Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 683

Wijziging van de Zorgverzekeringswet in
verband met verbetering van de maatregelen bij
niet-betalen van de premie en de
bestuursrechtelijke premie en enkele andere
wijzigingen (verbetering
wanbetalersmaatregelen)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 9 december 2013
Met grote belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag inzake
het wetsvoorstel tot wijziging van de Zorgverzekeringswet in verband met
verbetering van de maatregelen bij niet-betalen van de premie en de
bestuursrechtelijke premie en enkele andere wijzigingen (verbetering
wanbetalersmaatregelen).
Het voorliggende wetsvoorstel vormt de volgende fase in de maatregelen
die de regering met de wanbetalersregeling treft om het aantal wanbetalers dat in het bestuursrechtelijk premieregime zit te verminderen.
Daartoe is in het wetsvoorstel een aantal technische maatregelen
opgenomen, gericht op de verzekerden zelf en gericht op de zorgverzekeraars.
Belangrijk zijn ook de stappen die sinds vorig jaar zijn gezet om te
proberen de samenwerking tussen alle betrokken partijen te intensiveren.
Samenwerking die nodig is om de toenemende schuldenproblematiek
– die veel verder strekt dan alleen de problemen bij het betalen van de
zorgpremie – het hoofd te bieden en die gaandeweg vorm begint te
krijgen.
In de eerste plaats in de keten van de uitvoering, waarbij het College voor
zorgverzekeringen (CVZ) en zorgverzekeraars de handen ineen hebben
geslagen om beter zicht te krijgen op verzekerden met betalingsachterstand en daarmee ook op achterliggende oorzaken, zodat vanuit de
uitvoering beter gestuurd kan worden. Ik doel hierbij op de ketenregie en
de daaruit voortgekomen ketenmonitor.
In de tweede plaats heb ik activiteiten in gang gezet die moeten leiden tot
samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten.
Om beter in beeld te krijgen hoe meer dan op dit moment kan worden
voorkomen dat mensen betalingsproblemen krijgen, heb ik onderzoek
laten verrichten naar de activiteiten die zorgverzekeraars samen met
gemeenten verrichten en laten inventariseren welke «best practices» van
samenwerkingsverbanden er (al) bestaan om te voorkomen dat schulden
oplopen.

kst-33683-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

1

Dit onderzoek heeft geresulteerd in het rapport «Wanbetaling zorgkosten:
voorkomen is beter dan genezen!» dat ik begin januari aan uw Kamer heb
gezonden1. Omdat uit dit rapport naar voren kwam dat het nodig was
partijen actief te prikkelen tot verbreding en uitbreiding van bestaande
activiteiten, heb ik de onderzoekers, BS&F/Social Force, gevraagd een
vervolgtraject te ontwikkelen. Een eerste stap in dit vervolgtraject is de
oplevering geweest van het «Productenboek: voorkomen wanbetaling
zorgkosten!» (hierna: Productenboek), een overzicht van manieren waarop
gemeenten en zorgverzekeraars vormgeven aan het voorkomen van
instroom in de bronheffing2. De tweede stap in dit vervolgtraject is het
organiseren van bijeenkomsten tussen zorgverzekeraars en gemeenten
om de mogelijkheden van samenwerking te onderzoeken en daaraan
uitvoering te geven.
Ten slotte zijn in de tussentijd belangrijke stappen gezet om op dit dossier
nauwer samen te werken met het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW). VWS en SZW zijn partij bij het «Convenant
gericht op het voorkomen en oplossen van wanbetaling van de nominale
premie voor een zorgverzekering ingevolge de Zorgverzekeringswet»,
waarbij ook de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), De Nederlandse vereniging van gemeentelijke managers op het terrein van
participatie, werk en inkomen (Divosa), de Vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren NVVK (NVVK) en Zorgverzekeraars Nederland
(ZN) partij zijn. De partijen bij het convenant hebben zich ten doel gesteld
zoveel mogelijk te voorkomen dat mensen voor wie betalingsachterstanden van de zorgverzekeringspremie een indicatie kan zijn voor het
ontstaan of bestaan van een (problematische) schuldsituatie, in het
systeem van de bestuursrechtelijke premie-inning terecht komen, door ze
tijdig te helpen bij het op orde brengen van hun financiële situatie.
Deze gezamenlijke betrokkenheid bij de aanpak van de schuldenproblematiek vraagt dat onze beide ministeries zich het welslagen van het
bovengenoemde vervolgtraject ten doel stellen en hiervoor de nodige
inspanningen verrichten.
Hieronder geef ik antwoord op uw vragen. Daarbij heb ik zoveel mogelijk
de volgorde van het verslag gevolgd.
1. Aanleiding van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie vragen wie er verantwoordelijk is voor de
wanbetalers.
Enerzijds is de zorgverzekering die is geregeld in de Zorgverzekeringswet
(Zvw) een privaatrechtelijke verzekering die wordt uitgevoerd door
privaatrechtelijke zorgverzekeraars. Dat betekent dat verzekerden primair
zelf verantwoordelijk zijn voor het betalen van hun premie en dat
zorgverzekeraars er primair voor verantwoordelijk zijn dat zij de nominale
premie van hun verzekerden ook daadwerkelijk ontvangen.
Anderzijds is de zorgverzekering een verzekering die behoort tot het
Nederlandse socialeverzekeringsdomein. De Zvw is als zodanig ingebed in
de Europese coördinatieregels voor de sociale verzekering. Het sociale
aspect komt naar voren in de wettelijk (dat wil zeggen publiekrechtelijk)
geregelde verzekeringsplicht, de acceptatieplicht, de pakketomschrijving,
het verbod op premiedifferentiatie en de risicoverevening. De solidariteit
waartoe dergelijke regels leiden, dient niet ondermijnd te worden door
verzekerden die wel van het systeem profiteren maar er niet voor betalen.
1
2

Bijlagen bij Kamerstukken II, 2012/13, 33 077, nr. 5 en Kamerstukken I, 2012/13, 33 077, J.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

2

Om deze redenen heeft ook de Staat er belang bij dat wanbetaling zoveel
mogelijk voorkomen wordt. Tevens heeft zij er belang bij dat wanbetalers
niet worden geroyeerd, omdat er aldus meer onverzekerden zouden
komen.
De primaire verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraars voor het innen
van de premie blijkt uit het feit dat de eerste zes maanden van het niet
betalen van de nominale premie voor rekening van de verzekeraars komt.
Als uitvloeisel van de afspraak die tussen het Ministerie van VWS en
zorgverzekeraars is gemaakt over het verzekerd houden van een wanbetaler, waarbij zorgverzekeraars na de eerste zes maanden door de
overheid gecompenseerd worden, zijn in de artikelen 18a en volgende en
artikel 34a van de Zvw voorwaarden gesteld aan de wijze waarop
verzekeraars met hun wanbetalers omgaan, teneinde die compensatie te
kunnen verkrijgen. Een zorgverzekeraar kan er ook voor kiezen dit anders
te doen. ONVZ is de enige zorgverzekeraar die de genoemde afspraak niet
onderschrijft en royeert verzekerden bij betalingsachterstand tussen de
tweede en derde maand.
De leden van deze fractie vragen voorts of, als de overheid een rol heeft,
een gezamenlijke aanpak op landelijk en lokaal niveau niet logischer zou
zijn dan de huidige versnipperde aanpak en vragen of een centraal
meldpunt een idee zou zijn.
In het verlengde van het antwoord op de eerste vraag meen ik dat vanuit
de verantwoordelijkheid die de verschillende partijen hebben er geen
sprake is van een versnipperde aanpak. In eerste instantie zijn mensen
eerst zelf verantwoordelijk voor het nakomen van hun financiële verplichtingen. Daarnaast zijn zorgverzekeraars de eerste maanden verantwoordelijk om de premies binnen te krijgen. Zij dienen daarover met hun
verzekerden in gesprek te gaan en te proberen om, waar nodig, betalingsafspraken te maken. Ik zie daarin geen rol weggelegd voor de overheid.
Betalingsproblemen kunnen zich op een breed terrein voordoen. Een
schuld aan de belastingdienst, een schuld vanwege niet betaalde
rioolbelasting, een vordering wegens teveel uitbetaalde kinderbijslag, een
huurschuld of een niet-betaalde energierekening zijn voorbeelden waaruit
blijkt dat niet alle schulden op één hoop kunnen worden gegooid. Een
wanbetaler met één maand premieschuld vergt een andere benadering
dan een wanbetaler die al vanaf 2010 in het bestuursrechtelijke premieregime zit.
Vanaf het moment dat het bestuursrechtelijke premieregime van
toepassing is (na zes maanden premieachterstand) zie ik een rol voor de
overheid weggelegd. Niet voor niets zijn in het thans voorliggende
wetsvoorstel maatregelen opgenomen die moeten bewerkstelligen dat
mensen sneller uit de wanbetalersregeling kunnen stromen. Dit alles
neemt niet weg dat zorgverzekeraars en overheden goed moeten
samenwerken en dat waar mogelijk afstemming moet plaatsvinden om
(verdere) problemen te voorkomen dan wel op te lossen.
Als mensen hun financiële problemen zelf niet (meer) kunnen oplossen,
kunnen zij aankloppen bij de gemeente voor schuldhulpverlening.
Ervaring uit de schuldhulpverlening geeft aanleiding om te verwachten
dat degenen die de zorgpremie niet betalen doorgaans ook andere
betalingsachterstanden hebben. Er is in het recente verleden geprobeerd
om een systeem van vroegsignalering tot stand te brengen. De pogingen
zijn misgelopen op onder meer de privacywetgeving. Dit maakt uitwisseling van gegevens rondom wanbetaling bij meerdere partijen door een
enkele debiteur ingewikkeld. Een alternatief is gegevensuitwisseling
tussen zorgverzekeraars en bijvoorbeeld gemeenten (in hun hoedanigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

3

als verantwoordelijke voor de uitvoering van de schuldhulpverlening). Op
diverse plekken gebeurt dit, maar het blijft dan ongewis wat een
gemeente (c.q. schuldhulpverlening) met die informatie doet. De pilot in
Enschede met Menzis laat bijvoorbeeld zien dat ook als wanbetalers actief
worden opgezocht zij vaak niet direct in beweging komen om de
problemen op te lossen. De belangrijkste conclusie op dit moment lijkt te
zijn dat gegevensuitwisseling op zich onvoldoende is en dat er meer
nodig is aan aanvullende activiteiten. Het komt mij voor dat een landelijke
aanpak en centrale gegevensuitwisseling, gezien de gegeven problematiek, niet opportuun is, terwijl een lokale aanpak, zoals die ook wordt
gevolgd, voor de hand ligt.
De leden van de fractie van de VVD vragen of het systeem prikkels heeft
om wanbetaling te voorkomen en of zorgverzekeraars prikkels hebben om
wanbetaling tegen te gaan.
Het Zvw-systeem kent voor de verzekerden inderdaad prikkels om de
gevolgen van wanbetaling zoveel mogelijk te beperken: de onmogelijkheid om van zorgverzekeraar te veranderen zodra er een maand
premieachterstand is en de inning van de (hogere) bestuursrechtelijke
premie bij zes maanden premieachterstand.
Daarnaast zal de zorgverzekeraar bij wanbetaling overigens de aanvullende verzekering royeren met als gevolg dat de verzekerde dan geen
aanspraak meer kan maken op een vergoeding van kosten.
Ook zorgverzekeraars hebben belang bij het voorkomen van instroom in
de bronheffing. De zorgverzekeraar loopt financieel risico ter hoogte van
zes maanden nominale premie. Indien de vordering niet (tijdig) wordt
voldaan maakt de zorgverzekeraar incassokosten. Een niet-betaalde
premie leidt tot inkomstenderving en kan tot hoge incassokosten leiden.
Ten slotte vergt de wanbetalersregeling dat zorgverzekeraars invulling
geven aan incassoactiviteiten en zich inspannen de verplichtingen die
volgen uit de Zvw in voldoende mate uit te voeren.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de regering ervoor zorgt dat
partijen worden geprikkeld.
In de eerste plaats hebben zorgverzekeraars een bedrijfsmatig belang om
te voorkomen dat hun verzekerden premieschuld opbouwen. Immers,
incasso-activiteiten zijn duur en niet altijd succesvol. Om die reden bieden
zorgverzekeraars tevens gespreide betaling van het verplicht eigen risico
aan: aldus kunnen de financiële lasten gespreid worden.
Daarnaast worden in de Zvw, zoals hierboven aangegeven, van zorgverzekeraars bepaalde activiteiten gevergd. Deze zijn zowel gericht op incasso
als op het voorkomen dat mensen met een betalingsachterstand voor de
zorgpremie uiteindelijk bij het CVZ belanden. Mensen met premieachterstand worden zodra een achterstand ontstaat, gewezen op de
mogelijkheid van automatische incasso, het inroepen van ondersteuning
vanuit bijvoorbeeld de schuldhulpverlening, de mogelijkheid van een
betalingsregeling en op het belang van normale premiebetaling om een
hogere bestuursrechtelijke premie te voorkomen.
De leden van de VVD-fractie vragen welke conclusies en aanbevelingen uit
het evaluatierapport niet zijn overgenomen.
In het evaluatierapport waren in totaal 24 aanbevelingen opgenomen. Van
deze 24 aanbevelingen hadden er 8 betrekking op de preventieve werking,
11 aanbevelingen betroffen verbeteringen van het bestuursrechtelijk
premieregime en 5 aanbevelingen waren gericht op terugkeer naar het
normale premieregime. Van het totaal van 24 aanbevelingen zijn er
inmiddels 12 gerealiseerd of in gang gezet. Vier aanbevelingen zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

4

onderdeel van dit wetsvoorstel. In mijn brief aan uw Kamer van
4 november 2011 (Kamerstukken II, 2011/12, 33 077, nr. 1) heb ik vermeld
welke aanbevelingen ik niet zou overnemen en waarom.
Onderstaand geef ik in het kort weer welke 8 aanbevelingen dit zijn en wat
destijds de redenen zijn geweest om deze niet over te nemen:
Aanbevelingen inzake de preventieve werking:
•

•

•

Verkort de zesmaands-termijn.
Zorgverzekeraars hebben aangegeven dat een kortere periode
onwenselijk is. Nadat een eerste achterstand is vastgesteld heeft het
proces enige tijd nodig om effect te hebben.
Beweeg het UWV en de SVB tot het sluiten van collectieve verzekeringen voor hun cliënten.
Een collectieve verzekering voor de uitkeringsgerechtigden van de SVB
(> 3 miljoen) zou een zodanig grote omvang hebben dat die de
werking van zorgverzekeringsmarkt ongewenst zou kunnen beïnvloeden. Bij het UWV is sprake van kortdurende uitkeringsrelaties, vaak
korter dan een jaar. Dit wringt met de looptijd van de zorgverzekering
van één jaar.
Hanteer standaard de negatieve optie (d.i. indien iemand niet reageert)
bij splitsen van de verzekeringsovereenkomst.
De negatieve optie betekent dat wilsovereenstemming tussen partijen
ontbreekt. Een structurele negatieve optie grijpt te veel in het
verzekeringsrecht in.

Aanbevelingen bestuursrechtelijk premieregime:
•

•

Breid de bronheffing zoveel mogelijk uit naar andere percentages dan
100% of niets.
Het CVZ heeft geadviseerd dit niet te doen vanwege ingrijpende
systeemtechnische aanpassingen bij zowel het CVZ als broninhouders.
In de 30% opslag niet, verlaag deze of schaf de opslag af.
Een eenmaal opgelegde premie moet in principe ook worden geïnd.
Het zou principieel onjuist zijn af te zien van inning van een opgelegde
premie. Een opslag heeft afschrikwekkende werking voor nieuwe
gevallen en is een prikkel om uit te stromen voor mensen in het
bestuursrechtelijk premieregime. In de brief van 4 november 2011 is
destijds aangegeven dat deze aanbevelingen niet werden overgenomen. Voor een uitvoerig antwoord in het licht van de actuele situatie
met betrekking tot de mogelijkheid van premiedifferentiatie en de
hoogte van de premie verwijs ik kortheidshalve naar het antwoord
opgenomen in Paragraaf 4 onder het kopje «Artikel 18d Bevorderen
uitstroom».

Aanbevelingen voor terugkeer naar het normale premieregime:
•

•

Laat de inning van de opslag achterwege voor mensen in de bronheffing die tot de sociale minima behoren.
Ik verwijs voor de toelichting bij deze aanbeveling naar kortheidshalve
naar het antwoord opgenomen in de brief van 4 november 2011,
Paragraaf 4 onder het kopje «Artikel 18d Bevorderen uitstroom».
Bouw de 30%-opslag om tot een (preferente) bijdrage aan de aflossing
van bestaande (private) schulden.
Als de opslag een bijdrage zou zijn aan aflossing van bestaande
schulden, dan zou de bestuursrechtelijke premie gelijk worden aan de
nominale premie bij de zorgverzekeraar. Daarmee zou er geen prikkel
meer zijn om terug te keren naar het normale premieregime.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

5

•

Ga in geval van wanbetaling uiteindelijk over tot het opschorten van
de betaling voor genoten zorg
Dit heeft ongewenste gevolgen voor de volksgezondheid omdat deze
personen wellicht zorg zouden mijden.

De leden van de PvdA-fractie vragen hoe persoonlijke omstandigheden
van een verzekerde in ogenschouw kunnen worden genomen bij de
vormgeving van een individuele wanbetalersregeling en of dit
wetsvoorstel voor dit doel ruimte laat voor maatwerk.
Het wetsvoorstel ziet niet op de concrete invulling van een betalingsregeling of de wijze waarop incassoactiviteiten worden uitgevoerd, maar
laat uitdrukkelijk de ruimte aan zorgverzekeraars om hieraan invulling te
geven.
Waar het gaat om activiteiten in de preventieve sfeer biedt juist de
beoogde samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten ruimte
voor oplossingsgerichte en effectieve maatregelen. Betalingsregelingen
zijn in beginsel altijd toegesneden op de persoonlijke omstandigheden
van de schuldenaar, omdat anders een schuldeiser zijn geld niet binnen
krijgt. Ook in het kader van schuldhulp- en mogelijke schuldsanering
wordt altijd gekeken naar de persoonlijke omstandigheden en financiële
mogelijkheden. Effectieve oplossingen, waarbij mensen persoonlijk
worden benaderd, hulp wordt geboden of betalingsregelingen worden
getroffen, zijn altijd maatwerk. De zorgverzekeraars hebben een
convenant ondertekend met de NVVK, branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren. Op basis van dit convenant werken
zorgverzekeraars mee aan de toststandkoming van minnelijke schuldregelingen voor natuurlijke personen. Als de schuldenaar meewerkt aan
schuldsanering is er ook ruimte om de 30% opslag aan te passen (te
verlagen).
NVVK-leden bieden binnen de grenzen van hun gedragscode altijd
maatwerk. Persoonlijke omstandigheden worden dus door de schuldhulpverlening altijd meegenomen in het ontwerp van een passende oplossing.
Wanneer er sprake is van een (wettelijke of minnelijke) schuldregeling
– met als gevolg dat de wanbetaler door de zorgverzekeraar wordt
afgemeld – wordt de nog niet betaalde bestuursrechtelijke premie door
het CVZ kwijtgescholden, teneinde de betrokkene voldoende ruimte te
bieden om zijn normale nominale premie blijvend aan de zorgverzekeraar
te kunnen betalen3. Indien een betalingsregeling is getroffen wordt de
inning opgeschort en wordt de opslag kwijtgescholden wanneer de
betalingsregeling succesvol is geëindigd.
De leden van de PvdA-fractie zien wanbetaling van de zorgverzekeringspremie geen op zichzelf staand vraagstuk, maar menen dat dit vaak
onderdeel is van een bredere (schulden)problematiek. Zij vragen in
hoeverre dit wetsvoorstel bijdraagt of kan bijdragen aan de in de memorie
van toelichting genoemde gedragsbeïnvloeding.
Gedrag speelt een belangrijke rol bij het oplossen van schulden. Een
schuldenaar moet de overtuiging hebben dat hij zelf het probleem moet
oplossen en dat het hebben van schulden niet normaal is, dat hij
concessies moet doen in zijn uitgavenpatroon en dat hij het juiste gedrag
moet volhouden.
Uit het onderzoek van Social Force/BS&F is gebleken dat zorgverzekeraars
bij de incasso- en preventieactiviteiten in de regel veelal inzetten op
technische oplossingen. In het «Productenboek vermindering instroom
wanbetalersregeling», zijn handreikingen gedaan voor werkbare inter3

Dit is vanaf 2009 gangbare praktijk en verankerd in de Beleidsregels inning bestuursrechtelijke
premie Zorgverzekeringswet (Stcrt 2009, 13214, gewijzigd bij Stcrt 2012, 11878) van het CVZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

6

venties. Door in samenwerking met gemeenten (en schuldhulpverlening)
te kijken naar maatregelen die helpen schulden te voorkomen of er toe
bijdragen dat schulden niet problematisch worden, kan vanuit de
zorgsector een bijdrage worden geleverd aan het terugdringen van
schulden. Het wetsvoorstel biedt geen beperking aan mogelijke oplossingsrichtingen die (mede) gericht zijn op gedragsbeïnvloeding en laat
zowel zorgverzekeraars als samenwerkende partijen alle ruimte.
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts in hoeverre het wetsvoorstel
aansluit op andere schuldenregelingen.
De voorgestelde wanbetalersregeling uit het wetsvoorstel is afgestemd op
de minnelijke schuldhulpverlening. De NVVK en ZN hebben afspraken
gemaakt over de wijze waarop zij samenwerken en hebben de werkwijze
vastgelegd in een convenant. De beoogde samenwerking tussen
zorgverzekeraars en gemeenten in het kader van preventieve activiteiten
gericht op het voorkomen en oplossen van (problematische) schulden zal
dit naar verwachting versterken.
De leden van de PvdA-fractie vragen verder of er naast de in het
wetsvoorstel opgenomen uitvoeringstechnische maatregelen ook nog
andere uitvoeringstechnische maatregelen zijn overwogen.
Ik merk op dat in dit wetsvoorstel alleen die zaken zijn opgenomen, die
verankering in de wet vergen. In de sfeer van de feitelijke uitvoering zijn
technische maatregelen getroffen om het uitvoeringsproces te verbeteren,
zoals het verbeteren en versnellen van het aanmaanproces, het omleiden
van de zorgtoeslag en het periodiek checken op beschikbaar inkomen om
bronheffing op toe te passen.
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering met dit wetsvoorstel
bepaalde doelstellingen voor ogen heeft.
Het doel van de wanbetalersregeling is primair het borgen van de
solidariteit die ten grondslag ligt aan de sociale verzekering. Met dit
wetsvoorstel wordt de werking van de wanbetalersregeling verbeterd
door de instroom van nieuwe wanbetalers in het bestuursrechtelijk
premieregime zoveel mogelijk te beperken en de uitstroom daaruit te
bevorderen. Daarnaast beoogt dit wetsvoorstel ook om in de bestuursrechtelijke fase de bronheffing en incasso te verbeteren. Daartoe zijn
diverse instrumenten opgenomen die aan deze doelstelling dienstig zijn of
kunnen zijn. Naast technische ingrepen, zoals de mogelijkheid de opslag
of de hoogte van de premie aan te passen of bepaalde groepen aan te
wijzen om terug te geleiden naar zorgverzekeraars, is geschetst op welke
wijze in de preventieve fase – dus voordat iemand in het bestuursrechtelijk premieregime zit – activiteiten kunnen worden ontplooid die
ditzelfde doel kunnen dienen.
Deze leden vragen voorts wanneer verbeteringen zichtbaar zullen zijn.
Voor een groot deel hebben al verbeteringen plaatsgevonden die konden
worden doorgevoerd zonder wijziging van de Zvw. Ik heb hierboven
aangegeven dat van de 24 aanbevelingen er al 12 zijn gerealiseerd of in
gang gezet. Dit betreft niet alleen technische ingrepen zoals het omleiden
van de zorgtoeslag, waardoor per jaar € 60 miljoen premie extra wordt
ontvangen, het vervallen van de splitsing van de inning van de bestuursrechtelijke premie voor uitkeringsgerechtigden waardoor een onnodig
incassotraject wordt voorkomen, of verbetering van de informatieuitwisseling door ketenregie, maar zeker ook inspanningen van zorgverzekeraars in het voortraject, waarvan vermindering van instroom een gevolg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

7

is. De in het wetsvoorstel opgenomen mogelijkheden, alsmede de
activiteiten die gericht zijn op de samenwerking tussen zorgverzekeraars
en gemeenten, bieden perspectief om in 2014 verder voort te gaan om
zodoende te kunnen bijdragen aan de hierboven vermelde doelstellingen.
De leden van de PVV-fractie vragen of niet een steeds complexer systeem
wordt opgetuigd om wanbetalers aan te pakken?
De regering vindt dat met de voorstellen het stelsel van de Zvw als
zodanig verbeterd wordt (zoals bijvoorbeeld met de GBA-toets) en op
onderdelen ook minder complex wordt gemaakt (zoals bijvoorbeeld met
de regeling voor onderhandse betaling). Ik meen met overtuiging dat
wanneer de wanbetalersregeling er niet zou zijn er grotere problemen
zouden zijn in het stelsel dan thans het geval is: meer onverzekerden,
meer wanbetalers en minder premieopbrengsten.
De leden van de PVV-fractie vragen of het niet beter is om de miljardenwinst van de zorgverzekeraars in te zetten voor een substantiële premieverlaging voor iedereen.
Het is oneerlijk om mensen die hun premie niet betalen vrij te stellen en
de rekening bij anderen, die altijd netjes betalen, te leggen. De laatste
groep moet in dat geval namelijk extra betalen. Ons stelsel is gebaseerd
op concurrentie. Verzekeraars die winst maken die niet nodig is om zorg in
te kopen, om in zorg te investeren of om te voldoen aan de door de
overheid vastgestelde solvabiliteitseisen, zullen onder druk van de
concurrentie deze winst in de premie teruggeven. Dat is goed te zien met
betrekking tot de premie voor 2014 waarbij de premie gemiddeld
substantieel met € 121 (9,4%) daalt ten opzichte van 2013.
De leden van de SP-fractie vragen de regering toe te lichten waarom zij
vindt dat betalingsachterstanden door invoering van de zogenoemde
wanbetalersregeling zijn afgenomen, terwijl de regering tegelijkertijd
constateert dat het aantal mensen dat in het bestuursrechtelijke regime zit
toeneemt omdat de uitstroom achterblijft bij de instroom.
Zoals ik hiervoor heb aangegeven heb ik de overtuiging dat zonder de
wanbetalersregeling er meer onverzekerden, meer wanbetalers en minder
premieopbrengsten zouden zijn geweest. Verzekeraars verrichten in het
kader van de wanbetalersregeling immers activiteiten om te voorkomen
dat premieachterstand oploopt. Dit doen zij in een periode waarin het
aantal Nederlandse huishoudens met betalingsachterstanden (bij allerlei
schuldeisers) al jaren toeneemt. Een toename van de instroom moet
bezien worden binnen de landelijke context dat steeds meer huishoudens
bij steeds meer schuldeisers achterstanden hebben. Ik stel vast dat als
gevolg van de bronheffing, de overheveling van de zorgtoeslag en de
incasso-activiteiten van het CJIB, de premie voor een groot deel wel
binnenkomt.
De toename van het aantal wanbetalers is een optelsom van uitstroom
van wanbetalers uit het bestuursrechtelijk premieregime enerzijds en
nieuwe instroom anderzijds. Omdat er meer mensen instromen dan
uitstromen is het saldo positief, vandaar de toename. De totale uitstroom
in de periode januari tot en met september 2013 bedroeg ruim 74.000
wanbetalers, terwijl er bijna 96.000 mensen instroomden. Voor meer
cijfermatige gegevens verwijs ik naar de overzichten die verderop in deze
nota worden verstrekt.
Ook vragen de leden van de SP-fractie of de regering de wanbetalersregeling wel een goed instrument vindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

8

Hierboven heb ik vermeld dat het doel van de wanbetalersregeling primair
is gericht op het borgen van de solidariteit die ten grondslag ligt aan de
sociale verzekering. Dankzij de wanbetalersregeling kon tot op heden een
bedrag van € 713 miljoen aan bestuursrechtelijke premie worden geïnd.
Premie die anders goeddeels verloren zou zijn gegaan, als premieschuld
bij zorgverzekeraars zou zijn bijgeboekt en vervolgens weer tot premiestijging voor mensen die de premie wel betalen, zou hebben geleid. Ook
is door de wanbetalersregeling voorkomen dat mensen die hun premie
niet betalen massaal door zorgverzekeraars geroyeerd zouden zijn.
Mensen zouden daardoor onverzekerd raken en omdat zij in veel gevallen
niet in staat zouden zijn zelfstandig de kosten van medische zorg te
betalen, zouden deze lasten op de samenleving worden afgewenteld.
Dit neemt niet weg dat de regering haar ogen niet sluit voor de beperkingen die de regeling kent en bijvoorbeeld in de preventieve fase meer
inzet wenst van zorgverzekeraars. Het voorliggende wetsvoorstel beoogt
een aantal van de bestaande beperkingen in de huidige wanbetalersregeling te verminderen en daarnaast enkele hiaten in het stelsel weg te
nemen, door bijvoorbeeld de verbeterde toets op het adresgegeven
waardoor de verzekeringsplicht beter kan worden vastgesteld.
De leden van de SP-fractie vragen of bij het ministerie veel e-mails of
brieven worden ontvangen van mensen die moeite hebben de zorgpremie
te betalen.
Bij het ministerie worden er sinds 2010 jaarlijks iets meer dan 20 vragen
over wanbetaling en niet-verzekering ontvangen. Over wanbetaling van
de zorgpremie heeft het ministerie sinds 2009 circa 130 reacties
ontvangen; dat wil zeggen: vragen en meningen. In de regel wordt bij
betalingsproblemen gewezen op de mogelijkheden de zorgverzekeraar te
vragen om een betalingsregeling en/of zich te wenden tot de gemeente(lijke schuldhulpverlening).
Daarnaast heb ik recentelijk de eerste resultaten over de periode mei tot
en met september van Zorgverzekeringslijn.nl ontvangen. Zorgverzekeringslijn.nl is sinds mei 2013 ondergebracht bij de Stichting Klachten en
Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ). Zorgverzekeringslijn.nl is primair
opgezet om onverzekerden en wanbetalers, en met name kwetsbare
groepen als jongeren en allochtonen, te voorzien van de juiste
– laagdrempelige – informatie en verwijzingen en wordt gesubsidieerd
door het Ministerie van VWS. Haar voorganger, Stichting de Ombudsman
te Hilversum, verzorgde de afgelopen zes jaar deze taak.
Binnen de categorie «wanbetaler» heeft Zorgverzekeringslijn.nl geconstateerd dat een aanzienlijk deel van de wanbetalers dat zich bij Zorgverzekeringslijn.nl vervoegt, nog niet is aangemeld bij het CVZ. Dat laatste ziet
Zorgverzekeringslijn.nl als een belangrijke indicator voor een succesvolle
interventie/begeleiding. De rapportage betreft zowel binnengekomen
e-mailberichten, webformulieren als binnengekomen telefoongesprekken.
Ingekomen zaken Zorgverzekeringslijn.nl
Aantal contacten wanbetalers:
Aspecten die bij deze contacten aan de orde zijn geweest:
2e/4e/6e maandsbrief ontvangen
Erkenning betalingsachterstand
Nog niet aangemeld bij het CVZ
Aangemeld bij het CVZ
Onterechte aanmelding bij het CVZ
Meervoudige, complexe schuldproblematiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

totaal
264
126
254
139
90
9
58

9

De leden van de SP-fractie vragen om een overzicht van de hoeveelheid
in- en uitstroom van burgers in het bestuursrechtelijke premieregime bij
het CVZ.
De ontwikkeling4 van aan- en afmeldingen is tot en met september 2013
als volgt (afgerond):
Jaargang

20091

2010

2011

2012

20132

Aanmeldingen
Afmeldingen

15.000
300

290.000
38.000

123.000
85.000

117.000
122.000

96.000
74.000

1

In 2009/2010 werd het dan toe bestaande stuwmeer wanbetalers overdragen vanuit de zorgverzekeraars aan het CVZ.
Cijfers tot en met september 2013.

2

Om uw leden inzicht te verschaffen in de aard van de circa 319.000
afmeldingen geef ik hieronder een uitgebreider overzicht rond de
belangrijkste afmeldingen 2009–2013:
Reden afmelding bij CVZ:

Aantal

Schuld voldaan aan de zorgverzekeraar
Niet meer verzekeringsplichtig (emigratie e.d.)
Schuldregeling getroffen
Stabilisatieovereenkomst

138.000
78.000
32.000
50.000

De leden van de SP-fractie vragen om een overzicht van het aantal
mensen dat al langere tijd bestuursrechtelijke premie betaalt, uitgesplitst
naar de hoeveelheid jaren.
De duur van het verblijf in het bestuursrechtelijk premieregime is als
volgt:
Korter dan één jaar:

90.000

Tussen 1 en 2 jaar:
Tussen 2 en 3 jaar:
Tussen 3 en 4 jaar:

58.000
52.000
110.0001

1

Dit betreft mensen die ook al ten tijde van de Ziekenfondswet geen nominale premie betaalden
en vrijwel vanaf het begin in het bestuursrechtelijk premieregime zitten.

De leden van de SP-fractie vragen naar een reactie op de werkelijke
redenen van betalingsachterstanden, die volgens deze leden mede wordt
veroorzaakt door het regeringsbeleid. Deze leden stellen dat de regering
moet afstappen van het idee dat betalingsproblemen eenzijdig te wijten
zijn aan de persoon met een betalingsachterstand. Tevens vragen zij of de
regering inziet dat er mensen zijn die wel zouden willen betalen, maar die
dat niet kunnen.
Hierboven heb ik vermeld dat het doel van de wanbetalersregeling primair
is gericht op het borgen van de solidariteit die ten grondslag ligt aan de
sociale verzekering. Solidariteit is de basis van elke verzekering. Als alle
verzekerden netjes premie betalen, zijn er voldoende middelen om te
voorzien in de zorg die iemand nodig heeft. Maar als te veel mensen geen
4

Deze, door het CVZ verstrekte gegevens, zijn fluïde. Per einde van de maand worden telkens
opnieuw de actuele gegevens uit de systemen verstrekt. Eerdere opgaven kunnen daarom
afwijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

10

premie betalen (maar dat wel zouden kunnen als ze andere keuzen in hun
budget maakten), dan wordt daardoor de solidariteit die aan een
verzekering ten grondslag ligt beperkt. De regering suggereert niet dat
betalingsproblemen eenzijdig te wijten zijn aan mensen met een
betalingsachterstand. Mensen kunnen door uiteenlopende oorzaken
betalingsproblemen of schulden krijgen, ook door omstandigheden buiten
de persoon gelegen, zoals bij ontslag. In dat geval kunnen mensen
worden geconfronteerd met een acuut financieel probleem. Dat neemt
niet weg dat bij een deel van de mensen financiële problemen ontstaan
die bij andere keuzes in het uitgavenpatroon niet zouden zijn ontstaan. Uit
onderzoek van het Nibud5 blijkt dat iedereen in de schulden kan komen,
maar dat als men niet zorgvuldig met de financiën omgaat, de kans vele
malen groter is. Ook is gebleken dat de hoogte van het inkomen niet
direct van invloed is op de kans dat iemand in financiële problemen komt.
Houding en gedrag zijn veel meer bepalend. Er zijn heel veel minima die
het wel redden om hun zorgverzekering te betalen.
Kortheidshalve wordt ook verwezen naar de beantwoording van de vraag
van de leden van de PvdA-fractie over gedragsbeïnvloeding eerder in deze
nota. De regering wijst er ten slotte op dat bijna 98% van de verzekerde
bevolking de premie aan de zorgverzekeraar gewoon voldoet.
De leden van de SP-fractie memoreren de analyse uit de evaluatie van
2011 over de economische situatie en de noodzaak om de werking van de
wanbetalersregeling te verbeteren. Zij vragen of de regering erkent dat
deze conclusies harde kritiek zijn op het boetesysteem.
De regering ontkent niet dat de economische crisis er mede toe heeft
geleid dat een deel van de mensen moeilijker de nominale zorgpremie kan
betalen. Tegelijkertijd stelt de regering vast dat bijna 98% van de
verzekerden boven de 18 jaar dit nog steeds doet. De kans op financiële
problemen is groter als mensen gevoelig zijn voor verleidingen, men bij
de dag leeft, men geen spaarbehoefte of spaarrekening heeft, men geen
administratie bijhoudt of overzicht heeft, of indien iemand geen goede
financiële opleiding kreeg. Voor een deel van de wanbetalers zal de
oorzaak van financiële problemen ook in een of meerdere van deze
factoren liggen. Onderzoek van het Nibud wijst bijvoorbeeld uit dat de
kans op schulden niet direct samenhangt met de hoogte van het inkomen.
De regering heeft in de gememoreerde zinsneden uit de evaluatie als
zodanig geen harde kritiek gelezen op het bestuursrechtelijk premieregime.
De leden van de SP-fractie vragen of het juist is dat het aantal mensen
met een betalingsregeling bij hun zorgverzekeraar stijgt en vragen of een
overzicht (per verzekeraar) kan worden gegeven van het aantal mensen
dat een betalingsregeling heeft.
ZN heeft bevestigd dat het aantal mensen met een betalingsregeling bij
hun zorgverzekeraar stijgt. Medio oktober 2013 beloopt het aantal mensen
met een betalingsregeling circa 395.000. Het komt voor dat alleen een
betalingsregeling wordt gesloten voor het eigen risico. Het genoemde
aantal is inclusief die betalingsregelingen. De inschatting van zorgverzekeraars is dat voor de premie in 2013 minder dan 5% van de verzekerden
een betalingsregeling treft en voor het eigen risico tussen 10 en
15%.Overigens gelden wat dit laatste betreft diverse varianten. Zorgverzekeraars bieden veelal actief de mogelijkheid tot gespreide betaling van het
eigen risico (zowel vooraf als achteraf). ZN heeft voorts aangegeven dat
geen verdere informatie van individuele zorgverzekeraars voorhanden is.
De regering heeft geen inzicht in deze gegevens.
5

Zie bijvoorbeeld het NIBUD-onderzoek «Kans op financiële problemen» van maart 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

11

Tevens vragen deze leden wat een betalingsregeling gemiddeld kost.
De kosten van betalingsregelingen drukken op de budgetten van
debiteurenadministratie bij zorgverzekeraars. ZN heeft voorts aangegeven
dat geen verdere informatie van individuele zorgverzekeraars voorhanden
is. De regering heeft geen inzicht in deze gegevens.
De leden van de SP-fractie vragen voorts of zorgverzekeraars bedragen
kwijtschelden bij het aangaan van betalingsregelingen. Ook vragen zij om
hoeveel het dan gaat en of er een trend zichtbaar is en in hoeverre het
verhogen van het eigen risico daarbij een rol heeft gespeeld.
ZN heeft aangegeven dat ten algemene alleen bij saneringen (zowel
wettelijke als minnelijke betalingsregelingen) een deel van de schuld
wordt kwijtgescholden. ZN heeft voorts aangegeven dat geen verdere
informatie van individuele zorgverzekeraars voorhanden is. De regering
heeft geen inzicht in deze gegevens.
De leden van de SP-fractie vragen voorts of bij het aangaan van betalingsregelingen het eigen risico wordt kwijtgescholden en vragen een
trendmatig overzicht te verstrekken.
ZN heeft vermeld dat dit wisselend is en afhankelijk van het beleid van de
zorgverzekeraar. Bij het afsluiten van een betalingsregeling (anders dan
wanneer het gaat om sanering) worden er geen bedragen afgeboekt of
kwijtgescholden. Voor wat betreft het eigen risico heeft ZN aangegeven
dat geen verdere informatie voorhanden is. De regering heeft geen inzicht
in deze gegevens.
2. Inhoud van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie vragen naar de stijging van de administratieve lasten voor werkgevers vanwege loonbeslag bij wanbetaling en
vragen een toelichting op de werkwijze van het CVZ.
Ik veronderstel dat deze leden doelen op het instrument bronheffing
(anders dan loonbeslag, hetgeen gedurende het deurwaarderstraject
plaatsheeft).
Het CVZ streeft in de uitvoering van de bronheffing op inkomen naar een
minimum van administratieve lasten voor de werkgevers (de broninhouder). Om die reden laat het CVZ de werkgevers het volledige bedrag
op het inkomen inhouden. Mocht het inkomen ruimte bieden om een
lager bedrag in te houden dan maakt het CVZ daarvan geen gebruik. Dit
draagt bij aan een relatief eenvoudige inning en afdracht door werkgevers
(vast bedrag). Mocht de werkgever niet inhouden, terwijl er wel sprake
was van een dienstverband en voldoende inkomen, dan is de werkgever
toch gehouden de afdracht aan het CVZ te voldoen. Mocht na verloop van
tijd blijken dat het CVZ als gevolg van het herinneringstraject eerder een
fout heeft begaan, dan wordt dit vanzelfsprekend hersteld.
Het CVZ is in 2012 volledig gestart met het herinnerings- en aanmaningstraject. In individuele zaken is niet uitgesloten dat daardoor later dan te
doen gebruikelijk een werkgever gewezen wordt op oude vorderingen.
Overigens kunnen de werkgever en het CVZ geen afspraak maken dat de
burger de bestuursrechtelijke premie zelf voldoet. Als er een beschikbaar
inkomen is, dient de bronheffing te worden voldaan. Ondanks de
belasting van de werkgever, wat we zoveel mogelijk moeten voorkomen,
is het cruciaal dat we deze bronheffing toepassen om ook wanbetalers
aan te slaan voor de kosten van de zorg die wij met zijn allen moeten
opbrengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

12

De leden van de VVD-fractie vragen of werkgevers niet gecompenseerd
kunnen worden voor de stijging van administratieve lasten als gevolg van
loonbeslag (bronheffing) onder werknemers.
De wetgever heeft gekozen voor het instrument bronheffing op inkomen,
omdat daarmee de feitelijke inning van premie goed gegarandeerd is bij
de doelgroep die al langere tijd de betaalverplichting niet uit eigen
beweging nakomt. Tegelijkertijd moeten daarbij de administratieve lasten
voor werkgevers en inhoudingsplichtigen zo beperkt mogelijk blijven,
zowel qua aantallen als qua noodzakelijke handelingen per geval. Naar
mijn opvatting wordt aan beide randvoorwaarden voldaan. Het CVZ past
bronheffing toe bij circa 100.000 wanbetalers en verricht dat op een
gestandaardiseerde wijze. De inhouding voor het CVZ onderscheidt zich
daarmee niet wezenlijk van de overige bijzondere inhoudingen op het
inkomen.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe kan worden voorkomen worden
dat arbeidsmigranten en buitenlandse studenten als wanbetaler door het
CVZ worden beboet. Ook vragen zij of het aantal wanbetalers in
Nederland is vertroebeld door mensen die al in hun thuisland verzekerd
zijn.
Voor zover deze leden de boete ingevolge de Wet opsporing bedoelen
merk ik op dat het dan gaat om onverzekerde verzekeringsplichtigen. Dat
zijn geen wanbetalers. Deze onverzekerde verzekeringsplichtigen worden
aangeschreven door het CVZ om hen te bewegen een Zvw-verzekering af
te sluiten. Mocht blijken dat zij niet Zvw-verzekeringsplichtig zijn, dan
herstelt het CVZ de aanschrijving en een eventueel opgelegde boete
wordt dan ingetrokken.
Indien het gaat om wanbetalers die in het bestuursrechtelijk premieregime zijn opgenomen verwijs ik naar het uitvoerige antwoord verderop
in deze nota over «onvindbare wanbetalers». Voor iemand die in het
thuisland verzekerd is en niet (meer) verzekerd is ingevolge de AWBZ is er
ook geen verzekeringsplicht op grond van de Zvw. Er mag geen zorgverzekering worden gesloten en als die is gesloten, dient deze beëindigd te
worden.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de «doorontwikkelagenda» past
binnen dit wetsvoorstel. Voorts missen zij een overzicht van mogelijke
uitbreidingen en verbeteringen van bestaande interventies en arrangementen.
Uit het onderzoek van BS&F en Social Force, naar wat gemeenten en
zorgverzekeraars concreet doen om de instroom in de bronheffing te
voorkomen, is gebleken dat zorgverzekeraars en gemeenten het belang
van preventie van wanbetaling onderschrijven, maar dat er ruimte is voor
grotere inspanningen6. Het onderzoek bood goede aanknopingspunten
om de gewenste uitbreiding en verbetering van bestaande interventies en
arrangementen tussen gemeenten en zorgverzekeraars te realiseren en
verder door te ontwikkelen.
Om de samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars te bevorderen heb ik Social Force/BS&F verzocht om voort te bouwen op het
eerdere onderzoek. Hiertoe zijn in april tot en met juni 2013 expertbijeenkomsten georganiseerd met vertegenwoordigers van zorgverzekeraars en
gemeenten. In de expertbijeenkomsten heeft een verkenning plaatsgevonden van bestaande interventies en arrangementen. Deze bestaande
interventies en arrangementen tussen zorgverzekeraars en gemeenten zijn
6

Kamerstukken II, 2012/13, 33 077, nr. 5; Rapport «Wanbetaling zorgkosten: voorkomen is beter
dan genezen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

13

opgenomen in het Productenboek. Een exemplaar van dit Productenboek
is als bijlage toegevoegd aan deze nota. Het Productenboek dient als
handreiking voor zorgverzekeraars en gemeenten om verdere uitvoering
te geven aan preventieve inspanningen. De volgende stap is het organiseren van regionale bijeenkomsten. De bijeenkomsten, naar verwachting
12 in totaal, zullen in het voorjaar van 2014 plaatsvinden.
Zoals aangegeven in voorliggend wetsvoorstel wordt van zorgverzekeraars verwacht dat zij een deel van de wanbetalersbijdrage die zij
ontvangen voor het verzekerd houden van een wanbetaler die in het
wanbetalersregime zit, inzetten ten behoeve van de preventieve fase.
Daartoe kunnen zij preventieve maatregelen inzetten en afspraken maken
met gemeenten. Zorgverzekeraars hoeven dit niet te doen, maar verzekeraars kunnen aanspraak maken op een hogere wanbetalersbijdrage
wanneer zij daartoe wel overgaan. De regionale bijeenkomsten die
georganiseerd worden, bieden zorgverzekeraars en gemeenten de
mogelijkheid te verkennen op welke manier vorm kan worden gegeven
aan deze samenwerking. Of en op welke wijze deze samenwerking vorm
krijgt, hangt af van de desbetreffende zorgverzekeraars en de gemeenten
in de desbetreffende regio.
De leden van de PvdA-fractie vragen of er ook nog andere maatregelen
zijn overwogen die bijdragen aan dit preventieve voortraject en een
eventuele vertaling zouden kunnen krijgen in dit wetsvoorstel. Zij vragen
verder of nog aanvullend flankerend beleid denkbaar is dat de preventieve
fase verder ondersteunt.
Interventies, arrangementen of bepaalde incassoactiviteiten die er op
gericht zijn te voorkomen dat mensen (meer) problemen krijgen met het
betalen van de zorgpremie, behoeven op zichzelf geen wettelijke basis. De
vormgeving daarvan speelt zich grotendeels af in het private domein.
Tijdens de eerdere besprekingen met onder andere gemeenten en
zorgverzekeraars is globaal verkend welke mogelijkheden werkbaar zijn.
Er is nauwkeurig bezien of de uitbreiding en verbetering van bestaande
interventies en arrangementen noopt tot verdere wetswijziging en dat is
niet het geval.
Voor zover bepaalde maatregelen kunnen bijdragen aan verbetering van
de preventieve fase, is dit thans in het wetsvoorstel voorzien. Er zijn geen
andere maatregelen of aanvullend flankerend beleid overwogen. Ik sluit
evenwel niet uit dat in het kader van de eerdergenoemde regionale
bijeenkomsten ten behoeve van de beoogde samenwerking tussen
zorgverzekeraars en gemeenten weer nieuwe ideeën naar voren komen.
De regering staat open voor (nieuwe) ideëen die bijdragen aan de
oplossing van het probleem van wanbetalers.
De leden van de PvdA-fractie verzoeken om nadere informatie over de
wijze waarop de onderlinge coördinatie tussen gemeenten, zorgverzekeraars en het CVZ wordt bevorderd.
Op 20 september jl. heeft er een overleg plaatsgevonden tussen de
partijen die deelnemen aan het «Convenant gericht op het voorkomen en
oplossen van wanbetaling van de nominale premie voor een zorgverzekering ingevolge de Zorgverzekeringswet». Dit zijn de Ministeries van
SZW en VWS, Divosa, de VNG, de NVVK en ZN. Daarnaast was ook CVZ
bij het overleg aanwezig.
Doel van het overleg was te bespreken hoe de samenwerking tussen
gemeenten en zorgverzekeraars nader vorm kan worden gegeven. Alle
partijen hebben steun gegeven aan de doorontwikkelagenda waarvan de
procedure hierboven is uiteengezet. Het Ministerie van VWS is hierbij als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

14

opdrachtgever nauw betrokken. Daarnaast zal in het voorjaar van 2014
opnieuw een convenantsoverleg worden georganiseerd.
De leden van de PvdA-fractie willen graag weten of de «best practices»
worden uitgedragen en verspreid worden over de verschillende betrokken
partijen.
In het eerdergenoemde Productenboek is beschreven wat diverse
gemeenten en zorgverzekeraars momenteel concreet met elkaar hebben
afgesproken in de vorm van arrangementen en interventies om de
instroom in de bronheffing te voorkomen. Het Productenboek is een
handreiking aan zorgverzekeraars en gemeenten om verdere uitvoering te
geven aan de inspanningen die gericht zijn op het voorkomen van
wanbetaling. Dit Productenboek zal breed worden verspreid onder
zorgverzekeraars, gemeenten en andere ketenpartners, opdat zij er alle
kennis van kunnen nemen en er hun voordeel mee kunnen doen. Ook is in
de SZW-nieuwsbrief van 1 oktober jl. aan gemeenten gewezen op de
mogelijkheid het Productenboek te bestellen. Tijdens de regionale
bijeenkomsten zullen de «best practices» ook worden gedeeld met de
betrokken partijen. «Best practices» die er nog niet waren op het moment
van het samenstellen van het Productenboek zullen zeker ook tijdens de
regionale bijeenkomsten verspreid worden.
De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd naar nadere informatie
over de optimalisatie van het aanmaanproces, en vragen welke stappen
concreet zijn genomen en welk effect wordt beoogd.
Het CVZ is eind 2011 gestart met het volledig inregelen van het
herinnerings- en aanmaanproces, gevolgd in 2012 door een volledige
(her)controle op dienstverbanden van de wanbetalers bij de broninhouders.
Op basis van deze acties zijn onder meer de volgende werkzaamheden
geïntensiveerd:
• Herinneringen op openstaande vorderingen bij beëindigde broninhouding (inlopen achterstand herinneren en aanmanen en preventie van
de toename van het openstaande saldo);
• Herinneringen op openstaande vorderingen bij nog actieve broninhouding (inlopen achterstand herinneren en aanmanen);
• Uitvoeren van bestandsvergelijkingen met grotere broninhouders en
overheidsinstellingen om het resultaat van de broninhouding te
vergroten;
• Afboeken van openstaande vorderingen van wanbetalers die geëmigreerd zijn;
• Formaliseren van het debiteurenbeleid en de afboekingsprocedures.
De resultaten van deze intensiveringen zijn:
• Reductie van het debiteurenrisico en een efficiëntere uitvoering van de
broninhouding;
• Stijging van het incassoresultaat inclusief «oude» vorderingen van
77,5% (juli 2012) naar 81,4% (juni 2013);
• Stijging van het incassoresultaat van «nieuwste» vorderingen van
64,9% (juli 2012) naar 84,5% (juni 2013).
De leden van de PvdA-fractie vragen of het CVZ en het CJIB zijn aangesloten bij de initiatieven ter verbetering van de juistheid van de
GBA-gegevens, dan wel of zij zelf initiatieven hiervoor hebben genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

15

Voor de werkprocessen bij het CVZ (oplegging bestuursrechtelijke premie)
en het CJIB (inning en incasso) is het cruciaal dat de burger beschikt over
een geldig GBA-adres7. Dat betreft dan een geldig woon- of briefadres.
Als gedurende het traject van deze werkzaamheden door CVZ en CJIB
blijkt dat op enig moment sprake is van een niet meer geldig GBA-adres,
bijvoorbeeld als gevolg van emigratie, krijgt de zorgverzekeraar daarvan
een signaal. Als vervolgens blijkt dat betrokkene niet meer verzekeringsplichtig is dan wel dat de verzekeringsplicht niet kan worden vastgesteld,
volgt afmelding bij het CVZ en dient de zorgverzekeraar betrokkene uit te
schrijven als verzekerde.
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts hoe het komt dat er een
stuwmeer is ontstaan van onvindbare wanbetalers en vragen of de
omvang van deze groep fluctueert.
Het CVZ heeft door mutatiegegevens uit de GBA en als uitvloeisel van de
Wet opsporing onverzekerde verzekeringsplichtigen (Wet opsporing)
geconstateerd dat van een deel van de wanbetalers de verzekeringsplicht
niet zeker is. Dit heeft begin 2012 geleid tot het teruggeleiden van 23.000
wanbetalers naar de zorgverzekeraars. Begin juli 2013 is wederom een
nieuwe groep van circa 15.000 wanbetalers waarvan de verzekeringsstatus onduidelijk is, teruggeleid naar zorgverzekeraars voor nader
onderzoek.
Ter toelichting merkt de regering het volgende op.
Hoewel de Sociale Verzekeringsbank (SVB) sedert de invoering van de
Wet Opsporing bij uitsluiting bevoegd is vast te stellen of er sprake is van
verzekering ingevolge de volksverzekeringen, hebben ook zorgverzekeraars hierbij een belangrijke taak. Een zorgverzekeraar moet namelijk
vaststellen of hij verplicht is voor de te verzekeren persoon een zorgverzekering te sluiten. Dit veronderstelt een marginale toets, waarbij de
zorgverzekeraar de afweging dient te maken of er voor inschrijving als
verzekerde voldoende gegevens ter beschikking staan om verzekeringsplicht aan te nemen. Het onderzoek door de zorgverzekeraar dient gericht
te zijn op het uitsluiten van «gerede twijfel» omtrent de verzekeringsplicht,
met een aantal gewenste dan wel noodzakelijke controles op het
adresgegeven en verificatie van het burgerservicenummer. Zorgverzekeraars krijgen ook mutatiegegevens uit de GBA en dienen hierop actie te
ondernemen. Indien het totaal van die gegevens en controles en het
benaderen van de te verzekeren of de verzekerde persoon, de gerede
twijfel niet wegnemen, kan een persoon niet worden ingeschreven als
verzekerde of, indien na controle onduidelijkheid over de verzekeringsplicht is gebleven, dient uitschrijving te volgen. Bij twijfel kan de zorgverzekeraar aan de SVB verzoeken vast te stellen of er verzekering ingevolge
de volksverzekeringen bestaat.
De nieuwe bepalingen in dit wetsvoorstel die zien op het adresgegeven
zijn opgenomen om verbetering te bewerkstelligen bij het uitvoeren van
deze taak. Dit neemt niet weg dat de verzekeringsplicht ook kan ontvallen
terwijl betrokkene al in het bestuursrechtelijk premieregime zit, bijvoorbeeld omdat hij emigreert. Het CVZ controleert om die reden periodiek
haar bestanden op gegevens die kunnen leiden tot twijfel over de
verzekeringsplicht. De teruggeleiding van juli 2013 is voortgekomen uit
deze periodieke controle.

7

Opgemerkt wordt dat de Wet GBA wordt vervangen door de Wet basisregistratie personen
(Bpr). De tekst van deze wet is begin juli 2013 aangenomen door de Eerste Kamer en is op
26 juli 2013 in het Staatsblad (2013, 315) gepubliceerd, maar nog niet in werking getreden. In
deze nota wordt nog gesproken over de Wet GBA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

16

Ik verwijs deze leden voorts naar de antwoorden op vragen van de leden
van de SP-fractie over het adresgegeven verderop in deze nota.
De leden van de PvdA-fractie uiten hun zorgen over de teruggeleiding van
wanbetalers naar de zorgverzekeraar voor het normale premieregime, in
het bijzonder over het voorkomen van terugval naar CVZ.
De regering onderschrijft het belang van het voorkomen van terugval. Als
een wanbetaler door de zorgverzekeraar is afgemeld bij het CVZ, dan is
dat veelal omdat de oude schuld is afbetaald dan wel een schuldregeling
is getroffen met de zorgverzekeraar. Voorop staat dat na afmelding de
reguliere nominale premie wordt voldaan aan de zorgverzekeraar en dat
er niet opnieuw achterstanden gaan ontstaan. Het is dan ook van groot
belang dat toekomstige betalingen zoveel mogelijk gegarandeerd worden,
met behulp van automatische incasso van de premie. Tegelijkertijd kan
niet uitgesloten worden dat er nieuwe achterstanden ontstaan. De
individuele omstandigheden van een burger of diens financiële gedrag
kunnen helaas oorzaak zijn van nieuwe achterstanden. Het is evenwel
primair de individuele verantwoordelijkheid van de burger om, wanneer
deze situatie zich weer dreigt voor te doen, te overleggen met zijn
zorgverzekeraar.
De leden van de PvdA-fractie vragen of om een overzicht van het aantal
wanbetalers dat meer dan één keer bij het CVZ wordt aangemeld
(recidive).
Het CVZ heeft de volgende gegevens verstrekt over het aantal wanbetalers dat – gemeten op de 600.000 aanmeldingen gedurende de gehele
periode 2009 tot 1 oktober 2013 – voor een tweede keer of vaker is
aangemeld:
Voor een tweede keer aangemeld:
Voor een derde keer aangemeld:
Voor een vierde keer aangemeld:

47.000
2.500
100

Uit deze cijfers blijkt dat in ongeveer 7,5% van het totaal aantal aangemelde wanbetalers het op enig moment tot een herhaalde aanmelding bij
het CVZ komt.
De leden van de PvdA-fractie vragen of cijfers over terugval van wanbetalers in een effectiviteitsevaluatie kunnen worden betrokken.
In de VWS-verzekerdenmonitor wordt het parlement jaarlijks geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot de voortgang van
uitvoering door het CVZ van bijzondere groepen, zoals onverzekerde
verzekeringsplichtigen, wanbetalers en verdragsgerechtigden. De
VWS-verzekerdenmonitor over 2013 zal ik binnenkort aan uw Kamer
toezenden. Ik stel mij voor uw Kamer door middel van deze
VWS-verzekerdenmonitor op de hoogte te houden van de stand van zaken
met betrekking tot de uitvoering van de wanbetalersregeling en daarbij
aanvullende informatie en cijfers te verstrekken in verband met de
implementatie van dit wetsvoorstel.
Zowel de leden van de PvdA-fractie als de leden van de PVV-fractie vragen
de regering nadere informatie over de mogelijkheid groepen wanbetalers
aan te wijzen om terug te geleiden naar de zorgverzekeraars. Zij vragen
welke groepen de regering in gedachten heeft en onder welke
voorwaarden dit mogelijk zou zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

17

In het wetsvoorstel is met een wijziging van artikel 18d er in voorzien dat
de bestuursrechtelijke premie niet meer verschuldigd is indien de
verzekeringnemer aan bij ministeriële regeling te bepalen voorwaarden
voldoet (tweede lid, onderdeel d). Deze bepaling maakt het mogelijk dat
een wanbetaler die in het bestuursrechtelijke premieregime zit wordt
teruggeleid naar de zorgverzekeraar en de zorgverzekeraar deze wanbetaler – zolang hij aan de bij de regeling gestelde voorwaarden voldoet –
ook niet meer kan aanmelden. Het teruggeleiden van een wanbetaler is
niet afhankelijk van de afmelding door een zorgverzekeraar, maar de
teruggeleiding vindt door het CVZ plaats op basis van het voldoen aan de
bij ministeriële regeling te bepalen voorwaarden.
Eind 2012 waren er 53.200 mensen met een uitkering ingevolge de Wet
werk en bijstand (WWB) die (vrijwel uitzichtloos) vast zitten in het
bestuursrechtelijk premieregime. Die uitzichtloosheid hangt samen met de
omstandigheid dat er als gevolg van de verplichting om bestuursrechtelijke premie te betalen weinig tot geen financiële ruimte aanwezig is om
de schuld aan de zorgverzekeraar te voldoen. Dat is overigens ook
inherent aan de aard en doelstelling van de WWB-uitkering, waarbij is
vastgesteld dat er in beginsel geen voorliggende of overige voorzieningen
aangewend kunnen worden om in de minimumbehoeften van het
levensonderhoud te kunnen voorzien. Bij een deel van deze mensen vindt
bronheffing op de uitkering door de gemeente plaats, bij een deel van
deze mensen wordt getracht via incasso de bestuursrechtelijke premie te
innen. Juist voor WWB-ers kan uitstroom financiële verlichting geven om
de schuldenproblematiek tot een oplossing te brengen.
Het is evenwel belangrijk zorgvuldig de voorwaarden te formuleren
waaronder teruggeleiding kan plaatsvinden. Daarbij wordt onder meer
gedacht aan (verplicht) toetreden tot een gemeentelijke collectieve
verzekering, zodat afdracht van de nominale zorgpremie door de
gemeente kan worden bewerkstelligd en de wanbetaler een goede
zorgverzekering heeft, waarbij de gemeente vaak ook nog een bijdrage
doet in de premie. Niet elke gemeente doet dit of wil dit; ik wil de
mogelijkheden van uniformering op dit punt in overleg met partijen nader
verkennen. Ook kan het onder omstandigheden wenselijk zijn dat tussen
zorgverzekeraar en gemeenten aanvullende afspraken worden gemaakt
over de collectieve verzekering. Het CVZ heeft de bevoegdheid om de
restschuld aan bestuursrechtelijke premie kwijt te schelden, zodat de
financiële ruimte gebruikt kan worden om een eventuele restschuld bij de
overige schuldeisers, waaronder de zorgverzekeraar, af te betalen, maar
ook is denkbaar dat zorgverzekeraars, zoals ook bij minnelijke schuldhulp
of het traject van de «Wet schuldsanering natuurlijke personen» (WSNP)
gebeurt, (een deel van) de restschuld kwijtschelden.
Ik verwijs deze leden voorts naar het antwoord verderop in deze nota op
de vraag van leden van de CDA-fractie over het moeizame proces van
teruggeleiding op basis van onderlinge afspraken. Met deze maatregel
kan teruggeleiding naar verwachting eerder gerealiseerd worden.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe de regering de uitwerking van de
compensatieregeling van de wanbetalersbijdrage gaat normeren naar de
mate van de inspanningen die een zorgverzekeraar verricht.
De wanbetalersbijdrage wordt gegeven zodra een zorgverzekeraar een
wanbetaler met ten minste zes maanden premieschuld bij het CVZ
aanmeldt. De eerste zes maanden zijn voor risico van de zorgverzekeraar.
Deze bijdrage wordt verstrekt als vergoeding voor het verzekerd houden
van de wanbetaler. De regering wil voorkomen dat mensen door
royement niet-verzekerd raken. Daarnaast hebben ook zorgverzekeraars
baat bij niet-royeren omdat anders, als gevolg van de acceptatieplicht,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

18

verzekerden zich telkenmale bij een andere zorgverzekeraar kunnen
inschrijven. Het is om deze reden dat de wanbetalersbijdrage wordt
verstrekt. De huidige wanbetalersbijdrage is gelijk aan de standaardpremie.
De regering is van mening dat zorgverzekeraars een deel van de wanbetalersbijdrage dienen in te zetten voor meer inspanningen in de preventiefase, al dan niet in samenwerking met anderen. De wanbetalersbijdrage
zal op een lager c.q. hoger niveau worden vastgesteld naar gelang de
inspanningen die zorgverzekeraars verrichten. De lagere bijdrage wordt
verstrekt aan zorgverzekeraars die zich beperken tot de uitvoering van het
Incassoprotocol. Zorgverzekeraars die – al dan niet in samenwerking met
gemeenten – meer inspanningen verrichten gericht op preventiemaatregelen, krijgen een hogere bijdrage. Het voornemen bestaat de lagere
wanbetalersbijdrage te stellen op de gemiddelde marktpremie. De hogere
bijdrage zal niet meer bedragen dan het huidige bedrag.
Uitgaande van een gemiddelde marktpremie (in 2014) van € 1.163, een
standaardpremie van € 1.329, en gegeven 340.000 wanbetalers in het
bestuursrechtelijk premieregime, is het verschil tussen de lagere en de
hogere bijdrage ruim € 56 miljoen. Wil een zorgverzekeraar in aanmerking
komen voor de hogere bijdrage, dan zal de zorgverzekeraar een deel van
dit bedrag moeten inzetten op inspanningen in de preventiefase, al dan
niet in samenwerking met anderen. Met de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) zal besproken worden hoe de in de ministeriële regeling op te
nemen voorwaarden voor het ontvangen van de wanbetalersbijdrage
zullen worden ingevuld. Daarbij zullen ook zorgverzekeraars worden
betrokken. Ik verwijs kortheidshalve ook naar de antwoorden op de
vragen bij de toelichting op artikel 34a, verderop in deze nota.
De leden van de fractie van de PVV geven aan dat zij premiedifferentiatie
ongewenst vinden. Ook andere fracties in uw Kamer hebben vragen
gesteld over de mogelijkheid die in het wetsvoorstel is opgenomen om de
hoogte van de bestuursrechtelijke premie voor verschillende groepen
wanbetalers te differentiëren.
Voor een uitvoerig antwoord op de vraag naar de mogelijkheid van
differentiatie en de hoogte van de premie verwijs ik kortheidshalve naar
het antwoord opgenomen in Paragraaf 4 onder het kopje «Artikel 18d
Bevorderen uitstroom».
De leden van de PVV-fractie geven aan de indruk te hebben dat de aanpak
van wanbetalers wordt verzacht en vragen een reactie daarop.
De in het wetsvoorstel voorgestelde maatregelen dienen er toe te
bevorderen dat de wanbetalersregeling goed werkt. Onderdeel daarvan is
dat instroom in het bestuursrechtelijk premieregime door preventiemaatregelen zo mogelijk wordt tegengegaan en dat uitstroom wordt
bevorderd.
De leden van de SP-fractie vragen of ik hun vrees deel dat de kans groot is
dat gemeenten vanwege rijksbezuinigingen de interventies en arrangementen niet meer kunnen bekostigen of dat de terugstroom onder druk
komt te staan of nooit van de grond komt door de beperkte financiële
mogelijkheden van gemeenten.
Gemeenten en zorgverzekeraars hebben gezamenlijk een belangrijke rol
en belang bij het verkleinen van de instroom in het wanbetalersregime.
Gemeenten hebben op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening de verantwoordelijkheid om te voorzien in integrale schuldhulpver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

19

lening. Inzet op schuldpreventie en dus inspanningen om het voorkomen
dat mensen een te grote achterstand op hun zorgpremie krijgen, maakt
daar integraal onderdeel van uit. Gemeenten hebben dus direct een
belang bij het bevorderen van schuldpreventie.
Zoals aangegeven in mijn brief van 4 november 2011 en in onderliggend
wetsvoorstel, wordt van zorgverzekeraars verwacht dat zij een deel van de
wanbetalersbijdrage die zij ontvangen voor het verzekerd houden van een
wanbetaler die in het wanbetalersregime zit, inzetten ten behoeve van de
preventieve fase. Zorgverzekeraars die – al dan niet in samenwerking met
gemeenten – meer inspanningen verrichten gericht op preventiemaatregelen, krijgen een hogere bijdrage. Zorgverzekeraars kunnen een deel van
deze hogere bijdrage inzetten voor interventies en arrangementen die zij
afsluiten met gemeenten. Zij kunnen hierover samen nadere afspraken
maken. Voorts verwijs ik de leden van de SP-fractie naar het antwoord
hiervoor op een vraag van de leden van de PVV-fractie over de normering.
Ten slotte merkt de regering op dat zorgverzekeraars ook op andere
manieren actief preventieactiviteiten kunnen inzetten, anders dan in
samenwerking met gemeenten. Voorbeelden daarvan worden in het
Productenboek beschreven.
De leden van de SP-fractie vragen waar de verwachting op is gebaseerd
dat de aanpak in de gegeven omstandigheden succesvol zal zijn.
Zoals eerder aangegeven hebben zowel gemeenten als zorgverzekeraars
een belang bij het verkleinen van de instroom in het wanbetalersregime.
Inzet op schuldpreventie voorkomt dat mensen een te grote achterstand
krijgen op hun zorgpremie. Hiermee kan worden voorkomen dat mensen
bijvoorbeeld worden geroyeerd uit de aanvullende verzekering en voor
bepaalde zorgkosten een beroep zullen moeten doen op de bijzondere
bijstand. Daarnaast leidt de schuldpreventie voor de zorgverzekeraars tot
minder inkomstenderving en minder inspanningen op dure incassoactiviteiten.
Of preventieve activiteiten van zorgverzekeraars – al dan niet in samenwerking met gemeenten – succesvol zullen zijn, hangt van een groot
aantal omstandigheden af. De regering hoopt evenwel met dit
wetsvoorstel en de daarin voorgestelde maatregelen, met het faciliteren
van regionale bijeenkomsten en door samenwerking met de convenantspartijen voorwaarden te hebben gecreëerd die vruchten zullen afwerpen
en die uiteindelijk zullen leiden tot een afname van het aantal mensen in
het bestuursrechtelijk premieregime.
De leden van de SP-fractie vragen in een overzicht aan te geven hoeveel
mensen via een WSNP-traject (Wet schuldsanering natuurlijke personen)
hun schuld bij de zorgverzekeraar aflossen. Voorts vragen deze leden of
ook achterstanden worden kwijtgescholden.
Ik hecht er aan eerst te benadrukken dat het streven er op gericht moet
zijn dat mensen hun schuld volledig aan de zorgverzekeraar afbetalen. Bij
de meeste burgers die worden afgemeld bij het CVZ is dat ook het geval:
bij het CVZ zijn de afgelopen jaren 138.000 afgemeld omdat zij hun schuld
hadden voldaan.
Daarnaast kunnen mensen worden afgemeld omdat er een minnelijke of
wettelijke schuldregeling getroffen is. Er zijn 19.000 mensen afgemeld
wegens een getroffen minnelijke regeling en 13.000 wegens een wettelijke
schuldregeling. Kern van de getroffen schuldregeling is dat alle schuldeisers (gedwongen) instemmen met een gedeeltelijke kwijtschelding van
de schuld (tegen finale kwijting). Aangezien dit in alle gevallen afhangt
van de financiële ruimte van de schuldenaar, is per definitie sprake van
individueel maatwerk. De regering heeft geen inzicht in de individuele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

20

schuld van de burger bij de zorgverzekeraar, zodat daarover geen nadere
informatie kan worden verstrekt.
De leden van de SP-fractie vragen welke overwegingen hebben geleid tot
het opnemen van de mogelijkheid de hoogte van de bestuursrechtelijke
premie bij ministeriële regeling vast te stellen en deze zo mogelijk te
differentiëren. Ook vragen zij de regering hoe hoog de premie zal worden
vastgesteld en of de regering van plan is bepaalde groepen wanbetalers
meer dan 130% (van de standaardpremie) te laten betalen.
Voor een uitvoerig antwoord op de vraag naar de mogelijkheid van
differentiatie en de hoogte van de premie verwijs ik kortheidshalve naar
het antwoord opgenomen in Paragraaf 4 onder het kopje «Artikel 18d
Bevorderen uitstroom».
De leden van de SP-fractie verbaast het dat de regering het inzetten van
de opslag voor aflossing van de schuld geen goede oplossing vindt voor
mensen die in het bestuursrechtelijk premieregime zitten. Zij vragen of de
regering bereid is deze route alsnog mogelijk te maken.
Zoals hiervoor aangegeven, is de regering van mening dat de hoogte van
de bestuursrechtelijke premie een prikkel moet vormen voor een
verzekerde om uit het bestuursrechtelijke premieregime te blijven. De
premie is wettelijk nu zo vastgesteld, dat de hoogte ervan de uitstroom
belemmert omdat het de financiële draagkracht aanzienlijk beïnvloedt. De
maatregelen moeten er daarom op gericht zijn de uitstroom te bevorderen. Dit is wezenlijk een andere weg dan de opslag (van 30%) te
gebruiken om schulden mee af te lossen. Mensen moeten eerst
uitstromen; de financiële ruimte die dan ontstaat omdat ze weer de
normale premie gaan betalen, kan door hen gebruikt worden om andere
schulden mee af te lossen.
De leden van de SP-fractie vragen of een zorgverzekeraar verplicht wordt
gesteld om een verzekerde die een betalingsregeling wil treffen terug te
nemen en of dit in een ministeriële regeling wordt opgenomen.
Het gaat mij te ver om een wanbetaler uit het bestuursrechtelijke
premieregime te laten stromen zodra hij heeft laten weten bereid te zijn
een betalingsregeling met zijn zorgverzekeraar te treffen. De inhoud van
zo’n betalingsregeling is immers ook van belang: het moet, gegeven de
hoogte van de schuld en de betalingsmogelijkheden van de wanbetaler,
wel om een serieus aanbod gaan. In het wetsvoorstel is daarom
opgenomen dat geen bestuursrechtelijke premie meer is verschuldigd
vanaf de eerste dag van de maand volgend op de melding van de
zorgverzekeraar dat een wanbetaler met zijn zorgverzekeraar een
betalingsregeling is overeengekomen (voor de nog bij de zorgverzekeraar
uitstaande schuld). Ik vertrouw erop dat aldus geregeld is wat de leden
van de SP-fractie beogen.
De leden van de SP-fractie vragen naar de uitzonderingssituaties voor
inschrijving in de GBA en vragen of zij goed hebben begrepen dat een
zorgverzekeraar niet verplicht is van die situaties gebruik te maken.
Ter geruststelling van deze leden kan ik vermelden dat het bedoelde
wetsartikel geen «kan»-bepaling bevat. In het wetsvoorstel is opgenomen
dat de te verzekeren persoon wordt ingeschreven indien een van de
genoemde omstandigheden zich voordoet. De zorgverzekeraar mag hier
dus niet van afwijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

21

Voorts vragen deze leden of het systeem er toe zou kunnen leiden dat
iemand buiten zijn schuld en tegen zijn wil onverzekerd blijft? Ook vragen
zij om een paar voorbeelden van dergelijke situaties.
De leden van de SP-fractie merken terecht op dat het onjuist zou zijn als
de toepassing van deze bepaling er toe zou leiden dat iemand buiten zijn
schuld onverzekerd blijft. Ik laat nadrukkelijk «tegen zijn wil» buiten
beschouwing. Zoals in de memorie van toelichting is beschreven is het in
beginsel aan de burger om er voor te zorgen dat het adres dat hij opgeeft
ook het adres is waarmee hij in de GBA is ingeschreven. Voor mensen die
op grond van ingezetenschap verzekerd zijn, is een ander adres dan het
GBA-adres uitzondering. Maar er zijn inderdaad mensen die bewust geen
verzekering willen of die zich voor de overheid en deurwaarders schuil
willen houden.
Voor de situatie waarin iemand buiten zijn schuld niet in de GBA
ingeschreven staat, wordt voorzien met onderdeel c van het derde lid van
het voorgestelde artikel 4a Zvw. Wel moet betrokkene aantonen dat hem
redelijkerwijs geen verwijt kan worden gemaakt dat hij niet ingeschreven
staat in de GBA. Een voorbeeld van zo’n situatie is de inschrijving op het
adres van een familielid door een gescheiden man die tijdelijk onderdak
nodig heeft. Een ander voorbeeld is de onduidelijkheid over het wonen in
een vakantiewoning. Gemeenten gaan daar nu nog verschillend mee om.
Omdat in de praktijk wel vaker situaties voorkomen die voor zorgverzekeraars onduidelijk zijn, ben ik met zorgverzekeraars, de SVB en het CVZ in
overleg om te komen tot een handleiding voor zorgverzekeraars, waarmee
zij beter vast kunnen stellen wanneer er sprake is van gerede twijfel over
de verzekeringsplicht. Dit kan een verscheidenheid van situaties betreffen,
zoals het ontbreken van een geverifieerd burgerservicenummer een
indicatie in de GBA die vraagtekens zet bij ingezetenschap.
Ik verwijs deze leden voorts naar het antwoord hierboven aan de leden
van de PvdA over het ontstaan van een stuwmeer van onvindbare
wanbetalers, waarbij ik uitvoeriger ben ingegaan op de rol van verzekeraars bij het vaststellen van de verzekeringsplicht. Tevens verwijs ik naar
de antwoorden die ik heb gegeven over de inschrijving in de GBA hierna.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan aangeven waarin de
invulling van incassomaatregelen bij zorgverzekeraars verschilt.
Uit het evaluatieonderzoek van zorgVuldigadvies is naar voren gekomen
dat verzekeraars verschillende invulling geven aan het treffen van
maatregelen die voorkomen dat wanbetalers in de bronheffing terecht
komen. Het onderzoek van Social Force/BS&F naar bestaande «best
practices» heeft die verschillen bevestigd. Voorbeelden waarbij verschillen
zijn geconstateerd zijn:
− de mate waarin inhouden van zorgpremie wordt ingezet;
− de mate waarin gevraagd wordt aan verzekerden om zorgtoeslag
direct naar zorgverzekeraar te storten;
− actief benaderen van wanbetalers.
De leden van de SP-fractie vragen of per verzekeraar kan worden
aangegeven in hoeverre zij hun verplichtingen uit de wet nakomen om in
aanmerking te komen voor de wanbetalersbijdrage.
De Nederlandse zorgautoriteit (NZa) houdt op grond van artikel 16 van de
Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) toezicht op de rechtmatige
uitvoering van de Zvw door zorgverzekeraars, waaronder de werkzaamheden die bij de zorgverzekeraar plaatsvinden in het kader van de
wanbetalersregeling. Dit toezicht is gericht op de correcte uitvoering door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

22

de zorgverzekeraar van de geldende wet- en regelgeving, het beoordelen
van het proces en is in eerste instantie niet gericht op het beoordelen van
individuele dossiers. Dit is de verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraar zelf. Vervolgens is het de taak van de externe accountant om te
beoordelen of de zorgverzekeraar dit adequaat heeft gedaan. Tot slot
baseert de NZa haar oordeel dan op de verantwoording van de zorgverzekeraar en accountantsproducten die hierbij worden aangeleverd. De NZa
fungeert in de keten van het controleproces dus als sluitstuk. Het
onderzoek door de NZa vindt jaarlijks plaats. De bevindingen naar
aanleiding van de beoordeling van het proces worden opgenomen in het
rapport vereveningsonderzoek Zvw.
In de memorie van toelichting is vermeld dat de huidige wet- en regelgeving het de NZa op dit moment niet mogelijk maakt om objectief te
beoordelen of zorgverzekeraars zich voldoende inspannen of voldoende
medewerking verlenen. Het begrip «voldoende» is niet concreet genoeg
uitgewerkt.
De NZa heeft desgevraagd geantwoord dat het op dit moment niet
mogelijk is om objectief aan te geven of sommige verzekeraars een
actievere invulling geven aan de te treffen maatregelen die voorkomen
dat wanbetalers in de bronheffing terechtkomen dan andere zorgverzekeraars en waar die invulling in verschilt. Om te beoordelen of zorgverzekeraars voldoende inspanningen hebben geleverd en om onderlinge
prestaties van zorgverzekeraars te kunnen vergelijken, is het essentieel dat
hiervoor een concreet normenkader beschikbaar is.
De leden van de SP-fractie vragen waarom de regering er niet voor heeft
gekozen om zorgverzekeraars in het Incassoprotocol de plicht op te
leggen om verzekerden met een betalingsachterstand persoonlijk
telefonisch te benaderen voor het treffen van een betalingsregeling.
De zorgverzekeraars hebben als onderdeel van de maatregelen van de
Wet verzwaren incassoregime (2007) onderling afspraken gemaakt over
de incassoactiviteiten die zij verrichten. Deze afspraken zijn neergelegd in
het «Protocol incassotraject wanbetalers Zorgverzekeringswet» (Incassoprotocol). De zorgverzekeraars handelen overeenkomstig dit Incassoprotocol en verrichten minimaal de activiteiten die daarin zijn vastgelegd. Het
staat de zorgverzekeraars vrij om naast de in het Incassoprotocol
genoemde incassoactiviteiten andere (extra) activiteiten te verrichten.
Het Incassoprotocol is een document van private partijen en de regering
kan daarin geen verplichtingen opleggen. De NZa toetst – uitsluitend voor
het recht op de wanbetalersbijdrage – of zorgverzekeraars de in de wet
voorgeschreven activiteiten uitvoeren. Als zij dit niet doen, ontvangen zij
geen wanbetalersbijdrage.
De leden van de SP-fractie vragen of kan worden toegelicht waarom de
verplichting om verzekerden met een betalingsachterstand persoonlijk
telefonisch te benaderen uit het incassoprotocol is geschrapt.
ZN heeft aangegeven dat het niet realistisch is gebleken om in het
incassoprotocol op te nemen dat verzekerden telefonisch benaderd
moeten worden. De ervaring bij zorgverzekeraars was dat de mensen
waar het hier om gaat vaak geen vast telefoontoestel hebben en dat het
mobiele nummer waarover zij wel beschikken regelmatig wisselt, zonder
dat zij hun zorgverzekeraar daarvan op de hoogte stellen.
De leden van de SP-fractie vragen of het persoonlijk telefonisch
benaderen van mensen met een betalingsachterstand zou helpen te
voorkomen dat mensen met een onoplosbaar schuldprobleem komen te
zitten en of het daarom niet verplicht moet worden gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

23

Uit alle lopende pilots («Vroeg erop af!» Enschede) en vele (evaluatie)
rapporten («Kort op de bal!») blijkt dat vroeg ingrijpen bij het ontstaan
van schulden helpt om erger te voorkomen. Meestal is daarbij persoonlijk
contact met de schuldenaar nodig of wenselijk, maar de praktijk geeft aan
dat dit niet altijd zo makkelijk loopt. Preventieve activiteiten moeten wel
zinvol zijn. Ik vind dat zorgverzekeraars beter in samenwerking met
gemeenten kunnen bezien wanneer bellen nodig is en ook werkt. Een
belverplichting als zodanig vind ik daarom niet opportuun.
De leden van de SP-fractie vragen naar de bereidheid van de regering om
de verschillende ministeriële regelingen die voortkomen uit dit
wetsvoorstel met tussenkomst van een voorhangprocedure vast te stellen.
Het wetsvoorstel voorziet op twee punten wijziging van regelgeving bij
ministeriële regeling die nieuw is ten opzichte van de huidige situatie: dit
betreft het vaststellen van de hoogte van de bestuursrechtelijke premie en
het aanwijzen van groepen die kunnen uitstromen.
Ik ben er geen voorstander van deze ministeriële regeling voor te hangen.
Dit heeft vooral een praktische reden: de hoogte van de bestuursrechtelijke premie moet tijdig bekend zijn aan het CVZ en broninhouders. Omdat
ook de nieuwe bestuursrechtelijke premie de marktpremie naar
verwachting zal volgen, kan de premie pas laat in het jaar worden
vastgesteld.
Daarnaast werd en wordt bij ministeriële regeling de wanbetalersbijdrage
vastgesteld. Dit is thans opgenomen in artikel 6.5.4 van de Regeling
zorgverzekering.
De leden van de CDA-fractie vragen of onderhavig wetsvoorstel de
zorgverzekeraars en gemeenten voldoende zal motiveren om extra
activiteiten te verrichten die voorkomen dat wanbetalers in het bestuursrechtelijke premieregime terechtkomen.
Allereerst hebben gemeenten en zorgverzekeraars beide een belang bij
het verkleinen van de instroom in het wanbetalersregime. Inzet op
schuldpreventie zorgt ervoor dat mensen niet een te grote achterstand
krijgen op hun zorgkosten. Hiermee kan worden voorkomen dat mensen
bijvoorbeeld worden geroyeerd uit de aanvullende verzekering en voor
bepaalde zorgkosten een beroep zullen moeten doen op de bijzondere
bijstand. Daarnaast leidt de schuldpreventie voor de zorgverzekeraars tot
minder inkomstenderving en minder inspanningen op dure incassoactiviteiten.
In het wetsvoorstel is opgenomen dat de wanbetalersbijdrage die
zorgverzekeraars krijgen afhankelijk wordt gesteld van de mate van
inspanning bij het verrichten van preventieve activiteiten. De verwachting
is dat de hogere bijdrage die zorgverzekeraars dan ontvangen hen
stimuleert om deze activiteiten ook werkelijk te verrichten – al dan niet in
samenwerking met gemeenten.
De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening voorziet in de opdracht aan
gemeenten om invulling te geven aan schuldpreventie. Zij doen dit binnen
de discretionaire ruimte die de wet biedt elk op hun eigen wijze. In het
licht van een nog steeds toenemende schuldenproblematiek bij
huishoudens en de verplichtingen in de eerdergenoemde wet, denk ik dat
aangenomen mag worden dat gemeenten gemotiveerd zijn om zich in te
spannen. Wel is het noodzakelijk dat gemeenten en zorgverzekeraars tot
afspraken komen die ook passen binnen of aansluiten op het lokale
gemeentelijke beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

24

De leden van de CDA-fractie geven aan dat zij meer inzicht willen in de
arrangementen en interventies die gemeenten en zorgverzekeraars
kunnen inzetten. Zij vragen wanneer het productenboek klaar is.
Het Productenboek dat ik zie als handreiking aan zorgverzekeraars en
gemeenten bij het invullen van de beoogde samenwerking, is in oktober
jl. definitief vastgesteld. Een exemplaar van het Productenboek is als
bijlage toegevoegd.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom het vaststellen van de hoogte
van de bestuursrechtelijke premie bij ministeriële regeling plaatsvindt en
niet bij algemene maatregel van bestuur.
Het is, zoals ik hiervoor heb aangegeven bij de vraag van de SP-fractie,
om praktische redenen dat de bestuursrechtelijke premie bij ministeriële
regeling wordt vastgesteld: de hoogte van de bestuursrechtelijke premie
moet tijdig bekend zijn aan het CVZ en broninhouders. Omdat deze naar
verwachting de gemiddelde marktpremie zal volgen (zoals ook nu feitelijk
de situatie is) kan de premie pas laat in het jaar worden vastgesteld.
De leden van de CDA-fractie vragen of ik de mogelijkheid openhoud om
de hoogte van de bestuursrechtelijke premie meer dan 130% van de
standaardpremie te laten zijn en welke voorwaarden worden gesteld aan
een maximum. Ook vragen deze leden naar een meer gedetailleerde
uitwerking van premiedifferentiatie. Een dergelijk systeem lijkt deze leden
lastig.
Voor een uitvoerig antwoord op de vraag naar de mogelijkheid van
differentiatie en de hoogte van de premie verwijs ik kortheidshalve naar
het antwoord opgenomen in Paragraaf 4 onder het kopje «Artikel 18d
Bevorderen uitstroom». De bestuursrechtelijke premie zal in elk geval niet
hoger worden vastgesteld dan op het huidige niveau.
De leden van de CDA-fractie hebben geconstateerd dat het CVZ en
zorgverzekeraars onderzoeken of teruggeleiding van wanbetalers gepaard
dient te gaan met nadere voorwaarden (zoals automatische incasso) of
nazorg vanuit de schuldhulp door gemeenten. Zij vragen hoe de afspraken
luiden die hierover zijn gemaakt.
Het CVZ, ZN en diverse gemeenten zijn al gedurende ruim een jaar in
gesprek over het naar het privaatrechtelijke premieregime teruggeleiden
van wanbetalers waarbij de bronheffing door het CVZ slaagt. Met andere
woorden: deze mensen hebben inkomen en naar alle waarschijnlijkheid
voldoende financiële ruimte om de nominale zorgpremie te betalen.
Hoewel partijen het er over eens zijn dat deze mensen terug zouden
moeten keren naar het normale premieregime, blijkt het in de praktijk nog
niet zo eenvoudig om tot sluitende afspraken te kunnen komen. Zorgverzekeraars stellen in elk geval als voorwaarde dat de lopende maandelijkse
premie moet worden betaald. Daarnaast stellen de meeste zorgverzekeraars als voorwaarde voor afmelding dat een deel van de bestaande
restschuld wordt betaald.
Geconstateerd is dat de mate waarin zorgverzekeraars bereid zijn
betalingsregelingen te treffen of af te zien van (gedeeltelijke) terugbetaling
van de restschuld sterk verschilt. Aan de kant van gemeenten is het niet
altijd mogelijk schuldhulp te bieden. Er zijn situaties waarin gemeenten op
grond van hun beleid een verzekerde vooralsnog niet opnemen in een
traject, bijvoorbeeld omdat er eerst andere problemen zoals een
verslaving aangepakt moeten worden of omdat het gemeentelijk beleid
mensen tijdelijk uitsluit die al eerder een beroep deden op schuldhulpver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

25

lening. Om dit soort redenen is het tot heden nog onvoldoende gelukt om
te komen tot daadwerkelijke afspraken om grotere groepen mensen terug
te geleiden naar zorgverzekeraars.
Ik verwijs deze leden ook naar het antwoord op de vraag van de leden van
de PvdA-fractie over de mogelijkheid groepen wanbetalers terug te
geleiden naar het normale premieregime, eerder in deze nota.
De leden van de CDA-fractie vragen of het niet mogelijk is om de
zorgtoeslag naar de zorgverzekeraar te laten gaan, voordat het CVZ
ingeschakeld moet worden.
In het kader van fraudebestrijding dient een burger aan de Belastingdienst
één rekeningnummer op te geven waarnaar de Belastingdienst de
zorgtoeslag kan overmaken. Meerdere rekeningnummers zal vanaf
december niet langer mogelijk zijn. In het kader van dit éénrekeningnummerbeleid heeft de afgelopen maanden overleg plaatsgevonden tussen
ZN en het Ministerie van Financiën om voor zorgverzekeraars een
uitzondering te maken op dit beleid. Het ministerie heeft deze uitzonderingsmogelijkheid opgenomen in de Uitvoeringsregeling algemene wet
inkomensafhankelijke regelingen. Momenteel vindt hierover nog overleg
plaats.
Belangrijk element is de vraag in hoeverre er na de beoogde invoering
van de huishoudentoeslag nog sprake zal zijn van een rechtstreeks naar
de zorgverzekeraar over te maken deel in die huishoudentoeslag.
De leden van de CDA-fractie vragen of het voor een wanbetaler die op
grond van een betalingsregeling wordt afgemeld weer direct mogelijk is
om een aanvullende verzekering af te sluiten.
ZN heeft medegedeeld dat dit weer mogelijk is vanaf het moment dat de
verzekerde zijn schulden heeft voldaan.
De leden van de CDA-fractie vragen of voorliggend wetsvoorstel ook van
toepassing is in Caribisch Nederland (BES-eilanden).
Dat is niet het geval; de Zvw geldt alleen voor het Rijk in Europa.
De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte wanneer de regering van
plan is de wanbetalersregeling weer te evalueren.
In de VWS-verzekerdenmonitor wordt het parlement jaarlijks geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot de voortgang van
uitvoering door het CVZ van bijzondere groepen, zoals onverzekerde
verzekeringsplichtigen, wanbetalers en verdragsgerechtigden. Ik stel mij
voor uw Kamer door middel van deze VWS-verzekerdenmonitor op de
hoogte te houden van de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering
van de wanbetalersregeling en daarbij aanvullende informatie en cijfers te
verstrekken in verband met de implementatie van dit wetsvoorstel. Een
afzonderlijke evaluatie lijkt mij dan niet nodig.
De leden van de D66-fractie vragen waarom er niet gekozen wordt voor
het maken van bindende afspraken tussen zorgverzekeraars en
gemeenten.
Ik acht het niet opportuun om private partijen, zoals de zorgverzekeraars,
vanuit de overheid bindende afspraken op te leggen over hoe zij hun
preventieve activiteiten vorm moeten gaan geven. Ook gemeenten
hebben grote vrijheid bij het invullen van hun beleid.
In het eerdergenoemde convenantsoverleg hebben de belangrijkste
partijen voor gemeentelijke beleid en schuldhulp (SZW, VNG, Divosa en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

26

NVVK), alsmede de zorgsector (VWS en ZN) een overlegplatform. Daar is
in september jl. steun gekregen voor de ingezette koers en deze partijen
zullen hun leden stimuleren om afspraken met elkaar te maken. Daarnaast
faciliteer ik de samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten door
in 2014 regiobijeenkomsten te organiseren.
De leden van de D66-fractie hebben met vreugde geconstateerd dat een
groep van circa 24.000 «onvindbare» wanbetalers is teruggesluisd naar de
zorgverzekeraars. Zij vragen of voor deze groep wanbetalers onterecht
compensatie is verstrekt en vragen op welke wijze de Minister daarmee
omgaat.
Begin 2012 heb ik in overleg met de zorgverzekeraars en het CVZ besloten
om voor deze groep het bestuursrechtelijk premieregime en de daarmee
samenhangende compensatie af te sluiten. Voor een deel van deze
wanbetalers bestond de verzekeringsplicht ten tijde van de aanmelding
maar is daarna komen te vervallen. Tot de genoemde afsluiting zaten deze
wanbetalers in de zorgverzekering gedurende een periode waarover de
zorgverzekeraar geen premie mocht innen omdat deze burgers in het
CVZ-regime zaten. Tegenover deze premiederving dient premiecompensatie te staan over die periode tot begin 2012. Zowel het bestuursrechtelijk
premieregime als de compensatie zijn per 1 februari 2012 beëindigd.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering op regelmatige basis
betrokken partijen kan wijzen op informatie-uitwisseling bij dit dossier.
In paragraaf zes van het Productenboek wordt geschetst welke mogelijkheden er zijn voor informatie uitwisseling. Eerder in deze nota heb ik
uitvoerig geschetst dat gegevensuitwisseling lastig is als gevolg van
privacyaspecten. In het Productenboek wordt hierop uitvoerig ingegaan.
De leden van de D66-fractie vragen naar de effectiviteit van het regelmatig
controleren op geschikt inkomen voor de broninhouding.
Begin 2013 is het CVZ gestart met de periodieke controle op inkomen. Dit
heeft er toe geleid dat in zo’n 35.000 zaken opnieuw met bronhouding kon
worden aangevangen. Dit genereert voor 2013 naar verwachting een
aanvullende kasopbrengst van circa € 36 miljoen. Het effect van deze
inspanning is in termen van financiële opbrengsten dan ook gunstig te
noemen. Om die reden beziet het CVZ momenteel het juiste moment om
tot effectieve herhaling van deze maatregel over te gaan.
De leden van de D66-fractie vragen wanneer het CVZ overgaat tot
aanspreken van broninhouders als broninhouding niet voldoende
succesvol is verlopen en hoe vaak dat al is gedaan.
Het reguliere incassoproces is als volgt:
46 dagen na oplegging van de vordering ontvangt de broninhouder een
herinnering. 67 dagen na oplegging van de vordering ontvangt de
broninhouder een aanmaning. 88 dagen na oplegging van de vordering
wordt de vordering overgedragen naar de gerechtsdeurwaarder.
De bestuursrechtelijke premie moet binnen de hierboven gestelde
termijnen aan het CVZ worden afgedragen.
Het gemiddelde aantal wanbetalers 2013 bij het CVZ bedraagt circa
300.000. Van deze groep wordt bij circa 100.000 wanbetalers broninhouding toegepast. Op deze groep worden naar broninhouders maandelijks circa 10.000 herinneringen verzonden, circa 5.000 aanmaningen, en er
vinden circa 3.000 deurwaardersoverdrachten plaats per maand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

27

De leden van de D66-fractie vragen voorts naar de uitvoerbaarheid van
een gedifferentieerde premie en de gevolgen voor het CVZ en broninhouders.
Voor een uitvoerig antwoord op de vraag naar de mogelijkheid van
differentiatie en de hoogte van de premie verwijs ik kortheidshalve naar
het antwoord opgenomen in Paragraaf 4 onder het kopje «Artikel 18d
Bevorderen uitstroom». Bij het opstellen van een algemene maatregel van
bestuur waarin de aanwijzing van groepen moet worden geregeld, zal
uiteraard naar de uitvoerbaarheid voor CVZ en de broninhouders moeten
worden gekeken. Aan het CVZ is inmiddels een uitvoeringstoets gevraagd
over de uitvoeringsaspecten van een gedifferentieerde premie.
De leden van de fractie van D66 vragen welke indicatoren in de ketenmonitor worden meegenomen. Ook vragen zij naar de stand van zaken en of
de ketenpartners elkaar voldoende verstaan.
In de Ketenmonitor zijn indicatoren opgenomen die betrekking hebben op
de uitvoering van de wanbetalersregeling in de drie delen van de
uitvoeringsketen: bij de zorgverzekeraars, bij het CVZ, en bij het CJIB. De
informatie daaruit moet de diverse ketenpartijen nog beter in staat stellen
om de wanbetalersregeling zo goed mogelijk uit te voeren.
Nadat 2013 is geëxperimenteerd met de gegevensverzamelingen uit de
keten, is in het 2e kwartaal 2013 gestart met de informatieverzameling
(per kwartaal). De indicatoren zijn in overleg tussen alle partijen tot stand
gekomen. Het overleg heeft ertoe geleid dat men zoveel mogelijk dezelfde
gegevens verzamelt c.q. gegevens verzamelt op zo’n wijze, dat de andere
ketenpartners er wat aan hebben. Het CVZ analyseert de cijfers ten
behoeve van de ketenpartners.
Ik stel mij voor uw Kamer door middel van de VWS-verzekerdenmonitor
op de hoogte te houden van de stand van zaken met betrekking tot de
uitvoering van de wanbetalersregeling en daarbij aanvullende informatie
en cijfers te verstrekken in verband met de implementatie van dit
wetsvoorstel, waaronder gegevens uit de ketenmonitor.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering bereid is om de
gegevens uit het ketenoverleg en de ketenmonitor ten behoeve van de
wetsbehandeling van voorliggend voorstel aan de Kamer te overleggen.
De gegevens uit de ketenmonitor zijn nog niet beschikbaar. Wel heb ik het
voornemen de gegevens, nadat zij beschikbaar zijn gekomen, te publiceren in de VWS-verzekerdenmonitor.
Met betrekking tot de eerder gestelde kamervragen waaraan deze leden
refereren8 kan ik melden dat de gemiddelde verblijfsduur in het bestuursrechtelijk premieregime bijna 14 maanden bedraagt.
3. De opzet van de wanbetalersregeling
De leden van de PvdA-fractie vragen of alle verzekeraars verplicht zijn om
na de tweedemaandsbrief een betalingsregeling te treffen. Ook vragen zij
of dit betekent dat iedere verzekeringnemer na een tweedemaandsbrief
ook in aanmerking komt voor een betalingsregeling en of er eisen worden
gesteld aan de vormgeving van deze betalingsregelingen.
In artikel 18a Zvw is op dit moment al geregeld dat zodra de zorgverzekeraar een premieachterstand van twee maandpremies heeft geconstateerd, aan de verzekeringnemer een aanbod moet worden gedaan tot het
treffen van een betalingsregeling. Tevens moet worden gewezen op de
8

Tweede Kamer, 11 april 2013, nr. 2013Z07390.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

28

mogelijkheid van schuldhulp. In de genoemde betalingsregeling moeten
afspraken worden opgenomen over de wijze waarop nieuw opkomende
premietermijnen worden voldaan en over de afwikkeling van de
opgelopen premieschuld (inclusief rente en incassokosten) en de termijn
waarbinnen betaling zal plaatsvinden. In het Incassoprotocol is
opgenomen dat de verzekeringnemer het aanbod krijgt om de premieachterstand van twee maandpremies in minimaal vier termijnen te voldoen,
waarbij een ondergrens geldt van € 25. Daarnaast wordt de mogelijkheid
van automatische incasso onder de aandacht gebracht.
Niet in alle gevallen zal een schuldenaar in aanmerking komen voor een
betalingsregeling: de regeling moet wel voorzien in voor de verzekeraar
acceptabele afbetalingsbedragen en de schuldenaar moet de betalingsregeling wel na kunnen komen. De zorgverzekeraar moet voldoende
medewerking verlenen aan het tot stand komen van een betalingsregeling. Aan de vormgeving van een betalingsregeling zijn geen verdere
eisen gesteld.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel dagen en gemiddeld zitten
tussen het ontstaan van de betalingsachterstand van twee maanden en de
uiteindelijke toezending en ontvangst van de tweedemaandsbrief.
Hetzelfde vragen zij voor de vierdemaandsbrief.
In de Zvw is geregeld dat uiterlijk tien werkdagen nadat een zorgverzekeraar heeft geconstateerd dat er achterstand van tweemaand premies is
ontstaan, de tweedemaandsbrief wordt verstuurd. De vierdemaandsbrief
wordt verstuurd zodra de zorgverzekeraar heeft geconstateerd dat er een
achterstand van vier maanden is ontstaan. Hierover zijn geen exacte
gegevens bekend van individuele zorgverzekeraars.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het ketenoverleg een duidelijke
regisseur heeft en of het overleg niet te vrijblijvend is.
De wanbetalersregeling kenmerkt zich door een combinatie van privaatpublieke samenwerking. Met name de zorgverzekeraars, het CVZ, en het
CJIB staan centraal in deze uitvoeringsketen. Over dit gehele uitvoeringsproces voert het CVZ de regiefunctie uit, met inachtneming uiteraard van
eigen verantwoordelijkheid van partijen voor hun uitvoeringsprocessen.
Dit laatste geldt in het bijzonder voor de zorgverzekeraars, zij zijn
verantwoordelijk voor het juist en tijdig aan- en afmelden van wanbetalers
bij het CVZ.
Ten slotte vragen de leden van de PvdA-fractie hoe lang het gemiddeld
duurt voordat mensen uit de wanbetalersregeling kunnen stappen.
De gemiddelde verblijfsduur in het bestuursrechtelijk premieregime
bedraagt bijna 14 maanden.
4. Artikelsgewijs
Artikel 4a Inschrijving in de GBA
De leden van de fractie van de CDA vragen hoe de verplichting dat het
adres van de verzekerde gelijk moet zijn aan het GBA-adres uitwerkt voor
studenten die bij hun ouders meeverzekerd zijn en op kamers wonen.
De Zvw kent geen medeverzekerden. Elk individu heeft een eigen
verzekering. Wel kan een verzekeringnemer voor meerdere verzekerden
(partner, meerderjarige kinderen) de premie betalen. Als een kind
meerderjarig wordt, ontstaat voor het eerst de plicht tot betaling van de
nominale premie. Het kind krijgt dan in de regel een «eigen» polis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

29

Kinderen die op kamers wonen zijn uitwonend en dienen zich, bijvoorbeeld voor het recht op studiefinanciering, in te schrijven op het adres
waar zij dan wonen.
De leden van de fractie van de CDA vragen hoe de verplichting dat het
adres van de verzekerde gelijk moet zijn aan het GBA-adres uitwerkt voor
bedreigde personen.
In de Wet GBA is het zo geregeld dat iemand die verblijft in een opvanginstelling een briefadres kan kiezen. In de Wet basisregistratie personen (die
de wet GBA zal vervangen) is de mogelijkheid van het briefadres deels
uitgebreid: aan het college van burgemeester en wethouders is de
bevoegdheid toegekend om ambtshalve een briefadres op te nemen
indien het woonadres ontbreekt en geen aangifte wordt gedaan van een
briefadres. In het geval dat geen persoon briefadresgever wil zijn, kan een
door het college aangewezen instelling als briefadresgever functioneren.
Het is ook mogelijk dat het college de gemeente zelf als briefadres(gever)
aanwijst. Deze mogelijkheid bestaat ook in gevallen waarin het om
veiligheidsredenen niet wenselijk is het woonadres op te nemen (artikel
2.40). Of het in een specifiek geval om veiligheidsredenen niet wenselijk is
om het woonadres op te nemen, wordt beoordeeld door de burgemeester
van de (beoogde) briefadresgemeente. Bedreigde personen hebben
hierdoor een GBA-adres, namelijk een briefadres.
De leden van de CDA-fractie vragen wat er gebeurt als een zorgaanbieder
behandeling weigert omdat die persoon de zorg niet kan betalen en hoe
dit zich verhoudt tot de eed van de arts dat hij mensen altijd zal helpen.
Iedereen in Nederland heeft toegang tot de voor hem of haar medisch
noodzakelijke zorg. De arts neemt de gezondheid van en de zorg voor de
patiënt als uitgangspunt. De grondslagen van het werk van artsen zijn
vastgelegd in de artseneed en in wetgeving. Deze zijn vertaald naar
gedragscodes, die artsen verplichten om hun kennis en vaardigheden in
te zetten ter bevordering van de gezondheid en het welzijn van de patiënt,
kwalitatieve zorg te bieden, daarbij het recht op zelfbeschikking van de
patiënt te respecteren en in het belang van de volksgezondheid te
handelen.
Dit kan er onder omstandigheden toe leiden dat een arts ook de noodzakelijke hulp biedt aan een onverzekerde die naar verwachting de rekening
daarvoor niet zal kunnen betalen. Voor een verdere behandeling zou de
arts in zo’n geval de onverzekerde kunnen vragen zich te verzekeren.
De leden van de fractie van D66 vragen hoe vaak het adresgegeven van
een zorgverzekeraar afwijkt van het GBA-adres als een wanbetaler wordt
aangemeld.
Het CVZ heeft door indicaties vanuit de GBA en als uitvloeisel van de Wet
opsporing onverzekerde verzekeringsplichtigen vastgesteld dat van een
deel van de wanbetalers de verzekeringsplicht niet zeker is. Dit heeft begin
2012 geleid tot het terugleiden van 23.000 wanbetalers naar de zorgverzekeraars en heeft begin juli 2013 wederom geleid tot de vaststelling dat er
een (nieuwe groep) van circa 15.000 wanbetalers is waarvan de verzekeringsstatus onduidelijk is. Deze aantallen worden nu onderzocht door de
zorgverzekeraars. Een deel van de aangemelde personen zal naar
verwachting niet verzekeringsplichtig blijken te zijn, zodat de zorgverzekering van rechtswege geëindigd is. Het CVZ checkt periodiek of de
verzekeringsstatus nog actueel is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

30

Artikel 18c Inschrijving in de GBA als voorwaarde voor aanmelding
De leden van de VVD-fractie vragen of mensen die een ander adres
hebben verstrekt dan het GBA-adres de aanmelding voor het bestuursrechtelijke premie kunnen voorkomen.
Als een zorgverzekeraar constateert dat iemand op een ander adres staat
ingeschreven dan het GBA-adres, dan kan dit betekenen dat deze persoon
de premie niet meer betaalt omdat hij niet meer in Nederland woont en
niet meer verzekeringsplichtig is. De zorgverzekeraar dient dan actie te
ondernemen en moet contact opnemen met de verzekerde voor een
verklaring omtrent het afwijkende adres. De verzekerde wordt er op
gewezen dat hij zich dient in te schrijven in de GBA, zoals ook wettelijk is
voorgeschreven. Ik verwijs voor een uitvoeriger uitleg over de betekenis
van het adresgegeven naar de vraag over onvindbare wanbetalers eerder
in deze nota.
De leden van de VVD-fractie vragen of alle verzekeraars nieuwe aanmeldingen voor verzekeringen controleren op overeenkomst tussen
opgegeven adres en de GBA.
Het opnemen van het GBA-adres is bedoeld om de verzekeringsplicht
beter te kunnen vaststellen. Alle zorgverzekeraars dienen de wettelijke
bepalingen uit te voeren.
Voorts vragen deze leden in hoeverre zorgverzekeraars hun huidige
bestanden hebben gecontroleerd op overeenkomst tussen het opgegeven
adres en de GBA. Ook vragen zij hoe vaak het adresgegeven afwijkt.
In het wetsvoorstel wordt niet voorgeschreven dat zorgverzekeraars hun
bestaande verzekerdenbestand moeten doorlichten. Dat vind ik ook
onwenselijk, omdat dat een te grote administratieve inspanning van de
zorgverzekeraars zou vragen. Bij een nieuw af te sluiten verzekering (dus
ook als verzekerden van verzekeraar wisselen) en bij aanmelding als
wanbetaler, moeten zorgverzekeraars controleren op het adresgegeven.
De zorgverzekeraars zijn bovendien aangesloten bij het GBA en krijgen
hierdoor dagelijks mutatiegegevens van hun klanten. Indien via de
GBA-melding een wijziging wordt doorgegeven, is het de bedoeling dat
die informatie wordt verwerkt in de administratie van de zorgverzekeraar.
Zorgverzekeraars dienen een afwijkend adresgegeven ook terug te
melden aan de GBA.
In de beantwoording over de vraag naar «onvindbare wanbetalers» is
vermeld dat ook het CVZ periodiek controleert op het adresgegeven. Door
deze controle wordt zoveel mogelijk bewerkstelligd dat de wanbetalers bij
CVZ ook daadwerkelijk verzekeringsplichtig zijn.
In januari 2012 ging het om 23.000 wanbetalers, in juli 2013 om circa
15.000 wanbetalers die naar zorgverzekeraars zijn teruggeleid. De
genoemde 15.000 worden nu onderzocht door de zorgverzekeraars. Een
deel van hen zal blijken niet verzekeringsplichtig te zijn. Door de combinatie van deze maatregelen worden de adresbestanden van zorgverzekeraars gaandeweg «GBA-proof» en draagt de zorgsector bij aan verbetering van de adresbestanden in de GBA.
Artikel 18d Bevorderen uitstroom
De leden van alle fracties in uw Kamer hebben vragen gesteld over de
mogelijkheid die in het wetsvoorstel is opgenomen om de hoogte van de
bestuursrechtelijke premie voor verschillende groepen wanbetalers te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

31

differentiëren. Daarbij is onder meer gevraagd naar de gronden voor
differentiatie en welke groepen zullen worden onderscheiden, naar de
wijze waarop dit vorm zal worden gegeven, hoe hoog de premie voor de
onderscheiden groepen zal zijn (bandbreedte) en of een dergelijke
differentiatie uitvoerbaar is voor het CVZ en voor werkgevers die
bronheffing moeten toepassen. Daarnaast is door diverse fracties ook
gevraagd met welke achterliggende gedachte deze mogelijkheid in het
wetsvoorstel is opgenomen. Ten slotte is ook gevraagd welke de hoogte
van de bestuursrechtelijke premie de regering voor ogen heeft en of de
regering overweegt de premie hoger vast te stellen dan thans het geval is.
Thans is in artikel 18d, tweede lid, wettelijk bepaald dat de bestuursrechtelijke premie 130% van de standaardpremie als bedoeld in de Wet op de
zorgtoeslag is. Op grond van de huidige wetgeving is de bestuursrechtelijke premie dus automatisch gekoppeld aan (130% van) de standaardpremie. Deze premie is de gemiddelde nominale premie in een gegeven
jaar vermeerderd met het gemiddelde bedrag dat een verzekerde naar
verwachting in dat jaar aan het verplicht eigen risico kwijt zal zijn. Het
Centraal Planbureau berekent deze twee bedragen. Voor een toelichting
waarom indertijd is gekozen voor de standaardpremie verwijs ik naar de
toelichting bij artikel 18d van voorliggend wetsvoorstel.
De voorgestelde wijziging impliceert dat de hoogte van de bestuursrechtelijke premie bij ministeriële regeling wordt vastgesteld, waarbij voor
verschillende groepen wanbetalers een verschillende premie kan worden
gehanteerd. De aanwijzing van een dergelijke groep (niet de hoogte van
het bedrag zelf) dient te geschieden bij algemene maatregel van bestuur,
opdat de Raad van State de regering ter zake kan adviseren.
In de memorie van toelichting is toegelicht dat de regering met de
voorgestelde wijziging de mogelijkheid wil creëren de hoogte van de
bestuursrechtelijke premie beter dan thans als instrument voor bevordering van de uitstroom aan te kunnen wenden en in te kunnen spelen op
marktontwikkelingen. In de memorie van toelichting is verder vermeld dat
premiedifferentiatie de mogelijkheid geeft om de premie voor bepaalde
wanbetalers op een ander niveau vast te stellen, bijvoorbeeld door
rekening te houden met de mate waarin een wanbetaler meewerkt aan het
oplossen van zijn schuldenproblematiek.
In dit enkele voorbeeld schuilt de belangrijkste overweging, namelijk dat
het voor bepaalde groepen wanbetalers makkelijker moet worden
gemaakt om te kunnen uitstromen door toepassing van het instrument
van een lagere bestuursrechtelijke premie, bijvoorbeeld wanneer iemand
meewerkt aan een betalingsregeling.
De opslag van 30% is bedoeld als prikkel. Op pagina 7 van het evaluatieonderzoek is vermeld dat «de «afschrikwekkende werking» van het
bestuursrechtelijk premieregime waaronder de (extra) financiële prikkel
van 30% opslag, voor nieuwe gevallen ook als zodanig lijkt te werken». De
dreiging van een hogere bestuursrechtelijke premie voor nieuwe
wanbetalers heeft aldus een afschrikwekkende werking op mensen die
een betalingsachterstand hebben en door de verzekeraar worden gewezen
op de gevolgen van het oplopen van betalingsachterstand.
Aan de andere kant, zo stelt de regering in de memorie van toelichting,
heeft de in de 30% besloten liggende prikkel voor de wanbetalers die al in
het bestuursrechtelijke premieregime zitten, ook een averechts effect: het
wordt moeilijker om de premie te betalen en om de bestaande schuld aan
de zorgverzekeraar af te lossen. Het hoge bedrag verhindert uitstroom uit
het bestuursrechtelijk premieregime omdat de draagkracht van wanbetalers wordt aangetast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

32

Bij het vaststellen van de hoogte van de bestuursrechtelijke premie zal,
evenzeer als thans het geval is, een prikkel noodzakelijk zijn om te
bewerkstelligen dat een verzekerde met schuldachterstand zal proberen
uit het bestuursrechtelijk premieregime te blijven. Voor wanbetalers die al
in het bestuursrechtelijk premieregime zitten, is die prikkel noodzakelijk
omdat anders een wanbetaler er geen belang meer bij heeft om terug te
keren naar het normale premieregime.
De bestuursrechtelijke premie zal in elk geval niet hoger worden vastgesteld dan op het huidige niveau.
Voor het vaststellen van een gedifferentieerde premie is het nodig dat een
dergelijke groep als zodanig identificeerbaar is en dat het uitvoeringstechnisch mogelijk is meerdere premies te hanteren. Ook moeten de kosten
opwegen tegen de te verwachten voordelen. Het CVZ heeft in een eerste
reactie desgevraagd medegedeeld dat de systemen van CVZ en broninhouders niet zijn ingericht op verschillende bedragen. Ik heb het CVZ
inmiddels om een uitvoeringstoets gevraagd.
Op grond van de huidige wetgeving is de bestuursrechtelijke premie voor
2014 automatisch gekoppeld aan 130% van de standaardpremie. De
hoogte van de bestuursrechtelijke premie voor 2014 moet uiterlijk
15 november bekend zijn aan CVZ en broninhouders. Een andere
bestuursrechtelijke premie dan die thans wettelijk is voorgeschreven, kan
– mits het wetsvoorstel zal worden aangenomen – eerst op een later
moment in 2014 ingevoerd worden.
Artikel 24 Gedetineerden buitenland
De leden van de CDA-fractie vragen in welke landen niet het principe geldt
dat de gevangen houdende autoriteit verantwoordelijk is voor de
medische zorg of de kosten van noodzakelijke medische zorg.
Dit principe geldt in alle landen. Er bestaan internationale afspraken over
het principe dat de gevangenhoudende autoriteiten verantwoordelijk zijn
voor de (medische) zorg van de gedetineerden in hun land. De mensenrechtelijke verdragen leggen hier een basis voor. Daarnaast bestaan er VN
verklaringen die gezaghebbende interpretaties bevatten van de verplichtingen van lidstaten met betrekking tot dit principe, zoals de Standaard
Minimum Regels voor de Behandeling van Gevangenen.
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie wat er gebeurt indien
gedetineerden zelf de rekening van noodzakelijke medische zorg in
gevangenschap moeten voldoen en – als ze geen financiële middelen
hebben – of zij dan geen zorg meer ontvangen.
Lokale autoriteiten worden er in zo’n situatie op gewezen hun verantwoordelijkheid voor de zorg voor gedetineerden op zich te nemen. Dit is de rol
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken: de lokale autoriteiten wijzen
op hun verplichtingen. Wanneer een gedetineerde medische zorg heeft
ontvangen kan de gedetineerde worden verplicht om de kosten te betalen.
Wat er dan gebeurt, verschilt per individu. Het kan voorkomen dat het
thuisfront financieel bijspringt en soms lukt bemiddeling door het
Ministerie van Buitenlandse Zaken, de ambassade of het consulaat.
De leden van de fractie van D66 geven aan dat zij hebben begrepen dat de
regeling voor gedetineerden in het buitenland ertoe leidt dat de Minister
van Veiligheid en Justitie in voornoemd geval verantwoordelijk wordt
voor de zorgverlening. Zij vragen in hoeverre de regering dit acceptabel
vindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

33

Gezien de gestelde vraag lijkt het er op dat er een misverstand is ontstaan.
Zodra iemand in het buitenland in detentie verblijft, valt hij onder de weten regelgeving van het betreffende land. Dit geldt ook voor de medische
zorg.
Met de wijziging van artikel 24 wordt uitsluitend geregeld dat indien
iemand in het buitenland gedetineerd is, de Nederlandse zorgverzekering
kan worden opgeschort. Dit kan voor de gedetineerde belangrijk zijn
omdat bij detentie in beginsel de verzekeringsplicht in stand blijft. In de
memorie van toelichting is uitvoerig ingegaan op de achtergrond van de
werking van artikel 24.
Artikel 34a Aanscherping van het incassoprotocol
De leden van de VVD-fractie vragen of het niet meer voor de hand ligt om
artikel 34a zo aan te passen dat een zorgverzekeraar geen bijdrage meer
krijgt voor wanbetalers. Dan hoeft ook niet meer te worden vastgesteld of
verzekeraars wel voldoende doen om wanbetaling tegen te gaan.
De wanbetalersbijdrage wordt gegeven zodra een zorgverzekeraar een
wanbetaler met ten minste zes maanden premieschuld bij het CVZ
aanmeldt. Afgezien van de plicht tot premiebetaling aan de zorgverzekeraar – die wordt omgezet tot een plicht om de bestuursrechtelijke
premie te betalen aan het CVZ – blijft de zorgverzekering na zes maanden
wanbetaling immers onverminderd doorlopen, wat betekent dat de
verzekeraar genoten, verzekerde zorg zal moeten betalen. Zonder deze
bijdrage zouden de verzekeraars hun wanbetalers royeren. Dat vindt de
regering ongewenst, omdat dit tot onverzekerden zou leiden.
Uit het evaluatierapport is gebleken dat de zorgverzekeraars meer kunnen
doen om wanbetaling tegen te gaan. De regering deelt deze conclusie en
is van mening dat zorgverzekeraars een deel van de wanbetalersbijdrage
dienen in te zetten voor meer inspanningen in de preventiefase, al dan
niet in samenwerking met anderen. Om verzekeraars te prikkelen
daadwerkelijk meer inspanningen te verrichten in de preventieve fase,
wordt de wanbetalersbijdrage gedifferentieerd. De lagere bijdrage wordt
verstrekt aan zorgverzekeraars die zich beperken tot de uitvoering van het
incassoprotocol. Gedacht wordt aan een wanbetalersbijdrage gelijk aan
de gemiddelde marktpremie. Zorgverzekeraars die – al dan niet in
samenwerking met gemeenten – meer preventie-inspanningen verrichten,
krijgen een hogere bijdrage. De hoogte van de wanbetalersbijdrage is
thans bepaald op het bedrag van de standaardpremie. De hogere bijdrage
zal in elk geval niet meer bedragen dan de standaardpremie.
Uitgaande van een gemiddelde marktpremie (in 2014) van € 1.163, een
standaardpremie van € 1.329, en gegeven 340.000 wanbetalers in het
bestuursrechtelijk premieregime, is het verschil tussen de lagere en de
hogere bijdrage ruim € 56 miljoen. Wil een zorgverzekeraar in aanmerking
komen voor de hogere bijdrage, dan zal de zorgverzekeraar een deel van
dit bedrag moeten inzetten op inspanningen in de preventiefase, al dan
niet in samenwerking met anderen.
De leden van de CDA-fractie vragen of en wanneer controle op dossierniveau plaatsvindt voor het recht op de wanbetalersbijdrage.
Eerder in deze nota is in antwoord op vragen van de leden van de
SP-fractie aangegeven dat de NZa in de keten van het controleproces het
sluitstuk vormt en dat de externe accountant van de zorgverzekeraar in
eerste instantie dient te beoordelen of een verzekeraar de wettelijke
verplichtingen adequaat uitvoert. Toezicht door de NZa vindt altijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

34

achteraf plaats. Ik verwijs de leden van de CDA-fractie kortheidshalve naar
deze eerdere antwoorden.
Ten slotte vragen deze leden op welke wijze de controle door de NZa de
verzekerde helpt die bij onvoldoende inspanning van de zorgverzekeraar
in het bestuursrechtelijk regime is terecht gekomen.
De differentiatie in de wanbetalersbijdrage is bedoeld als prikkel aan de
zorgverzekeraar om zich meer in te spannen in het preventieve traject.
Verzekeraars die zich daarvoor inspannen kunnen de verzekerde helpen
uit het bestuursrechtelijk premieregime te blijven. Overigens vergen ook
de huidige normen een zekere inspanning van de zorgverzekeraar.
Ten overvloede merk ik op dat zelfs indien maximale preventieactiviteiten
worden ingezet, schuldhulpverlening of zelfs de wettelijke schuldsaneringsregeling, niet altijd voorkomen kan worden dat een verzekerde toch
in het bestuursrechtelijk premieregime terecht komt. Voor een deel heeft
een verzekerde dat zelf in de hand. Zo zal bijvoorbeeld het simpel niet
nakomen van een afgesproken betalingsregeling er toe leiden dat een
wanbetaler alsnog mag worden aangemeld.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom een onafhankelijke
commissie niet is gevraagd de voorwaarden te ontwikkelen waaraan
zorgverzekeraars moeten voldoen om in aanmerking te komen voor de
hogere wanbetalersbijdrage. Ook vragen zij hoe ver het uitwerken van die
voorwaarden is gevorderd.
Zoals in eerdere antwoorden in deze nota is geformuleerd, krijgen
zorgverzekeraars die – al dan niet in samenwerking met gemeenten –
meer inspanningen verrichten gericht op preventiemaatregelen een
hogere bijdrage. Het invullen van deze voorwaarden is een belangrijk
beleidsinstrument om zorgverzekeraars te prikkelen de beoogde samenwerking tot stand te brengen. De voorwaarden die zullen gelden om in
aanmerking te komen voor deze hogere wanbetalersbijdrage, moeten
voor de NZa toetsbaar zijn. Daarom zal met de NZa besproken worden
hoe de in de ministeriële regeling op te nemen voorwaarden voor het
ontvangen van de wanbetalersbijdrage zullen worden ingevuld. Daarbij
zullen ook zorgverzekeraars worden betrokken.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering bereid is het direct
persoonlijk contact zoeken met een wanbetaler als mogelijkheid van een
effectieve preventieve actie met zorgverzekeraars te communiceren. Ook
vragen deze leden om te bezien of deze activiteit kan worden opgenomen
in het Incassoprotocol.
De zorgverzekeraars hebben als onderdeel van de maatregelen van de
Wet verzwaren incassoregime (2007) onderling afspraken gemaakt over
de incassoactiviteiten die zij verrichten. Deze afspraken zijn neergelegd in
het «Protocol incassotraject wanbetalers Zorgverzekeringswet» (Incassoprotocol). De zorgverzekeraars handelen overeenkomstig dit Incassoprotocol en verrichten ten minste de activiteiten die daarin zijn vastgelegd.
Het Incassoprotocol is een document van private partijen en de regering
kan daarin geen verplichtingen opleggen. Het staat de zorgverzekeraars
vrij om naast de in het Incassoprotocol genoemde incassoactiviteiten
andere (extra) activiteiten te verrichten. Ik verwijs deze leden ook naar het
antwoord bij de vraag van leden van de SP-fractie over het telefonisch
benaderen van wanbetalers eerder in deze nota.
In het Productenboek worden voorbeelden van preventieve activiteiten
genoemd die zorgverzekeraars zelf kunnen ontwikkelen, zoals het actief
benaderen van specifieke doelgroepen, (jongeren, studerenden, (jonge)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

35

allochtonen, bepaalde groepen ouderen etc.) door samenwerking en inzet
van financiële middelen bij regionale opleidingscentra, de inzet van
budgetbeheer voor groepen personen die niet via de gemeentelijke weg
worden benaderd of verhoogde inzet van jongerenwerkers. Dit zijn
voorbeelden van preventieve activiteiten die zorgverzekeraars thans, zo is
gebleken, nog vrijwel niet inzetten. Daarnaast worden ook voorbeelden
gegeven van arrangementen, dat zijn samenwerkingsverbanden tussen
zorgverzekeraar, gemeenten en schuldhulpverlenende instanties.
Kenmerkend voor een arrangement is dat er een set aan afspraken is die
als belangrijkste doel heeft om het verder oplopen van de achterstanden
te voorkomen. Bij twee van de in het Productenboek vermelde arrangementen worden wanbetalers actief benaderd.
De leden van de D66-fractie vragen voorts om nader te specificeren welke
acties in het toetsingskader zullen worden opgenomen en wanneer dit
toetsingskader gereed zal zijn.
In de Regeling zorgverzekering zullen concrete materiële normen (zoals
bijvoorbeeld ook beschreven in het Incassoprotocol) worden opgenomen
om de NZa beter in staat te stellen te kunnen toetsen of zorgverzekeraars
voldoende inspanningen hebben verricht die voorwaarde zijn voor het
ontvangen van de (lagere) wanbetalersbijdrage. Ook de normering voor
de hogere bijdrage zal in nauw overleg met de NZa tot stand komen. De
vormgeving van deze toetsingsvoorwaarden is mede afhankelijk van de
inhoud van de beoogde samenwerking van zorgverzekeraars en
gemeenten. Ik wil daar eerst zicht op krijgen.
Ik streef naar inwerkingtreding van het nieuwe toetsingskader met ingang
van 1 januari 2015.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de regering denkt te bewerkstelligen dat de hogere wanbetalersbijdrage opweegt tegen de extra
inspanningen voor inning. Ik begrijp de vraag van deze leden zo, dat zij
bedoelen dat de zorgverzekeraar tegenover de hogere compensatie ook
extra kosten moet maken om het preventief beleid mogelijk te maken en
of die kosten voor de zorgverzekeraar wel opwegen tegen die hogere
bijdrage.
Het eerdergenoemde Productenboek geeft al een aantal voorbeelden van
werkzame preventies. Zoals hierboven vermeld, is het de bedoeling dat
zorgverzekeraars en gemeenten in de regiobijeenkomsten nadere
invulling gaan geven aan preventieactiviteiten die zij samen kunnen
inzetten om de instroom van nieuwe wanbetalers tegen te gaan. Dat gaat
niet vanzelf. Daarom is de prikkel ingebouwd voor zorgverzekeraars om
een financiële bijdrage te leveren aan preventieve activiteiten en/of
arrangementen in samenwerking met andere partijen. Uitgangspunt
daarbij is wel dat activiteiten die zorgverzekeraars in samenspraak met
gemeenten ontwikkelen de potentie hebben om te werken.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering al voor ogen heeft hoe
groot het geldelijk verschil tussen de lagere en de hogere wanbetalersbijdrage wordt.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het eerste antwoord
onder het kopje «Artikel 34a Aanscherping van het incassoprotocol» op
eenzelfde soort vraag van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de fractie van D66 vragen of de regering voornemens is de
effecten te monitoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

36

Het CVZ draagt zorg voor de betaling van de wanbetalersbijdrage. Ik stel
mij voor om gegevens over de verstrekking van de wanbetalersbijdrage
op te nemen in de VWS-verzekerdenmonitor die ik jaarlijks aan het
parlement stuur.
Wijzigingen in lagere regelgeving
De leden van de VVD-fractie vragen wie de inspanningen van de zorgverzekeraars die in de preventiefase een hogere bijdrage ontvangen, gaat
beoordelen.
Of een zorgverzekeraar voldoet aan de voorwaarden voor het verkrijgen
van een wanbetalersbijdrage wordt ook thans al getoetst door de NZa. Dat
blijft zo. In de memorie van toelichting en in de voorgaande paragraaf is
aangegeven dat de voorwaarden waaraan zorgverzekeraars moeten gaan
voldoen om in aanmerking te komen voor de hogere wanbetalersbijdrage
nog nader uitgewerkt zullen worden in overleg met de NZa, om te
garanderen dat de voorwaarden ook objectief toetsbaar zijn. Ook de
zorgverzekeraars zullen hierbij worden betrokken. Het wel of niet voldoen
aan de gestelde voorwaarden heeft namelijk direct een financieel effect
voor de zorgverzekeraar.
Financiële gevolgen van het wetsvoorstel
De leden van de D66-fractie vragen welke concrete kwantitatieve
doelstelling de regering beoogt met een structurele afname van het aantal
wanbetalers.
Het doel van de wanbetalersregeling is primair het borgen van de
solidariteit die ten grondslag ligt aan de sociale verzekering. Met dit
wetsvoorstel wordt de werking van de wanbetalersregeling verbeterd
door de instroom van nieuwe wanbetalers in het bestuursrechtelijk
premieregime zoveel mogelijk te beperken en de uitstroom daaruit te
bevorderen. Daarnaast beoogt dit wetsvoorstel ook om in de bestuursrechtelijke fase de bronheffing en incasso te verbeteren. Daartoe zijn
diverse instrumenten opgenomen die aan deze doelstelling dienstig zijn of
kunnen zijn.
De regering beoogt daarbij geen specifieke kwantitatieve doelstelling. Een
aantal van de wijzigingen in dit wetsvoorstel kunnen bijdragen aan de
genoemde doelstelling en kunnen elk voor zich leiden tot minder instroom
of meer uitstroom. De mate waarin dit per saldo leidt tot minder mensen
in het bestuursrechtelijk premieregime is ongewis en hangt van veel méér
omstandigheden af dan waarop dit wetsvoorstel invloed heeft.
Kwantitatieve gegevens wanbetalers
De leden van de CDA-fractie vragen waar de stijging van het aantal
wanbetalers in het bestuursrechtelijk premieregime vandaan komt.
Hoewel de stijging van het aantal wanbetalers vermoedelijk ook samenhangt met de huidige economische crisis, waardoor mensen meer moeite
hebben de premie te betalen, is er al langere tijd een tendens – ook in de
jaren voorafgaand aan de crisis – dat huishoudens meer schulden maken.
De toename van de schuldenproblematiek kent derhalve ook een
gedragsaspect in de zin van zorgvuldige afweging van risico’s door
huishoudens bij verplichtingen die ze aangingen en de mate waarin er bij
financiële tegenslag direct wordt bijgestuurd in het uitgavenpatroon. De
stijging van het aantal wanbetalers in het bestuursrechtelijke premieregime bedraagt thans enkele duizenden per maand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

37

De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel extra premie als gevolg van
wanbetaling wordt omgeslagen over alle verzekerden.
ZN heeft aangegeven dat geen informatie voorhanden is. De regering
heeft hierin geen inzicht.
De leden van de CDA-fractie vragen of de overdracht van de bestuursrechtelijke premie van het Zorgverzekeringsfonds naar ’s Rijks kas betekent dat
de verzekerde meer premie moet betalen.
De storting van 30/130 deel van de bestuursrechtelijke premie in ’s Rijks
kas is thans al in de wet geregeld. Dit wetsvoorstel heeft op dit punt dus
geen premiegevolgen.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe groot het bedrag is dat aan
boetes in 2012 is ontvangen.
Onderstaand een overzicht van de opgelegde en ontvangen bestuursrechtelijke premie van wanbetalers (inclusief 30% opslag), alsmede de
opgelegde en ontvangen boetes aan onverzekerde verzekeringsplichtigen.
Bestuursrechtelijke premie wanbetalers (bedragen x 1 miljoen):
Omschrijving

Totaal 2012 (afgerond)

Opgelegde premie (130%)
Betaalde premie
Kwijtgescholden
Openstaand
In eindafrekening (na afmelding)1
1

540
198
23
272
49

Dit betreft nog te betalen bestuursrechtelijke premie.

Ontvangen boetes onverzekerde verzekeringsplichtigen (bedragen x 1 miljoen):
Boetes

2011

2012

2013

totaal

Opgelegd
Betaald
Openstaand

14,48
4,60
9,78

13,96
2,97
10,99

7,40
0,73
6,67

35,74
08,30
27, 44

De leden van de fractie van D66 geven aan dat zij geen gegevens hebben
gezien over de inningsresultaten en verzoeken hierover nadere informatie.
Ook vragen zij in hoeverre wordt voorzien dat de openstaande vorderingen alsnog worden geïncasseerd.
Het incassoresultaat, gemeten 88 dagen na oplegging van de vordering is
voor de gehele wanbetalersregeling 41,8% (juni 2013). Het succes bij
broninhouding is uiteraard hoger dan via het CJIB: bij broninhouding is
dit 81,4% (juni 2013) en bij de vorderingen via acceptgiro CJIB is dit 20,9%
(juni 2013).
In onderstaande tabel is een overzicht verstrekt van het openstaande
saldo aan vorderingen. Met name een deel van de vorderingen dat is
uitgezet bij het CJIB en dat na aanmaning door incassoactiviteiten moet
worden ingevorderd, zal naar verwachting uiteindelijk oninbaar blijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

38

Totaal openstaande saldo
(hiervan staat korter dan 3 maanden open)

814,0

Deelsaldo via broninhouding
(hiervan staat korter dan 3 maanden open)

125,5

Deelsaldo via acceptgiro CJIB
(hiervan staat korter dan 3 maanden open)

688,4

(127,7)

(32,3)

(95,3)

De leden van de fractie van D66 geven ook aan te willen vernemen
wanneer niet-ontvangsten worden afgeboekt.
Conform de vastgestelde afboekingsprocedure kan in diverse situaties
worden besloten om oninbare vorderingen af te boeken, waarbij de
gebruikelijke uitgangspunten in het debiteurenbeheer worden toegepast.
Bij broninhouders wordt alleen afgeboekt wanneer de broninhouder
failliet is gegaan.
Bij de burgers, waarbij de vordering via het CJIB verloopt, zijn de
belangrijkste afboekingsredenen:
− Vordering is door het CJIB (deurwaarder) als oninbaar verklaard;
− Er blijft een openstaand restbedrag van € 5 of minder over;
− De burger is overleden of bevindt zich in de (wettelijke of minnelijke)
schuldsanering.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 683, nr. 6

39