1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

30 180

Conferentie van Voorzitters van de parlementen
van de Europese Unie

M/ nr. 24

VERSLAG VAN EEN CONFERENTIE
Vastgesteld 20 mei 2014
Op 6-8 april 2014 vond in Vilnius, Litouwen, de Conferentie van Voorzitters
van de nationale parlementen in de Europese Unie plaats. Hierbij treft u
een kort verslag van de bijeenkomst.
Namens de Eerste Kamer der Staten-Generaal nam de Voorzitter,
mevrouw Broekers-Knol, deel. Zij werd ambtelijk begeleid door de Griffier,
de heer Hamilton. Namens de Tweede Kamer der Staten-Generaal nam de
Voorzitter, mevrouw Van Miltenburg, hieraan deel. Zij werd ambtelijk
begeleid door de Griffier, mevrouw Biesheuvel-Vermeijden en
EU-adviseur van de vaste commissie voor Europese Zaken, mevrouw
Timmer. De delegatie brengt als volgt verslag uit. De Voorzittersconclusies
zijn als bijlage bij het verslag gevoegd.
De Griffier van de Eerste Kamer der Staten-Generaal,
G.J.A. Hamilton
De Griffier van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
J.E. Biesheuvel-Vermeijden

kst-30180-24
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 30 180, nr. 24

1

Openingssessie
Na de opening door de Voorzitter van het parlement in Litouwen,
mevrouw Graužinienė, werd Kroatië gefeliciteerd met de eerste
voorzittersbijeenkomst. Daarna volgde een videoboodschap van de heer
Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, waarin hij aangaf dat,
hoewel Europa als geheel uit de recessie lijkt te komen, er nog een aantal
belangrijke uitdagingen zijn zoals jeugdwerkloosheid. Volgens de heer
Barroso kunnen vrede en stabiliteit nooit als vanzelfsprekend genomen
worden. Verder gaf hij aan dat het hem deugd deed dat de politieke
dialoog inmiddels een veelgebruikte praktijk begint te worden, evenals de
subsidiariteitstoets.
Sessie I – de rol van parlementen in het omgaan met de economische en financiële crisis.
De Minister-President van Litouwen, de heer Butkevičius, deelde zijn
ideeën over de rol van nationale parlementen bij het verminderen van het
democratisch tekort, dat vooral gevoeld werd tijdens de crisis. Hij gaf aan
zich zorgen te maken over de 66% EU-burgers die zich volgens de recente
Eurobarometer niet gehoord voelen in de EU. De EU-instituten staan op te
grote afstand van het volk en ze zijn geen verantwoording verschuldigd
aan EU-burgers, aldus Butkevičius. Ook zijn de werkwijzen van deze
instituten te complex en moeilijk te begrijpen voor mensen. Vooral
daarom moet volgens Butkevičius ook aandacht uitgaan naar de rol van
nationale parlementen in de EU. De Litouwse Minister president gaf aan
zich zorgen te maken over de situatie aan de oostgrens van de EU. Ten
slotte gaf hij aan dat hoewel er grote uitdagingen voor ons liggen,
inclusief het bestrijden van jeugdwerkloosheid, het laten aansluiten van
vaardigheden op de arbeidsmarkt en het zorgen voor goede concurrentievoorwaarden, economische groei en een éénwordende energiemarkt, we
samen de gewenste resultaten en een groter vertrouwen van burgers
zullen bereiken door het koesteren van gezamenlijke Europese waarden.
De vicevoorzitter van het Europees Parlement, de heer Martínez
Martínez, verving de Voorzitter van het Europees Parlement, de heer
Schulz, en sprak namens hem. Hij keek uit naar de discussie over hoe de
macht van nationale parlementen in het EU-wetgevingsproces te
vergroten. De beste manier voor een nationaal parlement om het
EU-wetgevingsproces te beïnvloeden is door een sterke grip te hebben op
de uitvoerende macht binnen de EU. Het Europees Parlement en nationale
parlementen zijn partners en geen concurrenten in hun pogingen om een
meer democratisch en legitieme EU na te streven. Economische beslissingen die effect hebben op lidstaten moeten zorgvuldig beoordeeld
worden door parlementen, aldus Martínez Martínez. De economische
crisis heeft volgens Martínez Martínez geleid tot meer nationalisme en
xenofobie. Ten slotte noemt hij een aantal maatregelen die Europees
Parlement heeft genomen om de crisis te bestrijden, waaronder het
stellen van een maximum aan bonussen binnen banken.
De Voorzitter van de Deense Folketing, de heer Lykketoft, benadrukte in
zijn speech de hoge werkloosheid en aanverwante problemen. Volgens
Lykketoft worden veel lidstaten, ondanks de tekenen van herstel, nog sterk
beïnvloed door de crisis. Er zijn meer dan 26 miljoen werklozen in Europa
en met name de jongeren worden getroffen door de crisis. De belangrijkste vraag is dus volgens Lykketoft hoe we meer jongeren op de
arbeidsmarkt krijgen, want we lopen het risico een hele generatie vaak
goed opgeleide jongeren te verliezen. Ook sprak Lykketoft over het
vergroten van democratische legitimiteit, met name op financieel en
economisch terrein. Ten slotte benadrukte Lykketoft dat er niet alleen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 30 180, nr. 24

2

bezuinigd moest worden, maar ook meer geïnvesteerd moet worden in
beter onderwijs en pro-actief arbeidsmarktbeleid.
Tijdens de hierop volgende discussie werd het belang benadrukt van een
politieke dialoog met het Europees Parlement. Een aantal lidstaten vroeg
aandacht voor de sociale en humane dimensie, die volgens hen niet in
ogenschouw is genomen bij het bestrijden van de economische crisis. Er
zou een sociaal scorebord nodig zijn, waarop indicatoren de macroeconomische disbalans zouden kunnen weergeven. Maar ook werd
gememoreerd dat de crisis het gevolg was van het breken van regels en
dat dit door lidstaten zelf veroorzaakt is. Daarom zou het belangrijk zijn
om aandacht te hebben voor het implementeren van de regels voordat
gedacht wordt aan meer generositeit. De Voorzitter van de Eerste Kamer,
mevrouw Broekers-Knol, gaf aan dat het budgetrecht een fundamenteel recht is van nationale parlementen. Nationale parlementen
moeten ervoor zorgen dat regeringen volledig transparant handelen.
Daarom is het belangrijk dat zij een zogenaamde lidstaatverklaring
afleggen, een democratische verantwoording van beleid.
Sessie II – de lessen uit subsidiariteitstoetsen door nationale
parlementen, vijf jaar na het Verdrag van Lissabon.
Tijdens deze sessie bespraken parlementen de ervaringen met de
subsidiariteitstoets en de lessen die er getrokken konden worden na 5
jaar.
De heer Stech, Voorzitter van de Tsjechische senaat, gaf aan dat het niet
nodig was om relatief marginale zaken op Europees niveau te reguleren.
Ook maakte hij zich zorgen over de bijkomende vormen van bureaucratie.
Volgens Stech zijn de institutionele veranderingen uit het Lissabonverdrag
zoals de subsidiariteitstoets onvoldoende effectief om nationale parlementen te betrekken in het monitoren van Europees beleid. Daarom
zouden hervormingen van de procedures, zoals verlenging van de
8-wekenperiode voor de uitvoering van een subsidiariteitstoets, het
tevens beoordelen van de proportionaliteit en het introduceren van een
positieve «groene kaart» waarmee initiatieven op Europees niveau
gestimuleerd zouden worden, noodzakelijk zijn.
De Voorzitter van de Italiaanse Senaat, de heer Grasso, benadrukte dat
subsidiariteit een van de fundamentele principes van Europese
democratie is, maar dat hij tegen het gebruik van dit recht voor blokkerende doeleinden is. Dit instrument zou volgens Grasso niet gebruikt
moeten worden om te concurreren met het Europees Parlement. Een
nieuwe benadering van interparlementaire samenwerking en van
parlementaire beoordeling van subsidiariteit is cruciaal, aldus Grasso,
evenals meer dialoog met de Europese Commissie.
De Voorzitter van de Tweede Kamer, mevrouw Van Miltenburg,
benadrukte in haar speech dat bij het gebruik van de subsidiariteitstoets
het uiterst belangrijk is dat parlementen het gevoel krijgen gehoord te
worden door de Europese Commissie en dat dat op dit moment niet altijd
het geval is. Van Miltenburg gaf aan dat de procedure rondom de
subsidiariteitstoets verbeterd zou moeten worden en dat dit in dialoog
met de Europese Commissie zou moeten gebeuren. De COSAC zou hier
een belangrijke rol in kunnen spelen, zou concrete stappen kunnen zetten
in de verbetering van de subsidiariteitstoets en hierover tijdens de
volgende Voorzittersconferentie kunnen terugkoppelen. Tenslotte
benadrukte Van Miltenburg het belang van samenwerking met het
Europees Parlement. Als de parlementen beter samenwerken kunnen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 30 180, nr. 24

3

burgers meer het gevoel krijgen dat zij door middel van deze parlementen
invloed kunnen uitoefenen op besluitvorming in Brussel.
De Voorzitter van de EU Select Commissie in het Britse Hogerhuis, de heer
Boswell, informeerde over het onlangs door het Britse Hogerhuis
gehouden parlementaire onderzoek over de rol van nationale parlementen
in de EU. De belangrijkste conclusie was dat het voor de EU belangrijk is
dat nationale parlementen een actievere rol spelen. Dit kan snel en
praktisch gebeuren, zonder een Verdragswijziging, als we dit als parlementariërs samen willen. De subsidiariteitstoets is slechts één van de
instrumenten, daarnaast is het ook belangrijk om vroegtijdig en
constructief samen te werken. Volgens Boswell zou de toets ook over
proportionaliteit, inhoud, vorm en juridische basis moeten gaan. Het
effect van een gele kaart is volgens Boswell op dit moment te zwak,
daarom zou een gele kaart moeten leiden tot ofwel wijziging ofwel
intrekken van het EU-voorstel.
De Voorzitter van de Eerste Kamer, mevrouw Broekers-Knol, gaf aan dat
het aantreden van een nieuw Europees Parlement en een nieuwe
Europese Commissie een unieke kans biedt voor de Europese instellingen
zich weer meer te gaan toeleggen op de kernelementen van de vrije markt
en het vrije verkeer en zich niet bezig te houden met het regelen van
detailzaken die slechts irritatie wekken en de burgers van Europa
vervreemden. Zij pleitte ervoor dat het Europees Parlement kandidaatleden van de Europese Commissie kritisch gaat bevragen op hun
wetgevingsvoornemens en in dat verband reeds toetst of opvattingen in
deze voldoen aan het subsidiariteitsprincipe.
Uit de discussie die hierop volgde bleek dat verreweg de meeste nationale
parlementen, inclusief het Europees Parlement, voorstander zijn van een
sterkere controlerende rol van nationale parlementen en van verbetering
van de subsidiariteitstoets.
Sessie III – interparlementaire samenwerking met landen van het
Oostelijk Partnerschap
Nadat tijdens een minuut stilte de slachtoffers van het Maidan plein in
Oekraïne werden herdacht, sprak de Voorzitter van de Oekraïense
Verkhovna Rada en interim-president van Oekraïne, de heer Turchynov,
de vergadering toe middels een videoboodschap. Hierin zei hij dat het
tekenen van de associatieovereenkomsten tussen Oekraïne en de EU op
21 maart 2014 een historische mijlpaal had betekend, waarin het
Oekraïense volk de keuze maakte voor Europese waarden. Nu moeten de
basiselementen van een democratisch land weer opnieuw opgebouwd
worden, inclusief de strijd tegen corruptie. Turchynov zei dankbaar te zijn
voor de sterke steun die Oekraïne ontving van alle EU lidstaten. Hij gaf
aan dat op dat moment Rusland Oekraïense burgers dwong zich te
«bekeren» als Russische onderdanen en gebruik maakte van intimidatie
en vervolging van minderheden. Hij benadrukte dat Oekraïne de annexatie
van de Krim door Rusland nooit zou erkennen. Hij wees op mogelijke
nieuwe aanvallen van Rusland op Oekraïne en op economische oorlogsvoering en censuur vanuit Rusland.
De Voorzitter van de Seimas van Litouwen, mevrouw Graužinienė,
veroordeelde de agressie van Rusland en sprak haar zorgen uit. De actie
van Rusland in de Krim werd volgens Graužinienė gezien als een aanval
op de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne en een serieuze
bedreiging van de vreedzame en democratische ontwikkelingen in de
regio en van de wereldveiligheid en stabiliteit. Ze riep de EU-lidstaten en
de internationale gemeenschap op om samen te werken en Oekraïne,

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 30 180, nr. 24

4

Georgië en Moldavië alle mogelijke politieke en economische steun te
geven bij de integratie in de EU.
De Voorzitter van de Saeima van Letland, mevrouw Āboltiņa, gaf aan dat
een nieuwe Koude Oorlog en nieuwe muren niet gewenst zijn in Europa
en dat we niet onverschillig moeten blijven. Het is niet acceptabel om
zacht op te blijven treden. We zijn te afhankelijk van energieleveringen, die
gebruikt worden voor politieke invloed, aldus Āboltiņa. Letland blijft steun
geven aan het versterken van de relaties tussen de EU en de landen van
het Oostelijk partnerschap, met respect voor de verschillende politieke
situaties in de landen. Het tekenen van de associatieovereenkomst met
Oekraïne is een belangrijke stap vooruit, nu moet de EU proactief zijn met
associatieovereenkomsten voor Georgië en Moldavië.
Daarna kregen de heer Usupashvili, voorzitter van het parlement in
Georgië, de heer Abrahamyan, voorzitter van het huis van afgevaardigden in Armenië, de heer Shushkevich, voormalig Voorzitter van de
Hoge Raad in Wit-Rusland, en de heer Corman, Voorzitter van het
parlement in Moldavië, de mogelijkheid om te reageren. Allen spraken
hun zorgen uit over de recente ontwikkelingen en hun dank voor de steun
vanuit EU lidstaten. Usupashvili gaf daarnaast aan dat
NAVO-bescherming noodzakelijk is en hoopt hierop tijdens de NAVO-top
in september aanstaande.
In de daarop volgende discussie gaf een aantal Oost-Europese lidstaten
aan dat het belangrijk zou zijn dat de landen van het Oostelijk partnerschap uitzicht zouden krijgen op toetreding tot de EU. De meeste sprekers
benadrukten daarnaast het belang van het onderhouden van goede
relaties met de landen van het Oostelijk partnerschap. De Voorzitter van
de Eerste Kamer, mevrouw Broekers-Knol, gaf aan dat de invasie van de
Krim door Rusland een flagrante schending van de territoriale integriteit
van Oekraïne is. Ook benadrukte zij het belang van de-escaleren en het
open houden van de kanalen voor de dialoog met Rusland, met name ook
parlementair niveau.
Vervolgens hebben de Voorzitters stilgestaan bij de internationale
Roma-dag. De Voorzitter van het Oostenrijkse parlement, mevrouw
Prammer, uitte haar zorgen over discriminatie en de achtergestelde
positie van Roma. Zij gaf aan dat er al veel gebeurt in verschillende
lidstaten en dat de sleutel naar het voorkomen van sociale insluiting
onderwijs is. Zo houden op Oostenrijkse scholen speciale
Roma-schoolassistenten contact met ouders van Roma-kinderen en geven
deze kinderen extra begeleiding om voortijdig schoolverlaten te
voorkomen. De EU-Voorzittersconferentie nam een verklaring aan over de
zorgen rondom vooroordelen, intolerantie en discriminatie en het belang
van integratie van Roma in de maatschappij en van nationale Romastrategieën.
Sessie IV- Interparlementaire samenwerking op het gebied van
Vrijheid, veiligheid en justitie.
De Maarschalk van de Poolse Sejm, mevrouw Kopacz, was van mening
dat het goed zou zijn om het meer-voor-meer principe te hanteren in de
context van financiële hulp aan derde landen die met de EU samenwerken
om illegale migratie tegen te gaan. Daarnaast was zij ervan overtuigd dat
de EU legale en praktische maatregelen moet ontwikkelen ter bevordering
van legale migratie. Volgens Kopacz heeft de EU hooggekwalificeerde
specialisten nodig in verschillende economische sectoren. Zij gaf aan dat
migratie bevorderlijk is voor economische ontwikkeling. Daarnaast
zouden de lidstaten die extreem blootgesteld staan aan bepaalde

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 30 180, nr. 24

5

migratiedruk gesteund moeten worden. Over de EU-richtsnoeren ten
aanzien van het meerjarenprogramma op JBZ-terrein gaf Kopacz aan dat
deze over goede implementatie en consolidatie van het acquis zouden
moeten gaan. Versterking van het Schengengebied, verbetering van het
visabeleid en vooruitgang in het bestrijden van criminaliteit zouden daarin
centraal moeten staan. Ook terrorismedreiging, radicalisering en
cybercriminaliteit zijn volgens haar belangrijke onderwerpen in het
meerjarenprogramma. Het is volgens haar belangrijk dat nationale
parlementen een steviger rol krijgen met betrekking tot de controle op
Europol. Het zou goed zijn een gezamenlijke groep van parlementen te
creëren, zoals de conferentie voor gemeenschappelijk buitenlands- en
veiligheidsbeleid. Ten slotte nodigde ze de Voorzitters uit om op 4 juni het
25-jarige jubileum van de Poolse onafhankelijkheid te komen vieren in
Warschau.
De heer Meimarakis, Voorzitter van het Griekse parlement, merkte op dat
migratie over zee de reden is voor acute humanitaire crises. Veel
migranten sterven op zee. De bestemmingslanden van deze migranten,
vooral de landen aan de Middellandse Zee, hebben te maken met
disproportioneel grote aantallen immigranten. De meeste immigranten
geven volgens Meimarakis aan op doorreis te zijn naar Centraal Europa.
Griekenland wordt daarnaast ook ernstig getroffen door de crisis, recessie
en werkloosheid. De enorme druk op de buitengrenzen mag niet
genegeerd worden door de andere EU-lidstaten, aldus Meimarakis. Ook
hij steunt het idee om een diepgaande kwalitatieve discussie te hebben op
JBZ terrein en versterkt samen te werken door middel van een speciale
JBZ-conferentie.
De Voorzitter van het Italiaanse Huis van Afgevaardigden, mevrouw
Boldrini, benadrukt de dramatische kosten van migratie en de kosten van
mensenlevens in de Middellandse zee. Sinds 2000 zijn er meer dan 23.000
mensen gestorven in een poging om het continent te bereiken, waarvan
8.000 in de Middellandse zee. Degenen die overleven worden vaak
uitgebuit, aldus Boldrini, vandaar de noodzaak om de rechten en
vrijheden van migranten te verzekeren. Zij gaf aan dat om mensenhandel
te voorkomen, een gezamenlijke actie van de EU-lidstaten noodzakelijk is.
Ook in verband met grote internationale criminaliteit is samenwerking
cruciaal. Daarnaast zijn gezamenlijke acties in reddingsoperaties en de
toepassing van het non-refoulement beginsel van wezenlijk belang, aldus
Boldrini. Ten slotte sprak ze haar zorg uit over de waarschijnlijk lage
opkomst tijdens de Europese verkiezingen, waardoor extremisme zal
opkomen en EU-waarden minder op waarde zullen worden geschat.
De Voorzitter van het Zweedse Parlement, de heer Westerberg, gaf aan
dat Zweden op dit moment de meeste vluchtelingen opneemt, vooral uit
Syrië. Hij sprak ook over het Oostelijk partnerschap en benadrukte dat de
deur van de Gemeenschap open staat voor toenemende politieke
samenwerking en associatie met Oekraïne, mits deze corruptie zal
bestrijden en zal streven naar rechtsstatelijkheid, waardoor er wederzijds
vertrouwen kan komen. Wat hem betreft staat ook de weg naar volledig
lidmaatschap open. Steun aan deze landen in transitie is volgens
Westerberg cruciaal. Ook steunde Westerberg het streven naar meer
interparlementaire samenwerking op het JBZ-terrein.
Tijdens de discussie gaf de Voorzitter van de Eerste Kamer, mevrouw
Broekers-Knol, aan dat zowel de Eerste als de Tweede Kamer een
negatief subsidiariteitsoordeel hadden over het Europees Openbaar
Ministerie en dat de reactie hierop door de Europese Commissie erg
mager genoemd kan worden. Het is belangrijk dat parlementen gehoord
worden. Deze opmerking sloot aan bij de key-note speech van mevrouw

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 30 180, nr. 24

6

Van Miltenburg over het belang dat parlementen zich gehoord voelen
door de Europese Commissie. Daarnaast gaf Broekers-Knol aan sterk te
geloven in betere samenwerking op het JBZ-gebied, op die manier zijn
parlementen immers een serieuze gesprekspartner voor de Europese
Commissie. Ook andere parlementen gaven aan voorstander te zijn van
een gezamenlijke groep van nationale parlementen en het Europees
Parlement op JBZ-terrein. Deze groep zou ook Europol en Eurojust kunnen
evalueren. De Franse Voorzitter van de senaat, de heer Sutour, gaf aan
dat de Franse senaat voorstander was van een Europees Openbaar
Ministerie, zolang dit een «collegiaal bureau» wordt. De heer Martínez
Martínez van het Europees Parlement noemde de resolutie van het EP
waarin voorstellen gedaan worden voor een gezamenlijk comité
(nationale parlementen en Europees Parlement) op JBZ-terrein. Aangezien
dit besluit genomen wordt met codecisie, riep Martínez Martínez de
nationale parlementen op hun regering hierop aan te spreken.
Tijdens een onderbreking van de conferentie brachten de deelnemende
Voorzitters van de nationale parlementen in het presidentieel paleis een
bezoek aan de President van Litouwen, mevrouw Dalia Grysbauskaitè.
Tegelijkertijd bezochten de Griffiers van de parlementen de Botanische
Tuin van de Universiteit van Vilnius. Daar plantten zij aan de nieuw
aangelegde Europese Ring 28 Europese linden. De ring van lindenbomen
vormt een blijvende herinnering aan het voorzitterschap van Litouwen
van de Raad van de Europese Unie en het grootste evenement met een
parlementaire dimensie dat ooit in Litouwen heeft plaatsgevonden.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 30 180, nr. 24

7