RAAD VAN
DE EUROPESE UNIE

Brussel, 8 januari 2009 (08.01)
(OR. fr)

15927/1/08
REV 1

ENER 397
RELEX 936
ECOFIN 532
INGEKOMEN DOCUMENT
Comv. nr.:
COM(2008) 782 definitief/2
Betreft:
Groenboek:
Naar een Europees energienetwerk voor een continue, duurzame en
concurrerende energievoorziening

Hierbij gaat voor de delegaties een nieuwe versie van Commissiedocument COM(2008) 782.

________________________

Bijlage: COM(2008) 782 definitief 2

15927/1/08 REV 1

hd
DG C

1

NL

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN

Brussel, 13.11.2008
COM(2008) 782 definitief

GROENBOEK
NAAR EEN EUROPEES ENERGIENETWERK VOOR EEN CONTINUE,
DUURZAME EN CONCURRERENDE ENERGIEVOORZIENING
{SEC(2008)2869}

NL

NL

GROENBOEK
NAAR EEN EUROPEES ENERGIENETWERK VOOR EEN CONTINUE,
DUURZAME EN CONCURRERENDE ENERGIEVOORZIENING

INHOUDSOPGAVE
1.

Inleiding ....................................................................................................................... 3

2.

Toekomstige prioriteiten voor de ontwikkeling van het Europees energienetwerk..... 4

2.1.

Nieuwe klemtonen in het EU-beleid inzake energienetwerken ................................... 4

2.2.

EU-steun voor de ontwikkeling van energienetwerken ............................................... 4

2.3.

Belemmeringen van administratieve en regelgevende aard voor projecten op het
gebied van energienetwerken....................................................................................... 5

2.3.1.

Planning en vergunningsprocedures ............................................................................ 5

2.3.2.

Regelgevingskader ....................................................................................................... 6

2.4.

Op weg naar een volledig geïntegreerd en flexibel Europees energienetwerk ............ 6

2.5.

Nieuwe prioriteiten bepalen ......................................................................................... 7

3.

Een nieuw EU-beleid voor de ontwikkeling van energienetwerken ............................ 7

3.1.

Doelstellingen voor het energiebeleid van de EU........................................................ 7

3.1.1.

Publieksvoorlichting en solidariteit.............................................................................. 7

3.1.2.

Verwezenlijking van de 20-20-20-doelstellingen tegen 2020 ..................................... 8

3.1.3.

Innovatie en nieuwe technologieën .............................................................................. 9

3.1.4.

Internationale energienetwerken .................................................................................. 9

3.2.

Eén groot aaneengesloten Europees energienetwerk ................................................. 10

3.2.1.

Een reële interne energiemarkt................................................................................... 10

3.2.2.

De interregionale dimensie ........................................................................................ 10

3.2.3.

Een nieuwe manier van plannen ................................................................................ 11

3.3.

De TEN-E ten dienste van de continuïteit en solidariteit........................................... 12

3.3.1.

Herziene TEN-E-richtsnoeren.................................................................................... 12

3.3.2.

Andere opties om de TEN-E te verbeteren ................................................................ 13

3.3.3.

Coördinatie tussen TEN-E en andere financiële instrumenten van de EU ................ 14

4.

Conclusies .................................................................................................................. 14

Vragen

NL

2

NL

1.

INLEIDING

Voor de energievoorziening van onze huizen, ondernemingen of voor onze vrijetijdsbesteding
zijn wij allemaal afhankelijk van de Europese energienetwerken. In het Europese
energiebeleid1 zijn duidelijke doelstellingen2 vastgesteld voor een duurzame, concurrerende
en continue energievoorziening. In het kader van het pakket hernieuwbare energie en
klimaatverandering van januari 20083 hadden, de lidstaten toegezegd zich tot ambitieuze
doelstellingen te zullen verbinden op het gebied van hernieuwbare energie en de reductie van
broeikasgassen. De EU zal haar doelstellingen echter slechts kunnen realiseren door haar
energienetwerken snel en ingrijpend aan te passen.
De Europese energienetwerken – de infrastructuur om elektriciteit, gas, olie en andere
brandstoffen van de producent naar de consument te brengen – zijn aan vernieuwing toe. Ze
zijn afgestemd op de traditionele distributie van fossiele brandstoffen, grote gecentraliseerde
productie-eenheden en de beschikbaarheid van goedkope en overvloedige energie. Het
ontbreken van geschikte netwerkverbindingen vormt een belemmering voor investeringen in
hernieuwbare energie en gedecentraliseerde productie. Het netwerk van de uitgebreide EU
beschikt over ondermaatse oost-west- en zuid-noordverbindingen. Hierdoor wordt het vrije
verkeer van energie doorheen de EU bemoeilijkt en zijn bepaalde regio’s kwetsbaarder voor
een onderbreking van de energievoorziening. Aangezien nagenoeg alle scenario’s wijzen op
een toename van de energie-invoer is er dringend behoefte aan nieuwe invoerroutes om de EU
een grotere flexibiliteit te bieden voor haar energievoorziening.
Vanuit een algemene bezorgdheid over de capaciteit van de Europese energienetwerken om
aan de energiebehoeften van de Europese burgers te voldoen, heeft de Europese Raad de
Commissie op 16 oktober 2008 verzocht "de kritieke infrastructuren te versterken en te
voltooien"4.
De recente gebeurtenissen in Georgië hebben aangetoond dat we ons in een kritieke periode
bevinden voor de continuïteit van de energievoorziening en dat de EU haar inspanningen
moet opdrijven om die continuïteit te waarborgen.
Tot dusver is er steeds van uitgegaan dat energienetwerken zelfbedruipend zouden zijn. De
belangrijkste randvoorwaarde om de particuliere sector ertoe aan te zetten te investeren in
productie- en transmissiecapaciteit is een stabiel rechtskader. Het tot stand brengen van dat
rechtskader is één van de belangrijkste doelstellingen van het energie- en klimaatpakket en het
derde pakket interne energiemarkt5 met het oog op de voltooiing van de interne gas- en
elektriciteitsmarkt.
De invoering van het derde pakket interne energiemarkt zal ingrijpende veranderingen
teweegbrengen voor de planning van het netwerk en voorziet onder meer in regels inzake
ontvlechting, coördinatie van de regelgeving en nieuwe samenwerkingsverbanden van
transmissiesysteembeheerders (TSB’s) om investeringen en synergieën aan te moedigen en de
doelmatigheid en innovatie van energienetwerken te verbeteren.

1
2

3
4

5

NL

Een energiebeleid voor Europa COM(2007) 1 definitief.
De uitstoot van broeikasgassen met 20% verminderen, een aandeel hernieuwbare energie van 20% van
het totale eindenergieverbruik en een verbetering van de energie-efficiëntie met 20% tegen 2020.
http://ec.europa.eu/energy/climate_actions/index_en.htm.
http://www.consilium.europa.eu/cms3_applications/Applications/newsRoom/related.asp?BID
=76&GRP=14127&LANG=1&cmsId=339.
http://ec.europa.eu/energy/electricity/package_2007/index_en.htm.

3

NL

In het licht van de uitdagingen met betrekking tot de continuïteit van de energievoorziening
en de grote investeringen die moeten gebeuren in de Europese energienetwerken6, moet de
EU haar beleid inzake de ontwikkeling van de energienetwerken versterken. De EU zou
moeten kunnen interveniëren of bemiddelen wanneer publieke en private partijen er niet in
slagen vooruitgang te boeken bij belangrijke projecten van Europees belang. Voorts moet het
financieringskader van de EU, in het bijzonder voor de trans-Europese energienetwerken
(TEN-E), worden herzien en beter worden afgestemd op de beleidsdoelstellingen. Ook de
problemen op het gebied van planning en vergunningen moeten worden aangepakt.
In dit groenboek wordt onderzocht hoe de EU de instrumenten waarover zij beschikt,
voornamelijk de TEN-E, kan aanwenden om de nieuwe energienetwerken waaraan Europa
behoefte heeft, beter te stimuleren. Voorts worden een aantal strategische projecten
voorgesteld die de EU zou kunnen ondersteunen om de solidariteit en de continuïteit van de
energievoorziening binnen een echt Europees energienetwerk te versterken.
2.

TOEKOMSTIGE PRIORITEITEN VOOR DE ONTWIKKELING VAN HET
ENERGIENETWERK

2.1.

Nieuwe klemtonen in het EU-beleid inzake energienetwerken

EUROPEES

Netwerkontwikkeling is een belangrijk aspect van het energiebeleid. Tot dusver lag de
klemtoon van het EU-netwerkbeleid op het wegwerken van "bottlenecks" of "missing links"
om de interne continuïteit van de energievoorziening te verzekeren. Dit is belangrijk maar
onvoldoende om de wereldwijde continuïteit van de energievoorziening te garanderen, te
profiteren van nieuwe technologieën, de energiebronnen te diversifiëren en bij een
energiecrisis de solidariteit te waarborgen. Het netwerkbeleid moet volledig worden
afgestemd op het energiebeleid van de EU.
Uit de persoonlijke verslagen van de door de EU aangestelde Europese coördinatoren7 blijkt
dat de EU een meer proactieve rol dient te spelen bij het stimuleren van strategische
projecten. Het TEN-E-instrument moet worden herzien en doelmatiger worden gemaakt in het
licht van de doelstellingen van het nieuwe energiebeleid: het verzekeren van een duurzame,
continue en concurrerende energievoorziening.
De energienetwerken zijn tevens belangrijk voor de buitenlandse betrekkingen van de EU.
Zonder netwerken voor de invoer van energie kan de interne Europese energiemarkt niet
functioneren. Verschillende internationale initiatieven, zoals het strategisch partnerschap
Afrika-EU, omvatten dan ook investeringen in energienetwerken.
2.2.

EU-steun voor de ontwikkeling van energienetwerken

Op grond van het EG-Verdrag dient de Unie bij te dragen tot de totstandbrenging en
ontwikkeling van trans-Europese netwerken en een beleid te voeren om de onderlinge
koppeling en interoperabiliteit van de nationale netwerken, alsmede van de toegang tot deze
netwerken, te bevorderen (artikel 154). Het EU-programma voor trans-Europese

6

7

NL

Volgens een rapport van de UCTE (Transmission Development Plan, mei 2008) moet de komende vijf
jaar 17 miljard euro worden geïnvesteerd in elektriciteitsnetwerken en lopen de investeringsbehoeften
voor de gas- en elektriciteitsnetten de volgende 25 jaar op tot 300 miljard euro.
De coördinatoren zijn in september 2007 aangesteld voor vier bijzonder complexe projecten: de
interconnector tussen Spanje en Frankrijk (Prof. Monti), de hoogspanningslijn tussen Polen en
Litouwen (Prof. Mielczarski), het offshore-windenergienetwerk in de Noord- en Oostzee (Dhr.
Adamowitsch) en de zuidelijke gasdoorvoercorridor (Dhr. Van Aartsen). De verslagen van de
coördinatoren zijn te vinden op: http://ec.europa.eu/ten/energy/coordinators/index_en.htm.

4

NL

energienetwerken (TEN-E) is het belangrijkste energiebeleidsinstrument om de ontwikkeling
van energienetwerken te ondersteunen. De TEN’s waren aanvankelijk een instrument in het
kader van de interne markt. Voor de energiesector was het uitgangspunt dat de marktspelers
de investeringen zouden dragen en de kosten daarvan doorberekenen aan hun klanten.
De eerste TEN-E-richtsnoeren zijn vastgesteld in 1996 en zijn reeds verschillende malen
herzien, laatstelijk in 2006. Op grond van de TEN-E-richtsnoeren8 en de TEN-verordening9
verleent de EU voornamelijk bijstand voor haalbaarheidsstudies voor een door de lidstaten
vastgestelde lijst van projecten. Dit groenboek gaat vergezeld van een verslag over de periode
2002-200610. De doelmatigheid en de zichtbaarheid van het TEN-E-programma zijn duidelijk
vatbaar voor verbetering.
Het TEN-E-programma moet volledig worden afgestemd op de in 2007 in het kader van het
Europees energiebeleid vastgestelde doelstellingen. De richtsnoeren moeten in belangrijke
mate worden aangepast om het programma doelmatiger te maken. De budgettaire aspecten
zijn cruciaal. Hieronder wordt toegelicht welke aspecten van de TEN-E-richtsnoeren
eventueel kunnen worden herzien.
Voorts moet de EU zorgen voor een betere samenhang tussen de verschillende
netwerkmaatregelen en de hefboomwerking van de verschillende financieringsmogelijkheden
voor infrastructuurinvesteringen, zoals de TEN-E, de structuurfondsen en EIB-middelen,
versterken.
2.3.

Belemmeringen van administratieve en regelgevende aard voor projecten op het
gebied van energienetwerken

2.3.1.

Planning en vergunningsprocedures

De planning en vergunningsprocedures voor energieprojecten lopen systematisch vertraging
op door de verschillende lokale en nationale regels. Een geharmoniseerd beleid zou de
goedkeuring en vergunning van grote investeringsprojecten wellicht vlotter doen verlopen. De
EU is echter niet bevoegd voor ruimtelijke ordening en planning.
Een ander probleem is de "not in my backyard"-houding waarbij de Europese en lokale
belangen met elkaar in conflict komen. Ondergrondse aanleg van kabels is een mogelijke
oplossing, maar de kostprijs is een groot obstakel.
Ook een gebrek aan informatie en onvoldoende coördinatie leiden tot lokale weerstand tegen
waardevolle projecten.
Een bijzondere aanpak voor een bijzonder project: de EU stelt een Europese
coördinator aan voor de elektriciteitsinterconnector tussen Frankrijk en Spanje
Bezorgd over de moeizame voortgang van de plannen om het Franse en het Spaanse
elektriciteitsnet met elkaar te verbinden, heeft de EU in september 2007 een bijzondere
coördinator aangesteld om tussen de beide landen te bemiddelen. Dit project is een prioritaire
interconnector voor zowel de betrokken lidstaten als de EU als geheel. De coördinator is er

8

9

10

NL

Beschikking nr. 1364/2006/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 september 2006 tot
opstelling van richtsnoeren voor trans-Europese netwerken in de energiesector en houdende intrekking
van de Beschikkingen 96/391/EG en nr. 1229/2003/EG, PB L 262 van 22.9.2006.
Verordening (EG) nr. 680/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2007 tot
vaststelling van de algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op
het gebied van de trans-Europese netwerken voor vervoer en energie, PB L 162 van 22.6.2007, blz. 1.
Verslag over de tenuitvoerlegging van het programma voor trans-Europese energienetwerken in de
periode 2002-2006, COM(2008) 743.

5

NL

via onderhandelingen in geslaagd een compromis te bereiken dat voor alle partijen
aanvaardbaar is en bekrachtigd is door de staatshoofden van Frankrijk en Spanje. Dit dossier
bewijst dat de EU kan bijdragen tot de realisatie van een Europees netwerk door de betrokken
partijen te helpen om tot een compromis te komen waarbij rekening wordt gehouden met de
verzuchtingen van de lokale bevolking en tegelijk, tegen een voor de TSB’s haalbare
kostprijs, de continuïteit van de voorziening wordt verzekerd en de milieu-eisen worden
nageleefd.
2.3.2.

Regelgevingskader

Samen met het nieuwe Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders voor elektriciteit
(ENTSO), dat is opgericht in het kader van het derde interne-energiemarktpakket, zal het
geplande Agentschap voor de samenwerking tussen energieregelgevers (ACER) helpen om
tot meer coördinatie en transparantie te komen bij de planning en exploitatie van netwerken
en onderzoek en innovatie op dat gebied (zie verder).
Grensoverschrijdende of regionale projecten, in het bijzonder projecten waarbij verschillende
energiesystemen aan elkaar worden gekoppeld, vormen een specifiek probleem.
Prioritaire energieprojecten: ontwikkeling van een offshore windenergienetwerk
De EU heeft ook een Europese coördinator aangesteld om toe te zien op de voortgang bij de
realisatie van een netverbinding tussen de windturbines in de Noord- en Oostzee en het
hoofdnet aan land. Zonder nieuwe netwerken kan de door de klanten gevraagde windenergie
niet worden geleverd. Er is weinig strategisch overleg tussen de lidstaten en onvoldoende
communicatie met het publiek. Tijdens zijn opdracht is de coördinator tot de conclusie
gekomen dat er bij de aanleg van het offshore netwerk om het windpark op zee met het
netwerk aan land te verbinden, moet voor worden gezorgd dat het netwerk ook geschikt is
voor handel en balancering. Dit kan alleen worden bereikt met de medewerking van alle
betrokken lidstaten, de TSB’s, de regelgevingsinstanties en andere actoren, waaronder ngo's.
Om dit proces met een reële multinationale dimensie te sturen, heeft de coördinator in
juli 2008 een werkgroep opgericht waarin al deze actoren zijn vertegenwoordigd.
2.4.

Op weg naar een volledig geïntegreerd en flexibel Europees energienetwerk

De belangrijkste doelstelling van het netwerk is alle lidstaten van de Europese Unie met
elkaar te verbinden zodat ze ten volle kunnen profiteren van de interne energiemarkt. Dit is
vooral belangrijk na de twee jongste uitbreidingen. De nieuwe lidstaten blijken niet of
onvoldoende verbonden te zijn met elkaar en met de oude lidstaten.
De missing links wegwerken: de hoogspanningslijn tussen Polen en Litouwen
De instelling van gemeenschappelijke structuren tussen TSB’s en overheidsdiensten heeft
geholpen om een aantal problemen van het Powerlinkproject, dat als doel heeft het Poolse en
het Litouwse elektriciteitsnet aan elkaar te koppelen, op te lossen. De Europese coördinator
heeft de beide TSB’s geholpen bij de oprichting van de gemeenschappelijke onderneming
LITPOL, die belast is met de voorbereidende werkzaamheden voor de lijn. De link biedt
enerzijds voordelen voor de energievoorziening van de regio, doordat het netwerk van de drie
Baltische staten aan het netwerk van de rest van de EU wordt gekoppeld, en opent anderzijds
perspectieven voor de export van elektriciteit die wordt geproduceerd door de geplande
nieuwe kerncentrale in Litouwen.

NL

6

NL

De EU moet een absolute prioriteit maken van de modernisering van het elektriciteitsnet met
het oog op de integratie van beter verdeelde productie-eenheden en "slimme" technologieën
om de vraag beter te kunnen beheren en grote hoeveelheden hernieuwbare energie te kunnen
verwerken, een opdracht die tot na 2020 reikt11.
De extra interregionale verbindingen zijn essentieel om ervoor te zorgen dat alle regio’s in de
EU kunnen profiteren van de nieuwe energiebronnen die in de EU worden aangeboord, zoals
windenergie op zee en fotovoltaïsche of geconcentreerde zonne-energie.
Ook de continuïteit van de invoer is een aandachtspunt. Een aantal van de pijplijnen naar
Europese klanten zijn overbelast of hebben onderhoud nodig. Voorts is er behoefte aan
nieuwe invoerroutes uit Centraal-Azië en het Kaspische-Zeegebied en uit het Midden-Oosten
en Afrika.
Continuïteit van de voorziening: wanneer de markt in gebreke blijft, kan het algemeen
belang een overheidsinterventie rechtvaardigen
De EU-coördinator voor de zuidelijke gaspijpleiding waarin het Nabuccoproject is begrepen,
heeft gewezen op een fundamenteel probleem inzake netwerkplanning en -uitvoering. De
politieke en niet-commerciële risico's en de veiligheidsproblemen die met een nieuw
infrastructuurproject gepaard gaan, zijn een grote belemmering voor commerciële bedrijven,
die niet bereid zijn de eerste stap te zetten. In een concurrerende markt moeten de overheden
een rol blijven spelen en voor particuliere bedrijven stimulansen creëren om te investeren in
nieuwe "greenfieldprojecten".
2.5.

Nieuwe prioriteiten bepalen

De Europese Raad van 15 en 16 oktober 2008 heeft een aantal richtsnoeren geformuleerd
inzake prioritaire netwerkprojecten in de EU. In haar tweede strategische toetsing van het
energiebeleid "Een EU-actieplan inzake energiezekerheid en -solidariteit"12 heeft de
Commissie meer specifieke voorbeelden naar voren geschoven. Deze prioriteiten worden
hierna toegelicht (zie de conclusies). Om die prioriteiten in de praktijk te kunnen omzetten,
moeten het beleid en de instrumenten worden aangepast. Bij de hieronder toegelichte aspecten
worden een aantal opties voorgesteld voor een coherenter Europees energienetwerkbeleid, dat
volledig is afgestemd op haar energie- en klimaatdoelstellingen en bijdraagt tot de realisatie
van prioritaire projecten die alle EU-burgers ten goede komen.
************
3.

EEN NIEUW EU-BELEID VOOR DE ONTWIKKELING VAN ENERGIENETWERKEN

3.1.

Doelstellingen voor het energiebeleid van de EU

3.1.1.

Publieksvoorlichting en solidariteit

De Europese Commissie en de lidstaten moeten de informatie en communicatie over
energienetwerkaspecten verbeteren en meer aandacht besteden aan de doelstellingen en
streefdoelen van de TEN-E, de solidariteit inzake energievoorziening en het belang van

11

12

NL

"Slimme" netwerktechologieën en de bijdrage daarvan tot de 20-20-20-doelstellingen worden
besproken in het ELECTRA-rapport. http://ec.europa.eu/enterprise/electr_equipment/electra.htm. Zie
ook "uitdaging van energie-efficiëntie aangaan via informatie- en communicatietechnologieën"
COM(2008) 241. Voor toekomstige publicatie: Bijdrage van de Europese elektrotechniche industrie tot
het communautaire klimaatplan en de agenda voor groei en werkgelegenheid.
Tweede strategische toetsing van het energiebeleid, COM(2008) 744.

7

NL

netwerken om te zorgen voor een duurzame, continue en concurrerende energievoorziening.
Het publiek en de private sector moeten hierbij worden betrokken.
De toegang tot informatie moet worden verbeterd. Er is behoefte aan regelmatig overleg met
de lidstaten en de andere actoren over investeringen in elektriciteitsproductie. De Commissie
zal opnieuw onderzoeken hoe Verordening (EG) nr. 736/96 van de Raad inzake mededeling
aan de Commissie van investeringsprojecten in de olie-, aardgas- en elektriciteitssector
daartoe kan bijdragen. Het Energieobservatorium van de Commissie kan die informatie
ondersteunen.
3.1.2.

Verwezenlijking van de 20-20-20-doelstellingen tegen 202013

De nieuwe regelgeving inzake hernieuwbare energie en klimaatverandering, met de 20-20-20doelstellingen, moet in de publieke en private sector dringend worden vertaald in
netwerkplanning en -programma's.
De EU moet in nauwe samenwerking met de nationale en regionale overheden en de
marktactoren een omvattende strategie ontwikkelen om de hernieuwbare energiebronnen aan
te sluiten op de energienetwerken. Tijdens dat overleg moeten aspecten worden uitgeklaard
zoals de kostentoerekening aan de aanbodzijde, de back-upkosten, transmissietechnologieën,
de koppelingen tussen lokale en Europese netwerken en de coherentie van de regelgeving. De
EU, de lidstaten, en ook de lokale en regionale overheden moeten een gedecentraliseerde
energieproductie, die bijdraagt tot de continuïteit van de energievoorziening en belangrijke
opportuniteiten biedt voor regionale ontwikkeling en voor groei en werkgelegenheid zorgt,
vergemakkelijken en aanmoedigen.
De EU dient projecten te bevorderen die het mogelijk maken elektriciteit te vervoeren van
regio's waar veel stroom wordt gegenereerd (bv. windenergie in kustgebieden en zonneenergie in het Middellandse Zeegebied) naar regio’s waar er vraag is naar stroom. Tegelijk
moeten nieuwe gridtechnologieën worden gestimuleerd met het oog op een efficiënter en
flexibeler gebruik van lokale energiebronnen, bijvoorbeeld stroomproductie door gezinnen en
warmtekrachtkoppeling.
Energie uit offshore windturbines kan een aanzienlijke bijdrage leveren tot de realisatie van
de doelstellingen inzake hernieuwbare energie en bijdragen tot een betere continuïteit van de
voorziening en tot meer solidariteit. Om de windenergie volledig te integreren in het Europese
netwerk is er behoefte aan zowel een pan-Europees kustnetwerk als een trans-Europees
continentaal netwerk. Samen met dit Groenboek publiceert de Commissie een mededeling
over windenergie op zee14.
Het bevorderen van CO2-vangst, -transport en -opslag (CCS) heeft gevolgen voor de
netwerken. Er zijn uitgebreide CO2-pijpleidingen nodig om de CO2-emissiebronnen te
verbinden met de opslagsites. De EU dient te onderzoeken welke rol zij kan spelen om de
noodzakelijke investeringen op dit gebied, onder meer in de TEN-E, te stimuleren.
In dit verband moet rekening worden gehouden met de impact van de klimaatverandering op
de Europese energienetwerken, bijvoorbeeld voor de inplanting van centrales en de aanleg
van elektriciteitsleidingen en pijpleidingen.

13
14

NL

Zie voetnoot nr. 2.
Windenergie op zee, COM(2008) 736.

8

NL

3.1.3.

Innovatie en nieuwe technologieën

In de programma's voor onderzoek en technologiedemonstratie moet sterker de nadruk
worden gelegd op energienetwerktechnologieën. De Europese wetenschappers moeten ertoe
worden aangespoord om samen met de private sector oplossingen te ontwikkelen. De
ontwikkeling van een flexibel Europees netwerk met voldoende opslagcapaciteit en waarin de
verschillende conventionele en hernieuwbare elektriciteitsproductiebronnen zijn geïntegreerd,
is een belangrijke technologische uitdaging voor de periode tot 2020.
Voor het Europees elektriciteitsnetinitiatief, één van de prioriteiten in het kader van het
Strategisch Energietechnologieplan15, wordt in de beginfase steun uitgetrokken in het kader
van het 7e EU-kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling. Enkele grootschalige OTOen demonstratieprojecten waarbij de haalbaarheid van intelligente netwerktechnologieën
wordt aangetoond, kunnen de nodige impulsen geven voor een snelle ontwikkeling van
betere, flexibeler en robuustere systemen en de behoefte wegnemen aan minder efficiënte
infrastructuurinvesteringen.
Het Strategisch Energietechnologieplan omvat tevens maatregelen die belangrijk zijn voor de
toekomstige ontwikkeling van het netwerk, zoals maatregelen om over te schakelen op
koolstofarme energiesystemen. Een ander aspect dat verder moet worden onderzocht, is de
impact van elektrische oplaadbare hybride voertuigen op de elektriciteitsnetten.
De EU dient de verspreiding van waardevolle ervaring in de EU aan te moedigen. De EUinstrumenten moeten efficiënter worden gebruikt; dat geldt voor de structuur- en
cohesiefondsen en het kaderprogramma voor OTO, maar ook voor het kaderprogramma voor
concurrentievermogen en innovatie (Intelligente energie voor Europa) en de voorgestelde
alliantie voor energieonderzoek16, om de ontwikkeling van nieuwe energieoplossingen en
innoverende oplossingen te bevorderen. Bovendien zal het Europees Instituut voor innovatie
en technologie (EIT) in 2009 een eerste oproep voor kennis- en innovatiegemeenschappen
(KIG’s) lanceren met betrekking tot klimaatverandering en duurzame energie. De
samenwerking met Europese normalisatieorganisaties, die de nodige normen vaststellen om
nieuwe technologieën op de markt te kunnen brengen, moet worden versterkt.
3.1.4.

Internationale energienetwerken

Voor internationale energienetwerkprojecten, die als doel hebben de continuïteit van de
energievoorziening te verzekeren, moet overeenstemming worden bereikt met de regeringen
van derde landen. Het internationaal samenwerkingskader van de EU dient de ontwikkeling
van internationale projecten te stimuleren, met name door een politiek langetermijnkader tot
stand te brengen voor verbintenissen van private ondernemingen die in dergelijke projecten
investeren en met het oog op eventuele garanties door Europese banken zoals de EIB en de
EBRD.
Bestaande EU-samenwerkingsverbanden, zoals het EU-netwerk van correspondenten inzake
energiezekerheid, de Groep Coördinatie gas en de Groep olievoorziening kunnen worden
aangesproken om in een vroeg stadium overleg te plegen over internationale energieprojecten.
Dit kan bijdragen tot meer solidariteit tussen de lidstaten en helpen te anticiperen op politieke
gevoeligheden.
De definitieve beslissing over invoerpijpleidingen is een commerciële aangelegenheid, die in
overleg met de betrokken landen moet worden geregeld. Voor bepaalde projecten kan het

15
16

NL

Strategisch Energietechnologieplan, COM(2007) 723, bekrachtigd door de Raad en het Parlement.
Strategisch Energietechnologieplan.

9

NL

zinvol zijn aan derde landen een politieke garantie te bieden dat de EU bereid is een
langetermijnverbintenis aan te gaan inzake energie. Bijzondere aandacht kan worden besteed
aan investeringsprojecten waarvan de private investeerder de niet-commerciële risico’s te
groot acht.
De EU moet haar inspanningen voortzetten om de verschillen in het regelgevingskader in
derde landen te overbruggen en nagaan hoe zij in een vroeg stadium kan worden betrokken bij
de totstandkoming van internationale overeenkomsten over strategische projecten, teneinde
erop toe te zien dat die verenigbaar zijn met het acquis communautaire.
Deze aspecten moeten worden geïntegreerd in de externe instrumenten van de EU.
Internationale overeenkomsten kunnen het pad effenen voor energie-interconnecties met de
EU-markt en de vroegtijdige uitwisseling van informatie over de markt en
beleidsontwikkelingen. Internationale handelsovereenkomsten kunnen worden gebruikt om
duidelijke voorwaarden te scheppen voor de toegang tot de EU-markt, en omgekeerd, en te
voorzien in procedures voor de beslechting van geschillen.
Een beter economisch en regelgevingskader voor de relaties tussen de EU en aanbod- en
transitlanden zal bijdragen tot een stabieler en voorspelbaar investeringsklimaat voor private
investeringen in energie-infrastructuur.
3.2.

Eén groot aaneengesloten Europees energienetwerk

3.2.1.

Een reële interne energiemarkt

Het derde pakket interne energiemarkt zal voor een betere onderlinge samenwerking zorgen
tussen TSB’s en tussen energieregelgevers en het mogelijk maken op basis van een
transparant en samenhangend 10-jareninvesteringsplan te bepalen welke extra interconnecties
nodig zijn. Op dit gebied is in de elektriciteitssector reeds enige vooruitgang geboekt. Voor
gas is een inhaalbeweging nodig.
Het ENTSO en het ACER kunnen hun samenwerking uitbreiden van de huidige loutere
bevordering van de concurrentie naar andere gebieden zoals continuïteit van de voorziening,
onderzoek en ontwikkeling en de realisatie van de 20-20-20-doelstellingen.
Samenwerking tussen het ENTSO en het ACER moet er helpen voor zorgen dat de bestaande
netwerken optimaal worden benut, bijvoorbeeld door de verliezen op elektriciteitslijnen te
verminderen en efficiëntere vraagpatronen aan te moedigen. Zij dienen te streven naar
flexibeler tarieven voor nieuwe netwerkinfrastructuur (bijvoorbeeld windenergie op zee of
"slimme" netwerken). Zij moeten trachten belemmeringen voor investeringen weg te werken
en er bijvoorbeeld voor zorgen dat nationale TSB’s een billijk rendement kunnen krijgen.
Gecoördineerde planning impliceert dat rekening wordt gehouden met de effecten van de
integratie van lokale "slimme" netwerken en met de respectieve verantwoordelijkheden van
de TSB’s (hoogspanning) en de distributienetbeheerders (laagspanning) in dat verband.
3.2.2.

De interregionale dimensie

In het kader van de interne EU-markt zijn regionale (grensoverschrijdende en multinationale)
netwerken belangrijk voor de continuïteit van de voorziening en de solidariteit en vormen zij
een eerste stap op weg naar een volledig geïntegreerde interne energiemarkt.
Netwerken met elkaar verbinden – de gassector
Het NETS-project (New Europe Transmission System), dat door verschillende TSB’s wordt
ondersteund, is een veelbelovend project om de gastransmissienetbeheerders in Midden- en
Zuidoost-Europa te integreren. Dit biedt de mogelijkheid het kader te creëren voor een

NL

10

NL

regionale gasmarkt. Een regionale markt zou, in tegenstelling tot de individuele nationale
markten, voldoende groot zijn om nieuwe investeerders aan te trekken, en kan zorgen voor
een aanzienlijke daling van de investerings- en exploitatiekosten.
Een ander veelbelovend plan om de diverse componenten en het beheer van de netwerken
beter te integreren is de oprichting van één Europese TSB, een idee dat door een aantal
belangrijke spelers uit de gassector naar voren wordt geschoven. Doel is geleidelijk een
onafhankelijke onderneming op te zetten voor het beheer van het eengemaakte Europese
gasnet. Door een geleidelijke integratie van de netwerken, mits de organisatie daarvan
verenigbaar is met de concurrentieregels, worden gasbedrijven sterker gestimuleerd om te
investeren in nieuwe netwerkprojecten.
Er is behoefte aan specifieke maatregelen om geïsoleerde regio’s van de EU aan te sluiten of
nieuwe energievormen in het netwerk te integreren. Regio's waaraan prioriteit kan worden
verleend zijn: de regio rond de Baltische Zee, het Middellandse Zeegebied en ZuidoostEuropa.
3.2.3.

Een nieuwe manier van plannen

De Europese Raad heeft de Commissie verzocht "voorstellen ter stroomlijning van de
goedkeuringsprocedures" voor netwerkprojecten in te dienen17. In het licht hiervan kunnen
Europese prioritaire projecten, net als toekomstige prioriteiten van de regelgevers en TSB's
worden opgenomen in nationale strategische plannen. De lidstaten moeten vervolgens de
nodige stappen nemen om ervoor te zorgen dat de afgesproken termijnen worden nageleefd,
een voorwaarde die aan de toekenning van TEN-E-bijstand kan worden gekoppeld.
Meer uniforme procedures en criteria zullen helpen om strategische grensoverschrijdende
projecten binnen de vastgestelde termijn uit te voeren. De EU beschikt weliswaar niet over
specifieke bevoegdheden op dit gebied, maar er moet worden onderzocht hoe zij kan
bijdragen tot een vereenvoudiging van de planningprocedures voor grote
grensoverschrijdende energieprojecten.
De Europese Commissie moet de lidstaten aanmoedigen beste praktijken en informatie op dit
gebied uit te wisselen. Een aantal lidstaten werkt aan de herziening van hun
planningprocedures of hebben deze reeds aangepast om belangrijke infrastructuurprojecten te
versnellen.
De Europese milieuregelgeving moet correct worden geïnterpreteerd en toegepast
overeenkomstig de richtsnoeren van de Commissie. De naleving van de EU-milieuwetgeving
en de realisatie van de energiebeleidsdoelstellingen kunnen en zouden elkaar moeten
ondersteunen.
Gezien de ervaringen van de EU-coördinatoren18 moet binnen de bestaande regelgeving
worden voorzien in een optie om verzet aan te tekenen bij overheden wanneer de planning
van voor de EU belangrijke projecten vertraging oploopt. Indien geen nationale oplossing
wordt gevonden, kan de Commissie een analyse uitvoeren of een bemiddelaar aanstellen.

17
18

NL

Conclusies van het voorzitterschap, Europese Raad, 8 en 9 maart 2007.
Zie website DG TREN: http://ec.europa.eu/ten/energy/coordinators/index_en.htm.

11

NL

3.3.

De TEN-E ten dienste van de continuïteit en solidariteit

3.3.1.

Herziene TEN-E-richtsnoeren

De TEN-E moeten een doelmatiger instrument worden om belangrijke EU-projecten die de
continuïteit van de voorziening, de concurrentie, het milieu en de solidariteit ten goede
komen, te faciliteren.
Afhankelijk van de reacties op dit groenboek, wenst de Commissie de TEN-E-richtsnoeren in
de volgende zin te herzien:
1) Het Europees energiebeleid moet de grondslag vormen voor de TEN-E-doelstellingen (de
20-20-20-doelstellingen en de aanvullende doelstellingen inzake de continuïteit van de
voorziening, solidariteit, duurzaamheid en concurrentievermogen).
2) De TEN-E moeten van toepassing zijn op het volledige energietransmissienet. De
elektriciteits- en gastransmissienetwerken, met inbegrip van LNG-terminals en ondergrondse
opslag, moeten in het programma centraal blijven staan. Niettemin moet dringend worden
onderzocht of tegelijk het netwerk van oliepijpleidingen niet moet worden uitgebreid. De
groei van het vervoer per olietanker vormt een ernstig risico voor de bevoorrading en de
maritieme veiligheid. Samen met dit groenboek stelt de Commissie een werkdocument voor
over olie-infrastructuur19.
De werkingssfeer van het programma voor de TEN-E kan worden uitgebreid naar
transportinfrastructuur in het kader van nieuwe technologieën, zoals koolstofdioxide voor
CCS-projecten. Andere opties zijn de aanpassing van netwerken voor biogas, voor
gecombineerde warmte en energie of CNG-voertuigen.
Voorts moet het programma flexibeler worden gemaakt voor projecten die zowel een invloed
hebben op het transmissie- als het distributienet, met inbegrip van "slimme" netwerken.
3) De TEN-E-planning moet door de markt worden aangestuurd, met een duidelijke rol voor
de ENTSO's en het ACER. De EU dient een actieve faciliterende en bemiddelende rol te
spelen.
4) In haar prioritair interconnectieplan20 heeft de Commissie voorgesteld de TEN-E meer te
richten op een beperkt aantal strategische projecten. Het aantal prioritaire projecten moet
derhalve worden beperkt tot grensoverschrijdende projecten en projecten waarbij
verschillende lidstaten zijn betrokken (in de praktijk een bundeling van verschillende
individuele projecten). De vijf in de conclusies genoemde prioritaire gebieden zijn
voorbeelden van prioritaire projecten die steun zouden kunnen genieten op grond van
herziene TEN-E-richtsnoeren.
De TEN-E-projecten moeten worden geïntegreerd in nationale infrastructuurplannen en,
desgevallend, worden opgenomen in de prioriteiten van de Europese Investeringsbank (EIB)
en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD). Lidstaten die steun
genieten, worden geacht ook zelf een bijdrage te leveren.
5) Begeleidende maatregelen moeten zorgen voor een betere bekendmaking van informatie
en beste praktijken in de lidstaten en bij projectverantwoordelijken.

19

20

NL

Olie-infrastructuur: onderzoek van bestaande en geplande olie-infrastructuur binnen en naar de EU,
SEC(2008) 2799.
Prioritair interconnectieplan, COM(2006) 846.

12

NL

6) In uitzonderlijke gevallen, bij grootschalige regionale projecten of projecten waarbij een
derde land is betrokken, kan een Europees coördinator worden aangesteld. Bij de aanstelling
van een coördinator moet steeds rekening worden gehouden met de reeds opgedane ervaring.
7) De beschikbare middelen zijn een belangrijk aspect. De TEN-E-begroting is nagenoeg
stabiel gebleven met een bedrag van 155 miljoen euro voor de periode 2007-2013 (ten
opzichte van 148 miljoen euro voor de periode 2000-2006) voor ongeveer 300 subsidiabele
projecten. Hierdoor zijn de effecten van het programma beperkt. De vraag kan worden gesteld
of de markt ook zonder grote overheidsinvesteringen de nodige investeringen van algemeen
belang zal doen. Bij haar onderzoek naar manieren om het programma op basis van de
huidige beschikbare middelen te verbeteren, dient de EU ook na te gaan hoe meer middelen
kunnen worden uitgetrokken voor TEN-E-projecten, vooral om investeringen voor nietcommerciële doeleinden, zoals de continuïteit van de voorziening, te faciliteren.
Voor projecten buiten de EU moet worden onderzocht hoe de beschikbare financiële
instrumenten maximaal kunnen worden benut en worden afgestemd op de interne
instrumenten zoals de TEN-E-middelen. Voor de toekomst moet worden nagedacht over de
manier waarop het bestaande TEN-E-instrument kan worden vervangen door een nieuw
instrument, het EU-Instrument voor energievoorzieningszekerheid en infrastructuur, en
hoe dat het best kan worden afgestemd op de externe financiële instrumenten van de EU. In
de reacties op dit groenboek kan ook de reikwijdte van dat instrument en hoe dat het best kan
worden aangewend om de samenhang tussen interne en externe financiering te verzekeren,
aan bod komen.
3.3.2.

Andere opties om de TEN-E te verbeteren

Niet-financiële steun, bijvoorbeeld de toekenning van een erkend EU-label, moet worden
ontwikkeld als instrument om meer steun uit andere bronnen aan te trekken. Voorts moeten
extra inspanningen worden geleverd om de TEN aan te wenden als hefboom om andere
financieringsbronnen aan te boren, bijvoorbeeld internationale financieringsinstellingen.
Er moet naar synergieën met andere EU-netwerken worden gezocht, bv. telecommunicatie-,
vervoers- en milieu-infrastructuur (bv. de bundeling van elektriciteitsleidingen en wegen of
spoorwegen).
Een andere vraag is of de EU steun moet geven voor projecten die extra kosten oplopen om
bij te dragen aan publieke (niet-commerciële) doelstellingen, bijvoorbeeld reservecapaciteit
voor gas of elektriciteit om de continuïteit van de voorziening in de EU beter te waarborgen,
aansluitingen om hernieuwbare energie naar het net te brengen of het ondergronds aanleggen
van kabels om milieuredenen. Dit kan de verwachting wekken dat de extra kosten
automatisch door de EU worden gecompenseerd; wat niet haalbaar is.
Continuïteit van de voorziening: wanneer het algemeen belang een overheidsinterventie
rechtvaardigt
Een goed voorbeeld van publieke financiering van een pijpleiding om de continuïteit van de
voorziening te waarborgen, waar de markt geen belangstelling voor toonde, is de Tsjechische
beslissing in de jaren 1990 om de IKL-oliepijpleiding (Ingolstadt-Kralupy-Litvínov) te
bouwen en zo naast de oostelijke route ook een westelijke route te creëren. Tegenwoordig
wordt de leiding geëxploiteerd door Mero, een onderneming die volledig in overheidshanden
is, en dekken de inkomsten de terugbetalingen en de rente van de lening. Sinds juli 2008, toen
de Russische leveranciers de levering van ruwe olie aan Tsjechische klanten via de oostelijke
route onverwacht terug schroefden, bewijst de pijpleiding ten volle haar nut.

NL

13

NL

Een andere optie is in plaats van aan specifieke projecten prioriteit te verlenen aan algemene
studies met het oog op de ontwikkeling van oplossingen voor de huidige problemen waarmee
netwerkontwikkelaars kampen: bijvoorbeeld voor de aanpassing van het netwerk aan de
grootschalige toevoer van wind- en zonne-energie of het gebruik van "slimme" netwerken.
3.3.3.

Coördinatie tussen TEN-E en andere financiële instrumenten van de EU

Potentiële investeerders in energienetwerken moeten toegang hebben tot een brede waaier van
financieringsbronnen. Het TEN-E-programma moet derhalve optimaal worden afgestemd op
en gecoördineerd met andere grote EU-programma's die betrekking hebben op de
ontwikkeling van infrastructuur, in het bijzonder de structuur- en cohesiefondsen en het
kaderprogramma voor OTO. In het kader van het cohesiebeleid wordt in de periode 20072013 een bedrag van 675 miljoen euro geïnvesteerd in TEN-E-projecten. Binnen het 7e
kaderprogramma voor OTO wordt een bedrag van 100 miljoen euro uitgetrokken voor
investeringen in elektriciteitsnetwerken (2007-2009). De resultaten van dit onderzoek moeten
ruim worden verspreid en in de toekomst uitmonden in verder onderzoek en ontwikkeling en
tot marktinvesteringen leiden.
Er moet werk worden gemaakt van een betere coördinatie tussen externe beleidsinstrumenten,
zoals het Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument (ENPI) en de TEN-E, in het
bijzonder voor infrastructuur in transitlanden.
De bestaande coördinatie tussen het programma voor de TEN-E, de EIB en de EBRD moet tot
alle niveaus worden uitgebreid. Er zou een koppeling kunnen worden gemaakt tussen TEN-Esteun en EIB-middelen. Voorts kan binnen de EIB een fonds worden opgericht om
aandelenkapitaal of semi-kapitaalfinanciering, garanties of daarmee vergelijkbare financiële
instrumenten te verstrekken voor afzonderlijke projecten.
Een andere potentiële partner is de "Accelerated Programmatic Loan" van de Wereldbank, in
het kader waarvan steun wordt verleend voor hervormingsprogramma's in geselecteerde
landen.
4.

CONCLUSIES

Zoals in de tweede strategische toetsing van het energiebeleid van de Commissie21 en dit
groenboek is uiteengezet, heeft de EU voor de realisatie van haar klimaat- en
energiedoelstellingen behoefte aan nieuwe en verbeterde netwerken. Bij de ontwikkeling en
de tenuitvoerlegging van het energiebeleid moet meer aandacht worden besteed aan de
energienetwerken. Tegelijk moet de planning van de energienetwerken op politiek niveau
beter worden gecoördineerd.
De interne energiemarkt, waarbij de resultaten van het derde pakket momenteel worden
besproken, moet fungeren als drijvende kracht voor investeringen in energienetwerken. De
EU dient voorts een faciliterende rol te spelen voor projecten die een duidelijke Europese
meerwaarde opleveren voor de continuïteit van de energievoorziening, ook voor
internationale projecten.
Het belangrijkste EU-instrument voor de ontwikkeling van de Europese energienetwerken, de
TEN-E, is ontwikkeld in het licht van de huidige problemen inzake energie en is niet goed
afgestemd op de nieuwe uitdagingen van het Europees energiebeleid. Bovendien ontbreekt het
aan samenhang met de interne markt en andere ontwikkelingen inzake bijvoorbeeld
onderzoek en buitenlands beleid. Ten slotte is het budget totaal ontoereikend.
21

NL

Zie voetnoot nr. 13.

14

NL

De EU moet een nieuwe strategische benadering ontwikkelen, waarbij de bestaande
instrumenten, waaronder een aangepast TEN-E-programma, worden geïntegreerd om een
nieuw EU-Instrument voor energievoorzieningszekerheid en infrastructuur te
ontwikkelen dat tot doel heeft i) de interne energiemarkt te voltooien, ii) de ontwikkeling van
het netwerk te waarborgen met het oog op de realisatie van de EU-doelstellingen inzake
hernieuwbare energie en iii) de continuïteit van de energievoorziening in de EU te
waarborgen door middel van infrastructuurprojecten binnen en buiten de EU.
In het kader van die strategie heeft de Commissie een aantal projecten geselecteerd die zijn
toegelicht in haar tweede strategische toetsing van het energiebeleid "een EU-actieplan inzake
energiezekerheid en -solidariteit":
• Een Baltisch interconnectieplan: de ontsluiting van de resterende geïsoleerde
energiemarkten in Europa is een prioriteit. Zoals de Raad in zijn conclusies van 16 oktober
2008 duidelijk heeft erkend, is de interconnectie van de regio rond de Oostzee
noodzakelijk om de continuïteit van de voorziening voor alle landen rond de Oostzee beter
te waarborgen en voor een betere continuïteit en solidariteit in de EU. Samen met de
betrokken lidstaten zal de Commissie dit plan ontwikkelen als onderdeel van de Regionale
Strategie voor de Oostzee, voor gas en elektriciteit (met inbegrip van windenergie op zee
en eventueel getijdenenergie) en energieopslag. Verschillende bestaande projecten zullen
aan elkaar worden gekoppeld en komen daardoor de hele regio ten goede. Bij de
ontwikkeling van dat plan moet voldoende rekening worden gehouden met de efficiënte
ontwikkeling van de markt en de bijdrage die energie-efficiëntie en hernieuwbare energie
kan leveren tot een betere continuïteit van de energievoorziening.
• Een nieuwe zuidelijke gascorridor: gelet op de grote waarschijnlijkheid dat de rol van de
regio rond de Kaspische Zee en het Midden-Oosten in de mondiale olie- en gasproductie
zal toenemen en gelet op de noodzaak de reeds hoge risico's van vervoer van olie en LNG
per schip te beperken, lijkt deze corridor meer dan ooit noodzakelijk. De Commissie zal
nauw samenwerken met de betrokken landen om ervoor te zorgen dat uiterlijk binnen één
jaar bindende afspraken zijn gemaakt voor de bouw van de Nabucco-pijplijn. Voorts wordt
onderzocht of met inachtneming van de concurrentieregels een aankoopvereniging voor
Kaspisch gas kan worden opgezet. Met Turkije moeten afspraken worden gemaakt over de
transit, rekening houdend met zowel de beginselen van het acquis communautaire als met
de legitieme bezorgdheid van Turkije om zijn eigen energiebevoorrading.
• Vloeibaar aardgas (LNG): LNG komt de continuïteit van de voorziening te goede door
van de gasmarkt, naar analogie met de oliemarkt, een meer liquide mondiale markt te
maken. Alle lidstaten moeten, zelf of via een overeenkomst met een andere lidstaat over
een gedeelde continuïteitsgarantie, over passende LNG-infrastructuur, LNG-terminals en
hervergassingsinstallatie beschikken voor per schip aangevoerd gas. Hierbij kan ook de
Energiegemeenschap worden betrokken en het netwerk zou kunnen worden uitgebreid tot
de Adriatische kust. Er moet voldoende gasopslagcapaciteit worden gebouwd.
• Een Energiering in de Middellandse Zee: het Middellandse Zeegebied en Afrika moeten
beter met elkaar worden verbonden, niet alleen voor fossiele, maar ook voor hernieuwbare
energie. De mediterrane energiering zal Europa en Noord-Afrika de mogelijkheid bieden
de beschikbare natuurlijke rijkdommen beter te benutten. Dit initiatief bouwt voort op de
voorstellen die tijdens het Barcelonaproces van de Unie voor het Middellandse Zeegebied
zijn geformuleerd om een mediterraan netwerk te ontwikkelen om elektriciteit op basis van
zonne-energie (fotovoltaïsche en geconcentreerde zonne-energie) en windenergie naar de
EU te brengen. Interconnectieprojecten met het Europese vasteland zouden de

NL

15

NL

energievoorzieningszekerheid van de meest geïsoleerde Europese landen sterk ten goede
komen.
• De
ontwikkeling
van
de
noord-zuidgeoriënteerde
gasen
elektriciteitstransmissiesystemen in Midden- en Zuidoost-Europa verdient prioriteit,
voortbouwend op het nieuwe NETS-systeem (nieuwe Europees tranmissiesysteem) met het
oog op de oprichting van één gemeenschappelijke gastransmissie-exploitant22, de gasring
voor de energiegemeenschap, de door de ministerraad van de Europese
Energiegemeenschap in december 200723 geselecteerde interconnectieprioriteiten, en de
pan-Europese oliepijpleiding24. Het nieuwe interne energiemarktpakket voorziet in de
opstelling van 10-jarennetwerkontwikkelingsplannen waarin zowel de missing links
worden opgesomd als de nodige maatregelen om die weg te werken.
• Er moet een blauwdruk worden ontwikkeld voor een offshorenetwerk in de Noordzee
om de nationale elektriciteitsnetwerken in Noordwest-Europa aan elkaar te koppelen en de
talrijke offshore windprojecten daarop aan te sluiten. Samen met de mediterrane ring en het
Baltische interconnectorproject moet dit een van de hoekstenen worden voor een
toekomstig supernet.
*****
De Commissie kijkt uit naar reacties op dit groenboek. De volgende vragen kunnen hierbij als
leidraad worden gebruikt:
Netwerkbeleid
(1)

Welk zijn naar uw mening de grootste belemmeringen voor de ontwikkeling van een
Europees elektriciteits- en gasnetwerk? Hoe kunnen die op nationaal/regionaal niveau
worden aangepakt en wanneer moet de EU optreden?

(2)

In welke omstandigheden kan een EU-interventie in lokale planningconflicten met
betrekking tot energie-infrastructuur gerechtvaardigd zijn? Wat verwacht u in die
situatie van de EU?

(3)

Is er behoefte aan een meer gericht en gestructureerd beleid inzake onderzoek en
demonstratie op het gebied van Europese netwerken? Hoe moet dat beleid eruit zien?

(4)

Wat is volgens u de belangrijkste taak voor de EU op het gebied van
netwerkontwikkeling?

(5)

Moet de EU een grotere rol spelen om infrastructuurprojecten in derde landen te
faciliteren? Zo ja, op welke manier?

TEN-E
(6)

Welke vorm van steun zou de EU, gelet op de beperkte beschikbare middelen, moeten
verlenen aan ontwikkelaars van energienetwerken om een maximaal effect te
bereiken? Is het TEN-E-instrument nog steeds geschikt? Hoe kan de EU het
investeringsklimaat helpen verbeteren?

(7)

Hoe kan de EU binnen het bestaande budget en met het oog op de voorgestelde
herziening van de TEN-E-richtsnoeren de gerichtheid, de doelmatigheid en de impact
van het TEN-E-beleid verbeteren?

22

www.molgroup.hu/en/press_centre/press_releases/european_energy_infrastructure__ndash__nets_project/.
www.energy-community.org/.

23
24

NL

www.ens-newswire.com/ens/apr2007/2007-04-03-03.asp.

16

NL

(8)

Moet ook olie-infrastructuur worden opgenomen in het programma voor de TEN-E?
Moeten de TEN-E worden uitgebreid met netwerken voor CO2, biogas of andere
energiebronnen?

(9)

Hebt u voorstellen voor of een mening over nieuwe prioritaire projecten die door de
EU zouden moeten worden ondersteund?

(10)

Zouden de doelmatigheid en de zichtbaarheid van de TEN-E verbeteren door het
programma voor de TEN-E om te vormen tot een operationeel instrument om de
continuïteit van de energievoorziening en de solidariteit te verzekeren?

(11)

Welke andere maatregelen dan de in dit groenboek voorgestelde opties kunnen helpen
om een duurzame energie-infrastructuur voor de EU te garanderen?

Voor meer informatie, zie: http://ec.europa.eu/energy/index_en.html. U kunt uw reacties vóór
31 maart 2009 naar de Europese Commissie zenden op het volgende adres:
Christine Jenkins
Europese Commissie
DG Energie en vervoer
DM 24 – 6/127
1049 Brussel
België

NL

17

NL