Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

24 077

Drugbeleid

Nr. 487

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 december 2021
Als vervolg op de voortgangsbrief van 16 november jl. (Kamerstuk 24 077,
nr. 485) breng ik uw Kamer met deze brief op de hoogte van enkele
recente initiatieven om het gebruik van drugs en de daarmee samenhangende gezondheidsrisico’s tegen te gaan. Ook informeer ik uw Kamer met
deze brief in het bijzonder over een aantal recente rapporten met
betrekking tot cocaïne gebruik en de monitor drugs incidenten. Tevens
informeer ik uw Kamer over de status van het Explore-onderzoek.
In het voorjaar van 2019 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de stand van
zaken van de inzet op drugspreventie en diverse nieuwe initiatieven
aangekondigd waarmee deze aanpak versterkt zou worden.1 Zo heb ik het
Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs (CAM) om
advies gevraagd over lachgas en recentelijk ook designerdrug 3MMC. Op
basis van de adviesrapporten heb ik samen met de Minister van Justitie
en Veiligheid ingezet op het verbieden van deze stoffen ter bescherming
van de volksgezondheid en ook de openbare orde. De plaatsing van
3-MMC op lijst II bij de Opiumwet is 28 oktober jl. in werking getreden.
Samen met de Minister van Justitie en Veiligheid streef ik er naar het
ontwerpbesluit inzake de plaatsing van lachgas op lijst II bij de Opiumwet
met uitzonderingen voor de eigenlijke toepassingen voorjaar 2022 in
werking te laten treden. Zoals bekend werken we ook aan de totstandkoming van een breder verbod op veel voorkomende groepen designerdrugs of nieuwe psychoactieve stoffen (NPS) door toevoeging van een
nieuwe lijst IA aan de Opiumwet. Doel van dit verbod is het tegengaan
van de productie van en handel in deze stoffen die zijn afgeleid van
middelen die op lijst I bij de Opiumwet staan. Het verbod dient het belang
van de volksgezondheid. Gebruikers worden gewaarschuwd voor de
negatieve gezondheidseffecten van deze potentieel gevaarlijke stoffen. De
verwachting is dat we het wetsvoorstel in het eerste kwartaal van 2022
aan uw Kamer kunnen aanbieden.
1

kst-24077-487
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 24 077, nr. 426

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 487

1

Ook op het gebied van drugspreventie is vooruitgang geboekt. Zo heb ik
verschillende sessies georganiseerd in het kader van het Platform
tegengaan stijging drugsgebruik waarbij ik met onder andere wetenschappers, experts, professionals uit het veld en andere betrokkenen
blinde vlekken van het huidige beleid in beeld heb gebracht. Ik heb uw
Kamer over de uitkomsten van het Platform geïnformeerd.2
Daarnaast heb ik u onlangs de uitkomsten van het persona’s onderzoek
gestuurd. Dit meerjarenproject heeft geresulteerd in negen persona’s die
een belangrijke bijdrage aan meer gerichte inzet op voorlichting en
preventie kunnen leveren en tegelijkertijd concrete handvatten aan
professionals en ouders kunnen bieden om het gesprek aan te gaan over
middelengebruik. Met dit onderzoek in de hand is het ook voor de
toekomst belangrijk om het traditionele onderscheid tussen de gebruiker
en niet-gebruiker los te laten. In plaats daarvan is het binnen drugspreventie zaak aandacht te creëren en te behouden voor verschillende
motieven, settings, en ervaringen onder jongeren ten aanzien van
middelengebruik. Een voorbeeld van een gerichte aanpak die daarop is
gebaseerd is de doorontwikkeling van verschillende conceptinterventies,
gericht op het versterken en bestendigen van het niet-gebruik onder
jongeren waarover ik uw Kamer onlangs heb geïnformeerd3.
Een ander voorbeeld van een meer gerichte aanpak is de aanpak van
gammahydroxyboterzuur (GHB) verslaving4. Dit is een hardnekkige
verslaving die vaak gepaard gaat met multi-problematiek en overlast.
Hierbij wordt een groot beroep gedaan op onder andere de verslavingszorg, gemeente en de politie. Om gemeenten te ondersteunen heeft
het Trimbos-instituut een casusgerichte aanpak ontwikkeld die goed
aansluit bij dit specifieke probleem. Er is een handreiking en een factsheet
opgesteld voor gemeenten ten behoeve van de GHB-aanpak. Daarnaast
zijn er drie intervisiebijeenkomsten georganiseerd met projectleiders van
gemeenten die met de aanpak werken. Aansluitend heeft er een webinar
plaatsgevonden voor het algemene publiek, waarin we de aanpak werd
gepresenteerd en ingegaan werd op vraagstukken.
Resultaten onderzoeken
Onderzoek naar preventie van cocaïnegebruik
Zoals bekend vind ik het van belang om het gebruik van harddrugs, waar
onmiskenbaar ernstige gezondheidsrisico’s aan verbonden zijn, zoveel
mogelijk te voorkomen dan wel terug te dringen. Mijn aandacht gaat
daarbij specifiek uit naar het gebruik van cocaïne dat hoog is in
Nederland. Ik heb het Trimbos-instituut vorig jaar laten onderzoeken wie
de gebruikers van cocaïne in Nederland zijn en wat hun motieven voor
gebruik zijn. Dit onderzoek heeft drie vormen van gebruik in kaart
gebracht5:
– Gebruik «gerelateerd aan feest-en-vier settingen»;
– Gebruik «gerelateerd aan werksettingen», zowel tijdens als na het werk
met collega’s;
– Gebruik «gerelateerd aan bijkomende psychische problematiek».
In vervolg op dit onderzoek heb ik het Trimbos-instituut verzocht dit jaar in
kaart te brengen welke interventies er reeds zijn om (problematisch)
gebruik van cocaïne te voorkomen. En welke kansen en aanbevelingen er
2

Kamerstuk 24 077, nr. 468.
Kamerstuk 24 077, nr. 485.
4
Kamerstuk 24 077, nr. 447.; Kamerstuk 24 077, nr. 456.
5
Kamerstuk 24 077, nr. 468.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 487

2

zijn om hier verbeterstappen in te zetten. Bijgaand treft u het rapport van
dit onderzoek6.
Uit dit onderzoek is gebleken dat er geen interventies zijn die specifiek zijn
gericht op het voorkomen van (problematisch) cocaïnegebruik. Er is
echter wel een ruim aanbod van verschillende interventies gericht op het
voorkomen van (problematisch) drugsgebruik in het algemeen. Deze
interventies zijn goed geschikt om in te zetten voor (potentiële) gebruikers
van cocaïne.
Veel gebruikers van cocaïne geven aan te willen minderen of stoppen met
gebruik. Het interventieaanbod op dit terrein voor gebruikers van drugs
(waaronder cocaïne) blijkt beperkt en er liggen daarom kansen om dit uit
te breiden. Hierbij is het van belang om barrières in het zoeken naar hulp
weg te nemen, zoals stigma en de perceptie dat men de problemen zelf
wel moet kunnen oplossen.
Verder blijkt dat er bepaalde doelgroepen zijn die nog onvoldoende
bereikt worden met het huidige aanbod en bij wie de bestaande interventies nog onvoldoende aansluiten. Bovendien blijkt dat het beschikbare
aanbod niet overal bekend is en toepast wordt. Het zou daarom goed zijn
het aanbod beter bekend te maken onder professionals.
Ten aanzien van de doelgroep die gebruikt in de «feest-en-vier setting»
zijn de interventies gericht op beperking van schade door gebruik
voornamelijk gericht op mensen waarbij (nog) geen sprake is van
problematisch gebruik. Voor deze groep zijn er geen interventies gericht
op signaleren en doorverwijzen bij problematisch gebruik. Daarnaast is er
voor deze groep nog weinig aanbod voor het voorkomen van (eerste)
gebruik. Ook hier liggen kansen voor de toekomst.
Wat betreft het gebruik gerelateerd aan werksettingen zijn er interventies
gericht op ondersteuning bij problematisch middelengebruik, maar deze
worden nog onvoldoende ingezet. Er is wel draagvlak onder werkgevers
voor preventie op de werkvloer. Hier wordt aanbevolen in te zetten op de
implementatie van alcohol-, drugs- en medicijn (ADM)beleid in de
werksetting.
Ten aanzien van de derde doelgroep met bijkomende psychische
problematiek wordt aanbevolen om binnen het preventieaanbod de groep
«copinggebruikers» en gebruikers met psychische klachten eerder te
signaleren en ondersteunen om het ontstaan van problematisch gebruik
of afhankelijkheid te voorkomen.
Het rapport biedt belangrijke en concrete aanbevelingen die kunnen
bijdragen aan het voorkomen en verminderen van het gebruik van
cocaïne. In samenspraak met betrokken partijen zal de komende tijd
worden onderzocht waar zowel op de korte- als de langere termijn winst
te behalen valt. Ik vind het belangrijk om in ieder geval te investeren in de
ontwikkeling van een interventie voor het minderen/stoppen met
partydrugs, waaronder cocaïne. Het Trimbos-instituut gaat hiermee
komend jaar aan de slag. Een andere interventie die wordt ontwikkeld in
het kader van het voorkomen van het eerste gebruik van drugs
(waaronder cocaïne) is «festivalverleiding» die jongeren bewust maakt
van situaties rond drugsgebruik op een festival. Deze interventie zal
gereed zijn voor inzet tijdens het festivalseizoen in 2022.
Explore-onderzoek
In mijn brief van afgelopen maart heb ik u geïnformeerd dat de
verwachting was dat het derde deel van het Explore-onderzoek naar
6

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 487

3

middelengebruik in de residentiële jeugdhulp en justitiële jeugdinrichtingen in de tweede helft van dit jaar kon worden toegezonden7. Helaas is
het als gevolg van de coronasituatie en hoge druk in de jeugdinrichtingen
nog niet mogelijk geweest de benodigde data te verzamelen. Het
Trimbos-instituut streeft ernaar de dataverzameling begin 2022 te
organiseren. Zodra het rapport gereed is zal dit worden gedeeld met uw
Kamer.
Monitor Drugs Incidenten
De Monitor Drugsincidenten (MDI) verzamelt gegevens over gezondheidsincidenten gerelateerd aan drugsgebruik en rapporteert deze jaarlijks8. De
MDI is nauw verbonden met het Drugs Informatie en Monitoring Systeem
(DIMS), het netwerk van testlocaties. Zowel de MDI als het DIMS worden
gecoördineerd vanuit het Trimbos-instituut. De MDI-gegevens zijn
afkomstig van afdelingen Spoedeisende Hulp (SEH) van ziekenhuizen,
ambulancediensten en forensisch artsen in acht regio’s in Nederland en
organisaties die de EHBO-post bemannen op grootschalige evenementen
op landelijk niveau. Hierdoor geeft de MDI géén totaaloverzicht van alle
drugsincidenten in Nederland.
Daarnaast werkt de MDI samen met het Letsel Informatie Systeem (LIS)
van VeiligheidNL. Het LIS verzamelt gegevens van 14 SEH-afdelingen van
ziekenhuizen verspreid door het land over letsels en vergiftigingen,
waaronder aan alcohol- en/of drugsgebruik gerelateerde hulpvragen.
Ook wat betreft drugsincidenten was 2020 een uitzonderlijk jaar. In 2020
vonden vanaf maart geen festivals en andere evenementen meer plaats
en bleven veel toeristen weg (vooral in Amsterdam) als gevolg van de
COVID-19 pandemie. Daardoor is het aantal drugsincidenten flink lager
vergeleken met voorgaande jaren en ook anders verspreid over de
verschillende gezondheidsdiensten.
De belangrijkste bevindingen van de MDI over 2020 zijn:
• In 2020 werden in totaal 3.541 incidenten geregistreerd: 2.622 bij de
MDI en 919 bij het LIS, tegenover in 2019 respectievelijk 5.577 en 1.052.
Deze afname is bijna geheel te verklaren door het uitblijven van
evenementen en festivals en de sterke afname in internationaal
toerisme na maart 2020.
• Buiten de daling van drugsincidenten door afname van feesten en het
aantal toeristen bleef het aantal meldingen door ziekenhuizen,
ambulances en forensisch artsen op het niveau van voorgaande jaren,
met alleen een kleine dip na het begin van de lockdown in maart.
• Vanaf de lockdown in maart nam het aandeel ecstasy-incidenten af.
• Ecstasygebruik werd gemeld bij 380 (11%) van de 3.541 geregistreerde
drugsincidenten, waarvan in 48% van de gevallen als enige gebruikte
drug.
• Vóór de coronacrisis werd ruim 75% van de gemelde incidenten
waarbij ecstasy was gebruikt geregistreerd door EHBO-diensten. Vanaf
de lockdown in maart werd in 2020 ca 30% van die incidenten gemeld
door ambulancediensten, ca 30% door MDI- en ca 30% door LISziekenhuizen (forensisch artsen: 10%).
• De afgelopen tien jaar zijn de ecstasytabletten steeds sterker geworden. In 2020 is de gemiddelde dosering voor het eerst in jaren licht
gedaald van 171 mg in 2019 naar 166 mg MDMA in 2020.
• Van ongeveer twee op de drie van alle geregistreerde patiënten is
bekend of zij toerist waren of niet. In 2020 was 11% van hen toerist,
7
8

Kamerstuk 24 077, nr. 470.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 487

4

•

•

•

•
•

een sterke daling t.o.v. het jaar 2019 (20%). In de regio Amsterdam was
in 2019 nog bijna de helft (46%) van de patiënten toerist; in 2020 nog
maar 23%. In Rotterdam was in 2020 7% van de patiënten toerist, in
het rest van het land was dit minder dan 3%.
Incidenten met 3- of 4-MMC nemen zowel in absolute aantallen als
relatief toe: In 2020 was 2% van de behandelde patiënten onder
invloed van 3- of 4-MMC (al dan niet in combinatie met andere
middelen). In 2019 was dit aandeel nog 0,4% (2018: 0,2%). Ook waren
deze patiënten in 2020 relatief vaker zwaarder onder invloed dan
voorgaande jaren. Ruim twee derde combineerde de drug met een
andere psychoactieve stof.
De sterke stijging van het aandeel gemelde incidenten met lachgas in
2018 en 2019 zette niet door in 2020. Zo lag het aandeel incidenten
waarbij lachgas betrokken was (als enige middel of in combinatie met
andere middelen) in 2020 ongeveer even hoog als in 2019: ambulances: 2%, forensisch artsen: 1%, MDI-ziekenhuizen: 2%, LISziekenhuizen: 5%. Via de kanalen van het MDI werden in 2020
overigens weinig incidenten met lachgas gemeld, 52 in totaal.
In 2020 werden door de deelnemende instanties van de MDI en het LIS
20 sterfgevallen geregistreerd die (vermoedelijk) het directe of
indirecte en onbedoelde gevolg van drugsgebruik waren. De toedracht
van het overlijden is in veel gevallen slechts gedeeltelijk bekend. Mede
daardoor wordt een oorzakelijk verband tussen middelengebruik en
overlijden wel vermoed, maar is het niet per se bewezen. In de meeste
gevallen gaat het om een combinatie van middelengebruik. Deze
cijfers geven géén overzicht van drugsgerelateerde sterfte in heel
Nederland. Zie daarvoor de meest recente publicatie van de Nationale
Drugsmonitor (NDM)9
Ook ketamine-incidenten werden ongeveer even vaak gemeld door
ziekenhuizen en ambulancediensten als in 2019.
Eind 2020 werd door het DIMS een waarschuwingsmelding afgegeven,
een zogenaamde Red Alert voor cannabis vervuild met synthetische
cannabinoïden. De waarschuwingsmelding is ook door de MDI
verspreid. Bij de MDI werden tien incidenten met synthetische
cannabinoïden gemeld. Bij deze patiënten ging het veelal om ervaren
cannabisgebruikers die nare effecten (zoals duizeligheid, paniek,
tintelingen en het gevoel verlamd te zijn) ondervonden na het roken
van kleine hoeveelheden cannabis. Levensbedreigende incidenten
werden niet gemeld.

Deze cijfers laten zien dat vooral het aantal drugsgerelateerde gezondheidsincidenten bij de EHBO’s (die merendeels de incidenten op feesten
registreren) sterk is afgenomen. Daarentegen blijft het aantal incidenten
dat bij de SEH’s van ziekenhuizen en andere gezondheidsdiensten wordt
gemeld nagenoeg op hetzelfde niveau. Het is aannemelijk dat dit beeld
onder andere een effect is van de corona-maatregelen.
Ik interpreteer de cijfers als een belangrijke aanwijzing dat ook buiten
evenementen gerichte en specifieke voorlichting en preventie nodig is.
Het recent afgeronde persona’s onderzoek kan hier een belangrijke rol in
vervullen, omdat het ook ouders en de sociale omgeving handvatten kan
bieden om het gesprek aan te gaan over drugs. Daarnaast onderschrijven
de uitkomsten het belang van voorlichting op festivals en evenementen.
Zoals ik in mijn brief van november 2021 meldde, heb ik daarom
afgelopen zomer Stichting Arkin in staat gesteld het platform Celebrate
Safe voort te zetten gedragen door de evenementensector om zo risico’s
bij het heropenen van het uitgaansleven te beperken10.

9
10

Beschikbaar via https://www.nationaledrugmonitor.nl/opiaten-sterfte-in-nederland/
Kamerstuk 24 077, nr. 485.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 487

5

Afsluiting
Naast bovengenoemde onderzoeken en acties die vanuit het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zijn geïnitieerd, wil ik graag ook
wijzen op het werk dat daarbuiten op het gebied van drugspreventie
wordt verzet. Verspreid over het hele land vervullen de regionale
instellingen voor verslavingszorg een belangrijke rol in de vormgeving en
uitvoering van preventie. In het kader van het Nationaal Preventie
Akkoord (NPA) heeft Verslavingskunde Nederland (VKN), in samenwerking
met het Trimbos-instituut, het bestaande Basispakket Verslavingspreventie
verder ontwikkeld tot het informatie-instrument «Lokaal samenwerken
aan verslavingspreventie»11. Dit instrument bestaat uit kwalitatief goede
interventies, die bewezen effectief zijn en die passen binnen de preventieketen. VKN adviseert gemeenten over de implementatie van deze
interventies, met inachtneming van specifieke vraagstukken die spelen
binnen de regionale of lokale situatie.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

11

Beschikbaar via https://www.verslavingskundenederland.nl/programmalijnen/preventie-envroegsignalering/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 487

6