Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 497

Passend onderwijs

Nr. 441

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET
ONDERWIJS
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juli 2022
Leerlingenbelang voortgezet speciaal onderwijs (LBVSO) heeft uw Kamer
voor het debat van 30 maart 2022 (Kamerstuk 31 497, nr. 434) over
passend onderwijs in het funderend onderwijs een brief gestuurd, met als
bijlage een dossier waarin wordt ingegaan op de 25 verbetermaatregelen
uit de «Verbeteraanpak passend onderwijs». Ook belicht LBVSO in de brief
vier kernpunten die voor deze vertegenwoordiging extra aandacht en
urgentie behoeven en waarop ook input van de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap wordt gevraagd.
Ik heb in het debat toegezegd schriftelijk op de inbreng van LBVSO te
zullen reageren. Met deze brief voldoe ik, mede namens de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap waar het gaat om kernpunt 1 en 2, aan
deze toezegging.
Laat ik allereerst voorop stellen dat ik blij ben met de grote betrokkenheid
van het LBVSO bij het onderwijs in het algemeen en specifiek voor
leerlingen in het voortgezet speciaal onderwijs. Ik constateer daarbij wel
dat het erop lijkt dat LBVSO niet van alle maatregelen uit de verbeteraanpak passend onderwijs voor het funderend onderwijs op de hoogte is
van de stand van zaken. Daarom zal ik in de reguliere contacten die er zijn
met LBVSO hier regelmatiger bij stil staan. Daarnaast voer ik het gesprek
met LBVSO over bij welke onderdelen van de verbeteraanpak zij nog beter
kunnen worden betrokken.
Voor wat betreft de stand van zaken van de 25 verbetermaatregelen heeft
u eind 2021 de voortgangsrapportage ontvangen1. U ontvangt een
planningsbrief passend onderwijs waarin ik, in navolging van het
bovengenoemd debat, aangeef welke maatregelen nu prioriteit hebben en
waarom.

1

kst-31497-441
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 31 497, nr. 422.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 441

1

In deze brief beperk ik me daarom tot twee maatregelen vanwege de
meest recente ontwikkelingen en ga ik vooral in op de kernpunten die
door LBVSO zijn genoemd.
Kernpunt 1 – Ook passend onderwijs bij vervolgstudie
LBVSO vindt het belangrijk dat passend onderwijs niet stopt op de
middelbare school maar meegaat met de leerling/student wanneer deze
een vervolgstudie gaat doen. LBVSO pleit voor een levensloop-passendonderwijs-arrangement tot het einde van de studie. De vertegenwoordiging maakt zich ook zorgen over uitval van vso-leerlingen in het
middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs.
Een belangrijk verschil met het voortgezet onderwijs, is dat het vervolgonderwijs geen speciaal onderwijs kent. Dit betekent dat leerlingen
afkomstig uit het vso, in het vervolgonderwijs onderwijs volgen in een
reguliere setting. Dit biedt kansen, namelijk meer inclusief onderwijs,
maar zorgt ook voor uitdagingen, zowel voor de betreffende studenten als
de onderwijsinstellingen.
Op basis van de Wet gelijke behandeling op grond van een handicap of
chronische ziekte zijn onderwijsinstellingen verplicht extra ondersteuning
te bieden en aanpassingen te doen die nodig zijn voor de student om zijn
opleiding te halen. Met het toelatingsrecht is verankerd dat het mbo
toegankelijk is voor alle studenten, ongedacht handicap of chronische
ziekte, mits zij aan de vooropleidingseisen voldoen. Vrijwel alle
mbo-instellingen hebben daarom een breed ondersteuningsaanbod
waarmee ondersteuning wordt geboden aan studenten met een extra
ondersteuningsbehoefte.
Mbo-instellingen werken in veel regio’s al intensief samen met v(s)oscholen en gemeenten om doorlopende begeleiding te bieden, bijvoorbeeld in de aanpak om voortijdig schoolverlaten te voorkomen. Zo voeren
veel mbo-scholen uitgebreide intakegesprekken om de juiste ondersteuning te kunnen bieden en worden in veel regio’s overstapcoaches
ingezet. De landelijke website mbotoegankelijk.nl is ontwikkeld voor
(aspirant) mbo studenten met een ondersteuningsvraag.
Ondanks al deze inspanningen, vallen nog te veel jongeren afkomstig uit
het vso uit in het mbo. Om de overstap tussen het vso en het mbo te
verbeteren is OCW, in reactie op de motie van de leden Westerveld en
Kwint2, bezig om met de sectorraden voor het gespecialiseerd onderwijs,
primair onderwijs en het mbo en cliëntenorganisaties te verkennen wat er
nodig is om (1) in het vso de voorbereiding op deelname aan vervolgonderwijs in het mbo te verbeteren en (2) in het mbo de jongeren die vanuit
het vso instromen beter te kunnen begeleiden. Ik streef ernaar de Tweede
Kamer hierover eind dit jaar nader te informeren. Ook heb ik gevraagd
aan Ingrado om goede regionale voorbeelden in kaart te brengen.
In het hoger onderwijs bieden instellingen maatwerk aan individuele
studenten met een ondersteuningsbehoefte. Onderwijsinstellingen dragen
zorg voor een zachte landing van instromende studenten als zij aangeven
specifieke voorzieningen nodig te hebben. De website hogeronderwijstoegankelijk.nl is beschikbaar zodat studenten op een centrale plaats alles
vinden over de mogelijkheden tot ondersteuning, aanpassingen en
regelingen voor studenten met een ondersteuningsbehoefte binnen een
hogeschool of universiteit.

2

Kamerstuk 35 830 VIII, nr. 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 441

2

Het expertisecentrum inclusief onderwijs (ECIO) ondersteunt instellingen
en studenten op het gebied van studeren met een functiebeperking.
Kernpunt 2 – Passende diploma’s voor toelating /startkwalificatie
tot vervolgstudie
LBVSO roept op om leerlingen in het voortgezet speciaal onderwijs meer
mogelijkheden te geven om te voldoen aan de kwalificatie-eisen of de
toelatingseisen voor een vervolgstudie. Dit omdat leerlingen in het vso
vaak geen geheel diploma halen, en daardoor toelating op een vervolgopleiding moeilijker wordt.
In het onderwijs kennen we vooropleidingseisen die ervoor zorgen dat
studenten die een opleiding gaan volgen voldoende voorbereid zijn om de
opleiding te kunnen voltooien. Dit wordt over het algemeen aangetoond
met een eerder behaald diploma dat toegang geeft tot een vervolgopleiding. Differentiatie daarin is lastig, omdat dit veel vragen met zich
meebrengt rondom de toelating. Toch zijn er in het mbo wel mogelijkheden in dit kader. In het mbo kan het bevoegd gezag namelijk in
bijzondere gevallen personen die niet voldoen aan de vooropleidingseis
vrijstellen van die vooropleidingseis. Voorwaarde daarvoor is wel dat zij
bij een onderzoek blijk hebben gegeven van geschiktheid voor het
desbetreffende onderwijs (op basis van Artikel 8.2.1, lid 6 van de Wet
educatie en beroepsonderwijs).
Ook het hbo kent vooropleidingseisen. Het instellingsbestuur kan voor
aspirant studenten van 21 jaar en ouder, die niet voldoen aan de vooropleidingseisen, een uitzondering maken. Deze aspirant-studenten kunnen
worden toegelaten op basis van een toelatingsonderzoek. De eisen van dit
onderzoek worden opgenomen in de onderwijs en examenregeling van de
instelling (op basis van artikel 7.29 lid 1 van de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek).
Kernpunt 3 – toename vso-leerlingen en afname vso-scholen
LBVSO uit haar zorgen over de toename van vso-leerlingen, met name in
cluster 4, en de afname van het aantal scholen in dit cluster. De cijfers van
DUO laten de afgelopen jaren slechts een zeer beperkte stijging van het
aantal leerlingen zien, na een lichte daling de jaren ervoor.3
jaar

cl1

cl2

cl3

cl4

2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021

375
354
318
305
293
293
286

1.935
1.815
1.673
1.553
1.473
1.409
1.348

15.811
15.703
15.805
15.779
15.739
15.879
16.014

20.429
20.045
19.864
19.929
20.245
20.040
20.350

Voor wat betreft het aantal vestigingen blijkt uit de cijfers van DUO dat er
weliswaar in de periode 2014 tot en met 2021 een afname is van het
aantal hoofdvestigingen van cluster 4 vso-scholen, maar in dezelfde
periode is er een toename van nevenvestigingen. Vso-leerlingen kunnen
dus op meer plekken naar school.
Het gaat mij er echter niet om een discussie te voeren over cijfers. Ik zie
het signaal van LBVSO vooral als een dat de klassen als druk worden
3

https://www.ocwincijfers.nl/themas/passend-onderwijs/leerlingaantallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 441

3

ervaren en dat er minder zorg is voor de leerlingen. Dat is een signaal dat
ik serieus neem. Ik ga daarover graag in gesprek met LBVSO en diens
achterban.
Kernpunt 4 – Het OPP landschap
LBVSO geeft aan dat het opzetten, uitvoeren, evalueren etc. van het
ontwikkelingsperspectief (OPP) voor zowel docenten, ouders als
leerlingen ondoenlijk is vanwege de administratieve belasting. Zij geeft
ook aan dat leerlingen niet betrokken worden bij het OPP en dat zowel
leerlingen als ouders te weinig informatie hebben over dit document.
Op dit moment is er een «Werkgroep toelaatbaarheidsverklaringen» aan
de slag, waaraan vertegenwoordigers van o.a. de sectorraden, de
samenwerkings-verbanden, ouders en OCW deelnemen, met als doel het
wegnemen van onnodige bureaucratie rond toelaatbaarheidsverklaringen
en het OPP. Ik informeer u op een later moment nader over de vorderingen van de werkgroep.
Op basis van artikel 41a van de Wet op de Expertisecentra moeten ouders
en meerderjarige handelingsbekwame leerlingen bij het opstellen en
evalueren van het ontwikkelingsperspectief worden betrokken. Ouders en
meerderjarige handelingsbekwame leerlingen hebben ook instemmingsrecht op het handelingsdeel van het OPP. In het wetsvoorstel «Versterking
positie ouders en leerlingen in passend onderwijs», waarvan de internetconsultatie voor de zomer start, regel ik dat alle leerlingen met een extra
ondersteuningsbehoefte hun mening mogen geven over hun eigen OPP.
Zo wordt de betrokkenheid van leerlingen bij het opstellen van het OPP
dus nog verder vergroot.
Hieronder ga ik in op de meest recente ontwikkelingen bij twee maatregelen uit de verbeteraanpak passend onderwijs voor het funderend
onderwijs.
Maatregel 6: «Betere informatie in de schoolgids over passend
onderwijs».
LBVSO geeft bij deze maatregel uit de verbeteraanpak terecht aan dat
ouders en leerlingen op dit moment nog teveel op zoek moeten gaan naar
informatie over passend onderwijs. De informatie staat op verschillende
plekken, is vaak moeilijk geschreven en is, voor wat betreft landelijk
geldende informatie, ook niet overal hetzelfde. Zo staat informatie over
het extra ondersteuningsaanbod nu in het schoolondersteuningsprofiel.
Dit is een document dat de meeste ouders niet kennen en dat bovendien
slechts een keer in de vier jaar verplicht vastgesteld hoeft te worden.
Hierdoor bestaat de kans dat, als ouders het schoolondersteuningsprofiel
al hebben gevonden, het daarin beschreven aanbod niet meer actueel is.
De schoolgids daarentegen is een document dat vele ouders kennen en
dat ook actief aan alle ouders wordt aangeboden. Ook wordt de
schoolgids jaarlijks vastgesteld. Daarom wordt met het wetsvoorstel
«Versterking positie ouders en leerlingen in passend onderwijs» het extra
ondersteuningsaanbod in de schoolgids opgenomen. Het schoolondersteuningsprofiel als losstaand document komt te vervallen. Dit
wetsvoorstel zal voor de zomer in internetconsultatie gaan. Het extra
ondersteuningsaanbod in de schoolgids maakt dit veel beter vindbaar
voor ouders. Opname in de schoolgids heeft verder als bijkomend
voordeel dat er in plaats van elke vier jaar nu elk jaar naar dat ondersteuningsaanbod moet worden gekeken. Dit bevordert het gesprek over het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 441

4

ondersteuningsaanbod in de school. Ouders hebben daarmee ook actuele
informatie over het aanbod.
Maatregel 7: «In elk samenwerkingsverband een steunpunt.»
Ik ben het eens met LBVSO, en andere organisaties zoals Ouders &
Onderwijs en de netwerken van samenwerkingsverbanden zelf, dat
samenwerkingsverbanden financieel ondersteund moeten worden om
deze steunpunten goed op te zetten. Het opzetten van ouder- en jeugdsteunpunten, zoals beschreven in de leidraad «Samen bouwen aan ouderen jeugdsteunpunten» vraagt namelijk een extra inspanning van
samenwerkingsverbanden. Daarom zal ik de samenwerkingsverbanden dit
jaar in totaal eenmalig 15 miljoen euro toekennen voor kosten tijdens de
opstartfase van de ouder- en jeugdsteunpunten en het verder uitbouwen
hiervan. Ik stel de samenwerkingsverbanden hiervan zo snel mogelijk
schriftelijk op de hoogte. In die brief geef ik ook aan dat de afspraken over
het afbouwen van het bovenmatig eigen vermogen onverkort blijven
gelden.
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
A.D. Wiersma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 441

5