Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 864

Academische zorg

Nr. 12

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 maart 2020
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Medische
Zorg over de brief van 9 december 2019 over de beschikbaarheidbijdrage
kapitaallasten academische zorg umc’s (Kamerstuk 32 864, nr. 11).
De vragen en opmerkingen zijn op 24 januari 2020 aan de Minister voor
Medische Zorg voorgelegd. Bij brief van 9 maart 2020 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Bakker

kst-32864-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

1

Inhoudsopgave
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II. Reactie van de Minister

2
4

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
beschikbaarheidbijdrage kapitaallasten academische zorg universitair
medische centra (umc’s). Zij hebben hierover nog enkele vragen. Kan de
Minister toelichten wat de verwachte kosten als gevolg van de geprognosticeerde instandhoudingsinvesteringen en vervangende nieuwbouw bij
umc’s zullen zijn? Kan voorts worden toegelicht of de bedragen die de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) vanaf 2020 in stappen aan de umc’s
toebedeelt, kostendekkend zullen zijn?
De Minister schrijft dat er voor 2020 een bedrag van € 40.252.972 door de
NZa wordt verdeeld over de umc’s. Kan worden toegelicht welk bedrag er
is gereserveerd voor 2020 voor de beschikbaarheidbijdrage voor het
Antoni van Leeuwenhoek (AvL) en het Prinses Maxima Centrum (PCM)?
Deze ziekenhuizen zijn geen umc’s, maar ontvangen wel een beschikbaarheidbijdrage. Daar zijn de leden van de VVD-fractie het mee eens; deze
ziekenhuizen verrichten namelijk ook onderzoek en leveren topreferente
zorg. Kan de Minister toelichten of er ziekenhuizen zijn die wellicht in de
(nabije) toekomst ook voor een beschikbaarheidbijdrage in aanmerking
gaan komen? Zo ja, welke?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het voornemen
van de Minister om de NZa een aanwijzing te geven over de inzet van het
instrument beschikbaarheidbijdrage voor de bekostiging van kapitaallasten voor academische zorg voor umc’s. Deze leden hebben hier nog
een enkele vraag bij.
Zij vragen of het vastgoed van de umc’s op een eenduidige wijze
gewaardeerd word. Wordt het vastgoed daarnaast door een en dezelfde
organisatie gewaardeerd? Welke verschillen zijn er in de staat van het
vastgoed? De huidige verdeling van kapitaallasten is afhankelijk van de
hoogte van de beschikbaarheidbijdrage academische zorg (BBAZ). Umc’s
geven aan de oorspronkelijke verdeling te willen gebruiken. De leden van
de CDA-fractie vragen voor wie dat voordelig is en waarom dat het geval
is. Kan de Minister een overzicht geven van de verschillen in percentages?
Genoemde leden vragen wie ten koste van wie betaalt, met betrekking tot
vervangende nieuwbouw. Deze leden vragen tevens waarop vervangende
nieuwbouw is gebaseerd (zoals aantallen studenten en samenwerkingen).
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister voor Medische Zorg over de beschikbaarheidbijdrage kapitaallasten academische zorg umc’s. Bij het lezen van de brief misten de
genoemde leden een nadere toelichting op de keuze om destijds in 2013
een andere bekostigingswijze van deze kapitaallasten door te voeren en
nu per 2020 weer over te gaan op de oorspronkelijke verdeling. Zij hebben
mede daarom nog enkele vragen voor de Minister.
De leden van de D66-fractie begrijpen dat de publieke taken van academische ziekenhuizen bestaan uit topreferente en innovatieve zorg,
wetenschappelijk onderwijs, onderzoek en de opleiding van medisch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

2

specialisten. Hoe zijn de kapitaallasten van de academische ziekenhuizen
(gezamenlijk) relatief en absoluut over deze verschillende publieke taken
verdeeld?
Genoemde leden lezen voorts dat de kapitaallasten voor publieke taken
aanvullend worden bekostigd met een beschikbaarheidsbijdrage en niet
volledig uit de tarieven voor de zorgproductie. Dit lijkt te impliceren dat de
umc’s hun publieke taken wel deels moeten bekostigen uit de tarieven
voor zorgproductie. Genoemde leden vragen of dit klopt. Gaat het dan
slechts om de tarieven voor de productie van topreferente en innovatieve
zorg, of ook om tarieven voor productie van andere zorg? In hoeverre is er
aldus werkelijk sprake van een level playing field voor umc’s ten opzichte
van algemene ziekenhuizen voor wat betreft de kapitaallasten die
samenhangen met de (reguliere) zorgproductie?
De leden van de D66-fractie ontvangen voorts graag nadere toelichting
van de Minister op de keuze om in 2013 een andere bekostigingswijze van
de kapitaallasten voor publieke taken van umc’s door te voeren, en nu per
2020 weer aan te knopen bij de oorspronkelijke verdeling van voor 2013,
overeenkomstig het oude Decentrale Huisvesting Academische Ziekenhuizen (DHAZ)-kader. Om welke redenen geven de acht umc’s er nu met
elkaar de voorkeur aan om de oorspronkelijke verhouding van de
kapitaallasten zoals ooit ten tijde van de opstelling van het convenant
DHAZ als basis is vastgesteld, te gebruiken voor de verdeling per 1 januari
2020 tot en met 31 december 2023? Liggen hier (absolute) financiële
motieven aan ten grondslag, of waren zij het bijvoorbeeld oneens met de
onderlinge verdeling van de bijdrage? Genoemde leden lezen in de brief
over de situatie tot 2020 het volgende: «De huidige situatie is er één
waarin voor algemene ziekenhuizen en umc’s een level playing field geldt
voor kapitaallasten die samenhangen met zorgproductie, maar waarin
umc’s ook voldoende worden gecompenseerd voor kapitaallasten die
samenhangen met hun publieke taken.» Als dit inderdaad zo is, waarom
heeft de Minister nu dan toch besloten de verdeling van de vergoeding
voor de kapitaallasten te wijzigen? Ligt dit puur aan de voorkeur van de
umc’s zelf? Waarom is ervoor gekozen de kapitaallasten per 1 januari 2020
niet langer afhankelijk te laten zijn van de hoogte van de BBAZ? Wat was
de ratio om deze koppeling vanaf 2013 wel te maken? Waarom is destijds
niet gelijk gekozen om aan te sluiten bij de oude verdeling, gebaseerd op
het DHAZ-convenant? Klopt het dat de umc’s de komende jaren relatief
veel zullen moeten investeren in vervangende nieuwbouw en de
instandhoudinginvesteringen? Zo ja, speelt dit een rol in de thans
gemaakte keuze? Tot slot vernemen de leden van de D66-fractie graag hoe
de hoogte van de nieuwe beschikbaarheidbijdrage voor kapitaallasten
academische zorg zich verhoudt tot de bijdrage in de jaren hiervoor.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief en
hebben hierover de volgende vragen. In een eerdere inbreng over deze
beschikbaarheidbijdrage1 constateerden deze leden dat er door de
gewijzigde beschikbaarheidbijdrage kapitaallasten academische zorg
naast de UMC’s en het Antoni van Leeuwenhoek nu ook andere partijen
(het PMC) in aanmerking kwamen voor deze beschikbaarheidbijdrage.
Tegelijkertijd constateerden deze leden dat de beschikbare middelen voor
de beschikbaarheidbijdrage niet (structureel) zouden worden verhoogd. In
de beantwoording geeft de Minister inderdaad aan dat «er eenmalig een
extra bedrag wordt toegevoegd aan de beschikbare financiële middelen».
Betekent dit dat voor volgend jaar de beschikbare financiële middelen dus
lager uitvallen en betekent dit daarmee dat er per in aanmerking voor een
beschikbaarheidbijdrage komende instelling vanaf volgend jaar een lager
1

Kamerstuk 32 864, nr. 7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

3

bedrag beschikbaar zal zijn? Wat betekent dit voor de betreffende
instellingen en waarom wordt er gekozen voor een eenmalige
toevoeging?
In voorliggende brief staat «voor de kapitaallasten (afschrijvingskosten en
rentekosten) van zorgaanbieders die zijn belast met publieke taken kan
een compensatie nodig zijn in aanvulling op de opbrengsten uit in
rekening gebrachte tarieven voor die zorg». Het lijkt de leden van de
SP-fractie logisch dat deze instellingen voor deze publieke taken een
beschikbaarheidbijdrage ontvangen. Eerder deden genoemde leden het
voorstel om het vastgoed van ziekenhuizen te deprivatiseren. Graag horen
zij waarom hier niet voor wordt gekozen, ook/juist om zo de uitvoering
van publieke taken te beschermen.
II Reactie van de Minister
Ik heb de beantwoording van de vragen per fractie ingedeeld en een
nummering aangebracht in de vragen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
1.
Kan de Minister toelichten wat de verwachte kosten als gevolg van de
geprognosticeerde instandhoudingsinvesteringen en vervangende
nieuwbouw bij umc’s zullen zijn? Kan voorts worden toegelicht of de
bedragen die de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) vanaf 2020 in stappen
aan de umc’s toebedeelt, kostendekkend zullen zijn?
Antwoord
Umc’s zijn zelf verantwoordelijk voor hun businessplan omtrent geplande
nieuwbouw/verbouw en instandhouding. Ten tijde van de totstandkoming
van het DHAZ-convenant is een prognose gegeven voor 40 jaren (tot en
met 2043).2 Van deze prognose is in de tussentijd geen update gemaakt of
beschikbaar gesteld aan het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) of de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Een betere
inschatting dan omschreven in de voorhangbrief3 is niet te geven.
Aangezien de beschikbaarheidbijdrage voor kapitaallasten van umc’s een
maximumbedrag is, is het voor de zorgaanbieders een kader waarbinnen
de investeringen plaats moeten vinden. Het is aan de zorgaanbieder om
met dit gegeven kader kostendekkend te investeren. De NZa of VWS heeft
geen signalen ontvangen dat dit niet mogelijk zou zijn. De jaarlijkse
stappen zijn bedoeld om toe te groeien naar de situatie waarbij er in die
situatie met de beschikbaarheidbijdrage de volledige twintig jaar (vanaf
2003) aan kapitaallasten voor de investeringen voor de publieke functies
wordt bekostigd (bij een afschrijvingstermijn van 5%=20 jaar). Op basis
van de prognoses uit 2003, die de umc’s nog steeds de beste nadering van
de te verwachten realisatie vinden, wordt verwacht dat deze methodiek
kostendekkend zal zijn.
2.
De Minister schrijft dat er voor 2020 een bedrag van € 40.252.972 door de
NZa wordt verdeeld over de umc’s. Kan worden toegelicht welk bedrag er
is gereserveerd voor 2020 voor de beschikbaarheidbijdrage voor het
2

De Staat der Nederlanden, vertegenwoordigd door de Ministers van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) en van Volksgezondheid, Welzijnen Sport (VWS), heeft in 2003 met de
Nederlandse Federatie van Universitair medische centra (NFU) een convenant gesloten, het
convenant Decentrale Huisvesting Academische Ziekenhuizen (DHAZ). De NFU vertegenwoordigt de acht umc’s in Nederland.
3
Kamerstuk 32 864, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

4

Antoni van Leeuwenhoek (AvL) en het Prinses Maxima Centrum (PCM)?
Deze ziekenhuizen zijn geen umc’s, maar ontvangen wel een beschikbaarheidbijdrage. Daar zijn de leden van de VVD-fractie het mee eens; deze
ziekenhuizen verrichten namelijk ook onderzoek en leveren topreferente
zorg.
Antwoord
Het genoemde bedrag betreft de beschikbaarheidbijdrage voor de
kapitaallasten die samenhangen met het leveren van academische zorg
door umc’s (BBKAZ). Het PMC ontvangt geen BBKAZ, maar krijgt een
integrale beschikbaarheidbijdrage voor topreferente zorg via de beschikbaarheidbijdrage academische zorg (BBAZ) waarin de kapitaallasten zijn
meegenomen. Voor het Antoni van Leeuwenhoek (AVL) verandert er niets.
Het AVL ontvangt op basis van de beschikbaarheidbijdrage academische
zorg een kostendekkende vergoeding voor de kapitaallasten die samenhangen met het leveren van topreferente zorg. De verantwoordelijkheid
voor het per zorgaanbieder vaststellen van (de hoogte van) de beschikbaarheidbijdrage voor kapitaallasten ligt bij de NZa. Ik ben voornemens
om de NZa op 13 maart 2020 de aanwijzing toe te sturen zodat zij
vervolgens haar beleidsregels voor de BBKAZ kan vaststellen.
3.
Kan de Minister toelichten of er ziekenhuizen zijn die wellicht in de (nabije)
toekomst ook voor een beschikbaarheidbijdrage in aanmerking gaan
komen? Zo ja, welke?
Antwoord
Om in aanmerking te komen voor een beschikbaarheidbijdrage academische zorg moeten ziekenhuizen aan alle drie de toelatingscriteria
voldoen, zoals omschreven in de Aanwijzing hervorming beschikbaarheidbijdrage academische zorg.4 De BBKAZ is gebonden aan het DHAZ
convenant en derhalve alleen beschikbaar voor umc’s. Om de instandhoudingsinvestering voor academische zorg te kunnen realiseren zijn de
umc’s langlopende financiële verplichtingen aangegaan, waardoor het
nagenoeg onmogelijk is dit kostenniveau te beïnvloeden. Dat brengt met
zich dat het totaal te verdelen bedrag voor umc’s niet over meer partijen
kan worden verdeeld zonder dat de umc’s minder vergoeding zullen
ontvangen om aan hun verplichtingen te voldoen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
1.
Zij vragen of het vastgoed van de umc’s op een eenduidige wijze
gewaardeerd wordt. Wordt het vastgoed daarnaast door een en dezelfde
organisatie gewaardeerd? Welke verschillen zijn er in de staat van het
vastgoed?
Antwoord
De wijze van waardering van vastgoed volgt uit de regels voor de
jaarverslaggeving. Het vastgoed wordt door de zorgaanbieders zelf
gewaardeerd in de jaarrekening. Er bestaat geen derde partij die dat voor
hen doet. Toetsing vindt plaats door een externe accountant. Over de staat
van het vastgoed bij de verschillende umc’s bestaat geen duidelijk beeld
bij het Ministerie van VWS of de NZa. Het is de verantwoordelijkheid van
de umc’s zelf die staat bij te houden. Aangezien de umc’s in verschillende
4

Stcrt. 2019, nr. 53867.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

5

perioden zijn gebouwd, zullen hierdoor verschillende inspanningen met
betrekking tot het onderhoud worden gevraagd. De meeste umc’s hebben
lange termijn onderhoudsplannen, waarbij afhankelijk van het jaar van
nieuwbouw de benodigde renovaties en onderhoudswerkzaamheden zijn
gepland. Deze onderhoudsplannen zijn onderdeel van de
DHAZ-systematiek en daarmee ook van de BBKAZ.
Zoals ik in mijn Kamerbrief van 4 februari 2020 (Kamerstuk 31 016, nr. 279)
heb aangegeven zal ik, mede in het kader van de motie van het lid Van
den Berg (Kamerstuk 34 767, nr. 47), de komende periode nader
onderzoek laten doen naar mogelijke knelpunten rond de eenduidige
waardering van zorgvastgoed en u hier voor de begrotingsbehandeling
2021 over informeren.
2.
De huidige verdeling van kapitaallasten is afhankelijk van de hoogte van
de beschikbaarheidbijdrage academische zorg (BBAZ). Umc’s geven aan
de oorspronkelijke verdeling te willen gebruiken. De leden van de
CDA-fractie vragen voor wie dat voordelig is en waarom dat het geval is.
Kan de Minister een overzicht geven van de verschillen in percentages?
Antwoord
Het is de bedoeling dat ieder umc een beschikbaarheidbijdrage voor
kapitaallasten krijgt die past bij de uitvoering van de opgedragen publieke
taken waarvoor een beschikbaarheidbijdrage academische zorg wordt
verkregen. De beschikbaarheidbijdrage voor kapitaallasten wordt
vastgesteld op grond van de voornoemde staat van onderhoud en
plannen en leidt met voornoemd uitgangspunt tot volgende verschuiving
ten opzichte van de huidige verdeling:

3.
Genoemde leden vragen wie ten koste van wie betaalt, met betrekking tot
vervangende nieuwbouw. Deze leden vragen tevens waarop vervangende
nieuwbouw is gebaseerd (zoals aantallen studenten en samenwerkingen).
Zoals in het vorige antwoord al is aangegeven is het de bedoeling dat
ieder umc een beschikbaarheidbijdrage voor kapitaallasten krijgt die past
bij de uitvoering van de opgedragen publieke taken waarvoor een
beschikbaarheidbijdrage academische zorg wordt verkregen. De beschikbaarheidbijdrage voor kapitaallasten wordt vastgesteld op grond van de
voornoemde staat van onderhoud en plannen en leidt tot een juiste
onderlinge verdeling van de middelen die beschikbaar zijn. De BBKAZ is
een beschikbaarheidbijdrage voor kapitaallasten die noodzakelijk zijn om
de umc’s in staat te stellen de academische zorg te leveren en te garanderen (last resort). De kapitaallasten voor de werkplaatsfunctie ten
behoeve van de faculteit van de umc’s worden nog steeds op basis van de
DHAZ-systematiek vergoed door het Ministerie van OCW. Investeringen in
renovatie en nieuwbouw in de medisch specialistische zorg zijn
zelfstandige beslissingen van de ziekenhuizen en umc’s. De onderhoudskosten en afschrijvingen worden betaald uit de tarieven die bij de
zorgverzekeraars in rekening worden gebracht. Deels op basis van vrije
prijsonderhandelingen, deels op basis van gereguleerde tarieven en deels
uit het kapitaaldeel in beschikbaarheidbijdragen. De planning en besluitvorming van nieuwbouw van een umc is een complex en langdurig
proces. De keuzes worden gemaakt op basis van uitvoerig onderzoek naar,
onder meer, lange termijn ontwikkelingen in de zorg, het onderwijs en het
onderzoek, alsmede naar de mogelijkheden van de locatie en de
bereidheid van financiers te voorzien in de benodigde middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

6

4.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
1.
De leden van de D66-fractie begrijpen dat de publieke taken van academische ziekenhuizen bestaan uit topreferente en innovatieve zorg,
wetenschappelijk onderwijs, onderzoek en de opleiding van medisch
specialisten. Hoe zijn de kapitaallasten van de academische ziekenhuizen
(gezamenlijk) relatief en absoluut over deze verschillende publieke taken
verdeeld?
Antwoord
De verdeling van de kapitaallasten over de genoemde taken is niet precies
te bepalen, omdat er sprake is van geïntegreerde bedrijfsvoering. Medisch
specialisten voeren, binnen hun functie, de vijf kerntaken van de umc’s,
(topreferente) patiëntenzorg, onderwijs, onderzoek, opleiding en
innovatie) uit. Dat betekent dat ook het gebruik van ruimten, veelal,
tegelijkertijd, voor deze taken wordt, gebruikt. Een medisch specialist in
een umc behandelt een patiënt, die vaak is betrokken in een onderzoek
naar die behandeling, terwijl de behandeling ook onderdeel is van het
onderwijs aan studenten (coassistenten) en de opleiding van gespecialiseerde zorgprofessionals (zoals aio’s en gespecialiseerde verpleegkundigen).
2.
Genoemde leden lezen voorts dat de kapitaallasten voor publieke taken
aanvullend worden bekostigd met een beschikbaarheidsbijdrage en niet
volledig uit de tarieven voor de zorgproductie. Dit lijkt te impliceren dat de
umc’s hun publieke taken wel deels moeten bekostigen uit de tarieven
voor zorgproductie. Genoemde leden vragen of dit klopt. Gaat het dan
slechts om de tarieven voor de productie van topreferente en innovatieve
zorg, of ook om tarieven voor productie van andere zorg?
Antwoord
De publieke taken en zorgproductie zijn niet zodanig van elkaar te
scheiden dat een onderscheid gemaakt kan worden in het vastgoed dat
daarvoor wordt gebruikt. Zie ook het antwoord op de eerste vraag van de
leden van de D66-fractie. Daardoor zijn ook de kosten voor het in stand
houden van vastgoed voor die publieke taken en de zorgproductie niet
scherp af te bakenen. Bovendien wordt bij het ontvangen van inkomsten
uit het in rekening brengen van tarieven voor zorg geen onderscheid
gemaakt naar topreferente, innovatieve of «andere» zorg. Daarom vindt
een inschatting van de kosten voor het vastgoed voor de uitvoering van
publieke taken plaats op basis van het DHAZ en is het niet uitgesloten dat
de kapitaallasten voor die publieke taken deels worden gefinancierd uit
opbrengsten uit «andere» zorg.
3.
In hoeverre is er aldus werkelijk sprake van een level playing field voor
umc’s ten opzichte van algemene ziekenhuizen voor wat betreft de
kapitaallasten die samenhangen met de (reguliere) zorgproductie?
Antwoord
De beschikbaarheidbijdrage moet worden beschouwd als een compensatie aan de umc’s van de door de overheid opgedragen publieke taken.
Die beschikbaarheidbijdrage moet voldoende zijn om die publieke taken te
kunnen uitvoeren. De beschikbaarheidbijdrage mag niet zodanig zijn dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

7

sprake is van onrechtmatige staatssteun. Daarom is bij de totstandkoming
van het DHAZ-convenant kritisch gekeken naar de middelen die
beschikbaar moeten worden gesteld om die publieke taken te kunnen
vervullen. De insteek voor het verstrekken van een beschikbaarheidbijdrage voor de kapitaallasten voor publieke taken van umc’s zou met de
criteria «niet te veel» en «niet te weinig» tot gevolg moeten hebben dat
umc’s niet bevoordeeld worden boven algemene ziekenhuizen. De
kapitaallasten die samenhangen met de reguliere zorgproductie moeten
worden bekostigd uit de opbrengst van de in rekening gebrachte tarieven
voor die productie, net als bij andere ziekenhuizen.
4.
De leden van de D66-fractie ontvangen voorts graag nadere toelichting
van de Minister op de keuze om in 2013 een andere bekostigingswijze van
de kapitaallasten voor publieke taken van umc’s door te voeren, en nu per
2020 weer aan te knopen bij de oorspronkelijke verdeling van voor 2013,
overeenkomstig het oude Decentrale Huisvesting Academische Ziekenhuizen (DHAZ)-kader. Om welke redenen geven de acht umc’s er nu met
elkaar de voorkeur aan om de oorspronkelijke verhouding van de
kapitaallasten zoals ooit ten tijde van de opstelling van het convenant
DHAZ als basis is vastgesteld, te gebruiken voor de verdeling per 1 januari
2020 tot en met 31 december 2023? Liggen hier (absolute) financiële
motieven aan ten grondslag, of waren zij het bijvoorbeeld oneens met de
onderlinge verdeling van de bijdrage?
Antwoord
Voorafgaand aan de keuze van de Minister voor een bekostigingswijze van
kapitaallasten heeft de NZa advies uitgebracht over het convenant DHAZ.
Op grond van dit convenant, dat geldt sinds 2004, konden en kunnen de
umc’s beschikken over een jaarlijks investeringskader (voor instandhoudinginvesteringen en vervangende nieuwbouw). In dat advies was echter
geen rekening gehouden met de middelen die waren toegekend in het
kader van de systematiek op grond van de regeling Planning Bouwvolume
Academische ziekenhuizen (de zogenoemde PBA-middelen). Dat was een
investeringskader van de umc’s voor planning en bouw geldend voorafgaand aan het DHAZ. Om te voorkomen dat een beschikbaarheidbijdrage
zou moeten worden vastgesteld alleen op basis van DHAZ terwijl voor
hetzelfde al PBA-middelen waren toegekend, is het advies van de NZa
over DHAZ wel gevolgd, maar met dien verstande dat daarbij expliciet
rekening gehouden moest worden met de toegekende PBA-middelen. Bij
de invoering van de beschikbaarheidbijdrage kapitaallasten academische
zorg in 2013 was de gedachte dat er een normatieve relatie zou bestaan
tussen de uitgevoerde publieke taken in het kader van de beschikbaarheidbijdrage academische zorg en de daarmee gemoeid gaande kapitaallasten. In het kader van de beëindiging van het bouwregime op basis van
de Wet toelating zorginstellingen (WTZi) en de overgang naar prestatiebekostiging werd in de tarieven voor reguliere zorg immers ook een
normatieve component opgenomen voor kapitaallasten. Gebleken is dat
de huidige normatieve verdeling van de kapitaallastenvergoeding (naar
rato van het aandeel in de beschikbaarheidbijdrage academische zorg)
leidt tot een verdeling van kapitaallastenvergoeding tussen umc’s die
geen recht doet aan het in de antwoorden op de vragen 2 en 3 van deze
fractie geformuleerde uitgangspunt. In overleg met de umc’s is derhalve
besloten om in de nieuwe situatie aan te sluiten bij het convenant DHAZ,
zodat de vergoedingen die zien op kapitaallasten voor academische zorg
meer in relatie worden gebracht met de te verwachten kosten als gevolg
van de verwachte instandhoudinginvesteringen en vervangende
nieuwbouw bij de individuele umc’s. De omvang van de beschikbaarheidbijdrage kapitaallasten speelt bij deze keuze hierbij geen rol: de omvang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

8

blijft op totaalniveau voor alle umc’s gezamenlijk ongewijzigd (zie
hiervoor het antwoord op vraag 9).
5.
Genoemde leden lezen in de brief over de situatie tot 2020 het volgende:
«De huidige situatie is er één waarin voor algemene ziekenhuizen en
umc’s een level playing field geldt voor kapitaallasten die samenhangen
met zorgproductie, maar waarin umc’s ook voldoende worden gecompenseerd voor kapitaallasten die samenhangen met hun publieke taken.» Als
dit inderdaad zo is, waarom heeft de Minister nu dan toch besloten de
verdeling van de vergoeding voor de kapitaallasten te wijzigen? Ligt dit
puur aan de voorkeur van de umc’s zelf?
Antwoord
Zoals hiervoor is geschetst levert de huidige methodiek onzekerheid op
voor de umc’s als de compensatie voor kapitaallasten voor publieke taken
geënt wordt op het aandeel in de beschikbaarheidbijdrage academische
zorg die bovendien pas een jaar later wordt vastgesteld. Die financiële
onzekerheid heeft als ongewenst effect dat investeringen en innovaties
worden uitgesteld. Belangrijk is dat zo snel mogelijk zicht is op de omvang
van zorgkosten. De terugkeer naar de DHAZ-verdelingsmethodiek heeft
dus voordelen voor alle betrokken partijen. Voor de umc’s als totaal is met
de BBAZ en de BBKAZ een onderling level playing field gecreëerd.
6.
Waarom is ervoor gekozen de kapitaallasten per 1 januari 2020 niet langer
afhankelijk te laten zijn van de hoogte van de BBAZ?
Antwoord
Zie hiervoor het antwoord op de vragen 3 en 4.
7.
Wat was de ratio om deze koppeling vanaf 2013 wel te maken? Waarom is
destijds niet gelijk gekozen om aan te sluiten bij de oude verdeling,
gebaseerd op het DHAZ-convenant?
Antwoord
Zie hiervoor het antwoord op de vragen 4 en 5.
8.
Klopt het dat de umc’s de komende jaren relatief veel zullen moeten
investeren in vervangende nieuwbouw en de instandhoudinginvesteringen? Zo ja, speelt dit een rol in de thans gemaakte keuze?
Antwoord
De NZa gaat ervan uit dat de prognoses die de umc’s via de NFU aan het
Ministerie van VWS of de NZa levert nog up to date zijn of in ieder geval
voldoen. Dit zijn in ieder geval de meest recente cijfers om een antwoord
op de vraag te kunnen geven.
9.
Tot slot vernemen de leden van de D66-fractie graag hoe de hoogte van
de nieuwe beschikbaarheidbijdrage voor kapitaallasten academische zorg
zich verhoudt tot de bijdrage in de jaren hiervoor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

9

Antwoord
De totale omvang van beschikbaarheidbijdrage voor kapitaallasten voor
umc’s blijft gelijk. De verdeling tussen de umc’s wordt anders. De bijdrage
voor kapitaallasten is gelijk aan deze bijdrage in voorgaande jaren, met
dien verstande dat door de NZa een berekening is gemaakt van de
noodzakelijke duurzame hoogte van deze bijdrage. Die berekening brengt
met zich dat deze beschikbaarheidbijdrage tot 2023 jaarlijks met circa
€ 40.000 euro wordt verhoogd. Daarnaast wordt de BBKAZ conform de
reguliere systematiek van de beschikbaarheidbijdragen jaarlijks
geïndexeerd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
1.
In een eerdere inbreng over deze beschikbaarheidbijdrage5 constateerden
deze leden dat er door de gewijzigde beschikbaarheidbijdrage kapitaallasten academische zorg naast de UMC’s en het Antoni van Leeuwenhoek
nu ook andere partijen (het PMC) in aanmerking kwamen voor deze
beschikbaarheidbijdrage. Tegelijkertijd constateerden deze leden dat de
beschikbare middelen voor de beschikbaarheidbijdrage niet (structureel)
zouden worden verhoogd. In de beantwoording geeft de Minister
inderdaad aan dat «er eenmalig een extra bedrag wordt toegevoegd aan
de beschikbare financiële middelen». Betekent dit dat voor volgend jaar
de beschikbare financiële middelen dus lager uitvallen en betekent dit
daarmee dat er per in aanmerking voor een beschikbaarheidbijdrage
komende instelling vanaf volgend jaar een lager bedrag beschikbaar zal
zijn? Wat betekent dit voor de betreffende instellingen en waarom wordt
er gekozen voor een eenmalige toevoeging?
Antwoord
Allereerst moet onderscheid worden gemaakt tussen de beschikbaarheidbijdrage bedoeld in de Aanwijzing hervorming beschikbaarheidbijdrage
academische zorg en de beschikbaarheidbijdrage voor kapitaallasten
academische zorg zoals bedoeld in de voorhangbrief.6 Door aan te sluiten
bij het convenant DHAZ worden de vergoedingen die zien op kapitaallasten meer in relatie gebracht met de te verwachten kosten als gevolg
van de geprognosticeerde instandhouding-investeringen en vervangende
nieuwbouw bij de umc’s. Jaarlijks zal daarom de beschikbaarheidbijdrage
voor kapitaallasten academische zorg voor de umc’s in gelijke stappen
worden verhoogd tot aan het verwachte structurele eindniveau in 2023.
Voor 2020 wordt verwacht dat de NZa een bedrag van € 40.252.972
verdeeld over de umc’s. De jaarlijkse stap die erbij komt, prijspeil 2020,
bedraagt € 45.804. De BBKAZ inclusief de jaarlijkse stap wordt elk jaar
geïndexeerd met de materiële index. Deze verdeling geldt voor de jaren
2020, 2021, 2022 en 2023. Het AvL is niet betrokken bij het convenant
DHAZ. Het ontvangt in navolging van het verkrijgen van zijn BBAZ ook
een vergoeding voor kapitaallasten op basis van de beschikbaarheidsbijdrage BBAZ. Dit zal niet wijzigen. Het Prinses Máxima Centrum (PMC) is
ook niet betrokken bij het convenant DHAZ. Het ontvangt een vergoeding
voor de kapitaallasten voor zover het research betreft via de BBAZ, de
overige kapitaallasten worden voor deze zorgaanbieders vergoed uit de
opbrengsten van in rekening gebrachte tarieven. De middelen en de
eenmalige verhoging bedoeld in het «Verslag van een schriftelijk overleg»
waarover de geachte leden van de SP-fractie spreken betreffen de
beschikbaarheidbijdrage voor academische zorg voor enkel de umc’s. Er
5
6

Kamerstuk 32 864, nr. 7
Kamerstuk 32 864, nr. 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

10

vindt dus geen herverdeling plaats, noch is er sprake van een eenmalige
toevoeging.
2.
In voorliggende brief staat «voor de kapitaallasten (afschrijvingskosten en
rentekosten) van zorgaanbieders die zijn belast met publieke taken kan
een compensatie nodig zijn in aanvulling op de opbrengsten uit in
rekening gebrachte tarieven voor die zorg». Het lijkt de leden van de
SP-fractie logisch dat deze instellingen voor deze publieke taken een
beschikbaarheidbijdrage ontvangen. Eerder deden genoemde leden het
voorstel om het vastgoed van ziekenhuizen te deprivatiseren. Graag horen
zij waarom hier niet voor wordt gekozen, ook/juist om zo de uitvoering
van publieke taken te beschermen.
Antwoord
Om de uitvoering van publieke taken te garanderen is het niet nodig om
de zorgaanbieders die met die uitvoering worden belast te deprivatiseren.
Bij umc’s lopen die publieke en private taken door elkaar dan wel zijn deze
zodanig nauw met elkaar verbonden dat deze in de praktijk niet dan wel
slecht van elkaar zijn af te bakenen en daarmee te scheiden. Bovendien
mag worden betwijfeld of de bedoelde publieke taken wel afzonderlijk zijn
uit te voeren zonder dat ook de andere zorgproductie wordt geleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 864, nr. 12

11