Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-04

Ontwikkelingsraad

Nr. 248

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 maart 2022
De vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over
de brief van 18 februari 2022 over de geannoteerde agenda Informele
Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking 6–7 maart 2022
(Kamerstuk 21 501-04, nr. 247) en over de brief van 24 november 2021
over het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van 19 november 2021 (Kamerstuk 21 501-04, nr. 245).
De vragen en opmerkingen zijn op 23 februari 2022 aan de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking voorgelegd. Bij brief
van 1 maart 2022 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Wuite
De griffier van de commissie,
Meijers

kst-21501-04-248
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

1

Inhoudsopgave
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Algemeen
Biodiversiteit
Versterkte EU-samenwerking, in geopolitieke context
Lunchbijeenkomst duurzame voedselsystemen en
voedselzekerheid

2
2
2
13
28

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Algemeen
De leden van de VVD-fractie danken de Minister voor de toegezonden
geannoteerde agenda. Zij hebben daarover enkele opmerkingen en
vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de Informele Raad Buitenlandse Zaken
Ontwikkelingssamenwerking van 6 en 7 maart. Zij hebben hierover nog
enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben de agenda voor de Informele Raad
Buitenlandse Zaken Ontwikkeling van 6 en 7 maart met interesse gelezen.
De leden hebben hier nog een aantal vragen over.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de geannoteerde agenda van de informele Raad Buitenlandse Zaken
Ontwikkelingssamenwerking en hebben hier nog enkele vragen over.
De leden van de Volt-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Geannoteerde Agenda Informele Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van 6–7 Maart 2022.
Biodiversiteit
De Europese Commissie heeft de ambitie uitgesproken om de uitgaven
voor biodiversiteit als onderdeel van externe financiering van de EU te
verdubbelen. De Minister schrijft dat Nederland zich hierin met name gaat
inzetten voor het mobiliseren van de financiële stromen vanuit de private
financiële sector. De leden van de VVD-fractie willen aan de Minister
vragen hoeveel gelden uit de private financiële sector dienen te worden
opgehaald. Wat is het tijdspad?
Hoe gaan de private partijen hun financiële bijdrage leveren? Hebben zij al
hun commitment uitgesproken c.q. vastgelegd?
1. Antwoord van het kabinet:
Nederland is van mening dat het financieringsgat voor biodiversiteit moet worden gedicht op basis van financiering uit alle
bronnen en kanalen. In dit verband is Nederland dan ook positief
over de verhoogde biodiversiteitsdoelstelling van het Meerjarig
Financieel Kader 2021–20271. De verwachting van de Europese
1

Om bij te dragen tot het tegenhouden en terugdraaien van biodiversiteitsverlies, is de ambitie
dat in 2024 7,5% en in 2026 en 2027 10% van de jaarlijkse uitgaven onder het Meerjarig
Financieel Kader (MFK) van de Europese Unie wordt besteed aan biodiversiteitsdoelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

2

Commissie is dat dit EU-extern neerkomt op een verdubbeling
t.o.v. het MFK 2014–2020, in het bijzonder wat betreft steun aan
de meest kwetsbare landen. In het dichten van het mondiale
financieringsgat, zet Nederland zelf met name in op het mobiliseren van financiële stromen vanuit de private financiële sector.
Het verduurzamen van de financiële sector is van groot belang
om investeringen die schadelijk zijn voor natuur en biodiversiteit
uit te bannen (do no harm) en juist investeringen in natuurbehoud
te stimuleren (do good). Dat vereist het in kaart brengen van
biodiversiteitsimpact op financiële instellingen. Zo heeft De
Nederlandsche Bank vanuit haar rol als toezichthouder samen
met het Planbureau voor de Leefomgeving de mogelijke risico’s
die de Nederlandse financiële sector wereldwijd loopt als gevolg
van biodiversiteitsverlies in kaart gebracht en geraamd op een
totaal van 510 miljard euro. Daarnaast steunt Nederland de
verdere ontwikkeling van het Partnership for Biodiversity
Accounting Financials en de Taskforce on Nature-related
Financial Disclosure, twee initiatieven die zich richten op
transparantie en herstructurering van financiële stromen ten
behoeve van het behoud van biodiversiteit. In aanloop naar de
Conference of the Parties to the Convention on Biological
Diversity (CBD COP-15) zet Nederland zich ten slotte via de door
Nederland opgezette Interface Dialogue on Biodiversity and
Finance in om de Verdragspartijen en investeerders bij elkaar te
brengen, zodat financieringsmogelijkheden voor biodiversiteit
beter geïntegreerd worden in het Global Biodiversity Framework
en daadwerkelijk meer private financiering kan worden gemobiliseerd. Het tijdpad voor deze ambitie is in overeenstemming met
het tijdpad van de doelstellingen in het Global Biodiversity
Framework, namelijk 2030. Mede door deze ontwikkelingen
aangemoedigd, hebben de centrale banken van onder meer
Frankrijk en Maleisië inmiddels het voorbeeld van de DNB
gevolgd, staat het onderwerp momenteel prominent op de
agenda van het Network Greening the Financial System waar 83
centrale banken bij zijn aangesloten en hebben 84 financiële
instellingen vorig jaar de zogenoemde Finance for Biodiversity
Pledge onderschreven. De ASN Bank heeft in november jl. het
Biodiversiteitsfonds gelanceerd; het eerste fonds in Nederland
waarmee in biodiversiteit kan worden belegd. Meerdere private
partijen hebben daarnaast inmiddels toezeggingen gedaan over
hun bijdrage aan biodiversiteit, bijvoorbeeld in de Nederlandse
Actie Agenda voor biodiversiteit.
De leden van de D66-fractie hebben nog een aantal vragen over de
Biodiversiteitstop die dit jaar gepland is in Kunming, China (COP15). Deze
leden zijn van mening dat het zeer belangrijk is dat op deze top ambitieuze
afspraken worden gemaakt, in navolging van de motie van de leden
Jetten en De Groot over inzet voor ambitieuze en bindende doelstellingen
in Beijing (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1440). Zij hebben nog enkele vragen
over de inzet van Nederland bij deze top. Zo heeft Von der Leyen,
voorzitter van de Europese Commissie, aangegeven de uitgaven voor
biodiversiteit als onderdeel van de externe financiering van de EU te
willen verdubbelen. Hoe kijkt de Minister aan tegen dit voornemen?
2. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet kijkt positief tegen de verdubbeling van de uitgaven
voor biodiversiteit als onderdeel van de externe financiering van
de EU en ondersteunt dit voornemen. De Nederlandse inzet voor
de VN-top over biodiversiteit is beschreven in de Kamerbrief van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

3

de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d.
17 december jl.2
Daarbij lezen deze leden in de geannoteerde agenda van de Informele
Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van 6–7 maart
2022 dat de kabinetsinzet met name zal liggen bij «het mobiliseren van
financiële stromen vanuit de private financiële sector». Kan de Minister dit
verder toelichten?
3. Antwoord van het kabinet:
Voor de beantwoording van deze vraag van de leden van de
D66-fractie verwijs ik naar de beantwoording van vraag 1 van de
VVD-fractie in dit schriftelijk overleg.
Hoe ziet de Minister de verhouding tussen de bijdrage van de private
sector en de publieke sector ten aanzien van biodiversiteit?
4. Antwoord van het kabinet:
In het concept Global Biodiversity Framework wordt gesproken
over het mobiliseren van USD 700 miljard per jaar voor biodiversiteit in 2030. USD 500 miljard hiervan betreft het afschaffen van
schadelijke subsidies en USD 200 miljard financiering die moet
worden gemobiliseerd uit alle bronnen. Voor de financiering van
biodiversiteit aan ontwikkelingslanden wordt waarschijnlijk een
separaat doel van USD 10 miljard per jaar gesteld.
Nederland is van mening dat het financieringsgat voor biodiversiteit moet worden gedicht op basis van financiering uit alle
bronnen en kanalen, waarbij zowel de private als de publieke
sector van belang zijn. Voor wat betreft het publieke aandeel van
de Nederlandse bijdrage aan de financiering voor biodiversiteit is
het kabinet van mening dat dit bijdragen vanuit alle beleidsterreinen dient te omvatten. Bijdragen vanuit het natuurbeleid,
waaronder de forse investering ten behoeve van de gebiedsgerichte aanpak van natuurkwaliteit en stikstof, vormen daarbij een
belangrijk onderdeel. Verder zet ik in op het beter integreren van
biodiversiteit als dwarsdoorsnijdend onderwerp in het
ontwikkelingsbudget.
De Minister stelt in haar brief dat ter bevordering van de biodiversiteit
ingezet moet worden op het mobiliseren van financiële stromen vanuit de
private financiële sector. De leden van de CDA-fractie delen deze inzet op
private financiering van klimaat- en ontwikkelingsdoelstellingen, maar
vragen de Minister dit toe te lichten met cijfers. Wat is bijvoorbeeld het
streven om via private bronnen op te halen als het gaat om bevorderen
biodiversiteit?
5. Antwoord van het kabinet:
Zoals in het antwoord op vraag 1 van dit schriftelijk overleg is
gesteld is Nederland van mening dat het financieringsgat voor
biodiversiteit moet worden gedicht op basis van financiering uit
alle bronnen en kanalen, met name door het mobiliseren van
middelen uit de private en financiële sector. De inzet kent geen
gedefinieerd kwantitatief streven.

2

Kamerstuk 26 407, nr. 138

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

4

De leden van de SP-fractie zien dat er zal worden gesproken over
biodiversiteit in de aanloop naar de COP15. Ook de Nederlandse inzet
betreffende deze COP15 is bekend. Deze inzet is echter op een aantal
punten nog vaag. Wat zijn volgens de Minister «voldoende» middelen
voor het mobiliseren van financiële stromen in de private sector?
6. Antwoord van het kabinet:
De Nederlandse inzet voor het mobiliseren van financiële stromen
vanuit de private financiële sector kent geen gedefinieerd
kwantitatief streven. Voor een nadere toelichting op deze
Nederlandse inzet verwijs ik naar de beantwoording van de
vragen van de VVD-fractie in dit schriftelijk overleg.
Waarom wordt er expliciet gekozen voor het mobiliseren van middelen
voor de private sector?
7. Antwoord van het kabinet:
Middelen vanuit de private en financiële sector zijn daarnaast van
belang omdat middelen vanuit de publieke sector onvoldoende
zullen zijn om het financieringsgat te dichten.
Hoe ziet de nationale ondersteuning er uit bij het opstellen van de
biodiversiteitsplannen? Op welke wijze en door wie worden de middelen
hiervoor gereserveerd?
8. Antwoord van het kabinet:
Het is de verwachting dat er een nieuw strategisch plan wordt
afgesproken tijdens de COP-15), het zogenoemde Global Biodiversity Framework (GBF). Als onderdeel van dit GBF worden
afspraken gemaakt over capaciteitsopbouw en -ontwikkeling en
het mobiliseren van financiering voor ontwikkelingslanden ten
behoeve van de implementatie van de gemaakte afspraken en
rapportagevereisten. Capaciteitsopbouw en -ontwikkeling
verloopt onder andere vanuit de CBD zelf via haar financieringskanaal, de Global Environment Facility (GEF), en de Wereldbank.
Nederland levert hieraan een bijdrage via onder meer de contributie aan het CBD Secretariaat en zijn bijdragen aan de GEF en
International Development Association (IDA). Tijdens COP-15
zullen in het licht van de besluitvorming over het GBF ook
afspraken gemaakt worden over capaciteitsopbouw en
-ontwikkeling bij het opstellen van de biodiversiteitsplannen.
Hoe staat de Minister tegenover de resolutie van het Europees Parlement
betreffende een biodiversiteitswet?
9. Antwoord van het kabinet:
Ik ben bekend met deze aangenomen resolutie van 9 juni 2021,
waarin het Europees Parlement ook op een «biodiversiteitswet»
ingaat. In de EU-biodiversiteitsstrategie heeft de Europese
Commissie voorstellen aangekondigd om het EU-rechtskader
voor natuurherstel te versterken. Naar verwachting zal hiertoe in
de vierde week van maart 2022 een voorstel voor een
EU-verordening over natuurherstel bekend gemaakt worden. Na
bekendmaking zal het kabinet de Nederlandse beoordeling van
dit nieuwe Commissievoorstel in de vorm van een BNC-fiche aan
de Eerste en Tweede Kamer sturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

5

De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn het roerend eens met het
kabinet dat de afgelopen 50 jaar de achteruitgang van biodiversiteit en
ecosystemen steeds sneller is gegaan, met als voornaamste oorzaak
menselijk handelen, zoals landgebruik. Wat gaat de Minister doen om te
voorkomen dat landgebruik in Nederland en elders bijdraagt aan
biodiversiteits- en ecosysteemverlies?
10. Antwoord van het kabinet:
De kabinetsinzet is om uiterlijk in 2050 een halvering van de
Nederlandse ecologische voetafdruk te bereiken. De Europese
wetgeving met betrekking tot het voorkomen van het op de
Europese markt brengen van producten die hebben bijgedragen
aan ontbossing en bosdegradatie levert naar verwachting ook een
belangrijke bijdrage aan het voorkomen van biodiversiteits- en
ecosysteemverlies elders.
Is de Minister het met de leden van de Partij voor de Dieren-fractie eens
dat de Nederlandse intensieve veehouderij, die onder andere gebruik
maakt van soja als voeder, bijdraagt aan biodiversiteits- en ecosysteemverlies? Zo nee, waarom niet?
11. Antwoord van het kabinet:
Voor antwoorden op vragen over de Nederlandse veehouderij
verwijs ik u naar de Minister van LNV.
Is de Minister het ermee eens dat het stimuleren van het verbranden van
bomen bijdraagt aan biodiversiteits- en ecosysteemverlies?
12. Antwoord van het kabinet:
Ik ben het met u eens dat het gebruik van bomen zonder dat er
sprake is van duurzaam bosbeheer veelal ten koste gaat van de
biodiversiteit en ecosystemen.
Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de Nederlandse consumptie en
productie niet bijdraagt aan biodiversiteits- en ecosysteemverlies hier en
elders?
13. Antwoord van het kabinet:
Als Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zet ik mij met diplomatieke inzet en door ondersteuning
van programma’s in voor de verduurzaming van handelsketens. In
het kader van de EU-verordening m.b.t. ontbossingsvrije
producten pleit Nederland bijvoorbeeld voor zo spoedig
mogelijke uitbreiding van de reikwijdte van de verordening naar
andere waardevolle ecosystemen, naast bossen. Het kabinet zet
voorts in op een halvering van de Nederlandse ecologische
voetafdruk in 2050.
De leden lezen dat de financiering voor biodiversiteit wereldwijd tekort
schiet. Ook lezen de leden dat het kabinet eraan hecht dat er voldoende
financiële middelen voor biodiversiteit beschikbaar komen uit alle
bronnen en kanalen, waarbij Nederland zich met name inzet voor het
mobiliseren van financiële stromen vanuit de private financiële sector.
Hoeveel geeft Nederland jaarlijks uit aan internationale biodiversiteit?
14. Antwoord van het kabinet:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

6

Vanuit ontwikkelingssamenwerking werd in 2020 in totaal EUR
121 miljoen aan biodiversiteit besteed, waarvan een klein deel
privaat gemobiliseerd. Een belangrijk deel daarvan is uitgegeven
aan activiteiten die zijn gericht op verbeterde landbouw,
bosbeheer, waterbeheer en de versterking van (de rol van) het
maatschappelijk middenveld. Overeenkomend met de berekening
van klimaatfinanciering, worden uitgaven aan biodiversiteit
geschat door toerekening van aan activiteiten toegekende
biodiversiteitsmarkers: 100 procent van de totale uitgaven als het
een project betreft waar biodiversiteit een hoofddoelstelling is en
40 procent als het om een project gaat met biodiversiteit als
nevendoelstelling. De Nederlandse bijdrage aan Global
Environment Facility (GEF) heeft biodiversiteit als hoofddoelstelling. Daarnaast betreft het veelal projecten met biodiversiteit
als nevendoelstelling. Bijvoorbeeld programma’s gericht op het
tegengaan van ontbossing van tropische regenwouden, die een
grote biodiversiteit kennen, of programma’s gericht op productiviteitsverbetering op bestaande landbouwgrond, die areaaluitbreiding ten koste van natuur voorkomen, of programma’s
gericht op verbetering van waterbeheer en landschapsplanning,
waardoor biodiversiteit beter beschermd wordt.
Hoeveel heeft Nederland aan multilaterale fondsen gegeven, zoals de
Global Environment Facility (GEF), het Green Climate Fund (GCF) en de
multilaterale ontwikkelingsbanken?
15. Antwoord van het kabinet:
Van de bestedingen in 2020 werd EUR 51 miljoen besteed via
multilaterale fondsen en multilaterale ontwikkelingsbanken.
Hoeveel van de fondsen zijn besteed via lokale organisaties?
16. Antwoord van het kabinet:
Van de bestedingen in 2020 werd EUR 9 miljoen direct besteed
via lokale organisaties. Het ministerie heeft geen overzicht van
de indirecte bestedingen via lokale organisaties, bijvoorbeeld
waar fondsen door uitvoeringspartners van het ministerie, zoals
via RVO.nl of via internationale ngo’s, worden ingezet via lokale
organisaties.
Hoeveel van de investeringen van het in 2019 gelanceerde Dutch Fund for
Climate and Development (DFCD) zijn biodiversiteitsrelevant? Waar is
bovengenoemde geld aan besteed en welke resultaten zijn behaald?
17. Antwoord van het kabinet:
Het Dutch Fund for Climate and Development is opgericht om
projecten op het gebied van klimaatadaptatie en klimaatmitigatie
in ontwikkelingslanden te financieren. Een deel van de projecten
is daarbij ook relevant voor het voorkomen en terugdraaien van
biodiversiteitsverlies. Omdat biodiversiteit geen separate
doelstelling van DFCD is, is er geen methode om bij te houden
wat de impact van het fonds op biodiversiteit is. Het is daarom
op dit moment nog niet mogelijk om aan te geven wat de
resultaten zijn geweest. Samen met WNF, een van de consortiumpartners van het fonds, wordt onderzocht hoe een dergelijke
methodiek kan worden ontwikkeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

7

Daarbij lezen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie dat de voorzitter
van de Europese Commissie Von der Leyen tijdens de Staat van de Unie
heeft aangegeven de uitgaven voor biodiversiteit als onderdeel van de
externe financiering van de EU te willen verdubbelen. Steunt de Minister
dit voornemen en gaat Nederland zich hier ook sterk voor maken?
Hoeveel zal er extra gefinancierd worden en uit welk potje komt dit?
18. Antwoord van het kabinet:
Nederland steunt het voornemen de uitgaven voor biodiversiteit
als onderdeel van de externe financiering van de EU te verdubbelen en zal dit binnen EU-discussies hierover uitdragen.
Om bij te dragen tot het tegenhouden en terugdraaien van
biodiversiteitsverlies, is de ambitie dat in 2024 7,5% en in 2026
en 2027 10% van de jaarlijkse uitgaven onder het Meerjarig
Financieel Kader (MFK) van de Europese Unie wordt besteed aan
biodiversiteitsdoelstellingen. Dit is een verhoging ten opzichte
van het MFK 2014–2020, waarvan 8% bijdroeg aan de strijd tegen
het verlies van biodiversiteit.
Dit streefcijfer voor het MFK 2021–2027 geldt ook voor het
Instrument voor Nabuurschapsbeleid Ontwikkeling en Internationale Samenwerking (NDICI), rekening houdend met de
bestaande overlappingen tussen klimaat- en biodiversiteitsdoelstellingen.3 De verwachting van de Europese Commissie is dat dit
EU-extern neerkomt op een verdubbeling t.o.v. het MFK
2014–2020, in het bijzonder wat betreft steun aan de meest
kwetsbare landen.
Is de Minister het met de leden van de Partij voor de Dieren-fractie eens
dat het aanvullen van het financieringsgat additioneel zou moeten zijn aan
het ontwikkelingsbudget?
19. Antwoord van het kabinet:
De strijd tegen biodiversiteitsverlies kan niet enkel gevoerd
worden met gelden voor ontwikkelingssamenwerking. Nederland
steunt dat het streefcijfer voor biodiversiteitsgerelateerde
uitgaven in het Meerjarig Financieel Kader 2021–2027 een
dwarsdoorsnijdende doelstelling is. Uitgaven uit verschillende
hoofdstukken van het MFK dragen daarmee bij aan biodiversiteitsdoelstellingen, niet enkel ontwikkelingssamenwerkingsgelden.
Hoeveel heeft Europa in totaal in de afgelopen jaren uitgegeven aan
biodiversiteit? Hoeveel hebben andere landen, zoals Duitsland,
uitgegeven?
20. Antwoord van het kabinet:
Onder het Meerjarig Financieel Kader van de EU in de periode
2014–2020 betroffen biodiversiteitsgerelateerde uitgaven 8% van
het EU-budget (EUR 85 miljard).4
Duitsland trok sinds 2013 500 miljoen euro per jaar uit voor
biodiversiteit. Sinds 2021 wordt hiervoor 600 miljoen per jaar
uitgetrokken.
3

NDICI Verordening, overweging 49: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/
?uri=CELEX:32021R0947&from=EN
4
https://ec.europa.eu/info/strategy/eu-budget/performance-and-reporting/mainstreaming/
biodiversity-mainstreaming_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

8

Beaamt de Minister dat er sprake is van een mondiaal financieringsgat
van 598–824 miljard dollar per jaar? Hoeveel zou Europa meer moeten
bijdragen aan het mondiale financieringstekort, gezien de onevenredige
druk waarmee Europa met haar consumptie en productiepatronen
bijdraagt aan het verlies van biodiversiteit en ecosystemen?
21. Antwoord van het kabinet:
Ik ben bekend met het geraamde financieringsgat voor biodiversiteit. De Europese inzet is gericht op het afschaffen van schadelijke subsidies en het mobiliseren van financiering vanuit alle
bronnen en kanalen met als doel het financieringsgat voor
biodiversiteit te dichten. Binnen de onderhandelingen wordt geen
verdeling gemaakt welk land of regio hoeveel zou moeten
bijdragen, mede omdat het gaat om een veelheid van bronnen en
kanalen. Voor de financiering van biodiversiteit aan ontwikkelingslanden wordt waarschijnlijk een eigenstandig doel gesteld.
Hoe verhouden deze bedragen zich tot de middelen die Europa heeft
toegezegd?
22. Antwoord van het kabinet:
In de Europese Biodiversiteit Strategie (EBS) heeft Europa
ambitieuze doelstellingen gesteld om het verlies van biodiversiteit tot stilstand te brengen en biodiversiteit te herstellen in
2030. Voor de implementatie van de EBS worden zowel op
Europees niveau als op nationaal niveau budgetten vrijgemaakt.
Europa zal daarmee naar verwachting een aanzienlijke bijdrage
leveren aan het dichten van het financieringsgat voor biodiversiteit.
Hoeveel gaat Nederland jaarlijks extra bijleggen, gezien het mondiale
financieringstekort?
23. Antwoord van het kabinet:
Voor wat betreft het publieke aandeel van de Nederlandse
bijdrage aan het mondiale financieringsgat voor biodiversiteit is
het kabinet van mening dat dit bijdragen vanuit alle beleidsterreinen dient te omvatten. Bijdragen vanuit het natuurbeleid,
waaronder de forse investering ten behoeve van de gebiedsgerichte aanpak van natuurkwaliteit en stikstof, vormen daarbij een
belangrijk onderdeel. De precieze omvang van de Nederlandse
publieke bijdrage moet nader worden bepaald als over de
implementatie van de Europese Biodiversiteit Strategie en de
vertaling van doelen van het Global Biodiversity Framework naar
nationale doelstellingen wordt gesproken. Het keren van biodiversiteitsverlies is ook deel van de ontwikkelingsagenda:
vooruitgang op veel Sustainable Development Goals en het
realiseren van klimaatdoelen wordt belemmerd door de
ongekende achteruitgang van soorten en ecosystemen en juist de
armsten en meest kwetsbaren zijn in hun levensonderhoud vaak
van ecosysteemdiensten afhankelijk. Ook gezien de veelheid aan
drivers achter biodiversiteitsverlies zet het kabinet daarom in op
het beter integreren van biodiversiteit als dwarsdoorsnijdend
onderwerp in het ontwikkelingsbudget. Het kabinet koppelt hier
vooralsnog geen bedrag aan omdat de mogelijkheden voor
integratie zich vooraf moeilijk laten kwantificeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

9

Zal Nederland extra geld bijleggen wanneer Nederland er niet in slaagt
om financiële stromen vanuit de private financiële sector te mobiliseren?
Zo nee, waarom niet?
24. Antwoord van het kabinet:
De financiële stromen voor het financieringsgat van 598–824
miljard dollar en de financiële stromen naar ontwikkelingslanden
zijn binnen het raamwerk twee verschillende zaken, waardoor de
mate van private middelen voor het financieringsgat los staat van
de steun aan ontwikkelingslanden.
Hoe ziet de Minister de verhouding tussen de bijdragen van de private
sector, respectievelijk de publieke sector ten behoeve van biodiversiteit?
25. Antwoord van het kabinet:
Nederland is van mening dat het financieringsgat voor biodiversiteit moet worden gedicht op basis van financiering uit alle
bronnen en kanalen, waarbij zowel bijdragen vanuit de private als
vanuit de publieke sector noodzakelijk zijn. Voor de verhouding
verwijs ik u naar het antwoord op de vraag van de D66-fractie.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat onderzoek
door subsidie-experts aantoont dat schadelijke overheidssubsidies
wereldwijd oplopen tot minstens 1.800 miljard dollar (1.584 miljard euro)
per jaar, of 2% van de wereldeconomie.5 Hiervan gaat 640 miljard dollar
naar fossiele brandstoffen, 520 miljard naar landbouw, 350 miljard naar
waterbeheer, 155 miljard naar bosbouw, 90 miljard naar de bouwsector,
85 naar transport en 50 miljard naar visserij. De subsidies zwengelen
onder meer erosie, watervervuiling, ontbossing en verlies van biodiversiteit aan. Hoeveel wordt er jaarlijks door Europa uitgegeven aan
subsidies en andere fiscale voordelen, inclusief exportkredietverzekeringen en andere belastingvoordelen, die negatief zijn voor biodiversiteit,
zoals subsidies voor visserij, landbouw en fossiele brandstoffen, inclusief
biomassa?
26. Antwoord van het kabinet:
Het is niet eenvoudig precies vast te stellen hoeveel er door
Europa wordt uitgegeven aan subsidies en andere fiscale
voordelen die negatief zijn voor biodiversiteit.
Hoeveel geeft Nederland jaarlijks uit aan subsidies en andere fiscale
voordelen, inclusief exportkredietverzekeringen en andere belastingvoordelen, die activiteiten stimuleren die nadelig zijn voor biodiversiteit en
ecosystemen?
27. Antwoord van het kabinet:
Hierover worden geen gegevens bijgehouden op nationaal niveau.
Voor de exportkredietverzekering geldt overigens dat het geen
subsidie is, maar een kostendekkend instrument. In lijn met het
coalitieakkoord, ligt voor de handelsinstrumenten, inclusief de
exportkredietverzekering, de nadruk op vergroening in lijn met de
uitkomsten van de akkoorden van Parijs en Glasgow. Voor
nationale instrumenten t.a.v. biodiversiteit verwijs ik naar de

5

https://www.mo.be/nieuws/wereld-financiert-eigen-ondergang-met-1800-miljard-dollar-jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

10

Minister van LNV, voor fiscale aangelegenheden naar de Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst.
Wat gaat de Minister doen om deze fiscale voordelen en subsidies te
stoppen, overeenkomstig de inzet van het Biodiversiteitsverdrag?
28. Antwoord van het kabinet:
Voor nationale instrumenten t.a.v. biodiversiteit verwijs ik naar
de Minister van LNV, voor fiscale aangelegenheden naar de
Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst.
Is de Minister het met de leden van de Partij voor de Dieren-fractie eens
dat alle vormen van fiscale voordelen en subsidies ten behoeve van het
stimuleren van visserij gestopt moeten worden? Zo nee, waarom niet?
29. Antwoord van het kabinet:
Voor vragen over visserij verwijs ik naar de Minister van LNV,
voor fiscale aangelegenheden naar de Staatssecretaris Fiscaliteit
en Belastingdienst.
Tevens horen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie graag op welke
wijze en hoe frequent er afstemming plaatsvindt over het Biodiversiteitsverdrag tussen de verschillende ministeries, gezien er meerdere Ministers
bij het biodiversiteitsdossiers zijn betrokken.
30. Antwoord van het kabinet:
De coördinatie van de inzet inzake het Biodiversiteitsverdrag ligt
bij het Ministerie van LNV dat ook delegatieleider is bij de
biodiversiteitstop. Er is op diverse manieren interdepartementaal
overleg, zowel formele overleggen in het kader van het
afstemmen van de specifieke inzet bij bijeenkomsten van
onderhandelingsgremia als ad hoc afstemming.
De Ministers van Ontwikkelingssamenwerking spreken over biodiversiteit
in aanloop naar de COP15 van het VN-Biodiversiteitsverdrag, waarvan het
tweede deel plaatsvindt in Kunming, China van 25 april – 8 mei 2022. Wat
zijn de verwachtingen van de Minister voor de kansen van een totstandkoming van een breed gedragen nieuw strategisch plan, het Global
Biodiversity Framework voor de periode tot 2030, zo vragen de leden van
de Volt-fractie.
31. Antwoord van het kabinet:
Het is de verwachting dat er een nieuw strategisch plan, het
zogenoemde Global Biodiversity Framework wordt afgesproken
tijdens COP-15. Het is op voorhand moeilijk te zeggen of het
mogelijk blijkt om met alle Partijen overeenstemming te vinden
over een plan dat voldoende ambitieus is.
Verwacht de Minister dat er bindende doelstellingen zullen worden
geformuleerd in het kader van de COP15?
32. Antwoord van het kabinet:
Het Global Biodiversity Framework komt, naar analogie van zijn
voorgangers, tot stand middels een besluit daartoe van de COP
en behoeft, anders dan bijvoorbeeld de Overeenkomst van Parijs,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

11

geen ratificatie; noch kent het een soortgelijk bindende karakter.
Samenvattend bestaat het beoogde GBF op dit moment uit vier
hoofddoelen voor 2050 gericht op het behoud van biodiversiteit,
het duurzaam gebruik van ecosysteemdiensten, de eerlijke
verdeling van baten uit het gebruik van genetische bronnen en
het beschikbaar stellen van financiële en andere instrumenten
voor implementatie. Voor 2030 zijn tussendoelen geformuleerd
met bijbehorende acties, waardoor het mogelijk wordt beter te
sturen op de implementatie. De doelstellingen voor 2050 en
tussendoelen voor 2030 kunnen, vanwege de aard van het GBF,
niet bindend geformuleerd zijn, maar Partijen verbinden zich wel
aan de doelstellingen via eerder genoemd besluit van de COP. De
inzet is dat iedere Partij zich in zijn National Biodiversity Strategy
and Action Plan (NBSAP), committeert aan, van het GBF
afgeleide, nationale doelstellingen. De aggregatie van deze
nationale doelen moet zorgdragen voor het realiseren van de
globale doelstellingen, tezamen met afspraken over versterkte
implementatie. Een monitoringraamwerk zal ertoe dienen de
implementatie van de doelen te kunnen volgen.
Hoe verhoudt de internationale inzet van biodiversiteit zich tot de
Europese en nationale doelstellingen?
33. Antwoord van het kabinet:
De opgave op het gebied van biodiversiteit is dusdanig dat inzet
op alle niveaus – nationaal, Europees, mondiaal – gewenst is.
Is de Minister voornemens zich in te zetten voor een bindende Europese
biodiversiteitswet, zoals voorgesteld door het Europees Parlement, die als
inzet gebruikt kan worden voor een mogelijke gezamenlijke positie van
Europa op de COP15?
34. Antwoord van het kabinet:
Ik ben bekend met deze aangenomen resolutie van 9 juni 2021,
waarin het Europees Parlement ook op een «biodiversiteitswet»
ingaat. In de EU-biodiversiteitsstrategie heeft de Europese
Commissie voorstellen aangekondigd om het EU-rechtskader
voor natuurherstel te versterken. Naar verwachting zal hiertoe in
de vierde week van maart 2022 een voorstel voor een
EU-verordening over natuurherstel bekend gemaakt worden. Na
bekendmaking zal het kabinet de Nederlandse beoordeling van
dit nieuwe Commissievoorstel in de vorm van een BNC-fiche
binnen de daarvoor geldende termijnen aan de Eerste en Tweede
Kamer sturen.
Nederland heeft voor de biodiversiteitstop aangegeven zich voornamelijk
in te zetten voor het mobiliseren van financiële stromen vanuit de private
sector. Hoe verhoudt zich dit tot de wens van de Europese Commissie de
uitgaven voor biodiversiteit als onderdeel van de externe financiering van
de EU te verdubbelen? Uit welk fonds of welke hoek verwacht de Minister
dat deze extra financiering voort zal komen?
35. Antwoord van het kabinet:
Nederland is van mening dat het financieringstekort voor
biodiversiteit moet worden gedicht op basis van financiering uit
alle bronnen en kanalen, waarbij zowel bijdragen vanuit de
private als vanuit de publieke sector noodzakelijk zijn. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

12

Nederlandse inzet op het mobiliseren van financiële stromen
vanuit de private sector en het voornemen van de Europese
Commissie de uitgaven voor biodiversiteit als onderdeel van de
externe financiering van de EU te verdubbelen gaan daarom
prima samen.
Versterkte EU-samenwerking, in geopolitieke context
De Minister schrijft rond het thema «Versterkte EU-samenwerking, in
geopolitieke context» hoe de Europese Unie moet vertrouwen op de eigen
kernwaarden en zoveel mogelijk ontwikkelingsimpact moet realiseren. Het
is de leden van de VVD-fractie echter niet duidelijk in hoeverre de inzet de
komende jaren nu nieuw of anders gaat zijn, los van het feit dat er de
wens is om EU-lidstaten en instellingen meer gezamenlijk op te laten
trekken. Kan de Minister dit toelichten? Klopt het dat de waarden en
prioriteiten waar de EU op wil vertrouwen, de afgelopen jaren ook al
golden?
36. Antwoord van het kabinet:
De inzet zoals uiteengezet in de Geannoteerde Agenda voor deze
Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking sluit aan
bij de al langer lopende ambitie van een geopolitieke Europese
Commissie en een meer geïntegreerd EU-extern beleid. De
verordening van het EU-externe financieringsinstrument NDICI
(Neighbourhood, Development, International Cooperation
Instrument) geeft duidelijke kaders voor de besteding van
middelen in de periode 2021–2027, maar biedt ook ruimte voor
het leggen van nieuwe accenten. De Global Gateway strategie
bouwt de bestaande EU-inzet op connectiviteit uit en koppelt het
aan een politiek narratief en herkenbare naam. Hiermee wil de EU
zich nadrukkelijker presenteren als een betrouwbare en aantrekkelijker partner met een leidende rol voor hoge standaarden en
waarden. Een voorbeeld van nieuwe programma’s onder de Global
Gateway zijn de strategic corridors die tijdens de EU-AU Top zijn
voorgesteld6.
In hoeverre zou inzet hierop dan nu voorkomen dat de geopolitieke
belangen van de EU verder geraakt worden, omdat spelers uit derde
landen zoals China hun invloed en handelspositie in Afrika uitbreiden?
37. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet ondersteunt de ontwikkelingen richting een beter
geïntegreerd EU-extern beleid. Hierbij speelt ook het ontwikkelingsinstrumentarium een rol, met in achtneming van bestaande
leidende principes zoals het maximaliseren van ontwikkelingsimpact. Zo beoogt de EU met de Global Gateway strategie meer
dan voorheen te investeren in connectiviteit, waaronder in
infrastructuur. Deze inzet wordt door Afrikaanse partners
verwelkomd, zoals ook bleek tijdens de recente EU-AU top. Met
een op waarden gestoelde aanpak, waarin bijvoorbeeld hoge
standaarden, meer gelijkwaardige partnerschappen,
duurzaamheid en transparantie centraal staan, biedt de Unie een
positief alternatief op bijvoorbeeld Chinese investeringen.
Tegelijkertijd is de Global Gateway erop gericht om de Europese
belangen op het gebied van connectiviteit beter te beschermen.
6

Zie voor het persbericht: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/fs_22_1119. NB
deze projecten zijn nog in een voorbereidende fase en nog niet goedgekeurd door de lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

13

De Hoge Vertegenwoordiger zal, namens de voorzitter van de
Europese Commissie, en i.s.m. met de betrokken Eurocommissarissen sturing geven aan het initiatief en zich richten op
waarborging van de verschillende doelstellingen. Ook de Raad zal
bij de governance van de Global Gateway vanuit verschillende
invalshoeken een rol spelen.
Is de Minister het met de leden van de VVD-fractie eens dat investeringen
vanuit Europa gekoppeld dienen te worden aan sectoren waarin Europa
sterk is, en er in deze context ook gesproken moet worden over toegang
tot onder meer grondstoffen en markten waar China nu controle over
probeert te krijgen?
38. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is het met de VVD-fractie eens dat Europese investeringen in derde landen waar mogelijk kansen moeten opleveren
voor Europese bedrijven en organisaties. Tegelijkertijd moet
onder Global Gateway en het bredere Europese ontwikkelingsinstrumentarium de ontwikkelingsimpact van investeringen een
centrale rol blijven spelen. In het kader van het streven naar open
strategische autonomie acht het kabinet het van belang dat de
EU zich inspant voor de leveringszekerheid en diversificatie in de
levering van grondstoffen. Aan de basis hiervan ligt het EU
Action Plan on Critical Raw Materials. Het kabinet zet zich, waar
gepast, ook in voor deze belangen bij de implementatie van de
Global Gateway strategie.
Verder wordt de Europese inzet op grondstoffen vormgegeven via
de European Raw Materials Alliance, dat met name aandacht
besteedt aan de inrichting van ketens en industriële ecosystemen, en via in ontwikkeling zijnde Raw Materials Partnerships
tussen de EU en derde landen (waaronder Canada, Servië en
waarschijnlijk een aantal Afrikaanse landen).
De leden van de D66-fractie onderschrijven net als de Minister het
voortbouwen op eigen onderscheidende waarden en expertises in
partnerschappen met derde landen. In de conclusies van de Raad van de
EU over financiële architectuur voor ontwikkeling worden als strategische
belangen en waarden van de EU onder andere mensenrechten en
gendergelijkheid genoemd.7 De Raad pleit voor een investeringsstrategie
die streeft naar het verwezenlijken van de Agenda 2030 en de Duurzame
Ontwikkelingsdoelen die daarin zijn vastgelegd.
Kan de Minister uiteenzetten in hoeverre de bescherming van kwetsbare
vrouwen, meisjes en LHBTIQ+ en de inzet op seksuele en reproductieve
rechten en gezondheid onderdeel uitmaken van de investeringsstrategie?
39. Antwoord van het kabinet:
In de Raadsconclusies over de Europese financiële architectuur
voor ontwikkeling zijn de leidende principes voor de investeringen van de betrokken financiële instellingen uiteengezet. Dit
betekent dat waarden als gendergelijkheid en mensenrechten
geborgd moeten worden in projecten van deze instellingen. Het is
overigens primair aan de Europese en nationale ontwikkelings7

https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2021/06/14/council-adoptsconclusions-on-enhancing-the-european-financial-architecture-for-development/
#:~:text=Raad%20neemt%20conclusies%20aan%20over%20financi%C3%ABle%
20architectuur%20voor%20ontwikkeling,-Play%20Video&text=In%20de%20conclusies%
20wordt%20benadrukt,versterkte%20ontwikkelingsproblemen%20moeten%20worden%20aangepakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

14

banken zelf om op de verschillende thema’s strategieën en beleid
te ontwikkelen. Met garanties uit het Europese Fonds voor
Duurzame Ontwikkeling + (EFSD+) kan de Europese Commissie
harmonisering van de standaarden bevorderen, onder meer door
de samenwerking tussen ontwikkelingsbanken te stimuleren. Er
is verder binnen de Europese financiële architectuur geen sprake
van een investeringsstrategie.
Onderschrijft de Minister dat Nederland binnen de EU zich specifiek op dit
thema onderscheidt, maar dat meer en aanvullende steun van andere
EU-landen hierop hard nodig is? Is de Minister bereid aandacht te vragen
voor de inzet op deze thema’s bij de Informele Raad Buitenlandse Zaken
Ontwikkelingssamenwerking?
40. Antwoord van het kabinet:
Nederland zet zich in voor het bevorderen van gendergelijkheid,
Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten (SRGR) en
gelijke rechten van LHBTI-personen, samen met een aantal andere
gelijkgezinde lidstaten en de Europese Commissie. De uitdagingen omtrent deze thema’s blijven desalniettemin groot,
waardoor extra inspanningen gewenst blijven.
In het Team Europe Initiative voor SRGR, dat zich specifiek richt
op sub-Sahara Afrika wordt beoogd de bijdragen van EU-lidstaten
en de Europese Commissie ter bevordering van SRGR te stroomlijnen en op te toppen.
Tijdens de Raad wordt gesproken over hoe de EU-samenwerking
op het terrein van ontwikkelingssamenwerking kan worden
versterkt, in het licht van de huidige geopolitieke context.
Nederland zal onder dit agendapunt inbrengen dat het belangrijk
is dat de EU in partnerschappen met derde landen voortbouwt op
haar eigen onderscheidende waarden, zoals leave no one behind,
gendergelijkheid en keuzevrijheid.
De leden van de D66-fractie zijn bezorgd over de wereldwijde klimaatfinanciering, zowel op klimaatadaptatie als -mitigatie. In 2020 was bijna
50% van de steun voor ontwikkelingslanden bestemd voor aanpassing
aan klimaatverandering en horizontale maatregelen (initiatieven voor de
beperking van én de aanpassing aan klimaatverandering). De EU en
lidstaten hebben aangegeven internationale klimaatfinanciering verder op
te voeren richting de collectieve doelstelling van de ontwikkelde landen
om tot en met 2025 jaarlijks $ 100 miljard vrij te maken. In het kader van
het klimaatfinancieringsplan dat donorlanden op 25 oktober 2021 hebben
gepubliceerd, hebben zij onlangs concrete toezeggingen gedaan om hun
bijdragen de komende jaren te verhogen. Kan de Minister aangeven hoe
dit doel bereikt zal worden, en wat daarbij de bijdrage van Nederland zal
zijn?
41. Antwoord van het kabinet:
In het klimaatfinancieringsplan dat donorlanden hebben
opgesteld8, wordt in detail beschreven met welke extra gemobiliseerde klimaatfinanciering de donorlanden verwachten de USD
100 miljard in 2023 te bereiken. Het plan beschrijft een gestage
groei van publieke klimaatfinanciering, een groeiende bijdrage
aan klimaatfinanciering via multilaterale ontwikkelingsbanken en
voortzetting van de mobilisatie van private klimaatfinanciering.
8

Zie Climate Finance Delivery Plan: https://ukcop26.org/wp-content/uploads/2021/10/ClimateFinance-Delivery-Plan-1.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

15

Nederland wil hier een eerlijke bijdrage aan leveren en heeft de
afgelopen jaren gewerkt aan een gestage stijging van de publieke
klimaatfinanciering naar verwachtte EUR 660 miljoen in 2022 –
naast EUR 640 aan met publieke middelen gemobiliseerde private
klimaatfinanciering. In 2023 liet de memorie van toelichting
evenwel een daling zien van EUR 45 miljoen op het budget van
beleidsartikel 2.3 «klimaat» dat een belangrijk onderdeel is van
de klimaatfinanciering. Aangezien dit haaks staat op het voor
COP26 gepubliceerde plan van donoren heb ik besloten deze
teruggang ongedaan te maken. Deze aangevulde middelen vanaf
2023 worden ingezet in lijn met de prioriteiten voor deze
kabinetsperiode. In de nota over BHOS informeer ik uw Kamer
over mijn verdere inzet op klimaatfinanciering.
De leden van de D66-fractie stellen dat om het effect van Europese
financiering op ontwikkeling te vergroten, het noodzakelijk is dat de
ontwikkelingsbanken en financiële instellingen van het EU-externe
instrumentarium beter samenwerken. Eerder heeft de regering toegezegd
tijdens de Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse Zaken op 13 en
14 februari te zullen pleiten voor het beter benutten van de comparatieve
voordelen van verschillende Europese en nationale financiële instellingen,
het maximaliseren van de ontwikkelingsimpact en het verbeteren van de
zichtbaarheid.9 De leden van de D66-fractie onderschrijven deze conclusie.
Kan de Minister het bredere Europese krachtenveld ten aanzien van dit
standpunt geven? Kan de Minister aangeven of en binnen welke termijn
zij hier vervolgstappen op voorziet? Hoe gaat de Minister verder
uitvoering geven aan deze prioriteit en welke koers heeft de Minister voor
ogen voor de Nederlandse inzet?
42. Antwoord van het kabinet:
In juni 2021 heeft de Raad overeenstemming bereikt over
Raadsconclusies over het versterken van de Europese financiële
architectuur voor ontwikkeling10. Hiermee wordt het streven naar
een effectieve, efficiënte, ontwikkelingsgeleide, coherente en
zichtbare architectuur breed gedragen. In de discussies die
leidden tot deze Raadsconclusies was er grote overeenstemming
tussen de lidstaten over deze inzet alsmede het belang van
aansluiting bij de prioriteiten van het EU-financieringsinstrument
NDICI (Nabuurschap, Ontwikkeling en Internationale Samenwerkingsinstrument) en Europese waarden als democratie, mensenrechten en gendergelijkheid. Verschillende lidstaten, waaronder
Nederland, benadrukten daarnaast in deze onderhandeling dat ze
grote waarde hechten aan het open architectuur principe, waarbij
financiering aan de Europese en nationale ontwikkelingsbanken
wordt toebedeeld op basis van toegevoegde waarde en ontwikkelingsimpact. Andere lidstaten waren uitgesprokener over een
leidende rol van de Europese Investeringsbank (EIB) dan wel de
Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD).
In de nabije toekomst zal de Europese Commissie een update
presenteren waarin zij een toelichting geeft op de voortgang bij
het bereiken van de doelstellingen uit de Raadsconclusies over de
Europese financiële architectuur. Ook de EIB en EBRD werken aan
een update van een gezamenlijk rapport over de verbeterde
samenwerking, onder meer door een betere taakverdeling bij
9
10

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2470
Raadsconclusies Europese financiële architectuur voor ontwikkeling: https://
data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9462–2021-REV-1/en/pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

16

gezamenlijke projecten. Nederland blijft bij de toekomstige
besprekingen oog houden voor mogelijkheden voor het verder
aanscherpen van de samenwerking en de aansluiting bij de
Europese prioriteiten onder NDICI en de Global Gateway
strategie. Ook steunt Nederland de recente ontwikkelingen van
een toegewijde EU-externe tak binnen de EIB, «EIB Global», en
pleit bij discussies over de vormgeving van deze tak onder meer
voor de juiste prikkels om samenwerking tussen de EIB en de
andere ontwikkelingsbanken op alle niveaus te bevorderen.
De Minister stelt dat actoren zonder democratische rechtsstaat zoals China
en Rusland een steeds actievere rol spelen in partnerlanden, onder meer
in Afrika. De leden van de CDA-fractie delen deze zorg om de toenemende
rol van beide landen. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of
zowel China als Rusland zich hebben gecommitteerd aan de Duurzame
Ontwikkelingsdoelen (SDG’s).
43. Antwoord van het kabinet:
Ja, alle 193 VN-leden hebben zich gecommitteerd aan de Agenda
2030. Het is uiteraard van belang om te kijken of en hoe deze
committering wordt nageleefd.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of er in kaart kan worden
gebracht hoe landen in Afrika de hulp en inmenging van China en Rusland
ervaren, en waar dit verschilt van Europese steun.
44. Antwoord van het kabinet:
De Europese Unie is nog steeds de belangrijkste partner voor
Afrikaanse landen, vooral met betrekking tot veiligheid,
duurzame ontwikkeling en economie en handel. Deze relatie is
recentelijk nog tijdens de EU-AU top, die op 17 en 18 februari in
Brussel plaatsvond, versterkt en bestendigd.
Chinese ontwikkelingsfinanciering wijkt af van wat westerse
donoren hieronder binnen de OESO-DAC-regels verstaan. Wat
China «hulp» noemt zijn meestal economische projecten gefinancierd met (zachte) leningen en uitgevoerd door Chinese bedrijven.
Een groot gedeelte van China’s ontwikkelingsfinanciering betreft
commerciële leningen van Chinese banken. Daarnaast wordt ruim
90% van China’s ontwikkelingsfinanciering bilateraal verstrekt,
waarvan slechts een beperkt deel in de vorm van schenkingen.
De inzet van Rusland is sterk ingegeven door geopolitieke
overwegingen en niet zelden gekoppeld aan veiligheids- en
militaire steun. In diens aanpak domineert de toegang tot
waardevolle grondstoffen. Een voorbeeld is de recente inmenging
van de Wagner groep in Mali. In het algemeen ervaren de
Afrikaanse landen de samenwerking met enige ambivalentie. Het
is evenwel niet mogelijk om precies in kaart te brengen hoe
landen in Afrika de hulp en inmenging van China en Rusland
ervaren, ook omdat verschillende actoren in deze landen deze
relatie verschillend zullen waarderen.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de inzet van China en
Rusland in Afrika vooral ingegeven is door economische belangen, deelt
de Minister dat?
45. Antwoord van het kabinet:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

17

Chinese en Russische activiteiten in ontwikkelingslanden zijn
mede te verklaren vanuit hun eigen belangen, zoals het zekerstellen van economische en geopolitieke belangen en de behoefte
aan grondstoffen. China positioneert zich verder als model voor
andere landen met een focus op ontwikkelingslanden. Door zich
te profileren als leider van de ontwikkelingslanden kan China
«namens» deze groep meer invloed opeisen in multilaterale
structuren. Afrikaanse landen blijken regelmatig bereid China
politiek te steunen. Daarbij dient wel opgemerkt te worden dat
Chinese hulp en investeringen ook tegemoetkomen aan een grote
behoefte aan investeringen in Afrikaanse landen.
Kan de Minister aangeven of er ook werkelijk ontwikkelingsprojecten door
deze landen worden gefinancierd?
46. Antwoord van het kabinet:
Het is lastig de financiering van Chinese activiteiten in ontwikkelingslanden goed in kaart te brengen, omdat deze niet altijd
openbaar is en Chinese ontwikkelingsfinanciering afwijkt van
wat westerse donoren hieronder binnen de OESO-DAC-regels
verstaan. In algemene zin is het zo dat Chinese hulp en handel
sterk gelieerd zijn. Wat China «hulp» noemt zijn meestal economische projecten gefinancierd met (zachte) leningen en uitgevoerd door Chinese bedrijven. Slechts een beperkt deel van
China’s ontwikkelingsfinanciering betreft schenkingen.
Ruslands activiteiten in Afrika beperken zich tot het terrein van
veiligheid en mijnbouw, energie (kernenergie), wapenhandel en in
minder mate onderwijs. Economische activiteiten zijn nauw
verweven met geopolitieke belangen en militaire aanwezigheid.
Ook hier geldt dat wat er gebeurt, weinig zichtbaar is. Er is
duidelijk sprake van een hernieuwd offensief van Rusland in
Afrika.
De leden van de CDA-fractie zijn er daardoor van overtuigd dat er een
sterke economische agenda ten grondslag moet liggen aan de strijd met
deze landen. Een dergelijke agenda zou parallel aan de ontwikkelingsagenda moeten worden gevoerd. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister hoe zij dat ziet, en verzoeken deze constatering en de Nederlandse inzet op het feit dat er landen in Afrika actief zijn met een van de
SDG afwijkende agenda, op te nemen in de nog op te stellen Afrika
Strategie.
47. Antwoord van het kabinet:
De inzet van het kabinet voor Afrika gebeurt vanuit verschillende
perspectieven, waaronder armoedebestrijding, handel, klimaat,
tegengaan irreguliere migratie en stabiliteit.
Vaak kunnen ontwikkelings- en handelsdoelstellingen hand in
hand gaan en elkaar versterken, maar soms is een puur humanitaire of ontwikkelingsgerichte aanpak opportuun, waaronder in
situaties van fragiliteit of conflict of ten bate van sociale
doelstellingen zoals toegang tot onderwijs en gezondheidszorg.
Voor specifieke sectoren van de Nederlandse economie is een
puur handelsbeleid meer op zijn plaats. Uitvoering van het
ontwikkelings-en handelsbeleid vinden beiden plaats in een
geopolitieke context. Een bredere geopolitieke analyse zal dan
ook in de aankomende Nederlandse Afrika Strategie doorklinken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

18

Het kabinet is bekend dat er landen aanwezig zijn in Afrika die
een andere agenda voeren. Hiermee zal nadrukkelijk rekening
gehouden worden bij de vormgeving van de Nederlandse inzet.
Tijdens de Raad zal Nederland een aantal terreinen noemen waarop
EU-samenwerking wat Nederland betreft verder kan worden versterkt. De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister deze terreinen te benoemen.
Welke gaat ze inbrengen?
48. Antwoord van het kabinet:
Wat Nederland betreft kan de EU op verschillende manieren
nauwer samen optrekken. Zoals uiteengezet in de Geannoteerde
Agenda betreft dit onder meer samenwerking tussen
EU-instellingen en lidstaten op ontwikkelingsprogramma’s om zo
meer synergie en impact te bewerkstelligen. Daarnaast kan de EU
zich meer als één partner opstellen richting derde landen, daarbij
voortbouwend op haar eigen onderscheidende waarden en
expertise. Tijdens de Raad zal Nederland ook oproepen tot
versterkte EU-samenwerking in multilaterale fora.
De Minister geeft in de geannoteerde agenda aan dat ze het belangrijk
vindt dat Nederland en de EU in partnerschappen met derde landen
voortbouwen op hun eigen onderscheidende waarden en expertise. De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister welke derde landen dat zijn.
Deze leden vragen daarin in het bijzonder of India daar een rol kan spelen
en of India dus een land is welke de Minister als land van gelijke waarden
en expertise onderschrijft.
49. Antwoord van het kabinet:
De EU onderhoudt partnerschappen met heel verschillende
landen, variërend van hogeinkomenslanden tot lage inkomenslanden. Wat Nederland betreft is het belangrijk dat de EU in deze
verschillende partnerschappen voortbouwt op haar eigen
onderscheidende waarden en expertise. De EU spoort derde
landen daarbij aan zoveel mogelijk op basis van hetzelfde
waardepatroon te opereren. Het kabinet is groot voorstander van
de EU-India betrekkingen. Het kabinet ziet in India ruimte voor
verbetering van bijvoorbeeld de positie van minderheden.
Desalniettemin is het land wel een cruciale partner die op een
vergelijkbare manier als de EU naar fundamentele onderwerpen
als democratie en rechtsstaat kijkt. Bovendien ligt het land in een
regio die van strategisch belang is van de EU. De EU-India top van
mei 2021 heeft een nadrukkelijke impuls gegeven aan de relatie.
Die lijn ziet het kabinet in 2022 graag voortgezet.
De leden van de CDA-fractie kunnen zich vinden in de inzet van de
Minister in deze Raad wanneer er gesproken zal worden over hoe de
EU-samenwerking op het terrein van ontwikkelingssamenwerking kan
worden versterkt. Deze leden missen in de geannoteerde agenda echter
ook een nadruk op SDG5, waarbij de positie van meisjes en vrouwen extra
aandacht krijgt, en vragen de Minister hier nader op in te gaan hoe dat in
te brengen tijdens deze Raad.
50. Antwoord van het kabinet:
Tijdens de Raad zal worden gesproken over hoe EU-samenwerking op het terrein van ontwikkelingssamenwerking kan
worden versterkt, in het licht van de huidige geopolitieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

19

context. Nederland zal onder dit agendapunt inbrengen dat het
belangrijk is dat de EU in partnerschappen met derde landen
voortbouwt op haar eigen onderscheidende waarde. Gendergelijkheid is hiervan een belangrijk voorbeeld dat Nederland tijdens
de Raad zal benoemen. Nederland zet hier in discussies over
partnerschappen met derde landen reeds op in. In de politieke
verklaring van de EU-AU top staat het belang van gendergelijkheid benoemd. De plannen die de EU bij de EU-AU top
presenteerde op het vlak van onderwijs en werkgelegenheid,
digitalisering, gezondheid, Seksuele en Reproductieve
Gezondheid en Rechten (SRGR), economische groei en voedselzekerheid, hebben aandacht voor gendergelijkheid en de specifieke
noden van vrouwen en meisjes.
Tevens vragen de leden van de CDA-fractie de Minister dieper in te gaan
op de Europese Global Health Strategie. Ook dit vinden de leden van de
CDA-fractie maar beperkt deel uitmaken van de inzet van de Minister zoals
verwoord in de geannoteerde agenda, en zij verzoeken de Minister ook
daarin aan te geven hoe ze het belang van Global Health, en dan vooral de
wereld na de pandemie, nadrukkelijker kan inbrengen tijdens de Raad.
51. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is voorstander van de herziening van de Europese
Global Health strategie (2010) zodat deze meer in lijn gebracht
kan worden met de actuele mondiale gezondheidssituatie, met
name voor wat betreft pandemische paraatheid, preventie en
respons en versterking van gezondheidssystemen.
Een belangrijke les die COVID-19 leert, is dat de huidige wereldwijde gezondheidsarchitectuur te traag reageert en landen
individueel en collectief onvoldoende voorbereid zijn om toekomstige noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid
adequaat het hoofd te bieden. Nederland steunt daarom de
versterking van de internationale samenwerking op gezondheid
door het opstellen van een nieuw, juridisch bindend pandemisch
paraatheid instrument. Hierin kunnen afspraken vastgelegd
worden die moeten leiden tot verbeterde preventie, paraatheid en
aanpak van pandemieën door lidstaten. De onderhandelingen
over dit nieuw pandemie instrument vinden plaats onder verantwoordelijkheid van de Wereld Gezondheid Organisatie (WHO). Het
gaat hierbij om onderwerpen die buiten de reeds bestaande
Internationale Gezondheidsregeling (IHR) van de WHO vallen en
ook een multisectoraal karakter hebben. Het is belangrijk dat de
EU hierin ook een verantwoordelijkheid neemt, juist ook voor de
situatie in ontwikkelingslanden. Nederland draagt, mede in
EU-verband, consequent het belang uit van voldoende investeren
in brede gezondheidssystemen en «country readiness».
De leden van de SP-fractie constateren dat er zal worden gesproken over
de gevolgen van ontwikkelingssamenwerking in de gespannen geopolitieke situatie. Hierbij denken de leden ook met name aan de nieuwe
plannen van de Europese Commissie omtrent de Global Gateway van 300
miljard euro. Met deze Gateway wil de Europese Commissie gaan
concurreren met China om zo de macht van China in Afrika te beperken,
uiteraard ten gunste van de Europese Unie. Ook wordt aangegeven dat
hiermee de ontwikkelingssamenwerking moet worden versterkt, omdat
China er anders mee vandoor gaat. Is het niet vreemd om te kiezen voor
300 miljard euro aan investeringen enkel om landen als China en Rusland
de pas af te snijden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

20

52. Antwoord van het kabinet:
Global Gateway is er niet op gericht om China en Rusland de pas
af te snijden maar wel om de Europese belangen op het gebied
van connectiviteit beter te beschermen. De Global Gateway is de
connectiviteitsstrategie van de EU waarin de mondiale behoefte
aan duurzame investeringen in infrastructuur en andere vormen
van connectiviteit enerzijds en de geopolitieke belangen van de
Unie anderzijds samenkomen. Hierin zijn klimaatverandering,
schuldhoudbaarheid en de Duurzame Ontwikkelingsdoelen
(SDG’s) dwarsdoorsnijdende thema’s. Hiermee wil de EU zich
nadrukkelijker presenteren als een betrouwbare en aantrekkelijke
partner. Deze investeringen in connectiviteit zijn belangrijk voor
de verdere ontwikkeling van partnerlanden. Met een op waarden
gestoelde aanpak, waarin bijvoorbeeld hoge standaarden, gelijke
partnerschappen, duurzaamheid en transparantie centraal staan,
biedt de Unie een positief alternatief op bijvoorbeeld Chinese
investeringen. Nederland, de EU en de partnerlanden waar
toekomstige Global Gateway investeringen plaats zullen vinden
zijn allen gebaat bij verbeterde wereldwijde connectiviteit.
Als de Europese Commissie en de Europese Unie de beste bedoelingen
hebben met deze investeringen, hadden deze dan niet gedaan moet
worden ongeacht de inmenging van Rusland en China?
53. Antwoord van het kabinet:
Ja, en dat gebeurde ook. Global Gateway brengt de vele lopende
initiatieven en investeringen onder de noemer connectiviteit met
een herkenbaar merknaam en een politieker narratief bij elkaar.
De gedachte is dat door het kanaliseren, inzichtelijker en
zichtbaarder maken versnippering wordt tegengegaan en
coherentie wordt bevorderd. Bovendien moet dit een katalyserende werking hebben richting de private sector waardoor er per
saldo meer geïnvesteerd wordt. Daarnaast onderzoekt de
Europese Commissie, binnen de kaders van het
EU-financieringsinstrument NDICI (Neighbourhood, Development,
International Cooperation Instrument), de mogelijkheden om
strategische corridors te financieren om de economische
integratie tussen partnerlanden en met de EU te verbeteren11.
Tot slot hebben de leden van de Partij voor de Dieren-fractie een aantal
vragen over het agendapunt versterkte EU-samenwerking in geopolitieke
context. De leden verwelkomen genoemde kernprincipes voor de
partnerschappen van de EU met derde landen: leave no one behind,
lokaal eigenaarschap, gelijkwaardigheid, schuldhoudbaarheid en hoge
standaarden voor mens en milieu. Kijkend naar de EU-Afrika strategie,
vinden de leden deze kernprincipes niet voldoende terug. Hoe gaat de
Minister ervoor zorgen dat deze kernprincipes leidend worden? Welke
criteria of voorwaarden worden daarvoor gebruikt?
54. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is van mening dat deze principes al richtinggevend
zijn in het EU AU partnerschap, zoals ook blijkt uit de verklaring
van de EU-AU top van 17 en 18 februari. Tegelijkertijd is duidelijk
dat het toewerken naar een meer gelijkwaardige relatie en meer
lokaal eigenaarschap een doorgaand proces is en blijvende
11

Zie hiervoor bijvoorbeeld het EU-Afrika Global Gateway Investeringspakket – Strategische
Corridors: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/fs_22_1119

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

21

aandacht vergt. In maart 2020 publiceerde de EU de gezamenlijke
mededeling «Naar een brede strategie met Afrika». Deze
mededeling dient als uitgangspunt voor de ontwikkeling van een
Europees partnerschap met Afrika dat uitgaat van gedeelde
kansen en uitdagingen. De prioritaire thema’s zijn gericht op het
bereiken van de Sustainable Development Goals (SDGs). In de
kabinetsappreciatie van de mededeling gaf het kabinet aan
belang te hechten aan de inclusiviteit van het partnerschap, met
inbreng van maatschappelijk middenveld en jongerenorganisaties
en aandacht voor groepen in kwetsbare situaties. In de dagen
voor de EU-AU top zijn bij een jeugdtop en civil society forum
aanbevelingen voor het EU-Afrika partnerschap geformuleerd. De
uitkomsten hiervan zijn door vertegenwoordigers van het
maatschappelijk middenveld en jongerenorganisaties op
16 februari jl. gepresenteerd aan Europese en Afrikaanse leiders.
Nederland had in de voorbereidingen op de top aangedrongen op
betekenisvolle participatie van het maatschappelijk middenveld
en jongeren. Ook pleitte het kabinet voor aandacht voor de
waarborging van inclusie, onder andere op het gebied van
toegang tot energie en economische ontwikkeling.
Bij de ontwikkeling van de landenprogramma’s in Sub-Sahara
Afrika streeft de EU naar lokaal eigenaarschap door de plannen in
lijn te brengen met de nationale ontwikkelingsagenda’s van
Afrikaanse landen. Dit gebeurt o.a. door middel van consultaties
met nationale overheden. Deze landenprogramma’s worden
jaarlijks voorgelegd in beheerscomités waar EU-lidstaten schriftelijk commentaar indienen op de voorgestelde plannen en deze
bespreken bij de bijeenkomsten van de comités. Nederland ziet er
in dit proces op toe dat de EU-inzet aansluit op de lokale context
en de genoemde kernprincipes onderdeel uitmaken van deze
plannen.
Ten aanzien van schuldenhoudbaarheid is het kabinet van mening
dat dit nog aanvullende aandacht behoeft. Hierbij hecht het
kabinet aan nauwe coördinatie tussen de Europese Commissie,
het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank en brede
afstemming van de Europese inzet met andere organisaties, zoals
internationale financiële instituties en de VN.
De huidige handel- en investeringsverdragen zorgen ervoor dat
melkpoeder goedkoop op de Afrikaanse markt wordt gedumpt, waardoor
lokale boeren geen kans maken om hun eigen producten te verkopen op
de lokale markt. Welke maatregelen voorziet de Minister in de huidige
onderhandelingen aangaande handel- en investeringsverdragen?
55. Antwoord van het kabinet:
Door de snelgroeiende bevolking in Afrika neemt ook de vraag
naar melkproducten snel toe. Melk wordt gezien als een essentieel voedingsproduct voor kinderen en armere bevolkingsgroepen. De lokale productie blijft echter achter bij deze vraag.
Bovendien kampt de sector met relatief hoge productie- en
investeringskosten vanwege de gebrekkige infrastructuur,
onvoldoende logistieke capaciteit en lage productiviteit. De
Afrikaanse landen besloten daarom tot tariefliberalisatie voor
geconcentreerde melk en melkpoeder. Afrikaanse landen kunnen
besluiten de import van deze producten tijdelijk te beperken als
sprake is van marktverstoring. De WTO-afspraken hierover maken
deel uit van de Economic Partnership Agreements (EPAs) die de
EU met landen in Afrika is aangegaan. De EPAs Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

22

zuivelbedrijven zoals Campina, Nestlé en Arla geven aan lokale
zuivelbedrijven technische assistentie om de lokale productie van
melk efficiënter en goedkoper te maken.
Erkent de Minister dat, ook geopolitiek gezien, het niet verstandig is om
via ons handelsbeleid de lokale markt kapot te concurreren?
56. Antwoord van het kabinet:
De Economic Partnership Agreements (EPAs) zijn asymmetrische
handelsakkoorden. De marktliberalisatie aan Afrikaanse zijde
voor EU-producten is afhankelijk van het ontwikkelingsniveau en
capaciteit om de markt open te stellen voor concurrentie van
buiten. Bij marktverstoring kan het land bovendien besluiten in te
grijpen door een beroep te doen op de betreffende regels van de
World Trade Organisation (WTO) en tijdelijk importrestricties in te
voeren. Daarentegen krijgen de Afrikaanse landen onmiddellijke
belasting- en quota vrije toegang tot de EU voor alle producten.
Ten aanzien van de Afrikaanse landen waar geen Economic
Partnership Agreement van kracht is, genieten de meeste landen
eenzijdig handelsvoordelen onder het Algemeen Preferentieel
Stelsel (APS) van de EU.
Erkent de Minister dat dit ons niet bepaald positioneert als betrouwbare
partner – en daarmee de kans groter is dat landen elders partnerschappen
gaan zoeken, met landen die een andere visie hebben op de wereldorde?
57. Antwoord van het kabinet:
Hoewel Afrikaanse landen ook elders op zoek gaan naar partnerschappen, blijft de EU een belangrijke partner voor Afrikaanse
landen, onder andere op het gebied van handel. Dit spreekt ook
uit de handelscijfers tussen de EU en Afrika. Het belang van het
partnerschap hebben de EU en de Afrikaanse Unie tijdens de
recente EU-AU top van 17 en 18 februari jl. opnieuw bevestigd.
Het wettelijke kader voor de betrekkingen is vastgelegd in
overeenkomsten tussen de EU en Afrikaanse staten, zoals het
verdrag van Cotonou en de Economische Partnerschapsovereenkomsten.
Is de Minister bereid tijdens de Raad te benoemen dat de negatieve
effecten van ons handelsbeleid een grotere rol dienen te krijgen in onze
strategie aangaande het sluiten van duurzame partnerschappen?
58. Antwoord van het kabinet:
Tijdens deze Raad wordt gesproken over hoe EU-samenwerking
op het terrein van ontwikkelingssamenwerking kan worden
versterkt. Het ligt gezien dat agendapunt niet in de rede om
tijdens de Raad in te gaan op effecten van het EU-handelsbeleid.
Bovendien laat de EU reeds de Sustainability Impact Assessment
uitvoeren waarin economische, ecologische en sociale effecten
van specifieke handelsakkoorden in kaart worden gebracht.
Nederland is een pleitbezorger van coherent en geïntegreerd
EU-extern beleid. Zo heeft Nederland een belangrijke aanjagende
rol gespeeld bij de publicatie van een Europees wetgevingsvoorstel voor internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemen en werkt Nederland met de Europese Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

23

samen bij de vormgeving van flankerend beleid ter ondersteuning
van (lokale) bedrijven in partnerlanden.
De Minister geeft in haar brief aan dat armoedebestrijding en het
verminderen van ongelijkheid leidend zijn in de inzet op ontwikkelingssamenwerking in lijn met de EU Consensus on Development en de
Neighbourhood, Development and International Cooperation Instrument
(NDICI) verordening, zo constateren de leden van de Volt-fractie. Tegelijkertijd verwijst zij hierbij naar de Commissiemededeling over de Global
Gateway. De ontwikkelingscomponent van de Global Gateway zet echter
voornamelijk in op 1) digitale connectiviteit, 2) klimaat en energie, 3)
transport, 4) gezondheid, 5) onderwijs en onderzoek. In de Nederlandse
doelen voor het ontwikkelingsbeleid maakt het kabinet echter onderscheid
tussen de doelen om armoede en maatschappelijke ongelijkheid te
verminderen en het bevorderen van duurzame groei en klimaatactie. Kan
de Minister hierop reflecteren en daarbij uiteenzetten hoe deze doelen niet
naast elkaar maar met elkaar gaan werken? Kan de Minister daarbij ook
uitweiden over welke stappen worden genomen om handelsinitiatieven
en duurzame ontwikkelingen in ontwikkelingssamenwerking beter te
integreren, zowel in Nederlandse als Europese context?
59. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet onderscheidt binnen het beleid voor ontwikkelingssamenwerking verschillende doelen, waaronder het verminderen
van armoede en ongelijkheid en het bevorderen van duurzame
inclusieve groei. Deze doelen versterken elkaar doorgaans maar
kennen ook mogelijke trade offs. Om te voorkomen dat die trade
offs en incoherenties tussen beleidsterreinen optreden, is het
belangrijk om samenhangend beleid te voeren en beleid te
evalueren. Momenteel voert IOB bijvoorbeeld een evaluatie uit12
naar de coherentie van het Nederlandse beleid en effecten op
voedselzekerheid, water en klimaat in ontwikkelingslanden.
Daarnaast heeft Nederland al sinds 2016 het Actieplan Beleidscoherentie voor Ontwikkeling, waarin proactief wordt ingezet op
het bevorderen van coherentie voor ontwikkeling, bijvoorbeeld
bij het aangaan van nieuwe handelsverdragen.
Zoals onder vraag 58 toegelicht, steunt Nederland ook nieuwe
initiatieven om de beleidscoherentie tussen het handels- en
ontwikkelingsinstrumentarium te bevorderen.
Kan de Minister ingaan op het argument dat de Global Gateway louter
een nieuw jasje is voor al bestaande initiatieven in plaats van additionele
financieringen?
60. Antwoord van het kabinet:
Global Gateway brengt vele lopende initiatieven en investeringen
onder de noemer connectiviteit met een herkenbaar merknaam
en politiek narratief bij elkaar. Toch is dit initiatief meer dan oude
wijn in nieuwe zakken, mede door het sterke politieke
commitment om de Europese impact op dit terrein te verstevigen.
Door het kanaliseren, inzichtelijker en zichtbaarder maken van de
Europese inzet wordt versnippering tegengaan en coherentie
bevorderd. Dit zou een katalyserende werking moeten hebben,
ook richting de private sector, waardoor er per saldo meer
12

Lopend onderzoek – Coherentie van het Nederlands beleid en effecten op voedselzekerheid,
water en klimaat in ontwikkelingslanden | In uitvoering | Directie Internationaal Onderzoek en
Beleidsevaluatie (IOB) (iob-evaluatie.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

24

geïnvesteerd wordt. De aangescherpte inzet op connectiviteit, in
de brede zin van het woord, biedt daarnaast ruimte voor nieuwe
programma’s onder de financiering van de huidige EU-begroting.
Tijdens de recente EU-AU top werd hierbij een eerste aanzet
geschetst met de presentatie van een aantal Global Gateway
investeringspakketten, waaronder op het terrein van groene
energie, strategische corridors en duurzame voedselsystemen13
Hoe zal de Minister ervoor zorgen dat het Global Gateway wel een
additionele economische impuls geeft aan de Europese connectiveitsstrategie?
61. Antwoord van het kabinet:
Investeringen in connectiviteit geven per definitie al een additionele economische impuls, zowel in de landen waar deze
investeringen plaatsvinden als in de economische betrekkingen
tussen de EU en de betreffende landen. De Global Gateway
strategie zet daarnaast ook in op het versterken van het investeringsklimaat in partnerlanden bijvoorbeeld ten aanzien van
technische-, mededingings-, milieu, sociale en governance
standaarden. Deze vorm van capaciteitsopbouw zal er uiteindelijk
toe kunnen bijdragen dat deze landen een aantrekkelijker
investeringsbestemming worden, met daaruit voortvloeiende
economische impulsen.
Hoe verklaart de Minister het feit dat de EU en haar lidstaten wereldwijd
de grootste donoren zijn voor ontwikkelingsfinanciering, maar toch een
minder grote impact hebben dan andere actoren in de regio?
62. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet herkent het beeld niet dat de EU en de EU-lidstaten
minder impact hebben in derde landen dan andere donoren. In
2020 is een literatuuronderzoek uitgevoerd in opdracht van de
directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken naar onder meer de
effectiviteit van EU-ontwikkelingssamenwerking in Sub-Sahara
Afrika.14 De studie laat over het algemeen een positief beeld zien
van de behaalde resultaten en stelt dat de interventies van
EU-instellingen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking
toegevoegde waarde hebben vis-à-vis interventies van andere
spelers, inclusief EU-lidstaten. Zo heeft de EU als donor groot
financieel gewicht en is de EU in staat om op lange termijn steun
te verlenen, wat de EU een strategische partner maakt voor onder
meer overheden. EU-lidstaten evalueren ook de effectiviteit van
hun inzet op ontwikkelingssamenwerking. Zo gaat het Nederlands Jaarverslag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in op de voortgang en resultaten van het beleid.
Ook op andere terreinen dan ontwikkelingssamenwerking heeft
de EU-impact in derde landen en werken zij samen met derde
landen. Zo is de EU de grootste investeerder in Afrika. Wel kan de
EU-zichtbaarheid verder worden vergroot. De partnerschappen
tussen de EU en derde landen (zoals het EU-Afrikaanse Unie
partnerschap), Team Europe Initiatieven en de merknaam Global
Gateway zullen hier naar verwachting een bijdrage aan leveren.
13

Zie hier de afsluitende speech van President Von der Leyen met links naar de gepubliceerde
investeringspakketten: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_22_1143
14
https://www.iob-evaluatie.nl/publicaties/rapporten/2020/05/25/euos2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

25

Een probleem van Europese ontwikkelingssamenwerking ten opzichte van
andere actoren is de fragmentarische aanpak die voortkomt uit eigenbelangen van de lidstaten. Terecht verwijst de Minister hierbij naar de Team
Europe Initiatieven (TEI), waarbij de Commissie, lidstaten en Europese
(nationale) ontwikkelingsbanken nauw samenwerken bij de vormgeving
van gezamenlijke programma’s op prioritaire thema’s. Tegelijkertijd zien
de leden van de Volt-fractie dat deze initiatieven nog maar beperkt van de
grond komen en ook hier veel gestoeld is op de goodwill van nationale
lidstaten om een bijdrage te leveren aan een dergelijk initiatief. Verder
geeft de Minister aan dat Nederland in de Raad een aantal terreinen zal
noemen waarop EU-samenwerking kan worden versterkt. Welke terreinen
zal de Minister specifiek aandragen als mogelijkheden om
EU-samenwerking te versterken? Welke rol zal Nederland daar specifiek in
opnemen?
63. Antwoord van het kabinet:
Wat Nederland betreft kan de EU op verschillende manieren
nauwer samen optrekken. Zoals uiteengezet in de Geannoteerde
Agenda betreft dit onder meer samenwerking tussen
EU-instellingen en lidstaten op ontwikkelingsprogramma’s om zo
meer synergie en impact te bewerkstelligen. Zo wordt
gezamenlijk gewerkt aan samenwerking op Team Europe Initiatieven. De afgelopen tijd werden initiatieven vormgegeven en nu
moet de stap worden gezet naar de implementatie hiervan. Hier
wordt aan gewerkt in derde landen, in Brussel en op hoofdstedenniveau.
Verder zal Nederland opbrengen tijdens de Raad dat de EU zich
meer als één partner kan opstellen richting derde landen, daarbij
voortbouwend op haar eigen onderscheidende waarden en
expertise. Tijdens de Raad zal Nederland ook oproepen tot
versterkte EU-samenwerking in multilaterale fora.
Acht de Minister het NDICI en de TEI voldoende om de fragmentatie ten
aanzien van een Europese ontwikkelingsstrategie tegen te gaan? Zo nee,
welke stappen zouden er volgens de Minister nog nodig zijn en hoe zal zij
hier in Raadsverband voor pleiten?
64. Antwoord van het kabinet:
Het EU ontwikkelingssamenwerkingsbeleid ligt vast in de New
EU Consensus on development,15 die is aangenomen door de EU
en haar lidstaten. Net als voor het Nederlandse bilaterale
ontwikkelingssamenwerkingsbeleid zijn ook hier de SDGs de
leidraad voor inspanningen.
Het NDICI (Instrument voor Nabuurschapsbeleid, Ontwikkeling en
Internationale samenwerking) vervangt verschillende financieringsinstrumenten en fondsen die bestonden onder het Meerjarig
Financieel Kader 2014–2020. Hiermee wordt fragmentatie van de
inzet van EU-middelen verminderd en beleidscoherentie
bevorderd. In de NDICI verordening staat ook16 dat de Unie en de
lidstaten in een vroeg stadium en gedurende het gehele programmeringsproces zullen zorgen voor inclusief overleg met elkaar ter
bevordering van de samenhang, de complementariteit en de
consistentie van hun samenwerkingsactiviteiten.
15
16

https://ec.europa.eu/international-partnerships/european-consensus-development_en
NDICI Verordening, artikel 12c https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/
?uri=CELEX:32021R0947&from=EN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

26

De Team Europe Initiatieven zijn een voorbeeld van hoe wordt
gewerkt om meer coherente inzet van EU instellingen en
EU-lidstaten te bewerkstelligen.
Om fragmentatie tegen te gaan is het belangrijk dat de stap
wordt gezet naar de implementatie van Team Europe Initiatieven.
Door gezamenlijk te werken aan programma’s die nadrukkelijk
focus aanbrengen, wordt versplintering van middelen tegengegaan. Ook is het van belang dat in toenemende mate de
Europese Commissie en EU-lidstaten in hun programmering en
beleid meer rekenschap geven van en aansluiting zoeken bij de
inzet van (andere) EU-partners. Gezien de verschillende programmeercycli van Europese Commissie en lidstaten zal dit een
doorlopend proces zijn.
Daarnaast is het van belang om te werken aan een geïntegreerde
inzet van het gehele EU-instrumentarium. Om adequaat in te
spelen op de situatie in een land, is niet alleen coherente EU-inzet
op ontwikkelingssamenwerking van belang, maar speelt bijvoorbeeld ook het handelsinstrumentarium een rol. Nederland zal dit
tijdens de Raad benadrukken.
Kan de Minister uitweiden over hoe de coördinatie tussen EU-lidstaten,
EU-instellingen en financiële instellingen zal plaatsvinden en verbeterd zal
worden gezien het feit dat het merendeel van de financiering zal verlopen
via Europese en nationale ontwikkelingsbanken die werken met internationale aanbestedingsprocedures?
65. Antwoord van het kabinet:
Bij investeringen van de Europese en nationale ontwikkelingsbanken wordt zoveel mogelijk naar aansluiting gezocht tussen de
lokale behoeften (vraaggestuurde benadering) en EU-externe
doelstellingen, waaronder zoals vormgegeven in de programmering van het EU-externe financieringsinstrument NDICI
(Neighbourhood, Development and International Cooperation
Instrument). De Strategische Board van het Europese Fonds voor
Duurzame Ontwikkeling + (EFSD+) speelt hierbij een belangrijke
rol. De doelstelling is dat ook de inzet van ontwikkelingsbanken
een bijdrage zal leven aan Team Europe Initiatieven.
Met de Global Gateway strategie beoogt de Europese Unie
connectiviteitsinvesteringen te kanaliseren, inzichtelijker en
zichtbaarder te maken om versnippering tegen te gaan en
coherentie te bevorderen. Een onderdeel van de Global Gateway
is de oprichting van een Global Gateway Board waarin strategische sturing zal worden gegeven. Daarnaast zal een Raadswerkgroep zich buigen over de verdere vormgeving en implementatie
van de Global Gateway. De discussie hierover loopt nog in
Brussel.
Kan de Minister uiteenzetten waarom er gekeken wordt naar de kansen
van Nederlandse bedrijven bij de uitvoering van projecten onder de
Global Gateway-strategie en hoe hierbij tegelijkertijd oog gehouden wordt
voor zelfbeschikking van Afrikaanse landen over hun eigen infrastructuur?
66. Antwoord van het kabinet:
De Europese en nationale investerings- en ontwikkelingsbanken
spelen een belangrijke rol bij de implementatie van de Global

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

27

Gateway strategie. Deze banken hebben aanbestedingsprocedures, waar naast de prijs, ook wordt gekeken naar kwaliteit en
duurzaamheidselementen. Lenende partijen, overheden of private
bedrijven, blijven echter beslissen over de gunning van de
aanbesteding. Hierdoor komt de zelfbeschikking van Afrikaanse
landen over hun eigen infrastructuur niet in het gedrang.
Daarnaast komen investeringen in nauwe afstemming met de
partnerlanden tot stand en beogen aan te sluiten bij de lokale
behoeften. Het kabinet kijkt hierbij inderdaad naar kansen voor
het Nederlandse bedrijfsleven, mede vanwege de hoogwaardige
expertise op het gebied van connectiviteit die in Nederland
voorhanden is.
Kan de Minister uitweiden over het leningensysteem onder het Global
Gateway-initiatief en welke garanties kunnen worden gegeven om ervoor
te zorgen dat er geen afhankelijkheidsrelatie wordt gecreëerd door
leningen?
67. Antwoord van het kabinet:
Bij de financiering van de Global Gateway strategie spelen de
Europese, nationale en multilaterale ontwikkelingsbanken een
cruciale rol; met hun leningen kunnen zij private sector financiering mobiliseren en infrastructuurprojecten financieren. De
Europese Commissie stimuleert hoog risico /hoog impact
projecten via het Europese Fonds voor Duurzame Ontwikkeling +
(EFSD+); hiermee kunnen deze ontwikkelingsbanken een garantie
ontvangen waarmee eventuele eerste verliezen worden afgedekt.
Binnen het EFSD+ en de ontwikkelingsbanken betrokken bij de
Global Gateway speelt het waarborgen van hoge standaarden een
belangrijke rol. Hierbij kan gedacht worden aan standaarden op
mens en milieu maar ook op schuldhoudbaarheid en financieel
rendabele investeringen om zo afhankelijkheid te voorkomen.
Lunchbijeenkomst duurzame voedselsystemen en voedselzekerheid
De leden van de SP-fractie constateren ten slotte dat er een presentatie zal
worden gegeven over duurzame voedselsystemen en voedselzekerheid.
De voedselzekerheid staat volgens de Europese Commissie met name
onder druk vanwege de toenemende impact van klimaatverandering met
extreem weer en de aantasting van het milieu. Volgens de leden van de
SP-fractie spelen ook de huidige coronacrisis en het de toename van het
aantal mensen in extreme armoede een grote rol. Kan de Minister
aangeven of ook een discussie in de Raad is voorzien op dit onderwerp?
Zo ja, wat wordt de inzet? Is de Minister het eens met de inzet en de focus
van de Europese Commissie op dit onderwerp?
68. Antwoord van het kabinet:
Tijdens de Raad zijn de huidige coronacrisis en de toename van
het aantal mensen in extreme armoede geen agendapunt.
Rapportages van de VN over voedselzekerheid17 in de wereld
laten zien dat de honger de laatste jaren toeneemt, vooral als
gevolg van armoede, klimaatverandering en conflicten, en recent
COVID-19. De Europese Commissie heeft zich, net als Nederland,
gecommitteerd aan SDG 2 en Nederland onderschrijft de inzet en
17

The State of Food Security and Nutrition in the World 2021 | FAO | Food and Agriculture
Organization of the United Nations

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

28

focus van de Europese Commissie in dit verband op voeding en
duurzame landbouwproductiesystemen.
De Minister geeft aan ten tijde van schrijven nog geen zicht te hebben op
de precieze inhoud van de lunchbijeenkomst over duurzame voedselsystemen en voedselzekerheid, zo constateren de leden van de Volt-fractie.
Hierbij wordt normaliter op dit dossier ook het voortouw genomen door
het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, alsook gefocust
op het Europees mechanisme voor paraatheid en respons bij voedselzekerheidscrisis. In dat kader speelt de «Van boer tot bord»-strategie een
grote rol. Daarbij worden ook gemeenschappelijke definities en algemene
beginselen en vereisten voor duurzame voedselsystemen en voedingsmiddelen vastgesteld. In het kader van ontwikkelingssamenwerking heeft
de EU tot nu toe echter nog weinig uitlatingen gedaan over de twee
voorliggende thema’s. Kan de Minister een verwachting uitspreken
waarom deze thema’s bij de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking worden besproken? In welke context zullen deze thema’s
naar verwachting worden besproken?
69. Antwoord van het kabinet:
De agenda’s van de komende Raden Buitenlandse Zaken/
Ontwikkelingssamenwerking staan nog niet vast.
Kan de Minister uitweiden over het effect van de «Van boer tot bord»strategie en het streven naar strategische autonomie binnen de voedselketen op handelsrelaties en ontwikkelingsdoelstellingen in Afrika?
70. Antwoord van het kabinet:
Het effect van de Farm to Fork Strategy op Afrika is op voorhand
moeilijk te bepalen. Oorzaak-gevolg relaties in voedselsystemen
zijn complex en context-specifiek en attributie van toekomstige
veranderingen aan (nog te implementeren) Europees beleid is met
grote onzekerheid omgeven. Bovendien zijn responsmechanismen
nog grotendeels onbekend. Sommige studies wijzen in dit
verband wel op een afname van de Europese landbouwproductie,
een afname van de export en een toename van de import, met
mogelijk negatieve effecten op voedselzekerheid in Afrika.18
Kan de Minister een reflectie geven op de door het Franse voorzitterschap
voorgestelde spiegelmaatregelen in handel op het gebied van landbouwproducten, waaronder voedingsmiddelen en de mogelijke effecten
daarvan voor Afrikaanse economieën? Hoe verhouden zich deze maatregelen tot ondersteuning voor herstel na de COVID-crisis in Afrika?
71. Antwoord van het kabinet:
Het Franse voorzitterschap heeft bij de Landbouw- en Visserijraad
op 21 februari jl. een eerste gedachtewisseling gehouden over
het versterken van de samenhang tussen de Green Deal, het
Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB) en het handelsbeleid.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zal uw
Kamer het verslag van deze Landbouw- en Visserijraad toezenden.
Het standpunt van het kabinet ten aanzien van zogenaamde
«spiegelmaatregelen», zoals opgenomen in de geannoteerde
agenda voor de Raad van 21 februari jl., is dat gekeken moet
18

Voorbeeld: https://ecdpm.org/wp-content/uploads/A-greener-Europe-expense-Africa-ECDPMbriefing-note-137-2021.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

29

worden wat er binnen het multilaterale kader van de WTO
mogelijk is en kan bijdragen aan het behalen van de doelstellingen van de Green Deal en de transitie naar duurzame voedselsystemen en hoe we tegelijkertijd protectionisme voorkomen. De
gedachtewisseling in de Raad is te plaatsen in het bredere kader
van het onderzoek dat de Europese Commissie verricht naar de
rationale en juridische haalbaarheid (waaronder de conformiteit
met de regels van de World Trade Organisation) van het
toepassen van EU gezondheids- en milieu productiestandaarden
(inclusief standaarden voor dierenwelzijn, processen en productiemethoden) op geïmporteerde producten. Het Franse voorzitterschap zal een samenvatting van de gedachtewisseling in de
Landbouw- en Visserijraad aan de Commissie sturen, zodat deze
mee kan worden genomen bij de voorbereiding van het onderzoeksrapport van de Commissie. Het eindrapport zal naar
verwachting in juni verschijnen. Op dit moment worden er geen
specifieke maatregelen door de Commissie voorgesteld, en
kunnen er dus ook geen effecten op landen worden onderzocht.
Zoals aangegeven in het Commissiedebat van 16 februari jl. over
de handels- en ontwikkelingssamenwerking met Afrika19,
behoren het bijdragen aan het versterken van voedselzekerheid
en het vergroenen van de landbouw in Afrika tot de prioriteiten
van dit kabinet. Hiertoe behoort ook het opbouwen van expertise
in Afrikaanse landen bij het verbeteren van standaarden ten
aanzien van landbouwproducten als onderdeel van het bevorderen van de handel binnen Afrika en tussen Afrika en Europa.
Ten aanzien van ontwikkelingssamenwerking zien de leden van de
SP-fractie ook de resultaten van de EU-AU Top als een belangrijk
onderwerp. Hierin zijn in de slotverklaring teksten van de Afrikaanse Unie
ten aanzien van «dwanglicenties», of het verplicht delen van de intellectuele eigendomsrechten voor de COVID-19 vaccins, geschrapt. Hoe is het
mogelijk dat een van de belangrijkste onderhandelpunten, met vooral
hulp voor Afrika, is geschrapt? Vindt de Minister dit solidair van de
Europese Unie? Wat was de rol van Nederland in het schrappen van deze
passage?
72. Antwoord van het kabinet:
Dit is niet het geval. De EU zet in haar voorstel in de TRIPS-raad
juist in op het verder verbeteren van de mogelijkheden voor het
inzetten van dwanglicenties.20 Uw Kamer is over de inhoud van
het voorstel van de EU eerder geïnformeerd.21 In de slotverklaring is door de EU en de AU ook onderstreept dat een bijdrage
van de World Trade Organsiation (WTO) aan de bestrijding van de
pandemie en aan het herstel van de wereldeconomie belangrijk
is. Door de EU is ook toegezegd zich constructief te zullen
inzetten voor een akkoord over een alomvattende WTO-respons
op de pandemie, die zowel handelsgerelateerde als intellectueleeigendomsgerelateerde aspecten omvat.22
De leden van de Volt-fractie hebben een aantal vragen over de
post-COVID-19 recovery. Dit wordt op de website van het Franse voorzitterschap aangeduid als één van de agendapunten voor de Informele Raad
Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking. Hier wordt echter niet
19

Kamerstuk 34 952, nr. 152
https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2021/june/tradoc_159605.pdf
21
Zie o.m Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 3647.
22
https://www.consilium.europa.eu/media/54412/final_declaration-en.pdf
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

30

op ingegaan in de geannoteerde agenda. In het kader van de EU-Afrika
top zijn er echter verschillende ontwikkelingen geweest, zowel op het
gebied van autonomie van gezondheidszorg als de economische
ontwikkeling die hun neerslag hebben op ontwikkelingssamenwerking in
het kader van de post COVID-19 recovery.
Op EU-Afrika top werd er eindelijk een compromis bereikt om samen te
werken aan een overeenkomst rondom het vrijgeven van patenten in de
12e Ministeriële Conferentie van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in
juni. Daarnaast verwelkomen de leden van de Volt-fractie de overeenkomst om ten minste zes Afrikaanse landen als mRNA vaccine «hubs» te
ontwikkelen om productiecapaciteit te vergroten in Afrika en ervoor te
zorgen dat in 2024 ten minste 60% van de vaccines die uitgedeeld worden
in Afrika ook daadwerkelijk geproduceerd worden in Afrika. Waarom was
een compromis tot samenwerking op vaccinatie-patenten op de EU-Afrika
top wel mogelijk, terwijl een aantal Europese lidstaten tot nu toe afwijzend
zijn geweest in het steunen van een compromis met betrekking tot een
TRIPS-waiver? Wat zijn volgens de Minister de grootste hindernissen die
genomen moeten worden om in juni tot een compromis te komen?
73. Antwoord van het kabinet:
Tijdens deze Raad staat het agendapunt post-COVID-19 recovery
niet op de agenda. De Raad zal spreken over versterkte
EU-samenwerking op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Deze versterkte samenwerking geschiedt uiteraard in de
huidige geopolitieke context en in een tijd waarin COVID-19
herstel een belangrijk onderwerp is.
De WHO heeft recent de Global mRNA technology transfer hub
opgezet. Doel is om fabrikanten in lage- en middeninkomenslanden te ondersteunen bij de productie van hun eigen vaccins,
door ervoor te zorgen dat zij beschikken over alle noodzakelijke
operationele procedures en knowhow om mRNA-vaccins op
schaal en volgens internationale normen te produceren. Om het
delen van kennis en technologie tussen farmaceuten en producenten te bevorderen, organiseert Nederland (Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport) met de WHO later dit jaar het
eerstvolgende World Local Production Forum. De gepresenteerde
samenwerking tijdens de EU-AU top vindt plaats binnen dit kader.
Tijdens deze top tussen de Europese en de Afrikaanse Unie zijn
op 18 februari jl. de eerste zes landen bekend gemaakt die
technologie zullen ontvangen. Dit betreft Egypte, Kenia, Nigeria,
Senegal, Zuid-Afrika en Tunesië. De ontvangende bedrijven zijn
niet bekend gemaakt. Dit staat los van de besprekingen in de
TRIPS-raad, maar, het dient hetzelfde doel: bijdragen aan de
wereldwijde bestrijding van Covid-19. Ten aanzien van de
besprekingen in de TRIPS-raad verwijs ik u naar de beantwoording van vraag 74.
Welke stappen zullen in Raadsverband worden gezet om tot een gezamenlijke EU-positie te komen teneinde een overeenkomst te bereiken in de
WTO op het gebied van handel en intellectueel eigendom? Welke concrete
stappen zal Nederland daar in zetten in Raadsverband, formeel of
informeel?
74. Antwoord van het kabinet:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

31

De stand van zaken ten aanzien van de besprekingen in de
TRIPS-raad is toegelicht in de beantwoording van het Schriftelijk
Overleg Raad Buitenlandse Zaken Handel.23
Hierin is aangegeven dat het kabinet zich in lijn met de motie Piri
c.s.24 blijft inzetten voor een constructieve, proactieve opstelling
van de EU in de discussie over intellectueel eigendom. Er zijn
geen nieuwe ontwikkelingen te melden over het krachtenveld in
de Raad ten aanzien van een mogelijke TRIPS-waiver ten opzichte
van de situatie zoals uiteengezet in de Kamerbrief Intellectueel
eigendom en COVID-19 in de World Trade Organisation (WTO).25
Binnen de Raad is geen steun voor een waiver zoals voorgesteld
door India en Zuid-Afrika. Ten aanzien van discussies in
WTO-verband, waaronder in de TRIPS-Raad, is geen noemenswaardige voortgang te melden ondanks intensieve informele
contacten tussen de belangrijkste WTO leden. Om deze reden is
ook geen tijdspad te schetsen over de mogelijke afronding van
deze onderhandelingen.
Waarom heeft Nederland zich niet aangesloten bij het initiatief van
Frankrijk, Duitsland en België om geld te doneren voor het verbeteren van
de productiecapaciteit van vaccins in Afrika?
Hoe verhoudt zich dit tot het Nederlandse Afrikabeleid met betrekking tot
ontwikkeling en de uitspraken van de Minister dat Nederland Afrika moet
helpen om zelfvoorzienend te worden?
75. Antwoord van het kabinet:
Nederland heeft in de internationale COVID-19 respons ingezet
op een eerlijke verdeling van vaccins, country readiness en
versterking van gezondheidssystemen. Verhoging van vaccinproductiecapaciteit heeft vooral structurele meerwaarde, maar
minder direct effect voor de bestrijding van de huidige pandemie.
Nederland steunt het Team Europe Initiative voor lokale productie
wel en organiseert in samenwerking met de WHO het aankomende World Local Production Forum om uitwisseling van kennis
en technologie tussen farmaceuten en producenten te stimuleren.
Ook onderzoeken we of Nederlandse bedrijven bij kunnen dragen
aan de opbouw van lokale productiecapaciteit in Afrika en hoe
we ze daarbij kunnen ondersteunen.
Zal Nederland alsnog een donatie maken hiervoor? Hoe rijmt Nederland
dit met het respectievelijke verminderen van de Nederlandse bijdrage aan
GAVI en COVAX?
76. Antwoord van het kabinet:
Lokale en regionale productiecapaciteit is cruciaal voor
veerkrachtige gezondheidssystemen en het is goed dat daar
internationaal meer aandacht voor komt. De Nederlandse inzet op
het versterken van gezondheidssystemen blijft onverminderd. We
zetten in op waar we als Nederland meerwaarde hebben: het
beschikbaar maken van essentiële basiszorg inclusief seksuele en
reproductieve gezondheidsdiensten en -producten.
Nederland heeft sinds de start van de pandemie 93 miljoen
bijgedragen aan COVAX voor de aanschaf van vaccins en 50 mln.
23

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2470
Kamerstuk 35 663, nr. 21.
25
Kamerstuk 25 074, nr. 197
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

32

voor de ontwikkeling van Covid-19 vaccins via de Coalition for
Epidemic Preparedness Innovations (CEPI). In de BHOS-begroting
voor 2022 is hiervoor 20 miljoen opgenomen. Daarnaast steunt
Nederland GAVI voor de reguliere vaccinatiecampagnes. Hiervoor
is voor de periode 2021–2026 200 miljoen EUR gereserveerd.
Verder werd in de politieke declaratie aan het einde van de EU-Afrika top
beloofd dat de EU zal investeren in het economisch herstel van de
Afrikaanse economie post-COVID met onder andere een Africa-Europe
investment package van € 150 miljard. De leden van de Volt-fractie vinden
dit een positieve ontwikkeling, zeker nu voorzitter van de Europese
Commissie Ursula von der Leyen en Raadspresident Charles Michel de
nadruk legden op investeringen in groene waterstof, connectiviteit,
duurzame agricultuur, gezondheidszorg en onderwijs. NRC noemt de
herkomst van de 150 miljard echter «een voorbeeld van optimistisch
Brussels rekenwerk». Zo stelt het NRC dat «in de EU-begroting is 37
miljard euro opgenomen voor ontwikkelingsprojecten. De lidstaten, schat
de Commissie, leggen in zeven jaar gezamenlijk ook nog eens 20 miljard
op tafel. Daarnaast is er bijna 60 miljard beschikbaar als garantiestelling
voor leningen».26 Kan de Minister reageren en reflecteren op dit bericht?
77. Antwoord van het kabinet:
In het investeringspakket staat dat de financiële bijdragen van de
EU en EU-lidstaten de komende 7 jaar ongeveer EUR 150 miljard
bedragen.27 Dit betreft een schatting. Dit is berekend op basis
van wat de EU en lidstaten de afgelopen jaren hebben geïnvesteerd in verschillende sectoren in Afrika. Voor deze berekening
zijn gegevens van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling-Development Assistance Committee
(OESO-DAC) over officiële ontwikkelingshulp (ODA) gebruikt.
Ook is rekening gehouden met de verwachte investeringen vanuit
de Europese en nationale ontwikkelingsbanken die, mede met
garanties vanuit het Europees Fonds voor Duurzame Ontwikkeling+ (EFSD+), private sector financiering mobiliseren.
Is er daadwerkelijk sprake van een extra impuls ter ondersteuning van het
herstel van de Afrikaanse economieën of louter van een herverdeling van
al bestaande potjes? In het geval van het laatste, kan de Minister
aangeven waar deze fondsen in eerste instantie voor gebruikt zouden
worden?
78. Antwoord van het kabinet:
Zoals benoemd in de beantwoording op vraag 77 betreft de EUR
150 miljard een schatting van toekomstige uitgaven. Dit
betreffen deels uitgaven uit bestaande financieringsinstrumenten, bijvoorbeeld het EU-externe financieringsinstrument
NDICI. De extra impuls zit hem met name in investeringen door
de private sector. Middels ontwikkelingsrelevante financieringen
kan de private sector een impuls geven aan onder meer werkgelegenheid, economische integratie en innovatie.

26
27

NRC Handelsblad, 18 februari 2022, «Top moet EU en Afrika beter aaneen klinken».
https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/stronger-europe-world/global-gateway/
eu-africa-global-gateway-investment-package_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-04, nr. 248

33