Stand van zaken jongeren en
de e-sigaret en andere
alternatieve rookwaren
Onderzoek in opdracht van VWS
December 2017
244108113

Inhoud

1 Inleiding

01

2 Belangrijkste resultaten en samenvatting

07

3 In welke mate worden alternatieve rookwaren gebruikt?

11

4 Hoe gebruiken jongeren de e-sigaret?

16

5 Hoe staat het met de kennis van de jongeren over de e-sigaret?

24

6 Wat is de perceptie ten aanzien van de e-sigaret?

30

7 Bijlage

40

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

2

1
Inleiding

Inleiding
Jaarlijks sterven in Nederland ongeveer 20.000 mensen aan roken en
enkele duizenden door meeroken. De overheid wil roken ontmoedigen en
niet-rokers beschermen tegen meeroken. Naast reguliere sigaretten zijn
ook alternatieve rookwaren op de markt, zoals e-sigaretten, de shisha-pen
en de cigarillo. De populariteit van e-sigaretten neemt snel toe. In 2015 had
34% van de 12- t/m 16- jarigen weleens een e-sigaret of shisha-pen
gebruikt. Onder 12-jarigen had 12% al ervaring met de e-sigaret*.
Hoewel e-sigaretten soms voor rokers een hulpmiddel zijn om te stoppen
met roken, is het belangrijk om te voorkomen dat niet-rokers een
nicotineverslaving creëren of dat jongeren ermee gaan experimenteren.
Daarom wil VWS meer inzicht verkrijgen in de huidige stand van zaken ten
aanzien van jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren.
Kantar Public heeft in het najaar van 2017 een onderzoek uitgevoerd onder
jongeren van 11 t/m 21 jaar naar het gebruik van elektronische
dampproducten en andere alternatieve rookwaren. Een representatieve
groep jongeren is ondervraagd om na te gaan in hoeverre alternatieve
rookwaren worden gebruikt en wat de kennis en perceptie is van deze
jongeren ten aanzien van alternatieve rookwaren.
Daarnaast is ook een extra groep gebruikers van de elektronische
dampproducten ondervraagd om meer inzicht te krijgen in het daadwerkelijk
gebruik van de elektronisch dampproducten; hoe vaak wordt er gebruikt,
met wie en waar kopen zij deze producten?
Op de volgende slide hebben we de centrale vraag van het onderzoek
weergegeven en verder uitgewerkt naar de onderzoeksvragen die centraal
stonden in dit onderzoek.
* Bron: Peilstationsonderzoek Scholieren/Leefstijlmonitor, Trimbos-instituut i.s.m. RIVM, 2015

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

4

Centrale vraag uitgewerkt naar onderzoeksvragen
Wat is de stand van zaken in Nederland wat betreft jongeren en de e-sigaret
en andere alternatieve rookwaren?

Wie gebruiken alternatieve
rookwaren en in welke mate?

Hoe staat het met de kennis van
jongeren ten aanzien van de esigaret?

Wat is de perceptie van
jongeren ten aanzien van
alternatieve rookwaren?

o Hoe bekend zijn de alternatieve
rookwaren bij jongeren?

o Hoe schadelijk vinden de jongeren
de e-sigaret?

o Wat is de houding ten aanzien
van de e-sigaret?

o In hoeverre worden de alternatieve
rookwaren gebruikt?

o In hoeverre zijn zij bekend met de
risico’s?

o Wat is aantrekkelijk aan het
product?

o Wie zijn de gebruikers?
(leeftijd, rookgedrag, opleiding?

o Hoe komen zij aan deze kennis?

o Wat is onaantrekkelijk aan het
product?

o Hoe vaak wordt de e-sigaret gebruikt?
o Welke producten worden er gebruikt?
o Waar wordt het product gekocht?

o Wat vindt de omgeving van de esigaret?
o Wat is aantrekkelijk en
onaantrekkelijk aan de waterpijp
en de cigarillo?

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

5

Onderzoeksverantwoording
Doelgroep
Voor dit onderzoek zijn in totaal n=1.009 jongeren van 11 t/m 21 jaar ondervraagd. Al deze jongeren komen uit het panel van Kantar Public.
De steekproef is in twee stappen benaderd:
1. Als eerste is er een representatieve groep jongeren van 11 t/m 21 jaar uitgenodigd. Deze groep is representatief op de achtergrondkenmerken
geslacht, leeftijd, opleiding, regio en sociale klasse.
2. Vervolgens zijn er nog extra jongeren benaderd om de groep ‘gebruikers’ op te hogen, zodat ook hier uitspraken over gedaan konden worden.
Deze jongeren hebben de vragenlijst alleen ingevuld als ze minstens één keer gebruik hebben gemaakt van een elektronisch dampproduct.
Dit resulteerde uiteindelijk in een representatieve groep jongeren van 11 t/m 21 jaar, waarmee inzicht wordt verkregen in de perceptie en gebruik van
deze doelgroep wat betreft alternatieve rookwaren.
Aangezien het ook wenselijk was om meer inzicht te krijgen in de groep ‘gebruikers’, zijn uit de totale groep jongeren (groep 1) de gebruikers
geselecteerd en deze zijn samengevoegd met de groep jongeren uit stap 2 (de extra groep gebruikers). Dit resulteerde in een groep ‘gebruikers van
een elektronisch dampproduct’ van n=398. Het is niet bekend of dit een goede afspiegeling is van de Nederlandse jongeren die de e-sigaret gebruiken,
omdat er geen achtergrondkenmerken van deze doelgroep bekend zijn. Wel geeft dit een goede indicatie hoe jongeren de elektronische
dampproducten gebruiken.
Veldwerk
De jongeren zijn uitgenodigd per email, waarbij nadrukkelijk werd gevraagd om de vragenlijst zonder ouders in te vullen om op die manier zo eerlijk
mogelijke antwoorden te ontvangen. De vragenlijst bevatte enkel gesloten vragen en werd online ingevuld.
Het veldwerk vond plaats van 23 oktober t/m 5 november 2017.
Leeswijzer
• In deze rapportage worden de resultaten van het onderzoek weergegeven, uitgesplitst naar de representatieve groep jongeren en de ‘gebruikers’.
Gebruikers zijn gedefinieerd als jongeren die minstens 1x een elektronisch dampproduct hebben gebruikt.
• Vanaf hoofdstuk 4 wordt gesproken over de e-sigaret. Mogelijk gebruikten jongeren verschillende benamingen voor de e-sigaret. Aan de start van
de vragenlijst is dan ook uitgelegd om welke andere benamingen van de e-sigaret het ook gaat (bijv. Shisha-pen, e-sigaret, e-pen etc.)
• Indien er interessante verschillen zijn tussen leeftijdsgroepen of ten aanzien van rookgedrag, dan zijn deze opgenomen in de rapportage.
• Wanneer verschillen die zijn vermeld significant zijn, staat dit aangegeven met een + of -.
• In de bijlage (hoofdstuk 7) zijn nog een aantal resultaten te vinden die niet direct betrekking hebben op de belangrijkste conclusie, maar wellicht nog
wel interessant zijn.
NB. De vragen naar kennis en perceptie zijn alleen aan de jongeren gesteld die wel eens van de e-sigaret hebben gehoord. Dit betekent dat jongeren
die helemaal niet bekend zijn met de e-sigaret deze vragen niet hebben beantwoord.

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

6

2
Belangrijkste resultaten en
samenvatting

Belangrijkste resultaten


15% van de jongeren van 11 t/m 21 jaar heeft wel eens een e-sigaret gebruikt.



Het gebruik onder 16- t/m 18-jarigen is het grootst; van deze groep geeft bijna een kwart (24%)
aan de e-sigaret wel eens gebruikt te hebben.



Vrienden hebben een belangrijke invloed bij het gebruik ervan.



Vooral gebruikers zijn zich niet altijd even bewust van de schadelijkheid van de e-sigaret. Ook
vinden gebruikers de smaken van de e-sigaret aantrekkelijk.



De e-sigaret heeft volgens de meeste jongeren een negatief imago.

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

8

Samenvatting (I)
In welke mate worden alternatieve rookwaren gebruikt?
 Vier op de vijf jongeren tussen de 11 en 21 jaar heeft wel eens van één of meerdere elektronische dampproducten
gehoord (in het vervolg e-sigaret genoemd).
 15% heeft daadwerkelijk de e-sigaret of een ander elektronisch dampproduct gebruikt. Dit aandeel is op te splitsen
in twee groepen; 9% heeft meerdere keren de e-sigaret gebruikt en 6% heeft dit één keer geprobeerd.
 De e-sigaret wordt voornamelijk gebruikt door rokers en 16 t/m 18-jarigen.
 Meerderheid van de jongeren is bekend met de waterpijp en 17% heeft wel eens de waterpijp gebruikt. Vooral de
waterpijp met smaak is populair onder jongeren. De waterpijp is voornamelijk bekend onder 16-plussers.
 De cigarillo is een product dat op dit moment weinig bekend is bij jongeren (8%) en nog minder wordt gebruikt
(1%).
Hoe gebruiken jongeren alternatieve rookwaren?
 Van de gebruikers¹ van de e-sigaret geeft 4% aan deze elke dag te gebruiken, 5% gebruikt de e-sigaret wekelijks
en 16% af en toe. Van de ondervraagde jongeren heeft 76% de e-sigaret in het verleden gebruikt.
 Het meest gebruikte elektronische dampproduct volgens de jongeren is de shisha-pen, voornamelijk onder
jongeren tussen de 11 en 18 jaar. De jongste groep (11 t/m 15 jaar) heeft de shisha-pen in de meeste gevallen op
de kermis gekregen.
 Vrienden hebben belangrijke invloed op het gebruik van de e-sigaret. De helft van de jongeren geeft aan de esigaret te hebben gebruikt omdat vrienden deze ook gebruikten en in veel gevallen wordt de e-sigaret dan ook
aangeboden in plaats van dat men deze zelf aanschaft. Wanneer jongeren de e-sigaret gebruiken, doet driekwart
dit met vrienden.
 Driekwart van de ondervraagde jongeren die roken en ook wel eens de e-sigaret hebben gebruikt, startte met de
gewone sigaret en gebruikte daarna pas de e-sigaret.

¹ Met gebruikers worden degene bedoeld die minstens één keer een elektronisch dampproduct hebben gebruikt

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

9

Samenvatting (II)
Hoe staat het met de kennis van de jongeren?
 Driekwart van de jongeren denkt dat de e-sigaret schadelijk is voor de gezondheid. Echter denkt de helft van alle
jongeren nog wel dat de gewone sigaret schadelijker is. De gebruikers schatten het risico van de e-sigaret op de
gezondheid lager in (48%) en zijn ook vaker van mening dat de gewone sigaret schadelijker is (63%).
 Vier op de tien jongeren weten niet dat er ook schadelijke stoffen uit de e-sigaret of shisha-pen kunnen komen.
 Jongeren komen aan informatie over de e-sigaret door vrienden (48%), maar ook social media, tv, radio en
internet spelen een rol.
Wat is de perceptie van jongeren ten aanzien van alternatieve rookwaren?
 De e-sigaret heeft onder niet-gebruikers over het algemeen een negatief imago, onder gebruikers is het imago
positiever.
 De smaak van de e-sigaret is één van de meest aantrekkelijke aspecten (15%), voornamelijk voor gebruikers
(46%).
 Jongeren zijn zich er van bewust dat de gevolgen van het gebruik van de e-sigaret nog niet bekend zijn. Dit wordt
als negatief aspect genoemd (51%), naast de aspecten ‘verslavend’ (48%) en ‘ziet er raar uit’ (33%). Zes op de
tien gebruikers zijn ook van mening dat je verslaafd kan raken aan de e-sigaret.
 De waterpijp wordt door gebruikers vooral als ‘gezellig’ gezien en ook de smaken zijn aantrekkelijk. Driekwart van
de gebruikers ziet geen nadelen van de waterpijp. Ruim een kwart vindt het wel nadelig dat de ‘gevolgen niet
bekend zijn’ en geeft aan dat de waterpijp ‘weinig om hen heen wordt gebruikt’.

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

10

3
In welke mate worden
alternatieve rookwaren gebruikt??

Vier op de vijf jongeren zijn bekend met de e-sigaret, 15% heeft de e-sigaret
wel eens gebruikt

79%

is bekend met minstens één van de
elektronische dampproducten. Zij kennen het
product van naam.

15%

9%

vaker dan 1x gebruikt

van de jongeren tussen de 11 en 21 jaar heeft wel
eens een elektronisch dampproduct gebruikt

6%

1x gebruikt
n=721
Representatieve groep jongeren van 11 t/m 21 jaar

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

12

Elektronische dampproducten worden vooral gebruikt door rokers en 16 t/m
18-jarigen

Gebruik elektronisch dampproduct
uitgesplitst naar rookgedrag
rokers

Twee op de drie rokers hebben wel eens een elektronisch
dampproduct gebruikt. Ook ex-rokers hebben dit product vaker
geprobeerd dan gemiddeld.

67%+

ex-rokers
niet-rokers

48%+
6%-

Gebruik elektronisch dampproduct
uitgesplitst naar leeftijd
11-12 jaar

De groep 16- t/m 18-jarigen hebben vaker een
elektronisch dampproduct geprobeerd ten opzichte van de
andere leeftijdsgroepen.

+ / - : verschilt significant van gemiddeld

13-15 jaar

3%9%-

16-18 jaar
19-21 jaar

24%+
16%

n=721
Representatieve groep jongeren van 11 t/m 21 jaar

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

13

Meerderheid van jongeren bekend met waterpijp, gebruik ligt iets hoger dan de
e-sigaret. De cigarillo heeft een lage bekendheid en een laag gebruik.

Bekendheid

Gebruik

72%

Bekendheid

17%
Wat voor soort waterpijp
wordt er gebruikt?
(meerdere antwoorden mogelijk)

13% Waterpijp met smaak

8%

Gebruik

1%

Wat voor soort cigarillo
wordt er gebruikt?
1% Cigarillo
1% Cigarillo met smaak

5% Waterpijp met tabak
3% Waterpijp met kruiden
5% is van plan komend jaar de waterpijp te
gebruiken. Voor de cigarillo geldt dit voor 0%.

3% Waterpijp
(niet bekend wat er in zat)

n=721
Representatieve groep jongeren van 11 t/m 21 jaar

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

14

Vooral 16-plussers zijn bekend met de waterpijp. Rokers gebruiken over het
algemeen vaker de alternatieve rookwaren

16- t/m 18-jarigen (81%) en 19- t/m 21- jarigen (83%) zijn vaker bekend met de waterpijp in vergelijking
met 11- t/m 15-jarigen (56%) en hebben de waterpijp ook vaker gebruikt (16-18 jaar: 20%, 19-21 jaar:
30% en 11-15 jaar: 4%).
Twee op de drie rokers hebben de waterpijp wel eens gebruikt.

Rokers zijn het meest bekend met de cigarillo (29%) en 14% heeft dit product dan ook wel eens gebruikt.

n=721
Representatieve groep jongeren van 11 t/m 21 jaar

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

15

4
Hoe gebruiken jongeren de e-sigaret?

Leeswijzer hoofdstuk 4: In dit hoofdstuk wordt verder ingegaan op de groep gebruikers. Gebruikers zijn gedefinieerd als degene
die minstens één keer een elektronisch dampproduct hebben gebruikt.
Vanaf dit hoofdstuk wordt gesproken over de e-sigaret, maar dit kunnen verschillende elektronische dampproducten zijn
(shisha-pen, e-sigaret, e-pen etc.).
NB. Zoals in de onderzoeksverantwoording vermeld is, is de groep ‘gebruikers’ samengesteld door aan een voldoende grote
groep jongeren te vragen of zij wel eens de e-sigaret hebben gebruikt. Het is niet bekend of dit een goede afspiegeling is van
de Nederlandse jongeren, omdat er geen achtergrondkenmerken van deze doelgroep bekend zijn. Wel geeft dit een goede
indicatie hoe jongeren van 11 t/m 21 jaar de e-sigaret gebruiken.

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

17

4% van de ondervraagde gebruikers gebruikt de e-sigaret dagelijks

Frequentie gebruik e-sigaret (onder gebruikers)





Van de totale groep jongeren van 11 t/m 21 jaar
heeft 15% de e-sigaret wel eens gebruikt.

(bijna) elke dag
(bijna) elke week

Van de ondervraagde gebruikers, geeft ruim
driekwart aan de e-sigaret op dit moment niet
meer te gebruiken, maar het product in het
verleden wel één of meerdere keren gebruikt te
hebben.
16% gebruikt de e-sigaret af en toe, 5% doet dit
wekelijks en 4% gebruikt de e-sigaret (bijna)
dagelijks.

4% 5%

16%

af en toe

76%
gebruikt in het verleden

15% van de gebruikers verwacht in het komende jaar
de e-sigaret nog te gebruiken, 18% antwoordt neutraal

Het zijn voornamelijk rokers die de e-sigaret
af en toe tot regelmatig gebruiken (28%).
n=398
Jongeren die wel eens een e-sigaret hebben gebruikt

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

18

Shisha-pen meest gebruikte product onder jongeren.
Alleen onder 19- t/m 21- jarigen is de e-sigaret populairder.
Aan de jongeren die aangaven wel eens een elektronisch dampproduct te hebben gebruikt, is gevraagd welk product men heeft gebruikt. Omdat er
verschillende begrippen voor een elektronisch dampproduct worden gehanteerd, gaat het hier om het product waarvan de jongeren zelf denken dat ze dit
hebben gebruikt.
Shisha-pen; 83%+

Shisha-pen

58%
E-sigaret; 26%-

11-15 jaar
Elektronische pen ; 18%

E-sigaret

46%

Kindersigaret; 23%+

Shisha-pen; 61%

Elektronische pen

21%
E-sigaret; 42%

16-18 jaar
Elektronische pen ; 21%

Vapor(izer)

14%

Kindersigaret; 8%

Shisha-pen; 41%-

Kindersigaret

10%
E-sigaret; 63%+

19-21 jaar
Elektronische pen ; 22%

geen van deze

3%

38% van de gebruikers geeft aan dat er nicotine in het elektronische
dampproduct zat dat zij gebruikten.
35% geeft aan dat dit niet het geval is en 27% weet dit niet.

Kindersigaret; 6%-

n=398
Jongeren die wel eens een e-sigaret hebben gebruikt

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

19

E-sigaret wordt meestal met vrienden gebruikt en dan vooral met vrienden die
dan ook de e-sigaret gebruiken

73%
Met vrienden..

47%

21%

27%
Alleen

5%
11- t/m 15-jarigen gebruiken de esigaret vaker met vrienden (88%).
19- t/m 21-jarigen gebruiken de
e-sigaret relatief vaak alleen (42%).

..die de e-sigaret
gebruiken

..die de gewone
sigaret roken

..die niet roken

Bijna de helft van de jongeren geeft aan dat hij/zij de e-sigaret gebruikt(e)
omdat vrienden dit product ook gebruikten (45%).

n=398
Jongeren die wel eens een e-sigaret hebben gebruikt

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

20

Jongeren krijgen de e-sigaret voornamelijk van anderen

Waar heb je de e-sigaret / shisha-pen gekocht of gekregen?
Via iemand anders gekregen

42%

Tabakswinkel / gemakswinkel

24%

Kermis

15%

Internet

11-15 jaar

1. Kermis (42%+)
2. Via iemand anders gekregen (37%)

16-18 jaar

1. Via iemand anders gekregen (50%+)
2. Tabaks/gemakswinkel (21%)

19-21 jaar

1. Tabaks/gemakswinkel (37%+)
2. Via iemand anders gekregen (36%-)

10%

E-sigaret winkel

4%

Supermarkt

2%

Via social media

1%

n=398
Jongeren die wel eens een e-sigaret hebben gebruikt

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

21

Driekwart van de ondervraagde rokers startte met de gewone sigaret en
gebruikte daarna pas de e-sigaret.

Wat gebruikte je eerst?
Jongeren die roken én wel eens een e-sigaret hebben gebruikt
Voor de 19 t/m 21-jarigen die roken geldt dat de ruime
meerderheid eerst met de gewone sigaret is gestart en
daarna pas de e-sigaret heeft geprobeerd (88%). 5% geeft
aan eerst de e-sigaret te hebben gebruikt, 4% begon
ongeveer gelijk met beide en nog eens 4% weet dit niet meer.

76%

Van de n=31 rokers tussen de 11 en 15 jaar, geeft de helft
(n=16) aan eerst de e-sigaret te hebben gebruikt en
vervolgens de gewone sigaret zijn gaan roken. n=14 jongeren
(11 t/m 15 jaar) geven aan eerst met de gewone sigaret te zijn
begonnen en 1 persoon weet dit niet meer.
Het gaat hier dus om een kleine groep jongeren tussen de 11
en 15 jaar die roken en de e-sigaret hebben gebruikt.

15%

5%

4%

?

NB.: Het betreft hier een kleine groep jongeren die roken én de e-sigaret wel eens
gebruikt hebben. Deze groep bestaat grotendeels uit gebruikers van 16 jaar en ouder.
Cijfers dienen dan ook als indicatief te worden beschouwd.

n=287
Jongeren die roken én wel eens een e-sigaret hebben gebruikt

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

22

Van de gebruikers vindt een kwart het normaal, één op de vijf het goed en één
op de tien het stoer om de e-sigaret te gebruiken
In hoeverre vind je het stoer/goed/normaal dat jezelf de e-sigaret gebruikt?
Normaal

7%

Goed

3%

Stoer

15%

3%
8%

18%

39%

49%
49%

17%

16%
13%

33%
17%

13%
Niet normaal

Slecht

Het zijn voornamelijk jongeren die slechts één keer
de e-sigaret hebben gebruikt die dit gebruik als niet
stoer (65%), slecht (50%) en niet normaal (44%)
bestempelen.

Niet stoer

Gebruikers

n=398
Jongeren die wel eens een e-sigaret hebben gebruikt

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

23

5
Hoe staat het met de kennis
van de jongeren?

Meerderheid van de jongeren denkt dat de e-sigaret (heel) schadelijk is voor de
gezondheid. Echter, de gebruikers zien dit minder in.

helemaal niet
schadelijk; 1%

helemaal niet
schadelijk; 2%

niet schadelijk; 3%

niet schadelijk; 6%

Top 3 risico’s van de e-sigaret volgens
de jongeren:
1. Verslavend (69%)
2. Kans op kanker (53%)
3. Slecht voor je conditie (46%)

neutraal; 21%

neutraal; 44%+

schadelijk ; 42%

34% van de gebruikers denkt dat hij/zij door het
gebruiken van de e-sigaret een grotere kans
heeft op gezondheidsklachten.

75%

schadelijk ; 36%

48%-

heel schadelijk; 33%

heel schadelijk;
13%-

Totaal jongeren

Jongeren die slechts 1 keer de e-sigaret hebben
gebruikt, schatten de gezondheidsklachten als
gevolg van het gebruik van de e-sigaret hoger in
(43%) dan degene die de e-sigaret meerdere
keren hebben gebruikt (27%).

Gebruikers
n=565 / 398
Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

25

Vooral door de gebruikers van de e-sigaret wordt de gewone sigaret als
schadelijker gezien in vergelijking met de e-sigaret

51%
Gewone sigaret schadelijker
63%+

38%
Even schadelijk
25%-

2%
E-sigaret schadelijker

3%

9%
weet niet
9%

totaal jongeren

gebruikers

n=565 / 398
+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

26

Circa vier op de tien jongeren weten niet dat er ook schadelijke stoffen uit de
e-sigaret of shisha-pen kunnen komen

In de elektronische sigaret / vapor(izer) kan nicotine zitten.

% goed antwoord gegeven

Waar
Totaal jongeren

70%

70%

% fout antwoord gegeven

25%
22%

5%

5%

% weet niet

Er komt alleen waterdamp uit een e-sigaret / shisha-pen en geen schadelijke stoffen.

Niet waar
Totaal jongeren

62%

Totaal jongeren

61%

11%

27%

In de shisha-pen zit nooit nicotine.

Niet waar

5%

34%

Fout antwoord/weet niet

n=565
Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

27

Eén op de vijf gebruikers denkt dat er alleen waterdamp uit de e-sigaret komt
en geen schadelijke stoffen. Nog eens één op de vijf gebruikers weet het
antwoord niet op deze stelling.
In de elektronische sigaret / vapor(izer) kan nicotine zitten.

Waar

Gebruikers

% goed antwoord gegeven

79%+

70%

% fout antwoord gegeven

5%

5%

% weet niet

16%22%

Er komt alleen waterdamp uit een e-sigaret / shisha-pen en geen schadelijke stoffen.

Niet waar

Gebruikers

58%

21%-

21%+

In de shisha-pen zit nooit nicotine.

Niet waar

Gebruikers

65%

8%

27%-

Fout antwoord/weet niet

n=398
+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gebruikt

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

28

Jongeren zijn via vrienden voornamelijk iets te weten gekomen over de esigaret, maar ook social media en tv/radio/internet spelen een rol

Hoe ben je iets over de e-sigaret / shisha-pen te weten gekomen?
Vrienden

45%

Social media

28%

Televisie/radio/internet

26%

In winkels gezien

25%

Familie

19%

Reclame (borden, posters, folders,
banners, Youtube reclame)

17%

Voorlichting op school
Werk
Anders
Weet niet

11%
4%
6%
4%

n=565
Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

29

6
Wat is de perceptie ten aanzien van alternatieve
rookwaren?

De e-sigaret heeft onder niet-gebruikers over het algemeen een negatief imago,
bij gebruikers is het imago positiever
Stoer

Normaal

Leuk

Mee eens

2%
9%

2%
9%

21%

Mee eens

4%
7%
12%

3%

Mee eens

30%+

29%+

3%
8%

3%
5%

22%

27%+

23%

87%

33%+

41%+

76%

66%

53%

58%-

67%
45%

23%

17%

34%-

25%Mee oneens

Totaal jongeren

22%

32%+

11%-

Mee oneens

Gebruikers

Totaal jongeren

2%
7%

4%
6%

13%

24%+

Totaal jongeren

Gebruikers

Mee oneens

3%
7%

4%
5%

16%

19%+

29%

31%

24%-

Gebruikers

39%+

32%+

71%

73%
42%

42%

26%

34%Mee eens

Totaal jongeren
+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

7%-

Slecht

Onaantrekkelijk
Mee oneens

Mee oneens

8%-

Gebruikers

26%

33%Mee eens

Totaal jongeren

7%-

Gebruikers

n=565 / 398
Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret (en andere alternatieve rookwaren)

31

De meerderheid van de jongeren vindt niets aantrekkelijk aan de e-sigaret.
Voor bijna de helft van de gebruikers zijn de smaken van de e-sigaret
aantrekkelijk
Wat vind je aantrekkelijk aan de e-sigaret?

Totaal jongeren
Niets

61%

19%

15%

Gebruikers
Smaken

46%+

Smaken

Je kan het
binnen gebruiken

31%+

Gezonder dan de
gewone sigaret

Gezonder dan de
gewone sigaret

29%+

Voor gebruikers van 11 t/m 15 jaar is het ‘binnen
kunnen gebruiken’ minder vaak een aantrekkelijk
aspect van de e-sigaret (19%).

n=565 / 398
+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

32

Als negatief aspect van de e-sigaret wordt genoemd dat de gevolgen van het
gebruik nog niet bekend zijn, ook gebruikers vinden dit vaak onaantrekkelijk
Wat vind je onaantrekkelijk aan de e-sigaret?

Totaal jongeren
Niet bekend wat de
gevolgen zijn

51%

48%

Verslavend

33%

16%

Niet bekend wat de
gevolgen zijn

Wordt weinig gebruikt
om mij heen

35%-

26%+

Ziet er raar uit

23%-

Duur

Duur

23%

Kinderachtig

Niets

18%+

Ziet er raar uit

23%

Gebruikers

Het zijn voornamelijk de hoogopgeleiden jongeren
die als onaantrekkelijk aspect van de e-sigaret
noemen dat de gevolgen niet bekend zijn (61%).

n=565 / 398
Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

33

Zes op de tien gebruikers denken dat je verslaafd kan raken aan de e-sigaret.
Over het algemeen denkt de totale groep jongeren dit nog iets vaker.

Kan je verslaafd raken aan de e-sigaret?
Absoluut niet

6%
1%

8%
5%

14%

29%+
25%

79%

24%

58%-

53%
34%Zeker weten

Totaal jongeren

Gebruikers
n=565 / 398

+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

34

Circa zes op de tien gebruikers vertellen hun ouders dat hij/zij de e-sigaret
gebruikt, terwijl hetzelfde percentage aangeeft dat de ouders vinden dat hij/zij
deze niet moet gebruiken. Voor de totale groep jongeren lijken de ouders daar
veel bepalender in.
Ik vertel het mijn ouders als ik de e-sigaret/shisha-pen gebruik

64%

57%21%-

36%

17%

11%+ 11%+3%

Gebruikers

34%

30%

17%

6%5% 9%

16%

7% 2%9%

Totaal jongeren

Mijn ouders vinden dat ik de e-sigaret/shisha-pen niet moet gebruiken

60%36%-

24%+

Gebruikers

80%
19%+

7%+6%+ 8%

65%

Totaal jongeren

n=565 / 398
+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

35

Meer dan de helft van de gebruikers van de e-sigaret geeft aan dat veel
mensen in hun vriendengroep ook de e-sigaret wel eens gebruikt hebben.
Gebruikers geven vaker aan dat als hun vrienden de e-sigaret
gebruiken, dat zij dat dan ook een keer willen uitproberen

Gebruikers geven vaker aan dat mensen om hen heen de
e-sigaret gebruiken
17%

9%
Totaal
jongeren

8%

12%

21%

56%

15%

3%

40%+
Gebruikers 5%

14%

22%

37%

10%

56%+

35%+

25%+

20%

13%-

14%+

42%+

16%

15%-

9%- 5%

Als mijn vrienden de e-sigaret/shisha-pen gebruiken, wil ik dit ook een keer proberen

In mijn vriendengroep hebben veel mensen de e-sigaret/shisha-pen wel eens gebruikt

Gebruikers vinden het minder makkelijk om de e-sigaret te weigeren
als deze wordt aangeboden

Ondanks dat het in de omgeving van de gebruikers normaler is om de
e-sigaret te gebruiken, is het toch bij een op de drie niet normaal

88%
Totaal
jongeren

69%

66%
19%

6% 2%

9%

18%

23%

42%

66%Gebruikers

29%-

6%

35%37%+

19%+

7% 5%

Ik vind het makkelijk de e-sigaret/shisha-pen te weigeren als iemand mij die aanbiedt

4%

21%+

35%-

22%

13%- 4%

In mijn omgeving is het normaal om de e-sigaret/shisha-pen te gebruiken

n=565 / 398
+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

36

De meerderheid van de jongeren vindt de waterpijp niet aantrekkelijk. Vooral
gebruikers vinden de waterpijp ‘gezellig’, ‘leuk’ en de smaken aantrekkelijk.
Wat vind je aantrekkelijk aan de waterpijp?

Totaal jongeren

64%

21%

15%

Gebruikers van de waterpijp

Niets

Gezellig

Gezellig

Smaken

Smaken

Leuk

60%

48%

37%

n=520 / n=297
Jongeren die wel eens van een waterpijp hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

37

Waterpijp wordt als onaantrekkelijk gezien, omdat het niet bekend is voor de
jongeren wat de gevolgen van het gebruik zijn. Redelijk aandeel van de
gebruikers vindt niets onaantrekkelijk aan de waterpijp.
Wat vind je onaantrekkelijk aan de waterpijp?

41%

32%

Totaal jongeren

Gebruikers van de waterpijp

Niet bekend wat
de gevolgen zijn

Niets

30%

Niet bekend wat de
gevolgen zijn

28%-

26%

Verslavend

25%

Niets

Wordt weinig gebruikt
om mij heen

24%

Wordt weinig gebruikt
om mij heen

Zijn niet overal te koop

14%

23%

Ziet er raar uit

Ziet er raar uit

12%n=520 / n=297

+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

Jongeren die wel eens van een waterpijp hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

38

De meerderheid kan niets bedenken wat de cigarillo aantrekkelijk maakt.
‘Verslavend’ wordt als meest onaantrekkelijke aspect van de cigarillo
bestempeld.

aantrekkelijk

onaantrekkelijk

81% Niets

38% Verslavend

7% Prijs

29% Niets

3% Smaken

25% Niet bekend wat de gevolgen zijn

n=59
Jongeren die wel eens van een cigarillo hebben gehoord

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

39

7
Bijlage

Gebruik van de waterpijp en cigarillo uitgesplitst naar doelgroepen

Cigarillo

Waterpijp

Bekendheid

Gebruik

Bekendheid

Gebruik

Leeftijd

11 t/m 15 jaar
16 t/m 18 jaar
19 t/m 21 jaar

56%81%+
83%+

4%20%
30%+

11 t/m 15 jaar
16 t/m 18 jaar
19 t/m 21 jaar

3%10%
12%

0%2%
2%

Rookgedrag

Rokers
Ex-rokers
Niet-rokers

92%+
79%
69%

66%+
53%+
8% -

Rokers
Ex-rokers
Niet-rokers

29%+
8%
6%

14%+
2%
0%

Opleiding

Laag
Midden
Hoog

61%
75%
83%

13%
17%
26%

Laag
Midden
Hoog

5%
8%
12%

2%
1%
3%

n=721
+ / - : verschilt significant van gemiddeld

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

41

Wat denk jij dat de risico's zijn van regelmatig gebruik van de e-sigaret /
shisha-pen?
69%

Verslavend

42%53%

Kans op kanker

34%46%

Slecht voor je conditie

29%36%

Hoesten

25%24%

Gele tanden

14%23%
25%

Droge mond
Geïrriteerde mond

22%
14%-

Hoofdpijn

22%
18%
20%

Hoge bloeddruk

10%18%
13%-

Duizeligheid
Slechte weerstand

18%
7%-

geen van deze

Totaal jongeren

13%

22%+

Gebruikers
n=565 / 398

+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

42

Wat vind je aantrekkelijk aan de e-sigaret / shisha-pen?

61%

Geen van deze

21%-

Gezonder dan gewone
sigaret

19%
29%+
15%

Smaken

46%+

Je kan het binnen
gebruiken

9%
31%+

Gaat lang mee

6%

Gezellig

6%

Leuk

5%

Goedkoop

4%

Meer damp dan bij
gewone sigaret

3%

Ontspannend

3%

Stoer

3%

Kleuren

16%+
15%+
17%+
13%+
11%+
9%+
9%+
3%
6%+

Totaal jongeren
Gebruikers
n=565 / 398

+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

43

Wat vind je onaantrekkelijk aan het gebruik van de e-sigaret / shisha-pen?

51%

Niet bekend wat de
gevolgen zijn

35%48%

Verslavend

14%33%

Ziet er raar uit

23%23%
23%

Duur

16%
10%-

Kinderachtig

16%

Wordt weinig gebruikt
om mij heen
Mag binnen worden
gebruikt
Zijn niet overal te koop

26%+
14%
2%5%

geen van deze

12%+
15%
18%

Totaal jongeren
Gebruikers
n=565 / 398

+ / - : verschilt significant van de totale groep jongeren

Jongeren die wel eens van een e-sigaret hebben gehoord / gebruikers

Stand van zaken jongeren en de e-sigaret en andere alternatieve rookwaren

44