Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1663
Vragen van het lid Van Nispen (SP) aan de ministers van Financiën en voor
Rechtsbescherming over de wenselijkheid van vermenging van accountancy
en advocatuur. (ingezonden 13 januari 2021).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën), mede namens de Minister voor
Rechtsbescherming (ontvangen 11 februari 2021).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht in het Financieele Dagblad, waarin
geschreven wordt over de plannen van accountantskantoren om zich ook toe
te gaan leggen op het leveren van juridische diensten? Zo ja, wat vindt u van
deze ontwikkeling?1
Antwoord 1
Ja. De ontwikkeling dat accountantskantoren binnen hun netwerk ook
juridische adviesdiensten leveren is niet nieuw. Het artikel richt zich op het
door accountantskantoren leveren van diensten uit het domeinmonopolie van
advocaten. In het antwoord op vraag 2 gaan de Minister voor Rechtsbescherming en ik in op de wenselijkheid van deze ontwikkeling.
Vraag 2
Bent u het eens met de kritiek van de schrijver van bovengenoemd artikel op
deze ontwikkeling? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
De Minister voor Rechtsbescherming en ik zijn het met de schrijver eens dat
advocaatdiensten en accountancydiensten een verschillend belang dienen.
Advocaten dienen het belang van de cliënt en accountants dienen rekening te
houden met het publiek belang. Bij het mogelijk opzetten van een advocatenpraktijk door accountantskantoor zal hiermee dan ook goed rekening moeten
worden gehouden. Zoals uit onderstaande beantwoording blijkt bevat de
huidige wetgeving al waarborgen om onwenselijke vormen daarvan tegen te
gaan. Dit dwingt de accountantskantoren om de wenselijkheid goed in

1

ah-tk-20202021-1663
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Het Financieele Dagblad, 10 januari 2021 (https://fd.nl/opinie/1369946/vergaandesamenwerking-accountants-en-advocaten-verkeerd-signaal)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

overweging te nemen en er zorg voor te dragen dat de het publiek belang en
fundamentele beginselen van de beroepsuitoefening niet in het geding
komen.
Vraag 3
In hoeverre staan huidige wetten en regels een vermenging van accountantsen advocatenwerk, zoals bijvoorbeeld voorgesteld door Deloitte, EY en KPMG
Meijburg die een deel van de markt voor juridische diensten willen overnemen, in de weg? Met andere woorden: kan een dergelijke vermenging op dit
moment wettelijk door de beugel? Zo ja, vindt u dit wenselijk en waarom
dan?
Antwoord 3
Wat betreft de controlepraktijk van accountantskantoren geldt het samenloopverbod van controle en niet-controlediensten. Dit geldt zowel voor de
wettelijke controle van organisaties van openbaar belang (oob’s) 2 op grond
artikel 24b van Wet toezicht accountantsorganisaties, als voor overige
controles op grond van de door de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) vastgestelde Verordening inzake onafhankelijkheid
van accountants bij assurance-opdrachten (zie antwoord vraag 4). Wat betreft
de niet-controlepraktijk van accountantskantoren (bijvoorbeeld adviesdiensten) is vermenging niet verboden, maar dwingen de beroepsregels waaraan
accountants en advocaten in al hun activiteiten gebonden zijn nog steeds tot
een zekere distantie tussen de uitoefening van die twee beroepen om
conflictsituaties tussen de daarvoor geldende beroepsregels te voorkomen.
Overtreding van die beroepsregels kan tuchtrechtelijke consequenties
hebben.
Vraag 4
Bent u bekend met de onderzoeksrapporten die in het artikel genoemd
worden, uit onder meer Australië, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk,
Zuid-Afrika én Nederland, waarin wordt gewezen op de perverse en
verkeerde prikkels die kunnen uitgaan van de samenloop tussen accountantsen adviesdiensten? Zo ja, bent u het eens met de stelling dat er perverse en
verkeerde prikkels uitgaan van de samenloop tussen accountants- en
adviesdiensten? Zo nee, bent u bereid de bewuste rapporten tot u te nemen
en dan alsnog dezelfde stelling van commentaar te voorzien?
Antwoord 4
Ik ben ermee bekend dat er in meerdere landen onderzoek wordt of is gedaan
naar de perverse prikkels die kunnen uitgaan van de samenloop tussen de
controle van het jaarverslag en andersoortige diensten. Nederland is een van
de eerste landen die hierop vergaande maatregelen hebben genomen door
een wettelijk verbod in te voeren om bij oob-controles ook andere diensten
aan die oob te verlenen. Een later in werking getreden EU-verordening heeft
alleen bepaalde diensten verboden en het op grond van een lidstaatoptie
mogelijk gemaakt dat onze strengere Nederlandse wetgeving in stand bleef.
Op basis van de door de NBA vastgestelde Verordening inzake onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten geldt eveneens een samenloopverbod bij controles van niet-oob’s dat alleen kan worden doorbroken als
er een maatregel wordt genomen die de onafhankelijke uitvoering van de
controle waarborgt. Gelet op het feit dat de aard van controlewerkzaamheden
en van juridische dienstverlening zo fundamenteel van elkaar verschillen, lijkt
louter een maatregel om de onafhankelijke uitvoering te borgen bij de
samenloop van die twee diensten geen optie. Juridische dienstverlening is
immers gericht op het persoonlijk belang van de cliënt. Dat verhoudt zich niet
tot het publiek belang dat bij vele audits is gemoeid.
In Nederland heeft de AFM in 2018 een onderzoek gepubliceerd naar
kwetsbaarheden in de structuur van de sector, waarin ook expliciet is gekeken
naar perverse prikkels. Dit rapport was voor mij mede aanleiding om de
Commissie toekomst accountancysector (Cta) in te stellen om te adviseren

2

Oob-controles zijn controles van het bestuursverslag van beursfondsen, banken en verzekeraars. Daarnaast zijn bij AMvB nog een aantal andere controles, zoals bij bepaalde woningcorporaties en pensioenfondsen, aangewezen als oob.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

hoe de kwaliteit van de wettelijke controle duurzaam kan worden verhoogd.
Ook de Cta heeft gekeken naar de perverse prikkels in de sector. Ze concludeerde dat de beschikbare informatie onvoldoende rechtvaardiging geeft om
in dit stadium ingrijpende maatregelen te nemen ten aanzien van de
structuurkenmerken van de accountancysector. Wel adviseerde ze om onder
meer nader onderzoek te doen naar het audit-only model, waarbij de
wettelijke controlepraktijk wordt afgesplitst van de andere onderdelen van de
organisatie. De Cta deed ook een groot aantal andere aanbevelingen om de
kwaliteit van de sector duurzaam te verhogen. Naar aanleiding van de
aanbevelingen van Cta heb ik de Kwartiermakers toekomst accountancysector
opdracht gegeven onderzoek te doen naar de alternatieve structuurmodellen
audit only, joint audit en het intermediair model. De kwartiermakers zijn
hiermee aan de slag.
Vraag 6
In hoeverre kan de bovengenoemde ontwikkeling los gezien worden van de
tendens dat meer bedrijven zogenaamd «zelfonderzoek» door advocaten
instellen? Zijn deze twee ontwikkelingen niet potentieel een heel gevaarlijke
cocktail?
Antwoord 6
De Minister voor Rechtsbescherming heeft mij laten weten dat de ontwikkeling ten aanzien van het zelfonderzoek door advocaten in beginsel los lijkt te
staan van de ontwikkeling om door uitbreiding van het aanbod van dienstverleners meer innovatie en verbetering van de toegang tot het recht te
bewerkstellingen. De ontwikkeling van verdere samenwerking lijkt vooral
ingegeven door de toevoeging van de experimenteerparagraaf aan de
Verordening op de advocatuur. Hiermee wil de Nederlandse Orde van
Advocaten onderzoeken in hoeverre alternatieve bedrijfsstructuren, met
behoud van de kernwaarden voor de advocatuur, bijdragen aan verbetering
van de toegang tot het recht. Dit moet ook ruimte bieden aan meer (digitale)
innovatie binnen de advocatuur, zodat de burger daarmee geholpen is en een
betere toegang tot het recht krijgt. De experimenteerparagraaf beperkt zich
tot rechtsbijstandsverzekeraars en schaderegelingskantoren en is daardoor
niet van toepassing op accountants- en consultancy kantoren. Uit het artikel
in het Financieele Dagblad van 5 januari 20213 blijkt dat de «Big Four» (de
vier grootste accountantsorganisaties) de samenwerking met advocaten ook
willen aangaan. Deze grote kantoren hebben, met hun internationale netwerk,
hun innovatiebudget veel beter geborgd, waardoor zij, naar het zich laat
aanzien, innovatie gerichter en sneller naar de markt van de advocatuur
zouden kunnen brengen. Tegenover die samenwerking staat wel het
spanningsveld tussen de kernwaarden van beide beroepen als risico, iets
waarmee bij een samenwerking en verdere verkenning continu rekening
gehouden zal moeten worden. Bij een verkenning naar een verdere samenwerking tussen accountants en advocaten moet ook het effect op het
verschoningsrecht en de geheimhoudingsplicht van advocaten steeds worden
onderzocht. Deze privileges van de advocaat zijn gelet op hun oorsprong en
doel niet automatisch overdraagbaar. Het is dus nodig om zorgvuldigheid te
betrachten en te onderzoeken welke neveneffecten verdere samenwerking
met zich brengen.
De Minister van Justitie en Veiligheid heeft zoals u weet ten aanzien van de
ontwikkeling rondom het zelfonderzoek door advocaten, na een motie van uw
Kamer, een onderzoek laten starten door het WODC, waarover uw Kamer
separaat zal worden geïnformeerd.
Vraag 5 en 7
Ziet u ook dat de belangen van accountants, die in essentie onafhankelijk,
objectief en onpartijdig moeten opereren, zich zeer slecht verhouden tot de
belangen van een advocaat, die het cliëntbelang altijd voorop moet stellen,
en bent u het er dan mee eens dat deze twee branches beter gescheiden
zouden kunnen blijven? Zo nee, kunt u uitgebreid beargumenteren waarom u
dat niet zo ziet?

3

Het Financieele Dagblad, 5 januari 2021 (https://fd.nl/ondernemen/1368778/big-four-kantorenstaan-klaar-om-advocatenmarkt-te-bestormen)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Bent u bereid de markt dusdanig te reguleren dat vermenging van accountancy en advocatenpraktijken geen doorgang kan vinden? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 5 en 7
Zoals de Minister voor Rechtsbescherming en ik hebben aangegeven bij het
antwoord op vraag 2 onderschrijven wij dat beide beroepsgroepen twee
verschillende belangen dienen. De twee activiteiten kunnen dan ook moeilijk
in één entiteit direct gecombineerd worden. Ik verwacht dat de samenwerking
tussen accountants en advocaten niet plaatsvindt of zal plaatsvinden binnen
een accountantskantoor, maar gescheiden in afzonderlijke entiteiten van het
netwerk waarvan het accountantskantoor deel uitmaakt. Op deze wijze
kunnen zij vanuit hun eigen rollen diensten van elkaar afnemen. Gelet op het
reeds van toepassing zijnde strikte samenloopverbod wat betreft de
controlepraktijk van accountants zie ik dan beperkte risico’s voor de onafhankelijke uitvoering van wettelijke controles. Wat betreft de niet-controlepraktijk
zullen de eigen verplichtingen waaraan accountants en advocaten gebonden
zijn nopen tot een zekere distantie. Een te nauwe samenwerking kan
resulteren in een conflict tussen de onderscheidenlijke beroepsnormen van
deze beroepsgroepen met mogelijke tuchtrechtelijke consequenties. Een
nauwe samenwerking is ook niet in het belang van deze beroepsgroepen. Een
accountant heeft eigen verplichtingen en kan zich naar verwachting niet
beroepen op het verschoningsrecht van advocaten als hij zelf op grond van
een wettelijk voorschrift bijvoorbeeld een meldplicht of plicht tot informatieverstrekking heeft. Daarom is het nodig om zorgvuldigheid te betrachten en
te bezien welke neveneffecten verdere samenwerking met zich kan brengen.
De Minister voor Rechtsbescherming en ik zullen deze ontwikkelingen
nauwlettend volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4