproken met ambtenaren en bestuurders van de gemeente. Er bestaat geen
twijfel over dat ook zij diep geraakt zijn bij wat gebeurde op de rand
van het middaguur van die negende april in 2011. Waar ook mogelijk
zaken niet goed zijn gelopen, heeft het te maken met het onvermijdelijk menselijk falen, maar zeker niet aan een tekort van betrokkenheid
bij wat daar de mensen overkomen is. Net zo min als de aanwezigen
in winkelcentrum de Ridderhof op die noodlottige zaterdag in
Alphen aan de Rijn waren zij voorbereid op de gebeurtenis die zich zou
gaan voltrekken. Op een aantal punten levert de commissie kritiek,
maar niet op hun integriteit en betrokkenheid waar het de slachtoffers
betreft.

Naschrift

113

Bijlagen:

1.

Brief aan de gemeenteraad van de gemeente
Alphen aan den Rijn van 19 april 2012

2.

Brief en advertentie aan betrokkenen juni 2012 ter
bekendmaking van deze commissie

3.

Bevindingen van de commissie, zoals gemeld in het gesprek
met burgemeester Eenhoorn op 2 juli 2012

4.

Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan den Rijn

5.

Pagina 31 tot en met 35 uit het Handboek iac

6.

Overige relevante documenten

7.

Afkortingenlijst

8.

Plattegrond winkelcentrum Ridderhof (2011)

9.

Samenstelling commissie en cv commissieleden

Bijlagen

115

1

116

Bijlage 1 -Brief aan de gemeenteraad van de gemeente Alphen
aan den Rijn van 19 april 2012

Bijlage 1 -Brief aan de gemeenteraad van de gemeente Alphen
aan den Rijn van 19 april 2012

117

2

118

Bijlage 1 -Brief aan de gemeenteraad van de gemeente Alphen
aan den Rijn van 19 april 2012

Bijlage 2.1 - Brief en advertentie aan betrokkenen juni
2012 ter bekendmaking van deze commissie

119

120

Bijlage 2.1 - Brief en advertentie aan betrokkenen juni 2012
ter bekendmaking van deze commissie

Bijlage 2.2 - Brief en advertentie aan betrokkenen juni
2012 ter bekendmaking van deze commissie

121

122

Bijlage 2.2 - Brief en advertentie aan betrokkenen juni 2012
ter bekendmaking van deze commissie

Bijlage 2.3 - Brief en advertentie aan betrokkenen juni
2012 ter bekendmaking van deze commissie

123

124

Bijlage 2.3 - Brief en advertentie aan betrokkenen juni 2012
ter bekendmaking van deze commissie

Bijlage 2.4 - Brief en advertentie aan betrokkenen juni 2012
ter bekendmaking van deze commissie

125

126

Bijlage 2.4 - Brief en advertentie aan betrokkenen juni 2012
ter bekendmaking van deze commissie

Bijlage 2.5 - Brief en advertentie aan betrokkenen juni 2012
ter bekendmaking van deze commissie

127

3

128

Bijlage 3 - Bevindingen van de commissie, zoals gemeld in
het gesprek met burgemeester Eenhoorn op 2 juli 2012

Bijlage 3 - Bevindingen van de commissie, zoals gemeld in
het gesprek met burgemeester Eenhoorn op 2 juli 2012

129

130

Bijlage 3 - Bevindingen van de commissie, zoals gemeld in
het gesprek met burgemeester Eenhoorn op 2 juli 2012

Bijlage 3 - Bevindingen van de commissie, zoals gemeld in
het gesprek met burgemeester Eenhoorn op 2 juli 2012

131

4

132

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

133

134

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

135

136

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

137

138

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

139

140

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

141

142

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

143

144

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

145

146

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

147

148

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

149

150

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

151

152

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

153

154

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

155

156

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

157

158

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

159

160

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

161

162

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

163

164

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

Bijlage 4 - Plan van Aanpak van de gemeente Alphen aan
den Rijn

165

5

166

Bijlage 5 - Pagina 31 tot en met 35 uit het Handboek IAC

Bijlage 5 - Pagina 31 tot en met 35 uit het Handboek IAC

167

168

Bijlage 5 - Pagina 31 tot en met 35 uit het Handboek IAC

Bijlage 5 - Pagina 31 tot en met 35 uit het Handboek IAC

169

6

2011

Bron: ‘En nu…? Handboek voor de nafase van incidenten, rampen en crisis’
M a rc o Z a n n o n i , AON / COT, Boom Juridische Uitgevers, Den Haag, 2010
170

Bijlage 5 - Pagina 31 tot en met 35 uit het Handboek IAC

Bijlage 6.1 - 2011 Overige relevante documenten

171

172

Bijlage 6.1 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.1 - 2011 Overige relevante documenten

173

174

Bijlage 6.1 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.1 - 2011 Overige relevante documenten

175

176

Bijlage 6.1 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.1 - 2011 Overige relevante documenten

177

178

Bijlage 6.1 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.1 - 2011 Overige relevante documenten

179

180

Bijlage 6.1 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.2 - 2011 Overige relevante documenten

181

182

Bijlage 6.2 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.2 - 2011 Overige relevante documenten

183

184

Bijlage 6.3 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.3 - 2011 Overige relevante documenten

185

186

Bijlage 6.3 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.3 - 2011 Overige relevante documenten

187

188

Bijlage 6.4 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.5 - 2011 Overige relevante documenten

189

190

Bijlage 6.5 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.6 - 2011 Overige relevante documenten

191

192

Bijlage 6.7 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.7 - 2011 Overige relevante documenten

193

6

2012

194

Bijlage 6.8 - 2011 Overige relevante documenten

Bijlage 6.1 - 2012 Overige relevante documenten

195

196

Bijlage 6.1 - 2012 Overige relevante documenten

Bijlage 6.2- 2012 Overige relevante documenten

197

198

Bijlage 6.2 - 2012 Overige relevante documenten

Bijlage 6.3 - 2012 Overige relevante documenten

199

200

Bijlage 6.4 - 2012 Overige relevante documenten

Bijlage 6.4 - 2012 Overige relevante documenten

201

202

Bijlage 6.4 - 2012 Overige relevante documenten

Bijlage 6.5 - 2012 Overige relevante documenten

203

204

Bijlage 6.5 - 2012 Overige relevante documenten

Bijlage 6.5 - 2012 Overige relevante documenten

205

206

Bijlage 6.5 - 2012 Overige relevante documenten

Bijlage 6.6 - 2012 Overige relevante documenten

207

208

Bijlage 6.6 - 2012 Overige relevante documenten

Bijlage 6.7 - 2012 Overige relevante documenten

209

7
A fkortingenlijst
b&w
bos
BuiZa
copi
cot
cras
emdr
ggd
ggz
ghor
iac
ipv
kvk
mkb
ncc
nivel
om
ptss
rivm
rot
uwv
v&j
voa
wmo
wpg
wvr

210

Bijlage 6.7 - 2012 Overige relevante documenten

Burgemeester en Wethouders
Bestuurlijk Overleg Schietincident
Buitenlandse Zaken
Commando Plaats Incident
Crisis Onderzoeksteam (inmiddels is COT een eigennaam)
Centrale Registratie Afhandeling Schades
Eye Movement Desensitization and Reprocessing
Gemeentelijke Gezondheidsdienst
Geestelijke Gezondheidszorg
Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
Informatie- en Adviescentrum
Instituut voor Psychotrauma
Kamer van Koophandel
Midden- en Kleinbedrijf
Nationaal Crisiscentrum
Nederlands Instituut Voor onderzoek van de
EersteLijns gezondheidszorg
Openbaar Ministerie
Posttraumatisch Stresssyndroom
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne
Regionaal Operationeel Team
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
Veiligheid en Justitie
Vereniging van Ondernemingen Alphen aan den Rijn
Wet maatschappelijke ondersteuning
Wet publieke gezondheid
Wet veiligheidsregio’s

Bijlage 7 - Afkortingenlijst

211

9

Ingang
Parkeergarage

S amenstelling commissie en cv commissieleden
Het college van b&w van de gemeente Alphen aan den Rijn heeft zich
bij de samenstelling van de onafhankelijke adviescommissie nazorg
schietincident laten leiden door de expertise die het college nodig
achtte voor het goed functioneren van de commissie:

Troubadourweg

Algemeen bestuurlijke expertise en kennis van gemeentelijke processen
en beleid: Jan Laurier, oud-wethouder gemeente Leiden, Lid Eerste
Kamer voor Groen Links, voorzitter

’

’

Kennis van ondernemen en de ondernemerssituatie in de gemeente
Alphen aan den Rijn: Edwin ten Brink, ondernemer te Alphen aan
den Rijn.

’

Kennis van gezondheidsonderzoek, nazorg, zorg en rampenbestrijding:
Sjaak de Gouw, directeur ggd Hollands Midden.
.

Aidaplein

Ondersteuning i.o.v. gemeente Alphen aan den Rijn, schietincident,
interne en externe coördinatie en inhoudelijk advies:
Elsemiek Corvers-Debets, procesbegeleider.

Carmenplein

N

WINKELCENTRUM
DE RIDDERHOF

situatie april 2011

212

HET
KWALITARIA

8

Bruinslotsingel

Bijlage 8 - pPlattegrond winkelcentrum Ridderhof (2011)

Bijlage 9 - Samenstelling commissie en cv commissieleden

213

Jan Laurier (1949) studeerde
sociologie aan de Universiteit van
Leiden. Na zijn studie bleef hij
aan deze universiteit verbonden
als docent en coördinator van een
onderzoeksgroep. Naast zijn werkzaamheden aan de universiteit was
hij jarenlang gemeenteraadslid in
Leiden. In 1993 verruilde hij de academische wereld voor die van het
openbaar bestuur en werd hij wetDe heer J.P. ( Jan) Laurier
voorzitter
houder in dezelfde gemeente met
onder meer sociale zaken in zijn portefeuille. In die functie kreeg hij
landelijke bekendheid vanwege zijn creatieve aanpak en soms gedurfde
maatregelen op het gebied van de bijstand, re-integratie en inburgering.
Nadat hij in 2002 als wethouder gestopt was, werd hij de eerste voorzitter van de Landelijke Cliëntenraad voor de sociale zekerheid (lcr), een
in artikel 8 van de wet suwi verankert overlegorgaan.
Jan Laurier combineert zijn voorzitterschap met verscheidene andere
bestuurlijke functies. Hij is lid van de Eerste Kamer, voorzitter van de
Nederlandse Woonbond en voorzitter van de Nederlandse Vereniging
voor Maatschappelijk Werk. Daarnaast is hij lid van een tweetal Raden
van Toezicht.
Hij was (mede)auteur van verschillende boeken en artikelen over de
textielindustrie, de verzorgingsstaat, sociale zekerheid, de volkshuisvesting, inburgering en integriteit. In verschillende vakbladen op het
terrein van de sociale zekerheid schrijft hij regelmatig columns.
Jan Laurier is een van de oprichters van Blik op Werk. Sinds medio
2010 is hij voorzitter van de stichting.

214

Bijlage 9 - Samenstelling commissie en cv commissieleden

In 1985 kocht Edwin ten Brink
(1965) het familiebedrijf dat nu
de naam Ten Brink Foodretail bv
draagt. De organisatie is actief in
de Food-markt als zelfstandige
supermarkt (2.500m2) en heeft de
afgelopen decennia op nationaal en
lokaal niveau diverse supermarkt
en formule-innovaties geïntroduceerd en geïmplementeerd.
Edwin heeft met zijn organisatie
De heer C.E. (Edwin) ten Brink
commissielid
meegedaan in Supermarkt van het
Jaar-verkiezingen(Provinciewinnaar 2002, 2e plaats Nationaal), Sterkste
Schakel-verkiezing (1e plaats Retail 2011) en is Onderneming van het
Jaar in Alphen aan den Rijn geweest (1990,2003). Sinds 2012 heeft zijn
bedrijf ook het Super Supermarkt Keurmerk behaald.
Als geboren en getogen Alphenaar gelooft Edwin in de synergie van
ondernemen in/met lokale en digitale ‘communities’. Sinds 2004 is hij
directeur-eigenaar van Libertas Optima Rerum, een regionale zelf­
standige winkel/supermarktvastgoed intermediair. Hij is actief in
de lokale gemeenschap door bestuursfuncties bij de Vereniging Ondernemingen Alphen (voa) -portefeuille Ruimtelijke Ordening en
Retail-, de Alphense organisatie voor biz en Centrummanagement
(voc), de Kamer van Koophandel en als voorzitter van de Alphense
Retailcommissie. Maatschappelijk betrokken door een bestuursfunctie
bij Stichting Katholieke Basisscholen Alphen (tot 2006) en nu als adviseur/toezichthouder in de raad van commissarissen van swa-Flex en
Castellum Theater Cinema en Culinair Cafe in Alphen aan den Rijn.
Hij heeft aan de heao de opleiding Small Business (1989) afgerond.
Sinds 2008 studeert hij Wijsbegeerte aan de Universiteit van Leiden.

Bijlage 9 - Samenstelling commissie en cv commissieleden

215

De heer J.M.M. (Sjaak) de Gouw
commissielid

Tijdens zijn studie geneeskunde aan
de Universiteit van Amsterdam is
Sjaak de Gouw (1956) tevens
werkzaam geweest als beleidsadviseur van het College van Bestuur
van deze universiteit. Na zijn afstuderen als basisarts is hij gedurende
14 jaar werkzaam geweest op het
terrein van onderzoek en advisering
in de gezondheidszorg. Sinds 2002 is
hij Directeur Publieke Gezondheid
van de ggd Hollands Midden.

Mevrouw E.M.R. (Elsemiek)
Corvers-Debets ondersteuner

Elsemiek Corvers-Debets
(1977) is afgestudeerd hypnotherapeut. In haar praktijk, die zij
gehad heeft van 2007 tot en met
2010, heeft zij zich gespecialiseerd
in trauma- en verliesverwerking.
Ze heeft de werkzaamheden voor
haar eigen praktijk vanaf november
2009 gecombineerd met de functie
casemanager ernstige gewelds- en
zedenmisdrijven voor Slachtofferhulp Nederland.

Hij is van 2004 tot 2007 bestuurslid geweest van ggd Nederland en
is actief in een twintigtal commissies, landelijke besturen en andere
overlegstructuren op het terrein van de publieke gezondheid. Zijn
aandachtsgebieden daarbij zijn gezondheidsonderzoek bij rampen,
infectieziektebestrijding en integraal gemeentelijk gezondheidsbeleid.
In 2012 is hij aan de Universiteit Twente gepromoveerd op een onderzoek naar de effectiviteit van het overheidsbeleid op het gebied van
overgewicht, voeding en bewegen. Hij heeft bestuurlijke ervaring op­
gedaan in de wereld van woningcorporaties, sport en zorg.

Sinds mei 2012 richt zij zich fulltime op haar eigen bedrijf; Bureau
voor Ongedane Zaken. Wars van hokjes en dankzij de door haar in de
afgelopen 5 jaar opgedane kennis heeft ze haar werkveld breed kunnen
maken; zij is inzetbaar als projectondersteuner, procesbegeleider, coach,
therapeut en trainer, waarbij het accent ligt op nazorg, trauma- en
verliesverwerking.

Bijlage 9 - Samenstelling commissie en cv commissieleden

Bijlage 9 - Samenstelling commissie en cv commissieleden

216

217

Geraadpleegde documenten en literatuur
Commissie tegemoetkoming bij rampen en calamiteiten (2004),
Solidariteit met beleid, aanbevelingen over financiële tegemoetkoming bij
rampen en calamiteiten, Den Haag.
Duin, M. van., Tops, P., Wijkhuis, V., Adang, O. & Kop, N.(2012).
Lessen in crisisbeheersing. Dilemma’s uit het schietdrama in Alphen aan
den Rijn. Boom Lemma, Den Haag.
Eenhoorn, B. (2011) Drie minuten. Een persoonlijk relaas over het schietdrama in Alphen aan den Rijn. Kluwer, Alphen aan den Rijn.
Franssen, E.A.M,, Ruijten, M.W.M.M., Meijden, P.A. van der., Verra,
W.J.E. & IJzermans, C.J. (2006). Handreiking Gezondheidsonderzoek
na Rampen. r i v m , Bilthoven.

Nederlands Genootschap van Burgemeesters (z.j.). Handreiking Bestuurlijk handelen bij crises. NBG, Den Haag.
Sman – de Beer, F. van der., Veen, P.M.H. ten, & IJzermans, C.J.
(2012). Monitoring van de gezondheid van de getroffenen van het schiet­
incident in Alphen aan den Rijn. nivel, Utrecht.
Tielen, H. (red.) (2011). Rapport ‘Schietincident 9 april 2011 Alphen aan
den Rijn’. Onderzoek naar de gevolgen voor de gezondheid van de getroffenen en betrokkenen. ggd Hollands Midden, Leiden.
Zannoni, M. (red). (2010). En nu…. Handboek voor de nafase van
incidenten, rampen en crises. Boom Juridische Uitgevers, Den Haag.

Holsappel, J.C. (2012). Herdenken. Aandachtspunten bij het organiseren
van een herdenking kort na schokkende gebeurtenissen, rampen en calamiteiten. Impact, partner in Arq, Amsterdam.

Verslagen Algemeen Kamer Overleg
1) Kabinetstandpunt Beleidsplan Crisisbeheersing 2004-2007
		 (5 juli 2006)
2) Beleidsnota Rampenbestrijding 2000-2004 (31 januari 2007)
3) Beleidsplan Crisisbeheersing 2004-2007 (31 januari 2007)
4) Schietincident Alphen aan den Rijn (4 april 2012)

Impact (z.j.). Contact met getroffenen. Aandachtspunten voor communicatie tussen overheid en getroffenen in de nafase van rampen en crises.
Impact, Amsterdam.

Internetsites:
Slachtofferregistratie: http://crisislab.nl/wordpress/wp-content/uploads/thema-slachtofferregistratie.pdf

Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (2011). Schietincident in “De Ridderhof ’ Alphen aan den Rijn. Ministerie van Veiligheid en Justitie, Den
Haag.

Nazorg Volendam: http://www.nazorgvolendam.nl/

Leferink, S. & Sardemann, R. (2010). Kramp na de ramp. Een kritische
beschouwing op de hulpverlening bij rampen. Slachtofferhulp Nederland,
Utrecht.

218

Geraadpleegde documenten en literatuur

Geraadpleegde documenten en literatuur

219

isbn 978-90-813752-2-1

9 789081 375221