Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1372

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 februari 2022
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 27 januari 2022
over de geannoteerde agenda van de informele Landbouw- en Visserijraad van 6–8 februari 2022 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1370).
De vragen en opmerkingen zijn op 31 januari 2022 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 2 februari
2022 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Nouse

kst-21501-32-1372
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

1

Inleiding
Tijdens het Schriftelijk Overleg voorafgaand aan de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari aanstaande te Straatsburg zijn door
enkele fracties van uw Kamer vragen gesteld. In deze brief vindt uw
Kamer de beantwoording van de vragen van de leden van de VVD-, PVV-,
D66-, PvdD-en BBB-fractie met betrekking op de Geannoteerde Agenda.
De beantwoording op de overige vragen worden op korte termijn naar uw
Kamer verstuurd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en de onderliggende stukken. Deze leden hebben daarbij enkele
vragen.
Vogelgriep
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de economische
consequenties van de ophokplicht voor pluimveebedrijven. Eerder hebben
deze leden de Minister gevraagd naar de mogelijkheid om Europees de
handelsnormen van vrije-uitloopeieren aan te passen conform de regels
voor biologische eieren, waarbij geen 16-weken termijn geldt. Zij lezen in
de beantwoording van de schriftelijke vragen (Aanhangsel Handelingen II
2021/22, nr. 1493) dat de Minister zich «aan het beraden is op welke wijze
we de vrije-uitloophouderij in Nederland en de Europese Unie het best
kunnen helpen.» Kan hij dat iets nader duiden? Welke opties zijn er naast
de handhaving van de inkoopprijs door de retail? Op welke wijze gaan
andere lidstaten om met dit probleem?
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.
Diertransporten
De leden van de VVD-fractie lezen in de agrarische pers dat de Minister in
de vorige Landbouwraad heeft gepleit voor een verbod op langeafstandstransporten van levend vee naar buiten de Europese Unie, zowel over
land als over zee. Daarnaast zou hij er voorstander van zijn om in de
toekomst het transport van levend vee volledig te verbieden. Klopt dat en
zo ja, kan hij dat nader duiden? Geldt dit dus ook voor het transport van
fokvee naar derde landen? Welke vormen van veetransport zijn wat de
Minister betreft nog wel mogelijk in de toekomst?
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de verwachte
agenda informele Landbouw- en Visserij Raad en van het verslag van de
vorige Landbouw- en Visserijraad. Deze leden hebben daar enkele vragen
over.
De leden van de PVV-fractie lezen dat een Franse Minister aandacht wil
voor mogelijke negatieve gevolgen van (elementen uit) de Farm-to-Fork
strategie voor de omvang van de voedselproductie. Deze leden hebben bij
(de ambtsvoorganger van) de Minister aangedrongen op het intrekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

2

van de Nederlandse steun voor deze slechte strategie. Kan de Minister
aangeven bij welke daling van de omvang van de voedselproductie en bij
welke prijsstijging van voedsel het volgen van deze strategie niet meer
acceptabel is?
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.
In het verslag komt 18 keer een woord met daarin «koolstof» voor. Het
wekt de illusie dat de EU (de uitstoot van) koolstof ziet als een probleem.
Kan de Minister meedelen aan zijn Europese collega’s dat het hypocriet is
een brandstof besparende vistechniek als de pulsvisserij te verbieden en
het maandelijkse verhuiscircus van Brussel naar Straatsburg plus het
gebruik van privéjets door de Europese Commissie goed te keuren, terwijl
het gewone volk voor «koolstofbeleid» moet bloeden?
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Kamerstukken en de geannoteerde agenda ten behoeve van dit schriftelijk
overleg. Zij hebben nog enkele vragen die zij de Minister willen
voorleggen.
EU Biodiversiteitsstrategie
De leden van de D66-fractie vernemen dat er nog steeds geen overeenkomst is tussen de verschillende lidstaten over de juridisch bindende
EU-streefcijfers voor natuurherstel. Kan de Minister toelichten in welke
mate deze beslissing is vertraagd? Wat zijn hier de laatste ontwikkelingen?
Bovendien is ook nog niet duidelijk wat het 30% beschermd natuurgebied
in heel Europa betekent voor de individuele lidstaten. Kan de Minister hier
ook een laatste stand van zaken geven? Deze leden zijn daarnaast
benieuwd of ook Nederland nieuwe beschermde natuurgebieden gaat
aanmerken, aangezien EU-lidstaten voor 2023 aanzienlijke voortgang
moeten hebben geboekt in het aanwijzen van nieuwe beschermde
gebieden.
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.
Koolstoflandbouw
De leden van de D66-fractie hebben begrepen dat bij het vorige overleg
ook de koolstoflandbouw ter sprake is gebracht. Zij lazen tot hun vreugd
dat de mededeling van de Europese Commissie hierover door de meeste
lidstaten werd omarmd en dat onder het Franse voorzitterschap ook een
discussiepaper is ingebracht dat vraagt te reflecteren op vier vragen. Deze
leden zijn benieuwd wat de inbreng van Nederland zal zijn in reactie op dit
discussiepaper en hoe de Minister tegemoet zal komen aan zorgen die zijn
geuit bij het vorige overleg. Zij vragen dit in het bijzonder te relateren aan
het voornemen in het coalitieakkoord, dat ook aanzet tot het ontwikkelen
van nieuwe verdienmodellen, zoals bijvoorbeeld «carbon credits».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

3

Antwoord
Nederland zal ingaan op de uitnodiging om ervaringen en zienswijzen te
delen aan de hand van drie discussievragen die door het Frans voorzitterschap zijn gesteld. Nederland zal ervaringen met en inzichten in effectieve
landgebruik praktijken voor broeikasgasemissiereductie en koolstofvastlegging delen. Dit betreft praktijken voor het verhogen van grondwaterstanden in veenweidegebieden, het voorkomen van ontbossing en
klimaatslim beheer van bestaande en aanleg van nieuwe bomen, bossen
en natuur en het bewerkstelligen van een positieve organische stofbalans
in minerale landbouwbodems. Nederland zal tevens voorbeelden van
private financiering en certificering van broeikasgasemissiereductie en
koolstofvastlegging delen, zoals de Stichting Nationale Koolstofmarkt
(SNK), PlatformCO2neutraal, Go2Positve en de Rabo Carbon Bank.
Eiwitstrategie
De leden van de D66-fractie hebben begrepen dat Frankrijk en Oostenrijk
enkele maatregelen voorstellen voor een Europese eiwitstrategie. Kan de
Minister aangeven hoe hij deze maatregelen beoordeelt? Welke maatregelen zal Nederland zelf voorstellen indien deze oproep ter sprake komt?
Antwoord
In december 2021 hebben de Ministers van Oostenrijk en Frankrijk de
Commissie aangesproken om voort te bouwen op het door haar in 2018
gepubliceerde rapport over de ontwikkeling van plantaardige eiwitten in
de EU. En een Europese eiwitstrategie uit te werken, rekening houdend
met de nationale inspanningen van de lidstaten. Daarbij is aangegeven
dat deze ook in overeenstemming moet zijn met en ondersteuning dient te
bieden aan de doelstellingen van de Green Deal.
Nederland heeft in december 2020 de Nationale Eiwitstrategie naar uw
Kamer gestuurd (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 70). Deze strategie draagt bij
aan een grotere Nederlandse en Europese zelfvoorziening in eiwitten. Dit
door de productie van plantaardige en innovatieve eiwitten te stimuleren
en inzet van reststromen in diervoeder aan te jagen. Tevens worden
hiermee de stappen in de eiwittransitie gezet richting een gezonde en
duurzame balans in plantaardige en dierlijke eiwitconsumptie.
De strategie wil binnen 5 tot 10 jaar een duurzame en toekomstgerichte
eiwitvoorziening realiseren. Waarbij ook goed wordt gekeken hoe het
verdienvermogen van agrarische ondernemers wordt versterkt en
consumenten gestimuleerd worden om bewuste keuzes te maken.
Als de elementen in voorstellen van andere lidstaten voor een Europese
strategie ondersteunend zijn aan de eigen geformuleerde nationale
missiedoelen, dan zal Nederland dit steunen. Waarbij ook gekeken zal
worden naar haalbaarheid, verdienvermogen voor de agrariërs, proportionaliteit en subsidiariteit.
Pesticiden
De leden van de D66-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van de beantwoording van de Minister over de vragen die deze leden
hadden over de herziening van het richtsnoer voor een vergelijkende
risicobeoordeling. Zij hebben hierover nog enkele aanvullende vragen om
een beter beeld te krijgen van de effectiviteit van de huidige beoordelingssystematiek. Kan de Minister aangeven hoeveel middelen, sinds de
invoering van de vergelijkende analyse op 1 augustus 2015 (Uitvoeringsverordening 2015/408) door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) toegelaten, verlengd, gewijzigd of
uitgebreid zijn die een werkzame stof bevatten die een kandidaat is voor
vervanging? Kan daarbij ook worden aangegeven hoe vaak ervoor is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

4

gekozen om geen vergelijkend onderzoek uit te voeren voor middelen die
een dergelijke stof bevatten en waarom hiervoor is gekozen? Kan tenslotte
worden aangegeven hoe vaak naar aanleiding van een dergelijke analyse
is gekozen voor vervanging of een weigering van de toelating van het
middel?
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de Informele Landbouw- en Visserijraad op
6–8 februari 2022 en hebben daarover op dit moment geen vragen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Wolven
De leden van de Partij voor de Dierenfractie hebben kennisgenomen van
de antwoorden1 van de Minister aangaande de beschermde status van de
wolf. De leden zijn verheugd om te lezen dat de beschermde status van de
wolf voor dit kabinet niet ter discussie staat. Ook hebben de leden met
instemming gelezen dat de Minister waar nodig dit standpunt in Europees
verband zal uitdragen.
De leden merken echter op dat in november 2021, de wolf op initiatief van
de Slowaakse delegatie besproken is tijdens de L&V raad. Kan de Minister
bevestigen dat Nederland zich tijdens die vergadering niet actief heeft
uitgesproken voor bescherming van de wolf, ondanks dat enkele landen
tijdens deze vergadering de beschermde status van de wolf in twijfel
hebben getrokken? Zo ja, waarom is dit niet gebeurd? Weet de Minister of
en wanneer de wolf opnieuw wordt besproken in de L&V-raad? En kan de
Minister bevestigen dat hij zich de eerstvolgende keer actief hard zal
maken voor behoud van de strikt beschermde status van de wolf in
Europa?
Kunt u bevestigen dat Nederland zich vanaf nu actief blijft inzetten om de
beschermde status van de wolf te handhaven? Kunt u daarmee ook
bevestigen dat u het afschieten van de wolf onwenselijk acht en zich
daartegen zult verzetten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.
Vruchtbaarheidsmiddel uit paardenbloed
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren attenderen het kabinet
opnieuw op het voortdurende dierenleed dat gepaard gaat met de
productie van Pregnant Mare Serum Gonadotropin (PMSG). Dit vruchtbaarheidsmiddel wordt geproduceerd van bloed dat afkomstig is van
drachtige paarden. Om PMSG te produceren, worden paarden systematisch drachtig gemaakt en blootgesteld aan substantiële bloedafnames
van wel vijf liter per week. Dit gaat gepaard met gezondheids- en
welzijnsproblemen. PMSG wordt geïmporteerd uit onder meer
1

Verslag van een schriftelijk overleg over de Landbouw- en Visserijraad 17 januari 2022
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1366) (Deel II).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

5

Zuid-Amerika en IJsland, maar er is ook sprake van productie in Europa.
In 2017 hebben de leden van de Partij voor de Dierenfractie dit aangekaart
bij de toenmalige Staatssecretaris van LNV. Deze heeft daarop aangegeven deze praktijken zeer onwenselijk te vinden. De Staatssecretaris
heeft toen tevens aangegeven via aanpassing van de Europese diergeneesmiddelenverordening en van de «good manufacturing practices»
over vier jaar (in 2021 dus) een juridische grondslag te hebben om de
import van deze stoffen te kunnen tegenhouden.2
De leden van de Partij voor de Dierenfractie constateren dat de aanpassingen in de Europese diergeneesmiddelenverordening en de Good
Manufacturing Practices tot dusver niet geleid hebben tot een import- en
productieverbod op PMSG.
Deze leden constateren daarnaast dat recentelijk opnieuw ophef is
ontstaan over PMSG, na een Duitse reportage over hevige dierenwelzijnsproblemen bij de productie in IJsland.3 Stichting Dier&Recht heeft tevens
een brandbrief gestuurd aan de Minister over de problematische
productie in IJsland.4
Deze leden constateren tevens dat het Europees Parlement in haar visie
op de Boer-tot-bord-strategie recentelijk de Europese Commissie en de
lidstaten heeft opgeroepen om de invoer en de binnenlandse productie
van (PMSG) te staken.5 Is de Minister bereid om deze oproep van het
Europees Parlement te ondersteunen in de Landbouw- en Visserijraad,
deze kwestie actief te agenderen en daarbij op te trekken met andere
lidstaten om de productie en import van PMSG te stoppen?
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie
De leden van de Volt-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
stukken over de Landbouw- en Visserijraad van 6 tot 8 februari. Daartoe
hebben zij nog de volgende vragen, zowel over de Geannoteerde Agenda
als het Verslag van de vorige Raad.
De Koolstoflandbouw
Het Franse voorzitterschap zal een presentatie geven van hun initiatief
«lage koolstof label», waarmee zowel broeikasgasemissiereductie als
koolstofvastlegging gecertificeerd wordt. Nederland heeft gevraagd om
meer onderzoek naar de effectiviteit van maatregelen op verschillende
bodemsoorten en opgeroepen voor standaardisatie van de methodologie.
In 2018 is Frankrijk al met projecten gestart rondom het «lage koolstof
label».
Kunt u een appreciatie geven van de al lopende projecten rondom het
«lage koolstof label»? Kunt u hierbij ingaan op de Nederlandse situatie
wat betreft de effectiviteit van maatregelen op verschillende bodemsoorten? Kunnen hier nu al best practices worden gedeeld?

2

Kamerstuk 21 501-32, nr. 963.
https://www.daserste.de/information/wirtschaft-boerse/plusminus/sendung/hormone-vonstuten-fuer-fleischproduktion-100.html.
4
https://www.dierenrecht.nl/bloedpaarden.
5
https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2021-0425_NL.html.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

6

Antwoord
Binnen het onderzoeksprogramma Slim Landgebruik, dat onderdeel
uitmaakt van het Nationale Programma Landbouwbodems wordt
onderzoek gedaan naar de effectiviteit van koolstof-vastleggende
maatregelen op verschillende minerale bodems. De meest recente
onderzoeksresultaten zijn openbaar6. De effectiviteit van maatregelen is
echter locatiespecifiek en zal per lidstaat verschillen. Een appreciatie van
de lopende projecten van het Franse «lage koolstof label» initiatief vergt
nadere informatie, die het kabinet hoopt te ontvangen tijdens de
Informele Landbouw- en Visserijraad van 6–8 februari as.
Worden er al best practices uitgewisseld met andere lidstaten? Zo ja,
welke best practices hebben potentie voor Nederlandse bodem? Kunt u
een indicatie geven hoe opvolging gegeven wordt aan deze mogelijkheden?
Antwoord
Als onderdeel van het Interreg North Sea Region Carbon Farming project
(gefinancierd vanuit het European Regional Development Fund) zijn best
practices uitgewisseld tussen Nederland, Belgie, Duitsland en
Noorwegen7. Binnen dit project is geëxperimenteerd met het toepassen
van koolstof-vastleggende maatregelen, zoals de teelt van rustgewassen,
en mogelijke verdienmodellen om de implementatie financieel mogelijk te
maken. De resultaten en aanbevelingen van dit project vormen input voor
nieuwe (onderzoeks)projecten en beleid in Nederland.
Het Franse voorzitterschap streeft er naar om Raadsconclusies over
koolstoflandbouw aan te nemen tijdens de Raad van maart. In de
Mededeling van de Europese Commissie betreffende duurzame koolstofcycli wordt het voorstel voor een EU-regelgevingskader voor de certificering van koolstofverwijderingen aangekondigd. De goedkeuring van dit
voorstel door de Europese Commissie is gepland voor het laatste kwartaal
van 2022.
Kunt u verzekeren dat in de Raadsconclusies van maart de juiste weg
wordt ingeslagen om deze conclusie het voorstel voor de koolstofverwijderingen te versterken? Welke elementen zouden daar volgens u niet
mogen ontbreken? Welke elementen hebben voor Nederland prioriteit?
Wat zijn de minimale voorwaarden voor Nederland om de Raadsconclusies te kunnen steunen?
Antwoord
Het kabinet onderschrijft de Commissie mededeling in dat een correcte en
betrouwbare definitie van het begrip «koolstofverwijdering» een
noodzakelijke allereerste voorwaarde is voor het opzetten van een EU
regelgevingskader voor de certificering van koolstofverwijdering. Ook
onderschrijft het kabinet de in de mededeling genoemde waarborgen.
Deze zijn nodig om te garanderen dat gecertificeerde koolstofverwijderingen daadwerkelijk bijdragen aan het behalen van de EU klimaat- en
milieudoelen. In het kader van koolstoflandbouw, is een waarborg ten
aanzien van de additionaliteit van koolstofvastlegging een essentieel
element. Ook zal het kabinet aandacht vragen voor de wijze waarop de
met behulp van verkochte certificaten gerealiseerde koolstofvastlegging
meegenomen dient te worden in de nationale inventarisatie van broeikasgasemissies, die lidstaten in het kader van de nationale rapportageverplichtingen dienen op te stellen. Het kabinet acht het van groot belang dat

6
7

CO2Bodem Tussenresultaten Slim Landgebruik.
Output library, Interreg VB North Sea Region Programme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

7

er geen dubbeltelling van de met behulp van verkochte certificaten
gerealiseerde koolstofvastlegging plaats vindt.
Een aantal lidstaten benadrukten in de vorige landbouw en visserijraad
dat koolstoflandbouw niet ten koste mag gaan van voedselzekerheid.
Welke criteria hanteert u rondom voedselzekerheid en hoe weegt u die af
tegenover de voordelen van koolstof vastlegging in de koolstoflandbouw?
Hoe wordt dit verwerkt in de Nederlandse inbreng op de Informele Raad
voor de Raadsconclusies van maart?
Antwoord
Het kabinet deelt de zienswijze van de Europese Commissie dat koolstoflandbouw niet een bedreiging, maar eerder een kans biedt voor voedselzekerheid door de nevenvoordelen van koolstof-vastleggende maatregelen op de bodemkwaliteit. Een verbeterde bodemkwaliteit zorgt op de
lange termijn voor een stabielere of zelfs hogere opbrengst. Evenzo kan
de opbrengst van fruit- en notenbomen in het geval van agroforestry
bijdragen aan voedselzekerheid.
Het voorzitterschap hoopt tijdens de bijeenkomst op 7 februari te komen
tot een uitwisseling van mogelijkheden van koolstofafvang tussen de
lidstaten. De Commissie geeft aan dat de vergoeding met name uit
publieke middelen moet worden betaald zoals het GLB, maar dat dit kan
worden aangevuld met extra inkomsten door de verkoop van CO2-credits
op de vrijwillige markt.
Mocht dit het geval zijn, ziet u het gevaar dat de 4,5 Mton CO2 opslag
waar Nederland zich aan gecommitteerd heeft kan worden afgekocht in
het buitenland, waardoor de koolstoflandbouw minder impulsen krijgt in
Nederland? Hoe kan deze perverse prikkel voorkomen worden? Welke
stappen onderneemt Nederland daartoe?
Antwoord
Het door de Europese Commissie voorgestelde nationale LULUCF-doel
van 4,5 Mton CO2 equivalenten restemissie in 2030 wordt volgens de
ramingen van PBL (KEV 2021) met de in het Klimaatakkoord overeengekomen inzet gerealiseerd. Het stimuleren van zowel publieke als private
koolstoflandbouw initiatieven maken hier onderdeel van uit. Private
initiatieven gericht op de vrije markt handel in koolstofcertificaten vinden
in toenemende mate plaats in Nederland. Aangezien het een vrijwillige
markt is, gaat hier geen perverse prikkel van uit.
Tijdens de Landbouw- en Visserijraad van 17 januari heeft de Europese
Commissie de mededeling voor het bevorderen van een koolstofarme
landbouw gepresenteerd. Hierin wordt gesproken over de ontwikkeling
van een economisch model dat het mogelijk maakt om landbouw- en
bosbouwpraktijken te vergoeden die gunstig zijn voor koolstofvastlegging
en -opslag.
Welke financiering, met name in het kader van het Nationaal Strategisch
Plan, stelt Nederland voor om land- en bosbouwpraktijken aan te
moedigen die gunstig zijn voor koolstofopslag?
Antwoord
In het concept Nationaal Strategisch Plan voor de periode 2023–2027 zijn
koolstof-vastleggende maatregelen opgenomen in «Grondgebonden
eco-regeling voor klimaat en Leefomgeving», «Agrarisch Natuur en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

8

Landschapsbeheer (ANLb)», «Niet-productieve investeringen» en
«Samenwerking veenweiden en N2000»8.
Intussen is de discussiepaper van het Franse voorzitterschap wel
beschikbaar. Kunt u alsnog de Nederlandse inzet delen aan de hand van
de verschillende vragen zoals deze voorgesteld zijn in de discussiepaper?
Antwoord
Nederland zal ingaan op de uitnodiging om ervaringen en zienswijzen te
delen aan de hand van drie discussievragen die door het Frans voorzitterschap zijn gesteld. Nederland zal ervaringen met en inzichten in effectieve
landgebruik praktijken voor broeikasgasemissiereductie en koolstofvastlegging delen. Dit betreft praktijken voor het verhogen van grondwaterstanden in veenweidegebieden, het voorkomen van ontbossing en
klimaatslim beheer van bestaande en aanleg van nieuwe bomen, bossen
en natuur en het bewerkstelligen van een positieve organische stofbalans
in minerale landbouwbodems. Nederland zal tevens voorbeelden van
private financiering en certificering van broeikasgasemissiereductie en
koolstofvastlegging delen, zoals de Stichting Nationale Koolstofmarkt
(SNK), PlatformCO2neutraal, Go2Positve en de Rabo Carbon Bank.
De Eiwitstrategie
Het Franse standpunt is dat, hoewel de EU niet snel zonder geïmporteerde
soja zal kunnen, de afhankelijkheid van deze importen verminderd moet
worden, bijvoorbeeld door de EU-productie van plantaardige eiwitten te
vergroten.
Welke rol ziet u voor het stimuleren van gewassen die onderdeel uitmaken
van ruwvoer in de koolstoflandbouw in Europees of regionaal verband die
de afname van producten op de wereldmarkt voor meng/krachtvoer zullen
doen afnemen?
Frankrijk en Duitsland benadrukken de voordelen van eiwithoudende
gewassen. Oostenrijk en Frankrijk stellen enkele maatregelen voor.
Hoe verhoudt Nederland zich tot de voorgestelde maatregelen door
Frankrijk en Oostenrijk? Steunt Nederland de oproep tot een Europese
eiwitstrategie?
Welke elementen hebben volgens Nederland prioriteit in het vaststellen
van een Europese eiwitstrategie? Wat is de Nederlandse inzet daartoe in
de Raad?
Het Franse voorzitterschap wil minder afhankelijk zijn van import en
daarvoor de EU-productie van plantaardige eiwitten vergroten. In
diezelfde lijn kent Nederland de Nationale Eiwitstrategie om de afhankelijkheid van geïmporteerde eiwitten van buiten de EU te verminderen.
Heeft u hierover afstemming gezocht met uw Franse collega? En welke
stappen gaat u samen zetten om de Europese Eiwitstrategie duidelijker
vorm te geven en op gang te helpen?
Antwoord
Een van de missiedoelen in de Nederlandse Eiwit Strategie is dat
plantaardige eiwitrijke grondstoffen in Nederlands diervoeder in 2025 uit
de EU komen. En daarmee de afhankelijk van soja-importen te
verminderen.

8

Bijlage bij Kamerstuk 28 625, nr. 320.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

9

Kijkend naar ruwvoer dan is de eiwitsamenstelling van raaigras (veel
gebruikt in grasland) niet per definitie de meest ideale voor benutting
door de melkkoe. Door bijvoeren van mais en andere ruw- en krachtvoeders probeert de veehouder die benutting te vergroten. Veredeling en
rassenonderzoek kan de samenstelling van plantensoorten in het grasland
verbeteren met een overall beter verteerbaar eiwitgehalte. Slimme
vormen van mengteelten zoals een mengsel van festulolium, klaver en
luzerne, kennen een gunstiger stikstofrendement, bevatten meer eiwit en
zijn beter bestand tegen droogte. Door betere benutting van eigen
eiwitproductie kan per saldo bespaard worden op geïmporteerde eiwitten.
Deze ontwikkelingsrichting wordt op de verschillende praktijkproefbedrijven en instituten in binnen- en buitenland nader uitgewerkt.
Dit sluit nauw aan op een van de voorgestelde maatregelen van
Oostenrijk en Frankrijk voor de Europese strategie. Namelijk om bij te
dragen aan het toekomstbestendig maken van eiwithoudende gewassen
door effectieve plantenveredeling op maat. Ook het versterken van een
Europees kennisklimaat rondom het ontwikkelen van innovatieve eiwitten
wordt door Frankrijk en Oostenrijk als een belangrijk element van de
Europese eiwitstrategie gemarkeerd. Dit onderdeel is ook prominent terug
te vinden in de Nederlandse strategie.
Als de elementen in voorstellen van andere lidstaten voor een Europese
strategie ondersteunend zijn aan de eigen geformuleerde nationale
missiedoelen, dan zal Nederland dit steunen. Waarbij er ook gekeken zal
worden naar haalbaarheid, verdienvermogen voor de agrariërs, proportionaliteit en subsidiariteit.
Appreciatie Frans voorzitterschap
Het Franse voorzitterschap zet in op handelsbeleid, ontbossing, «carbon
farming», en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen met extra
aandacht aan productiemethoden voor dierlijke en plantaardige
producten. In dat kader zet het Franse voorzitterschap in op spiegelmaatregelen voor geïmporteerde producten.
Gezien het feit dat u aangeeft dat er veel raakvlakken zijn in het coalitieakkoord wat betreft handel, staat Nederland positief tegenover het inzetten
van spiegelmaatregelen? Zo ja, betekent dit ook dat Nederland
voorstander is van het heffen van extra tarieven aan de grens als
spiegelmaatregel voor productiestandaarden? Wat zijn naar verwachting
de gevolgen van dergelijke maatregelen voor lage- en middeninkomens
landen die onder de SAP+ vallen?
Kunt u een appreciatie geven van de position paper van het Franse
voorzitterschap over spiegelmaatregelen toepassen op gezondheids- en
milieuproductie-standaarden op geïmporteerde producten?
Kunt u uitweiden over de effectiviteit van dergelijke spiegelmaatregelen?
Welke alternatieven zijn er? Welke specifieke voorstellen heeft Nederland
gedaan ter garantie van een gelijk speelveld?
Volgens het coalitieakkoord zet Nederland in op hoge standaarden voor
eerlijke productie, mensenrechten, voedselveiligheid, duurzame groei en
klimaat. Tegelijkertijd zet Nederland in op beschermen van ondernemers
tegen oneerlijke concurrentie.
Ziet Nederland in dat kader noodzaak tot extra wetgeving, naast de te
verwachten IMVO-wetgeving en de recente Ontbossingsverordening?
Acht Nederland certificering systemen voldoende om deze wetgeving
effectief ten uitvoer te brengen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

10

Kunt u toezeggen het onderzoek van de Commissie over de effectiviteit en
juridische haalbaarheid van spiegelmaatregelen op het moment van
presentatie ook rechtstreeks te delen met de Kamer?
In februari organiseert het Franse voorzitterschap een werklunch en
marge van de Landbouw- en Visserijraad over de toekomst van het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB).
Wat zijn naar verwachtingen de grootste discussiepunten tijdens deze
werklunch?
Kunt u een overzicht geven van het krachtenveld in de Raad over de
toekomst van het GVB?
Hoe verhoudt het gebruik van bodemberoerende vistuigen zich tot de
biodiversiteitsdoelen voor oceanen? Kunt u uitweiden over het gebrek aan
alternatief voor bodemberoerende vistuigen voor Nederlandse vissers?
Hoe verhoudt zich dit tot vissers in andere landen? Heeft Nederland al
best practices uitgewisseld met andere lidstaten hierover? Zijn er best
practies die op korte termijn geïmplementeerd kunnen worden? Hoe
verwacht u de biodiversiteits- en klimaatdoelstellingen te halen als
bodemberoerende vistuigen toegestaan blijven worden? Op welke termijn
verwacht de Minister bodemberoerende vistuigen uit te faseren?
Het kabinet geeft aan dat de strategische autonomie van de EU staat voor
het vermogen om op basis van eigen inzichten en keuzes haar publieke
belangen te borgen en weerbaar te zijn in een onderling verbonden
wereld.
Kunt u concrete voorbeelden geven binnen landbouwbeleid van strategische autonomie? Kunt u daarbij uitweiden welke beleidsvoorstellen
Nederland zal doen teneinde de strategische autonomie te vergroten?
Kunt u aangeven wat de verschillen zijn tussen de Nederlandse invulling
van strategische autonomie en de Franse invulling daarvan? Kunt u
daarbij ook een overzicht geven van de discussiepunten op specifieke
beleidsvoorstellen binnen de Raad aan de hand van deze verschillende
interpretaties?
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB heeft kennisgenomen van de agenda van de informele
landbouw- en visserijraad van 7 en 8 februari en heeft daarbij nog enkele
vragen cq opmerkingen.
Ten eerste is het lid van de BBB fractie verheugd om te lezen dat de
Franse Minister Denomandie het belang van voldoende en gezond
voedsel erkent, en aandacht vraagt voor de mogelijke negatieve effecten
van de farm to fork strategie op de omvang van de voedselproductie. Kan
de Minister aangeven of hij de Franse Minister hierin bijval gegeven heeft
en wat de belangenafweging is van de Minister? Zo wordt er vastgesteld
dat er evenwicht moet worden nagestreefd tussen: 1) het uitbouwen van
goede handelsrelaties, (2) het behouden van een robuuste landbouwsector in de EU die zorgt voor voedselveiligheid en voedselzekerheid en
(3) het meer milieuvriendelijk maken van voedsel- en landbouwsystemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

11

Kan de Minister aangeven hoe zo’n evenwicht er volgens hem uit zou
kunnen zien en welke prioritering daarin aangebracht zou moeten
worden? Is de Minister daarbij van mening dat voedselzekerheid vooral
op Europees niveau zou moeten worden nagestreefd of ziet de Minister
daarin ook het belang van voedselzekerheid op lidstaatniveau? Graag
daarop zijn visie.
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.
In de informele landbouwraad zal koolstoflandbouw besproken worden.
Hierin hebben een aantal landen benadrukt dat koolstoflandbouw niet ten
koste mag gaan van voedselzekerheid, wat is de inzet van de Minister
dusver geweest? Uiteraard is het lid van de BBB fractie een voorstander
van het verkennen van mogelijkheden tot nieuwe verdienmodellen in de
agrarische sector, echter heeft zij wel een vraag met betrekking tot het
systeem van «carbon credits»: hoe verhoudt het (kunnen) verkopen van
carbon credits zich tot de doelstelling die er in het nationale klimaatakkoord zijn opgelegd? Meer specifiek: als bedrijven van buiten de
landbouw hun reductie kunnen afkopen door koolstofcertificaten uit de
landbouw aan te kopen, komt de reductie ten behoeve van de klimaatdoelstelling dan voor de aankopende sector ten goede, of is de reductie
gewaarborgd voor de landbouw? Het lid van de BBB fractie is het eens
met de zorgen van bepaalde lidstaten over nationale omstandigheden en
initiatieven en eerder geleverde presentaties, maar in het bijzonder omdat
Nederland een dichtbevolkt land is waardoor de druk per hectare maar
ook de behoefte per hectare hoog ligt. Kan de Minister aangeven op welke
wijze hij hiervoor aandacht zou kunnen vragen in de raad?
Antwoord
Het kabinet deelt de zienswijze van de Europese Commissie dat koolstoflandbouw niet zozeer een bedreiging, maar eerder een kans biedt voor
voedselzekerheid door de nevenvoordelen van koolstof-vastleggende
maatregelen op de bodemkwaliteit. Een verbeterde bodemkwaliteit zorgt
op de lange termijn voor een stabielere of zelfs hogere opbrengst. Evenzo
kan de opbrengst van fruit- en notenbomen in het geval van agroforestry
bijdragen aan voedselzekerheid.
Zolang de markt voor koolstof(landbouw)certificaten een vrijwillige markt
is, dient de met behulp van certificaten gerealiseerde koolstofvastlegging
meegeteld te worden voor de realisatie van de klimaatopgave van de
sector waarin de verkoper van de certificaten actief is. Het kabinet zal
aandacht vragen voor de wijze waarop de met behulp van verkochte
certificaten gerealiseerde koolstofvastlegging meegenomen dient te
worden in de nationale inventarisatie van broeikasgasemissies, die
lidstaten in het kader van de nationale rapportageverplichtingen dienen
op te stellen. Het kabinet acht het van groot belang dat er geen dubbeltelling van de met behulp van verkochte certificaten gerealiseerde
koolstofvastlegging plaats vindt.
Bij de interventie tijdens de Landbouw- en Visserijraad van 17 januari jl.
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1369) heb ik reeds benoemd dat de mogelijkheden voor (grootschalige) koolstofvastlegging in ecosystemen in
Nederland beperkt is vanwege het beperkte landoppervlak en het feit dat
Nederland dichtbevolkt is.
Tegen 2030 wil de EU het totale gebruik van chemische pesticiden en de
daarmee samenhangende risico’s evenals het gebruik van gevaarlijkere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

12

pesticiden met 50% verminderen. Maar het uitfaseren van gewasbeschermingsmiddelen waar er geen alternatieven voorhanden zijn kan een
catastrofe bewerkstelligen op het gebied van de voedselzekerheid, en juist
de import van inferieure producten bevorderen, uit landen waar deze
middelen wel zijn toegestaan. Is de Minister bereid zich hard te maken dat
er geen middelen worden uitgefaseerd zonder dat er alternatieven zijn?En
gaat de Minister actief inzetten op ondersteuning van de oproep van
Minister Denormandie die aandacht vraagt voor striktere maximum
residuwaarden in geïmporteerde goederen en betere harmonisatie in de
EU? Kan de Minister zijn inzet daaromtrent met ons delen?
Antwoord
Deze vraag heeft geen betrekking op de agenda van de informele
Landbouwraad van 6 tot 8 februari en zal op korte termijn naar uw Kamer
worden verstuurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1372

13