Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 108

Wijziging van de Wet van 30 september 2010 tot
invoering van een nieuw griffierechtenstelsel in
burgerlijke zaken (Reparatiewet griffierechten
burgerlijke zaken)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 28 maart 2012
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen en opmerkingen
die door de fracties over bovengenoemd voorstel zijn gemaakt. Hieronder
beantwoord ik de gestelde vragen in de volgorde waarin ze zijn gesteld.
ALGEMEEN
1. Inleiding
Het voornaamste doel van dit wetsvoorstel is om enkele technische
onzuiverheden van de Wet griffierechten in burgerlijke zaken (hierna:
Wgbz) te corrigeren. Het betreft hier een reparatiewet. In dit wetsvoorstel
wordt geen verandering gebracht in de beleidskeuzes gemaakt in de
Wgbz. Dit wetsvoorstel onderscheidt zich in die zin van het wetsvoorstel
verhoging griffierechten (Kamerstukken 33 071) dat op dit moment
eveneens bij de Tweede Kamer aanhangig is. Gelet op de verschillende
doelstellingen van beide voorstellen is het van belang de wetsvoorstellen
afzonderlijk te behandelen.
2. Toezegging
De leden van de VVD-fractie verwijzen in het verslag naar hun opmerkingen inzake het opheffen van het onderscheid tussen natuurlijke
personen en rechtspersonen. In dit voorstel wordt de in 2010 geïntroduceerde terminologie aangepast: er wordt niet langer verwezen naar een
griffierecht voor rechtspersonen, maar naar een griffierecht voor
niet-natuurlijke personen. Hiermee wordt het probleem verholpen dat de
bestaande tabel voor vennootschappen onder firma, commanditaire
vennootschappen en maatschappen geen duidelijkheid verschaft over het
door hen verschuldigde griffierecht, aangezien zij zonder rechtspersoonlijkheid niet als rechtspersonen zijn aan te merken en evenmin als
natuurlijke personen. Deze niet-natuurlijke personen zijn het griffierecht
voor niet-natuurlijke personen, in de desbetreffende zaakscategorie,
verschuldigd. Dit komt overeen met de uitspraak van de Hoge Raad d.d.
8 juli 2011 (LJN: BQ2800). In het wetsvoorstel verhoging griffierechten

kst-33108-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 108, nr. 6

1

wordt de beleidskeuze gemaakt om het onderscheid tussen natuurlijke
personen en rechtspersonen op te heffen. De redenen hiervoor zijn
uitvoerig uiteengezet in mijn nota van 16 februari 2012 (Kamerstukken II
2011/12, 33 071, nr. 7, p. 32–37).
Voornoemde leden vragen ook nog een reactie van de regering op het
artikel «De angel uit de kostendekkende griffierechten?» in het Nederlands
Juristenblad van 6 januari 2012. In dit artikel wordt over de hardheidsclausule door de schrijvers van het artikel opgemerkt dat deze clausule
weinig soelaas biedt voor het financiële risico dat de verhoogde griffierechten met zich meebrengen in het kader van een proceskostenveroordeling.
In deze reparatiewet is geen sprake van een verhoging van de griffierechttarieven. Ik volsta daarom met verwijzing naar mijn reactie op vragen met
betrekking tot de hardheidsclausule zoals opgenomen in de nota
behorende bij wetsvoorstel 33 071 (Kamerstukken II 2011/12, 33 071, nr. 7,
o.a. p. 4–6, 31 en 37).
In reactie op de vragen van de leden van de PvdA-fractie en de D66-fractie
inzake de toezegging aan de Eerste Kamer om in deze reparatiewet te
kijken naar de mogelijkheid om het griffierechtentarief voor rechtspersonen bij relatief kleine incassovordering te verlagen, merk ik het
volgende op. In de aanloop naar dit wetsvoorstel zijn drie mogelijkheden
onderzocht om de effecten voor de schuldenaar van de proceskostenveroordeling in incassozaken te verzachten. Allereerst is de mogelijkheid
onderzocht om de proceskostenveroordeling voor natuurlijke personen
standaard te beperken. Een dergelijke oplossing achtte ik evenwel niet
opportuun. Het zou een afwijking betekenen van het algemene
uitgangspunt in het procesrecht dat de verliezende partij de proceskosten
draagt. Een standaard afwijking van dit uitgangspunt in incassozaken valt
mijns inziens niet te rechtvaardigen.
Daarnaast is onderzocht of het mogelijk is om een tussentarief voor
vorderingen tussen de 500 en 1 500 euro op te nemen in de Wgbz, zoals
door de Eerste Kamer was voorgesteld. Ook is onderzocht of het mogelijk
is om de tarieven voor rechtspersonen, thans genoemd niet-natuurlijke
personen, voor kleine incassovorderingen bij de kantonrechter te
verlagen. Laatstgenoemde twee oplossingen zouden een wijziging van het
beleid tot gevolg hebben. Een dergelijke beleidsaanpassing van de Wgbz
past niet in de onderhavige reparatiewet. Gelet hierop is besloten dat in
het onderhavige wetsvoorstel niet tegemoet kon worden gekomen aan de
wensen van de Eerste Kamer. De zorgen van de Eerste Kamer zijn door
mij echter serieus genomen. Om tegemoet te komen aan deze zorgen, heb
ik in het wetsvoorstel verhoging griffierechten twee voorstellen geformuleerd. Allereerst wordt een nieuwe categorie zaken geïntroduceerd met
een zaaksbelang tussen de 500 en 5 000 euro met een bijbehorend
tussentarief aan griffierechten juist met het oog op de grote hoeveelheid
incassozaken in deze categorie. Daarnaast wordt in dat wetsvoorstel
voorgesteld om het onderscheid tussen natuurlijke personen en
niet-natuurlijke personen ter zake de heffing van griffierechten te laten
vervallen. In dit wetsvoorstel wordt voorgesteld om een hardheidsclausule in artikel 237, vijfde lid, Rv op te nemen. De hardheidsclausule
houdt in dat degene die in de procedure in het ongelijk is gesteld, slechts
het griffierecht van de in het gelijk gestelde partij hoeft te vergoeden tot
de hoogte van zijn eigen griffierecht dat hij heeft betaald of zou hebben
moeten betalen als hij eiser zou zijn geweest; dit laatste geldt in de
kantonprocedure. Het resterende bedrag blijft voor rekening van de in het
gelijk gestelde partij, indien hij het aan zijn eigen proceshouding te wijten
heeft dat hij niet zijn volledige proceskosten vergoed krijgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 108, nr. 6

2

3. Adviezen
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat op grond van de Wgbz voor
het voeren van mondeling verweer in een verzoekschriftprocedure geen
griffierecht verschuldigd is en dat voor het voeren van schriftelijk verweer,
dat wil zeggen het indienen van een verweerschrift, wel griffierecht
verschuldigd is. Dit is juist. In artikel 282 Rv is bepaald dat indien in een
verzoekschriftprocedure de belanghebbende niet, of niet tijdig, het
verschuldigde griffierecht heeft betaald, de zitting doorgang vindt, maar
dat het verweerschrift dan niet bij de beslissing zal worden betrokken. De
rechter kan wel rekening houden met hetgeen mondeling naar voren is
gebracht. Hij zal derhalve ook rekening houden met een pleitnota die
tijdens de mondelinge behandeling wordt overgelegd, voor zover in de
pleitnota niet meer is opgenomen dan tijdens de mondelinge behandeling
naar voren is gebracht. Ik merk hierbij wel op dat indien een belanghebbende het niet eens is het met verzoek en hij hiertegen wil opkomen, hij
ervoor zal kiezen om een verweerschrift in te dienen. In het verweerschrift
kan de belanghebbende uitvoerig uiteenzetten waarom hij het niet eens is
met het verzoek en kan hij bewijsstukken indienen die zijn standpunt
onderbouwen. Dit geldt in het bijzonder in zaken waarin de rechter kan
beslissen dat een behandeling ter terechtzitting achterwege kan blijven
indien niet tijdig een verweerschrift is ingediend, zoals in een zaak van
levensonderhoud (artikel 801 lid 1 Rv). In dat geval zal de belanghebbende
niet de mogelijkheid krijgen om alsnog ter zitting mondeling verweer te
voeren. In deze zaken wordt de oproeping van belanghebbenden
aangevuld met de mededeling dat de rechter kan bepalen dat de
behandeling achterwege kan blijven indien binnen de voor het indienen
van een verweerschrift vastgestelde termijn geen verweerschrift wordt
ingediend, zodat de belanghebbende op de hoogte is van de gevolgen
van het niet tijdig indienen van een verweerschrift (artikel 801 lid 2 Rv).
In reactie op de vraag van de leden van de CDA-fractie om te verduidelijken of in de Wgbz verweer-, klaag- en beroepschriften op grond van de
Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Bopz) zijn
vrijgesteld van griffierecht, het volgende. De vrijstellingen voor
Bopz-zaken zoals die bestonden onder de oude wet (Wet tarieven in
burgerlijke zaken) zijn in de Wgbz gehandhaafd. De vrijstelling voor de
betaling van griffierecht in Bopz-zaken is thans opgenomen in artikel 4,
eerste lid, onder a, van de Wgbz, te weten een vrijstelling voor zaken
waarin het openbaar ministerie ambtshalve optreedt. Alle verzoeken
onder de Bopz, zoals verzoeken voor het verlenen van een voorlopige
machtiging (artikel 4 Bopz) of voorwaardelijke machtiging tot opneming in
een psychiatrisch ziekenhuis (artikel 14a Bopz), een machtiging tot
voortgezet verblijf (artikel 15 Bopz) en een rechterlijke machtiging op
eigen verzoek (artikel 32), worden middels tussenkomst van een officier
van justitie aan de rechter voorgelegd. Voor deze verzoeken wordt
derhalve geen griffierecht geheven. Degene op wie het verzoek, bijvoorbeeld tot voorlopige machtiging, betrekking heeft, wordt door de rechter
gehoord alvorens op het verzoek wordt beslist. Indien de betrokkene dit
wenst kan aan hem – gelijk in het strafrecht – kosteloos een raadsman
worden toegevoegd om verweer te voeren tegen het verzoek tot
voorlopige machtiging (artikel 8 lid 3 Bopz). Hij kan kosteloos mondeling
verweer voeren tegen het verzoek. Voor het indienen van een verweerschrift is hij evenwel griffierecht verschuldigd. In de meeste gevallen zal
de persoon die verweer voert in een Bopz-zaak, gelet op zijn inkomen en
vermogen, in aanmerking komen voor het laagste griffierechttarief.
Ook voor het indienen van klaagschriften onder de Bopz is in beginsel
geen griffierecht verschuldigd. Klachten ingediend bij het bestuur van het
psychiatrisch ziekenhuis (artikel 41 Bopz) worden via een interne
klachtprocedure afgehandeld. Hiervoor worden geen kosten in rekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 108, nr. 6

3

gebracht. Indien niet tijdig op de klacht beslist wordt of indien de klacht
ongegrond wordt verklaard, kan de klager zijn klacht aan de rechter
voorleggen. De klager is voor het indienen van een klacht bij de rechter
zelf geen griffierecht verschuldigd als hij deze via de inspecteur van de
gezondheidszorg aan de rechter voorlegt (artikel 41a Bopz). Ditzelfde geldt
voor een verzoek om schadevergoeding die via de inspecteur van de
gezondheidszorg aan de rechter wordt voorgelegd ingevolge artikel 41b,
eerste lid, Bopz. Indien zonder tussenkomst van de inspecteur een verzoek
om schadevergoeding wordt ingediend bij de rechter (artikel 35 of artikel
41b Bopz) is de klager griffierecht verschuldigd.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Artikel I, onderdeel H
De leden van de SP-fractie vragen hoe het griffierecht zal worden geheven
indien partijen samen procederen door bij dezelfde advocaat of gemachtigde te verschijnen en gelijkluidende conclusies te nemen, gelijkluidend
verweer te voeren of gelijkluidende verzoek- of verweerschriften in te
dienen. In al deze gevallen zal het gerecht de nota met het verschuldigde
griffierecht zenden aan de advocaat of gemachtigde van partijen. Partijen
zijn zelf verantwoordelijk voor de verdeling onderling van het verschuldigde griffierecht. Aangezien een natuurlijke persoon een lager griffierecht
is verschuldigd dan een niet-natuurlijke persoon en partijen indien zij
gezamenlijk procederen één griffierecht, te weten het hogere griffierecht,
zijn verschuldigd, komt het mij logisch voor dat de niet-natuurlijke
persoon het merendeel van het griffierecht voor zijn rekening neemt. Het
zou voor de natuurlijke persoon financieel niet aantrekkelijk zijn om het
hogere griffierecht te delen, ieder bij helfte, omdat hij indien hij alleen zou
procederen het lagere griffierecht voor natuurlijke personen verschuldigd
zou zijn. Het staat partijen echter vrij om andere afspraken te maken. Zo
kunnen partijen afspreken dat de één het griffierecht voldoet en dat de
andere partij de kosten voor rechtsbijstand voor zijn rekening neemt.
Artikel I, onderdeel N
De leden van de SP-fractie vragen naar aanleiding van de wijziging van de
term rechtspersonen in niet-natuurlijke personen of dit niet zal leiden tot
problemen voor eenmanszaken en kleine ondernemingen.
De terminologische wijziging in dit wetsvoorstel om het onderscheid in
griffierecht voor rechtspersonen en griffierecht voor niet-rechtspersonen
in de Wgbz te wijzigen in griffierecht voor niet-natuurlijke personen en
griffierecht voor natuurlijke natuurlijke personen, sluit aan bij de uitspraak
van de Hoge Raad van 8 juli 2011 (LJN: BQ2800). De Hoge Raad besliste
dat een maatschap dient te worden begrepen onder het begrip rechtspersoon en niet onder het begrip natuurlijke persoon voor wat betreft de
heffing van griffierechten. De wijziging in terminologie heeft derhalve
geen verhoging van het griffierecht voor de vennootschap onder firma,
commanditaire vennootschap en maatschappen tot gevolg. Deze wijziging
heeft bovendien geen gevolg voor de eenmanszaak of zelfstandige zonder
personeel, aangezien zij als natuurlijke personen deelnemen aan het
rechtsverkeer en derhalve in aanmerking blijven komen voor het
griffierecht voor natuurlijke personen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 108, nr. 6

4

Artikel II
Artikel II, onderdelen B en F
De leden van de SP-fractie stellen terecht vast dat in het exploot van
dagvaarding dient te worden opgenomen dat tegen de gedaagde verstek
wordt verleend, indien hij niet tijdig het verschuldigde griffierecht voldoet.
Artikel 111, tweede lid, onder i Rv geldt voor wat betreft de aanzegging
van de consequenties voor het niet tijdig betalen van het griffierecht
onverkort voor alle zaken met uitzondering van zaken bij de kantonrechter,
omdat gedaagden in een kantonzaak geen griffierecht verschuldigd zijn,
en met uitzondering van zaken in kort geding, omdat in deze zaken de
processuele consequenties van het niet tijdig betalen van het griffierecht
niet gelden. In het exploot van dagvaarding dient aangezegd te worden
dat indien de gedaagde niet tijdig op de voorgeschreven wijze in het
geding verschijnt of niet tijdig, indien van toepassing, het verschuldigde
griffierecht betaalt, de in artikel 139 Rv genoemde rechtsgevolgen
intreden. Dat wil zeggen: de rechter zal verstek verlenen tegen de
gedaagde en de vordering van eiser toewijzen, tenzij de vordering de
rechter onrechtmatig of ongegrond voorkomt. Kortom, de gedaagde
wordt in de aanzegging in de dagvaarding geïnformeerd over het feit dat
indien hij niet tijdig het griffierecht voldoet, hij geen verweer kan voeren
tegen de vordering van de wederpartij en dat in dat geval de rechter in
beginsel de vordering van de wederpartij zal toewijzen. Deze aanzegging
van de rechtsgevolgen geldt voor alle zaken. Of een zaak al dan niet
«haalbaar» is, is geen relevant criterium. De gedaagde in elke zaak heeft
recht om te weten wat de gevolgen zijn van het niet verschijnen of niet
(tijdig) voldoen van het verschuldigde griffierecht.
In een verzoekschrift tot echtscheiding, scheiding van tafel en bed en
ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed dient aan de
wederpartij aangezegd te worden dat hij griffierecht verschuldigd is voor
het indienen van een verweerschrift tegen het verzoek. Dit blijkt uit de
algemene regeling inzake verzoekschriften in artikel 276 Rv, welke
regeling ook geldt voor verzoekschriften in echtscheidingszaken.
Dientengevolge is een aparte vermelding van de rechtsgevolgen van niet
tijdige betaling van griffierechten in artikel 816 Rv overbodig.
Artikel II, onderdeel C
Op de vraag van de leden van de SP-fractie wordt geantwoord dat in
procedures die bij verzoekschrift worden ingeleid, een beslissing bij
verstek als bedoeld in artikel 139 Rv niet voorkomt. In een verzoekschrift
zal daarom geen aanzegging van het verlenen van verstek plaatsvinden. In
het verzoekschrift dient te worden aangezegd dat de verweerder voor het
indienen van een verweerschrift griffierecht is verschuldigd en dat indien
hij het verschuldigde griffierecht niet tijdig heeft voldaan, de rechter het
ingediende verweerschrift niet zal betrekking bij zijn beslissing op het
verzoek. De aanzegging in het verzoekschrift informeert de verweerder
derhalve over de consequenties van het niet tijdig betalen van het
verschuldigde griffierecht.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 108, nr. 6

5