Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

27 838

Detailhandel

Nr. 10

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 juni 2014
Via deze brief informeer ik u over het provinciaal detailhandelbeleid als
invulling van motie De Vries (Kamerstuk 33 400 XII nr. 71). De motie roept
deregering op bij provincies erop aan te dringen dat zij, op basis van
overleg met gemeenten, regionale detailhandelstructuurvisies vaststellen
en vervolgens zorgen voor doorwerking en handhaving hiervan met
behulp van algemene regels, zoals de provinciale verordening; verzoekt
de regering de Kamer binnen een jaar te berichten over de voortgang van
dit proces.
Ik heb de motie De Vries aan de orde gesteld in de Winkeltop1 en in het
regulier overleg met IPO en VNG. In vervolg daarop heb ik in samenwerking met de provincies bijgaand inventarisatieoverzicht2 opgesteld dat
per provincie inzicht geeft in huidig beleid, instrumenten, regionale
afstemming en toekomstige ontwikkeling.
Het huidige provinciale beleid is met name gericht op Grootschalige en
Perifere detailhandel (GDV en PDV). Deze vielen lange tijd onder een
restrictief nationaal detailhandelbeleid. Na de decentralisatie van het
detailhandelbeleid in de Nota Ruimte (2004) is het GDV- en PDV-beleid
volgens het PBL blijven bestaan en in veel gevallen ook niet minder strikt
geworden3. In 2006 hebben IPO en de provincies richtlijnen4 opgesteld die
het toenmalig kabinet heeft onderschreven in een brief aan de Tweede
Kamer5. De huidige Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (2012) heeft
geen veranderingen gebracht in de bevoegdheidsverdeling. Ik constateer

1

De koepelorganisaties voor retail, makelaars, vastgoed (beleggers én ontwikkelaars) en
overheden (VNG, IPO, Rijk) hebben zich verenigd in de Winkeltop.
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
PBL «Detailhandel en beleid: een continue wisselwerking», 2011
4
http://www.ipo.nl/files/2013/5722/8638/brf_min-vrom_060227_perifere_detailhandel.pdf
5
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/26570/kst-26570–
23?resultIndex=4&sorttype=1&sortorder=4

kst-27838-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 838, nr. 10

1

dat de provincies hun detailhandelsbeleid steeds meer aan het herijken
zijn gelet op maatschappelijke ontwikkelingen als winkelleegstand.
Herijking provinciaal beleid
Toenemende leegstand is het gevolg van een winkelmarkt die structureel
verandert door een combinatie van ontwikkelingen, waaronder veranderingen in consumentengedrag (zoals internetwinkelen), de economische
crisis, bevolkingsdaling in delen van Nederland en vergrijzing. Het
maatschappelijk effect van leegstand op de leefbaarheid, veiligheid en
bedrijvigheid is in potentie groot.
Om toename van leegstaand winkelvastgoedoppervlak zoveel mogelijk te
beperken, is het van belang dat provincies, gemeenten, vastgoedeigenaren en winkeliers keuzes maken welke winkelgebieden toekomst
hebben. Uit bijgaande inventarisatie blijkt dat provincies hun beleid
hebben herijkt of daarmee bezig zijn vanwege de structurele veranderingen in de winkelmarkt. Hierbij betrekken zij gemeenten en marktpartijen die in de praktijk aan zet zijn. Via hun verordening sturen de
provincies op versterking van binnensteden en wijkcentra, terughoudendheid bij nieuwbouw van winkels in de periferie en regionale
afstemming.
De netto toename van het winkelvloeroppervlak is gedaald van ruim 1
miljoen m2 in 2004 naar minder dan 200.000 m2 in 20136. Aan de voorraad
worden meer winkelpanden onttrokken dan toegevoegd. Nieuwbouw van
winkels is teruggevallen doordat veel plannen blijven steken in de
planfase. Marktpartijen willen dat de focus komt te liggen op herontwikkeling in plaats van ontwikkeling. Provincies vinden het belangrijk dat
gemeenten de Ladder voor duurzame verstedelijking (gaan) toepassen.
Een aantal provincies heeft gemeenten reeds gevraagd te gaan schrappen
in plannen.
Noord- en Zuid-Holland hebben al jaren ervaring met het opstellen van
regionale detailhandelvisies en regionale adviescommissies die advies
uitbrengen over concrete projecten boven 1.500–2.000 m2. Andere
provincies gaan regionale afstemming en regionale visies nu ook
verplichten. Een enkele provincie houdt vast aan bilaterale afstemming
tussen de betreffende gemeente en de provincie. Indien dit meerwaarde
biedt vindt in die provincies ad hoc regionale afstemming plaats.
De Winkeltop steunt de regionale aanpak door overheden en marktpartijen te stimuleren samen op regionaal en lokaal niveau een toekomstperspectief voor winkelgebieden te schetsen om keuzes en maatwerkafspraken te kunnen maken. Dit is nodig om te werken aan winkelgebieden
van de toekomst en het aanpakken van leegstand. Daarna kan geïnvesteerd worden in het versterken van kansrijke gebieden en het transformeren van gebieden via herbestemming en sloop.
Een veelheid aan bijeenkomsten en publicaties7 vanuit markt- en
overheidszijde draagt bij aan het bewustwordingsproces dat keuzes
gemaakt moeten worden.

6

Gebiedsontwikkeling en commerciële vastgoedmarkten; een institutionele analyse van het
(over)aanbod van winkels en kantoren, ASRE en PBL 2013.
7
In de publicatie «Winkelgebied van de Toekomst» (februari 2014) geeft Platform 31 een analyse
van ontwikkelingen met gevolgen voor de winkelmarkt, gevolgd door een overzicht van
stakeholders en hun belangen en zo’n 50 instrumenten die ingezet kunnen worden.
Voorbeelden bijeenkomsten: het congres «Winkelgebied van de Toekomst» (februari 2014) en
«Detailhandel als strategie voor leefbaarheid in krimp- en anticipeergebieden» (april 2014).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 838, nr. 10

2

Het Rijk draagt hieraan bij via deelname aan de Winkeltop, agendering in
(bestuurlijk) overleg met betrokken partijen en kennisdeling.
Tot slot
Mijn bevinding is dat provincies regie voeren op regionaal niveau dat
vooral is gericht op grootschalige detailhandelontwikkelingen. Zij zijn op
de goede weg via herijking van hun detailhandelbeleid en het stimuleren
van regionale afstemming. Provincies worden steeds actiever om
gemeenten bij te staan bij vernieuwing van het detailhandelbeleid op
lokaal niveau. Deze maand organiseren Overijssel en Gelderland
conferenties over dit thema onder de noemers «Winkeltop Overijssel» en
«Gelderland werk(t) aan de winkel».
Gemeenten kunnen lokaal het vernieuwingsproces op gang brengen door
partijen bijeen te brengen. Er zijn verschillende voorbeelden van
gemeenten en marktpartijen die werken aan aanpak van leegstand en
winkelgebieden van de toekomst. Kennis hierover wordt gedeeld via
internet en in diverse publicaties8. In 2014 organiseren Platform 31 en de
G32 de Leerkring kantoren- en winkelleegstand waar een aantal
gemeenten kennis delen en leren van elkaars aanpak. De presentaties en
bevindingen worden openbaar gedeeld via de website van Platform 31.
Het is een gezamenlijke zoektocht om te komen tot winkelgebieden van de
toekomst en het aanpakken van winkelleegstand. De eerste bevindingen
hebben zoals u kunt lezen een positief resultaat.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

8

Voorbeelden: de website Roosendaal Smart Retail City http://hartvoordebinnenstad.nl/, op
www.vanmeernaarbeter.nl staan voorbeelden uit de krimp- en anticipeergebieden, zoals het
masterplan nieuwe stijl van de gemeente Hof van Twente, en de brochure «Winkelleegstand
praktisch oplossen; Inspiratie uit praktijkvoorbeelden», Kamer van Koophandel 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 838, nr. 10

3