RAAD VAN
DE EUROPESE UNIE

Brussel, 20 oktober 2009 (21.10)
(OR. fr)

14722/09
Interinstitutioneel dossier:
2009/0157 (COD)
JUSTCIV 210
CODEC 1209

VOORSTEL
van:
d.d.:
Betreft:

de Europese Commissie
16 oktober 2009
Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES
PARLEMENT EN DE RAAD betreffende de bevoegdheid, het
toepasselijke recht, de erkenning en de tenuitvoerlegging van
beslissingen en authentieke akten op het gebied van erfopvolging en
betreffende de instelling van een Europese erfrechtverklaring

Hierbij gaat voor de delegaties het voorstel van de Commissie dat bij brief van de heer
Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, aan de heer Javier SOLANA, secretaris-generaal/hoge
vertegenwoordiger, is toegezonden.

Bijlage: COM(2009) 154 definitief

14722/09

lm
DG H 2A

NL

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN

Brussel, 14.10.2009
COM(2009) 154 definitief
2009/0157 (COD)

Voorstel voor een
VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
betreffende de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning en de
tenuitvoerlegging van beslissingen en authentieke akten op het gebied van erfopvolging
en betreffende de instelling van een Europese erfrechtverklaring

{SEC(2009) 410}
{SEC(2009) 411}

NL

NL

TOELICHTING
1.

Achtergrond van het voorstel

1.1.

Algemene achtergrond

Artikel 61 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (hierna "het
Verdrag" genoemd) voorziet in de geleidelijke totstandbrenging van een gemeenschappelijke
ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, onder meer door maatregelen aan te
nemen op het gebied van justitiële samenwerking in burgerlijke zaken. In artikel 65 van het
Verdrag wordt uitdrukkelijk melding gemaakt van maatregelen met als doel "de verbetering
en vereenvoudiging van de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en
handelszaken, met inbegrip van beslissingen in buitengerechtelijke zaken" en "de bevordering
van de verenigbaarheid van de in de lidstaten geldende regels voor collisie en
jurisdictiegeschillen". In de talrijke instrumenten die op basis van deze bepalingen zijn
aangenomen, in het bijzonder Verordening (EG) nr. 44/20011, wordt erfopvolging uit de
werkingssfeer uitgesloten.
De aanneming van een Europees instrument op het gebied van erfopvolging was reeds een
prioriteit in het actieplan van Wenen2 van 1998. In het Haags programma3 wordt opgeroepen
om een instrument voor te stellen dat de gehele problematiek dekt: toepasselijk recht,
rechterlijke bevoegdheid en erkenning, en administratieve maatregelen (erfrechtverklaring en
registratie van testamenten). Overeenkomstig de conclusies van de effectbeoordeling zal de
kwestie van het testamentenregister het voorwerp uitmaken van een volgend initiatief van de
Gemeenschap.
1.2.

Motivering en doel van het voorstel

Het belang van grensoverschrijdende erfopvolging in de Europese Unie werd onder de
aandacht gebracht in de effectbeoordeling die bij dit voorstel is gevoegd. De diversiteit van de
materieelrechtelijke regels en van de regels inzake internationale bevoegdheid of toepasselijk
recht, het groot aantal instanties dat zich over een zaak van internationale erfopvolging kan
uitspreken en de versnippering van de nalatenschap als mogelijk gevolg van deze
uiteenlopende regels, belemmeren het vrije verkeer van personen in de Unie. Die personen
worden thans met grote moeilijkheden geconfronteerd om hun rechten te doen gelden in het
kader van een internationale erfopvolging. Deze verschillende regels belemmeren ook de
volledige uitoefening van het recht op privé-eigendom dat volgens vaste rechtspraak van het
Hof van Justitie behoort tot de grondrechten waarvan het Hof de eerbiediging verzekert4. Dit
voorstel heeft als doel dat de inwoners van de Europese Unie van te voren hun erfopvolging
kunnen organiseren en dat de rechten van de erfgenamen en/of legatarissen, van de andere
personen die met de overledene een band hadden en van de schuldeisers van de nalatenschap
op een efficiënte manier worden gewaarborgd.

1
2
3
4

NL

PB L 12 van 16.1.2001, blz. 1.
PB C 19 van 23.1.1999.
Conclusies van het voorzitterschap, Europese Raad van Brussel, 4 en 5 november 2004.
HvJ, 28.4.1998, zaak C-200/96 – Metronome Musik, Jurispr. 1998, blz. I-1953; 12.7.2005, zaken C-154
en 155/04 – Alliance for Natural Health e.a., Jurispr. 2005, blz. I-6451.

2

NL

2.

Resultaat van de raadplegingen – effectbeoordeling

De aanneming van dit voorstel werd voorafgegaan door een uitgebreide raadpleging van de
lidstaten, de andere instellingen en het publiek. De Commissie heeft een studie over "Les
successions internationales dans l'Union européenne" ontvangen, die het Duits Notarieel
Instituut in november 2002 heeft gemaakt5. Het op 1 maart 2005 door de Commissie
voorgestelde Groenboek erfopvolging en testamenten6 heeft ongeveer 60 antwoorden
opgeleverd en werd gevolgd door een openbare hoorzitting op 30 november 20067. Tussen
2006 en 2008 is een door de Commissie op 1 maart 2006 opgerichte deskundigengroep8,
"PRM III/IV" genoemd, 7 keer bijeengekomen, en de Commissie heeft op 30 juni 2008 een
bijeenkomst van nationale deskundigen georganiseerd. De ontvangen bijdragen bevestigen dat
er op dit gebied een communautair instrument moet komen en steunen het indienen van een
voorstel dat onder meer betrekking heeft op de kwesties van het toepasselijke recht, de
rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen en de
invoering van een Europese erfrechtverklaring9. Het vaststellen van een dergelijk instrument
heeft de steun gekregen van het Europees Parlement10 en van het Europees Economisch en
Sociaal Comité11. De Commissie heeft een effectbeoordeling uitgevoerd die bij dit voorstel is
gevoegd.
3.

Juridische elementen van het voorstel

3.1.

Rechtsgrondslag

Artikel 67, lid 5, van het Verdrag bepaalt dat de Raad volgens de in artikel 251 van het
Verdrag bedoelde medebeslissingsprocedure de in artikel 65 bedoelde maatregelen aanneemt
met uitzondering van de "aspecten in verband met het familierecht".
In de eerste plaats zij erop gewezen dat de meeste lidstaten, met uitzondering van de Noordse
landen, het erfrecht als een van het familierecht onderscheiden materie beschouwen omwille
van de overwegende vermogensrechtelijke aspecten. Zelfs op het gebied van het materieel
recht bestaan er grote verschillen tussen de twee materies. Het erfrecht heeft als voornaamste
doel de erfopvolgingsregels vast te stellen en de overdracht van de erfenis zelf te regelen.
Anders dan het erfrecht heeft het familierecht vooral als doel de rechtsbetrekkingen te regelen
die verband houden met het huwelijk, het samenleven, de afstamming en de burgerlijke staat
van personen. Zijn belangrijkste functie is de bescherming van de familiale banden. In
tegenstelling tot het familierecht waar de wil van individuen slechts een zeer beperkte plaats
inneemt en waar de meeste betrekkingen worden geregeld door regels van openbare orde,
blijft het erfrecht een materie waar de wil van de rechthebbende een belangrijke plaats
inneemt.

5
6
7
8

http://www.successions.org.
COM(2005) 65 definitief, http://europa.eu/scadplus/leg/fr/lvb/l16017.htm.
http://ec.europa.eu/justice_home/news/consulting_public/successions/news_contributions__en.htm.
PB C 51 van 1.3.2006, blz. 3.

9

10
11

NL

http://ec.europa.eu/justice_home/news/consulting_public/successions/contributions/summary_c
ontributions_successions_fr.pdf.
Resolutie van 16.11.2006, P6_TA(2006)0496.
Advies van 26.10.2005, PB C 28 van 3.2.2006, blz. 1–5.

3

NL

Deze beide takken van het burgerlijk recht zijn derhalve voldoende autonoom om ze
afzonderlijk te kunnen behandelen. Aangezien het om een uitzondering gaat, moet artikel 67,
lid 5, tweede streepje, van het Verdrag door de instellingen bovendien strikt worden uitgelegd
en toegepast. Deze uitzondering is dus niet van toepassing op de onderhavige verordening
betreffende erfopvolging.
De Gemeenschapsinstellingen beschikken over een zekere vrijheid om te bepalen of een
maatregel nodig is voor de goede werking van de interne markt. Dit voorstel heeft als doel de
belemmeringen van het vrije verkeer van personen weg te nemen die het gevolg zijn van de
verschillende in de lidstaten geldende regels inzake internationale erfopvolgingen.
3.2.

Subsidiariteitsbeginsel

De doelstellingen van dit voorstel kunnen slechts worden bereikt door gemeenschappelijke
regels inzake internationale erfopvolgingen, die identiek moeten zijn om de rechtszekerheid
en voorspelbaarheid voor de burgers te garanderen. Eenzijdig optreden van lidstaten zou
derhalve in strijd zijn met deze doelstelling. Er bestaat een Verdrag van Den Haag inzake het
recht dat van toepassing is op erfopvolging (hierna "het verdrag van Den Haag" genoemd),
dat nooit in werking is getreden12. Het Haags Verdrag van 5 oktober 1961 inzake de
wetsconflicten betreffende de vorm van testamentaire beschikkingen is door 16 lidstaten
geratificeerd. In het belang van de Gemeenschap zou het wenselijk zijn dat ook de andere
lidstaten dit verdrag ratificeren.
Uit alle raadplegingen en studies is de omvang van de problemen waarop dit voorstel
betrekking heeft, gebleken.
3.3.

Evenredigheidsbeginsel en keuze van het rechtsinstrument

Het voorstel gaat niet verder dan nodig is om de beoogde doelstellingen te verwezenlijken.
Het voorstel harmoniseert noch het erfrecht, noch het zakenrecht van de lidstaten. Het doet
evenmin afbreuk van de successiefiscaliteit van de lidstaten. Bijgevolg zullen de
internationale erfopvolgingen nog steeds aanleiding kunnen geven tot incoherenties tussen de
nationale fiscale regelingen en daaruit kan dubbele belasting of discriminatie voortvloeien. De
Commissie is voornemens om in de loop van 2010 een mededeling voor te stellen om deze
kwesties te behandelen.
De behoefte aan rechtszekerheid en voorspelbaarheid vereist duidelijke en uniforme regels en
daarom is een verordening noodzakelijk. Deze doelstellingen zouden in gevaar komen,
mochten de lidstaten beschikken over een beoordelingsmarge bij de tenuitvoerlegging van de
regels.
4.

Toelichting per artikel

4.1.

Hoofdstuk I: Werkingssfeer en definities

Artikel 1

12

NL

Haags Verdrag van 1.8.1989 inzake het recht dat van toepassing is op erfopvolging.

4

NL

Het begrip "erfopvolging" moet autonoom worden uitgelegd en omvat alle aspecten van een
erfopvolging, met name de rechtsovergang, het beheer en de vereffening.
De uitsluiting van goederen en rechten die op een andere wijze in het leven zijn geroepen of
overgedragen dan door erfopvolging heeft niet alleen betrekking op de vormen van
"gezamenlijke eigendom" uit het common law, maar eveneens op alle civielrechtelijke vormen
van schenkingen.
De uitzondering voor de trust staat er niet aan in de weg dat op de erfopvolging het recht
wordt opgepast dat daarop krachtens deze verordening van toepassing is.
Onder j) wordt bepaald dat de verordening van toepassing is op het via erfopvolging
verwerven van een zakelijk recht op een goed, maar niet op de inhoud van een dergelijk recht.
De verordening doet niets af van de "numerus clausus" van het zakenrecht van de lidstaten,
van de kwalificatie van goederen en rechten en van de vaststelling van de voorrechten van de
titularis van dergelijke rechten. Bijgevolg is in beginsel de invoering van een zakelijk recht
dat onbekend is in het recht van de plaats waar het goed zich bevindt, ongeldig. Het erfrecht
kan niet tot gevolg hebben dat in de staat van de plaats waar een goed zich bevindt, een
opdeling of een modaliteit van het eigendomsrecht wordt ingevoerd die die staat niet kent.
Vruchtgebruik kan bijvoorbeeld niet worden ingevoerd in een staat die deze figuur niet kent.
Deze uitzondering is echter niet van toepassing op de overdracht via erfopvolging van een
zakelijk recht dat bekend is in de lidstaat van de plaats waar het goed zich bevindt.
De publiciteit van de zakelijke rechten, met name de werking van het vastgoedregister en de
gevolgen van een inschrijving of het ontbreken van een inschrijving daarin, worden eveneens
uitgesloten.
Artikel 2
Gerecht: Meestal worden erfopvolgingen buitengerechtelijk afgehandeld. In deze
verordening wordt het begrip gerecht in de ruime zin begrepen en omvat het andere instanties
die een functie uitoefenen die onder de rechterlijke bevoegdheid valt, met name via delegatie,
waardoor het in het bijzonder de notarissen en griffiers omvat.
4.2.

Hoofdstuk II: Bevoegdheid

Artikel 4
Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen de regels inzake rechterlijke bevoegdheid op het
gebied van erfopvolging in de verschillende lidstaten. Daaruit vloeien positieve conflicten
voort, wanneer gerechten uit meer dan één staat zich bevoegd verklaren of negatieve
conflicten, wanneer geen enkel gerecht zich bevoegd acht. Om deze moeilijkheden voor de
burgers te vermijden, is een uniforme regel noodzakelijk. De bevoegdheid van de lidstaat van
de laatste gewone verblijfplaats van de overledene is het meest verspreid in de lidstaten en
valt dikwijls samen met de plaats waar de goederen van de overledene zich bevinden. Die
gerechten zullen bevoegd zijn om zich over de gehele erfopvolging en alle aspecten ervan uit
te spreken zowel in de vrijwillige rechtspraak als in de contentieuze rechtspraak.
Artikel 5
Verwijzing naar een gerecht dat meer geschikt is om de zaak te behandelen mag niet
automatisch plaatsvinden wanneer de overledene het recht van een andere lidstaat heeft

NL

5

NL

gekozen. Het bevoegde gerecht moet met name rekening houden met de belangen van de
overledene, de erfgenamen, de legatarissen en de schuldeisers en met hun gewone
verblijfplaats. Deze regel zou vooral een evenwichtige oplossing mogelijk maken wanneer de
overledene sinds kort in een andere lidstaat woonde dan die waarvan hij onderdaan is en
wanneer zijn familie in de lidstaat van oorsprong is gebleven.
Artikel 6
Wanneer de overledene zijn verblijfplaats had in een derde staat, waarborgt deze regel de
toegang tot de rechter voor de communautaire erfgenamen en schuldeisers, wanneer de
situatie nauwe banden heeft met een lidstaat omdat zich daar een bepaald goed bevindt.
Artikel 9
De nauwe banden tussen de erfrechtelijke regeling en de zakenrechtelijke regeling vereisen
een uitzonderlijke bevoegdheid van de gerechten van de lidstaat van de plaats waar een goed
zich bevindt, wanneer het recht van deze lidstaat de tussenkomst van zijn gerechten vereist.
Deze bevoegdheid is echter strikt beperkt tot de zakenrechtelijke aspecten van de overdracht
van het goed.
4.3.

Hoofdstuk III: Toepasselijk recht

Artikel 16
Een eenheidsstelsel
De nadelen van het zogenaamde "splitsingsstelsel", waarin de roerende nalatenschap wordt
afgehandeld volgens het recht van de woonplaats van de overledene en de onroerende
nalatenschap volgens het recht van de staat waar het goed is gelegen, zijn tijdens de
raadplegingen aan het licht gekomen. Er worden dan verschillende erfboedels gecreëerd, die
elk aan een ander rechtsstelsel zijn onderworpen dat de erfgenamen en hun respectieve
erfdelen op een andere manier bepaalt, alsook de verdeling en de vereffening van de
nalatenschap. Dat in de verordening wordt gekozen voor een eenheidsstelsel, maakt het
mogelijk de erfopvolging aan één enkel rechtsstelsel te onderwerpen, waardoor deze nadelen
worden vermeden. In een eenheidsstelsel kan een erflater de verdeling van zijn goederen
tussen zijn erfgenamen ook op een billijke manier plannen ongeacht de plaats waar zijn
goederen zich bevinden.
De aanknopingsfactor: het recht van de laatste gewone verblijfplaats van de overledene
In deze verordening wordt voor dat recht gekozen in plaats van het recht van de nationaliteit
omdat dat recht samenvalt met het centrum van de belangen van de overledene en dikwijls
met de plaats waar de meeste van zijn goederen zich bevinden. Een dergelijke aanknoping is
gunstiger voor de integratie in de lidstaat van de gewone verblijfplaats en vermijdt elke vorm
van discriminatie van personen die er hun woonplaats hebben zonder de nationaliteit van de
lidstaat te bezitten. Zo ook is in de collisieregels van verscheidene lidstaten en in alle moderne
instrumenten, met name in het verdrag van Den Haag, gekozen voor de gewone verblijfplaats.
Artikel 17
Alle rechtsstelsels van de lidstaten beschikken over mechanismen om het levensonderhoud
van nauwe verwanten van de overledene te waarborgen en dat zijn hoofdzakelijk

NL

6

NL

mechanismen betreffende een wettelijk erfdeel. De erflaters die onderdaan zijn van een
lidstaat waar de schenkingen onder levenden onherroepelijk zijn, kunnen echter de geldigheid
daarvan bevestigen door hun nationaal recht als het op hun erfenis toepasselijke recht aan te
wijzen. Een van de centrale doelstellingen van de verordening is ervoor te zorgen dat deze
mechanismen worden nageleefd. Door aan de erflater een rechtskeuze te geven, moest een
compromis worden gevonden tussen enerzijds de voordelen van die keuze, zoals de
rechtszekerheid en het gemakkelijker plannen van de erfopvolging en anderzijds de
bescherming van de legitieme belangen van de nauwe verwanten van de overledene, met
name van de echtgeno(o)t(e) en van de achterblijvende kinderen. Daarom mag de erflater op
grond van deze verordening alleen het recht van zijn nationaliteit kiezen en dit moet worden
beoordeeld in overeenstemming met de algemene regel die leidt tot de toepassing van het
recht van de verblijfplaats. De erflater, die gebruik heeft gemaakt van het in de Unie
gewaarborgde vrije verkeer van personen, maar die nauwe banden met zijn land van
oorsprong wenst te behouden, kan door deze keuze in zijn erfopvolging deze culturele banden
bewaren. Deze oplossing is ook door het Europees Parlement aanbevolen.
Uitsluiting van andere keuzes: de mogelijkheid om op de erfopvolging het recht toe te passen
dat van toepassing is op de huwelijksvermogensregeling van de erflater, wordt door de
verordening uitgesloten. Een dergelijke bepaling zou meervoudige keuzes hebben mogelijk
gemaakt wanneer de echtgenoten, voor de huwelijksvermogensregelingen, over een grotere
soepelheid beschikken bij de keuze van het toepasselijke recht. Dat zou ingaan tegen de
bovengenoemde doelstellingen.
Artikel 18
Het is noodzakelijk regels vast te stellen over het recht dat van toepassing is op de in sommige
lidstaten gebruikte erfovereenkomsten en gezamenlijke testamenten, zodat bijvoorbeeld de
overdracht van een onderneming kan worden georganiseerd en, wat koppels betreft, de
langstlevende echtgenoot over het gezamenlijke vermogen kan beschikken.
Artikel 21
Dit artikel heeft als doel rekening te houden met de specificiteiten van de common law
rechtsstelsels, zoals dat van Engeland, waar de erfgenamen niet rechtstreeks de rechten van de
overledene overnemen na diens dood, maar waarbij de erfopvolging wordt beheerd door een
beheerder die door de rechter wordt aangesteld en gecontroleerd.
Artikel 22
Omwille van hun economische, familiale of sociale bestemming zijn sommige onroerende
goederen, ondernemingen of andere categorieën goederen onderworpen aan een bijzondere
erfopvolgingsregeling in de lidstaat waar zij zich bevinden, hetgeen moet worden
gerespecteerd. Een dergelijke bijzondere regeling bestaat bijvoorbeeld voor familiale
landbouwbedrijven. Deze uitzondering moet strikt worden uitgelegd om verenigbaar te
blijven met de algemene doelstelling van deze verordening. Zij is met name niet van
toepassing op het splitsingsstelsel of op het wettelijk erfdeel.
Artikel 27
Slechts uitzonderlijk mag een beroep worden gedaan op het begrip openbare orde. Een
verschil tussen de rechtsstelsels betreffende de bescherming van de legitieme belangen van de

NL

7

NL

naaste verwanten van de overledene kan het inroepen ervan niet rechtvaardigen. Dat zou
onverenigbaar zijn met de doelstelling om op alle goederen uit de nalatenschap één enkel
rechtsstelsel toe te passen.
4.4.

Hoofdstuk IV: Erkenning en tenuitvoerlegging

De bepalingen uit dit hoofdstuk zijn geïnspireerd door de overeenkomstige regels van
Verordening (EG) nr. 44/2001. Er is voorzien in de erkenning van alle gerechtelijke
beslissingen en schikkingen om op het gebied van erfopvolging het beginsel van wederzijdse
erkenning te concretiseren, dat gebaseerd is op het beginsel van het wederzijdse vertrouwen.
De gronden voor niet-erkenning zijn derhalve tot het strikt noodzakelijke minimum beperkt.
4.5.

Hoofdstuk V: Authentieke akten

Gelet op het praktische belang van authentieke akten voor erfopvolging, moet deze
verordening de erkenning ervan waarborgen om het vrije verkeer ervan mogelijk te maken.
Deze erkenning betekent dat zij, wat de inhoud van de geregistreerde akte en de daarin
beschreven feiten betreft, over dezelfde volledige bewijskracht beschikken als nationale
authentieke akten of op dezelfde wijze als in hun land van oorsprong het vermoeden van
authenticiteit hebben alsook een uitvoerbaar karakter, binnen de in deze verordening gestelde
grenzen.
4.6.

Hoofdstuk VI: Europese erfrechtverklaring

Om een internationale erfopvolging snel te kunnen afhandelen, voert deze verordening een
Europese erfrechtverklaring in. Om het verkeer van deze erfrechtverklaring in de Unie te
vergemakkelijken, moet een uniform model voor de erfrechtverklaring worden vastgesteld en
moet de instantie worden aangewezen die de internationale bevoegdheid heeft om deze af te
geven. De coherentie met de bevoegdheidsregels voor de hoofdzaak vereist dat hetzelfde
gerecht bevoegd is om de erfopvolging te regelen.
Deze erfrechtverklaring vervangt niet de bestaande verklaringen in bepaalde lidstaten. In de
lidstaat van de bevoegde autoriteit wordt het bewijs van erfgerechtigdheid en van de
bevoegdheden van een beheerder of uitvoerder van de nalatenschap derhalve geleverd volgens
de interne procedure.

NL

8

NL

2009/0157 (COD)
Voorstel voor een
VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
betreffende de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning en de
tenuitvoerlegging van beslissingen en authentieke akten op het gebied van erfopvolging
en betreffende de instelling van een Europese erfrechtverklaring

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op
artikel 61, onder c), en artikel 67, lid 5, tweede streepje,
Gezien het voorstel van de Commissie13,
Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité14,
Volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag,
Overwegende hetgeen volgt:
(1)

De Gemeenschap heeft zich ten doel gesteld een ruimte van vrijheid, veiligheid en
rechtvaardigheid te handhaven en te ontwikkelen. Met het oog op de geleidelijke
invoering van deze ruimte moet de Gemeenschap met name maatregelen nemen op het
gebied van de justitiële samenwerking in burgerlijke zaken met grensoverschrijdende
gevolgen, voor zover dit nodig is voor de goede werking van de interne markt.

(2)

Overeenkomstig artikel 65, onder b), van het Verdrag moeten deze maatregelen ook
regels behelzen ter bevordering van de verenigbaarheid van de in de lidstaten geldende
regels voor collisie en jurisdictiegeschillen.

(3)

Op zijn bijeenkomst in Tampere op 15 en 16 oktober 1999 heeft de Europese Raad de
stelling onderschreven dat het beginsel van wederzijdse erkenning van rechterlijke
beslissingen de hoeksteen vormt van de justitiële samenwerking in burgerlijke zaken
en de Raad en de Commissie verzocht een programma van maatregelen aan te nemen
ter uitvoering van dat beginsel.

(4)

Op 30 november 2000 heeft de Raad het ontwerp-programma aangenomen betreffende
maatregelen voor de uitvoering van het beginsel van wederzijdse erkenning van
beslissingen in burgerlijke en handelszaken15. In het programma worden maatregelen
voor de harmonisatie van collisieregels beschreven die de wederzijdse erkenning van
rechterlijke beslissingen vergemakkelijken. Het voorziet in de vaststelling van een

13

PB C […] van […], blz. […].
PB C […] van […], blz. […].
PB C 12 van 15.1.2001, blz. 1.

14
15

NL

9

NL

instrument inzake erfopvolging en testamenten, een materie die met name wordt
uitgesloten door Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000
betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van
beslissingen in burgerlijke en handelszaken16.
(5)

De Europese Raad, op 4 en 5 november 2004 te Brussel bijeen, heeft een nieuw
programma aangenomen, met als titel "Het Haags Programma: versterking van
vrijheid, veiligheid en recht in de Europese Unie"17. In dat programma wordt gewezen
op de noodzaak om ten laatste in 2011 een instrument over het erfrecht aan te nemen,
waarin met name de volgende kwesties worden behandeld: collisie, rechterlijke
bevoegdheid, wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen op dit
gebied, een Europese erfrechtverklaring en een mechanisme dat het mogelijk maakt
met zekerheid te weten of een inwoner van de Europese Unie een uiterste
wilsbeschikking of een testament heeft opgesteld.

(6)

De goede werking van de interne markt moet worden vergemakkelijkt door het
wegnemen van de belemmeringen van het vrije verkeer van personen die thans met
moeilijkheden worden geconfronteerd om hun rechten te doen gelden in het kader van
een internationale erfopvolging. In de Europese justitiële ruimte moeten de burgers
van te voren hun erfopvolging kunnen organiseren. De rechten van de erfgenamen en
legatarissen, van de andere personen die met de overledene een band hadden en van de
schuldeisers van de nalatenschap moeten op een efficiënte manier worden
gewaarborgd.

(7)

Om deze doelstellingen te bereiken, moeten in deze verordening de voorschriften
worden opgenomen inzake rechterlijke bevoegdheid, toepasselijk recht, erkenning en
tenuitvoerlegging van beslissingen en authentieke akten op dit gebied en inzake een
Europese erfrechtverklaring.

(8)

De werkingssfeer van onderhavige verordening moet alle burgerlijke kwesties
betreffende een erfopvolging omvatten, namelijk alle vormen van
eigendomsoverdracht naar aanleiding van een overlijden, ongeacht of het gaat om een
vrijwillige overdracht, een overdracht in de vorm van een testament of van een
erfovereenkomst, of om een uit de wet voortvloeiende eigendomsoverdracht naar
aanleiding van een overlijden.

(9)

De geldigheid en de gevolgen van schenkingen en makingen worden geregeld door
Verordening (EG) nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni
2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst
(Rome I)18. Zij moeten derhalve uit de werkingssfeer van deze verordening worden
uitgesloten, net als andere rechten en goederen die anders dan via erfopvolging in het
leven worden geroepen of worden overgedragen. Niettemin moet op grond van het
krachtens deze verordening vastgestelde erfrecht worden gepreciseerd of deze
schenking of andere vorm van beschikking onder levenden met rechtstreekse
zakenrechtelijke werking, aanleiding kan geven tot een verplichting tot inbreng, tot
inkorting of verrekening bij de berekening van de erfdelen volgens het erfrecht.

16

PB L 12 van 16.1.2001, blz. 1.
PB C 53 van 3.3.2005, blz. 1.
PB L 177 van 4.7.2008, blz. 6.

17
18

NL

10

NL

NL

(10)

Terwijl deze verordening de wijze van verwerving van een zakelijk recht op
lichamelijke en onlichamelijke goederen, zoals bepaald door het op de erfopvolging
toepasselijke recht, moet omvatten, moet de limitatieve lijst ("numerus clausus") van
zakelijke rechten die in het nationale recht van de lidstaten kunnen bestaan – een lijst
die in beginsel door de lex rei sitae wordt geregeld - onder de nationale collisieregels
vallen. De publiciteit van die rechten, met name de werking van het vastgoedregister
en de gevolgen van een inschrijving of het ontbreken van een inschrijving daarin, die
eveneens door het plaatselijke recht wordt geregeld, moet ook worden uitgesloten.

(11)

Om rekening te houden met de verschillende wijzen waarop een erfopvolging in de
lidstaten wordt geregeld, moet in deze verordening de bevoegdheid van de gerechten
in de ruime zin worden omschreven, met inbegrip van de bevoegdheid van de
buitengerechtelijke instanties wanneer zij een rechterlijke functie uitoefenen, met
name via delegatie.

(12)

Gelet op de toenemende mobiliteit van de Europese burgers en om een goede
rechtsbedeling in de Europese Unie te bevorderen en om ervoor te zorgen dat er een
werkelijke band bestaat tussen de erfopvolging en de lidstaat die de bevoegdheid
uitoefent, moet deze verordening voorzien in de bevoegdheid van de gerechten van de
lidstaat van de laatste gewone verblijfplaats van de overledene voor de gehele
erfopvolging. Om dezelfde redenen moet deze verordening het bevoegde gerecht de
mogelijkheid geven om, uitzonderlijk en onder bepaalde voorwaarden, de zaak te
verwijzen naar het gerecht waarvan de overledene de nationaliteit had, wanneer dat
gerecht meer geschikt is om de zaak te behandelen.

(13)

Om de wederzijdse erkenning te vergemakkelijken, dient er geen enkele verwijzing
naar de bevoegdheidsregels van het nationale recht meer te worden opgenomen. In
deze verordening dient dus te worden bepaald in welke gevallen een gerecht van een
lidstaat een subsidiaire bevoegdheid kan uitoefenen.

(14)

Ten behoeve van de erfgenamen en legatarissen die in een andere lidstaat wonen dan
die waarvan de gerechten bevoegd zijn om de erfopvolging te regelen, te
vergemakkelijken, moet de verordening hun machtigen om de verklaringen inzake de
aanvaarding of verwerping van de nalatenschap, af te leggen in de vorm waarin het
recht van hun gewone verblijfplaats voorziet, en desgevallend voor de gerechten van
die staat.

(15)

Uit de nauwe band tussen de erfrechtelijke regeling en de zakenrechtelijke regeling
volgt dat de verordening moet voorzien in de uitzonderlijke bevoegdheid van de
gerechten van de lidstaat van de plaats waar een goed zich bevindt, wanneer het recht
van deze lidstaat de inschakeling van zijn gerechten vereist om zakenrechtelijke
maatregelen te nemen met betrekking tot de overdracht van dat goed en de inschrijving
ervan in de vastgoedregisters.

(16)

Met het oog op een harmonische rechtspleging moet worden voorkomen dat in twee
lidstaten beslissingen worden gegeven die onderling onverenigbaar zijn. Daarom moet
deze verordening voorzien in algemene procedureregels die zijn geïnspireerd op
verordening (EG) nr. 44/2001.

(17)

Om burgers zonder verlies aan rechtszekerheid te laten profiteren van de voordelen
van de interne markt, moet deze verordening het hen mogelijk maken dat zij van

11

NL

tevoren het recht kennen dat op hun erfopvolging van toepassing zal zijn. Er moeten
geharmoniseerde collisieregels worden vastgesteld om te vermijden dat onverenigbare
beslissingen worden gegeven in de lidstaten. De hoofdregel moet ervoor zorgen dat de
erfopvolging wordt geregeld door een voorzienbaar rechtsstelsel waarmee zij nauwe
banden heeft. Met het oog op de rechtszekerheid moet dat rechtsstelsel alle goederen
van de nalatenschap dekken, ongeacht de aard of de plaats waar zij zich bevinden, om
moeilijkheden ten gevolge van het versplinteren van de nalatenschap te vermijden.

NL

(18)

Deze verordening moet de burgers meer mogelijkheden bieden om van tevoren hun
erfopvolging te regelen door hen het toepasselijke recht te laten kiezen. Deze keuze
moet strikt worden afgebakend om de legitieme verwachtingen van de erfgenamen en
legatarissen te eerbiedigen.

(19)

De geldigheid van de vorm van uiterste wilsbeschikkingen valt niet onder deze
verordening. Daarvoor geldt het Haags Verdrag van 5 oktober 1961 inzake de
wetsconflicten betreffende de vorm van testamentaire beschikkingen, voor de lidstaten
die dat verdrag hebben geratificeerd.

(20)

Om de erkenning van in een lidstaat verworven erfrechten te vergemakkelijken, moet
de collisieregel de geldigheid van erfovereenkomsten bevorderen door alternatieve
aanknopingspunten in aanmerking te nemen. De legitieme verwachtingen van derden
moeten worden gevrijwaard.

(21)

Voor zover dat verenigbaar is met de algemene doelstelling van deze verordening en
om de overdracht van een onder het erfrecht verworven zakelijk recht te
vergemakkelijken, mag deze verordening geen belemmering vormen voor de
toepassing van bepaalde, limitatief opgesomde dwingende regels van het recht van de
plaats waar een goed zich bevindt.

(22)

Omwille van hun economische, familiale of sociale bestemming zijn sommige
onroerende goederen, ondernemingen of andere categorieën goederen onderworpen
aan een bijzondere erfopvolgingsregeling in de lidstaat waar zij zich bevinden. Deze
bijzondere regeling moet door de onderhavige verordening worden geëerbiedigd. Deze
uitzondering op de toepassing van het erfrecht moet echter strikt worden uitgelegd om
verenigbaar te blijven met de algemene doelstelling van deze verordening. De
uitzondering heeft met name geen betrekking op de collisieregel die onroerende
goederen aan een ander rechtsstelsel onderwerpt dan de roerende goederen en evenmin
op de wettelijke reserve.

(23)

De verschillen tussen enerzijds de nationale oplossingen voor de vraag van welke staat
het recht van toepassing is op een onbeheerde nalatenschap en anderzijds de aanpak
van de situatie waarin de volgorde van overlijden van een of meerdere personen niet
bekend is, kunnen leiden tot tegenstrijdige resultaten of, integendeel, tot het uitblijven
van een oplossing. Deze verordening moet voorzien in een coherent resultaat met
eerbiediging van het materieel recht van de lidstaten.

(24)

Met het oog op het algemeen belang moeten de gerechten van de lidstaten in
uitzonderlijke omstandigheden de mogelijkheid hebben om in welbepaalde zaken geen
vreemd recht toe te passen wanneer dat onverenigbaar is met de openbare orde van het
land van de rechter. Niettemin mogen de gerechten de exceptie van openbare orde niet
toepassen om het recht van een andere lidstaat buiten toepassing te laten of om te

12

NL

weigeren een gegeven beslissing, een authentieke akte, een gerechtelijke schikking of
een Europese erfrechtverklaring te erkennen of ten uitvoer te leggen, wanneer dat in
strijd zou zijn met het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, met name
artikel 21 die elke vorm van discriminatie verbiedt.

NL

(25)

Gelet op de algemene doelstelling van deze verordening, namelijk de wederzijdse
erkenning van in de lidstaten gegeven beslissingen inzake erfopvolging, moet deze
verordening voorzien in regels betreffende de erkenning en tenuitvoerlegging van
beslissingen die zijn geïnspireerd op verordening (EG) nr. 44/2001, zo nodig
aangepast aan de specifieke vereisten van de hier behandelde materie.

(26)

Teneinde rekening te houden met de verschillende wijzen waarop kwesties inzake
erfopvolging in de lidstaten worden geregeld, dient deze verordening de erkenning en
tenuitvoerlegging van authentieke akten te waarborgen. Authentieke akten kunnen,
wat de erkenning ervan betreft, echter niet met gerechtelijke beslissingen worden
gelijkgesteld. De erkenning van authentieke akten betekent dat zij wat de inhoud ervan
betreft dezelfde bewijskracht en dezelfde gevolgen hebben als in hun land van
oorsprong, en dat er ten aanzien van deze akten een vermoeden van geldigheid bestaat
dat kan worden weerlegd. Zo kan deze geldigheid steeds worden betwist voor een
gerecht van de lidstaat van oorsprong van de authentieke akte, onder de door die
lidstaat vastgestelde procedurele voorwaarden.

(27)

Een versnelde, toegankelijke en doeltreffende afhandeling van internationale
erfopvolgingen in de Europese Unie impliceert dat de erfgenaam, de legataris, de
executeur-testamentair of de beheerder gemakkelijk en buitengerechtelijk zijn
hoedanigheid moet kunnen bewijzen in de lidstaten van de plaats waar de erfgoederen
zich bevinden. Om het vrije verkeer van dit bewijs in de Europese Unie te
vergemakkelijken, moet deze verordening voorzien in een uniform model van
Europese erfrechtverklaring en de instantie aanwijzen die bevoegd is om deze af te
geven. Om het subsidiariteitsbeginsel in acht te nemen, mag deze verklaring de interne
procedures in de lidstaten niet vervangen. In de verordening moet de verhouding met
deze procedures worden gepreciseerd.

(28)

De door de lidstaten aangegane internationale verplichtingen vereisen dat deze
verordening de internationale verdragen waarbij één of meer lidstaten partij zijn op het
moment dat deze verordening wordt vastgesteld, onverlet laat. De coherentie met de
algemene doelstellingen van deze verordening vereist evenwel dat deze verordening
tussen de lidstaten voorrang heeft boven de verdragen.

(29)

Om de toepassing van deze verordening te vergemakkelijken, moet aan de lidstaten de
verplichting worden opgelegd om bepaalde gegevens over hun erfrecht mee te delen in
het kader van het Europees justitieel netwerk in burgerlijke en handelszaken, dat is
opgericht bij Besluit 2001/470/EG van de Raad van 28 mei 200119.

(30)

De voor de uitvoering van deze verordening vereiste maatregelen worden vastgesteld
overeenkomstig Besluit 1999/468/EG van de Raad van 28 juni 1999 tot vaststelling

19

PB L 174 van 27.6.2001, blz. 25.

13

NL

van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie verleende
uitvoeringsbevoegdheden20.

NL

(31)

De Commissie dient met name te worden gemachtigd om elke wijziging van de
formulieren die in deze verordening zijn vastgesteld, aan te nemen volgens de in
artikel 3 van Besluit 1999/468/EG bedoelde procedure.

(32)

Wanneer het begrip "nationaliteit" wordt gebruikt om het toepasselijke recht te
bepalen, moet rekening worden gehouden met het feit dat bepaalde staten, waarvan het
rechtsstelsel op het common law is gebaseerd, het begrip "woonplaats" gebruiken en
niet het begrip "nationaliteit" als equivalent aanknopingspunt op het gebied van
erfopvolging.

(33)

Aangezien de doelstellingen van deze verordening, namelijk het vrije verkeer van
personen, de mogelijkheid voor Europese burgers om hun erfopvolging in een
internationale context van tevoren te organiseren, de eerbiediging van de rechten van
de erfgenamen en legatarissen, van de andere personen die met de overledene een
band hadden en van de schuldeisers van de nalatenschap, niet voldoende door de
lidstaten kunnen worden verwezenlijkt en bijgevolg, door de betekenis en de gevolgen
van deze verordening beter op communautair niveau kunnen worden verwezenlijkt,
kan de Gemeenschap overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag neergelegde
subsidiariteitsbeginsel maatregelen nemen. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel
neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze verordening niet verder dan nodig is om
deze doelstellingen te verwezenlijken.

(34)

Deze verordening eerbiedigt de grondrechten en de beginselen die zijn erkend in het
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, en met name artikel 21, dat elke
discriminatie met name op grond van geslacht, ras, kleur, etnische of sociale afkomst,
genetische kenmerken, taal, godsdienst of overtuigingen, politieke of andere
denkbeelden, het behoren tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte, een
handicap, leeftijd of seksuele geaardheid verbiedt. Deze verordening moet door de
gerechten van de lidstaten worden toegepast met eerbiediging van deze rechten en
beginselen.

(35)

Overeenkomstig de artikelen 1 en 2 van het Protocol betreffende de positie van het
Verenigd Koninkrijk en Ierland, gehecht aan het Verdrag betreffende de Europese
Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, [hebben het
Verenigd Koninkrijk en Ierland laten weten dat zij wensen deel te nemen aan de
aanneming en de toepassing van deze verordening]/[onverminderd artikel 4 van dat
protocol, nemen het Verenigd Koninkrijk en Ierland niet deel aan de aanneming van
deze verordening; deze is dan ook niet bindend voor noch van toepassing in deze
landen].

(36)

Overeenkomstig de artikelen 1 en 2 van het Protocol betreffende de positie van
Denemarken, gehecht aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag
tot oprichting van de Europese Gemeenschap, neemt Denemarken niet deel aan de
aanneming van deze verordening, die derhalve niet bindend is voor, noch van
toepassing is in Denemarken,

20

PB L 184 van 17.7.1999, blz. 23.

14

NL

HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Hoofdstuk I
Werkingssfeer en definities
Artikel 1
Werkingssfeer

NL

1.

Deze verordening is van toepassing op erfopvolging. Zij is niet van toepassing op
fiscaal, administratief en douanegebied.

2.

In deze verordening wordt onder “lidstaat” verstaan: alle lidstaten behalve
Denemarken, [het Verenigd Koninkrijk en Ierland].

3.

Deze verordening is niet van toepassing op:
(a)

de staat van natuurlijke personen, de familiebetrekkingen en de betrekkingen
die vergelijkbare gevolgen hebben;

(b)

de rechtsbevoegdheid van natuurlijke personen, onverminderd artikel 19, lid 2,
onder c) en d);

(c)

de verdwijning, de vermissing en het vermoedelijk overlijden van een
natuurlijke persoon;

(d)

de kwesties die onder de huwelijksvermogensregeling vallen of onder de
vermogensregeling die van toepassing is op relatievormen die met het huwelijk
vergelijkbare gevolgen hebben;

(e)

de onderhoudsverplichtingen;

(f)

de rechten en goederen die op een andere manier in het leven zijn geroepen of
overgedragen dan door erfopvolging, zoals schenkingen en makingen,
gemeenschappelijke eigendom van verschillende personen die overgaat op de
langstlevende, pensioenregelingen, verzekeringsovereenkomsten en regelingen
van soortgelijke aard, onverminderd artikel 19, lid 2, onder j);

(g)

de kwesties die onder het vennootschapsrecht vallen, zoals de clausules in de
oprichtingsakten en statuten van vennootschappen, verenigingen en
rechtspersonen die de bestemming van de aandelen vastleggen ingeval hun
leden overlijden;

(h)

de ontbinding, de beëindiging en de fusie van vennootschappen, verenigingen
en rechtspersonen;

(i)

de oprichting, de werking en de ontbinding van trusts;

(j)

de aard van de zakelijke rechten op een goed en de publiciteit van die rechten.

15

NL

Artikel 2
Definities
In deze verordening wordt verstaan onder:
(a)

"erfopvolging": alle vormen van eigendomsoverdracht naar aanleiding
van een overlijden, ongeacht of het gaat om een vrijwillige overdracht,
een overdracht in de vorm van een testament of van een
erfovereenkomst, of om een uit de wet voortvloeiende
eigendomsoverdracht naar aanleiding van een overlijden;

(b)

"gerecht": alle gerechtelijke instanties of andere bevoegde instanties
van de lidstaten die een rechterlijke functie uitoefenen op het gebied
van erfopvolging. Met gerechten worden gelijkgesteld, de andere
overheidsinstanties die via delegatie van overheidsgezag functies
uitoefenen die onder de bevoegdheden van de gerechten vallen, zoals
bepaald in deze verordening;

(c)

"erfovereenkomst": een overeenkomst die aan één of meer partijen
daarbij rechten in de toekomstige erfenis toekent, wijzigt of intrekt,
met of zonder tegenprestatie;

(d)

"gezamenlijke testamenten": de testamenten die door twee of meer
personen in eenzelfde akte zijn opgesteld, ten bate van een derde en/of
als onderlinge en wederkerige beschikking;

(e)

"lidstaat van oorsprong": de lidstaat waar, naar gelang van het geval,
de beslissing is gegeven, de gerechtelijke schikking is goedgekeurd of
getroffen, of de authentieke akte is verleden;

(f)

"aangezochte lidstaat": de lidstaat waar om erkenning en/of
tenuitvoerlegging van de beslissing, de gerechtelijke schikking of de
authentieke akte wordt verzocht;

(g)

"beslissing": elke door een gerecht van een lidstaat op het gebied van
erfopvolging gegeven beslissing, ongeacht de daaraan gegeven
benaming, zoals arrest, vonnis, beschikking of rechterlijk dwangbevel,
alsmede de vaststelling door de griffier van het bedrag der
proceskosten;

(h)

"authentieke akte": een document dat formeel als authentieke akte is
verleden of geregistreerd en waarvan de authenticiteit:

(i)

NL

–

betrekking heeft op de ondertekening en de inhoud van de
authentieke akte, en

–

is vastgesteld door een openbare instantie of door een andere
daartoe door de lidstaat van oorsprong gemachtigde instantie;

"Europese erfrechtverklaring": de door het bevoegde gerecht
overeenkomstig Hoofdstuk VI van deze verordening afgegeven
verklaring.

16

NL

Hoofdstuk II
Bevoegdheid
Artikel 3
Gerechten
De bepalingen van dit hoofdstuk zijn van toepassing op alle gerechten van de lidstaten, maar
zijn slechts van toepassing op de buitengerechtelijke instanties, voor zover dat nodig is.
Artikel 4
Algemene bevoegdheid
Onder voorbehoud van het bepaalde in deze verordening zijn de gerechten van de lidstaat
waar de overledene zijn gewone verblijfplaats had op het tijdstip van zijn overlijden, bevoegd
voor de erfopvolging.
Artikel 5
Verwijzing naar gerechten die meer geschikt zijn om de zaak te behandelen
1.

Wanneer de overledene, overeenkomstig artikel 17, het recht van een lidstaat heeft
gekozen voor de afhandeling van zijn erfopvolging, kan het overeenkomstig artikel 4
aangezochte gerecht op verzoek van een partij en wanneer het van oordeel is dat de
gerechten van de lidstaat waarvan het recht is gekozen, meer geschikt zijn om de
erfopvolging te behandelen, zijn uitspraak aanhouden en de partijen verzoeken een
vordering in te dienen bij de gerechten van die lidstaat.

2.

Het overeenkomstig artikel 4 bevoegde gerecht bepaalt een termijn waarbinnen de
zaak overeenkomstig lid 1 bij de gerechten van de lidstaat waarvan het recht is
gekozen, moet worden aanhangig gemaakt. Wordt de zaak niet binnen deze termijn
aanhangig gemaakt, dan blijft het gerecht waarbij de zaak aanvankelijk aanhangig
was gemaakt, zijn bevoegdheid uitoefenen.

3.

De gerechten van de lidstaat waarvan het recht is gekozen, verklaren zich bevoegd
binnen een termijn van maximaal acht weken vanaf de dag waarop de zaak
overeenkomstig lid 2 bij hen aanhangig is gemaakt. Het gerecht waarbij de zaak het
eerst aanhangig is gemaakt, ziet in dit geval onverwijld af van het uitoefenen van zijn
bevoegdheid. In het andere geval oefent de rechterlijke instantie waarbij de zaak het
eerst aanhangig was gemaakt, haar bevoegdheid uit.
Artikel 6
Residuele bevoegdheid

Wanneer de overledene op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats niet in een
lidstaat had, zijn de gerechten van een lidstaat toch bevoegd op grond van het feit dat zich in
die lidstaat erfgoederen bevinden en:

NL

17

NL

(a)

de overledene zijn vorige gewone verblijfplaats had in die lidstaat, voor zover
aan dat verblijf geen einde is gekomen meer dan vijf jaar voor de
aanhangigmaking bij het gerecht; of, als dat niet het geval is,

(b)

de overledene op het tijdstip van overlijden de nationaliteit van die lidstaat had;
of, als dat niet het geval is,

(c)

een erfgenaam of legataris zijn gewone verblijfplaats heeft in die lidstaat; of,
als dat niet het geval is,

(d)

het verzoek uitsluitend op die goederen betrekking heeft.
Artikel 7
Tegenvordering

Het gerecht waarbij de procedure op grond van de artikelen 4, 5 of 6 hangende is, is eveneens
bevoegd om de tegenvordering te behandelen, voor zover deze binnen de werkingssfeer van
deze verordening valt.
Artikel 8
Bevoegdheid om de erfenis te aanvaarden of te verwerpen
De gerechten van de lidstaat van de gewone verblijfplaats van de erfgenaam of van de
legataris zijn eveneens bevoegd om verklaringen betreffende de aanvaarding of verwerping
van een erfenis of een legaat dan wel verklaringen die als doel hebben de aansprakelijkheid
van de erfgenaam of legataris te beperken, te erkennen, wanneer deze verklaringen voor een
gerecht moeten worden afgelegd.
Artikel 9
Bevoegdheid van de gerechten van de plaats waar een goed zich bevindt
Wanneer het recht van de lidstaat waar een goed zich bevindt, de inschakeling van zijn
gerechten vereist om zakenrechtelijke maatregelen te nemen met betrekking tot de overdracht
van dat goed, de registratie of inschrijving ervan in het publiciteitsregister, zijn de gerechten
van die lidstaat bevoegd om dergelijke maatregelen te nemen.
Artikel 10
Aanhangigmaking van een zaak bij een gerecht
Voor de toepassing van dit hoofdstuk wordt een zaak geacht bij een gerecht te zijn aanhangig
gemaakt:
(a)

NL

op het tijdstip waarop het stuk dat het geding inleidt of een gelijkwaardig stuk
bij het gerecht wordt ingediend, mits de eiser vervolgens niet heeft nagelaten te
doen wat hij met het oog op de betekening of de kennisgeving van het stuk aan
de verweerder moest doen, of

18

NL

(b)

indien het stuk betekend of meegedeeld moet worden voordat het bij het
gerecht wordt ingediend, op het tijdstip waarop de autoriteit die
verantwoordelijk is voor de betekening of de kennisgeving het stuk ontvangt,
mits de eiser vervolgens niet heeft nagelaten te doen wat hij met het oog op de
indiening van het stuk bij het gerecht moest doen.
Artikel 11
Toetsing van de bevoegdheid

Indien een zaak bij een gerecht van een lidstaat aanhangig is gemaakt waarvoor het volgens
deze verordening niet bevoegd is, verklaart het zich ambtshalve onbevoegd.
Artikel 12
Toetsing van de ontvankelijkheid
1.

Indien de verweerder die zijn gewone verblijfplaats in een andere staat heeft dan de
lidstaat waar de zaak aanhangig is gemaakt, niet verschijnt, houdt het bevoegde
gerecht zijn uitspraak aan zolang niet vaststaat dat de verweerder tijdig genoeg
kennis heeft kunnen nemen van het stuk dat het geding inleidt of een gelijkwaardig
stuk om verweer te kunnen voeren, of dat daartoe al het nodige is gedaan.

2.

Artikel 19 van Verordening (EG) nr. 1393/2007 van het Europees Parlement en de
Raad van 13 november 2007 inzake de betekening en de kennisgeving in de lidstaten
van gerechtelijke en buitengerechtelijke stukken in burgerlijke of in handelszaken21
wordt toegepast in plaats van het bepaalde in lid 1, indien de toezending van de ene
lidstaat naar de andere van het stuk dat het geding inleidt of een gelijkwaardig stuk
overeenkomstig het bepaalde in die verordening moest geschieden.

3.

Indien de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1393/2007 niet van toepassing zijn,
wordt artikel 15 van het Verdrag van 's-Gravenhage van 15 november 1965 inzake de
betekening en de kennisgeving in het buitenland van gerechtelijke en
buitengerechtelijke stukken in burgerlijke en in handelszaken toegepast indien de
toezending in het buitenland van het stuk dat het geding inleidt of een gelijkwaardig
stuk, overeenkomstig dat verdrag moest geschieden.
Artikel 13
Aanhangigheid

1.

21

NL

Wanneer voor gerechten van verschillende lidstaten tussen dezelfde partijen
vorderingen aanhangig zijn, die hetzelfde onderwerp betreffen en op dezelfde
oorzaak berusten, houdt het gerecht waarbij de zaak het laatst aanhangig is gemaakt,
zijn uitspraak ambtshalve aan totdat de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak
het eerst aanhangig is gemaakt, vaststaat.

PB L 324 van 10.12.2007, blz. 79.

19

NL

2.

Wanneer de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aanhangig is
gemaakt, vaststaat, verwijst het gerecht waarbij de zaak het laatst aanhangig is
gemaakt, partijen naar dat gerecht.
Artikel 14
Samenhang

1.

Wanneer samenhangende vorderingen aanhangig zijn voor gerechten van
verschillende lidstaten, kan het gerecht waarbij de zaak het laatst aanhangig is
gemaakt, zijn uitspraak aanhouden.

2.

Wanneer deze samenhangende vorderingen in eerste aanleg aanhangig zijn, kan het
gerecht waarbij de zaak het laatst aanhangig is gemaakt, op verzoek van een der
partijen, ook tot verwijzing overgaan mits het gerecht waarbij de zaak het eerst
aanhangig is gemaakt, bevoegd is van beide vorderingen kennis te nemen en zijn
wetgeving de voeging ervan toestaat.

3.

Samenhangend in de zin van dit artikel zijn vorderingen waartussen een zo nauwe
band bestaat dat een goede rechtsbedeling vraagt om hun gelijktijdige behandeling en
berechting, teneinde te vermijden dat bij afzonderlijke berechting van de zaken
onverenigbare beslissingen worden gegeven.
Artikel 15
Voorlopige en bewarende maatregelen

In de wetgeving van een lidstaat vastgestelde voorlopige of bewarende maatregelen kunnen
bij de gerechten van die staat worden aangevraagd, zelfs indien de gerechten van een andere
lidstaat krachtens deze verordening bevoegd zijn om van het bodemgeschil kennis te nemen.

Hoofdstuk III
Toepasselijk recht
Artikel 16
Algemene regel
Tenzij anders is bepaald in deze verordening, is op de gehele erfopvolging het recht van
toepassing van de staat waar de overledene zijn gewone verblijfplaats had op het tijdstip van
zijn overlijden.
Artikel 17
Keuzevrijheid
1.

NL

Een persoon kan als recht voor de afhandeling van zijn gehele erfopvolging, het recht
kiezen van de staat waarvan hij de nationaliteit bezit.

20

NL

2.

De aanwijzing van het op de erfopvolging toepasselijke recht moet uitdrukkelijk zijn
en in een verklaring zijn opgenomen die de vorm heeft van een uiterste
wilsbeschikking.

3.

Het bestaan en de inhoudelijke geldigheid van de instemming met deze aanwijzing
worden door het aangewezen recht beheerst.

4.

De wijziging of intrekking door de auteur van een dergelijke aanwijzing van het
toepasselijke recht moet voldoen aan de formele voorwaarden voor de wijziging of
de intrekking van een uiterste wilsbeschikking.
Artikel 18
Erfovereenkomsten

1.

Een overeenkomst betreffende de erfopvolging van een persoon wordt beheerst door
het recht dat krachtens deze verordening op de erfopvolging van die persoon van
toepassing zou zijn geweest, mocht die persoon zijn overleden op de dag waarop de
overeenkomst werd gesloten. Wanneer de overeenkomst op grond van dat recht niet
geldig is, wordt zij toch geacht geldig te zijn wanneer zij geldig is op grond van het
recht dat op het tijdstip van overlijden op grond van deze verordening van toepassing
is op de erfopvolging. In dat geval wordt de overeenkomst door dat recht beheerst.

2.

Een overeenkomst die betrekking heeft op de erfopvolging van meerdere personen is
materieel slechts geldig wanneer zij geldig is volgens het recht dat op grond van
artikel 16 op de erfopvolging van één van de betrokken personen van toepassing zou
zijn geweest, mocht die persoon zijn overleden op de dag waarop de overeenkomst
werd gesloten. Wanneer de overeenkomst geldig is op grond van het recht dat van
toepassing is op de erfopvolging van slechts één van die personen, is dat recht van
toepassing. Wanneer de overeenkomst geldig is op grond van het recht dat van
toepassing is op de erfopvolging van meer dan één van die personen, wordt de
overeenkomst beheerst door het recht waarmee zij de nauwste banden heeft.

3.

De partijen kunnen als recht dat hun overeenkomst beheerst, het recht aanwijzen dat
de persoon of één van de personen waarvan de erfopvolging in het geding is, op
grond van artikel 17 had kunnen kiezen.

4.

De toepassing van het in dit artikel vastgestelde recht doet geen afbreuk aan de
rechten van personen die geen partij zijn bij de overeenkomst en die op grond van het
in artikel 16 of 17 aangewezen recht, recht hebben op een wettelijk erfdeel of een
ander recht hebben dat de persoon waarvan de erfopvolging in het geding is, hun niet
kan ontnemen.
Artikel 19
Werkingssfeer van het toepasselijke recht

NL

1.

Het op grond van hoofdstuk III aangewezen recht beheerst de gehele erfopvolging,
vanaf het openvallen van de nalatenschap tot de definitieve overdracht van de erfenis
aan de rechthebbenden.

2.

Dat recht regelt met name:

21

NL

(a)

de oorzaken, het tijdstip en de plaats van het openvallen van de nalatenschap;

(b)

de aanwijzing van de erfgenamen en legatarissen, met inbegrip van de
erfrechten van de langstlevende echtgenoot, de bepaling van de onderscheiden
erfdelen van die personen, de verplichtingen die hun door de overledene zijn
opgelegd alsook andere rechten op de nalatenschap die ontstaan als gevolg van
het overlijden;

(c)

de erfbekwaamheid;

(d)

de bijzondere oorzaken van onbekwaamheid om te beschikken of te ontvangen;

(e)

de onterving en de onwaardigheid om te erven;

(f)

de overdracht van de goederen en rechten uit de nalatenschap aan de
erfgenamen en legatarissen, met inbegrip van de voorwaarden en de gevolgen
van de aanvaarding of de verwerping van de nalatenschap of het legaat;

(g)

de bevoegdheden van de erfgenamen, de executeurs-testamentair en van de
andere beheerders van de nalatenschap, met name het verkopen van goederen
en het betalen van schuldeisers;

(h)

de aansprakelijkheid voor de schulden van de nalatenschap;

(i)

het beschikbare deel, de wettelijke erfdelen en de andere beperkingen van de
bevoegdheid om bij uiterste wil te beschikken, daaronder begrepen
toewijzingen uit de nalatenschap door een rechterlijke of andere autoriteit ten
gunste van personen die de overledene na stonden;

(j)

de inbreng en inkorting van schenkingen en makingen alsmede de wijze
waarop deze bij de berekening van de erfdelen worden verwerkt;

(k)

de geldigheid, de uitlegging, de wijziging en de intrekking van een uiterste
wilsbeschikking, met uitzondering van de formele geldigheid ervan;

(l)

de verdeling van de nalatenschap.
Artikel 20
De formele geldigheid van de aanvaarding of de verwerping

Onverminderd artikel 19 is de aanvaarding of de verwerping van de nalatenschap of van een
legaat of een verklaring die als doel heeft de aansprakelijkheid van de erfgenaam of legataris
te beperken, ook geldig wanneer zij voldoet aan de voorwaarden van het recht van de staat
waar die erfgenaam of legataris zijn gewone verblijfplaats heeft.
Artikel 21
Toepassing van het recht van de plaats waar een goed zich bevindt
1.

NL

Het op de erfopvolging toepasselijke recht staat niet in de weg aan de toepassing van
het recht van de staat van de plaats waar het goed zich bevindt, voor zover dat recht,

22

NL

voor de aanvaarding of de verwerping van de nalatenschap of van een legaat,
vormvereisten oplegt in aansluiting op die welke door het op de erfopvolging
toepasselijke recht worden opgelegd.
2.

Het op de erfopvolging toepasselijke recht staat niet in de weg aan de toepassing van
het recht van de lidstaat van de plaats waar het goed zich bevindt:
(a)

wanneer dat recht het beheer en de vereffening van de nalatenschap onderwerpt
aan de aanwijzing door een instantie van die lidstaat van een beheerder of
executeur-testamentair. Het op de erfopvolging toepasselijke recht regelt welke
personen, zoals de erfgenamen, legatarissen, executeurs-testamentair of
beheerders, in aanmerking kunnen komen om te worden belast met het beheer
en de vereffening van de nalatenschap;

(k)

wanneer dat recht de definitieve overdracht van de erfenis aan de
rechthebbenden afhankelijk maakt van de voorafgaande betaling van de
successiebelastingen.
Artikel 22
Bijzondere erfrechtregimes

Het op grond van deze verordening toepasselijke recht doet geen afbreuk aan bijzondere
erfrechtregimes waaraan bepaalde onroerende goederen, ondernemingen of andere bijzondere
categorieën goederen omwille van hun economische, familiale of sociale bestemming zijn
onderworpen door het recht van de lidstaat waar zij zich bevinden, wanneer dat regime, op
grond van dat recht, van toepassing is ongeacht welk recht de erfopvolging beheerst.
Artikel 23
Commoriënten
Wanneer twee of meer personen waarvan de erfopvolging door verschillende rechtsstelsels
wordt beheerst, overlijden in omstandigheden waarin de volgorde van overlijden niet kan
worden bepaald en die rechtsstelsels deze situatie met onverenigbare bepalingen of helemaal
niet regelen, heeft geen van deze personen recht op de nalatenschap van de andere of de
anderen.
Artikel 24
Onbeheerde nalatenschap
Wanneer er volgens het op grond van deze verordening toepasselijke recht geen erfgenamen
of in een uiterste wilsbeschikking aangewezen legatarissen zijn, en geen natuurlijke personen
in de erfgerechtigde graad, staat de toepassing van het aldus aangewezen recht niet in de weg
aan het recht van een lidstaat of van een door die lidstaat aangewezen instelling om zich de
zich op zijn grondgebied bevindende goederen van de nalatenschap toe te eigenen.

NL

23

NL

Artikel 25
Universele toepassing
Het door deze verordening aangewezen recht is toepasselijk ongeacht of dit het recht van een
lidstaat is.
Artikel 26
Herverwijzing
Wanneer deze verordening de toepassing van het recht van een staat voorschrijft, wordt
daaronder verstaan de rechtsregels die in die staat gelden met uitsluiting van de regels van
internationaal privaatrecht.
Artikel 27
Openbare orde
1.

De toepassing van een bepaling van het door deze verordening aangewezen recht kan
slechts terzijde worden gesteld indien deze toepassing onverenigbaar is met de
openbare orde van het land van de rechter.

2.

De toepassing van een bepaling van het door deze verordening aangewezen recht kan
met name slechts als onverenigbaar met de openbare orde van het land van de rechter
worden beschouwd om de enkele reden dat de modaliteiten betreffende het wettelijk
erfdeel verschillen van die welke in het land van de rechter gelden.
Artikel 28
Staten met meer dan één rechtssysteem

1.

In het geval van een staat die meerdere territoriale eenheden telt welke ieder hun
eigen rechtsregels inzake erfopvolgingen bezitten, wordt voor het bepalen van het
overeenkomstig deze verordening toe te passen recht, elke territoriale eenheid als een
staat beschouwd.

2.

Een lidstaat die verschillende territoriale eenheden met eigen rechtsregels inzake
erfopvolgingen telt, is niet verplicht deze verordening toe te passen op wetsconflicten
die alleen tussen deze territoriale eenheden rijzen.

Hoofdstuk IV
Erkenning en tenuitvoerlegging
Artikel 29
Erkenning van een beslissing
Een op grond van deze verordening gegeven beslissing, wordt in de overige lidstaten erkend
zonder dat daartoe een procedure is vereist.

NL

24

NL

Indien de erkenning van een beslissing wordt betwist, kan iedere belanghebbende partij die
zich ten principale op de erkenning beroept, van de in de artikelen 38 tot en met 56 van
Verordening (EG) nr. 44/2001 bedoelde procedures gebruikmaken om de erkenning te doen
vaststellen. Wordt voor een gerecht van een lidstaat de erkenning bij wege van tussenverzoek
ingeroepen, dan is dit gerecht bevoegd om van dat verzoek kennis te nemen.
Artikel 30
Weigeringsgronden
Een beslissing wordt niet erkend in de volgende gevallen:
(a)

indien de erkenning kennelijk strijdig zou zijn met de openbare orde van de
aangezochte lidstaat, met dien verstande dat de bevoegdheidsregels niet
onderworpen zijn aan de openbare ordetoets;

(b)

indien het stuk dat het geding inleidt of een gelijkwaardig stuk, niet zo tijdig en
op zodanige wijze als met het oog op zijn verdediging nodig was, aan de
verweerder tegen wie verstek werd verleend, is betekend of is medegedeeld,
tenzij de verweerder tegen de beslissing geen rechtsmiddel heeft aangewend
terwijl hij daartoe in staat was;

(c)

indien zij onverenigbaar is met een tussen dezelfde partijen in de aangezochte
lidstaat gegeven beslissing;

(d)

indien zij onverenigbaar is met een beslissing die vroeger in een andere lidstaat
of in een derde land tussen dezelfde partijen is gegeven in een geschil dat
hetzelfde onderwerp betreft en op dezelfde oorzaak berust, mits deze laatste
beslissing voldoet aan de voorwaarden voor erkenning in de aangezochte
lidstaat.
Artikel 31
Ontbreken van inhoudelijke toetsing van de beslissing

In geen geval wordt overgegaan tot een onderzoek van de juistheid van de in den vreemde
gegeven beslissing.
Artikel 32
Aanhouding van de uitspraak
Het gerecht van een lidstaat waarbij een verzoek om een beslissing houdende erkenning van
een in een andere lidstaat gegeven beslissing aanhangig is gemaakt, kan zijn uitspraak
aanhouden indien tegen deze beslissing een gewoon rechtsmiddel is ingesteld.

NL

25

NL

Artikel 33
Uitvoerbaarheid van beslissingen
De beslissingen die in een lidstaat gegeven zijn en daar uitvoerbaar zijn en de gerechtelijke
schikkingen kunnen in de andere lidstaten ten uitvoer worden gelegd overeenkomstig de
artikelen 38 tot en met 56 en artikel 58 van Verordening (EG) nr. 44/2001.

Hoofdstuk V
Authentieke akten
Artikel 34
Erkenning van authentieke akten
Authentieke akten, verleden in een lidstaat, worden erkend in de andere lidstaten, tenzij de
geldigheid ervan wordt betwist volgens de in de lidstaat van oorsprong vastgestelde
procedures en op voorwaarde dat deze erkenning niet strijdig zou zijn met de openbare orde
van de aangezochte lidstaat.
Artikel 35
Uitvoerbaarheid van authentieke akten
Authentieke akten, verleden en uitvoerbaar in een lidstaat, worden op verzoek in een andere
lidstaat uitvoerbaar verklaard overeenkomstig de in artikel 38 tot en met 57 van Verordening
(EG) nr. 44/2001 bedoelde procedure. De verklaring van uitvoerbaarheid wordt door het
gerecht dat oordeelt over een in de artikelen 43 en 44 van die verordening bedoeld
rechtsmiddel, slechts geweigerd of ingetrokken indien de tenuitvoerlegging van de
authentieke akte kennelijk strijdig is met de openbare orde van de aangezochte lidstaat of
indien een betwisting over de geldigheid van de akte aanhangig is bij een gerecht van de
lidstaat van oorsprong van de authentieke akte.

Hoofdstuk VI
Europese erfrechtverklaring
Artikel 36
Instelling van een Europese erfrechtverklaring
1.

NL

Bij deze verordening wordt een Europese erfrechtverklaring ingesteld, die het bewijs
levert van de hoedanigheid van erfgenaam of legataris en van de bevoegdheden van
executeurs-testamentair of derden-beheerders. Deze erfrechtverklaring wordt
afgegeven door de op grond van dit hoofdstuk bevoegde autoriteit, overeenkomstig
het recht dat op grond van hoofdstuk III van deze verordening van toepassing is op
de erfopvolging.

26

NL

2.

Het gebruik van de Europese erfrechtverklaring is niet verplicht. De
erfrechtverklaring komt niet in de plaats van de interne procedures. De gevolgen van
de erfrechtverklaring worden echter ook erkend in de lidstaat waarvan de autoriteiten
haar op grond van dit hoofdstuk hebben afgegeven.
Artikel 37
Bevoegdheid voor het afgeven van de erfrechtverklaring

1.

De erfrechtverklaring wordt afgegeven op verzoek van elke persoon die verplicht is
het bewijs te leveren van de hoedanigheid van erfgenaam of legataris en van de
bevoegdheden van executeurs-testamentair of derden-beheerders.

2.

De erfrechtverklaring wordt opgesteld door het bevoegde gerecht van de lidstaat
waarvan de gerechten op grond van de artikelen 4, 5 en 6 bevoegd zijn.
Artikel 38
Inhoud van het verzoek

1.

2.

NL

De persoon die om de afgifte van een erfrechtverklaring verzoekt, meldt, met
gebruikmaking van het formulier waarvan het model in bijlage I is opgenomen, voor
zover deze gegevens in zijn bezit zijn:
(a)

de gegevens van de overledene: naam, voorna(a)m(en), geslacht, burgerlijke
staat, nationaliteit, in voorkomend geval identificatiecode, adres van de laatste
gewone verblijfplaats, datum en plaats van overlijden;

(b)

de gegevens van de verzoeker: naam, voorna(a)m(en), geslacht, nationaliteit, in
voorkomend geval identificatiecode, adres, graad van bloedverwantschap of
aanverwantschap met de overledene;

(c)

de elementen feitelijk of rechtens die zijn erfrecht aantonen en/of zijn recht om
de nalatenschap te beheren en/of te executeren. Wanneer hij op de hoogte is
van het bestaan van een uiterste wilsbeschikking, wordt een kopie van die
beschikking bij het verzoek gevoegd;

(d)

of hij in de plaats komt van andere erfgenamen of legatarissen en zo ja, het
bewijs van hun overlijden of van elke andere gebeurtenis die hen belet zich
voor de erfopvolging te melden;

(e)

of de overledene een huwelijksovereenkomst had gesloten; zo ja, moet hij bij
zijn verzoek een kopie van de huwelijksovereenkomst voegen;

(f)

of hij op de hoogte is van het bestaan van een betwisting betreffende de
erfrechten.

De verzoeker moet de juistheid van de verstrekte gegevens bewijzen met authentieke
stukken. Ingeval die stukken niet kunnen worden overgelegd of alleen met
onevenredige inspanningen kunnen worden overgelegd, zijn andere bewijsmiddelen
toegestaan.

27

NL

3.

Het bevoegde gerecht neemt de passende maatregelen om zich te vergewissen van de
waarheid van de afgelegde verklaringen. Wanneer dat volgens het interne recht is
toegestaan, vereist het gerecht dat die verklaringen onder ede worden afgelegd.
Artikel 39
Partiële erfrechtverklaring

Een partiële erfrechtverklaring kan worden gevraagd en afgegeven om het volgende te
bewijzen:
(a)

de rechten van elke erfgenaam of legataris en het erfdeel dat hun toekomt;

(b)

de overdracht van een welbepaald goed, wanneer dat door het op de
erfopvolging toepasselijke recht is toegestaan;

(c)

het beheer van de nalatenschap.
Artikel 40
Afgifte van de erfrechtverklaring

1.

De erfrechtverklaring wordt alleen afgegeven wanneer het bevoegde gerecht van
oordeel is dat de als grond van het verzoek aangebrachte feiten zijn aangetoond. Het
bevoegde gerecht geeft de erfrechtverklaring onverwijld af.

2.

Ambtshalve voert het bevoegde gerecht, naargelang van de verklaringen van de
verzoeker en de door hem overgelegde akten en andere bewijsmiddelen, de nodige
onderzoeken om de feiten na te gaan en zoekt het aanvullend bewijs als dat nodig
lijkt.

3.

Voor de toepassing van dit hoofdstuk verlenen de lidstaten de bevoegde gerechten
van de andere lidstaten met name toegang tot de registers van de burgerlijke stand, de
registers waarin publiciteit wordt gegeven aan akten of feiten die verband houden
met de erfopvolging of met de huwelijksvermogensregeling van de familie van de
overledene en tot de registers betreffende onroerende goederen.

4.

Het afgevende gerecht kan de belanghebbenden en de eventuele beheerders of
executeurs oproepen om voor hem te verschijnen, en overgaan tot bekendmakingen
om eventuele andere rechthebbenden van de nalatenschap uit te nodigen om hun
rechten te doen gelden.
Artikel 41
Inhoud van de erfrechtverklaring

1.

De Europese erfrechtverklaring wordt afgegeven in de vorm van het in bijlage II
opgenomen standaardformulier.

2.

De Europese erfrechtverklaring bevat de volgende vermeldingen:
(a)

NL

het afgevende gerecht, de elementen feitelijk en rechtens waardoor dat gerecht
zich bevoegd acht om de erfrechtverklaring af te geven alsook de datum van
afgifte;

28

NL

(b)

de gegevens van de overledene: naam, voornamen, geslacht, burgerlijke staat,
nationaliteit, in voorkomend geval zijn identificatiecode, adres van de laatste
gewone verblijfplaats, datum en plaats van overlijden;

(c)

de eventueel door de overledene gesloten huwelijksovereenkomsten;

(d)

het op grond van deze verordening op de erfopvolging toepasselijke recht en de
omstandigheden, feitelijk en rechtens, op grond waarvan dat recht werd
vastgesteld;

(e)

de elementen, feitelijk en rechtens, waaruit de rechten en/of bevoegdheden van
de erfgenamen, legatarissen, executeurs-testamentair of derden-beheerders
voortvloeien: wettelijke en/of testamentaire en/of uit erfovereenkomsten
voortvloeiende erfopvolging;

(f)

de gegevens van de verzoeker: naam, voornamen, geslacht, nationaliteit, in
voorkomend geval identificatiecode, adres, graad van bloedverwantschap of
aanverwantschap met de overledene;

(g)

in voorkomend geval, vermelding voor elke erfgenaam van de aard van de
aanvaarding van de nalatenschap;

(h)

wanneer er meerdere erfgenamen zijn, het erfdeel dat aan elk van hen toekomt,
alsook, in voorkomend geval, de lijst van goederen of rechten die aan een
welbepaalde erfgenaam toekomen;

(i)

de lijst van goederen of rechten die op grond van het op de erfopvolging
toepasselijke recht aan de legatarissen toekomen;

(j)

de beperkingen van het recht van de erfgenaam op grond van het
overeenkomstig hoofdstuk III en/of overeenkomstig de bepalingen van het
testament of de erfovereenkomst op de erfopvolging toepasselijke recht;

(k)

de lijst van de handelingen die de erfgenaam, de legataris, de executeurtestamentair en/of de beheerder op grond van het op de erfopvolging
toepasselijke recht kunnen stellen met betrekking tot de goederen van de
nalatenschap.
Artikel 42
De gevolgen van de Europese erfrechtverklaring

NL

1.

De Europese erfrechtverklaring wordt van rechtswege erkend in alle lidstaten als
bewijs van de hoedanigheid van erfgenaam of legataris en van de bevoegdheden van
executeurs-testamentair of derden-beheerders.

2.

De inhoud van de erfrechtverklaring wordt in alle lidstaten geacht overeen te
stemmen met de waarheid tijdens haar geldigheidsduur. Er wordt aangenomen dat
degene die in de erfrechtverklaring als erfgenaam, legataris, executeur-testamentair
of beheerder wordt aangewezen, titularis is van het erfrecht of van de
beheersbevoegdheden die in de erfrechtverklaring zijn vermeld en dat er geen andere
voorwaarden en beperkingen zijn dan die welke daarin worden vermeld.

29

NL

3.

Elke persoon die een betaling verricht of een goed overhandigt aan de houder van
een erfrechtverklaring die op grond van die erfrechtverklaring gemachtigd is om
dergelijke handelingen te stellen, is bevrijd van zijn verplichtingen, tenzij die
persoon weet dat de inhoud van de erfrechtverklaring niet met de werkelijkheid
overeenstemt.

4.

Elke persoon die erfgoederen heeft gekregen van de houder van een
erfrechtverklaring die op grond van de aan die erfrechtverklaring gehechte lijst
gemachtigd is om over het betrokken goed te beschikken, wordt geacht die goederen
te hebben verworven van een persoon die bevoegd was om over die goederen te
beschikken, tenzij die persoon weet dat de inhoud van de erfrechtverklaring niet met
de werkelijkheid overeenstemt.

5.

De erfrechtverklaring is een geldige titel om de erfrechtelijke verkrijging over te
schrijven of in te schrijven in de openbare registers van de lidstaat waar de goederen
zich bevinden. De overschrijving gebeurt op de wijze die is vastgesteld in het recht
van de lidstaat waar het register wordt gehouden en brengt de door dat recht bepaalde
gevolgen teweeg.
Artikel 43
Correctie, schorsing of intrekking van de Europese erfrechtverklaring

1.

Het origineel van de erfrechtverklaring wordt bewaard door het afgevende gerecht
dat aan de verzoeker of aan elke persoon die een legitiem belang heeft, één of meer
afschriften verstrekt.

2.

De verstrekte afschriften brengen de in artikel 42 beschreven gevolgen teweeg
tijdens een beperkte termijn van drie maanden. Zodra die termijn is verstreken,
moeten de houders van de erfrechtverklaring of andere belanghebbenden het
afgevende gerecht om een nieuw afschrift verzoeken om hun erfrechten te doen
gelden.

3.

De erfrechtverklaring kan, op verzoek van een belanghebbende, gericht aan het
afgevende gerecht, of ambtshalve door dat gerecht:

4.

NL

(a)

worden gecorrigeerd, in het geval van een materiële fout;

(b)

worden aangevuld met een aantekening in de marge houdende de schorsing
van haar gevolgen wanneer wordt betwist dat de erfrechtverklaring met de
werkelijkheid overeenstemt;

(c)

worden ingetrokken wanneer is aangetoond dat de Europese erfrechtverklaring
niet met de werkelijkheid overeenstemt.

Het afgevende gerecht vermeldt in de marge van het origineel de correctie, de
schorsing van de gevolgen of de intrekking en brengt dit ter kennis van de
verzoeker(s).

30

NL

Artikel 44
Rechtsmiddelen
Elke lidstaat organiseert de rechtsmiddelen tegen de beslissing houdende afgifte of nietafgifte, correctie, schorsing of intrekking van een erfrechtverklaring.

Hoofdstuk VII
Algemene en slotbepalingen
Artikel 45
Verhouding tot de bestaande internationale verdragen
1.

Deze verordening laat onverlet de toepassing van bilaterale of multilaterale
verdragen waarbij één of meer lidstaten op het tijdstip van de vaststelling van de
verordening partij zijn en die betrekking hebben op aangelegenheden waarop deze
verordening van toepassing is, onverminderd de verplichtingen van de lidstaten op
grond van artikel 307 van het Verdrag.

2.

Niettegenstaande lid 1 heeft deze verordening tussen de lidstaten voorrang boven
verdragen die betrekking hebben op de in deze verordening geregelde
aangelegenheden en waarbij lidstaten partij zijn.
Artikel 46
Informatie die ter beschikking van het publiek wordt gesteld

De lidstaten verstrekken, in het kader van het Europees justitieel netwerk in burgerlijke en
handelszaken, een beschrijving van de nationale wetgeving en procedures betreffende het
erfrecht alsook de relevante teksten teneinde deze voor het publiek toegankelijk te maken. De
lidstaten geven kennis van iedere wijziging van deze bepalingen.
Artikel 47
Wijziging van formulieren
Elke wijziging van de in de artikelen 38 en 41 bedoelde formulieren wordt volgens de in
artikel 48, lid 2, bedoelde raadplegingsprocedure aangenomen.
Artikel 48
Comité

NL

1.

De Commissie wordt bijgestaan door het bij artikel 75 van Verordening (EG)
nr. 44/2001 ingestelde comité.

2.

Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn de artikelen 3 en 7 van Besluit
1999/468/EG van toepassing, met inachtneming van artikel 8 van dat besluit.

31

NL

Artikel 49
Herzieningsclausule
Uiterlijk […] brengt de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees
Economisch en Sociaal Comité verslag uit over de toepassing van deze verordening. Dat
verslag gaat zo nodig vergezeld van voorstellen tot aanpassing.
Artikel 50
Overgangsbepalingen
1.

Deze verordening is van toepassing op de erfopvolgingen van personen die zijn
overleden nadat zij van toepassing is geworden.

2.

Wanneer de overledene, voor de datum waarop deze verordening van toepassing
wordt, het op zijn erfopvolging toepasselijke recht had aangewezen, wordt deze
aanwijzing als geldig beschouwd, voor zover zij voldoet aan de in artikel 17
genoemde voorwaarden.

3.

Wanneer de partijen bij een erfovereenkomst vóór de datum waarop deze
verordening van toepassing wordt, het op die overeenkomst toepasselijke recht
hadden aangewezen, wordt deze aanwijzing als geldig beschouwd, voor zover zij
voldoet aan de in artikel 18 genoemde voorwaarden.
Artikel 51
Inwerkingtreding

Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag volgende op die van haar
bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie.
Deze verordening is van toepassing vanaf [één jaar na de datum van haar inwerkingtreding].
Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in de
lidstaten, overeenkomstig het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.
Gedaan te Brussel,

Voor het Europees Parlement
De voorzitter

NL

Voor de Raad
De voorzitter

32

NL

BIJLAGE I: HET IN ARTIKEL 38 VAN DE VERORDENING BEDOELDE
VERZOEK
VERZOEK OM EEN EUROPESE ERFRECHTVERKLARING
(Artikelen 36 en volgende van Verordening […] van het Europees Parlement en de Raad
betreffende erfopvolging22)

1. Lidstaat
BE ? BG ? CZ ? DE ? EE ? [IE ? ] EL ? ES ? FR ? IT ? CY ? LV ? LT ? LU ? HU ? MT
? NL ? AT ? PL ? PT ? RO ? SI ? SK ? FI ? SE ? [UK ? ]

2. Gegevens van de overledene
2.1. Naam:
2.2. Voorna(a)m(en):
2.3. Geslacht:
2.4. Burgerlijke staat:
2.5. Nationaliteit:
2.6. Identificatiecode*:
2.7. Datum van overlijden:
2.8. Plaats van overlijden:
Adres van zijn laatste gewone verblijfplaats:
2.9. Straat en nummer / postbus:

22

NL

PB L […]

33

NL

2.10. Plaats en postcode:
2.11. Land:

3. Gegevens van de verzoeker
3.1. Naam:
3.2. Voorna(a)m(en):
3.3. Geslacht:
3.4. Nationaliteit:
3.5. Identificatiecode*:
3.6. Straat en nummer / postbus:
3.7. Plaats en postcode:
3.8. Tel.:
3.9. E-mailadres:
3.10. De graad van bloedverwantschap of aanverwantschap met de overledene*:

* indien van toepassing

4. Aanvullende informatie:
4.1. Elementen feitelijk of rechtens die een erfrecht bewijzen:
4.2. Elementen feitelijk of rechtens die een recht om de nalatenschap executeren en/of te
beheren, bewijzen:

NL

34

NL

4.3. Heeft de overledene een uiterste wilsbeschikking opgesteld? ja £ nee £
Als u "ja" heeft geantwoord, gelieve deze wilsbeschikking bij te voegen*.
4.4. Heeft de overledene een huwelijksovereenkomst gesloten?

ja £ nee £

Als u "ja" heeft geantwoord, gelieve dat huwelijkscontract bij te voegen*.
4.5. Komt u in de plaats van een andere erfgenaam of legataris?

ja £ nee £

Als u "ja" heeft geantwoord, gelieve dan als bijlage het bewijs van hun overlijden of van de
gebeurtenis die hen belet zich voor de erfopvolging te melden*.
4.6. Bent u op de hoogte van het bestaan van een betwisting betreffende de erfrechten?
ja £ nee £
Als u "ja" heeft geantwoord, gelieve nadere informatie te verschaffen over die betwisting*.
4.7. Gelieve als bijlage een lijst van alle relaties van de overledene toe te voegen waarin hun
naam, voorna(a)m(en), de aard van de relatie met de overledene, hun geboortedatum,
nationaliteit en adres zijn opgenomen.
*Gelieve zo mogelijk authentieke stukken of gewaarmerkte afschriften te verstrekken.

Ik verklaar plechtig dat deze gegevens naar mijn weten correct zijn.*

Datum:
Handtekening:
*Artikel 38, lid 3, ingeval de verklaringen onder ede worden afgelegd.

NL

35

NL

BIJLAGE II: DE IN ARTIKEL 41 BEDOELDE EUROPESE
ERFRECHTVERKLARING
EUROPESE ERFRECHTVERKLARING
(Artikel 41 van Verordening […] van het Europees Parlement en de Raad betreffende
erfopvolging23)

1. Lidstaat van het afgevende gerecht
BE ? BG ? CZ ? DE ? EE ? [IE ? ] EL ? ES ? FR ? IT ? CY ? LV ? LT ? LU ? HU ? MT
? NL ? AT ? PL ? PT ? RO ? SI ? SK ? FI ? SE ? [UK ? ]

2. Gegevens van het gerecht

2.1. Gerecht dat bevoegd is op grond van het volgende artikel van de verordening:

Artikel 4£ Artikel 5 £ Artikel 6 £

2.2. Contactpersoon:
2.3. Adres:

3. Gegevens van de overledene
3.1. Naam:
3.2. Voorna(a)m(en):
3.3. Geslacht:

23

NL

PB L […]

36

NL

3.4. Burgerlijke staat:
3.5. Nationaliteit:
3.6. Identificatiecode*:
3.7. Datum van overlijden:
3.8. Plaats van overlijden:
Adres van zijn laatste gewone verblijfplaats:
3.9. Straat en nummer / postbus:
3.10. Plaats en postcode:
3.11. Land:
3.12 Huwelijksovereenkomsten:
3.13 Op de erfopvolging toepasselijk recht:

4. Gegevens van de verzoeker
4.1. Naam:
4.2. Voorna(a)m(en):
4.3. Geslacht:
4.4. Nationaliteit:
4.5. Identificatiecode*:

NL

37

NL

4.6. Straat en nummer / postbus:
4.7. Plaats en postcode:
4.8. Tel.:
4.9. E-mailadres:
4.10. De graad van bloedverwantschap of aanverwantschap met de overledene*:

* indien van toepassing
5. Bewijs van hoedanigheid van erfgenaam
5.1. Dit stuk levert het bewijs van de hoedanigheid van erfgenaam ja £ nee £
5.2. Lijst van erfgenamen:*
Naam

NL

Voorna(a)m(en)

Geboortedatum

38

Aandeel
erfenis

in

de Beperkingen

NL

*Voeg zo nodig extra bladen toe.
5.3. Is de aanvaarding van de erfenis, in voorkomend geval, onderworpen aan een voorwaarde
(bv. voorrecht van boedelbeschrijving)?
ja £ nee £
Zo ja, gelieve op een bij te voegen blad de aard en de gevolgen van die voorwaarde te
specificeren.
5.4. Lijst van goederen of rechten die aan een welbepaalde erfgenaam toekomen*:
Naam

Voorna(a)m(en)

Specificatie van het goed of recht

*Voeg zo nodig extra bladen toe.

6. Bewijs van hoedanigheid van legataris
6.1. Dit stuk levert het bewijs van de hoedanigheid van legataris ja £ nee £

NL

39

NL

6.2. Lijst van legatarissen*:
Naam

Voorna(a)m(en)

Geboortedatum

Recht(en) of goed(eren) die aan de legataris
toekomen op grond van een uiterste
wilsbeschikking

*Voeg zo nodig extra bladen toe.

7. Bewijs van hoedanigheid van beheerder en/of executeur
7.1. Dit stuk levert het bewijs van hoedanigheid van beheerder

ja £ nee £

7.2. Dit stuk levert het bewijs van hoedanigheid van executeur

ja £ nee £

7.3. Gelieve de aard van de rechten van de beheerder en/of de executeur en de rechtsgrondslag
van die rechten te preciseren en een indicatieve lijst te geven van de handelingen die hij op
grond van die rechten mag stellen:

NL

40

NL