Wageningen Environmental Research

D e missie van Wageningen U niversity &

Postbus 47

nature to improve the q uality of lif e’ . Binnen Wageningen U niversity &

Research is ‘ To ex plore the potential of

6700 AB Wageningen

bundelen Wageningen U niversity en gespecialiseerde onderz oeksinstituten van

T 317 48 07 00

Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing

www.wur.nl/environmental-research

van belangrijke vragen in het domein van gez onde voeding en leef omgeving.

Research

M et ongeveer 30 vestigingen, 5.000 medewerkers en 12.000 studenten behoort
Rapport 2989

Wageningen U niversity &

ISSN 1566-7197

instellingen binnen haar domein. D e integrale benadering van de vraagstukken

Research wereldwijd tot de aansprekende kennis-

Naar een hoger doelbereik van de Vogelen Habitatrichtlijn in Nederland
Een analyse van de resterende opgave na 2027 voor het bereiken van een gunstige staat
van instandhouding van alle habitattypen en VHR-soorten

en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het hart van de
unieke Wageningen aanpak.

Rogier Pouwels, René Henkens

Naar een hoger doelbereik van de Vogelen Habitatrichtlijn in Nederland

Een analyse van de resterende opgave na 2027 voor het bereiken van een gunstige staat
van instandhouding van alle habitattypen en VHR-soorten

Rogier Pouwels, René Henkens

Met medewerking van: André van Kleunen (SOVON Vogelonderzoek Nederland), Gerdien Bos (Vlinderstichting) en
Rienk-Jan Bijlsma (Wageningen Environmental Research)

Dit onderzoek is uitgevoerd door Wageningen Environmental Research in opdracht van en gefinancierd door het
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, in het kader van het Beleidsondersteunend onderzoekthema ‘Natuurinclusief Nederland: boeren, burgers en biodiversiteit’ (projectnummer BO-43-023.01-023).
Wageningen Environmental Research
Wageningen, februari 2020

Gereviewd door:
Arjen van Hinsberg, programmaleider Kennisbasis sector Natuur en Landelijk Gebied (Planbureau voor de
Leefomgeving)
Akkoord voor publicatie:
Joep Dirkx, vervangend hoofd WOT Natuur & Milieu
Rapport 2989
ISSN 1566-7197

Pouwels, R., R.J.H.G. Henkens, 2020. Naar een hoger doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijn in
Nederland; Een analyse van de resterende opgave na 2027 voor het bereiken van een gunstige staat
van instandhouding van alle habitattypen en VHR-soorten. Wageningen, Wageningen Environmental
Research, Rapport 2989. 76 blz.; 10 fig.; 7 tab.; 17 ref.
Uit de evaluatie van het Natuurpact in 2017 bleek dat het voorgenomen natuurbeleid slechts zou
leiden tot ca. 65% doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijn in 2027. De Tweede Kamer heeft in
2019 gevraagd om een nadere verkenning van de resterende opgave om tot een hoger doelbereik te
komen. Deze analyse van alle habitattypen en VHR-soorten bevestigt het eerdere beeld en geeft aan
voor welke habitattypen en VHR-soorten de provincies een bijzondere verantwoordelijkheid hebben.
Per provincie wordt een indicatie gegeven welke maatregelen in welke ecosystemen prioriteit zouden
moeten krijgen. Ook wordt aangegeven met welke andere provincies het best kan worden
samengewerkt om een gunstige staat van instandhouding te realiseren.
The evaluation of the Nature Pact in 2017 showed that the intended nature policy would only lead to
about 65% of the target range of the Birds and Habitats Directive in 2027. In 2019 the Dutch
Parliament asked for a further exploration of the remaining task in order to achieve a higher target
range. This analysis of all VHR species and habitat types confirms the earlier picture and indicates for
which VHR species and habitat types the provinces have a special responsibility. An indication is given
per province for which measures in which ecosystems should be given priority. It is also indicated with
which other provinces could best be cooperated to achieve a favorable conservation status.
Trefwoorden: habitattypen, habitatrichtlijn soorten, broedvogels, niet-broedvogels, resterende
opgave, doelbereik, provincie

Dit rapport is gratis te downloaden van https://doi.org/10.18174/516733 of op
www.wur.nl/environmental-research (ga naar ‘Wageningen Environmental Research’ in de grijze balk
onderaan). Wageningen Environmental Research verstrekt geen gedrukte exemplaren van rapporten.
2020 Wageningen Environmental Research (instituut binnen de rechtspersoon Stichting
Wageningen Research), Postbus 47, 6700 AA Wageningen, T 0317 48 07 00,
www.wur.nl/environmental-research. Wageningen Environmental Research is onderdeel van
Wageningen University & Research.
• Overname, verveelvoudiging of openbaarmaking van deze uitgave is toegestaan mits met duidelijke
bronvermelding.
• Overname, verveelvoudiging of openbaarmaking is niet toegestaan voor commerciële doeleinden
en/of geldelijk gewin.
• Overname, verveelvoudiging of openbaarmaking is niet toegestaan voor die gedeelten van deze
uitgave waarvan duidelijk is dat de auteursrechten liggen bij derden en/of zijn voorbehouden.
Wageningen Environmental Research aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade
voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.

Wageningen Environmental Research werkt sinds 2003 met een
ISO 9001 gecertificeerd kwaliteitsmanagementsysteem.
In 2006 heeft Wageningen Environmental Research een
milieuzorgsysteem geïmplementeerd, gecertificeerd volgens de
norm ISO 14001.
Wageningen Environmental Research geeft via ISO 26000
invulling aan haar maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989 | ISSN 1566-7197
Foto omslag: Hans Dekker

Inhoud

1

2

3

Verantwoording

5

Samenvatting

7

Inleiding

11

1.1

Aanleiding

11

1.2

Achtergrond

11

1.3

Rapportage Europese Vogel- en Habitatrichtlijn

12

1.4

Vraagstelling

14

Methode

15

2.1

Huidige Staat van Instandhouding

16

2.2

Resterende opgave in 2027

16

2.3

Grootte van de resterende opgave

16

2.4

Waar komt de resterende opgave voor?

16

2.5

Belangrijkste oorzaken van de resterende opgave

17

Resultaat

19

3.1

Huidige Staat van Instandhouding

19

3.2

Resterende opgave in 2027

19

3.3

Grootte van de resterende opgave (na 2027)

20

3.4

Waar komt de resterende opgave voor?

21

3.5

Belangrijkste oorzaken van de resterende opgave

23

4

Discussie – hoe verder?

28

5

Conclusies en Aanbevelingen

30

Literatuur

31
Habitattypen en VHR-soorten met een resterende opgave

33

Overzicht habitattypen en VHR-soorten per ecosysteem

35

Drenthe

39

Flevoland

42

Friesland

45

Gelderland

48

Groningen

51

Limburg

54

Noord-Brabant

57

Noord-Holland

60

Overijssel

63

Utrecht

66

Zeeland

69

Zuid-Holland

72

Habitattypen en VHR-soorten met resterende opgave die in
Rijkswateren voorkomen

75

Verantwoording

Rapport: 2989
Projectnummer: 5200045716

Wageningen Environmental Research (WENR) hecht grote waarde aan de kwaliteit van zijn
eindproducten. Een review van de rapporten op wetenschappelijke kwaliteit door een referent maakt
standaard onderdeel uit van ons kwaliteitsbeleid.

Akkoord Referent die het rapport heeft beoordeeld,
functie:

Programmaleider Kennisbasis sector Natuur en Landelijk Gebied (Planbureau voor de
Leefomgeving)

naam:

Arjen van Hinsberg

datum:

29-01-2020

Akkoord teamleider voor de inhoud,
naam:

Joep Dirkx, plaatsvervangend hoofd WOT Natuur & Milieu

datum:

31-01-2020

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

|5

6 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Samenvatting

Wereldwijd staat de biodiversiteit onder druk. Om de biodiversiteit te beschermen, streeft Europa met
de Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen naar een gunstige staat van instandhouding van bijzondere
planten- en diersoorten en habitattypen (habitattypen en VHR-soorten). De Europese
Biodiversiteitsstrategie zet in op een stapsgewijze verbetering. Nederland is in het kader van de
Habitatrichtlijn verantwoordelijk voor de instandhouding van 52 habitattypen en 81 beschermde
soorten. Voor de Vogelrichtlijn gaat het om de instandhouding van alle 200 soorten broedvogels en
233 soorten niet-broedvogels (zoals trekvogels en overwinterende soorten).
PBL en WUR hebben in 2017 met rekenmodellen ingeschat in hoeverre milieu- en ruimtelijke condities
op orde waren voor het realiseren van een gunstige staat van instandhouding van habitattypen en
soorten op dat moment en wat die zou zijn in 2027. Dit op basis van het ingezette Nederlandse beleid
inzake natuur en de ruimtelijke en milieucondities. Hieruit bleek dat de gunstige staat van
instandhouding van habitattypen en soorten naar verwachting zou toenemen van circa 55% van de
soorten en habitattypen in 2015 naar circa 65% in 2027. Er bleef dus een verbeteropgave bestaan om
voor circa 35% van de habitattypen en VHR-soorten een gunstige staat van instandhouding te gaan
realiseren. Het rekenmodel baseerde zich destijds echter alleen op een deelset van de soorten en
habitattypen op het land en broedvogels van Bijlage I van de Vogelrichtlijn.
Om een vollediger beeld te krijgen van de resterende verbeteropgave na 2027, is de analyse in het
kader van dit onderzoek uitgebreid tot álle hierboven genoemde aantallen habitattypen en VHRsoorten, dus zowel op het land als in het water, binnen natuurgebieden en daarbuiten. Dit rapport
brengt zodoende in beeld:
• voor welke habitattypen en VHR-soorten er een verbeteropgave resteert wanneer alle habitattypen
en VHR-soorten in ogenschouw worden genomen;
• in welke ecosystemen en in welke provincies die resterende opgave ligt;
• wat de oorzaken zijn van deze resterende opgave.
Voor welke soorten en habitattypen blijft er na 2027 een verbeteropgave bestaan voor
beleid?
Op basis van de Nederlandse rapportage voor de Habitat- en Vogelrichtlijn aan Brussel (2019) is
berekend dat het doelbereik – gemiddeld over alle soorten en habitattypen – kan toenemen van
(onafgerond) 53% nu tot 64% in 2027, dus met een resterende verbeteropgave van 36%. Dit
bevestigt het eerdere beeld dat rekenmodellen inschatten voor de toename van het doelbereik in 2017
(met destijds alleen landnatuur in natuurgebieden en een kleinere set aan soorten en habitattypen).
De resterende opgave van 36% is slechts een gemiddelde en verschilt sterk tussen de verschillende
soorten en habitattypen. Voor habitattypen en soorten van de Habitatrichtlijn is de restopgave groot
met respectievelijk 88% (d.w.z. 46 habitattypen) en 64% (d.w.z. 52 soorten). Voor de vogels is de
resterende opgave kleiner. In de groep van inheemse broedvogels resteert voor 32% van de soorten
een opgave (d.w.z. 64 broedvogels), terwijl dat 18% is (d.w.z. 42 soorten) bij de inheemse nietbroedvogels. Hieruit kan worden geconcludeerd dat – zonder aanvullend beleid – voor een aanzienlijk
deel van de habitattypen en VHR-soorten de gunstige staat van instandhouding niet bereikt zal
worden.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

|7

In welke ecosystemen en in welke provincies resteert er een opgave?
Om beter inzichtelijk te maken waar voor het beleid de belangrijkste opgaven liggen, zijn de
habitattypen en soorten met een verbeteropgave gegroepeerd over dertien verschillende ecosystemen
(of typen natuur), zoals bos, moeras, beek en boerenland. Ook zijn de soorten toegekend aan deze
ecosystemen op basis van het leefgebied waar ze voorkomen. Uit deze studie blijkt dat de resterende
opgave zich niet beperkt tot één of enkele ecosystemen of provincies. Zo zal in 2027 in het
ecosysteem ‘natuurlijke graslanden’ nog voor geen enkel habitattype of kenmerkende VHR-soort een
gunstige staat van instandhouding worden behaald (resterende opgave 100%). Ook voor de
ecosystemen ‘heide en ven’ en ‘boerenland’ is de resterende opgave met 60% en 50% groot. In geen
enkel ecosysteem is de resterende opgave bovendien kleiner dan 20%.
De resterende opgaven doen zich voor in alle provincies. De helft van de habitattypen en VHR-soorten
met een resterende opgave komt voor in tien of meer provincies, zodat het realiseren van een
gunstige staat van instandhouding voor deze soorten en habitattypen ook een inspanning vraagt van
meerdere provincies. Er zijn echter ook habitattypen en VHR-soorten die voorkomen in een veel
beperkter aantal provincies. Zo komt 10% van de habitattypen en VHR-soorten met een resterende
opgave in maar één provincie voor. De verantwoordelijkheid voor het realiseren van een gunstige
staat van instandhouding ligt dan geheel bij die provincie. Dit speelt bijvoorbeeld voor de provincie
Limburg met de voor Nederland bijzondere biodiversiteit in het daar voorkomende heuvelland. Ook de
provincie Gelderland, met de Veluwe en het rivierengebied, draagt een meer dan gemiddelde
verantwoordelijkheid voor het realiseren van een gunstige staat van instandhouding voor veel soorten
en habitattypen.
Wat zijn de oorzaken van de resterende opgave?
In de Nederlandse VHR-rapportage aan Brussel (2019) hebben experts aangegeven wat de oorzaken
(drukfactoren en bedreigingen) zijn van de ongunstige staat van instandhouding. Het aanpakken van
deze oorzaken biedt de kans om de resterende opgave te verkleinen. Uit voorliggende studie blijkt dat
habitattypen en VHR-soorten met een resterende opgave met name te maken hebben met een lage
kwaliteit van het ecosysteem en/of een tekort aan oppervlakte van het leefgebied.
Voor 50% van de habitattypen en VHR-soorten met een resterende opgave is zowel de kwaliteit van
het ecosysteem (vooral slechte milieu- en watercondities) alsook de oppervlakte een belemmering.
Voor deze soorten en habitattypen geldt zowel een verbeteropgave als een uitbreidingsopgave van
geschikte ecosystemen. Daarnaast is voor meer dan 34% van de habitattypen en VHR-soorten met
een resterende opgave alleen de kwaliteit van het ecosysteem een belemmering en voor 15% de
oppervlakte van geschikte ecosystemen. Verbetering van de kwaliteit van ecosystemen binnen het
huidige Nationaal Natuur Netwerk (NNN) zal kunnen leiden tot een hoger doelbereik. De uitbreiding
zou deels gerealiseerd kunnen worden door natuurontwikkeling buiten de huidige natuurgebieden
(welke nu grotendeels binnen de NNN liggen) en deels door de inrichting van natuurgebieden te
veranderen. Bij dat laatste kan men denken aan omvorming van bos naar heide (al staat dat vanwege
de klimaatopgave ter discussie) of de omvorming van monotone productiebossen naar gevarieerde
natuurbossen. Kwantificering van deze beleidsopgave in hectaren valt buiten deze studie.
In de VHR-rapportage aan Brussel is aangegeven dat oorzaken van beperkte kwaliteit en omvang van
leefgebieden veelal gezocht moeten worden buiten de natuurgebieden. Zo zal circa 65% van de
habitattypen en VHR-soorten met een resterende opgave baat hebben bij een verduurzaming van de
landbouw (o.a. verlaging van de stikstofdepositie en bestrijdingsmiddelengebruik), terwijl 45% baat
zal hebben bij een verduurzaming van het waterbeheer (o.a. verbetering waterkwaliteit en
vermindering wateronttrekking) en 40% van het tegengaan van negatieve invloeden van
verstedelijking (o.a. tegengaan oppervlakteverlies, versnippering en verstoring). Om te komen tot een
gunstige staat van instandhouding zal veelal een combinatie van maatregelen moeten worden
genomen. De huidige ongunstige staat van instandhouding heeft bij vrijwel alle soorten en
habitattypen met een resterende opgave namelijk meerdere, met elkaar interacterende oorzaken,
zoals verdroging en vermesting.

8 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Conclusies en aanbevelingen voor beleid
De belangrijkste conclusies en beleidsaanbevelingen uit voorliggend onderzoek zijn puntsgewijs:
• Uit een modelanalyse blijkt dat in 2027 64% van alle habitattypen en VHR-soorten waarvoor
Nederland verantwoordelijk is, een gunstige staat van instandhouding kan hebben bereikt. Dit
betekent dat er na 2027 een resterende opgave is van gemiddeld 36%. Meer specifiek is dat 88%
van de habitattypen, 64% van de habitatrichtlijnsoorten, 32% van de inheemse broedvogels en
18% van de inheemse niet-broedvogels (zoals trekvogels en overwinteraars).
• Zonder aanvullend beleid blijft het doelbereik na 2027 steken op 64% van de habitattypen en VHRsoorten met een gunstige staat van instandhouding.
• Er liggen na 2027 resterende opgaven in alle ecosystemen en in alle provincies, maar er kunnen
duidelijk zwaartepunten worden onderscheiden. Vooral in natuurlijke graslanden, heide & ven en
boerenland is het aantal habitattypen en VHR-soorten met een ongunstige staat van instandhouding
na 2027 nog steeds (erg) groot. Het vóórkomen van deze habitattypen en VHR-soorten is soms
voorbehouden aan één of enkele provincies. Een gedeelde verantwoordelijkheid vraagt om een
nauwe samenwerking en afstemming van nationale en provinciale beleidsstrategieën. In de bijlagen
in voorliggend rapport is per provincie en voor de Rijkswateren aangegeven waar de prioriteiten
liggen. Provincies en Rijk kunnen deze informatie gebruiken om na te gaan in hoeverre de huidige
plannen aansluiten bij de opgaven waarvoor zij grote verantwoordelijkheid dragen en voor welke
opgaven additionele maatregelen nodig zijn om tot een hoger doelbereik te komen.
• Er liggen veelal meerdere oorzaken ten grondslag aan een ongunstige staat van instandhouding.
Voor 84% van de habitattypen en VHR-soorten ligt de oorzaak bij een ongunstige kwaliteit van het
leefgebied (bijv. als gevolg van vermesting en/of wateronttrekking), bij 65% is er ook een tekort
aan leefgebied. Met extra natuur-, water- en milieubeleid gericht op het oplossen van deze
knelpunten kan een stap gezet worden in het verhogen van het doelbereik. Dit vraagt om een
combinatie van maatregelen. Deze kunnen deels binnen het NNN worden genomen, maar er zal
waarschijnlijk ook buiten het NNN moeten worden gezocht.
• Om de staat van instandhouding te verbeteren, zou vervolgonderzoek zich moeten richten op het
concreet aangeven van de uitbreidings- en verbetermaatregelen per provincie. Maatregelen zoals
hoeveel en waar extra hectaren van bepaalde ecosystemen nodig zijn en waar bijvoorbeeld een
verhoging van de grondwaterstand en/of een verlaging van de stikstofdepositie ecologisch gezien
het meeste resultaat biedt.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

|9

10 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Uit de evaluatie van het Natuurpact door het PBL in 2017 bleek dat op basis van het voorgenomen
natuurbeleid van de provincies ca. 65% bereik van instandhoudingsdoelen van de Vogel- en
Habitatrichtlijn mogelijk was (PBL & WUR 2017). Dit leidde tot de (politieke) vraag waar het
resterende 35% doelbereik betrekking op heeft en wat ervoor nodig is om het resterende doelbereik
te kunnen halen. De minister van LNV heeft in 2017 aan de Eerste en Tweede Kamer toegezegd hier
een verkenning naar uit te laten voeren (Kamerstuk 33576, H en Kamerstuk 33576, nr. 118). In 2019
heeft de Tweede Kamer in een motie gevraagd om de resultaten van het project Hoger doelbereik
(Kamerstuk 33576, nr. 154).

1.2

Achtergrond

In het op 5 mei 2019 verschenen rapport van het Intergovernmental Platform on Biodiversity and
Ecosystem Services (IPBES) wordt gesteld dat de achteruitgang van biodiversiteit een minstens even
grote bedreiging is voor de mensheid als klimaatverandering. In zekere mate wordt deze bedreiging in
Nederland reeds langer onderkend. Om de achteruitgang van biodiversiteit te keren, worden in
Nederland dan ook reeds decennialang plannen en doelen voor biodiversiteit opgesteld en
geïmplementeerd (Sanders et al., 2019). De ontwikkeling van het Nationaal Natuur Netwerk (NNN,
voorheen EHS), dat is gestart in 1990 en moet zijn afgerond in 2027, wordt wel gezien als een van de
belangrijkste maatregelen om het biodiversiteitsverlies te stoppen.
Omdat het behoud van alle soorten en ecosystemen complex is, richt het beleid zich vaak op een
deelset: de kwetsbaarste soorten en typen. Dit geldt voor de soorten van de Rode Lijst, de natuur- en
beheertypen van de Index-NL en de soorten en habitattypen van de Vogel- en Habitatrichtlijn. Het
idee achter deze aanpak is tweeledig. Ten eerste is er het argument dat door bescherming van
locaties voor de kwetsbaarste soorten en typen ook veel andere soorten behouden kunnen blijven
(Scholes and Biggs, 2005; Newbold et al., 2015; Schneiders et al., 2016). Bovendien is, uitgaande
van doelen voor behoud van biodiversiteit, de urgentie het hoogst voor de kwetsbare en zeldzame
soorten, omdat deze als eerste zullen verdwijnen. Deze laatste gedachte is een belangrijke reden
geweest bij het opstellen van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn, waarin Europa zich richt op die
habitattypen en soorten die kwetsbaar zijn en buiten Europa weinig voorkomen.
De focus op de zeldzame en kwetsbare soorten brengt echter wel het risico met zich mee dat andere
natuur, soorten en gebieden uit het oog verloren raken. In het Nederlandse natuurbeleid heeft het
accent vooral gelegen op de natuur in natuurgebieden (o.a. herstellen en creëren van natuurgebieden,
ze verbinden door het bouwen van ecoducten en het subsidiëren van beheer). Door dit beleid is het
areaal natuurgebied de afgelopen decennia gestegen en door het nemen van maatregelen zijn
kwetsbare soorten behouden gebleven en soms zelfs toegenomen. Buiten natuurgebieden is het
landgebruik echter verder geïntensiveerd. Dit met negatieve consequenties voor de soorten aldaar
(figuur 1) en een hogere milieudruk op natuurgebieden. Voor kwetsbare soorten en habitattypen
binnen en buiten natuurgebieden is de situatie nog niet optimaal.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 11

Figuur 1

De dalende trend van karakteristieke, zowel zeldzame als algemene, soorten in het

agrarisch gebied (CBS et al., 2019) en stedelijk gebied (CBS et al., 2018).

1.3

Rapportage Europese Vogel- en Habitatrichtlijn

De Europese Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) richt zich op het behoud en herstel van karakteristieke
natuur in Europa. Deze richtlijnen zijn momenteel het sturendst in het Nederlandse natuurbeleid. In
1979 trad de Europese Vogelrichtlijn in werking, gevolgd door de Habitatrichtlijn in 1992. Streefdoel is
het realiseren van een gunstige Staat van Instandhouding (SvI) voor de in de Habitatrichtlijn
opgenomen soorten en habitattypen en een stabiele of positieve trend voor de in de Vogelrichtlijn
opgenomen soorten. Europa denkt daarbij aan een stapsgewijs proces. Zo is in de Europese
Biodiversiteitsstrategie het doel opgenomen dat in 2020 100% meer habitattypen en 50% meer
habitatrichtlijnsoorten een gunstige(r) staat van instandhouding laten zien, en 50% meer vogelsoorten
een veilige of verbeterde staat van instandhouding. De langetermijnambitie is 100% doelbereik. Het
kabinet heeft op 7 oktober 2019 in een brief aan de Tweede Kamer aangegeven dat 100% doelbereik,
gekoppeld aan de geschiktheid van de milieu- en ruimtelijke condities, al in 2050 te willen behalen
(Kamerstuk 26407, nr. 130).
Eens in de zes jaar wordt de staat van instandhouding bepaald voor elk habitattype en elke
habitatrichtlijnsoort. Voor de recentste rapportage (2019) zijn hiervoor gegevens gebruikt uit de
periode 2012-2017. De beoordeling van de Staat van Instandhouding van een habitattype of soort
betreft een landelijke inschatting van vier parameters (figuur 2):
1. geografische verspreiding;
2. hoeveelheid (oppervlakte of populatieomvang);
3. de kwaliteit van structuur en functie van een habitattype of kwaliteit van het leefgebied van een
soort;
4. de perspectieven voor duurzaam behoud.
Bij de beoordeling van de eerste twee parameters wordt gebruikgemaakt van zogenaamde
referentiewaarden (Bijlsma et al., 2014a; Ottburg & Van Swaay, 2014). Wanneer bijvoorbeeld de
huidige populatie van een soort onder de referentiewaarde ligt of een negatieve trend heeft, wordt de
Staat van Instandhouding als matig of zeer ongunstig beoordeeld. Voor de uiteindelijke beoordeling
geldt het principe van ‘de zwakste schakel’, oftewel de parameter die het ongunstigst is, bepaalt de
Staat van Instandhouding (figuur 2).
In 2017 is op basis van modelberekeningen – met een deelset van de habitattypen en VHR-soorten –
een inschatting gemaakt van de realisatie van de VHR voor landnatuur (tabel 1). Het bleek dat op
basis van het toen vigerende natuurbeleid van de provincies, het doelbereik van de Vogel- en
Habitatrichtlijn qua ruimte en milieucondities voor landnatuur naar verwachting vergroot wordt van
55% in 2015 tot 65% in 2027 (PBL & WUR 2017).

12 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

In 2019 heeft Nederland voor zowel de Habitatrichtlijn als de Vogelrichtlijn op basis van
monitoringsgegevens en expertinschattingen een nieuwe rapportage opgesteld. In deze rapportage
aan de Europese Commissie wordt de huidige situatie van de realisatie van de VHR weergegeven.1

Figuur 2

Schematische weergave van de beoordeling van de Staat van Instandhouding van

habitatrichtlijnsoorten. Op basis van de vier parameters (verspreiding, populatie, leefgebied en
toekomstsperspectief) wordt de uiteindelijke Staat van Instandhouding bepaald volgens het principe
van ‘de zwakste schakel’. Het toekomstperspectief wordt door experts beoordeeld op basis van de
huidige trends van de parameters verspreiding, populatie en leefgebied, waarbij rekening wordt
gehouden met de drukfactoren (die momenteel de gunstige staat van instandhouding belemmeren) en
bedreigingen (die in de nabije toekomst de gunstige staat van instandhouding zullen belemmeren). In
de rapportage wordt tevens aangegeven welke drukfactoren en bedreigingen dit betreffen. Hiervoor
wordt een standaardlijst van 220 verschillende drukfactoren/bedreigingen gebruikt. De letters FV, U1,
U2 en XX zijn afkomstig vanuit het Engels: FV is Favourable (Gunstig), U1 is Unfavourable-Inadequate
(Matig ongunstig), U2 is Unfavourable-Bad (Zeer ongunstig) en XX is Unknown (Onbekend).

In de voorliggende studie (Hoger Doelbereik) wordt op basis van de 2019-rapportage een oordeel
gegeven van de toekomstige situatie (2027) voor álle habitattypen en soorten van de Vogel- en
Habitatrichtlijn. Het gaat hier dus niet om een deelset zoals in 2017.

Tabel 1

Schematische weergave van de relatie tussen de studie ‘Hoger Doelbereik’, de VHR-

rapportages en de Evaluatie Natuurpact.
Huidige situatie

Toekomstige situatie (o.a. realisatie NNN)

Monitoringgegevens en

VHR-rapportage

Hoger Doelbereik (deze studie)

expertinschattingen

• Alle habitattypen en VHR-soorten

• Alle habitattypen en VHR-soorten

Modelbeoordeling

1

• Alle ecosystemen

• Alle ecosystemen

• Alle drukfactoren en bedreigingen

• Alle drukfactoren en bedreigingen

Evaluatie natuurpact – scenario huidig

Evaluatie natuurpact – scenario Planpotentieel

• Deel van alle habitattypen en VHR-soorten

• Deel van alle habitattypen en VHR-soorten

• Terrestrische ecosystemen binnen NNN

• Terrestrische ecosystemen binnen NNN

• Deel van de drukfactoren en bedreigingen

• Deel van de drukfactoren en bedreigingen

Nederlandse Habitat- en Vogelrichtlijnrapportages 2019: https://cdr.eionet.europa.eu/nl/eu/art17/envxuhrwa/index_html
resp. https://cdr.eionet.europa.eu/nl/eu/art12/envxbhkhw/

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 13

1.4

Vraagstelling

De beleidsvraag is hoe groot de opgave is voor de verschillende habitattypen en VHR-soorten en welke
maatregelen waar genomen kunnen worden om tot het gewenste hoger doelbereik te komen.
Om deze vraag te kunnen beantwoorden, hebben we verschillende deelvragen geformuleerd:
1. Welke habitattypen en VHR-soorten hebben nu een gunstige Staat van instandhouding (SvI) en
welke een matige tot zeer ongunstige SvI op basis van de (recentste) Nederlandse VHRrapportage aan de EC in 2019?
2. Voor welke habitattypen en VHR-soorten zal de SvI, op basis van modelberekeningen en vigerend
beleid, nog steeds ongunstig zijn in 2027? Voor deze habitattypen en VHR-soorten is er in 2027
dus een resterende opgave.
3. Hoe groot is in 2027 de resterende opgave voor deze habitattypen en VHR-soorten?
4. In welke provincies en ecosystemen (of typen natuur) komen de habitattypen en VHR-soorten,
waarvoor een resterende opgave geldt, voor?
5. Wat zijn de belangrijkste oorzaken voor de resterende opgave in 2027?

14 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

2

Methode

Voor deze studie zijn alle 52 habitattypen, 81 habitatrichtlijnsoorten, 200 inheemse broedvogels en
233 inheemse niet-broedvogels meegenomen in de analyses. Het betreft dus zowel de terrestrische
als aquatische typen en soorten alsook soorten die buiten de NNN voorkomen. Voor de soorten en
habitattypen van de Habitatrichtlijn is de informatie over de Staat van Instandhouding (SvI) uit de
rapportages aan de EU voor 2019 gebruikt (informatie verkregen begin juli 2019). Voor alle vogels die
regelmatig in Nederland voorkomen (of voorkwamen) is gebruikgemaakt van de indicatieve SvI (iSvI).
In Foppen et al. (2016) zijn de SvI’s bepaald voor soorten waarvoor Vogelrichtlijngebieden zijn
aangewezen en in Vogel et al. (2013) die voor de overige soorten. In figuur 3 wordt schematisch
weergegeven welke informatie en kennis is gebruikt voor het beantwoorden van de vijf deelvragen.
Aangezien de informatie over de vogels – vooral de vogels waarvoor geen Vogelrichtlijngebieden zijn
aangewezen – meerdere jaren geleden verzameld is, is een check gedaan (op basis van expertkennis)
in hoeverre de gegevens bruikbaar zijn voor deze studie. Hierbij is gebruikgemaakt van de actuele
Rode Lijsten voor broedvogels (Van Kleunen et al., 2017), doortrekkers en overwinteraars
(Van Kleunen et al., 2015) en de rapportage aan de EU voor 2019. Voor zes broedvogels en drie nietbroedvogels is de iSvI aangepast op basis van deze check.
Er is voor gekozen om de iSvI bij vogels te gebruiken, omdat dit aansluit bij de volgende stappen in
de methode. Hier wordt gebruikgemaakt van de parameter toekomstsperspectief. Er is een grote
overlap in iSvI en gerapporteerde trends (die voor de rapportages gebruikt worden). Evenmin worden
exoten meegenomen in de analyse, behalve de Fazant, die als ingeburgerde exoot wordt beschouwd.

Figuur 3

Schematische weergave van gebruikte gegevens en kennis voor het beantwoorden van

de vijf deelvragen.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 15

2.1

Huidige Staat van Instandhouding

Bij het bepalen van de huidige opgave worden de habitattypen en soorten allemaal even zwaar
meegewogen. Er zijn enkele soorten met een onbekende staat van instandhouding, omdat hier
onvoldoende gegevens dan wel kennis over is om een nauwkeurige beoordeling te geven voor alle
parameters. Deze worden niet meegerekend bij de opgave, omdat voor 80% van deze soorten wordt
ingeschat dat – ondanks dat er onvoldoende gegevens zijn dan wel kennis is – de situatie voor de
soort in de toekomst gunstig is.

2.2

Resterende opgave in 2027

Voor alle habitattypen en VHR-soorten die momenteel een matig of zeer ongunstige SvI hebben is
ingeschat of in de toekomst de staat van instandhouding gunstig wordt. Hiervoor is gebruikgemaakt van
de beoordeling van de parameter Toekomstperspectief uit de rapportages. In deze beoordeling wordt
door experts rekening gehouden met de huidige trends en de verwachte invloed van reeds genomen
maatregelen en nog te nemen maatregelen, voortvloeiend uit voorgenomen natuurbeleid. Wanneer voor
de parameter Toekomstperspectief wordt ingeschat dat deze gunstig is, is de inschatting dat de SvI van
het habitattype of de VHR-soort naar verwachting vooruitgaat in de nabije toekomst.

2.3

Grootte van de resterende opgave

Bij de beoordeling van de Staat van Instandhouding wordt een ‘distance to target’ (afstand tot doel)
methode gebruikt (Bijlsma et al., 2019). Daarvoor worden zogenaamde gunstige referentiewaarden
gebruikt (Bijlsma et al., 2014a; Ottburg & Van Swaay, 2014). Wanneer een type of soort als matig
ongunstig wordt beoordeeld, betekent dit dat de omstandigheden in Nederland voor dit type of deze
soort grotendeels op orde zijn (Bijlsma et al., 2019), d.w.z.:
• De verspreiding en het areaal van een habitattype mogen niet lager zijn dan 10% onder deze
referentiewaarden.
• Bij Habitatrichtlijnsoorten mag de verspreiding niet lager zijn dan 10% onder de referentiewaarde.
• De populatie mag niet lager zijn dan 25% onder de referentiewaarde.
Op basis van deze informatie kan aangegeven worden welk deel van de ecologische opgave relatief
klein is en voor welke habitattypen en soorten de ecologische opgave relatief groot is. Hoe groot
exact, is in deze studie niet verder onderzocht.

2.4

Waar komt de resterende opgave voor?

Voor deze deelvraag zijn twee analyses uitgevoerd. Op basis van expertkennis zijn habitattypen en
VHR-soorten ingedeeld bij een of meerdere ecosystemen. Omdat het niet mogelijk was om op basis
van verspreidingsdata het belang van de ecosystemen te geven, is aangenomen dat de typen en
soorten die in meerdere ecosystemen zijn ingedeeld, evenveel in de verschillende ecosystemen
voorkomen. Tevens worden voor de analyses verschillende categorieën onderscheiden (tabel 2).
Naast de indeling in ecosystemen zijn de typen en soorten op basis van verspreidingsgegevens ook
toebedeeld aan provincies. Hierbij is gebruikgemaakt van vijf klassen:
1. De VHR-soort of habitattype komt niet voor in de provincie;
2. 0-10% van het verspreidingsgebied ligt in de provincie;
3. 10-25% van het verspreidingsgebied ligt in de provincie;
4. 25-50% van het verspreidingsgebied ligt in de provincie; en
5. ≥50% van het verspreidingsgebied ligt in de provincie.

16 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Voor vijf broedvogels (Hop, Duinpieper, Klapekster, Keep en Ortolaan) en drie niet-broedvogels
(Duinpieper, Ortolaan en Grauwe Klauwier) zijn de gegevens onvoldoende. Ook zijn vijf habitattypen
(Permanent overstroomde zandbanken, Estuaria, Slik- en zandplaten, Grote baaien en Riffen van open
zee), twee habitatrichtlijnsoorten (Fint en Zalm) en één niet-broedvogel (Zwarte Zee-eend) niet
toegekend aan provincies, omdat deze volledig in Rijkswateren voorkomen.

Tabel 2

De verschillende ecosystemen waar habitattypen en VHR-soorten aan zijn toegekend.

Ecosysteem

voornamelijk binnen/buiten NNN Hoofdgroep

Open zee

binnen NNN

Rijkswateren

Diep meer

binnen NNN

Rijkswateren

Rivier

binnen NNN

Rijkswateren

Beek

binnen NNN

overige aquatische natuur

Plas & ondiep water

binnen NNN

overige aquatische natuur

Sloten & kanalen

buiten NNN

sloten & kanalen

Open duin

binnen NNN

terrestrische natuur

Bos

binnen NNN

terrestrische natuur

Heide & ven

binnen NNN

terrestrische natuur

Moeras

binnen NNN

terrestrische natuur

Natuur graslanden

binnen NNN

terrestrische natuur

Boerenland

buiten NNN

boerenland & stad

Stad

buiten NNN

boerenland & stad

2.5

Belangrijkste oorzaken van de resterende opgave

Bij de beoordeling worden vier parameters beoordeeld: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. In het onderzoek is de beoordeling van
de aparte parameters gebruikt om een eerste indicatie te geven wat de oorzaak van de ecologische
opgave is. Daarbij is een aantal vuistregels gebruikt:
• Wanneer de verspreiding van een habitattype of VHR-soort een opgave kent, zal deze vergroot
moeten worden, waarbij habitattypen en VHR-soorten weer moeten gaan toenemen op plekken
waar zij nu verdwenen zijn.
• Wanneer het areaal van een habitattype een opgave kent, zal deze vergroot moeten worden (binnen
zijn huidige verspreidingsgebied), waarbij habitattypen weer moeten gaan toenemen op plekken
waar zij nu reeds aanwezig zijn.
• Wanneer de populatie van een VHR-soort een opgave kent, zal deze vergroot moeten worden als de
opgave groter is dan die van de verspreiding of het leefgebied. Aangenomen is dat de populatie zal
toenemen als het verspreidingsgebied groter wordt of het leefgebied wordt verbeterd.
• Wanneer de structuur & functie van een habitattype of het leefgebied van een soort een opgave
kent, zal de kwaliteit binnen het huidige areaal dan wel leefgebied verbeterd moeten worden.
• Wanneer het toekomstperspectief van een habitattype of een VHR-soort een grotere opgave kent
dan de andere parameters, is aangenomen dat maatregelen genomen moeten worden om nieuwe of
toenemende bedreigingen tegen te gaan.
Voor een verdere invulling van de oorzaken die de gunstige staat van instandhouding belemmeren,
wordt gebruikgemaakt van de informatie uit de rapportages waarin is aangegeven welke drukfactoren
en bedreigingen een gunstige staat van instandhouding belemmeren (zie ook bijschrift figuur 2). De
drukfactoren en bedreigingen zijn gecategoriseerd op basis van de oorsprong van de
drukfactor/bedreiging (Woestenburg et al., in prep.): Landbouw (mest), Landbouw (pesticide),
Beheer, Bosbouw, Grondstofwinning, Energie, Infrastructuur, Stedelijke ontwikkeling, Visserij en jacht,
Defensie en veiligheid, Invasieve soorten, Vervuiling, Waterbeheer, Natuurlijke processen,
Catastrofen, Klimaatverandering, Onbekend/Geen.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 17

Voor de broedvogels en niet-broedvogels is per soort op basis van informatie uit andere rapporten
(o.a. Vogel et al., 2013; Foppen et al., 2016) een koppeling gemaakt met de verschillende categorieën
aan drukfactoren. Vaak worden per habitattype en habitatrichtlijnsoort meerdere drukfactoren
gegeven per categorie. Deze zijn voor het overzicht samengevoegd, zodat inzichtelijk wordt in welke
mate een oorzaak leidt tot een ongunstige SvI van de habitattypen en VHR-soorten.

18 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

3

Resultaat

3.1

Huidige Staat van Instandhouding

Momenteel heeft 53% van alle habitattypen en VHR-soorten een gunstige of onbekende staat van
instandhouding. Dat betekent dat 47% een matige tot zeer ongunstige SvI heeft (figuur 4). Dit
bevestigt het eerdere beeld dat rekenmodellen inschatten dat momenteel voor 55% van de VHRsoorten de milieu- en ruimtecondities op orde zijn voor een gunstige staat van instandhouding (PBL &
WUR 2017; met destijds alleen landnatuur en een kleinere set aan soorten en habitattypen). Er zijn
echter grote verschillen: 88% van de habitattypen, 69% van de habitatrichtlijnsoorten, 44% van de
broedvogels en 32% van de niet-broedvogels hebben een matig tot zeer ongunstige SvI (figuur 4).

Figuur 4

Huidige Staat van Instandhouding (SvI) (op basis van de VHR-rapportage in 2019 aan

‘Brussel’) voor habitattypen en VHR-soorten.

3.2

Resterende opgave in 2027

Bij doorzetting van de huidige trends en rekening houdend met voorgenomen beleid, zoals de
realisatie van de NNN, wordt ingeschat dat 64% van de habitattypen en VHR-soorten in 2027 een
gunstige SvI heeft. Ook dit bevestigt het eerdere beeld dat rekenmodellen inschatten dat na de
realisatie van de NNN voor 65% van de VHR-soorten de milieu- en ruimtecondities op orde zijn voor
een gunstige staat van instandhouding (PBL & WUR 2017). Voor 36% is de SvI dan nog steeds matig
tot zeer ongunstig. De resterende opgave van 36% is een gemiddelde en verschilt sterk tussen de
verschillende soorten en habitattypen. Voor habitattypen en soorten van de Habitatrichtlijn is de
restopgave groot, met respectievelijk 88% (d.w.z. 46 habitattypen) en 64% (d.w.z. 52 soorten). Voor
de vogels is de resterende opgave relatief kleiner. In de groep van inheemse broedvogels resteert

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 19

voor 32% van de soorten een opgave (d.w.z. 64 broedvogels), terwijl dat 18% is (d.w.z. 42 soorten)
bij de inheemse niet-broedvogels.
Vergeleken met de huidige SvI blijven grote verschillen zichtbaar (figuur 5): bij de broedvogels en
niet-broedvogels neemt het aantal soorten met een (matig tot zeer) ongunstige SvI het sterkst af
(ruim 10%), bij de habitatrichtlijnsoorten is dat 5% en voor de habitattypen wordt nauwelijks
verbetering verwacht.

Figuur 5

Staat van Instandhouding voor habitattypen en VHR-soorten in 2027 op basis van de

parameter Toekomstsperspectief en het doortrekken van huidige gemeten trends en voorziene
ontwikkelingen.

3.3

Grootte van de resterende opgave (na 2027)

Wanneer rekening gehouden wordt met voorgenomen beleid blijkt dat het aantal habitattypen en
VHR-soorten met een grote ecologisch opgave (zeer ongunstige SvI) halveert van 22% (figuur 4) tot
11% (figuur 5). Met name de habitattypen en habitatrichtlijnsoorten hebben in de toekomst nog een
grote ecologische opgave (tabel 3). De habitattypen en soorten die verbeteren, behouden wel een
ecologische opgave, maar deze is kleiner (in de toekomst een matig ongunstige SvI). Het aantal
habitattypen en VHR-soorten met een kleine ecologisch opgave (matig ongunstige SvI) blijft nagenoeg
gelijk (25% voor zowel de huidige als toekomstige situatie). Er treedt dus een verschuiving op van
habitattypen en soorten met een huidig grote ecologische opgave (zeer ongunstige SvI) naar een
toekomstig kleine ecologische opgave (matig ongunstige SvI) en van habitattypen en soorten met een
huidige kleine ecologische opgave (matig ongunstige SvI) naar geen opgave (gunstige SvI).

20 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Tabel 3

Overzicht van de grootte van de ecologische opgave voor habitattypen en VHR-soorten.

Zie bijlage 1 voor het totaaloverzicht.
Habitattypen

Habitatrichtlijn-

Broedvogels

Niet-

Totaal

N = 52

soorten

N = 200

broedvogels

N = 566

N = 81
Aantal met resterende opgave

N = 233

46

52

64

42

204

Met kleine ecologische opgave

20

28

52

40

140

Met grote ecologische opgave

26

24

12

2

64

3.4

Waar komt de resterende opgave voor?

Habitattypen met een resterende opgave na 2027 komen vooral voor in de klassen terrestrische en
aquatische natuur (zie figuur 6). Deze liggen voornamelijk binnen de NNN. Een deel van de soorten
met een resterende opgave in 2027, met name de broedvogels, komt ook buiten de NNN voor in het
agrarisch en stedelijk gebied.
In figuur 7 valt op dat met name de landschappelijk open ecosystemen op het land na 2027 een
resterende opgave hebben, zoals geldt voor alle habitattypen en VHR-soorten die voorkomen in
natuurlijke graslanden (zie ook bijlage 2). Dit betekent niet dat de kwaliteit van alle natuurlijke
graslanden in Nederland slecht is. Het betekent dat de kwaliteit in een deel van de natuurlijke
graslanden onvoldoende is én dat er een tekort aan natuurlijke graslanden is om tot een gunstige
staat van instandhouding te komen. Naast natuurlijke graslanden hebben naar verhouding veel
habitattypen en VHR-soorten van heide & ven een resterende opgave (figuur 7). In bos is de
resterende opgave relatief klein. Echter, uitgaande van absolute aantallen soorten en habitattypen is
ook in bos de resterende opgave aanzienlijk. Datzelfde geldt voor boerenland en moeras.

Figuur 6

Verdeling van de habitattypen en VHR-soorten met een resterende opgave over

verschillende hoofdgroepen van ecosystemen (zie tabel 2).

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 21

Figuur 7

Uitsplitsing van de SvI in 2027 over verschillende ecosystemen.

Tussen provincies zijn ook verschillen zichtbaar (tabel 4). Met name Limburg heeft veel natuur die
alleen in die provincie voorkomt. Zo zijn er 17 habitattypen en VHR-soorten met een resterende
opgave die buiten Limburg niet of nauwelijks voorkomen. Voor het realiseren van een gunstige SvI
voor deze VHR-waardes heeft Limburg dan ook een ‘erg grote’ dan wel ‘grote’ verantwoordelijkheid. In
bijlage 3 t/m 14 wordt per provincie de opgave verder uitgewerkt. In bijlage 15 wordt een overzicht
gegeven van de habitattypen en VHR-soorten met een resterende opgave die in Rijkswateren
voorkomen.

Tabel 4

Overzicht van aantal VHR-waarden met een resterende opgave waarvoor de betreffende

provincie een ‘erg grote’, ‘grote’ dan wel ‘meer dan gemiddelde’ verantwoordelijkheid heeft. ‘Erg grote
verantwoordelijkheid’ betreffen VHR-waarden die qua verspreiding meer dan 50% voorkomen in de
betreffende provincie, ‘grote’ tussen 25% en 50% en ‘meer dan gemiddelde’ tussen 10% en 25%.
erg grote

grote

meer dan gemiddelde

verantwoordelijkheid

verantwoordelijkheid

verantwoordelijkheid

Drenthe

3

8

37

Flevoland

0

1

7

Friesland

3

14

77

Gelderland

5

23

67

Groningen

2

7

21

Limburg

17

7

28

Noord-Brabant

4

10

68

Noord-Holland

1

11

65

Overijssel

3

8

59

Utrecht

0

0

11

Zeeland

2

6

40

Zuid-Holland

2

8

42

22 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Figuur 8 laat, analoog aan figuur 6, per provincie zien of habitattypen en VHR-soorten met een
resterende opgave voorkomen binnen of buiten natuurgebieden. Het blijkt dat:
• de resterende opgave voor terrestrische natuur is in alle provincies relatief groot, vooral in
Overijssel, Drenthe, Gelderland en Limburg;
• in laag-Nederland is de resterende opgave binnen de aquatische natuur groter dan in hoogNederland;
• de resterende opgave voor boerenland en stad is relatief het grootst in de provincie Groningen.

Figuur 8

Verschillen tussen provincies met betrekking tot het voorkomen van habitattypen en

VHR-soorten met een resterende opgave over verschillende gebieden. In deze figuur zijn de
Rijkswateren buiten beschouwing gelaten.

3.5

Belangrijkste oorzaken van de resterende opgave

Op basis van de belangrijkste ecologische parameters die de staat van instandhouding bepalen, kan
een eerste indicatie van de oorzaak van de ongunstige SvI van habitattypen en VHR-soorten worden
gegeven. Vaak spelen meerdere, met elkaar interacterende oorzaken. Voor 50% van de habitattypen
en VHR-soorten met een resterende opgave is zowel de kwaliteit van het ecosysteem (vooral slechte
milieu- en watercondities) alsook de oppervlakte een belemmering (tabel 5). Voor deze soorten en
habitattypen geldt zowel een verbeteropgave als een uitbreidingsopgave van geschikte ecosystemen.
Daarnaast is voor meer dan 34% van de habitattypen en VHR-soorten met een resterende opgave
alleen de kwaliteit van het ecosysteem een belemmering en voor 15% de oppervlakte van geschikte
ecosystemen. Kwaliteitsverbetering is (zoals door vermindering van de vermesting, verdroging etc.)
de belangrijkste ecologische opgave voor 98% van de habitattypen, 81% van de
habitatrichtlijnsoorten, 83% van de broedvogels en 67% van de niet-broedvogels (figuur 9). Echter, er

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 23

geldt ook een belemmering ten aanzien van het oppervlak aan geschikte ecosystemen (d.w.z.
verschillende soortpopulaties hebben voor het bereiken van een gunstige SvI een groter leefgebied
nodig). Dit is vooral van belang voor habitattypen en niet-broedvogels. Vergroting van het
verspreidingsgebied, waarbij soorten weer moeten gaan toenemen op plekken waar zij nu verdwenen
zijn, geldt vooral voor broed- en niet-broedvogels. Voor een beperkt aantal habitattypen en VHRsoorten worden nieuwe bedreigingen – die nu nog niet spelen, maar in de toekomst toenemen – als
belemmering gezien. Het gaat hier bijvoorbeeld over opkomende effecten van klimaatverandering.
Soms is de bedreiging onbekend, omdat er nog geen verklaring is voor de achteruitgang van een VHRsoort of -habitattype (zie ook tabel 6).

Tabel 5

Overzicht van de mate waarin habitattypen en VHR-soorten een resterende opgave

hebben, voor wat betreft de kwaliteit van het ecosysteem (verbeteropgave) alsook de oppervlakte
(uitbreidingsopgave).
Habitattypen

Habitatrichtlijnsoort

Broedvogel

Niet-broedvogel

totaal

Oppervlakte

0%

17%

16%

29%

15%

Kwaliteit

37%

52%

27%

26%

34%

Oppervlakte en kwaliteit

63%

33%

58%

48%

50%

Figuur 9

Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van

instandhouding in 2027 belemmeren en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding,
2) Areaal/Populatie, 3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief.

Tabel 6 geeft weer hoe vaak voor habitattypen en VHR-soorten met een resterende opgave, oorzaken
van een ongunstige SvI worden genoemd. Meestal kunnen er meerdere oorzaken worden
onderscheiden (zie ook Box 1). Voor habitattypen zijn de belangrijkste drukfactoren en bedreigingen
Landbouw (mest), Waterbeheer en het ontbreken van Natuurlijke processen (tabel 6). Voor
habitatrichtlijnsoorten zijn dit Beheer (o.a. natuurbeheer om vermesting tegen te gaan),
Infrastructuur, Stedelijke ontwikkeling en Waterbeer, voor broedvogels zijn dit Landbouw (pesticide),
Beheer (o.a. landbouwgebied) en voor niet-broedvogels met name Waterbeheer (tabel 6). Het blijkt
dat voor ruim 65% van de habitattypen en VHR-soorten er een oorzaak speelt met betrekking tot
Landbouw (mest), Landbouw (pesticide) en/of Beheer, die alle te maken hebben met de negatieve
impact vanuit de landbouw. Daarnaast gaat het vaak om oorzaken vanuit het waterbeheer en voor
een derde zijn het ook oorzaken die samenhangen met stedelijke ontwikkeling. Daarnaast zijn er ook
oorzaken vanuit de klimaatverandering, natuurlijke processen en infrastructuur (tabel 6, figuur 10).

24 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Box 1 – Wat is het probleem?
Het voortbestaan van een soort of habitattype kan worden verbeeld
aan de hand van een krukje. Het krukje heeft een zitvlak en meerdere
poten. Het zitvlak verbeeldt het leefgebied van bijvoorbeeld een
weidevogelsoort. De poten verbeelden de factoren die van belang zijn
om het leefgebied van de weidevogelsoort in stand te houden, zoals
een goede grondwaterstand, openheid van het landschap, laat in het
seizoen maaien etc. Als de populatie van de betreffende
weidevogelsoort achteruitgaat, dan gaat er ergens in het (eco)systeem
iets mis. Dat kan verlies aan leefgebied zijn; het zitvlak wordt kleiner.
Maar ook kan de kwaliteit van de verschillende factoren achteruitgaan;
er wordt aan de poten gerammeld en/of gezaagd. Als dat maar lang
genoeg doorgaat, zal het krukje instabiel worden en omvallen; het
leefgebied voor de weidevogel wordt steeds minder geschikt, de
populatie neemt af en zal uiteindelijk uitsterven. Dit ‘stoelpotenmodel’
kent zijn oorsprong bij broedvogels als Grote karekiet, Grauwe
klauwier en Zwarte stern (Beintema 2007), maar is generiek
toepasbaar op soorten en habitattypen.

Tabel 6

Oorzaken (drukfactoren en bedreigingen) van een resterende opgave in 2027.
Habitattypen

Habitatrichtlijnsoorten

Broedvogels

Niet-broedvogels

54%

35%

47%

14%

Landbouw (pesticide)

0%

23%

67%

29%

Beheer2

26%

54%

61%

33%

Bosbouw

13%

19%

14%

0%

Grondstofwinning

9%

4%

0%

10%

Energie

2%

10%

38%

43%

Infrastructuur

11%

56%

17%

19%

Stedelijke ontwikkeling

22%

50%

36%

38%

Visserij en jacht

9%

19%

17%

26%

Landbouw (mest)

Defensie en veiligheid

0%

40%

0%

0%

Invasieve soorten

43%

21%

2%

0%

Vervuiling

37%

13%

2%

5%

Waterbeheer

59%

50%

25%

52%

Natuurlijke processen3

57%

33%

25%

12%

Catastrofen

0%

2%

0%

0%

Klimaatverandering

30%

27%

27%

43%

Onbekend/Geen

0%

4%

8%

29%

2

3

Onder het aspect ‘beheer’ valt zowel het natuurbeheer als het beheer ten behoeve van soorten die in het agrarisch gebied
voorkomen. Natuurbeheer kan een indirecte oorzaak zijn van een ongunstige SvI, wanneer bijvoorbeeld vanwege
vermesting (hoofdoorzaak) vaker moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.
Natuurlijke processen kunnen op verschillende wijze een drukfactor zijn: vanwege het ontbreken van natuurlijke
processen die nodig zijn voor een goed functioneren van een ecosysteem, door successie naar andere ecosystemen en
doordat een habitattype oorspronkelijk deel uitmaakt van een groter natuurlijk systeem, maar momenteel is ingebed in
overig landgebruik.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 25

Figuur 10

Percentage van habitattypen en VHR-soorten met een opgave waar maatregelen nodig

zijn om de impact van drukfactoren en bedreigingen tegen te gaan.

Wanneer naar de ecosystemen gekeken wordt, valt op dat het beheer van Natuurlijke graslanden en
het waterbeheer van Sloten & kanalen als (mede)oorzaak genoemd wordt voor een ongunstige SvI bij
nagenoeg alle habitattypen en VHR-soorten met een resterende opgave in deze systemen (tabel 7).
Verder zijn het beheer van het Boerenland, het gebruik van pesticiden in het Boerenland, de visserij
voor Open zee en het waterbeheer voor Plas & ondiep water voor meer dan 75% van de habitattypen
en VHR-soorten met een opgave (mede)oorzaak van een ongunstige SvI.

26 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Tabel 7

Belangrijkste oorzaken van een ongunstige SvI van habitattypen en VHR-soorten binnen

een bepaald type natuur (ecosysteem). Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de
desbetreffende drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de
betreffende habitattypen en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Het ‘% met opgave’ komt overeen
met figuur 7 en geeft het percentage van habitattypen en VHR-soorten weer dat een resterende
opgave heeft in het betreffende ecosysteem. Het ‘aandeel ecosysteem van de totale opgave’ geeft het
aandeel van het betreffende ecosysteem voor de totale resterende opgave van 36%. De aandelen

Diep meer

Beek

Plas & ondiep water

Sloten & kanalen

Open duin

Bos

Heide & ven

Natuurlijke graslanden

Moeras

Boerenland

Stad

aandeel ecosysteem
van de totale opgave
Beheer
Bosbouw
Catastrofen
Defensie en veiligheid
Energie
Grondstofwinning
Infrastructuur
Invasieve soorten
Klimaatverandering
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Natuurlijke processen
Onbekend/Geen
Stedelijke ontwikkeling
Vervuiling
Visserij en jacht
Waterbeheer

Rivier

% met opgave

Open zee

sommeren tot 100%.

19%

40%

26%

38%

32%

45%

40%

21%

61%

100%

33%

48%

34%

4%

2%

2%

2%

10%

2%

7%

12%

12%

7%

17%

20%

3%

0-10%

25-50%

0-10%

25-50% 25-50% 50-75% 25-50% 10-25% 10-25%

≥90%

25-50% 75-90% 25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25% 50-75% 10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25% 25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

25-50%

25-50%

0-10%

50-75%

0-10%

25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

25-50% 25-50% 10-25%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25% 25-50%

0-10%

25-50% 25-50% 50-75% 10-25% 10-25% 25-50% 10-25% 10-25% 10-25% 50-75%

25-50% 10-25%

0-10%

25-50% 10-25% 10-25% 10-25% 25-50% 10-25% 25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75% 10-25% 50-75% 10-25% 50-75% 25-50% 10-25% 10-25% 25-50% 25-50% 25-50% 10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

25-50%

0-10%

50-75% 25-50% 50-75% 10-25% 25-50% 50-75% 50-75% 25-50% 25-50% 10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50% 25-50% 25-50% 25-50% 25-50% 25-50% 25-50% 25-50% 50-75% 25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25% 25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25% 10-25% 10-25% 10-25% 25-50% 10-25% 25-50% 75-90% 50-75%
10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50% 25-50% 50-75% 50-75% 50-75% 50-75% 10-25% 25-50% 25-50% 25-50% 25-50% 25-50% 50-75%
25-50% 25-50%

0-10%

25-50%

0-10%

75-90% 25-50% 50-75%

0-10%

25-50% 10-25%

25-50% 50-75% 50-75% 50-75% 75-90%

10-25% 10-25%
≥90%

0-10%

0-10%

10-25% 25-50% 10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50% 10-25% 10-25%

25-50% 25-50% 25-50% 50-75% 50-75% 10-25%

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

0-10%

| 27

4

Discussie – hoe verder?

De conclusies laten zien dat er een aanzienlijke toekomstige beleidsopgave ligt indien beleid wil
streven naar verhoging van doelbereik voor de Vogel- en Habitatrichtlijn. Analyses laten zien dat
ecologische opgaven fors te noemen zijn in vergelijking tot de winst die geboekt is met de
maatregelen uit het Natuurpact. Wil het beleid doelbereik verhogen, dan lijkt een aanvullend langjarig
traject nodig. De voorliggende studie geeft een eerste globale aanduiding waaraan gedacht zou
moeten worden. De studie geeft nog geen detailinformatie over benodigde oppervlaktes en
gedetailleerde maatregelen. Wel wordt per provincie inzicht gegeven welke leefgebieden dienen te
worden uitgebreid en/of verbeterd en welke maatregelen daartoe dienen te worden genomen om de
oorzaken van een ongunstige SvI te verminderen. Door gebruik te maken van scenario’s met
maatregelenpakketten kan met modelstudies een inschatting worden gegeven welke inspanningen in
milieuverbetering, beheer of extra areaal nodig zijn voor een hoger doelbereik. Momenteel vinden
dergelijke analyses reeds plaats in het kader van de Natuurverkenningen (Dirkx et al., 2019). Ook kan
meer specifiek op beheerniveau voor een VHR-soort of habitattype gebruikgemaakt worden van
informatie in achtergronddocumenten, zoals uit Foppen et al. (2016) en Bijlsma et al. (2014b). Het
uiteindelijke maatregelenpakket zal in afstemming met verschillende actoren en lokale kennis in de
provincies vastgesteld moeten worden.
De resultaten van deze studie onderschrijven de ambitie van Rijk en provincies om het natuurbeleid te
versterken, verbeteren, verbreden en verbinden (IPO & LNV 2019). Versterken, omdat er voor bijna
de helft van de habitattypen en VHR-soorten met een toekomstige opgave een areaaluitbreiding van
geschikte ecosystemen nodig is. Versterking van het Natuurnetwerk lijkt voor de hand te liggen,
aangezien veel soorten en habitattypen momenteel niet meer buiten natuurgebieden voor kunnen
komen. Ook het verbeteren lijkt een goede strategierichting. Analyses laten immers zien dat
kwaliteitsverbetering nodig is voor bijna alle habitattypen en VHR-soorten met een resterende opgave.
Hierbij moet gekeken worden wat intern in natuurgebieden gedaan kan worden, maar ook wat extern
nodig is. De resultaten geven immers aan dat veel druk van buiten de natuurgebieden komt vanaf
landbouw, stedelijke ontwikkeling en infrastructuur. Rijk en provincies willen daarom ook inzetten op
verbreden en verbinden en het natuurpositief maken van andere sectoren (verbreden en verbinden;
Min LNV. 2019). De duiding van de ecologische belemmeringen van een hoger doelbereik geeft aan
dat het niet alleen gaat om een ruimtelijke strategie, een beheerstrategie of een strategie gericht op
milieuververbetering. Veelal zullen strategieën in samenhang nodig zijn. Provincies zullen gezamenlijk
met het rijk en andere partijen een pad moeten uitzetten wat wanneer gedaan moet worden. Een
langetermijnplanning kan ook gaan aansluiten op het Europese beleid van post-2020, waarin
waarschijnlijk verder geconcretiseerd zal worden hoe een hoger VHR-doelbereik dichterbij gebracht
moet worden.
Voor de helft van de habitattypen wordt aangegeven dat (het gemis aan) grootschalige processen
momenteel ook een belemmering is voor de realisatie van een hoger doelbereik. Voor de meest
kritische habitattypen en ook enkele VHR-soorten zullen natuurgebieden soms op landschapsschaal
moeten worden ingebed, waarbij het gebruik is afgestemd op de natuurlijke processen in dat
landschap. Daarbij zal systeemherstel met overgangen, gradiënten en zones rond natuur als strategie
van verbinden moeten worden uitgewerkt.
Een ander aspect is het zicht krijgen op haalbaarheid op korte, middellange en lange termijn. Daarbij
hoort ook de discussie rond klimaatverandering en klimaatmitigatie en -adaptatie. Een
langetermijnstrategie gericht op een stapsgewijze aanpak met mogelijkheden tot aanpassing kan niet
alleen helpen aansluiting te vinden met de Europese aanpak, maar ook voorkomen dat verkeerde
wegen worden ingeslagen. Een lerende aanpak met tussentijdse evaluatie zou daarin goed passen.

28 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

De resultaten van deze studie geven, zoals gezegd, een verdere detaillering van de opgave voor het
realiseren van een gunstige staat van instandhouding voor alle habitattypen en VHR-soorten. Daarin is
gebruikgemaakt van de recentste VHR-rapportages. Dit is een rijke bron van gegevens die nuttig is
voor een brede groep gebruikers. De bestanden zijn openbaar, maar ze zijn niet makkelijk te
gebruiken.
Een kanttekening bij het gebruik van de resultaten van deze informatie is dat het ingeschatte
toekomstperspectief voor de staat van instandhouding wordt bepaald door experts, waarbij rekening
gehouden wordt met een combinatie van trends, drukfactoren, bedreigingen en maatregelen (DG
Environment 2017). Deze inschatting is minder strak gedefinieerd dan bijvoorbeeld gemodelleerde
condities voor de staat van instandhouding. Zo is minder duidelijk welk ingezet beleid – met de
bijbehorende maatregelen – wel en niet bij de inschatting zijn meegenomen. Echter, ook alternatieven
zoals modelberekeningen zijn vereenvoudigingen van de werkelijkheid. Goed om te zien is dat de
opgave van 36% goed overeenkomt met de eerdere 35% op basis van modelberekeningen, waarbij
slechts een deelset van de habitattypen en VHR-soorten is gebruikt. Daarnaast kan nog worden
opgemerkt dat het toekomstperspectief beperkt (twee rapportages; 12 jaar) vooruitkijkt.
Langetermijneffecten, zoals klimaatverandering, zitten dan beperkt in de inschatting. Ook in de
eerdere modelinschattingen was klimaatverandering niet meegenomen. Voor een
langetermijnstrategie is het echter aan te raden ook naar langetermijnveranderingen door
klimaatverandering te kijken.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 29

5

Conclusies en Aanbevelingen

De belangrijkste conclusies en beleidsaanbevelingen uit voorliggend onderzoek zijn puntsgewijs:
• Uit gegevens blijkt dat de het doelbereik tot 2027 kan toenemen tot 64% van alle habitattypen en
VHR-soorten waarvoor Nederland verantwoordelijk is. Dit betekent dat er na 2027 een resterende
opgave is van gemiddeld 36%. Meer specifiek is dat 88% van de habitattypen, 64% van de
habitatrichtlijnsoorten, 32% van de inheemse broedvogels en 18% van de inheemse nietbroedvogels (zoals trekvogels en overwinteraars).
• Zonder aanvullend beleid blijft het doelbereik na 2027 steken op 64% van de habitattypen en VHRsoorten met een gunstige staat van instandhouding.
• Er liggen na 2027 opgaven in alle ecosystemen en provincies, maar er kunnen duidelijk
zwaartepunten worden onderscheiden. Vooral in natuurlijke graslanden, heide & ven en boerenland
is het aantal habitattypen en VHR-soorten met een ongunstige staat van instandhouding na 2027
nog steeds (erg) groot. Het vóórkomen van deze habitattypen en VHR-soorten is soms
voorbehouden aan één of enkele provincies. Deze gedeelde verantwoordelijkheid vraagt om een
nauwe samenwerking en afstemming van de beleidsstrategie. In de bijlagen in voorliggend rapport
is per provincie en voor de Rijkswateren aangegeven waar de prioriteiten liggen. Provincies en Rijk
kunnen deze informatie gebruiken om na te gaan in hoeverre de huidige plannen aansluiten bij de
opgaven waarvoor zij grote verantwoordelijkheid dragen en voor welke opgaven additionele
maatregelen nodig zijn om tot een hoger doelbereik te komen.
• Er liggen veelal meerdere oorzaken ten grondslag aan een ongunstige staat van instandhouding.
Voor 84% van de habitattypen en VHR-soorten ligt de oorzaak bij een ongunstige kwaliteit van het
leefgebied (o.a. als gevolg van vermesting en/of wateronttrekking). Bij 65% is er ook een tekort aan
leefgebied. Met extra natuur-, water- en milieubeleid gericht op het oplossen van deze knelpunten
kan een stap gezet worden in het verhogen van het doelbereik. Dit vraagt om een combinatie van
maatregelen. Deze kunnen deels binnen het NNN worden genomen, maar er zal waarschijnlijk ook
buiten het NNN moeten worden gezocht.
• Om de staat van instandhouding te verbeteren, zou vervolgonderzoek zich moeten richten op het
concreet aangeven hoeveel hectaren natuur extra nodig zijn en waar een verhoging van de
grondwaterstand en/of een verlaging van de stikstofdepositie ecologisch gezien het meeste resultaat
bieden.

30 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Literatuur

Beintema, A.J. (2007). Mijn vogels. Atlas, Amsterdam.
Bijlsma R.J., J.A.M. Janssen, E.J. Weeda & J.H.J. Schaminée. (2014a). Gunstige referentiewaarden
voor oppervlakte en verspreidingsgebied van Natura 2000-habitattypen in Nederland.
WOt-rapport 125, Wageningen, Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu.
Bijlsma R.J., Janssen J.A.M., Ottburg F.G.W.A., van Swaay C.A.M. & Weeda E.J. (2014b). Evaluatie
Natura 2000-doelen (deel I); Een oriënterende studie naar de haalbaarheid van gunstige
referentiewaarden. Wageningen, Alterra Wageningen UR (University & Research Centre)/
De Vlinderstichting. Alterra-rapport (intern EZ)
Bijlsma, R.J., Agrillo, E., Attorre, F., Boitani, L., Brunner, A., Evans, P., Foppen, R., Gubbay, S.,
Janssen, J.A.M., van Kleunen A., Lnghout, W., Noordhuis, R., Pacifici, M., Ramirez, I.,
Rondinini, C., van Roomen, M., Siepel, H. & Langhout, W. (2019). Defining and applying the
concept of Favourable Reference Values for species and habitats under the EU Birds and Habitats
Directives. Technical report 2928, Wageningen Environmental Research.
CBS, PBL, RIVM, WUR (2018). Fauna van stedelijk gebied, 1990-2017 (indicator 1585, versie 02,
6 december 2018). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL
Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu,
Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.
https://www.clo.nl/indicatoren/nl1585-trend-fauna-stad?ond=20877.
CBS, PBL, RIVM, WUR (2019). Fauna van het agrarisch gebied, 1990-2017 (indicator 1580, versie 03,
18 juni 2019). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau
voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven;
en Wageningen University and Research, Wageningen. https://www.clo.nl/indicatoren/nl1580trend-fauna-agrarisch?ond=20877.
DG Environment (2017). Reporting under Article 17 of the Habitats Directive: Explanatory notes and
guidelines for the period 2013–2018. Final version – May 2017.
http://cdr.eionet.europa.eu/help/habitats_art17/index_html (Reporting guidelines Article 17 (pdf))
Foppen F., van Roomen M., van den Bremer L. & Noordhuis R. (2016). De ecologische haalbaarheid
van de Natura 2000 instandhoudingsdoelen voor vogels. Sovon-rapport 2016/51. Sovon
Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen.
IPO & LNV. 2019. Nederland Natuurpositief. Ambitiedocument voor een gezamenlijke aanpak in
natuurbeleid. Publicatienummer 0919-120. Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Den Haag.
Woestenburg M. et al. in prep. Europese Vogel- en Habitatrichtlijn 2019 – Nederlandse rapportages
over de status van de soorten en habitattypen van de Vogel- en Habitatrichtlijn in de periode
2013-2018. Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Newbold T, Hudson LN, Hill SL et al (2015). Global effects of land use on local terrestrial biodiversity.
Nature 520(7545):45-50
Ottburg F.G.W.A. & C.A.M. van Swaay (2014). Habitatrichtlijnsoorten in Nederland. Gunstige
referentiewaarden voor de populatieomvang en het range van soorten van bijlage II, IV en V van
de Europese Habitatrichtlijn. WOT-rapport 124, Wageningen, Wettelijke Onderzoekstaken Natuur
& Milieu.
Schneider G, Krauss J, Boetzl FA, Fritze M-A, Steffan-Dewenter I (2016). Spillover from adjacent crop
and forest habitats shapes carabid beetle assemblages in fragmented semi-natural grasslands.
Oecologia 182(4):1141-1150
Scholes R, Biggs R (2005). A biodiversity intactness index. Nature 434(7029):45-49
Van Kleunen A., Foppen R. & van Turnhout C. (2017). Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels 2016
volgens Nederlandse en IUCN-criteria. Sovon-rapport 2017/34. Sovon Vogelonderzoek Nederland,
Nijmegen.
Van Kleunen A., van Winden E., Dreef C., Foppen R. & van Roomen M. (2015). Rode, Oranje en
Blauwe Lijst van doortrekkende en overwinterende vogelpopulaties in Nederland – technische
rapportage. Sovon-rapport 2016/01, Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 31

Vogel R.L., Koese B., Kranenbarg J., La Haye M., Odé B., Sierdsema H., Sparrius L., Verburg P. &
Zollinger R. (2013). Het belang van Nederland buiten de Ecologische Hoofdstructuur voor soorten
van de Vogelrichtlijn en van bijlage V van de Habitatrichtlijn. Sovon-rapport 2013.015. Sovon,
Nijmegen.

32 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Habitattypen en VHR-soorten
met een resterende opgave
Tabel B1.1 Habitattypen en soorten met een matig ongunstige SvI na 2027. Voor broedvogels en
niet-broedvogels betreft dit de indicatieve SvI op basis van Foppen et al. (2016) en Vogel et al.

Staat van instandhouding matig ongunstig na 2027

(2013).
Habitattypen
Slik- en zandplaten
Riffen van open zee
Zilte pionierbegroeiingen
Slijkgrasvelden
Schorren en zilte graslanden
Grijze duinen
Duinheiden met struikhei
Duinbossen
Vochtige duinvalleien
Binnenlandse kraaiheidebegroeiingen
Kranswierwateren
Zure vennen
Jeneverbesstruwelen
Blauwgraslanden
Ruigten en zomen
Pioniervegetaties met snavelbiezen
Galigaanmoerassen
Veldbies-beukenbossen
Beuken-eikenbossen met hulst
Vochtige alluviale bossen

Habitatrichtlijnsoorten
Zeggekorfslak
Medicinale bloedzuiger
Gaffellibel
Groene glazenmaker
Zeeprik
Zalm
Kamsalamander
Boomkikker
Heikikker
Muurhagedis
Zandhagedis
Gladde slang
Ruige dwergvleermuis
Meervleermuis
Gewone grootoorvleermuis
Laatvlieger
Grijze grootoorvleermuis
Baardvleermuis
Tweekleurige vleermuis
Hazelmuis
Bunzing
Rendiermos (5 soorten)
Tonghaarmuts
Noordse winterjuffer
Spaanse vlag
Geel schorpioenmos
Rugstreeppad
Rivierdonderpad (incl. Beekdonderpad)

Broedvogels
Roerdomp
Woudaap
Wintertaling
Zomertaling
Slobeend
Eider
Bruine kiekendief
Blauwe kiekendief
Grauwe kiekendief
Torenvalk
Boomvalk
Korhoen
Porseleinhoen
Kwartelkoning
Kluut
Bontbekplevier
Strandplevier
Kievit
Kemphaan
Watersnip
Grutto
Wulp
Tureluur
Kokmeeuw
Grote stern
Visdief
Noordse stern
Koekoek
Steenuil
Velduil
Hop
Draaihals
Zwarte specht
Veldleeuwerik
Huiszwaluw
Duinpieper
Graspieper
Gele kwikstaart
Nachtegaal
Gekraagde roodstaart
Paapje
Tapuit
Grote karekiet
Spotvogel
Fluiter
Matkop
Wielewaal
Klapekster
Roek
Spreeuw
Ringmus
Grauwe gors

Niet-broedvogels
Fuut
Kleine zwaan
Taigarietgans
Smient
Wilde eend
Tafeleend
Kuifeend
Topper
Eider
Zwarte zee-eend
Brilduiker
Middelste zaagbek
Blauwe kiekendief
Ruigpootbuizerd
Meerkoet
Scholekster
Kluut
Strandplevier
Goudplevier
Kievit
Kemphaan
Grutto
Wulp
Zwarte ruiter
Tureluur
Steenloper
Kleine mantelmeeuw
Zwarte stern
Velduil
Veldleeuwerik
Strandleeuwerik
Duinpieper
Grauwe klauwier
Roek
Frater
IJsgors
Sneeuwgors
Geelgors
Ortolaan
Grauwe gors

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 33

Tabel B1.2 Habitattypen en soorten met een zeer ongunstige SvI na 2027. Voor broedvogels en niet-

Staat van instandhouding zeer ongunstig na 2027

broedvogels betreft dit de indicatieve SvI op basis van Foppen et al. (2016) en Vogel et al. (2013).
Habitattypen
Permanent overstroomde zandbanken
Estuaria
Grote baaien
Stuifzandheiden met struikhei
Zandverstuivingen
Zeer zwakgebufferde vennen
Zwakgebufferde vennen
Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
Beken en rivieren met waterplanten
Vochtige heiden
Droge heiden
Pionierbegroeiingen op rotsbodem
Stroomdalgraslanden
Zinkweiden
Kalkgraslanden
Heischrale graslanden
Glanshaver- en vossenstaarthooilanden
Actieve hoogvenen
Herstellende hoogvenen
Overgangs- en trilvenen
Kalktufbronnen
Kalkmoerassen
Eikenhaag-beukenbossen
Oude eikenbossen
Hoogveenbossen
Droge hardhoutooibossen

Habitatrichtlijnsoorten
Nauwe korfslak
Oostelijke witsnuitlibel
Pimpernelblauwtje
Grote vuurvlinder
Donker pimpernelblauwtje
Brede geelgerande waterroofkever
Vliegend hert
Europese rivierkreeft
Beekprik
Fint
Grote modderkruiper
Vroedmeesterpad
Geelbuikvuurpad
Knoflookpad
Rosse vleermuis
Brandts vleermuis
Ingekorven vleermuis
Hamster
Noordse woelmuis
Kruipend moerasscherm
Valkruid
Drijvende waterweegbree
Platte schijfhoren
Barbeel

34 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Broedvogels
Roodhalsfuut
Pijlstaart
Patrijs
Scholekster
Zomertortel
Ransuil
Kuifleeuwerik
Engelse kwikstaart
Kramsvogel
Buidelmees
Keep
Ortolaan

Niet-broedvogels
Bonte kraai
Ringmus

Overzicht habitattypen en VHRsoorten per ecosysteem
In onderstaande tabellen wordt per ecosysteem weergegeven welke habitattypen en VHR-soorten
bijna volledig en welke deels voorkomen binnen het betreffende ecosysteem. Sommige habitattypen
en VHR-soorten komen in meerdere ecosystemen voor.

Habitattypen
Permanent overstroomde zandbanken
Estuaria
Slik- en zandplaten
Grote baaien
Riffen van open zee

Habitatrichtlijnsoorten

Habitattypen

Habitatrichtlijnsoorten

Beken en rivieren met waterplanten

Gaffellibel
Europese rivierkreeft
Zeeprik
Beekprik
Fint
Zalm
Knoflookpad
Meervleermuis
Barbeel
Rugstreeppad
Rivierdonderpad (incl. Beekdonderpad)

Habitattypen

deels

(bijna) 100%

Open zee

Zeeprik
Fint
Zalm

Niet-broedvogels
Zwarte zee-eend

Fuut
Topper
Eider
Kleine mantelmeeuw

Broedvogels

Niet-broedvogels

Habitatrichtlijnsoorten

Broedvogels

Niet-broedvogels

Europese rivierkreeft
Meervleermuis

Roodhalsfuut

Fuut
Kleine zwaan
Taigarietgans
Smient
Tafeleend
Kuifeend
Topper
Brilduiker
Middelste zaagbek
Meerkoet
Kleine mantelmeeuw
Zwarte stern

Habitattypen

Habitatrichtlijnsoorten

Broedvogels

Niet-broedvogels

Beken en rivieren met waterplanten

Gaffellibel
Europese rivierkreeft
Zeeprik
Beekprik
Knoflookpad
Drijvende waterweegbree
Barbeel
Rivierdonderpad (incl. Beekdonderpad)

deels

(bijna) 100%

Rivier

Broedvogels

deels

(bijna) 100%

Diep meer

deels

(bijna) 100%

Beek

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 35

Habitattypen
Kranswierwateren
Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden

deels

(bijna) 100%

Plas & ondiep water

Habitattypen

Broedvogels

Niet-broedvogels

Medicinale bloedzuiger
Groene glazenmaker
Brede geelgerande waterroofkever
Europese rivierkreeft
Grote modderkruiper
Kamsalamander
Boomkikker
Meervleermuis
Tweekleurige vleermuis
Drijvende waterweegbree
Platte schijfhoren
Rugstreeppad

Roodhalsfuut
Pijlstaart
Zomertaling
Slobeend
Kluut
Bontbekplevier
Strandplevier
Tureluur
Kokmeeuw
Grote stern
Visdief
Noordse stern

Fuut
Kleine zwaan
Taigarietgans
Smient
Wilde eend
Tafeleend
Kuifeend
Topper
Brilduiker
Middelste zaagbek
Meerkoet
Scholekster
Kluut
Strandplevier
Goudplevier
Kievit
Kemphaan
Grutto
Wulp
Zwarte ruiter
Tureluur
Steenloper
Kleine mantelmeeuw
Zwarte stern

Habitatrichtlijnsoorten

Broedvogels

Niet-broedvogels

(bijna) 100%

Sloten & kanalen

Habitatrichtlijnsoorten

deels

Medicinale bloedzuiger
Groene glazenmaker
Brede geelgerande waterroofkever
Grote modderkruiper
Kamsalamander
Tweekleurige vleermuis
Drijvende waterweegbree
Platte schijfhoren
Rivierdonderpad (incl. Beekdonderpad)
Habitattypen
Zilte pionierbegroeiingen
Slijkgrasvelden
Schorren en zilte graslanden
Grijze duinen
Duinheiden met struikhei
Vochtige duinvalleien

Habitatrichtlijnsoorten
Nauwe korfslak

Broedvogels

Niet-broedvogels

Zandhagedis
Rendiermos (5 soorten)
Rugstreeppad

Eider
Blauwe kiekendief
Velduil
Nachtegaal
Tapuit

Velduil
Duinpieper
Bonte kraai
Frater
IJsgors
Sneeuwgors
Grauwe klauwier

Habitattypen
Duinbossen
Kalktufbronnen
Veldbies-beukenbossen
Beuken-eikenbossen met hulst
Eikenhaag-beukenbossen
Oude eikenbossen
Hoogveenbossen
Vochtige alluviale bossen
Droge hardhoutooibossen
Ruigten en zomen

Habitatrichtlijnsoorten
Vliegend hert

Broedvogels
Zwarte specht
Kramsvogel
Spotvogel
Fluiter
Matkop
Wielewaal
Keep

Niet-broedvogels

Boomkikker
Rosse vleermuis
Ruige dwergvleermuis
Brandts vleermuis
Ingekorven vleermuis
Gewone grootoorvleermuis
Laatvlieger
Baardvleermuis
Hazelmuis
Rendiermos (5 soorten)
Spaanse vlag

Koekoek
Ransuil
Nachtegaal
Spreeuw

deels

(bijna) 100%

Open duin

deels

(bijna) 100%

Bos

Wilde eend
Meerkoet

36 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Habitattypen
Stuifzandheiden met struikhei
Binnenlandse kraaiheidebegroeiingen
Zandverstuivingen
Zeer zwakgebufferde vennen
Zwakgebufferde vennen
Zure vennen
Vochtige heiden
Droge heiden
Jeneverbesstruwelen
Actieve hoogvenen
Herstellende hoogvenen
Pioniervegetaties met snavelbiezen

Habitatrichtlijnsoorten
Oostelijke witsnuitlibel
Gladde slang

Broedvogels
Korhoen
Draaihals
Duinpieper
Klapekster

Niet-broedvogels

Medicinale bloedzuiger
Brede geelgerande waterroofkever
Kamsalamander
Heikikker
Zandhagedis
Rendiermos (5 soorten)
Valkruid
Drijvende waterweegbree
Noordse winterjuffer

Roodhalsfuut
Wintertaling
Boomvalk
Wulp
Hop
Gekraagde roodstaart
Tapuit

Duinpieper
Grauwe klauwier

Habitattypen
Pionierbegroeiingen op rotsbodem
Stroomdalgraslanden
Zinkweiden
Kalkgraslanden
Heischrale graslanden
Blauwgraslanden
Glanshaver- en vossenstaarthooilanden

Habitatrichtlijnsoorten
Donker pimpernelblauwtje
Geelbuikvuurpad

Broedvogels

Niet-broedvogels

Pimpernelblauwtje
Vroedmeesterpad
Knoflookpad
Heikikker
Noordse woelmuis
Kruipend moerasscherm
Valkruid
Spaanse vlag

Veldleeuwerik
Graspieper
Gele kwikstaart

Habitattypen
Overgangs- en trilvenen
Galigaanmoerassen
Kalkmoerassen

Habitatrichtlijnsoorten
Zeggekorfslak
Grote vuurvlinder
Tonghaarmuts
Geel schorpioenmos

Ruigten en zomen

Medicinale bloedzuiger
Pimpernelblauwtje
Brede geelgerande waterroofkever
Meervleermuis
Noordse woelmuis
Bunzing
Kruipend moerasscherm
Noordse winterjuffer

Broedvogels
Roerdomp
Woudaap
Porseleinhoen
Grote karekiet
Buidelmees
Roodhalsfuut
Wintertaling
Pijlstaart
Zomertaling
Slobeend
Eider
Bruine kiekendief
Scholekster
Kluut
Bontbekplevier
Strandplevier
Watersnip
Tureluur
Kokmeeuw
Grote stern
Visdief
Noordse stern
Koekoek
Velduil

deels

(bijna) 100%

Heide & ven

deels

(bijna) 100%

Natuurlijke graslanden

deels

(bijna) 100%

Moeras

Niet-broedvogels
Strandleeuwerik

Taigarietgans
Smient
Wilde eend
Eider
Blauwe kiekendief
Meerkoet
Scholekster
Kluut
Strandplevier
Goudplevier
Kievit
Kemphaan
Grutto
Wulp
Zwarte ruiter
Tureluur
Steenloper
Kleine mantelmeeuw
Zwarte stern
Velduil
Frater
IJsgors
Sneeuwgors

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 37

Habitattypen

Habitatrichtlijnsoorten
Hamster

(bijna) 100%

Boerenland

deels

Kamsalamander
Knoflookpad
Heikikker
Rosse vleermuis
Ruige dwergvleermuis
Ingekorven vleermuis
Gewone grootoorvleermuis
Laatvlieger
Grijze grootoorvleermuis
Baardvleermuis
Hazelmuis
Bunzing

Habitattypen

deels

(bijna) 100%

Stad

38 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Broedvogels
Grauwe kiekendief
Torenvalk
Patrijs
Kwartelkoning
Kievit
Kemphaan
Grutto
Zomertortel
Steenuil
Engelse kwikstaart
Paapje
Roek
Ortolaan
Grauwe gors
Zomertaling
Slobeend
Bruine kiekendief
Blauwe kiekendief
Boomvalk
Scholekster
Watersnip
Wulp
Tureluur
Visdief
Koekoek
Ransuil
Velduil
Hop
Veldleeuwerik
Huiszwaluw
Graspieper
Gele kwikstaart
Gekraagde roodstaart
Ringmus

Habitatrichtlijnsoorten

Broedvogels

Muurhagedis
Vroedmeesterpad
Rosse vleermuis
Meervleermuis
Brandts vleermuis
Ingekorven vleermuis
Gewone grootoorvleermuis
Laatvlieger
Grijze grootoorvleermuis
Tweekleurige vleermuis

Kuifleeuwerik
Huiszwaluw
Spreeuw
Ringmus

Niet-broedvogels
Ruigpootbuizerd
Veldleeuwerik
Roek
Geelgors
Ortolaan
Grauwe gors
Ringmus

Kleine zwaan
Taigarietgans
Smient
Wilde eend
Blauwe kiekendief
Goudplevier
Kievit
Kemphaan
Wulp
Kleine mantelmeeuw
Velduil
Bonte kraai
Grauwe klauwier

Niet-broedvogels

Drenthe

In Drenthe komen 129 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een resterende
opgave geldt na 2027. Dit is 69% van alle habitattypen en soorten die dan nog een opgave hebben in
Nederland. Soorten waarvoor Drenthe een erg grote verantwoordelijkheid heeft, omdat meer dan 50%
van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt, zijn: Brede geelgerande waterroofkever,
Valkruid en Paapje (broedvogel). Daarnaast kent de provincie ook een grote verantwoordelijkheid voor
vier habitattypen, één habitatrichtlijnsoort en drie broedvogels, omdat 25-50% van hun verspreiding
momenteel in deze provincie ligt (tabel B3.1, figuur B3.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name voor binnen het ecosysteem Heide & ven. Met name de kwaliteit van het leefgebied
(of de structuur en functie zoals dit bij habitattypen wordt genoemd) dient verbeterd te worden.
Daarnaast is er ook een opgave met betrekking tot uitbreiding van het leefgebied, zowel qua
verspreiding als qua areaal (figuur B3.2). Tabel B3.2 bevat de belangrijkste drukfactoren die een
hoger doelbereik belemmeren voor de provincie Drenthe.
De habitattypen en VHR-soorten waarvoor Drenthe een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name ook voor in de omringende provincies. Met name Overijssel, Friesland en Gelderland
zijn provincies waarin veel habitattypen en VHR-soorten voorkomen die ook in Drenthe voorkomen
(figuur B3.3).

Tabel B3.1 Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Drenthe een erg grote dan wel grote
verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Drenthe.
Erg groot (≥50%)
Habitattypen

Groot (25-50%)
Binnenlandse kraaiheidebegroeiingen
Zure vennen
Actieve hoogvenen
Herstellende hoogvenen

Habitatrichtlijnsoorten

Brede geelgerande waterroofkever

Noordse winterjuffer

Valkruid
Broedvogels

Paapje

Roodhalsfuut
Watersnip
Draaihals

Niet-broedvogels

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 39

Aantallen
Figuur B3.1 Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Drenthe alsook de mate (%) waarin zij
voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B3.2 Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van
instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Drenthe
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

40 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Bos

Heide & ven

Natuurlijke graslanden

Moeras

Boerenland

Stad

75-90%

25-50%

50-75%

75-90%

50-75%

50-75%

10-25%

0-10% 10-25%

0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

25-50%

75-90%

≥90%

25-50% 25-50%

10-25%

10-25%

10-25%

≥90%

25-50%

≥90%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

0-10%

Plas & ondiep water

25-50% 25-50%

Beek

Drenthe
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Sloten & kanalen

Tabel B3.2 Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik
belemmeren in Drenthe. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker
moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50% 25-50%

75-90%

10-25%

25-50%

50-75%

25-50%

0-10%

50-75%

10-25% 50-75%

75-90%

10-25%

25-50%

10-25%

25-50%

10-25%

50-75%

0-10% 25-50%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

25-50%

0-10%

0-10%

25-50%

25-50% 10-25%

0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75% 0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

≥90%

50-75%

≥90%

10-25%

25-50%

25-50%

50-75%

10-25%

0-10%

0-10% 25-50%

50-75%

25-50%

50-75%

50-75%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 50-75%

50-75%

0-10%

25-50%

10-25%

50-75%

25-50%

0-10%

0-10% 10-25%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

Figuur B3.3 Provincies waar habitattypen en VHR-soorten, waarvoor Drenthe een grote tot erg grote
verantwoordelijkheid heeft, eveneens voorkomen en waarmee Drenthe de resterende opgaven
gezamenlijk kan oppakken.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 41

Flevoland

In Flevoland komen 106 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een resterende
opgave geldt na 2027. Dit is 56% van alle habitattypen en soorten die een resterende opgave hebben
in Nederland. De soort waarvoor Flevoland een grote verantwoordelijkheid heeft, omdat 25-50% van
hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt, is de Zwarte stern (figuur B4.1). Deze soort komt
ook in de overige provincies als niet-broedvogel voor. Daarnaast heeft de provincie voor één
habitattype, vijf broedvogels en één niet-broedvogel een bovengemiddelde verantwoordelijkheid,
omdat 10-25% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt (tabel B4.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een bovengemiddelde tot grote verantwoordelijkheid
heeft, komen met name voor binnen de ecosystemen Moeras, Plas & ondiep water en Groot meer. Met
name de kwaliteit van het leefgebied (of de structuur en functie zoals dit bij habitattypen wordt
genoemd) dient verbeterd te worden. Daarnaast is er ook een resterende opgave met betrekking tot
uitbreiding van het leefgebied, zowel qua verspreiding als qua areaal (figuur B4.2). Tabel B4.2 bevat de
belangrijkste drukfactoren die een hoger doelbereik belemmeren voor de provincie Flevoland.

Tabel B4.1 Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Flevoland een grote dan wel bovengemiddelde
verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Flevoland.
Erg groot (≥50%)

Groot (25-50%)

Habitattypen

Bovengemiddeld (10-25%)
Kranswierwateren

Habitatrichtlijnsoorten
Broedvogels

Woudaap
Grauwe kiekendief
Bontbekplevier
Grote karekiet
Buidelmees

Niet-broedvogels

42 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Zwarte stern

Topper

Aantallen
Figuur B4.1 Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Flevoland alsook de mate (%) waarin zij
voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B4.2 Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van
instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Flevoland
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 43

Tabel B4.2 Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik
belemmeren in Flevoland. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker

Sloten & kanalen

Bos

Heide & ven

Natuurlijke graslanden

Moeras

Boerenland

Stad

25-50%

25-50%

25-50%

50-75%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

0-10%

Beek

0-10% 25-50%

Diep meer

Flevoland
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Plas & ondiep water

moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

0-10%

10-25%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

75-90%

≥90%

0-10% 25-50%

25-50%

50-75%

25-50%

50-75%

≥90%

25-50%

75-90%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

75-90% 0-10%

50-75%

10-25%

10-25%

10-25%

0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

10-25%

0-10%

10-25%

10-25%

25-50%

25-50% 25-50%

25-50%

50-75%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

50-75%

50-75% 0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10% 25-50%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 50-75%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

75-90% 50-75%

75-90%

75-90%

0-10%

25-50%

50-75%

50-75%

10-25%

10-25%

25-50% 0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

25-50%

0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75% 0-10%

0-10%

25-50%

10-25%

0-10%

25-50%

25-50%

50-75%

10-25%

0-10%

10-25% 0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

44 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Friesland

In Friesland komen 149 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een resterende
opgave geldt na 2027. Dit is 79% van alle habitattypen en soorten die een opgave hebben in
Nederland. Soorten waarvoor Friesland een erg grote verantwoordelijkheid heeft, omdat meer dan
50% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt, zijn: Oostelijke witsnuitlibel, Eider
(broedvogel) en Kemphaan (broedvogel). Daarnaast kent de provincie ook een grote
verantwoordelijkheid voor één habitatrichtlijnsoort, vier broedvogels en negen niet-broedvogels,
omdat 25-50% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt (tabel B5.1, figuur B5.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name voor binnen de ecosystemen Plas & ondiep water, Open duin en Moeras. Met name
de kwaliteit van het leefgebied (of de structuur en functie zoals dit bij habitattypen wordt genoemd)
dient verbeterd te worden. Daarnaast is er ook een resterende opgave met betrekking tot uitbreiding
van het leefgebied, zowel qua verspreiding als qua areaal (figuur B5.2). Tabel B5.2 bevat de
belangrijkste drukfactoren die een hoger doelbereik belemmeren voor de provincie Friesland.
De habitattypen en VHR-soorten waarvoor Friesland een grote tot erg grote verantwoordelijkheid
heeft, komen met name ook voor in de andere kustprovincies: Groningen, Noord-Holland, ZuidHolland en Zeeland (figuur B5.3).

Tabel B5.1 Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Friesland een erg grote dan wel grote
verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Friesland.
Erg groot (≥50%)

Groot (25-50%)

Habitattypen
Habitatrichtlijnsoorten

Oostelijke witsnuitlibel

Groene glazenmaker

Broedvogels

Eider

Blauwe kiekendief

Kemphaan

Noordse stern
Velduil
Tapuit

Niet-broedvogels

Topper
Eider
Middelste zaagbek
Steenloper
Zwarte stern
Strandleeuwerik
Frater
IJsgors
Sneeuwgors

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 45

Aantallen
Figuur B5.1 Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Friesland alsook de mate (%) waarin zij
voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B5.2 Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van
instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Friesland
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

46 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Tabel B5.2 Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik
belemmeren in Friesland. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker

Stad

25-50%

75-90%

50-75%

10-25%

50-75%

50-75%

10-25%

10-25%

25-50%

10-25%

25-50%

25-50%

75-90%

≥90%

25-50% 0-10%

25-50%

25-50%

50-75%

25-50%

25-50%

10-25%

≥90%

25-50%

75-90%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

Moeras

10-25%

10-25%

Bos

50-75%

0-10%

Open duin

Boerenland

Natuurlijke graslanden

Heide & ven

Sloten & kanalen

10-25%

0-10%

Beek
25-50%

0-10%

Diep meer

10-25% 0-10%

Rivier

Friesland
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Plas & ondiep water

moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 50-75%

0-10%

50-75%

0-10%

25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50% 0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

25-50%

10-25%

50-75%

10-25%

10-25%

10-25%

10-25%

10-25% 25-50%

10-25%

50-75%

25-50%

25-50%

10-25%

10-25%

0-10%

25-50%

10-25%

25-50%

0-10% 50-75%

0-10%

25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

10-25%

0-10%

50-75% 0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25% 0-10%

25-50%

0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50% 0-10%

25-50%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

10-25%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50% 50-75%

25-50%

75-90%

75-90%

25-50%

10-25%

50-75%

25-50%

50-75%

10-25%

0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

25-50%

10-25%

50-75%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 50-75%

0-10%

50-75%

25-50%

25-50%

0-10%

50-75%

0-10%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

Figuur B5.3 Provincies waar habitattypen en VHR-soorten, waarvoor Friesland een grote tot erg
grote verantwoordelijkheid heeft, eveneens voorkomen en waarmee Friesland de resterende opgaven
gezamenlijk kan oppakken.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 47

Gelderland

In Gelderland komen 143 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een
resterende opgave geldt na 2027. Dit is 76% van alle habitattypen en soorten die een opgave hebben
in Nederland. Gelderland is niet alleen qua oppervlakte groot, maar kent ook een zeer divers
landschap. Soorten waarvoor Gelderland een erg grote verantwoordelijkheid heeft, omdat meer dan
50% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt, zijn: Vliegend hert, Europese rivierkreeft,
Beekprik, Gladde slang en Grauwe gors (broedvogel). Daarnaast kent de provincie ook een grote
verantwoordelijkheid voor veertien habitattypen, zeven habitatrichtlijnsoorten en twee broedvogels,
omdat 25-50% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt (tabel B6.1, figuur B6.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name voor binnen de ecosystemen Beek, Plas & ondiep water, Sloten & kanalen, Bos,
Heide & ven en Natuurlijke graslanden. Met name de kwaliteit van het leefgebied (of de structuur en
functie zoals dit bij habitattypen wordt genoemd) dient verbeterd te worden. Daarnaast is er ook een
resterende opgave met betrekking tot uitbreiding van het leefgebied, zowel qua verspreiding als qua
areaal (figuur B6.2). Tabel B6.2 bevat de belangrijkste drukfactoren die een hoger doelbereik
belemmeren voor de provincie Gelderland.
De habitattypen en VHR-soorten waarvoor Gelderland een grote tot erg grote verantwoordelijkheid
heeft, komen met name ook voor in provincies op de overige zandgronden. Met name Overijssel en
Limburg zijn provincies waarin veel habitattypen en VHR-soorten voorkomen die ook in Gelderland
voorkomen. Daarnaast komt ook meer dan 60% van de habitattypen en soorten voor in Friesland
(figuur B6.3).

Tabel B6.1 Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Gelderland een erg grote dan wel grote
verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Gelderland.
Erg groot (≥50%)
Habitattypen

Groot (25-50%)
Stuifzandheiden met struikhei
Binnenlandse kraaiheibegroeiingen
Zandverstuivingen
Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
Droge heiden
Jeneverbesstruwelen
Stroomdalgraslanden
Heischrale graslanden
Glanshaver- en vossenstaarthooilanden
Kalkmoerassen
Beuken-eikenbossen met hulst
Oude eikenbossen
Vochtige alluviale bossen
Droge hardhoutooibossen

Habitatrichtlijnsoorten

Vliegend hert

Medicinale bloedzuiger

Europese rivierkreeft

Grote modderkruiper

Beekprik

Kamsalamander

Gladde slang

Boomkikker
Zandhagedis
Gewone grootoorvleermuis
Rendiermos (5 soorten)

Broedvogels

Grauwe gors

Draaihals
Kramsvogel

Niet-broedvogels

48 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Aantallen
Figuur B6.1 Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Gelderland alsook de mate (%) waarin zij
voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B6.2 Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van
instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Gelderland
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 49

Bos

Natuurlijke graslanden

Moeras

Boerenland

Stad

25-50%

25-50%

50-75%

50-75%

50-75%

25-50%

25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

25-50%

75-90%

≥90%

25-50% 0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

10-25%

≥90%

25-50%

75-90%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

25-50%

10-25% 0-10%

0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

10-25%

25-50%

50-75% 50-75%

50-75%

25-50%

50-75%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

50-75%

25-50% 50-75%

25-50%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25% 0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

25-50% 25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

Heide & ven

Sloten & kanalen

25-50%

0-10%

Beek
25-50%

0-10%

Diep meer

25-50% 0-10%

Rivier

Gelderland
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Plas & ondiep water

Tabel B6.2 Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik
belemmeren in Gelderland. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker
moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

25-50% 0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

50-75%

10-25%

0-10%

0-10%

75-90% 75-90%

75-90%

75-90%

≥90%

10-25%

25-50%

75-90%

50-75%

0-10%

0-10%

50-75% 50-75%

50-75%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

25-50%

10-25%

10-25%

25-50%

10-25%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

Figuur B6.3 Provincies waar habitattypen en VHR-soorten, waarvoor Gelderland een grote tot erg
grote verantwoordelijkheid heeft, eveneens voorkomen en waarmee Gelderland de resterende
opgaven gezamenlijk kan oppakken.

50 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Groningen

In Groningen komen 127 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een
resterende opgave geldt na 2027. Dit is 62% van alle habitattypen en soorten die een opgave hebben
in Nederland. Soorten waarvoor Groningen een erg grote verantwoordelijkheid heeft, omdat meer dan
50% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt, zijn: Blauwe Kiekendief (broedvogel) en
Grauwe Kiekendief (broedvogel). Daarnaast kent de provincie ook een grote verantwoordelijkheid voor
één habitatrichtlijnsoort, twee broedvogels en vier niet-broedvogels, omdat 25-50% van hun
verspreiding momenteel in deze provincie ligt (tabel B7.1, figuur B7.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name voor binnen het ecosysteem Boerenland. Met name de kwaliteit van het leefgebied
(of de structuur en functie zoals dit bij habitattypen wordt genoemd) dient verbeterd te worden.
Daarnaast is er ook een resterende opgave met betrekking tot uitbreiding van het leefgebied, zowel
qua verspreiding als qua areaal (figuur B7.2). Tabel B7.2 bevat de belangrijkste drukfactoren die een
hoger doelbereik belemmeren voor de provincie Groningen.
De habitattypen en VHR-soorten waarvoor Groningen een grote tot erg grote verantwoordelijkheid
heeft, komen met name ook voor in Friesland, Noord-Holland, Drenthe en Noord-Brabant
(figuur B7.3).

Tabel B7.1 Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Groningen een erg grote dan wel grote
verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Groningen.
Erg groot (≥50%)

Groot (25-50%)

Habitattypen
Habitatrichtlijnsoorten
Broedvogels

Brandts vleermuis
Blauwe kiekendief
Grauwe kiekendief

Niet-broedvogels

Kwartelkoning
Grauwe gors
Zwarte ruiter
Strandleeuwerik
Bonte kraai
Frater

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 51

Aantallen
Figuur B7.1

Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Groningen alsook de mate (%) waarin zij

voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B7.2 Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van
instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Groningen
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

52 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Plas & ondiep water

Sloten & kanalen

Open duin

Bos

Heide & ven

Natuurlijke graslanden

Moeras

Boerenland

Stad

0-10%

≥90%

10-25%

50-75%

25-50%

25-50%

50-75%

50-75%

10-25%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

25-50%

50-75%

10-25%

50-75%

10-25%

75-90%

≥90%

0-10%

≥90%

25-50%

75-90%

25-50%

10-25%

10-25%

≥90%

10-25%

75-90%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75% 0-10%

50-75%

0-10%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

25-50%

25-50%

10-25%

0-10% 25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

25-50%

10-25%

0-10%

10-25%

10-25%

50-75%

25-50% 50-75%

50-75%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

0-10%

25-50%

10-25%

75-90%

25-50% 0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

Diep meer

Groningen
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Beek

Tabel B7.2 Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik
belemmeren in Groningen. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker
moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

≥90%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 50-75%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

50-75%

≥90%

75-90%

≥90%

25-50%

10-25%

50-75%

50-75%

50-75%

10-25%

0-10%

25-50% 0-10%

25-50%

0-10%

25-50%

10-25%

25-50%

10-25%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75% 0-10%

0-10%

50-75%

25-50%

10-25%

10-25%

25-50%

0-10%

25-50%

25-50%

0-10%

25-50% 0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

Figuur B7.3 Provincies waar habitattypen en VHR-soorten, waarvoor Groningen een grote tot erg
grote verantwoordelijkheid heeft, eveneens voorkomen en waarmee Groningen de resterende opgaven
gezamenlijk kan oppakken.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 53

Limburg

In Limburg komen 146 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een resterende
opgave geldt na 2027. Dit is 72% van alle habitattypen en soorten die een opgave hebben in
Nederland. Limburg heeft een erg grote verantwoordelijkheid voor veel habitattypen en VHR-soorten,
omdat meer dan 50% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt, zijn: Pionierbegroeiingen
op rotsbodem, Zinkweiden, Kalkgraslanden, Kalktufbronnen, Veldbies-beukenbossen, Gaffellibel,
Donker pimpernelblauwtje, Vroedmeesterpad, Geelbuikvuurpad, Muurhagedis, Ingekorven vleermuis,
Grijze grootoorvleermuis, Hamster, Hazelmuis, Barbeel, Spaanse vlag en Kuifleeuwerik (broedvogel).
Daarnaast kent de provincie ook een grote verantwoordelijkheid voor drie habitattypen, drie
habitatrichtlijnsoorten en één broedvogel, omdat 25-50% van hun verspreiding momenteel in deze
provincie ligt (tabel B8.1, figuur B8.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name voor binnen de ecosystemen Beek, Bos, Natuurlijke graslanden, Boerenland en
Stad. Met name de kwaliteit van het leefgebied (of de structuur en functie zoals dit bij habitattypen
wordt genoemd) dient verbeterd te worden. Daarnaast is er ook een resterende opgave met
betrekking tot uitbreiding van het leefgebied, zowel qua verspreiding als qua areaal (figuur B8.2).
Tabel B8.2 bevat de belangrijkste drukfactoren die een hoger doelbereik belemmeren voor de
provincie Limburg.
De habitattypen en VHR-soorten waarvoor Limburg een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
zijn vaak uniek voor Nederland. Toch komt een aantal ook voor in andere provincies op de
zandgronden: Overijssel, Noord-Brabant en Gelderland (figuur B8.3).

Tabel B8.1 Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Limburg een erg grote dan wel grote
verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Limburg.
Habitattypen

Erg groot (≥50%)

Groot (25-50%)

Pionierbegroeiingen op rotsbodem

Beken en rivieren met waterplanten

Zinkweiden

Kalkmoerassen

Kalkgraslanden

Eikenhaag-beukenbossen

Kalktufbronnen
Veldbies-beukenbossen
Habitatrichtlijnsoorten

Gaffellibel

Medicinale bloedzuiger

Donker pimpernelblauwtje

Vliegend hert

Vroedmeesterpad

Brandts vleermuis

Geelbuikvuurpad
Muurhagedis
Ingekorven vleermuis
Grijze grootoorvleermuis
Hamster
Hazelmuis
Barbeel
Spaanse vlag
Broedvogels

Kuifleeuwerik

Niet-broedvogels

54 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Grauwe gors

Aantallen
Figuur B8.1 Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Limburg alsook de mate (%) waarin zij
voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B8.2 Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van
instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Limburg
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 55

50-75%

50-75%

10-25%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

25-50%

50-75%

25-50%

10-25% 0-10%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

≥90%

50-75%

≥90%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10% 50-75%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

Stad

50-75%

0-10%

Boerenland

Natuurlijke graslanden

50-75%

10-25%

Moeras

Heide & ven

50-75%

0-10%

Bos

Sloten & kanalen

25-50%

0-10%

Beek
50-75%

0-10%

Diep meer

25-50% 0-10%

Rivier

Limburg
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Plas & ondiep water

Tabel B8.2 Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik
belemmeren in Limburg. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker
moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

25-50% 0-10%

25-50%

25-50%

50-75%

10-25%

25-50%

10-25%

10-25%

10-25%

50-75%

50-75% 50-75%

25-50%

25-50%

75-90%

25-50%

10-25%

25-50%

25-50%

50-75%

75-90%

0-10% 25-50%

0-10%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

10-25%

25-50%

0-10%

25-50%

25-50% 0-10%

25-50%

10-25%

0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

0-10%

10-25%

50-75%

0-10%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25% 0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

50-75% 50-75%

50-75%

50-75%

≥90%

25-50%

50-75%

25-50%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

50-75%

50-75%

25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50% 75-90%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

10-25%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

Figuur B8.3 Provincies waar habitattypen en VHR-soorten, waarvoor Limburg een grote tot erg grote
verantwoordelijkheid heeft, eveneens voorkomen en waarmee Limburg de resterende opgaven
gezamenlijk kan oppakken.

56 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Noord-Brabant

In Noord-Brabant komen 148 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een
resterende opgave geldt na 2027. Dit is 79% van alle habitattypen en soorten die een opgave hebben
in Nederland. Noord-Brabant is niet alleen qua oppervlakte groot, maar kent ook een zeer divers
landschap. Habitattypen en soorten waarvoor Noord-Brabant een erg grote verantwoordelijkheid
heeft, omdat meer dan 50% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt zijn: Zeer
zwakgebufferde vennen, Pimpernelblauwtje, Drijvende waterweegbree en Kuifleeuwerik (broedvogel).
Daarnaast kent de provincie ook een grote verantwoordelijkheid voor vier habitattypen, vier
habitatrichtlijnsoorten, één broedvogel en één niet-broedvogel, omdat 25-50% van hun verspreiding
momenteel in deze provincie ligt (tabel B9.1, figuur B9.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name voor binnen de ecosystemen Beek, Heide & ven en Stad. Met name de kwaliteit van
het leefgebied (of de structuur en functie zoals dit bij habitattypen wordt genoemd) dient verbeterd te
worden. Daarnaast is er ook een resterende opgave met betrekking tot uitbreiding van het leefgebied,
zowel qua verspreiding als qua areaal (figuur B9.2). Tabel B9.2 bevat de belangrijkste drukfactoren
die een hoger doelbereik belemmeren voor de provincie Noord-Brabant.
De habitattypen en VHR-soorten waarvoor Noord-Brabant een grote tot erg grote verantwoordelijkheid
heeft, komen met name ook voor in de provincies op de overige zandgronden. Met name Overijssel en
Limburg zijn provincies waarin veel habitattypen en VHR-soorten voorkomen die ook in Noord-Brabant
voorkomen. Daarnaast komt ook meer dan 60% van de habitattypen en soorten voor in Friesland
(figuur B9.3).

Tabel B9.1 Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Noord-Brabant een erg grote dan wel grote
verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Noord-Brabant.
Habitattypen

Erg groot (≥50%)

Groot (25-50%)

Zeer zwakgebufferde vennen

Stuifzandheiden met struikhei
Zwakgebufferde vennen
Zure vennen
Beken en rivieren met waterplanten

Habitatrichtlijnsoorten

Pimpernelblauwtje

Medicinale bloedzuiger

Drijvende waterweegbree

Beekprik
Knoflookpad
Tonghaarmuts

Broedvogels
Niet-broedvogels

Kuifleeuwerik

Zwarte specht
Taigarietgans

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 57

Aantallen
Figuur B9.1 Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Noord-Brabant alsook de mate (%) waarin zij
voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B9.2 Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van
instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Noord-Brabant
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

58 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Tabel B9.2 Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik
belemmeren in Noord-Brabant. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker

0-10%

Sloten & kanalen

Bos

Heide & ven

Natuurlijke graslanden

Moeras

Boerenland

Stad

50-75%

Plas & ondiep water

50-75% 0-10%

Beek

Diep meer

Noord-Brabant
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Rivier

moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

25-50%

50-75%

25-50%

75-90%

50-75%

25-50%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

25-50%

10-25%

10-25%

25-50%

75-90%

50-75%

25-50% 0-10%

50-75%

25-50%

50-75%

25-50%

10-25%

≥90%

25-50%

75-90%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 50-75%

0-10%

25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

25-50% 0-10%

25-50%

25-50%

50-75%

10-25%

50-75%

10-25%

10-25%

10-25%

10-25%

50-75% 50-75%

50-75%

50-75%

25-50%

10-25%

10-25%

50-75%

25-50%

25-50%

75-90%
0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25% 0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25% 0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75% 0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

50-75% 75-90%

75-90%

75-90%

≥90%

10-25%

50-75%

50-75%

75-90%

0-10%

0-10%

25-50% 50-75%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

50-75%

10-25%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25% 75-90%

10-25%

25-50%

10-25%

10-25%

25-50%

50-75%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10% 50-75%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

Figuur B9.3 Provincies waar habitattypen en VHR-soorten, waarvoor Noord-Brabant een grote tot erg
grote verantwoordelijkheid heeft, eveneens voorkomen en waarmee Noord-Brabant de resterende
opgaven gezamenlijk kan oppakken.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 59

Noord-Holland

In Noord-Holland komen 132 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een
resterende opgave geldt na 2027. Dit is 65% van alle habitattypen en soorten die een opgave hebben
in Nederland. Het habitattype waarvoor Noord-Holland een erg grote verantwoordelijkheid heeft,
omdat meer dan 50% van de verspreiding momenteel in deze provincie ligt, is: Duinheiden met
struikhei. Daarnaast kent de provincie ook een grote verantwoordelijkheid voor drie habitattypen, vijf
habitatrichtlijnsoorten, twee broedvogels en één niet-broedvogel, omdat 25-50% van hun verspreiding
momenteel in deze provincie ligt (tabel B10.1, figuur B10.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name voor binnen de ecosystemen Sloten & kanalen, Open duin en Stad. Met name de
kwaliteit van het leefgebied (of de structuur en functie zoals dit bij habitattypen wordt genoemd) dient
verbeterd te worden. Daarnaast is er ook een resterende opgave met betrekking tot uitbreiding van
het leefgebied, zowel qua verspreiding als qua areaal (figuur B10.2). Tabel B10.2 bevat de
belangrijkste drukfactoren die een hoger doelbereik belemmeren voor de provincie Noord-Holland.
De habitattypen en VHR-soorten waarvoor Noord-Holland een grote tot erg grote verantwoordelijkheid
heeft, komen ook vaak voor in de overige kustprovincies. Met name Friesland, Zuid-Holland en
Zeeland zijn provincies waarin veel habitattypen en VHR-soorten voorkomen die ook in Noord-Holland
voorkomen (figuur B10.3).

Tabel B10.1

Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Noord-Holland een erg grote dan wel grote

verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Noord-Holland.
Habitattypen

Erg groot (≥50%)

Groot (25-50%)

Duinheiden met struikhei

Grijze duinen
Duinbossen
Vochtige duinvalleien

Habitatrichtlijnsoorten

Ruige dwergvleermuis
Meervleermuis
Tweekleurige vleermuis
Noordse woelmuis
Rivierdonderpad (incl. Beekdonderpad)

Broedvogels

Pijlstaart
Grote stern

Niet-broedvogels

60 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Zwarte stern

Aantallen
Figuur B10.1

Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Noord-Holland alsook de mate (%) waarin

zij voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B10.2

Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van

instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Noord-Holland
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 61

Open duin

Bos

Heide & ven

Natuurlijke graslanden

Moeras

Boerenland

Stad

25-50%

50-75%

10-25%

10-25%

25-50%

10-25%

25-50%

0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

75-90%

≥90%

25-50%

50-75%

10-25%

25-50%

≥90%

25-50%

75-90%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

25-50%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

25-50%

25-50%

75-90%

50-75% 0-10%

0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

0-10%

10-25%

10-25%

50-75%

50-75% 50-75%

75-90%

50-75%

75-90%

10-25%

10-25%

25-50%

10-25%

25-50%

25-50%

50-75%

0-10% 25-50%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

10-25%

0-10%

10-25% 0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

25-50%

0-10%

0-10%

10-25%

25-50% 0-10%

75-90%

0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50% 0-10%

≥90%

0-10%

25-50%

25-50%

0-10%

25-50%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

50-75% 50-75%

≥90%

75-90%

≥90%

25-50%

25-50%

25-50%

50-75%

75-90%

10-25%

25-50%

0-10% 25-50%

0-10%

25-50%

10-25%

50-75%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 50-75%

0-10%

50-75%

0-10%

10-25%

10-25%

25-50%

50-75%

25-50%

10-25%

10-25%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

25-50% 0-10%

0-10%

10-25%

50-75% 0-10%

75-90%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50% 50-75%

Diep meer

Plas & ondiep water

25-50%

Beek

25-50%

75-90%

Rivier

Noord-Holland
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Sloten & kanalen

Tabel B10.2
Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik
belemmeren in Noord-Holland. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker
moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

25-50% 0-10%

Figuur B10.3 Provincies waar habitattypen en VHR-soorten, waarvoor Noord-Holland een grote tot
erg grote verantwoordelijkheid heeft, eveneens voorkomen en waarmee Noord-Holland de resterende
opgaven gezamenlijk kan oppakken.

62 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Overijssel

In Overijssel komen 144 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een
resterende opgave geldt na 2027. Dit is 71% van alle habitattypen en soorten die een opgave hebben
in Nederland. Soorten waarvoor Overijssel een erg grote verantwoordelijkheid heeft, omdat meer dan
50% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt, zijn: Grote vuurvlinder, Geel
schorpioenmos en Korhoen (broedvogel). Daarnaast kent de provincie ook een grote
verantwoordelijkheid voor vier habitattypen en vier habitatrichtlijnsoorten, omdat 25-50% van hun
verspreiding momenteel in deze provincie ligt (tabel B11.1, figuur B11.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name voor binnen de ecosystemen Natuurlijke graslanden en Moeras. Met name de
kwaliteit van het leefgebied (of de structuur en functie zoals dit bij habitattypen wordt genoemd) dient
verbeterd te worden. Daarnaast is er ook een resterende opgave met betrekking tot uitbreiding van
het leefgebied, zowel qua verspreiding als qua areaal (figuur B11.2). Tabel B11.2 bevat de
belangrijkste drukfactoren die een hoger doelbereik belemmeren voor de provincie Overijssel.
De habitattypen en VHR-soorten waarvoor Overijssel een grote tot erg grote verantwoordelijkheid
heeft, komen met name ook voor in de omringende provincies Drenthe, Friesland en Gelderland.
Daarnaast is ook Noord-Brabant een provincie waarin veel habitattypen en VHR-soorten voorkomen
die ook in Overijssel voorkomen (figuur B11.3).

Tabel B11.1

Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Overijssel een erg grote dan wel grote

verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Overijssel.
Erg groot (≥50%)
Habitattypen

Groot (25-50%)
Jeneverbesstruwelen
Stroomdalgraslanden
Blauwgraslanden
Overgangs- en trilvenen

Habitatrichtlijnsoorten

Grote vuurvlinder

Zeggekorfslak

Geel schorpioenmos

Knoflookpad
Kruipend moerasscherm
Noordse winterjuffer

Broedvogels

Korhoen

Niet-broedvogels

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 63

Aantallen
Figuur B11.1

Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Overijssel alsook de mate (%) waarin zij

voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B11.2

Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van

instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Overijssel
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

64 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Tabel B11.2

Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik

belemmeren in Overijssel. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker

Figuur B11.3

Boerenland

Stad

75-90%

25-50%

50-75%

25-50%

10-25%

25-50%

0-10%

10-25%

75-90%

≥90%

50-75% 0-10%

50-75%

25-50%

75-90%

10-25%

25-50%

75-90%

25-50%

75-90%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

0-10%

Moeras

Natuurlijke graslanden

75-90%

25-50%

Bos
25-50%

10-25%

Sloten & kanalen
50-75%

0-10%

Plas & ondiep water
25-50%

0-10%

Beek
50-75%

0-10%

Diep meer

50-75% 0-10%

Rivier

Overijssel
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Heide & ven

moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 25-50%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

25-50%

0-10%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50% 0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

50-75%

0-10%

25-50%

10-25%

25-50%

50-75% 25-50%

50-75%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

10-25%

10-25%

10-25%

50-75%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25% 0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

25-50%

25-50% 0-10%

50-75%

25-50%

10-25%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50% 0-10%

25-50%

10-25%

25-50%

0-10%

10-25%

50-75%

10-25%

0-10%

0-10%

25-50% 50-75%

25-50%

75-90%

≥90%

25-50%

25-50%

75-90%

75-90%

10-25%

0-10%

25-50% 25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

25-50%

50-75%

25-50%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 50-75%

0-10%

25-50%

10-25%

10-25%

25-50%

10-25%

10-25%

10-25%

10-25%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

Provincies waar habitattypen en VHR-soorten, waarvoor Overijssel een grote tot erg

grote verantwoordelijkheid heeft, eveneens voorkomen en waarmee Overijssel de resterende opgaven
gezamenlijk kan oppakken.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 65

Utrecht

In Utrecht komen 123 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een resterende
opgave geldt na 2027. Dit is 60% van alle habitattypen en soorten die een opgave hebben in
Nederland. In de provincie Utrecht komen geen soorten of habitattypen voor waarvan meer dan 25%
van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt (figuur B12.1). De provincie heeft wel een
bovengemiddelde verantwoordelijkheid voor één habitattype en tien habitatrichtlijnsoorten, omdat
10-25% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt (tabel B12.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een bovengemiddelde tot grote
verantwoordelijkheid heeft, komen met name voor binnen de ecosystemen Plas & ondiep water,
Sloten & kanalen, Bos, Boerenland en Stad. Met name de kwaliteit van het leefgebied (of de structuur
en functie zoals dit bij habitattypen wordt genoemd) dient verbeterd te worden. Daarnaast is er ook
een resterende opgave met betrekking tot uitbreiding van het leefgebied, zowel qua verspreiding als
qua areaal (figuur B12.2). Tabel B12.2 bevat de belangrijkste drukfactoren die een hoger doelbereik
belemmeren voor de provincie Utrecht.

Tabel B12.1

Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Utrecht een bovengemiddelde

verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Utrecht.
Erg groot (≥50%)

Groot (25-50%)

Bovengemiddeld (10-25%

Habitattypen

Kranswierwateren

Habitatrichtlijnsoorten

Groene glazenmaker
Zeeprik
Heikikker
Rosse vleermuis
Ruige dwergvleermuis
Gewone grootoorvleermuis
Baardvleermuis
Tweekleurige vleermuis
Platte schijfhoren
Geel schorpioenmos

Broedvogels
Niet-broedvogels

66 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Aantallen
Figuur B12.1

Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Utrecht alsook de mate (%) waarin zij

voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B12.2

Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van

instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Utrecht
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 67

Tabel B12.2

Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik

belemmeren in Utrecht. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker

Stad

25-50%

50-75%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

75-90%

≥90%

25-50% 0-10%

10-25%

25-50%

50-75%

10-25%

25-50%

≥90%

25-50%

75-90%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 50-75%

0-10%

25-50%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25% 0-10%

0-10%

25-50%

50-75%

25-50%

10-25%

10-25%

25-50%

25-50%

50-75%

10-25% 50-75%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

50-75%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

75-90% 0-10%

75-90%

0-10%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

25-50%

10-25% 0-10%

10-25%

10-25%

10-25%

10-25%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25% 0-10%

10-25%

10-25%

25-50%

0-10%

10-25%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

25-50% 50-75%

10-25%

75-90%

≥90%

10-25%

25-50%

75-90%

50-75%

10-25%

10-25%

0-10% 25-50%

0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

Moeras

50-75%

0-10%

Bos

Boerenland

Natuurlijke graslanden

Heide & ven

Sloten & kanalen

25-50%

0-10%

Beek
10-25%

0-10%

Diep meer

10-25% 0-10%

Rivier

Utrecht
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Plas & ondiep water

moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 75-90%

0-10%

25-50%

10-25%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

10-25%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

68 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Zeeland

In Zeeland komen 121 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een resterende
opgave geldt na 2027. Dit is 59% van alle habitattypen en soorten die een opgave hebben in
Nederland. Het habitattype en de soort waarvoor Zeeland een erg grote verantwoordelijkheid heeft,
omdat meer dan 50% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt, zijn: Slijkgrasvelden en
Engelse Kwikstaart (broedvogel). Daarnaast kent de provincie ook een grote verantwoordelijkheid
voor twee habitattypen, twee habitatrichtlijnsoorten en twee niet-broedvogels, omdat 25-50% van
hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt (tabel B13.1, figuur B13.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name voor binnen het ecosysteem Open duin. Met name de kwaliteit van het leefgebied
(of de structuur en functie zoals dit bij habitattypen wordt genoemd) dient verbeterd te worden.
Daarnaast is er ook een resterende opgave met betrekking tot uitbreiding van het leefgebied, zowel
qua verspreiding als qua areaal (figuur B13.2). Tabel B13.2 bevat de belangrijkste drukfactoren die
een hoger doelbereik belemmeren voor de provincie Zeeland.
De habitattypen en VHR-soorten waarvoor Zeeland een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name ook voor in de omringende provincies. Met name Noord-Brabant, Zuid-Holland en
Noord-Holland zijn provincies waarin veel habitattypen en VHR-soorten voorkomen die ook in Zeeland
voorkomen (figuur B13.3).

Tabel B13.1

Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Zeeland een erg grote dan wel grote

verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Zeeland.
Habitattypen

Erg groot (≥50%)

Groot (25-50%)

Slijkgrasvelden

Zilte pionierbegroeiingen
Schorren en zilte graslanden

Habitatrichtlijnsoorten

Tonghaarmuts
Kruipend moerasscherm

Broedvogels
Niet-broedvogels

Engelse kwikstaart
Strandplevier
Grutto

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 69

Aantallen
Figuur B13.1

Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Zeeland alsook de mate (%) waarin zij

voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B13.2

Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van

instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Zeeland
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

70 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Beek

Plas & ondiep water

Sloten & kanalen

Open duin

Bos

Heide & ven

Natuurlijke graslanden

Moeras

Boerenland

Stad

Zeeland
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Diep meer

Tabel B13.2
Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik
belemmeren in Zeeland. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker
moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

25-50%

25-50%

50-75%

25-50%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

25-50%

50-75%

10-25%

25-50%

75-90%

≥90%

0-10%

0-10%

25-50%

0-10%

25-50%

25-50%

50-75%

50-75%

25-50%

75-90%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75% 0-10%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

25-50%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

25-50%

0-10%

10-25%

25-50%

0-10%

10-25%

10-25%

25-50%

50-75% 0-10%

50-75%

25-50%

0-10%

10-25%

25-50%

10-25%

25-50%

10-25%

50-75%

50-75% 0-10%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

25-50%

10-25%

0-10%

0-10%

≥90%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

25-50%

25-50%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25% 0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75% 0-10%

75-90%

50-75%

25-50%

25-50%

25-50%

75-90%

75-90%

10-25%

0-10%

25-50% 0-10%

25-50%

25-50%

50-75%

0-10%

25-50%

50-75%

50-75%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

75-90% 0-10%

50-75%

10-25%

25-50%

0-10%

10-25%

25-50%

50-75%

0-10%

0-10%

50-75% 0-10%

10-25%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

Figuur B13.3 Provincies waar habitattypen en VHR-soorten, waarvoor Zeeland een grote tot erg
grote verantwoordelijkheid heeft, eveneens voorkomen en waarmee Zeeland de resterende opgaven
gezamenlijk kan oppakken.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 71

Zuid-Holland

In Zuid-Holland komen 130 habitattypen, Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten voor, waarvoor een
resterende opgave geldt na 2027. Dit is 64% van alle habitattypen en soorten die een opgave hebben
in Nederland. Soorten waarvoor Zuid-Holland een erg grote verantwoordelijkheid heeft, omdat meer
dan 50% van hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt, zijn: Nauwe korfslak en Strandplevier
(niet-broedvogel). Daarnaast kent de provincie ook een grote verantwoordelijkheid voor drie
habitattypen, drie habitatrichtlijnsoorten, één broedvogels en één niet-broedvogel, omdat 25-50% van
hun verspreiding momenteel in deze provincie ligt (tabel B14.1, figuur B14.1).
De habitattypen en soorten waarvoor de provincie een grote tot erg grote verantwoordelijkheid heeft,
komen met name voor binnen de ecosystemen Plas & ondiep water, Open duin en Moeras. Met name
de kwaliteit van het leefgebied (of de structuur en functie zoals dit bij habitattypen wordt genoemd)
dient verbeterd te worden. Daarnaast is er ook een resterende opgave met betrekking tot uitbreiding
van het leefgebied, zowel qua verspreiding als qua areaal (figuur B14.2). Tabel B14.2 bevat de
belangrijkste drukfactoren die een hoger doelbereik belemmeren voor de provincie Zuid-Holland.
De habitattypen en VHR-soorten waarvoor Zuid-Holland een grote tot erg grote verantwoordelijkheid
heeft, komen met name ook voor in de overige kustprovincies. Met name Zeeland, Noord-Holland en
Friesland zijn provincies waarin veel habitattypen en VHR-soorten voorkomen die ook in Zuid-Holland
voorkomen (figuur B14.3).

Tabel B14.1

Habitattypen en VHR-soorten waarvoor Zuid-Holland een erg grote dan wel grote

verantwoordelijkheid heeft, omdat deze (in vergelijking met andere provincies) momenteel relatief
veel voorkomen in Zuid-Holland.
Erg groot (≥50%)
Habitattypen

Groot (25-50%)
Grijze duinen
Duinbossen
Vochtige duinvalleien

Habitatrichtlijnsoorten

Nauwe korfslak

Noordse woelmuis
Tonghaarmuts
Platte schijfhoren

Broedvogels
Niet-broedvogels

Strandplevier
Strandplevier

72 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

Steenloper

Aantallen
Figuur B14.1

Het aantal habitattypen en VHR-soorten in Zuid-Holland alsook de mate (%) waarin

zij voorkomen in deze provincie, ten opzichte van het landelijke totaal.

Figuur B14.2

Indicatie van de belangrijkste ecologische parameters die een gunstige staat van

instandhouding in 2027 belemmeren voor habitattypen en soorten die in de provincie Zuid-Holland
voorkomen en de resterende opgave bepalen op basis van: 1) Verspreiding, 2) Areaal/Populatie,
3) Structuur & functie/Leefgebied en 4) Toekomstperspectief. De hoogte van de staafjes geeft het
relatieve belang weer ten opzichte van elkaar.

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 73

Plas & ondiep water

Sloten & kanalen

Open duin

Bos

Heide & ven

Natuurlijke graslanden

Moeras

Boerenland

Stad

25-50%

10-25%

75-90%

0-10%

10-25%

25-50%

25-50%

10-25%

25-50%

10-25%

10-25% 10-25%

0-10%

10-25%

50-75%

0-10%

25-50%

50-75%

10-25%

10-25%

75-90%

≥90%

50-75% 0-10%

25-50%

25-50%

75-90%

50-75%

10-25%

50-75%

≥90%

25-50%

75-90%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50%

75-90%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25% 50-75%

0-10%

50-75%

10-25%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

25-50%

25-50%

50-75%

25-50% 10-25%

0-10%

25-50%

50-75%

0-10%

10-25%

25-50%

0-10%

10-25%

10-25%

50-75%

25-50% 25-50%

25-50%

50-75%

25-50%

10-25%

10-25%

25-50%

25-50%

50-75%

25-50%

50-75%

Diep meer

10-25% 0-10%

Rivier

Zuid-Holland
Landbouw (mest)
Landbouw (pesticide)
Beheer
Bosbouw
Grondstofwinning
Energie
Infrastructuur
Stedelijke ontwikkeling
Visserij en jacht
Defensie en veiligheid
Invasieve soorten
Vervuiling
Waterbeheer
Natuurlijke processen
Catastrofen
Klimaatverandering
Onbekend/Geen

Beek

Tabel B14.2
Overzicht van de belangrijkste drukfactoren per ecosysteem die een hoger doelbereik
belemmeren in Zuid-Holland. Het percentage in de tabel geeft aan hoe vaak de desbetreffende
drukfactor/bedreiging is genoemd als reden voor een ongunstige SvI van de betreffende habitattypen
en VHR-soorten binnen dat ecosysteem. Hierbij moet de kanttekening geplaatst worden dat onder het
aspect ‘beheer’ zowel het natuurbeheer als het agrarisch natuurbeheer valt. Natuurbeheer kan de
gunstige SvI indirect belemmeren, wanneer bijvoorbeeld vanwege vermesting (hoofdoorzaak) vaker
moet worden gemaaid, wat ten koste gaat van de (kenmerkende) soorten.

0-10% 50-75%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25%

0-10%

50-75% 0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

25-50%

0-10%

0-10%

10-25%

10-25% 0-10%

25-50%

0-10%

10-25%

25-50%

50-75%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

25-50% 0-10%

50-75%

10-25%

50-75%

10-25%

0-10%

10-25%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

50-75% 50-75%

50-75%

75-90%

≥90%

25-50%

25-50%

50-75%

75-90%

75-90%

10-25%

10-25%

0-10% 25-50%

0-10%

25-50%

50-75%

25-50%

10-25%

25-50%

25-50%

25-50%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10% 50-75%

0-10%

50-75%

10-25%

0-10%

10-25%

25-50%

50-75%

50-75%

10-25%

10-25%

0-10% 25-50%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

10-25%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

0-10%

Figuur B14.3 Provincies waar habitattypen en VHR-soorten, waarvoor Zuid-Holland een grote tot
erg grote verantwoordelijkheid heeft, eveneens voorkomen en waarmee Zuid-Holland de resterende
opgaven gezamenlijk kan oppakken.

74 | Wageningen Environmental Research Rapport 2989

deels

(bijna) 100%

Habitattypen en VHR-soorten
met resterende opgave die in
Rijkswateren voorkomen
Habitattypen
Permanent overstroomde zandbanken
Estuaria
Slik- en zandplaten
Grote baaien
Riffen van open zee
Beken en rivieren met waterplanten

Habitatrichtlijnsoorten
Fint
Zalm

Broedvogels

Niet-broedvogels
Zwarte zee-eend

Barbeel
Beekprik
Europese rivierkreeft
Gaffellibel
Knoflookpad
Meervleermuis
Rivierdonderpad (incl. Beekdonderpad)
Rugstreeppad
Zeeprik

Roodhalsfuut Brilduiker
Eider
Fuut
Kleine mantelmeeuw
Kleine zwaan
Kuifeend
Meerkoet
Middelste zaagbek
Smient
Tafeleend
Taigarietgans
Topper
Zwarte stern

Wageningen Environmental Research Rapport 2989

| 75

Wageningen Environmental Research

De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential

Postbus 47

of nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University &

6700 AA Wageningen

Research bundelen Wageningen University en gespecialiseerde

T 0317 48 07 00

onderzoeksinstituten van Stichting Wageningen Research hun krachten om

www.wur.nl/environmental-research

bij te dragen aan de oplossing van belangrijke vragen in het domein van
gezonde voeding en leefomgeving. Met ongeveer 30 vestigingen, 5.000

Wageningen Environmental Research

medewerkers en 12.000 studenten behoort Wageningen University &

Rapport 2989

Research wereldwijd tot de aansprekende kennisinstellingen binnen haar

ISSN 1566-7197

domein. De integrale benadering van de vraagstukken en de samenwerking
tussen verschillende disciplines vormen het hart van de unieke Wageningen
aanpak.

Wageningen Environmental Research

D e missie van Wageningen U niversity &

Postbus 47

nature to improve the q uality of lif e’ . Binnen Wageningen U niversity &

Research is ‘ To ex plore the potential of

6700 AB Wageningen

bundelen Wageningen U niversity en gespecialiseerde onderz oeksinstituten van

T 317 48 07 00

Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing

www.wur.nl/environmental-research

van belangrijke vragen in het domein van gez onde voeding en leef omgeving.

Research

M et ongeveer 30 vestigingen, 5.000 medewerkers en 12.000 studenten behoort
Rapport 2989

Wageningen U niversity &

ISSN 1566-7197

instellingen binnen haar domein. D e integrale benadering van de vraagstukken

Research wereldwijd tot de aansprekende kennis-

Naar een hoger doelbereik van de Vogelen Habitatrichtlijn in Nederland
Een analyse van de resterende opgave na 2027 voor het bereiken van een gunstige staat
van instandhouding van alle habitattypen en VHR-soorten

en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het hart van de
unieke Wageningen aanpak.

Rogier Pouwels, René Henkens