Studentenmonitor 2006
Studeren in Nederland: kernindicatoren, motieven bij masterkeuze,
studievoortgang, studenttypen en de uitzonderlijk gemotiveerde student

ResearchNed Nijmegen, oktober 2007
Anja van den Broek
Froukje Wartenbergh
Ilse Wermink
Rob Sijbers
Marc Thomassen
Marijn van Klingeren
Lette Hogeling

© 2007 ResearchNed Nijmegen in opdracht van het ministerie van OCW. Alle rechten voorbehouden. Het is
geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in publicaties, mits sprake van nauwkeurige bronvermelding.

Voorwoord
Voor u ligt alweer de zevende in de reeks van Studentenmonitoren.
De eerste Studentenmonitor, verschenen in 2001,
was vooral bedoeld om ordening te brengen in de enquêtes onder studenten voor beleidsdoeleinden. Door
een representatieve selectie van studenten een standaard vragenlijst voor te leggen, werden - en worden verschillende aspecten van de student en het studentenleven verzameld en in één document aangeboden.
Een basisset van feitelijke en oordeelsvragen wordt al
vanaf het eerste jaar opgenomen. Daarnaast zijn jaarlijks wisselende vragen voor het beleid toegevoegd.
Om de vraaglast voor de studenten niet te groot te
maken zijn vragen die beleidsmatig niet gebruikt werden in de loop der tijd uit de lijst geschrapt. Toch
bleek een toename van het aantal vragen onvermijdelijk. Om het invullen van de enquête aantrekkelijk te
houden voor de studenten wordt deze sinds enige jaren via internet afgenomen.
Ik kan u zeggen dat de Studentenmonitor een factor
van belang is geworden bij de beleidsontwikkeling. Serieuze trendanalyses zijn mogelijk en daarmee groeit
de waarde van dit instrument. Om u als geïnteresseerd lezer te prikkelen haal ik een aantal in deze Studentenmonitor genoemde ontwikkelingen naar voren.
Positief nieuws is dat ten opzichte van vorig jaar de
studievoortgang en de tijd besteed aan de studie zijn
verbeterd. Van alle studenten is 18 à 19 procent uitzonderlijk gemotiveerd. Op onderdelen is de voortgang
nog zorgelijk. Zo toont 19 procent van de studenten
onvoldoende inzet.

Studentenmonitor 2006

Dit jaar besteedt de Studentenmonitor uitgebreid aandacht aan de overgang van bachelor naar master. Van
de universitaire bachelorstudenten heeft 86 procent
het plan voor om een master te kiezen; vijf procent wil
met het bachelordiploma op zak een baan gaan zoeken, de overige negen procent twijfelt.
Het aandeel studenten met studiegerelateerde buitenlandervaring groeit sinds 2001 nauwelijks. Voor de internationale positie van het Nederlandse hoger onderwijs is het belangrijk dat internationale uitwisseling van studenten of het volgen van een opleiding in
het buitenland meer gestimuleerd wordt. Ik hoop dat
de meeneembare studiefinanciering daaraan een positieve bijdrage levert.
Dit is slechts een greep uit de Studentenmonitor.
Vanuit verschillende invalshoeken is er veel meer wetenswaardigs te lezen in deze publicatie, die unieke informatie bevat over de sociaal economische achtergronden van studenten.
Om de toegankelijkheid van het rapport te vergroten
zijn deze en de eerdere Studentenmonitoren inclusief
de tabellen van 2006 op www.studentenmonitor.nl te
vinden. Op deze site worden binnenkort voor alle geïnteresseerden ook de trendbestanden weergegeven.
Iedereen kan hieruit eigen tabellen samenstellen.
Tot slot bedank ik iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan deze Studentenmonitor: de medewerkers
van ResearchNed onder leiding van Anja van den
Broek, de IB-Groep en uiteraard de studenten die de
enquêtes invulden. De begeleidingscommissie van het
ministerie bestond uit Marlies Leegwater, Nienke
Doeve, Jon Tienstra en Henk van der Velde.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Dr. Ronald H. A. Plasterk

3

Inhoud
1

Inleiding en verantwoording

7

4

Studievoortgang en leengedrag

69

1.1

Achtergrond

7

4.1

Inleiding

69

1.2

Inhoud van de Studentenmonitor

8

4.2

Ontwikkeling van studievoortgang

69

Studievoortgang verklaard

72

1.3

Steekproefontwerp

9

4.3

1.4

Dataverzameling, respons en weging

10

4.4

Tijdbesteding

75

1.5

Afgestudeerden in de steekproef

16

4.5

Leengedrag

81

1.6

Studiestakers in de steekproef

16

4.6

Profiel van de lenende student

82

1.7

Opbouw van het rapport

17

4.7

Samenvatting

85

2

Kernindicatoren 2006

19

5

Studenttypen en ambities en studiegedrag

87

2.1

Studentkarakteristieken

19

5.1

Ambtenaar

87

2.2

Studievoortgang, motivatie en inzet

25

5.2

Leraar basisonderwijs

88

2.3

Kwaliteit en studeerbaarheid

29

5.3

Leraar voortgezet onderwijs

88

2.4

Budget en studiefinanciering

34

5.4

Wetenschapper

89

2.5

Tijdbesteding

41

5.5

Zelfstandig ondernemer

89

2.6

Studiekeuze en aansluiting

46

5.6

Studenten met een beperking

90

2.7

Internationalisering

49

5.7

Internationaal georiënteerd

91

2.8

Toekomstperspectief

50

5.8

Samenvatting

91

2.9

Studenttypen

51

6

Uitzonderlijk gemotiveerd

93

2.10 Samenvatting

55

6.1

Inleiding

93

3

Motieven voor masterkeuze

59

6.2

Hoger onderwijs, hbo en wo

94

3.1

Inleiding en vraagstelling

59

6.3

Trends

95

3.2

Werken of verder studeren?

59

6.4

Motivatie verklaard

96

3.3

Keuze voor een master

61

6.5

Samenvatting

97

3.4

Motieven bij masterkeuze

63

Figuren en tabellen

99

3.5

Selectieve toelating

65

Schaalconstructies

103

3.6

Tevredenheid over informatievoorziening

66

3.7

Samenvatting

67

Afkortingen

105

Studentenmonitor 2006

5

1 Inleiding en
verantwoording
1.1

Achtergrond

Het ministerie van OCW, directies Hoger Onderwijs
(HO) en Studiefinancieringsbeleid (SFB), publiceren
voor de zevende maal de Studentenmonitor Hoger
Onderwijs. Deze publicatie bevat de resultaten van de
Studentenmonitor 2006 en heeft betrekking op het
studiejaar 2005-2006. Het onderzoek is uitgevoerd
door het onderzoeksinstituut ResearchNed uit Nijmegen. De monitor is gestart in 2000 en bevat een schat
aan informatie over studeren in Nederland1.

1

Hofman, A. et al. (2001). Studentenmonitor 2000. Zoetermeer: Ministerie van OC&W. BGO 75.
Hofman, A. et al. (2002). Studentenmonitor 2001: studenten in het hoger onderwijs. Zoetermeer: Ministerie
van OC&W. BGO 87.
Jong, U. de (2002). Studentenmonitor 2001: aanvullende
analyses over motivatie en sociaal milieu. Zoetermeer:
Ministerie van OC&W. BGO 88.
Jong, U. de (2002). Studentenmonitor 2001: trends in de
jaren 1996-2001. Zoetermeer: Ministerie van OC&W.
BGO 89.
Hofman, A. et al. (2002). Studentenmonitor 2001: kernrapport. Zoetermeer: Ministerie van OC&W. BGO 90.
Hofman, A. et al. (2003). Studentenmonitor 2002: studenten in het hoger onderwijs. Zoetermeer: Ministerie
van OC&W. BGO 94.
Graaf, D. de et al. (2002). Nadere analyses studentenmonitor 2002: studeren met een handicap en studieverloop
in het algemeen. Den Haag: Ministerie van OCW. BGO
101.

Studentenmonitor 2006

De Studentenmonitor is te omschrijven als het periodiek en systematisch volgen van ontwikkelingen op
het gebied van de sociaaleconomische dimensie van
studeren in het hoger onderwijs met behulp van kengetallen en bevraging van doelgroepen. De monitor
fungeert als ondersteuning van beleid en als informatiebron voor derden. Een dergelijk monitorsysteem
heeft vooral een signaleringsfunctie bij de ontwikkeling van beleid en genereert informatie op de momenten dat dit volgens de beleidscyclus nodig is.
Door periodiek dezelfde soort gegevens te verzamelen
neemt de informatiewaarde toe. Toch is, met verschuivingen van accenten in het beleid, ook de informatiebehoefte over studenten in de loop der jaren op
onderdelen gewijzigd. Daarom wordt bij de uitvoering
van de Studentenmonitor, naast standaardisatie van
inhoud en procedures, ook flexibiliteit, beleidsinzicht
en beleidsrelevantie in acht genomen.
In dit hoofdstuk gaan we achtereenvolgens in op de
inhoud van de Studentenmonitor 2006, het steekproefontwerp, de dataverzameling en respons, en geven we een typering van de steekproef.

Broek, A. van den et al. (2004). Studentenmonitor 2003:
studeren in het hoger onderwijs. Den Haag: Ministerie
van OCW. BGO 108.
Broek, A. van den, Sijbers, R., Wiel, E. van de, Welling, N.
& Uerz, D. (2005). Net dat beetje extra. Studentenmonitor 2004. Studeren in Nederland: kernindicatoren, determinanten van studievoortgang en de gedreven student.
Den Haag: SDU. BGO 118.
Broek, A. van den, Wiel, E. van de, Pronk, T. & Sijbers, R.,
(2006). Studentenmonitor 2005. Studeren in Nederland.
Kernindicatoren, studievoortgang, studieuitval en internationale mobiliteit. Den Haag: SDU. Beleidsgerichte
Studies Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek
126.

7

Inhoud van de Studentenmonitor



Toekomstperspectief (arbeidsmarktperspectief: docent,
ambtenaar, zelfstandig ondernemer, wetenschapper).

De vragenlijst van de Studentenmonitor bestaat uit
vaste en variabele componenten. De vaste onderdelen
zijn: opleiding en studieverloop, achtergrondkenmerken, kwaliteit en studeerbaarheid, inkomsten en uitgaven, tijdbesteding en internationalisering. Deze onderwerpen zijn, soms met verschillende definities,
sinds de aanvang van de Studentenmonitor steeds aan
de orde geweest. In de Studentenmonitor 2006 is een
aantal nieuwe rubrieken toegevoegd, zoals het toekomstbeeld van studenten, een vragencluster over het
profiel van studenten en de positie van masterstudenten. Andere onderwerpen, zoals de overgang van de
oude stijl naar het BaMa-stelsel, zijn uit de Studentenmonitor verdwenen.



Internationalisering (ervaring, organisatie, financiering,
plannen).






Na de bachelor (overgang van bachelor naar master).



Betaalde arbeid (percentage werkenden, aard werk en
redenen werken).




Studiestaken (korte rubriek: positie van studiestakers).

1.2

Onderstaand overzicht geeft de onderwerpen en subrubrieken weer van de Studentenmonitor 2006.



Achtergrondkenmerken (nationaliteit, geslacht, leeftijd,
etniciteit, studiefase, burgerlijke staat, woonsituatie,
kinderen, sociaaleconomische herkomst en studenten
met een beperking).



Studentprofielen (Idealisten, Vakgeïnteresseerden, Zelfontplooiers, Normatieven, Statuszoekers).



Onderwijsroute (vooropleiding, bezigheid vorig jaar en
omzwaai).



Studiekeuze en aansluiting (keuzemotieven, keuze voor
bèta en techniek, aansluiting vo-ho).



Studievoortgang (voortgang, tentamencijfer, propedeuse).




Tijdbesteding (studie, werk, overig).



Studenttevredenheid (werkdruk, studeerbaarheid, toegankelijkheid docenten).



Studieperspectief.

8

Studiehouding en motivatie (inzet, motivatie, redenen
afnemende motivatie).

Inkomsten (inkomsten en inkomstenbronnen).
Uitgaven (studie, levensonderhoud, ontspanning).
Financiële situatie en leengedrag (financiële situatie,
leengedrag, redenen wel/niet lenen).

Afgestudeerd (korte rubriek: positie van afgestudeerden).

Om de bevragingslast te reduceren is gebruik gemaakt
van gegevens die voorhanden zijn in de centrale studentenadministraties van de IB-Groep. Achtergrondkenmerken van studenten uit deze databases zijn gebruikt voor populatieanalyses en gekoppeld aan de
respondentbestanden.
Er is door de onderzoekers gewerkt met geanonimiseerde gegevens (niet te herleiden tot individuele personen). Het betreft hier de volgende gegevens:



CRIHO (Centraal Register Inschrijvingen Hoger Onderwijs): alle inschrijvingen in het hoger onderwijs: BRIN
(instellingscode), CROHO-code, inschrijfvorm, soort inschrijving, aanvangsdatum inschrijving, eind inschrijving
(per studiejaar), examen. Er is gebruik gemaakt van een
historisch bestand.



RASP (Registratie Aanmelding, Selectie en Plaatsing):
vooropleiding en achtergrondkenmerken (alle vooropleidingen, leeftijd, geslacht, nationaliteit, geboorteland student en geboorteland ouders).



WSF (Wet Studiefinanciering): alle toekenningen studiefinanciering (basisbeurs, aanvullende beurs, rentedragende leningen, verbruikte rechten en ov-studentenkaart).

Studentenmonitor 2006



ERR (Examen Resultaten Register): alle geslaagden in
het voortgezet onderwijs: eindexamencijfers per vak, voprofiel, datum afgelegd examen, BRIN vo.

De Studentenmonitor bevat dus, naast de gegevens
uit de vragenlijst, ook populatiegegevens. In de voetteksten van de tabellen en in de tekst is steeds aangegeven welke bronbestanden zijn gebruikt.

1.3

Steekproefontwerp

Voor de Studentenmonitor is een gestratificeerd
steekproefontwerp opgesteld. Binnen de strata is een
aselecte steekproef getrokken uit het Centraal Register Inschrijvingen Hoger Onderwijs (CRIHO) peildatum februari 2006. In totaal zijn in 2005-2006 bijna
560.000 studenten ingeschreven in het hoger onderwijs. Tabel 1 toont de samenstelling van de studentpopulatie naar achtergrondkenmerken. Ruim 63 procent van de studenten zit in het hbo; 37 procent studeerde aan een universiteit. Economie (hbo) bevat de
meeste studenten (36%). In het wo studeren de meeste studenten bij Gedrag & Maatschappij (21%).
Tabel 1: Samenstelling studentenpopulatie in 2005-2006
Landbouw
Natuur
Techniek
Gezondheidszorg
Economie
Recht
Gedrag & Maatschappij
Taal & Cultuur
Onderwijs

hbo
2%
16%
8%
36%
13%
4%
20%

wo
2%
7%
13%
13%
16%
13%
21%
15%
-

totaal
2%
3%
15%
10%
28%
5%
16%
8%
12%

man
vrouw

48%
52%

51%
49%

49%
51%

De studentenpopulatie is ingedeeld in verschillende
strata. Dit zijn de cellen/groepen die als uitgangspunt
dienden voor het trekken van een gestratificeerde
steekproef. Daarnaast zijn alle studenten onderverdeeld in oude stijl/bachelor enerzijds en master anderzijds. In de groep oude stijl/bachelor zijn in ieder
stratum ongeveer 400 studenten geselecteerd voor
deelname aan de Studentenmonitor 2006.
Tabel 2 toont de ingeschrevenen in het hbo, onderscheiden naar sector en inschrijftijd. Hierbij zijn eerstejaars onderscheiden naar eerstejaars ho Nederland
(voor het eerst in het ho) en eerstejaars sector (voor
het eerst in sector: doorstroom, omzwaai).
De overige studenten zijn ingedeeld in tweedejaars,
derdejaars, vierdejaars en vijfdejaars en ouder.
Tabel 2: Ingeschrevenen hbo: bachelor/oude stijl (febr. ‘06)
lb
jr.1 ho
jr.1 sector

te

gz

ec

gm

tc

ow

2.014 13.699 7.579 30.694 11.570 3.446 14.294
368

1.882 1.941

4.274

3.494

919

5.304

jr. 2

1.930 12.814 7.705 30.758 11.354 3.453 16.430

jr. 3

1.564 11.536 6.060 23.999

9.770 2.828 13.636

jr. 4

1.281

9.293 4.353 20.136

7.353 2.444

jr. 5+

964

9.381 2.519 21.355

4.859 2.516 12.537

9.576

Bron: IB-Groep: CRIHO 2005/2006. Alleen bachelor en oude stijl.

Tabel 3 toont de aantallen ingeschreven studenten
bachelor en oude stijl in 2005/2006 in het wo, ingedeeld naar strata.
In het wo is onderscheid gemaakt tussen bachelor en
masterstudenten. Bovendien is in het wo een groep
zesdejaars en ouder toegevoegd. De steekproef voor
bachelorstudenten en studenten oude stijl is ingedeeld
in 42 strata (cellen in Tabel 2) in het hbo en 56 strata
(cellen in Tabel 3) in het wo.

Kolompercentages. Bron: IB-Groep: CRIHO.

Studentenmonitor 2006

9

In totaal onderscheiden we voor bachelorstudenten en
studenten oude stijl 98 strata. Binnen deze strata is
een aselecte steekproef getrokken van ongeveer 400
studenten per cel. In totaal kwam de bruto steekproef
van bachelorstudenten en studenten oude stijl op
38.501 studenten.

Omdat dit jaar de analyses zich toespitsen op motieven van zogenaamde mobiele masterstudenten, is deze groep in zijn geheel opgenomen in de steekproef
(2.085). Van de hbo-instroom in een wo-master is ongeveer de helft aangeschreven (2.440).

Tabel 3: Ingeschrevenen wo: bachelor /oude stijl (febr. ‘06)

1.4

lb

na

te

gz

ec

re

gm

tc

jr.1 ho

434

2.360 3.574 3.948 4.845 3.360 5.808 4.055

jr.1 sector

102

jr. 2

435

2.332 3.782 4.480 4.940 4.586 7.837 6.050

jr. 3

408

1.963 3.277 4.308 4.556 3.906 6.847 4.497

jr. 4

247

1.292 2.690 3.189 3.451 2.914 4.682 3.154

jr. 5

196

1.343 2.134 2.789 3.133 2.832 4.455 2.241

jr. 6+

491

2.754 5.615 5.898 5.572 5.937 6.341 5.270

684 1.090

963 2.174 2.405 4.356 3.552

Bron: IB-Groep: CRIHO 2005/2006. Alleen bachelor en oude stijl.

De masterstudenten zijn op basis van een historisch
CRIHO-bestand getypeerd naar de wijze van overgang
van bachelor naar master:
 directe doorstroom binnen dezelfde sector èn dezelfde instelling (N=18.436) of onbekend (N=5.315);

 verandering van instelling (N=911) of sector (N=757) of
beide (N=490);

 instroom vanuit hbo binnen (N=2.141) of buiten de hbosector (N=2.244) waar men de bacheloropleiding volgde.

De groepen zijn in drie typen weergegeven: ongemuteerde overgang (zelfde instelling, zelfde sector of onbekend), mutatie binnen wo (wijziging instelling, sector of beide) en instroom vanuit hbo (zelfde sector,
andere sector). Van de groep studenten die ongewijzigd zijn overgegaan van een bachelor naar een direct
aansluitende master binnen de eigen instelling in het
wo zijn 3.200 van de bijna 24.000 studenten aangeschreven.

10

Dataverzameling, respons en weging

De belangrijkste gegevensverzameling vond plaats via
enquêtering van studenten. Gedurende de eerste vier
jaren in het bestaan van de Studentenmonitor is een
schriftelijke vragenlijst gebruikt, in jaar drie en vier in
combinatie met een internetvragenlijst. Analyses in
het vierde jaar (Studentenmonitor 2003) wezen uit
dat er geen zichtbare bezwaren bestaan tegen een online enquêtering. Daarom is vanaf 2004 overgegaan
op een volledig online afname van de Studentenmonitor.
De dataverzameling voor de Studentenmonitor 2006
vond plaats in de maanden mei, juni en een deel van
juli 2006.
De internetenquête is geprogrammeerd met behulp
van het softwarepakket Dimensionnet van SPSS
waarbij gebruik is gemaakt van routering en randomisatie van vragen, databasebewerking, tussentijdse
correctie en responsberekeningen.
De respondenten zijn benaderd via een speciale mailing van de IB-Groep. In de brief stond een verwijzing
naar de website: www.studentenmonitor.nl, waarop
de vragenlijst te raadplegen was, en was voor elke afzonderlijke student een unieke toegangscode afgedrukt. Met deze code kon de student inloggen in de
vragenlijst. De toegangscode is later gekoppeld aan
een versleuteld nummer van de IB-Groep, wat toevoeging van achtergrondkenmerken mogelijk maakt.

Studentenmonitor 2006

Gedurende de dataverzamelingsperiode is tweemaal
een schriftelijk rappel uitgezet aan alle studenten die
nog niet hadden gerespondeerd of anderszins (bijvoorbeeld via e-mail of telefonisch) hadden gereageerd. De studenten waarvan de brieven retour afzender zijn gekomen, zijn buiten de rappels gehouden.
De studenten konden als dank voor het invullen van
een vragenlijst kans maken op een prijs (mp3-speler
of cadeaubon). Na beëindiging van de enquête is direct teruggekoppeld aan de studenten wie er behoorden tot de winnaars. De winaars zijn bepaald met behulp van een random loting in de software. In geval
van acceptatie van de prijs konden studenten hun
adres invullen. De prijzen zijn verstuurd in september
2006.
Na sluiting van de dataverzameling hadden 14.698
studenten de enquête ten minste eenmaal geopend
(de bruto-respons). Het bruto-responspercentage is
daarmee 36% van 40.704 bereikte studenten (na correctie voor niet ontvangen lijsten en retour afzender).
Tabel 5 geeft een overzicht van de totale responsaantallen en responspercentages.
Voor de berekening van de respons is verder gekeken
naar het deel van de vragenlijst dat studenten hebben
ingevuld. De software die gebruikt wordt voor de webenquête registreert het nummer van de laatste ingevulde vraag. Alleen studenten die de volledige vragenlijst of een substantieel deel van de lijst (tot en met
het onderdeel over de kans om af te studeren) hebben
ingevuld, zijn meegenomen in de uiteindelijke dataset.
De studenten die vóór dit onderdeel zijn afgehaakt,
zijn buiten de analyses gehouden (de groep 'onvolledig
verwijderd’).

Studentenmonitor 2006

Tabel 4: Overzicht totale respons Studentenmonitor 2006
Steekproef
Steekproef
Aangeschreven
Correctie voor niet bereikt
Aantal studenten bereikt
Respons
Onvolledig verwijderd
Onvolledig opgenomen
Volledig ingevuld
Totaal bruto respons
Totaal bruikbare respons
Responspercentage
Bruto
Bruikbaar

48.500
46.030
5.326
40.704
664
988
13.046
14.698
14.034
36%
34%

* Correctie voor niet bereikt en adres onbekend: ongeveer 17%

Van de totale groep was 88 procent (N=12.379) op het
moment van dataverzameling daadwerkelijk ingeschreven in het hoger onderwijs. Drie procent
(N=444) was inmiddels gestopt met de opleiding en
negen procent was inmiddels afgestudeerd (N=1.212).
Deze groepen uitgesloten brengt de bruikbare respons
op 34 procent.
Figuur 1 geeft een overzicht van de bruto responspercentages naar soort hoger onderwijs en sector. De
respons in het wo was beter dan in het hbo (39% versus 33%). In het wo respondeerden studenten in de
sector Recht en Economie het slechts; binnen het hbo
zaten de slecht responderende studenten bij Economie. Studenten Gezondheidszorg (hbo en wo), Techniek, Natuur en Gedrag & Maatschappij (wo) respondeerden het best.

11

ho

T

36

wo

T
tc
gm

39
40
42

re
ec

32
31

gz
te
na

45
43
42

hbo

lb
T
ow

34
32
34

tc
gm

30
32

ec
gz
te

28
36
34

lb

31

0

Figuur 1:
en sector

10

20

30

40

50

60

Responspercentages naar soort hoger onderwijs

Tabel 5 toont de respons van de masterstudenten. Deze respons kwam in totaal op 40 procent (resp. 39%,
42% en 40%). De bruikbare respons (afgestudeerden
en studiestakers buiten beschouwing gelaten) was 34
procent (resp. 33%, 36% en 34%).
Tabel 5: Respons master Studentenmonitor 2006

populatie
bruto steekproef
respons
gestopt
afgestudeerd
gecorrigeerd %*
bruikbaar %

geen mutatie/
onbekend
23.751
3.200
872
10
154
39%
33%

mutatie wo
2.158
2.085
622
21
81
42%
36%

instroom hbo
4.385
2.440
684
30
86
40%
34%

De bruikbare respons van ruim 14.000 studenten is
qua omvang voldoende om betrouwbare generaliserende uitspraken te doen over de Nederlandse studentenpopulatie, maar doet geen recht aan de proportionele verdeling van de CROHO-onderdelen en studiejaren in de populatie. Bovendien is binnen de groep
masterstudenten vanwege een oververtegenwoordiging van mobiele studenten (binnen wo en vanuit hbo)
de verdeling onevenwichtig. Sinds de aanvang van de
Studentenmonitor blijkt dat vrouwelijke studenten
zijn oververtegenwoordigd in de steekproef vanwege
een grotere responsbereidheid.
Deze afwijkingen zijn gecorrigeerd door middel van
een wegingsprocedure. De weegfactor is bepaald door
de proportie van een subgroep in de totale populatie
te delen door de proportie van dezelfde subgroep in de
totale responsgroep.
Bijvoorbeeld: als een groep studenten 12 procent van
de populatie vertegenwoordigt en acht procent van de
responsgroep, dan is de weegfactor: 12 gedeeld door 8
is 1,5. De weegfactor van deze subgroep wordt dan
bepaald op 1,5 wat wil zeggen dat de groep anderhalf
keer meeweegt in de resultaten.
Figuur 2 en Figuur 3 geven een schematisch overzicht
van de samenstelling van de steekproef naar studiefinancieringskenmerken van zowel de gewogen als de
ongewogen steekproef. De gebruikte afkortingen hebben de volgende betekenis:
 bb=basisbeurs;
 ab=aanvullende beurs;
 rl=rentedragende lening;
 vt=voltijd; dt=deeltijd.

* Correctie voor niet bereikt en adres onbekend: ongeveer 17%

12

Studentenmonitor 2006

Na het toepassen van de weging zijn de gegevens analysegereed gemaakt door koppeling van achtergrondkenmerken uit de CRIHO-bestanden, indikking en
clustering van het materiaal door middel van factoranalyses en opschoning van open antwoorden. Deze
laatste procedure is gehanteerd bij vragen waarbij
men een getal kon invullen. Steeds zijn de onderste en
bovenste twee procent van de verdeling buiten de
analyses gehouden om te voorkomen dat incidentele
buitenproportionele bedragen of uren het gemiddelde
naar boven of beneden te sterk zouden beïnvloeden.
Op basis van de studiefinancieringgegevens is hierna
een correctie toegepast op het kenmerk opleidingsvorm (voltijd-deeltijd), woonsituatie en studiefinancieringskenmerken.
Dit zijn de centrale studentkenmerken voor de vervaardiging van de tabellen die worden ontsloten op
www.studentenmonitor.nl.
De etniciteit van de studenten is vastgesteld aan de
hand van gegevens uit het CRIHO (geboorteland van
ouders en student) en aangevuld met vragenlijstgegevens. Hierbij zijn WBEAA-normen2 als uitgangspunt
genomen.
De sociaaleconomische status is bepaald met behulp
van het opleidingsniveau, het beroepsniveau en het
inkomen van de ouders. Een verantwoording hiervan
en de totstandkoming van alle overige factoren is opgenomen in de bijlage.

2

Wet Bevordering Evenredige Arbeidsdeelname Allochtonen.

Studentenmonitor 2006

13

thuis (2208)
bb (3649)
uit (1485)
nom (5483)
thuis (1053)
ab (1789)

sf+ (6247)

thuis (288)

uit (736)

leen (765)

vt (6634)

uit (476)
thuis (113)
sf- (387)

hbo (7762)

uit (274)
thuis (113)
dt (1128)
uit (1016)
steekproef (12396)
uit (292)
dt (305)
thuis (13)
uit (499)
wo (4633)

sf- (513)
thuis (64)
uit (933)

vt (4328)

leen (1173)
thuis (240)
sf+ (3815)

uit (411)

ab (628)
thuis (217)
nom (2642)
uit (1417)
bb (2014)
thuis (597)

Figuur 2:

14

Samenstelling respondentgroep naar achtergrondkenmerken: gewogen respons.

Studentenmonitor 2006

thuis (944)
bb (1774)
uit (830)
nom (2614)
thuis (486)
sf+ (2940)

ab (840)
thuis (89)

uit (372)

leen (326)

vt (3128)

uit (237)
thuis (36)
sf- (188)

hbo (3747)

uit (152)
thuis (57)
dt (619)
uit (562)
steekproef (12355)
uit (414)
dt (437)
thuis (23)
uit (644)
wo (8608)

sf- (749)
thuis (105)
uit (1675)

vt (8171)

leen (2193)
thuis (518)
sf+ (7422)

uit (833)

ab (1208)
thuis (375)
nom (5229)
uit (2990)
bb (4021)
thuis (1031)

Figuur 3:

Samenstelling respondentgroep naar achtergrondkenmerken: ongewogen respons.

Studentenmonitor 2006

15

1.5

Afgestudeerden in de steekproef

In totaal waren 1.212 studenten in de steekproef inmiddels afgestudeerd. Deze studenten vulden de reguliere vragenlijst niet in, maar werden als afgestudeerden doorverwezen naar een aantal verdiepingsvragen
over hun arbeidsmarktpositie.
Tabel 6 toont de resultaten van deze verdiepingsvragen.
Tabel 6: Arbeidsmarktsituatie van afgestudeerden
baan
geen baan
totaal afgestudeerd
volledige aansluiting bij opleiding
gedeeltelijke aansluiting bij opleiding
geen aansluiting bij opleiding
totaal met baan

%
79
21
100
%
63
25
13
100

N
962
250
1.212
N
603
236
123
962

%
50
19
10
79

Voor 13 procent van de afgestudeerden met een baan
is er geen aansluiting tussen opleiding en baan (18%
in 2005; 20 procent in 2004). Dit komt overeen met
tien procent van de totale groep afgestudeerden (14%
in 2005; 15% in 2004).

1.6

Studiestakers in de steekproef

Een andere groep die buiten de reguliere analyses valt
is die van de studiestakers. Dit zijn alle studenten die
zonder een diploma met de opleiding zijn gestopt in
het jaar dat zij benaderd zijn voor de Studentenmonitor 2006. Het betreft 444 studenten, waarvan tweederde eerstejaars.
Aan deze studenten zijn twee aanvullende vragen gesteld. De eerste vraag had betrekking op de redenen
van studiestaken; de tweede vraag op het toekomstperspectief van de studenten.

Aantal en percentages. Bron: OCW Studentenmonitor 2006.

Acht van de tien afgestudeerden in de steekproef
(79%) heeft een baan (in 2005 was dit 77%; in 2004
74%). Voor ruim zes van de tien afgestudeerden met
een baan geldt dat deze baan volledig aansluit bij de
opleiding die zij hebben gevolgd (60% in 2005; 57% in
2004). Deze percentages komen overeen met 50 procent van de afgestudeerden in de steekproef (46% in
2005; 42% procent in 2004).
Bij 25 procent van alle afgestudeerden met een baan
sluit deze gedeeltelijk aan bij de opleiding (22% in
2005; 23 procent in 2004). Dit staat gelijk aan 19 procent van alle afgestudeerden in de steekproef.

16

Tabel 7 toont de belangrijkste redenen van studiestaken en Tabel 8 geeft een overzicht van het toekomstperspectief van de studiestakers.
Voor de eerstejaars geldt vooral dat zij de opleiding
niet interessant genoeg vonden. Dit duidt op een verkeerde studiekeuze, onvoldoende voorlichting of een
slechte keuzeoriëntatie.
Voor de ouderejaars spelen vooral ook persoonlijke
omstandigheden een rol. En in het hbo is de onaantrekkelijkheid van de beroepsperspectieven vaak een
motief voor studiestaken.

Studentenmonitor 2006

Tabel 7: Belangrijke redenen om voortijdig met de studie te
stoppen
eerste- ouderejaars
jaars

hbo

wo

totaal

niet interessant
persoonlijke
omstandigheden
geen aantrekkelijke
beroepsperspectieven

46

23

39

38

39

26

41

30

32

31

28

22

32

22

26

slechte kwaliteit opleiding

13

16

19

10

14

opleiding te moeilijk

15

8

9

15

12

financiële redenen

7

17

7

12

10

baan gevonden
onvoldoende
studiebegeleiding

7

16

5

13

10

9

12

11

9

10

slechte kwaliteit docenten
geen recht meer op
studiefinanciering

8

11

13

6

9

6

12

5

10

8

zorgtaken

4

9

6

6

6

bindend studieadvies

6

3

7

3

5

reizen

4

4

4

5

4

opleiding buiten ho

4

3

5

3

4

in buitenland studeren

3

1

1

3

2

andere redenen

28

30

27

30

29

Percentage studenten voor wie aangegeven redenen belangrijk of
heel belangrijk waren. Bron: OCW Studentenmonitor 2006.

Eén op de vijf studiestakers is definitief gestopt met
studeren (Tabel 8).
Tabel 8: Toekomstperspectief studenten die voortijdig met
opleiding zijn gestopt

andere opleiding in ho
volgen
wil studie later weer
oppakken
andere opleiding buiten
ho volgen
definitief gestopt met
studie

eerstejaars

ouderejaars

hbo

wo

totaal

63

41

58

54

56

11

27

15

18

16

8

9

11

6

8

18

23

17

22

20

Bijna tien procent gaat een opleiding volgen buiten
het hoger onderwijs. Ruim 60 procent van de eerstejaars en 40 procent van de ouderejaars is van plan
volgend jaar een andere ho-opleiding te gaan volgen.
In totaal is 16 procent voornemens op een later tijdstip dezelfde studie te continueren. Dit geldt voor 27%
van de ouderejaars.

1.7

Opbouw van het rapport

Het rapport bestaat uit de volgende onderdelen.
Hoofdstuk 2 beschrijft de kernresultaten van de Studentenmonitor 2006. Hierin komt een aantal centrale
onderwerpen van de Studentenmonitor aan bod: een
typering van de Nederlandse studenten; studievoortgang, motivatie en inzet; kwaliteit, studeerbaarheid
en docenten; inkomsten, uitgaven en studiefinanciering; tijdbesteding; studiekeuze en aansluiting; internationalisering.
In hoofdstuk 3 staat de overgang van bachelor naar
master centraal: welke keuzes maken studenten na
hun bachelor, waar halen zij hun informatie vandaan
en hoe wordt de selectie bij toelating tot een master
ervaren?
Hoofdstuk 4 gaat uitgebreid in op de studievoortgang
van studenten en beschrijft binnen dit thema de
trends sinds 2004 en determinanten van studievoortgang, gerelateerd aan de positie en financiële situatie
van studenten.

Percentages. Bron: OCW Studentenmonitor 2006.

Studentenmonitor 2006

17

Hoofdstuk 5 karakteriseert een aantal studenttypen
zoals onder andere de toekomstige zelfstandig ondernemer, de toekomstige ambtenaar, studenten met
ambities voor het docentschap, de internationaal mobiele student.
In hoofdstuk 6 gaan we tenslotte in op het profiel van
de uitzonderlijk gemotiveerde student. In dit hoofdstuk staat een typering centraal. Ook vergelijken we
het aantal uitzonderlijk gemotiveerde studenten
trendmatig in de periode 2000-2006.
Het rapport eindigt met een aantal bijlagen: een overzicht van opgenomen figuren en tabellen, een verantwoording van de schaalconstructies en een lijst met
gebruikte afkortingen.
Voor de Studentenmonitor is zoals gebruikelijk een
omvangrijke set tabellen geproduceerd van alle opgenomen vragen. Vanaf 2006 worden deze niet meer
schriftelijk gepubliceerd. Alle tabellen van de Studentenmonitor 2006 zijn overzichtelijk gerubriceerd te
vinden op: www.studentenmonitor.nl, de officiële
website van de Studentenmonitor.
Op deze site zijn eveneens alle rapporten van de Studentenmonitor die sinds 2000 zijn verschenen, te
downloaden.

18

Studentenmonitor 2006

2 Kernindicatoren
2006
2.1

Studentkarakteristieken

Het percentage deeltijdstudenten naar sector is weergegeven in Figuur 5. In totaal studeert 14 procent in
deeltijd. Het hbo kent meer deeltijdstudenten (19%)
dan het wo (6%).
ho

De totale studentenpopulatie bestaat voor 51 procent
uit vrouwen en voor 49 procent uit mannen. In het wo
is deze verhouding 50/50. Figuur 4 toont de aantallen
mannen en vrouwen per sector. In absolute zin trekken de sectoren Economie (hbo), Onderwijs (hbo) en
Techniek (hbo) de meeste studenten. In het wo zitten
de meeste studenten bij Gedrag & Maatschappij.

De hbo-sectoren Gezondheidszorg, Gedrag & Maatschappij en Onderwijs kennen onevenredig veel vrouwen (ruim 70%). Dit geldt, zij het iets minder sterk,
ook voor het wo. Daar treffen we veel vrouwelijke studenten aan in de sectoren Gezondheidszorg, Gedrag &
Maatschappij en Taal & Cultuur (ruim 60%). Vrouwelijke studenten zijn zwaar ondervertegenwoordigd in
de sector Techniek (in het hbo 14% en in het wo 18%)
en in iets mindere mate in de wo-sector Natuur
(33%).

gm

wo

wo

gz
te
na
lb
tc
gm
ec
hbo

gz
te
lb
0

30.000

60.000

90.000

120.000

vro uw

Figuur 4: Samenstelling studentenpopulatie naar geslacht
(absolute aantallen)

Studentenmonitor 2006

10%
8%
16%

ec 3%
gz 3%
te 1%
na
lb
T

ow

hbo

14%
6%

tc
gm
re

re
ec

man

T
T

1%
0%

ow
tc
gm
ec
gz
te
lb
0%

19%
37%
10%
26%
11%
15%
11%
14%

10%

20%

30%

40%

50%

Figuur 5: Samenstelling studentenpopulatie naar opleidingsvorm (% deeltijdstudenten)

19

De meeste deeltijders vinden we in de hbo-sectoren
Onderwijs (37%) en Gedrag & Maatschappij (26%). In
het wo studeren verhoudingsgewijs veel deeltijdstudenten in de sectoren Recht (15%) en Taal & Cultuur
(10%). Deeltijders komen nauwelijks voor in de wosectoren Natuur en Techniek.

T

23

T

24

tc

24

36
41
34

gm

24
35
23
33

ec

23

De meeste voltijdstudenten wonen tijdens hun studie
niet meer thuis (56%). In totaal 44 procent woont nog
bij hun ouders (Figuur 7).

35

gz

23

te

24

35
34

na

23

lb

24

dt

35

T

22
37

ow

wo

23

vt

34

tc

25
34

gm

22

ec

22

dt

31
36

gz

22
33

te

22

o uderejaars

4

eerstejaars

6

eerstejaars

78
58

42

o uderejaars

9

eerstejaars

16

91
84

o uderejaars

50

50

eerstejaars

69

31

23

0%

0

10

20

30

40

20% 40%

60% 80% 100%

50
thuiswo nend

uitwo nend

deeltijd

Figuur 6: Gemiddelde leeftijd studentenpopulatie naar voltijd en deeltijd

20

94
22

36

lb

vo ltijd

96

o uderejaars

vt

wo

re

hbo

35

hbo

ho

De samenstelling van de studentenpopulatie naar leeftijd (op basis van de gegevens van de IB-Groep, peildatum mei 2006) is weergegeven in Figuur 6.

De gemiddelde leeftijd van alle voltijdstudenten is 22
jaar en 11 maanden (22 jaar en 5 maanden in het hbo
en 23 jaar en 8 maanden in het wo).
Het leeftijdverschil tussen hbo en wo-voltijdstudenten
bedraagt 15 maanden (1 jaar en 3 maanden); voor
deeltijders is dit verschil 17 maanden (1 jaar en 5
maanden).
In het hbo zijn de studenten in de sectoren Economie
en Gezondheidszorg het jongst (22 jaar) en in de sector Taal & Cultuur (ook: Kunst) het oudst (24 jaar en 6
maanden).
In het wo zijn de studenten in de sectoren Taal & Cultuur en Landbouw gemiddeld ongeveer een jaar ouder
dan de overige wo-studenten. Deeltijders zijn met gemiddeld 34 jaar en 10 maanden bijna twaalf jaar ouder dan voltijdstudenten.

Figuur 7: Uit- en thuiswonende studenten naar opleidingsvorm en studiejaar (%)

Studentenmonitor 2006

Eerstejaars en jongere studenten wonen overwegend
thuis (60%) en ouderejaars en oudere studenten
meestal zelfstandig (62%). Dit geldt ook voor deeltijdstudenten (91%). Van de hbo-studenten woont 55
procent thuis tegenover 26 procent in het wo.

Het aantal allochtone studenten is verhoudingsgewijs
het grootst in de hbo-sector Economie (20%) en de
wo-sector Recht (20%), gevolgd door de wo-sector
Economie en de hbo-sector Gedrag & Maatschappij
(beide met 17 procent allochtone studenten).

In het hbo wordt 15 procent tot de allochtone bevolkingsgroep gerekend; in het wo is dit 14 procent.
(Figuur 8). Dit gebeurt aan de hand van WBEAAnormen3; op basis van het geboorteland van de ouders
en het eigen geboorteland.

Figuur 9 toont het opleidingsniveau van de ouders van
studenten in het hoger onderwijs. Van hen heeft het
grootste deel een studie aan het hbo afgemaakt
(31%). Ouders van wo-studenten zijn doorgaans hoger
opgeleid dan ouders van hbo-studenten. Zo heeft 30
procent van de ouders van wo-studenten een wetenschappelijke opleiding tegenover 13 procent van de
ouders van hbo-studenten. Andersom heeft 29 procent van de ouders van hbo-studenten een lage opleiding (po, vmbo, mavo) tegenover 16 procent van de
ouders van wo-studenten.

86

auto chto o n

85
10

taal niet- NL

11

subj. allo chto o n 43
14

allo chto o n

15

0
hbo

20

40

60

80

100

wo

Figuur 8: Etniciteit studentenpopulatie naar soort hoger
onderwijs (% voltijdstudenten)

Wanneer studenten zelf aangeven tot welke groep zij
zich rekenen, rekent vier procent in het wo en drie
procent in het hbo zich tot de allochtone bevolkingsgroep. Verder spreekt tien tot elf procent een andere
taal thuis dan de Nederlandse. Binnen de Studentenmonitor 2003 sprak zes tot zeven procent thuis een
andere taal en in 2004 acht tot negen procent.

3

wo

WBEAA: Wet Bevordering Evenredige Arbeidsdeelname
Allochtonen

Studentenmonitor 2006

30

13

hbo

30
21

mbo , havo , vwo
16

po , vmbo , mavo
0
hbo

10

33

28
29

20

30

40

wo

Figuur 9: Hoogste opleidingsniveau van de ouders naar
soort hoger onderwijs (% voltijdstudenten)

Het gezamenlijk netto-maandinkomen van de ouders
is weergegeven in Figuur 10. Ouders van wostudenten verdienen maandelijks meer dan ouders
van hbo-studenten. Studenten die nog thuis wonen
hebben gemiddeld genomen ouders met een lager inkomen dan studenten die niet meer thuis wonen.

21

0- lening

3.692

alleen rl

3.605

bb+ab+rl

2.227

bb+rl

4.040

bb+ab

2.133

alleen bb

4.167
3.044

0- lening

3.243

alleen rl

3.121

bb+ab+rl

alleen bb

3.804

vt

3.655

dt

2.831

vt

3.244

wo

wo

dt

hbo

3.187

1.000

2.000

3.000

5.000

Figuur 10: Gemiddeld maandelijks netto inkomen van de
ouders (€)

Figuur 11 toont de arbeidsparticipatie van ouders onderscheiden naar opleidingsvorm en soort hoger onderwijs. De verschillen in arbeidsparticipatie zijn omvangrijker tussen ouders van voltijd- en deeltijdstudenten, dan tussen ouders van hbo en wo-studenten.

26
3 7

90

dt

2

81

vt

17
2 6

92

dt

4

51

vt

45
7

77

dt

6

59

vt
0%

4.000

2

72

vt

20%

verricht betaalde arbeid

40%
werklo o s

16

35
7

81

3.646

0

22

wo

3.506

hbo

wo
hbo

3.044

dt

hbo

2.244

geen SF

totaal

vader

3.177

bb+ab

verzorger

2.424

bb+rl

moeder

thuiswonend

geen SF

In totaal 83 procent van de vaders van voltijders verricht betaalde arbeid tegenover 57 procent van de vaders van deeltijders. Dit heeft te maken met het feit
dat deeltijdstudenten gemiddeld genomen 12 jaar ouder zijn dan voltijdstudenten waardoor meer ouders
gepensioneerd zullen zijn.
De verschillen in arbeidsparticipatie van ouders van
hbo- vergeleken met het wo is niet zo groot. Het algemene beeld is dat moeders en vaders van hbostudenten vaker betaalde arbeid verrichten dan van
wo-studenten.
Verder werken gemiddeld genomen meer vaders
(83%) dan moeders (69%) van voltijdstudenten.
Daarnaast verrichten vaders (85%) van autochtone
studenten vaker betaalde arbeid dan vaders van allochtone studenten (71%).

verzorgster

uitwonend

Het inkomen van ouders van thuiswonende studenten
is 155 euro per maand lager dan dat van ouders van
uitwonende studenten. Deeltijdstudenten hebben ouders met een gemiddeld lager inkomen dan voltijdstudenten. Ouders van allochtone studenten verdienen
maandelijks minder dan ouders van autochtone studenten.

60%

80%

13

100%

niet beschikbaar

Figuur 11: Arbeidsparticipatie ouders naar soort hoger onderwijs en wo en opleidingsvorm (%)

Het beroepsniveau van ouders is, onderverdeeld in
drie categorieën, weergegeven in Figuur 12.
De indeling naar drie groepen is als volgt gemaakt:

Studentenmonitor 2006

wo
hbo

dt

26

vt

17

29

wo

midden

38
71

10

75

15

26

7

66

17

0%
laag

27

33

10

vt

73

20%

40%

60%

10

80%

100%

ho o g

Figuur 12: Beroepsniveau ouders naar soort hoger onderwijs en opleidingsvorm (%)

Studentenmonitor 2006

vt

0%
ses- laag

29

34

23

dt
vt

31

40

43
27

55
36

35

20%

40%

ses- midden

18
29

60%

80%

100%

ses- ho o g

Figuur 13: Sociaaleconomische status naar soort hoger onderwijs en opleidingsvorm (%)

36

37

19

dt

dt

50

36

vt

vt

37
33

dt

dt

hbo

vader
moeder

verzorgster

verzorger

Ongeveer 49 procent van de vaders van wo-studenten
werkt op een hoog beroepsniveau tegenover 36 procent van de vaders van hbo-studenten. Ouders van
hbo-studenten zijn in grotere mate vertegenwoordigd
in het lagere beroepsniveau dan ouders van wostudenten.
Vaders verrichten vaker arbeid binnen het hogere beroepsniveau (43%) dan moeders (12%). Verder hebben ouders van voltijdstudenten gemiddeld genomen
een hoger beroepsniveau dan ouders van deeltijdstudenten. Tussen vaders van voltijd- en deeltijdstudenten (43 en 29%) zijn de verschillen groter dan tussen
moeders van voltijd- en deeltijdstudenten (12 en 8%).

De sociaaleconomische status van ouders is gebaseerd op hun opleidingsniveau, beroepsniveau en netto maandinkomen. Deze drie aspecten zijn in de voorgaande drie figuren uitgewerkt. Figuur 13 typeert de
steekproef naar sociaaleconomische status (ses) op
basis van deze drie indicatoren.
De sociaaleconomische status van ouders van voltijdstudenten is hoger (35% ses-hoog) dan dat van deeltijdstudenten (20% ses-hoog). Ouders van hbostudenten hebben over het algemeen een lagere sociaaleconomische status dan ouders van wo-studenten.

wo

handarbeid);
 midden (semi-geschoolde handarbeid, geschoolde en leidinggevende handarbeid, overige hoofdarbeid);
 hoog (middelbaar leidinggevend of commercieel beroep,
middelbaar intellectueel of vrij beroep, hoger leidinggevend beroep, hoger intellectueel of vrij beroep).

hbo

 laag (agrarisch beroep en ongeschoolde en geoefende

Figuur 14 toont het percentage studenten met een
beperking. In totaal 8,4 procent van de geënquêteerde
studenten kampt met een ziekte of beperking.
Dit zijn alle studenten die aangaven dat zij een handicap, een (chronisch) lichamelijke ziekte, een (chronisch) psychische ziekte, een functiebeperking of een
andere ziekte of aandoening hebben. Binnen de sector
Gedrag & Maatschappij in het hbo zien we het hoogste
aantal studenten met een beperking (12%); in de sector Techniek (6%) het laagste. In het wo heeft de sector Taal & Cultuur het grootste aandeel studenten met
een beperking (10%); Economie het kleinste (4%).

23

T

2

T

2

7

1

gm

gz

2

te

2

na

2

2

1

1
5
1
5

2

2
4

4

T

2

ow
tc

3

ec

3

beperking

ziekte

16

4

6

8

10

12

anders

16

Onder hoogst genoten vooropleiding in het secundair
onderwijs wordt de opleiding in het secundaire onderwijs verstaan die is afgerond met een diploma.
De traditionele routes komen het meest voor: van havo naar hbo (57% van de hbo-studenten) en van vwo
naar universiteit (84% van de wo-studenten).

24

79
81

12

86

5

94

te 3

8

na

8

88
88
17

4

77

T

26

57

15

ow

26

57

13
32
50

34

ec

15
49

39

havo

21
52

32

0

14

63

15

lb

13

62

22

gz

mbo

45

19

gm

te

Figuur 14: Studenten met een beperking (%)

81

re 3

tc

2

84

17

ec

41

41

gm

0
1
4

2

tc

lb

1

6
3
3

0

2

4

2

lb

3
7

1

13

gz

2
5

gm

te

2

5

2

gz

2

6

2

17

T

1

4

lb

T

ho

wo

1

4

1

ec

2

5

2

re

hbo

1

wo

tc

2

5
5

Van alle hbo-studenten heeft 15 procent een vwoopleiding afgerond. De doorstroom van havo (via hbo)
naar universiteit is meer gangbaar voor de sectoren
Gedrag & Maatschappij (17%), Recht (16%), Taal &
Cultuur (16%) dan voor de bètasectoren (Gezondheidszorg 5%, Techniek 9%, Natuur 9%). In het hbo
studeert het grootste aantal studenten met een vwovooropleiding binnen de sector Techniek (32%) en het
laagste aantal binnen de sector Landbouw (11%).

hbo

ho

Van de uitwonende studenten kampt 10 procent met
een beperking; van de thuiswonenden zes procent.
Studenten met een beperking zijn gemiddeld ongeveer
een jaar ouder dan de studenten zonder beperking.

20

40

vwo

o verig

60

11

80

100

Figuur 15: Hoogst genoten vooropleiding in het secundair
onderwijs naar soort hoger onderwijs (%)

Studentenmonitor 2006

De studievoortgang is gemeten aan de hand van het
aantal behaalde studiepunten, het maximaal aantal te
behalen studiepunten, de opleidingsduur in maanden
en de verbruikte opleidingstijd in maanden volgens de
formule: het percentage studiepunten dat feitelijk behaald is gedeeld door het percentage studiepunten dat
behaald had moeten worden gezien de verbruikte opleidingstijd. Studenten die precies op schema lopen
behalen volgens deze berekening een studievoortgang
van 100 procent. In hoofdstuk 4 wordt uitgebreid op
deze materie ingegaan.
Figuur 16 toont de studievoortgang per studierichting
opgedeeld in vijf categorieën:
 <50% gerealiseerd
 50-75% gerealiseerd
 75-90% gerealiseerd
 op schema (tussen 90 en 120%)
 >120% gerealiseerd

ho

T

10

T

14

tc

12

gz

8

Studentenmonitor 2006

31

na

13

lb

14

7

24

5
5

28

8
10

tc

5

gm

10

19

ec

7

20

28

37

gz

8

19

26

42

te

6

20

lb

9

20
18

75- 90%

50

5

44

8
8
5
12

40

22

40

6

41

22

20

8

40

24

22

6

32

ow

20

6

24

20

22

4

17

21
24

20

6
21

45

21

33

50- 75%

5

24

T

<50%

27
31

39

20

5

23

34

19

7
28

19
23

20

te

0

In totaal loopt 36 procent van de studenten op schema
(28% in het wo; 40% in het hbo). Tien procent loopt
achter op schema (heeft minder dan de helft van de
geprogrammeerde onderdelen succesvol afgerond).
Zeven procent loopt sterk voor op het programma.
In het hbo zijn de verschillen tussen de sectoren vrij
klein, met uitzondering van de sector Taal & Cultuur
(inclusief Kunst) waar een relatief groot deel (50%) op
schema loopt.
In het wo lopen relatief weinig studenten op schema
in de sector Techniek (17%) en Recht (21%). Relatief
veel wo-studenten in de sector Gezondheidszorg lopen
op schema (45%). In het hbo behalen mannen iets
meer voortgang dan vrouwen (gemiddeld 91% versus
89%). In het wo is de studievoortgang van vrouwen
beter dan die van mannen (83% versus 80%).

32
29

19

ec

22

31

11

re

36

23

24

17

gm

wo

Studievoortgang, motivatie en inzet

hbo

2.2

11

38

60

80

100

o p schema

>120%

Figuur 16: Studievoortgang: percentage van de geprogrammeerde studielast behaald

Aan studenten is gevraagd hoe groot zij de kans schatten (in procenten) dat ze het einddiploma van hun
studie behalen (Figuur 17).
De kans dat men het diploma haalt, schatten studenten in op 91 procent. Verschillen tussen de sectoren
zijn zeer gering. Naarmate een student vordert in de
studie, schat deze de kans op het behalen van het
einddiploma groter in.
Naarmate de inzet van de student groter is, stijgt de
geschatte kans op het behalen van het einddiploma.

25

Verder schatten uitwonende studenten hun kans groter in dan thuiswonende studenten.

14

ho

12
T

wo

10

94

T

85

tc

86

gm

86

93

8

94

re

95

80

6

94

ec

87

6

83

na

84

6

7
6

5

96

4

94

te

94

5

5
4

6

5

4

2

95

lb

86

T

81

ow

93

0

93

hbo to taal

wo to taal

92

2003

2005

83

tc

84

2004

ho to taal

2006

92

gm

78

ec

81

Figuur 18: Voltijdstudenten (%) die ongemotiveerd aan de
opleiding beginnen: trend 2003-2006

93
93

gz

84

te

81

93
92

lb

82

0
eerstejaars

20

40

60

80

100

o uderejaars

Figuur 17: Kans afstuderen voltijdstudenten (%)

Aan studenten is gevraagd hun motivatie aan het begin van de opleiding te duiden. In totaal begon zes
procent van de voltijdstudenten ongemotiveerd aan de
opleiding (Figuur 18: 5% in het hbo, 7% in het wo).
Verschillen tussen hbo en wo zijn klein. Deeltijders
zijn over de gehele linie meer gemotiveerd dan voltijders.

26

6

86

gz

hbo

93

83

Een vergelijking van de motivatie aan het begin van de
opleiding met de motivatie op dit moment leert ons
dat deze afneemt gedurende de studie. Zo’n 43 procent van de voltijders kampt met motivatieverlies gedurende de opleiding (ongeveer 4600 studenten), bij
17 procent nam de motivatie toe. Het motivatieverlies
is in het hbo groter dan in het wo.
Aan de 4600 voltijdstudenten die hun motivatie zagen
afnemen is gevraagd wat hieraan ten grondslag lag.
De belangrijkste redenen van deze afgenomen motivatie zijn: slechte administratie/organisatie (35%), opleiding niet uitdagend (28%), slechte docenten (21%),
opleiding maakt beloften niet waar (19%), verkeerd
beeld van de opleiding bij aanvang (16%) en het niveau van de opleiding is te laag (15%).

Studentenmonitor 2006

In de sectoren Onderwijs (2%) en Taal & Cultuur (incl.
Kunst, 3%) zien we relatief weinig studenten die ongemotiveerd met de opleiding starten (Figuur 19).

14

12
12

14

11

10
10 9

12
8

9
8

8

10

7

7

7

6
6

8

6 6

6

6

4

5

4
4

2

4

4

0

3
3

3

3

3

2

2
2

lb

3
2

2

gz

ec

gm

tc

ow

hbo
2003

2004

2005

2006

Figuur 19: Voltijdstudenten in het hbo (%) die ongemotiveerd aan de opleiding beginnen: trend 2003-2006

In het wo waren studenten in 2006 bij aanvang van de
opleiding het meest gemotiveerd in de sectoren Gezondheidszorg en Taal & Cultuur (4%) en het minst
gemotiveerd in de sectoren Recht (12%) en Economie
(9%): zie Figuur 20.

Studentenmonitor 2006

te

gz

ec

re

gm

tc

wo
2003

te

na

2

0
lb

4

5

4

4

4

4

4

4

4

3

6

4

5
4

7

6 6
5

5
5

4

7

6

6

6 5

5

4

7

7
6

2004

2005

2006

Figuur 20: Voltijdstudenten in het wo (%) die ongemotiveerd aan de opleiding beginnen: trend 2003-2006

De motivatie van studenten hangt nauw samen met de
inzet die zij plegen voor hun opleiding. Figuur 21 (totalen), Figuur 22 (hbo) en Figuur 23 (wo) geven de
percentages voltijdstudenten weer die zich onvoldoende inzetten voor de studie. De meting heeft
plaatsgevonden aan de hand van elf stellingen:



ik gebruik alle beschikbare tijd zoveel mogelijk om snel
af te studeren;




ik probeer steeds een zo hoog mogelijk cijfer te halen;



mijn bezigheden buiten mijn studie verhinderen mij volledig op te gaan in mijn studie;

ik vind het moeilijk om zelfstandig mijn studie te plannen;

27



waarom zou ik de studie sneller afronden dan nodig is,
het is de mooiste tijd van mijn leven;

28




ik kan alleen bij vlagen goed studeren;

24

ik ben tevreden over de studieprestaties die ik tot nu toe
heb geleverd;

20



ik vind het moeilijk me in te spannen voor oninteressante
studieonderdelen;





ik heb de neiging verplichtingen uit te stellen;
mijn zelfdiscipline is goed;
ik zou eigenlijk meer tijd moeten besteden aan mijn studie.

22

21
20

16

19

19
17 17 17

17
15

14

15

12
8

De antwoorden zijn, nadat deze in dezelfde richting
zijn gecodeerd, samengevoegd tot één factor Inzet.
Gemiddeld genomen toont 19 procent van de studenten in het hoger onderwijs onvoldoende inzet (Figuur
21). Vanaf 2003 is dit percentage gestegen. In vergelijking met uitwonende studenten is de inzet onder
thuiswonende studenten beter.
Over het algemeen zetten hbo-studenten zich meer in
voor hun studie dan wo-studenten. In 2006 toonden
17 procent van de hbo-studenten onvoldoende inzet
tegen 22 procent van de wo-studenten.
Vijftien procent van de thuiswonende studenten toont
onvoldoende inzet tegen 22 procent van de uitwonenden. Mannen (23%) tonen vaker onvoldoende inzet
dan vrouwen (14%). Deeltijdstudenten zetten zich
meer in dan voltijdstudenten. Het aantal studenten
met onvoldoende inzet neemt af naarmate men verder
gevorderd is in de studie.
Door de jaren heen fluctueert het percentage studenten dat zich onvoldoende inzet minimaal (ongeveer
16% in het hbo en ongeveer 20% in het wo). Wel lijkt
sinds 2005 het percentage ongemotiveerden meer te
zijn gestegen dan in de andere jaren.

28

4
0
hbo to taal

wo to taal

2003

2005

2004

ho to taal

2006

Figuur 21: Voltijdstudenten (%) met onvoldoende inzet (totalen): trend 2003-2006

Figuur 22 laat zien dat in 2006 in het hbo de sectoren
Economie (19%) en Onderwijs (19%) het hoogste percentage hbo-studenten kennen met onvoldoende inzet
en de hbo-sector Taal & Cultuur (9%) het laagste.

Studentenmonitor 2006

28

28

28
25

24

24

24
23 23
22

20

20

16

17

17

16

16
15

15

14

13

12

12

12

17

20 20

24

24

21

23
2121 21
21
19
18

18

18

18

22 22

1919

19

19

21
2121

23
23

18

16

16
14

14 14

12

13

13

12

12 12

1111

11

8

9

9

10

8

7

4

4

0

0

lb

te

gz

ec

gm

tc

ow

lb

na

te

hbo
2003

2004

2005

ec

re

gm

tc

wo

2006

Figuur 22: Voltijdstudenten in het hbo (%) met onvoldoende
inzet: trend 2003-2006

Het wo kent meer studenten die weinig inzet tonen
dan het hbo. In het wo is de inzet van studenten in de
sector Gezondheidszorg veel beter dan in de andere
sectoren (11 procent van de studenten Gezondheidszorg geeft aan zich onvoldoende in te zetten).
In de overige sectoren ligt dit percentage veel hoger.
In bijna alle overige wo-sectoren toont een kwart van
de studenten onvoldoende inzet, met een hoog percentage ongemotiveerden in de sector Techniek
(28%).

Studentenmonitor 2006

gz

2003

2004

2005

2006

Figuur 23: Voltijdstudenten in het wo (%) met onvoldoende
inzet: trend 2003-2006

2.3

Kwaliteit en studeerbaarheid

De tevredenheid van studenten is gemeten aan de
hand van drie indicatoren: de ervaren werkdruk, studeerbaarheid en de toegankelijkheid van docenten.
De werkdruk of zwaarte van de studie is gemeten aan
de hand van de volgende stellingen (naar dezelfde
richting gecodeerd):



er bleef naast de studie voldoende tijd over voor andere
zaken;



ik had voldoende tijd om me voor te bereiden op colleges/werkgroepen;

29



ik had voldoende tijd om me voor te bereiden op tentamens;








ik had grote moeite de stof onder de knie te krijgen;
ik vond de werkdruk niet erg groot;
ik kon het studietempo niet bijbenen;
de studie was voor mij te moeilijk;

Figuur 25 toont het percentage voltijdstudenten in het
hbo dat een hoge werkdruk ervaart. In de sector
Landbouw en Onderwijs is het percentage met een
hoge werkdruk iets hoger dan in de overige sectoren
(4%). In de sector Gedrag & Maatschappij is deze
groep het kleinst (1%).

leervakken gaven mij problemen;
8

het ontbrak mij aan studievaardigheden.

Studenten ervaren doorgaans weinig werkdruk
(Figuur 24). Ongeveer drie procent heeft last van een
hoge werkdruk.
Dit geringe percentage blijft redelijk stabiel over de
jaren heen. Er zijn weinig verschillen tussen hbo- en
wo-studenten wat betreft de door hen ervaren werkdruk.

7
6
5
5

4

4
4

3

3

3

2

7

2

6

3 3

2
2

4

3

3

3

8

2

2

2
2

2

2

2

1

1

2

2 2 2

1

1

5

0
lb

te

gz

ec

gm

tc

ow

4

hbo
3

3

3

2

3

2

3
3

3

3

2003
3

2004

2005

2006

3
2

2

Figuur 25: Voltijdstudenten in het hbo (%) die een hoge
werkdruk ervaren: trend 2003-2006

1
0
hbo to taal

wo to taal

2003

2005

2004

ho to taal

2006

Figuur 24: Voltijdstudenten (%) die een hoge werkdruk ervaren (totalen): trend 2003-2006

30

Figuur 26 geeft het percentage studenten met een hoge werkdruk in het wo. Het percentage studenten met
een hoge werkdruk is in de sectoren Techniek en Natuur (resp. 6,4% en 4,3%) en in iets mindere mate bij
Gezondheidszorg (3,5%) iets hoger dan in de andere
sectoren.

Studentenmonitor 2006

8




de studiebelasting is goed verdeeld over het studiejaar;




de syllabi waren van slechte kwaliteit;




de tentameneisen zijn vaak onduidelijk;



tentamens waren zwaarder dan ik in redelijkheid had
kunnen verwachten;




tentamens kwamen niet overeen met de tentameneisen;



de opleiding biedt voldoende voorbereiding op een toekomstige loopbaan;



in de opleiding wordt voldoende aandacht besteed aan de
beroepsmogelijkheden;



de opleiding sluit goed aan bij het werk dat ik later wil
gaan doen;



door mijn opleiding krijg ik een goed beeld van het beroep dat ik er later mee kan uitoefenen.

7
6

6
5
5

4

55

4
4
4

3

4

3
3

3

3

3

2

3

3
2

2

3

3

2
2

3

2

2
2

3
2 2
2

2

2

1
1

0
lb

na

te

gz

ec

re

gm

tc

wo
2003

2004

2005

2006

Figuur 26: Voltijdstudenten in het wo (%) die een hoge
werkdruk ervaren: trend 2003-2006

Om studeerbaarheid te meten is studenten gevraagd
aan te geven of de opleiding te volbrengen is in de tijd
die ervoor staat aan de hand van de volgende stellingen:



er is te veel overlap tussen de verschillende studieonderdelen;



de samenhang in het onderwijsprogramma is onduidelijk;



ik ben tevreden over de inhoud van het studieprogramma;



er is voldoende ruimte voor invulling van keuzemogelijkheden binnen de studie;



de diverse studieonderdelen sluiten goed op elkaar aan;

Studentenmonitor 2006

de boeken en studiematerialen bieden onvoldoende
steun;
het is onduidelijk wat je moet doen ter voorbereiding van
een tentamen;
bij tentamenvoorbereiding kan ik meestal niet goed inschatten of ik de stof voldoende beheers;

belangrijke delen van de stof zijn te kort voor het tentamen behandeld;

De antwoorden zijn in dezelfde richting gecodeerd en
samengevoegd tot één factor studeerbaarheid.
Vanwege zeer kleine verschillen tussen de sectoren in
hbo en wo zijn deze figuren achterwege gelaten.
Wanneer studenten een hoge werkdruk ervaren is hun
oordeel over de studeerbaarheid van de opleiding
doorgaans negatiever. Van de studenten die een hoge
werkdruk ervaren is 19 procent negatief over de studeerbaarheid tegenover 4 procent van de studenten
die geen hoge werkdruk ervaren. Ditzelfde gaat op
voor studenten die hun docenten slecht toegankelijk
vinden. Ongeveer 17 procent van hen is negatief over
de studeerbaarheid.

31

Door vier procent van de voltijdstudenten in het hoger
onderwijs wordt er een negatief oordeel uitgesproken
over de studeerbaarheid (Figuur 27).
Hbo-studenten zijn over het algemeen (5%) iets negatiever over de studeerbaarheid dan wo-studenten
(3%). Studenten die nog bij hun ouders wonen laten
zich negatiever uit over de studeerbaarheid van hun
opleiding dan uitwonende studenten. Deeltijdstudenten beoordelen de studeerbaarheid van hun opleiding
positiever dan voltijdstudenten. In het hbo zijn studenten in de sector Onderwijs het beste te spreken
over de studeerbaarheid en studenten Landbouw het
minst. In het wo zijn er weinig verschillen tussen sectoren. Ook zijn excessen van de proportie ontevreden
studenten over de studeerbaarheid (zoals bijvoorbeeld
in de sector Recht in 2004) in 2006 vrijwel afwezig.
12

10

8

6

6

6

5

5

5

5
5

4
4

4

4
4
3

2

0
hbo to taal

wo to taal

2003

2005

2004

ho to taal

2006

Figuur 27: Voltijdstudenten (%) met negatief oordeel over
studeerbaarheid (totalen): trend 2003-2006

32

Aan de hand van acht stellingen is aan studenten gevraagd hun oordeel te geven over de docenten. De
antwoorden zijn gecodeerd in dezelfde richting en samengevoegd tot één factor die is benoemd als toegankelijkheid van docenten.



de docenten bieden voldoende steun bij problemen met
de leerstof;



de docenten geven in het algemeen helder en begrijpelijk
college;



docenten zijn niet of nauwelijks geïnteresseerd in hun
studenten;



docenten stellen het op prijs wanneer je hen buiten colleges/werkgroepen benadert met vragen;



er zijn voldoende mogelijkheden om invloed uit te oefenen op het onderwijs;





het is gemakkelijk contact te leggen met docenten;
de docenten zijn inspirerend;
de docenten geven je snel te horen of je goed of niet goed
werkt.

Vergeleken met de andere twee indicatoren (werkdruk, studeerbaarheid) ligt het percentage studenten
dat docenten negatief beoordeelt hoger (Figuur 28).
Zo'n 16 procent van de voltijdstudenten in het hoger
onderwijs ervaart hun docenten als slecht toegankelijk. Binnen het hbo ligt dit iets hoger (17%) dan binnen het wo (14%).
Studenten zijn kritischer over de toegankelijkheid van
docenten naarmate men langer studeert. Dertien procent van de eerstejaars beoordeelt hun docenten als
slecht toegankelijk tegenover 17 procent van de ouderejaars. Autochtone studenten ervaren docenten als
meer toegankelijk dan allochtone studenten. Ongeveer 31 procent van de studenten die een hoge werkdruk ervaren vinden hun docenten slecht toegankelijk,
tegenover 16 procent van degenen die geen hoge
werkdruk ervaren.

Studentenmonitor 2006

Van de studenten die de studeerbaarheid als slecht
beoordelen vindt 65 procent hun docenten slecht toegankelijk tegenover 14 procent van de studenten dat
de studeerbaarheid positief beoordeelt.

Vanaf 2003 is binnen de hbo-sector Economie een
trend naar meer toegankelijkheid van docenten te
zien.
25

25

24
23
22

20

21

20

20
19

18
18 17 17

17
16 16

15

17

17
16 16

15

15

14

14 14

13 13

13

10

10

12

17

17
15
14 14

16
14
14
13
12
11

11

11
10
8

5

5

0

0

hbo to taal

wo to taal

2003

2005

2004

ho to taal

te

gz

2006

Figuur 28: Voltijdstudenten (%) die docenten als slecht toegankelijk ervaren (totalen): trend 2003-2006

Figuur 29 geeft de percentages hbo-studenten weer
die de toegankelijkheid van de docenten negatief beoordelen.
In het hbo is er de meeste kritiek op de toegankelijkheid van docenten in de sector Economie (21%) en in
iets mindere mate in de sector Techniek (19%).
Studenten in de sector Taal & Cultuur (10%) en Landbouw (11%) hebben de minste kritiek op de toegankelijkheid van hun docenten.

Studentenmonitor 2006

lb

ec

gm

tc

ow

hbo
2003

2004

2005

2006

Figuur 29: Voltijdstudenten in het hbo (%) die docenten als
slecht toegankelijk ervaren: trend 2003-2006

Sinds 2003 is het aantal wo-studenten dat docenten
als slecht toegankelijk ervaart, afgenomen van 16
naar 14 procent.
Figuur 30 toont het percentage wo-studenten met een
negatief oordeel over de toegankelijkheid van docenten naar sector.
De groep ontevreden studenten is het kleinst in de
sector Landbouw (2%) en het grootst bij Economie
(22%) en Recht (20%).

33

25
2323
22

20

21

19

13

10

20
20

15

15

1515

14

13
11

11

11

10

10

9

8

9

levensonderhoud

563,29

385,45

boeken en leermiddelen

52,42

52,42

onderwijsretributie

124,67

124,67

budget

740,38

562,54

248,48

89,24

225,88

207,28

266,02

266,02

basisbeurs
maximale aanvullende beurs (of
veronderstelde ouderbijdrage)
basislening
toeslagen

5
55
3

lb

na

te

gz

ec

re

gm

tc

wo
2003

éénoudertoeslag

416,22

416,22

partnertoeslag

520,14

520,14

Bron: IB-Groep.

2

0

2004

2005

2006

Figuur 30: Voltijdstudenten in het wo (%) die docenten als
slecht toegankelijk ervaren: trend 2003-2006

Budget en studiefinanciering

Ieder jaar wordt door de IB-Groep het norminkomen
voor studenten vastgesteld (zie Tabel 9). Op basis van
dit norminkomen worden vervolgens de studiefinancieringsbedragen berekend. Binnen het Nederlandse
studiefinancieringsstelsel wordt de opleiding van studenten door drie partijen bekostigd: overheid, ouders
en studenten zelf.
Het norminkomen is in 2006 vastgesteld op ruim 615
euro voor uitwonende en ruim 437 euro voor thuiswonende studenten.

34

thuiswonend

financieringsbronnen

9 9

2.4

uitwonend
budgetopbouw

17

16
15

15

Tabel 9: Normbedragen studiefinanciering hoger onderwijs
01-01-2006 t/m 31-08-2006

24

Een overzicht van de maandelijkse financiële inkomsten van voltijdstudenten wordt in Figuur 31 getoond.
Uitwonende wo-studenten hebben een gemiddeld inkomen van 990 euro en uitwonende hbo-studenten
van 1055 euro. Dit ligt hoger dan het norminkomen
zoals deze door de IB-Groep is vastgesteld. Thuiswonende hbo’ers hebben een maandelijks inkomen van
665 euro en wo’ers van 642 euro.
Allereerst vergelijken we de studenten die in de nominale fase van hun studie zitten. Thuiswonende hbo’ers
hebben meer inkomen dan thuiswonende wo’ers, als
gevolg van meer studiefinanciering en meer inkomsten uit arbeid.
De hogere ouderbijdrage van wo-studenten compenseert dit verschil enigszins, maar niet substantieel.
Het bedrag dat door thuiswonende studenten in de
nominale fase wordt geleend is beperkt (42 euro per
maand).

Studentenmonitor 2006

T
uit
thuis

wo
thuis
uit
thuis

232

527

102

249
206

sf- no m

124

96

sf- leen

170

120

sf-

113

130
108
194

350

192

488

T

238

sf- no m

311

sf- leen

203
170

450

155

303

147

245

sf-

121

574

T

127

266

146

sf- no m

141

247

144

sf- leen

173 54

79

162

0

300

600

o uders/partner

20%

14%

sf-

14%

19%
23%

42%

24%

61%

23%
31%

sf- leen

36%

14%

17%

15%

29%

15%

19%

sf- no m

14%

24%

10%

37%

17%

sf-

12%

T

19%

8% 11%

40%

22%

sf- no m

22%

6% 12%

38%

22%

22%

7%

sf- leen

32%

55%

20%

52%

22%

70%

8%

0%

120

beurs

lening

20%

40%

o uders/partner

60%

80%

arbeid

o verig

100%

Figuur 32: Maandelijkse financiële inkomsten (netto) van
voltijdstudenten (% van diverse bronnen ten opzichte van
het totale inkomen)

900

1.200

arbeid

o verig

1.500

Figuur 31: Maandelijkse financiële inkomsten (netto) van
voltijdstudenten (€)

Figuur 32 geeft het relatieve aandeel van de afzonderlijke inkomstenbronnen weer in het totale financiële
inkomen (inkomsten in natura uitgezonderd).

Studentenmonitor 2006

sf- leen

36%

17%

145

159

416
511

7%

sf-

335

sf- 55

lening

155

457

212

22%

20%

39%

16%

10%

sf- no m

T
147

287

218

235

142
124

uit

198

428

T 93

hbo

259

208

thuis

uit

sf- leen

214

126

285

sf-

beurs

202

171

14%

23%

52%

23%

T

13%
14%

27%

20%

40%

sf-

hbo

T
sf- no m

sf- leen

14%

21%

22%

13%

30%

26%

22%

20%

17%

sf- no m

wo

Bij de uitwonende studenten in de nominale fase ligt
dit iets anders. Het financiële inkomen van hbo’ers
binnen deze groep is hoger dan dat van wo’ers.
Hbo’ers ontvangen een lagere ouderlijke bijdrage dan
wo’ers, maar genereren hogere inkomsten uit beurs,
lening, arbeid en overige bronnen.

Een analyse van het aandeel van de diverse bronnen
binnen het totaalinkomen van hbo- en wo-studenten
binnen vergelijkbare studiefinancieringregimes en
vergelijkbare woonsituaties levert het volgende beeld:
 Het percentage ouderlijke bijdrage (ten opzichte
van het totale inkomen) is voor wo-studenten
(thuis- en uitwonenden) in de leenfase groter dan
voor hbo-studenten.
 Het aandeel inkomsten uit arbeid (ten opzichte
van het totale inkomen) is voor wo-studenten
(thuis- en uitwonenden) in de leenfase kleiner dan
voor hbo-studenten.

35

Voor alle wo-studenten geldt dat het aandeel beurs
in hun totale inkomen iets kleiner is dan dat van
hbo-studenten.

ses- ho o g

27%

ses- midden

31%

ses- laag

34%

thuis

ses- ho o g
ses- midden
ses- laag
0%
beurs

lening

14%
16%
16%

7%

16%
22%

17%
6%

27%

20%

24%

21%

13%

16%

23%

15%

11%

25%

13%

39%

16%

6% 7%

40%

o uders/partner

Figuur 34 toont de inkomsten van deeltijd- en voltijdstudenten opgesplitst naar soort hoger onderwijs
sinds de start van de Studentenmonitor in 2000.

21%

37%

19%

36%

23%

60%

80%

arbeid

o verig

100%

Figuur 33: Samenstelling van maandelijkse financiële inkomsten (netto) van voltijdstudenten (nominale fase) naar
sociaaleconomische herkomst

Hieruit kan het volgende worden geconcludeerd:
 Het totale financiële inkomen van uitwonenden uit
lagere sociale milieus is hoger dan dat van uitwonenden uit hogere sociale milieus.
 De bijdragen in natura die de verschillende groepen studenten ontvangen, zorgen voor nivellerend
effect op het totale inkomen.
 Onder het aandeel studenten met een beurs is het
beursinkomen voor lagere sociale milieus hoger
dan voor hogere sociale milieus; dit geldt sterker
voor thuiswonenden dan voor uitwonenden.

36

Zowel het aandeel ouderlijke bijdrage als de hoogte van de ouderlijke bijdrage is hoger voor de hogere sociale milieus dan voor de lagere sociale milieus; dit geldt in sterkere mate voor uitwonenden
en voor studenten uit de hoogste milieus.

wo

uit

In Figuur 33 wordt het aandeel van inkomstenbronnen
ten opzichte van het totale financiële inkomen weergegeven voor voltijdstudenten in de nominale fase uitgesplitst naar sociaaleconomische herkomst.



hbo



2006

152

2005

137

149

2004

131

140

135

110

158

185

162

290

157

254

2003

145
138

72

149

335

2001

152

59

153

289

31

2000

172
179

2005

168

2004

136

2003

167

2002

126

31 81

372

2001

143

33 94

304

2000

159

24 81

224

200

400

202

lening

24
58
42

31

115

351

89

175

355

71

107

347

61 88

0
beurs

150

66

42

301

2006

80

103

265

2002

110

146

42

361

20
48
38

26

600

o uders/partner

arbeid

800

1.000

o verig

Figuur 34: Trends inkomsten (€) sinds 2000, vt en dt

Figuur 35 (hbo) en Figuur 36 (wo) geven een grafische
weergave van de ontwikkeling van het inkomen van alle studenten sinds 2000. In deze figuren valt het volgende op:

Studentenmonitor 2006





De inkomsten uit een beurs (basisbeurs en aanvullende beurs) zijn sinds 2000 redelijk stabiel gebleven. Het bedrag dat studenten lenen is echter fors
toegenomen, sterker in het wo dan in het hbo.
De ouderlijke bijdrage (in het wo hoger dan in het
hbo – voor een deel veroorzaakt door de woonsituatie van de studenten) is licht gestegen. De stijging
in het wo is groter dan die in het hbo.



De categorie overig is gestegen in vergelijking met
voorgaande jaren. Dit heeft onder andere te maken met wijziging van de vraagstelling.
400

350
300

400

250

350

200

300

150

250

100

200

50

150

0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

100
beurs
o uders/partner
o verig

50
0
2000

2001

2002

beurs
o uders/partner
o verig

2003

2004

2005

2006

lening
arbeid

Figuur 35: Trends inkomsten per inkomstenbron in hbo
sinds 2000, vt en dt



De inkomsten uit arbeid zijn in het hbo gestegen
en na 2002 gestabiliseerd. In het wo was in 2002
het inkomen uit arbeid hoog en is sinds 2002 een
daling zichtbaar.

Studentenmonitor 2006

lening
arbeid

Figuur 36: Trends inkomsten per inkomstenbron in wo sinds
2000, vt en dt

Figuur 37 toont de maandelijkse uitgaven. Uitwonende voltijdstudenten in het hoger onderwijs spenderen
gemiddeld ruim 1100 euro per maand. Thuiswonende
studenten geven maandelijks gemiddeld 670 euro uit.
Dit verschil wordt vooral veroorzaakt door kosten van
levensonderhoud dat voor uitwonenden dubbel zo
hoog is als voor uitwonenden.

37

179

655

123 111

sf- no m

177

623

117 97

sf- leen

175

687

sf-

197
174

264

172

233

sf- leen

175

sf-

206

345

160

134
123 104

657

sf- no m

173

650

127 95

sf- leen

148

635

123 110

sf-

200

T

163
165

sf- leen

135

sf-

203

130 87

230
358

147 114
245

401

300

levenso nderho ud

uit

sf- no m

600

69

900

o ntspanning

1.200

1.500

o verig

61%

11%

17%

61%

12% 10%

sf- leen

16%

61%

12%

11%

sf-

17%

61%

10%

12%

studie

Uitwonende studenten zonder recht op studiefinanciering (beurs en lening) hebben de hoogste uitgaven.
Voor deeltijdstudenten (niet weergegeven in figuur)
liggen de maandelijkse uitgaven hoger dan voor voltijdstudenten.
Studenten met ouders met een bovengemiddeld inkomen spenderen per maand meer geld dan studenten
van ouders met een ondergemiddeld inkomen.
Autochtone studenten geven maandelijks minder geld
uit dan allochtone studenten en vrouwen geven
maandelijks minder uit dan mannen.
In vergelijking met voorgaande jaren zijn de maandelijkse uitgaven ieder jaar met gemiddeld 30 euro gestegen.

10%

T

27%

41%

18%

sf- no m

29%

39%

18%

14%
15%

sf- leen

23%

45%

17%

24%

43%

18%

15%
12% 10%

62%

16%

14%

sf- no m

17%

62%

12% 9%

sf- leen

15%

62%

12%

11%

sf-

16%

7%

13%

63%

T

26%

39%

21%

sf- no m

27%

38%

21%

14%

19%

15%

sf- leen

18%

47%

sf-

22%

44%

0%

Figuur 37: Maandelijkse uitgaven van voltijdstudenten (€)

38

17%

T

164

135 89

245

T
sf- no m

sf-

88

763

thuis

371

wo

129 119

thuis

uit
thuis

hbo

114 94
107 83

171

0
studie

114 145

uit

T

T

137 122

721

sf- no m

Het aandeel van de afzonderlijke uitgavenposten in
het totaal aan uitgaven is weergegeven in Figuur 38.

hbo

thuis

wo

uit

T

20%

levenso nderho ud

40%

60%

o ntspanning

14%

27%

8%

80%

100%

o verig

Figuur 38: Maandelijkse uitgaven van voltijdstudenten (%
van diverse posten ten opzichte van de totale uitgaven)

Levensonderhoud is verreweg de grootste uitgavenpost (ongeveer 60% – ongeveer 650 euro – voor de
uitwonende studenten en ongeveer 40% – ongeveer
250 euro – voor de thuiswonenden).
De studiekosten liggen gemiddeld op ongeveer 170 euro per maand. Het relatieve aandeel van studiekosten
is voor thuiswonende studenten ongeveer een kwart
van het inkomen tegenover 16 à 17 procent voor uitwonenden.

Studentenmonitor 2006

Uit een analyse van de verhouding tussen financiële
inkomsten (exclusief inkomsten in natura) en uitgaven
van uitwonende voltijdstudenten blijkt dat zij gemiddeld ongeveer 85 euro per maand tekort komen.
Het tekort is voor studenten in de nominale fase groter dan voor studenten in de leenfase. Voor autochtone studenten is het tekort groter dan voor allochtone
studenten.
Voor wo-studenten is er een grotere onbalans tussen
inkomsten en uitgaven dan voor hbo-studenten.
Vanzelfsprekend is er een relatie tussen het tekort en
het oordeel over de financiële situatie. Studenten met
een tekort van 20 euro per maand beoordelen hun financiële situatie als goed. Redelijk noemt men de financiën bij een financieel gat van ongeveer 90 euro.
Studenten met een financieel tekort van ruim 160 euro beschouwen hun financiële positie als slecht.
Het oordeel van voltijdstudenten over de eigen financiële situatie wordt getoond in Figuur 39.

hbo

wo

wo to taal

8

uitwo nend

9

thuiswo nend

5

hbo to taal

8

uitwo nend

12

thuiswo nend

4

16
9

37

26

35

11

17
21

32

40

redelijk

11
24

27
40

31

20

14

35

17

slecht

28

27
14

0
zeer slecht

35

15

60
go ed

9

Dit resultaat ligt in lijn met voorgaande jaren. Tussen
hbo- en wo-studenten zijn er amper verschillen in de
waardering van hun financiële situatie.
Mannen beoordelen hun financiële situatie positiever
dan vrouwen. Studenten met een studielening bij de
IB-Groep (excl. 0-lening) beoordelen hun financiële situatie slechter dan studenten zonder lening.
In totaal 12 procent van de studenten met een studielening beoordeelt zijn of haar financiële situatie als
zeer slecht tegenover vier procent van de studenten
zonder studielening.
Naarmate de lening hoger is, wordt de financiële situatie slechter beoordeeld. Het oordeel over de financiële situatie wordt iets positiever naarmate studenten
meer geld verdienen uit arbeid.
Uit de studiefinancieringgegevens van de IB-Groep,
peildatum februari 2006 blijkt dat ongeveer 33 procent van de studiefinancieringsgerechtigde studenten
een studielening heeft4.
Dit percentage ligt hoger onder uitwonende studenten
(47%) dan onder thuiswonende studenten (16%). Verder blijkt dat 42 procent van de wo-studenten een lening heeft tegen 28 procent van de hbo-studenten.
Ouderejaars studenten hebben vaker een lening dan
eerstejaars studenten (37% tegenover 24%).

23

80

100

zeer go ed

Figuur 40 toont de belangrijkste argumenten van studenten om niet of in beperkte mate gebruik te maken
van de mogelijkheid tot lenen. Zij konden meerdere
argumenten aangeven.

Figuur 39: Oordeel financiële situatie voltijdstudenten (%)

Uitwonende studenten oordelen negatiever over hun
financiële situatie dan thuiswonende studenten.

Studentenmonitor 2006

4

Studenten met een 0-lening worden wel gerekend tot de
studiefinancieringsgerechtigden, maar niet tot de ‘leners’.

39

lenen indien no o dzakelijk

82
77

wil geen schulden maken

77
81

58
62
58

ho ge lasten

66

o uders dragen bij

70

leenvo o rwaarden IBG gunstig

75
75

geen lening no dig
50
62

45
53

minder werken naast studie

35

o ntraden do o r o uders

59

vo ldo ende inko msten later

56

verricht betaald werk

38

43

geen o f lage lasten

29

studielening te duur

26

49
45

o uders niet belasten
35

14

to eko mstig inko men o nzeker

11
12

44

geen recht o p basisbeurs

37

leenvo o rwaarden IBG o nbekend

26
34
39

o uders dragen o nvo ldo ende bij
19

0
hbo

De belangrijkste argumenten om wél een lening af te
sluiten zijn weergegeven in Figuur 43.

22
19

meer luxe vero o rlo ven

20

40

60

80

geld no dig vo o r buitenland

16
12

geld no dig vo o r stage

14
16

100

wo
0

Figuur 40: Belangrijke argumenten tegen een studielening
(% studiefinancieringsgerechtigde voltijdstudenten)

Als belangrijkste argument noemt 82 procent van de
wo’ers dat zij alleen lenen indien dit echt noodzakelijk
blijkt. Door 81 procent van de hbo’ers wordt er niet
geleend omdat zij geen (grote) schulden willen maken.
Deze reden wordt vaker aangegeven door vrouwen
dan door mannen. Driekwart van de studenten (vooral
thuiswonenden) vindt een lening niet nodig.
Voor hbo’ers vormt het verrichten van betaalde arbeid
(62%) een belangrijkere reden om niet te lenen en
voor wo’ers de bijdrage die de ouders leveren (66%).
Verder is het opvallend dat hbo’ers een studielening
vaker als te duur aanmerken dan wo’ers (37% tegenover 26%). Zo’n 17 procent van de studenten wordt
weerhouden van het afsluiting van een lening bij de
IB-Groep vanwege onbekendheid met de leenvoorwaarden.

40

hbo

20

40

60

80

100

wo

Figuur 41: Belangrijke redenen om te lenen (% studiefinancieringsgerechtigde voltijdstudenten)

De gunstige leenvoorwaarden van de IB-Groep vormen de belangrijkste reden om te lenen voor 70 procent van de wo-studenten en 58 procent van de
hbo’ers. Noodzakelijkheid en zekerheid vormen andere belangrijke argumenten.
In totaal vindt 60 procent van de studenten een lening
noodzakelijk om de lasten te betalen en 59 procent
van de wo’ers en 45 procent van de hbo’ers denkt in
de toekomst voldoende geld te verdienen om het geleende bedrag terug te kunnen betalen. Andere redenen zijn een tekort aan inkomsten uit arbeid, ouderlijke bijdrage of basisbeurs. Door de helft van de wostudenten wordt geleend om minder te hoeven werken.

Studentenmonitor 2006

De helft van de studenten wil hun ouders niet belasten
en 34 procent van de wo’ers en 39 procent van de
hbo’ers vindt de ouderlijke bijdrage onvoldoende.
Voor 36 procent is het wegvallen van de basisbeurs
een reden om een lening bij de IB-Groep af te sluiten.
Het veroorloven van luxe vindt één op de vijf studenten een argument om een lening af te sluiten. Stage of
buitenlandverblijf is voor ongeveer 15 procent van de
studenten een reden om te lenen.

Daarna heeft zich een daling ingezet. Sinds 2002 stabiliseert zich de tijdbesteding enigszins (rond de 35
uur in het hbo en 30 uur per week in het wo).
40
35
30
25

Ouderejaars en mannen lenen vaker dan eerstejaars
en vrouwen omdat ze in de toekomst voldoende inkomsten denken te vergaren. Verder noemen uitwonenden vaker noodzakelijke hoge lasten als reden dan
eerstejaars.

20
15
10
5

2.5

Tijdbesteding

Recentelijk staan de thema’s onderwijstijd en tijdbesteding in de belangstelling. In het publieke debat
wordt regelmatig de zorg geuit over de zesjescultuur
en de tijd die studenten besteden aan betaalde arbeid.
Studenten daarentegen klagen over een afname van
contacttijd en een te grote vrijblijvendheid in de opleiding.
De tijd die studenten aan hun studie besteden is
trendmatig weergegeven in Figuur 42. Het betreft hier
alleen de voltijdstudenten5.
De tijdbesteding aan de studie kende in 2001 een
hoogtepunt met gemiddeld 40 uur in het hbo en ruim
33 uur per week in het wo.

5

Databronnen: Studentenmonitoren 2000, 2001, 2002,
2003, 2004, 2005 en 2006.

Studentenmonitor 2006

0
2000

2001

2002

2003

hbo studie
hbo co ntacttijd
hbo werk

2004

2005

2006

wo studie
wo co ntacttijd
wo werk

Figuur 42: Trends in tijdbesteding aan studie en betaalde
arbeid (alle studenten) sinds 2000 (alleen voltijdstudenten)

Het aantal contacturen laat in het hbo een overwegend dalende lijn zien van 18 naar 15 uur met de laagste waarde in 2005 (13,9 uur). In het wo is een iets
stabieler beeld te zien. Daar fluctueert het aantal
uren dat studenten besteden aan onderwijscontacten
tussen de 11,5 uur (2004) en 13,9 uur (2001).
De tijdbesteding aan betaalde arbeid is berekend gemiddeld voor alle studenten (niet-werkende studenten
kregen de waarde ‘0’).

41

Tijdbesteding aan betaalde arbeid gaat ten koste van
de studie. In het wo is dit verband sterker dan in het
hbo (zie ook hoofdstuk 4).
Tussen de sectoren is er tevens een verschil in het
aantal uren dat een student betaald werk verricht. Zo
verricht een wo-student Economie wekelijks 14 uur
betaalde arbeid (29 uur studie) tegenover acht uur
voor een student Landbouw (40 uur studie).

42

ho
wo

Tweederde van de voltijdstudenten heeft in het studiejaar 2005-2006 een inkomen ontvangen uit een betaalde baan. Dit percentage is in het hbo (69%) hoger
dan in het wo (61%). Van de werkenden (excl. bestuurswerk) hebben meer thuiswonenden dan uitwonenden een betaalde baan (69% versus 63%). Van de
vrouwen werkt 67 procent tegenover 65 procent van
de mannen. Ongeveer 67 procent van de autochtonen
studenten heeft in 2005-2006 een betaalde baan tegenover 59 procent van de allochtone studenten. Bij
eerstejaars en ouderejaars is de arbeidsparticipatie
ongeveer gelijk.
Figuur 43 geeft (alleen voor werkende voltijdstudenten) de verhouding weer in tijdbesteding aan studie en
baan. Studenten binnen de wo-sector Landbouw maken met een 40-urige studieweek de meeste uren. Wostudenten Recht en Economie besteden met gemiddeld 28 en 29 uur per week de minste tijd aan hun
studie. Voor hbo-studenten is de studieweek het
langst in de sector Techniek (42 uur) en het kortst in
de sector Economie.

T

34

T

32

12
12

tc

30

gm

30

re

28

13

ec

29

14

13
13

gz

37

te

36

9

na

35

11

lb

9

8

40

T

36

ow

36

tc
hbo

Hbo’ers werken gemiddeld ongeveer tien uur per
week. Wo’ers besteden met gemiddeld negen uur per
week iets minder tijd aan betaalde arbeid. Elders in dit
rapport wordt nader aandacht besteed aan de verschillen in tijdbesteding (zie hoofdstuk 4).

12
12
11

42

gm

12

37

ec

13

32

gz

37

12

te

38

12

lb

39

11

0
studie

10

20

30

40

50

60

baan

Figuur 43: Verhouding tijdbesteding aan studie en werk voltijdstudenten (alleen werkende studenten, %)

Binnen de groep werkende voltijdstudenten zien we
een aantal verschillen tussen onderscheiden groepen.
 Hbo’ers besteden meer tijd aan studie en iets meer
tijd aan betaalde arbeid dan wo-studenten.
 Thuiswonende studenten werken gemiddeld minder uren dan uitwonende studenten. Thuis- en
uitwonende studenten besteden gemiddeld even
veel tijd aan hun studie.
 Mannelijke studenten besteden minder tijd aan
hun studie en meer aan betaald werk dan vrouwelijke studenten.

Studentenmonitor 2006

Het negatieve verband tussen de tijd die studenten
besteden aan studie en werk blijkt uit Figuur 44 en
Figuur 45.

wo

>10 u. pw.

20

1- 10 u. pw.

25

niet werkend

27

>10 u. pw.

22

1- 10 u. pw.

34

niet werkend

>10 u. pw.

35

28

1- 10 u. pw.

0

32

niet werkend

36

>10 u. pw.
hbo

Het negatieve verband tussen studie en werk is sterker voor deeltijdstudenten dan voor voltijdstudenten.
Zowel in het hbo als het wo besteden deeltijders beduidend minder tijd aan hun studie als zij meer dan
tien uur per week werken.
De verschillen in tijdbesteding aan studie zijn in het
hbo voor de drie groepen werkende deeltijdstudenten
groter dan in het wo.

wo



Eerder constateerden we dat de arbeidsparticipatie van autochtone studenten groter is dan die van
allochtone studenten. Van de werkenden besteden
autochtone studenten ook meer tijd aan betaalde
arbeid dan allochtone studenten. De tijdbesteding
aan studie is voor beide groepen gelijk.
Ouderejaars besteden meer tijd aan hun studie
dan eerstejaars. Werkende ouderejaarsstudenten
werken gemiddeld meer uren per week dan werkende eerstejaarsstudenten.

hbo



20

30

40

Figuur 45: Tijdbesteding deeltijdstudenten aan studie naar
aantal uren werk (gemiddeld per week, %)

33

1- 10 u. pw.

10

36

niet werkend

39

0

10

20

30

40

Figuur 44: Tijdbesteding voltijdstudenten aan studie naar
aantal uren werk (gemiddeld per week, %)

Naarmate studenten meer uren per week besteden
aan betaalde arbeid (voltijd en deeltijd), besteden zij
minder uren aan hun studie.
Niet werkende wo-studenten studeren gemiddeld 36
uur tegenover 28 uur voor wo-studenten met een
werkweek van meer dan tien uur. Niet-werkende hbovoltijdstudenten besteden gemiddeld twaalf uur per
week meer aan hun studie dan hbo’ers die meer dan
tien uur per week werken.

Studentenmonitor 2006

Figuur 46 geeft de tijdbesteding aan studie en werk
weer voor werkende voltijdstudenten.
Onder wo-studenten die recht hebben op studiefinanciering (0-lening, rl, bb, ab) bestaat de weektaak (arbeid en studie) voor ongeveer 74 procent uit studie.
Terwijl wo-studenten die geen recht meer hebben op
studiefinanciering ongeveer 62 procent van hun week
studeren.
Voor hbo-studenten geldt hetzelfde beeld.
Zowel hbo- als wo-studenten besteden het grootste
gedeelte van hun tijd aan hun studie wanneer zij zowel een basisbeurs als aanvullende beurs krijgen.

43

0- lening

36

alleen rl

34

13

31

11

bb+rl

30

11

wo

bb+ab+rl

bb+ab

33

alleen bb

31

geen SF

32



10
10
20

0- lening

36

16

alleen rl

37

15

38

bb+rl

35

hbo

bb+ab+rl

12

37

11

alleen bb

35

12

studie

19

31

0

10



11

bb+ab

geen SF



14

20

30

40

50

60

baan

Figuur 46: Verhouding tijdbesteding aan studie en werk voltijdstudenten (gemiddeld per week) naar aard studiefinanciering (alleen werkenden, %)

Een analyse naar de relatie tussen tijdbesteding en
studiefinanciering van voltijdstudenten geeft de volgende resultaten.
 Het percentage studenten met een lening dat betaalde arbeid verricht is kleiner (61% werkend)
dan het percentage werkenden zonder lening
(68% werkend).
 Werkende leners besteden evenveel tijd aan arbeid als werkende niet-leners. Leners besteden
evenveel tijd aan hun studie als niet-leners.
 Er is geen verschil in arbeidsparticipatie van studenten met en zonder een aanvullende beurs. Wel
besteden werkende studenten met een aanvullende beurs minder tijd aan werk.

44



Studenten met een aanvullende beurs besteden
over het geheel genomen ook meer tijd aan hun
studie.
De arbeidsparticipatie alsook de tijdbesteding aan
de studie van studenten met en zonder basisbeurs
is gelijk. Werkende studenten met een basisbeurs
werken minder uren (11 uur) dan werkende studenten zonder basisbeurs (15 uur).
Studiefinancieringsgerechtigde studenten besteden meer tijd aan studie dan voltijdstudenten die
geen recht hebben op studiefinanciering. Werkende voltijdstudenten zonder recht op studiefinanciering werken meer uren (19 uur) dan werkende
studenten met recht op studiefinanciering (10
uur). De arbeidsparticipatie van beide groepen is
gelijk.
De arbeidsmarktparticipatie van studenten in de
leenfase is gelijk aan die van studenten in de nominale fase. Werkende studenten in de leenfase
besteden meer tijd aan betaalde arbeid (14 uur)
dan werkende studenten in de nominale fase (11
uur). Studenten in de nominale fase besteden
meer tijd aan hun studie dan studenten in de leenfase.

Figuur 47 toont de verhouding in tijdbesteding voor
deeltijders. Waar voltijdstudenten het gros van hun
week studeren, verrichten deeltijdstudenten het merendeel van hun week betaalde arbeid. Van hen besteden hbo'ers aan zowel studie als arbeid meer uren dan
wo-studenten. Onder hbo’ers hebben studenten Gezondheidszorg de drukste week (29 uur studie, 29 uur
werk) en studenten Economie de rustigste (17 uur
studie, 34 uur werk). Studenten Taal & Cultuur reserveren met 53 procent de meeste tijd voor hun studie
en studenten Techniek met 32 procent de minste.

Studentenmonitor 2006

ho

T

23

T

21

tc

wo

29

re

17
19

30

26

25

te

31

25

T

36

23

ow

20

30

23

27

25

14

10
11

ec

34

17

gz

0
29

29

te

10

hbo

20

30

40

50

60

baan

Figuur 47: Verhouding tijdbesteding aan studie en werk
deeltijdstudenten (gem. per week, alleen werkenden, %)

Van de deeltijdstudenten in het wo besteden studenten Gezondheidszorg het grootste deel van hun week
aan studie (49%) en studenten Techniek, Recht en
Economie (allen 36%) het kleinste deel.
Studenten Natuur hebben de drukste week en besteden 25 uur per week aan hun studie en zijn 31 uur per
week aan het werk. Met zeventien uur studeren en 30
uur werken hebben deeltijdstudenten Recht de rustigste werkweek.
De arbeidsmarktsectoren waar studenten in het hoger
onderwijs werken zijn weergegeven in Figuur 48.

Studentenmonitor 2006

wo
vo ltijd

32

21

0

10
1 4

5

0 3

hbo

wo

38

18

lb

16

14

13
10

9

29

24

22
18

27

30

24

17

26

27

tc
gm

35

30

36

19

na

hbo

40
34

37

gz

studie

50

30

22

ec

50

27

25

gm

60

30

ho reca
zakelijke dienstverlening
gezo ndheid/welzijn

deeltijd
handel
o nderwijs
o verig

Figuur 48: Verdeling werkende studenten over de arbeidsmarktsectoren (%)

De verschillen tussen deeltijd- en voltijdstudenten zijn
groter dan tussen hbo- en wo-studenten. Dit hangt
samen met het karakter van de arbeidsovereenkomst.
Voltijdstudenten hebben veelal bijbanen in de Horeca
en Detailhandel; deeltijders werken vooral in arbeidsmarktsectoren Onderwijs, Gezondheidszorg/
welzijnszorg en Financiële/zakelijke dienstverlening.
Deeltijdstudenten werken nauwelijks in de Horeca.
Een groot deel van de hbo-deeltijders werkt in het Onderwijs (27%).
In het wo werkt de grootste groep deeltijdstudenten
(22%) in de Financiële/zakelijke dienstverlening.

45

2.6

Studiekeuze en aansluiting

Om na te gaan welke overwegingen ten grondslag liggen aan de studiekeuze kregen studenten in het hoger
onderwijs achttien stellingen voorgelegd waarbij zij
konden aangeven in welke mate de motieven een rol
hebben gespeeld bij de studiekeuze.
De tien belangrijkste studiekeuzemotieven van voltijdstudenten worden in Figuur 49 getoond.
Voor zowel hbo- als wo-studenten (89% en 79%) is inhoudelijke interesse in de opleiding het belangrijkste
studiekeuzemotief. Daarna wordt door 76 procent van
de wo-studenten en 70 procent van de hbo-studenten
het feit dat de opleiding aansluit bij de capaciteiten
genoemd. Op de derde plaats staan in het wo de brede
beroepsmogelijkheden die de opleiding biedt en in het
hbo de beroepsperspectieven.
89

inho ud

79
76

past bij capaciteiten

70
63
61

bero epsmo gelijkheden
56

kwaliteit o pleiding

39
55

kwaliteit o nderwijs

37
54

naam instelling

38
52

bero epsperspectieven

68
52
56

baankans
44

studentenleven

20
42
41

dicht in de buurt
0
hbo

20

40

60

80

100

wo

Figuur 49: Belangrijkste studiekeuzemotieven voltijdstudenten bij aanvang van de opleiding (%)

46

Hbo-studenten hechten bij het maken van hun studiekeuze meer belang aan de rol van beroepsgerichte
factoren (beroepsperspectieven en een goede kans op
een baan) dan wo-studenten. Verder spelen voor
hbo’ers de studiebegeleiding, het aanbod van projectonderwijs en de geringe moeilijkheidsgraad een grotere rol dan voor wo-studenten.
Wo-studenten hechten meer dan hbo’ers aan de kwaliteit van de opleiding en het onderwijs en de goede
naam van de instelling.
Daarnaast speelt voor wo-studenten het wetenschappelijke karakter (theoretische grondslagen, onderzoeksvaardigheden) van de opleiding een grotere rol
dan voor hbo-studenten.
Voor vrouwelijke studenten zijn bij de studiekeuze de
aansluiting van de opleiding bij hun capaciteiten en de
inhoudelijke interesse belangrijker dan voor mannelijke studenten. Voor mannen is de studiekeuze meer
dan voor vrouwen ingegeven door arbeidsmarktperspectieven (goede kans op een baan en het perspectief op een hoog salaris).
De studiekeuzemotieven van deeltijdstudenten verschillen op sommige aspecten van die van voltijdstudenten (zie Figuur 50).
Inhoudelijke interesse en aansluiting bij de capaciteiten zijn ook voor deeltijders het meest belangrijk.
Voor hbo- en wo-deeltijders is bij de studiekeuze de
aantrekkelijkheid van de beroepsperspectieven vaker
een belangrijk motief dan voor voltijdstudenten.
Deeltijdstudenten baseren over het algemeen hun studiekeuze meer dan voltijdstudenten op pragmatische
motieven zoals een goede aansluiting, beroepsperspectieven en een opleiding met een verkorte onderwijsroute. Onder de deeltijders zijn tussen hbo- en
wo-studenten een aantal verschillen te benoemen.

Studentenmonitor 2006

Hbo-deeltijders vinden bij hun studiekeuze het feit dat
de opleiding aansluit bij hun capaciteiten, de beroepsperspectieven, brede beroepsmogelijkheden en een
goede kans op een baan belangrijker dan wodeeltijders. Andersom wordt door wo-deeltijders meer
dan door hbo-deeltijders gekozen op basis van kwaliteit (opleiding, instelling, goede naam) en inhoudelijke
interesse.
92

inho ud

81
77
82

past bij capaciteiten
bero epsperspectieven

64

dicht in de buurt

64

76
47
54

bero epsmo gelijkheden

63
49

kwaliteit o pleiding

36
47

kwaliteit o nderwijs

34
46

naam instelling

36
45

aandacht theo rie

32
41

baankans

58

0
hbo

20

40

60

80

100

wo

Figuur 50: Belangrijkste studiekeuzemotieven deeltijdstudenten bij aanvang van de opleiding (%)

Van de ruim 10.000 geënquêteerde voltijdstudenten
heeft ruim 40 procent na afronding van hun vooropleiding toegang tot een technische studie. Dit percentage ligt voor vrouwen lager (29%) dan voor mannen
(54%). Van deze groep stroomt ongeveer 48 procent
(59% van de mannen en 28% van de vrouwen) daadwerkelijk door naar een bètatechnische opleiding.

Studentenmonitor 2006

De opleidingen geneeskunde, tandheelkunde en andere opleidingen in de sector Gezondheidszorg worden
hier niet toe gerekend.
Aan voltijdstudenten die niet voor een technische opleiding kiezen – terwijl zij wel toegang hebben – is gevraagd naar de reden hiervoor (Figuur 51). Mannen
hebben andere argumenten om af te zien van een bètaopleiding dan vrouwen.
Van de vrouwen kiest 38 procent niet voor een technische opleiding vanwege onaantrekkelijke beroepsperspectieven (tegenover 25% van de mannen) en het
feit dat een bètaopleiding als te weinig maatschappelijk wordt beschouwd (36% vrouwen, 28% mannen).
Het theoretisch gehalte was voor 35 procent van de
vrouwen een belangrijke reden om af te zien van een
bètaopleiding. Deze reden was voor de mannen het
meest belangrijk (32%) om niet te kiezen voor een bètaopleiding.
Eenzijdigheid en de moeilijkheidsgraad is voor drie
van de tien studenten (zowel mannen als vrouwen)
een argument tegen een bètastudie.
Verder spreekt voor 21 procent van de mannen de
sfeer onder studenten niet aan en vindt 14 procent het
beperkte aantal vrouwelijke studenten een reden om
geen technische opleiding te volgen.
Hbo-studenten worden meer dan wo’ers weerhouden
van een bètastudie vanwege het theoretische karakter, het financiële risico (in verband met studiefinanciering) en de moeilijkheidsgraad.
Vrouwen die afzien van een bètastudie terwijl zij wel
toegang hebben, kiezen massaal voor een opleiding in
de sector Gezondheidszorg (45%), Gedrag & Maatschappij (18%) en Economie (13%). Mannen wijken
vooral uit naar Economie (36%) en Gezondheidszorg
(22%).

47

25
36

weinig maatschappelijk

28

te theo retisch

35
32

te eenzijdig

29
29

pro bleemanalyse maken

24

zelfstandig werken

23

ict- vaardigheden

21
23

29

12

sfeer

21

weinig vrije tijd

8
10
8

weinig vro uwen

14
4

slechte baankans

30

co mmunicatieve vaardigheden

20

schriftelijke vaardigheden

19
18

23

5

niet binnen tijd af te ro nden

4

sf- risico

2

8

0

5

0

10

20

30

40

vro uw

Figuur 51: Belangrijkste argumenten (mannen en vrouwen)
tegen de keuze voor bètatechniek (alleen voltijdstudenten
met bètatoegang, %)

Van de ruim 2200 eerstejaars die een oordeel gaven
over de aansluiting tussen het voortgezet en het hoger
onderwijs oordelen zes van de tien studenten op ten
minste één van de aansluitingsvragen negatief.
Figuur 52 toont de redenen van dit negatieve oordeel
uitgesplitst naar soort hoger onderwijs.
Voor hbo- en wo-studenten verschillen de aspecten
waarover zij negatief oordelen: hbo’ers ondervinden
vooral aansluitingsproblemen bij het zelfstandig aanpakken en plannen van studietaken (30%) en het maken van een probleemanalyse (29%).
Wo’ers hebben de meeste problemen met de inhoudelijke aansluiting (26%).

48

26
26

inho ud vakken

23
22

te mo eilijk

man

Vrouwen noemen vaker aansluitingsproblemen bij het
maken van een probleemanalyse dan mannen (31%
versus 24%).

38

o naantrekkelijk bero ep

hbo

10

20

30

40

wo

Figuur 52: Percentage eerstejaars voltijdstudenten met negatief oordeel over aansluiting voortgezet en hoger onderwijs

Figuur 53 toont de informatiebronnen die eerstejaars
voltijdstudenten raadpleegden bij hun studiekeuze.
Er zijn weinig verschillen in het gebruik van studiekeuzeinformatie tussen hbo’ers en wo’ers. Gemiddeld
raadplegen studenten ruim vijf verschillende bronnen.
Minder dan twee procent gebruikt geen enkele van de
weergegeven bronnen. Instellingswebsites zijn voor
de studenten de belangrijkste informatiebron (90%),
direct gevolgd door schriftelijke informatie (87%).
Driekwart oriënteert zich via voorlichtingsdagen of
vakantiecursussen (74%).
Zeventien procent van de studenten is negatief over
de geraadpleegde informatiebronnen. Er zijn geen
duidelijke verschillen in de beoordeling van hbo- en
wo-studenten. Vrouwen uiten zich positiever over de
geraadpleegde bronnen dan mannen en thuiswonenden zijn positiever dan uitwonenden.

Studentenmonitor 2006

website instelling

90
90

fo lders

92
85
79

vo o rlichtingsdagen

72
63
60

decanen

62

studiebeurzen

50
54
55

familie/kennissen

49

o nafhankelijke bro nnen

38

rechtstreeks bij instelling

35

andere websites

34

49
42

0
hbo

20

40

60

80

100

Daarnaast zijn Nederlandse universiteiten voor een
substantieel deel van hun onderzoeksfinanciering afhankelijk van de EU kaderprogramma’s. Gevolg hiervan is meer onderlinge samenhang tussen onderzoeksprioriteiten van de EU en het instellingsbeleid.
Tenslotte zorgt toenemende grensoverschrijdende regionale samenwerking tussen hoger onderwijsinstellingen voor meer internationalisering. Ook de opkomst
van economische machten zoals China en India speelt
een rol bij internationalisering.
Als gevolg van een beperkte hoger onderwijscapaciteit
kiezen studenten uit deze landen steeds vaker voor
een opleiding in het hoger onderwijs in het westen.
Nederlandse instellingen spelen in toenemende mate
in op deze vraag.

wo

Figuur 53: Geraadpleegde informatiebronnen bij studiekeuze (% voltijdstudenten)

Figuur 54 toont de percentages voltijdstudenten met
studiegerelateerde buitenlandervaring sinds 20016.
20

2.7

16

Internationalisering

Internationalisering in het hoger onderwijs kent een
lange geschiedenis. Een aantal ontwikkelingen hebben
internationalisering de laatste jaren in een stroomversnelling gebracht. In de Internationaliseringsbrief Hoger Onderwijs Koers op kwaliteit worden twee drijvende krachten genoemd. Allereerst het toenemend
belang van Europa voor het hoger onderwijsbeleid in
Nederland en vice versa. De Bolognaverklaring markeerde de start van hervormingen in het Europese hoger onderwijs (de omzetting naar het BaMa-stelsel).
Aan hoger onderwijs en onderzoek wordt groot belang
gehecht voor het verwezenlijken van de Lissabondoelstelling van de Europese Unie om in 2010 de meest
concurrerende kenniseconomie ter wereld te zijn.

Studentenmonitor 2006

12
8
4
0
2001

2002

2003

hbo

wo

2004

2005

2006

Figuur 54: Percentage voltijdstudenten met stage- of onderwijservaring in het buitenland: 2001-2006

6

Deeltijders zijn buiten beschouwing gelaten. Van deze
groep heeft ruim 7 procent studiegerelateerde buitenlandervaring.

49

Internationalisering is in het wo meer aan de orde dan
in het hbo (gemiddeld 17% versus 12%). In het wo is
het percentage redelijk stabiel; in het hbo is dit stijgend (van 10% in 2001 naar 13% in 2006).
Studenten in de sector Landbouw hebben de meeste
buitenlandervaring opgedaan (39% in het hbo en 30%
in het wo), gevolgd door wo-studenten in de sectoren
Economie, Gezondheidszorg en Taal & Cultuur (ongeveer 20%). Studenten in de sector Recht (wo) en de
hbo-sectoren Techniek, Onderwijs, Gedrag & Maatschappij en Gezondheidszorg zijn het minst voor studiedoeleinden naar het buitenland geweest (10%).
De helft van de studenten in het hbo en 39 procent in
het wo heeft geen buitenlandervaring opgedaan noch
plannen in die richting.
Figuur 55 toont de belangrijkste redenen van studenten om af te zien van een studiegerelateerd buitenlandverblijf.
34
35

perso o nlijke redenen

31
30

geldgebrek

28

zo snel mo gelijk afstuderen

18
25

wil geen studievertraging o plo pen

11

2.8

22

past niet in studiepro gramma

18
20
16

so ciale verplichtingen

19
7

beheersing vreemde taal

17

0

10

20

30

40

wo

Figuur 55: Redenen van voltijdstudenten om af te zien van
stage- of onderwijservaring in het buitenland (%)

50

Toekomstperspectief

15

buitenlandervaring niet relevant

hbo

Zowel hbo- als wo-studenten worden het vaakst weerhouden van een verblijf in het buitenland vanwege
persoonlijke redenen (35%).
Voor 31 procent is geldgebrek een reden om af te zien
van een studiegerelateerd buitenlandverblijf. Ongeveer één op de vijf studenten gaat niet naar het buitenland omdat ze zo snel mogelijk willen afstuderen
(22%), omdat buitenlandervaring niet relevant geacht
wordt (19%), het niet past in het studieprogramma
(18%) of om sociale verplichtingen (18%).
Voor uitwonende studenten is geldgebrek een vaker
genoemde reden om af te zien van een studiegerelateerde buitenlandervaring dan voor thuiswonende
studenten (34% en 28%).
Allochtonen noemen deze reden vaker dan autochtonen (36% en 30%). Het risico van studievertraging is
voor 17 procent van de ouderejaars een reden tegenover 13 procent van de eerstejaars.
Onvoldoende beheersing van een vreemde taal wordt
vaker genoemd door thuiswonenden en eerstejaars
(18% en 19%) dan uitwonenden en ouderejaars (10%
en 12%).

Hoe ziet een student zijn of haar toekomstperspectief
idealiter? In 2006 kregen studenten een aantal mogelijke beroepen of toekomstbeelden voorgelegd. Figuur
56 geeft de resultaten van voltijdstudenten, onderscheiden naar soort hoger onderwijs.
Het meest in trek is het zelfstandig ondernemerschap.
Volgens één op de drie studenten is dit een toekomstbeeld dat bij hen past. Verder vindt men een baan in
de zakelijke dienstverlening, in het bedrijfsleven of in
de automatisering interessant (30%).

Studentenmonitor 2006

Tussen 20 en 30 procent van de studenten ziet voor
zichzelf een toekomst in de communicatie/media, als
ambtenaar (overheid), in de gezondheidszorg of welzijn of in de industrie of R&D.
do cent mbo

5

do cent po

4

12
15
9

do cent vo

13

financiële dienstverlening

15
13
21

do cent ho

12
30

pro mo vendus, PhD

8

industrie, R&D

24
20

gezo ndheidszo rg/welzijn

25
19
32

o verheid

21
26
28

co mmunicatie, media
bedrijfsleven/auto matisering

31
28
39

zakelijke dienstverlening

30
34
36

zelfstandig o ndernemer
0
hbo

10

20

30

40

50

wo

Figuur 56: Toekomstperspectief voltijdstudenten (%)

Een wetenschappelijke carrière (als promovendus, of
PhD) is voor 17 procent van de studenten een wenselijk toekomstbeeld, doceren in het hoger onderwijs
(hbo of universiteit) wordt door 15 procent aantrekkelijk gevonden. De financiële dienstverlening past in
het toekomstbeeld van 14 procent van de voltijders.
Tenslotte het onderwijs. Zo'n 15 procent ziet toekomst
in een docentschap in het hoger onderwijs; voor 12
procent lokt het voortgezet onderwijs.

Studentenmonitor 2006

Tien procent ambieert een baan als leerkracht in het
primair onderwijs en negen procent vindt een baan als
docent in het middelbaar beroepsonderwijs aantrekelijk.
Er zijn verschillen tussen hbo en wo. Leerkracht in het
primair onderwijs vinden hbo’ers aantrekkelijker
(15%) dan wo’ers (4%). Iets kleiner zijn de verschillen
bij docentschap in het middelbaar beroepsonderwijs
(12% en 5%) of in het voortgezet onderwijs (13% en
9%).
Wo-studenten zien meer toekomst in een baan in de
wetenschap dan hbo'ers (30% tegenover 8%). Dit
geldt ook voor een baan bij de overheid (32% tegenover 21%), in de zakelijke dienstverlening (39% tegenover 30%), als docent in het hoger onderwijs (21%
tegenover 12%) of in de gezondheidszorg of welzijn
(25% tegenover 19%).
Mannen kiezen veel vaker dan vrouwen voor een baan
in het bedrijfsleven of de automatisering (42% tegenover 17%), de industrie of R&D (31% tegenover 12%),
als zelfstandig ondernemer (42% tegenover 29%), in
de financiële dienstverlening (20% tegenover 7%) of
in de zakelijke dienstverlening (40% tegenover 27%).
Voor vrouwen is een baan als leerkracht in het primair
onderwijs aantrekkelijker (15% tegenover 5%) of een
functie in de gezondheidszorg of welzijn (31% tegenover 12%).

2.9

Studenttypen

In 2006 voerde TNS NIPO in opdracht van het Ministerie van OCW een onderzoek uit naar studentprofielen7.
7

Nijhof, M. & Mazor, L. (2006). Studenten gesegmenteerd,
Statistisch zakboek met studentenprofielen. Amsterdam:
TNS NIPO.

51

Aan de hand van 20 stellingen zijn studenten ingedeeld in vijf segmenten (Idealisten, Statuszoekers,
Normatieven, Zelfontplooiers, Vakgeïnteresseerden).
De segmenten zijn geconstrueerd via twee dimensies:
motivatie (intrinsiek/extrinsiek) en de sociale dimensie (op de ander gericht/affiliatie en op zichzelf gericht/individualiteit). De zo totstandgekomen studenttypen zijn door TNS NIPO als volgt omschreven (cit.).
Idealisten
“Idealisten zijn intrinsiek gemotiveerd. Ze zien hun
studie als een kans op het verder ontplooien van zichzelf en de maatschappij. Ze zijn sociaal geëngageerd,
willen mensen helpen. De studie is een uitdaging voor
Idealisten, ze houden van afwisseling, zelfstandigheid,
ze zijn kritisch en willen zich niet aan regels houden.
Zij zijn van mening dat studeren niet het allerbelangrijkste is omdat je jezelf ook met andere dingen kunt
ontwikkelen. Sociale contacten en gezelligheid zijn
heel belangrijk voor Idealisten.” Zij zijn het meer dan
anderen eens met de volgende stellingen.
 Ik heb bewust voor een studie gekozen waarmee ik anderen (later) kan helpen.

 Door te studeren kan ik een (betere) bijdrage leveren aan
de maatschappij.
 Studeren stelt mij in staat anderen te helpen.
 Als je de kans krijgt om te studeren, vind ik het belangrijk
om hiermee later iets goeds terug te doen voor de maatschappij/anderen.
 In mijn toekomstige baan vind ik het belangrijker dat ik
nuttig kan zijn voor de maatschappij, dan dat ik een hoog
salaris verdien.

Qua studieresultaten lopen Idealisten minder vaak
vertraging op en is het behalen van zo hoog mogelijke
cijfers van groter belang dan gemiddeld onder de studenten het geval is.

52

Idealisten doen vaker dan gemiddeld aan vrijwilligerswerk en besteden zeer waarschijnlijk mede hierdoor minder tijd aan betaald werk dan de gemiddelde
student.
Vakgeïnteresseerden
“Vakgeïnteresseerden hebben een intrinsieke motivatie voor een bepaald vak en studeren om (nog meer)
kennis te vergaren die daaraan verbonden is. Ze zijn
toegewijd en ze zijn doelgericht. Vaak is het vak en de
studie verbonden met hun hobby. Ze vinden contact
met anderen belangrijk, niet per definitie om hier zelf
van te leren maar eerder vanuit de behoefte kennis
over te dragen op anderen”. Dit blijkt uit de positieve
reactie op onderstaande stellingen:
 Ik heb mijn studie bewust gekozen vanuit mijn passie voor
het vak.

 Studeren betekent voor mij kennis en inzicht vergaren
over het vak dat ik heel graag wil uitoefenen.

 Van jongs af aan heb ik mij altijd al zeer geïnteresseerd in
het vak dat ik wil uitoefenen; mijn studie is een logische
stap om dit te kunnen doen.
 Ik ben ook buiten mijn studie graag bezig met het vak
waarvoor ik studeer.

Op het gebied van studievertraging verschilt deze
groep niet van de rest. Net als Idealisten hebben Vakgeïnteresseerden minder vaak een bijbaan. De tijd die
deze groep aan een bijbaan besteedt, verschilt niet
van de rest. De verdeling tussen mannen en vrouwen
is voor de groep Vakgeïnteresseerden ook niet anders
dan voor de andere profielen.
Zelfontplooiers
“Zelfontplooiers worden gedreven door een innerlijke
behoefte aan kennis, door het leren van nieuwe dingen en daarmee zichzelf als mens te ontwikkelen.

Studentenmonitor 2006

Studeren is voor hen geen middel tot een bepaald achterliggend doel (baan, status et cetera) maar een doel
op zichzelf. Zij zijn dus intrinsiek gemotiveerd.
Zij hechten waarde aan het zichzelf onderscheiden
van de massa en een eigen mening te hebben, zijn kritisch en zijn op zoek naar dynamiek, uitdaging, verandering of afwisseling en vrijheid. Ze staan open voor
nieuwe dingen en vinden contact met medestudenten
belangrijk.” Zij reageren positiever dan anderen op
onderstaande stellingen.
 Studeren vind ik belangrijk: het is een kans om mij in brede zin te ontwikkelen.

 Studeren is voor mij een op zichzelf staand doel.
 De reden dat ik studeer, is om mijzelf te kunnen ontplooien.

 Mijzelf verrijken is voor mij het belangrijkste tijdens mijn
studie; mijn beroepsperspectief staat voor mij meer op de
achtergrond.

Zelfontplooiers zijn vaker te vinden in de economische
onderwijssector en het kunstonderwijs, minder vaak
in het pedagogische onderwijs. Zelfontplooiers veranderen vaker van studie dan de gemiddelde student.
Ook hecht deze groep veel waarde aan het behalen
van hoge punten en minder aan enkel het behalen van
de studiepunten. Zelfontplooiers hebben vaker een
bijbaan dan gemiddeld, maar besteden hier niet meer
tijd aan dan de andere studenten.
Normatieven
“Normatieven zijn extrinsiek gemotiveerd en op anderen gericht: zij studeren omdat het hoort (van hun sociale omgeving en/of de maatschappelijke omgeving).
De studie biedt hen zekerheid voor hun bestaan, het
biedt hen betere kansen in de toekomst dan wanneer
zij meteen zouden zijn gaan werken na de middelbare
school. Dit geeft hen een veilig gevoel ten aanzien van
de toekomst.

Studentenmonitor 2006

Zij vinden studeren niet echt leuk, ze zien het als een
noodzakelijk kwaad waar je niet echt om heen kunt.”
Normatieven antwoorden positief op onderstaande
stellingen.
 Studeren is een noodzakelijk kwaad.
 Een belangrijke reden om te gaan studeren is dat dit van
mij verwacht werd.

 Ik kijk uit naar het moment waarop ik klaar ben met studeren.

 Ik vind het belangrijk dat mijn studie zo min mogelijk van
mijn eigen vrije tijd in beslag neemt.

Binnen het hbo zijn Normatieven meer vertegenwoordigd in het technisch onderwijs, binnen het wo zijn
Normatieven meer in het economisch onderwijs te
vinden. Ten aanzien van studievoortgang zijn Normatieven eerder gericht op het behalen van studiepunten
dan het behalen van zo hoog mogelijke cijfers. De tijd
die Normatieven aan hun studie besteden ligt lager
dan gemiddeld. Deze groep is minder vaak lid van studentenverenigingen en zijn vaker van het mannelijke
geslacht dan van het vrouwelijke.
Statuszoekers
“Statuszoekers zijn op zichzelf gericht en hebben een
extrinsieke motivatie: de studie is voor hen een instrument voor het bereiken van een gouden toekomst
en betekent voor hen toegang tot status.”
Zij vinden de onderstaande stellingen belangrijker dan
anderen.
 Ik heb bewust voor een studie gekozen die mij verzekert
van een goed betaalde baan.

 Mijn studie opent voor mij de deuren naar een baan met
aanzien.

 Ik vind het belangrijk dat mijn studie een zeker aanzien in
de maatschappij heeft.

Uit het profiel van de Statuszoekers blijkt dat zij vooral te vinden zijn in de sectoren Economie en Recht.

53

Minder treffen we de Statuszoeker aan bij Taal & Cultuur of in het kunstonderwijs. Statuszoekers zijn vaak
individualistisch en laten zich niet graag leiden door
anderen. Statuszoekers steken gemiddeld de meeste
tijd in hun bijbaan, zij doen dit ook vaker dan gemiddeld voor het geld.
Figuur 57 toont de verdeling van de verschillende studenttypen naar sector voor hbo en wo afzonderlijk.
T

20

tc

14
30

re
7

11
16

lb
T

20

13

10

gz
5

lb

idealisten
zelfo ntplo o iers
statuszo ekers

22

9
8

26

10

25

32
10

40

5
10

31

16

34

20

20

34

10

26
10

0

14

9
27

29

60

Studenten die tot de Normatieven type gerekend kunnen worden zijn iets minder te vinden in het wo dan in
het hbo. Ze zijn vooral zwaar ondervertegenwoordigd
in de hbo-sector Taal & Cultuur. Normatieven zijn vaker mannen en wonen vaker nog thuis. Bij allochtone
studenten zijn de Normatieven oververtegenwoordigd. De financiële situatie van de Normatieven is redelijk tot slecht.

17

80

100

vakgeïnteresseerden
no rmatieven

Figuur 57: Studentprofielen (% voltijdstudenten) naar soort
hoger onderwijs en sector

54

Vakgeïnteresseerden zitten met name in de sectoren
Landbouw (hbo) en Taal & Cultuur (hbo) en relatief
weinig bij Economie in het hbo. In het wo studeren
verhoudingsgewijs meer Zelfontplooiers dan in het
hbo. In het wo volgen Zelfontplooiers vooral een opleiding in de sector Taal & Cultuur. De sector Gezondheidszorg (wo) herbergt relatief weinig Zelfontplooiers. Zelfontplooiers komen iets meer voor in de groep
leners dan in de groep niet-leners. Zij wonen vaker
zelfstandig.

9

16

40

te

6

14
17

9

19
21

28
29

37

ec

25

66

gm

19

19
24

20

5

9

23
25

34

tc
hbo

21
21

19

ow

42
10

23

26

11

37

24

20

5

18

20

38

na

17

28

19

8

21

42

16

11

gz
te

19

14

16

ec

24

22

gm

wo

16

Er zijn weinig Idealisten in de sectoren Techniek
(hbo), Taal & Cultuur (hbo) en Economie (wo). Idealisten zijn oververtegenwoordigd bij Gezondheidzorg
(hbo en wo), Gedrag & Maatschappij (hbo en wo) en
Onderwijs (hbo). De groep Idealisten bevat veel vrouwen. Idealisten zijn iets oververtegenwoordigd bij de
groep studenten met ouders met een ondergemiddeld
inkomen.

Statuszoekers zijn ondervertegenwoordigd bij Gezondheidszorg (hbo), Gedrag & Maatschappij (hbo),
Taal & Cultuur (hbo en wo) en Landbouw (wo) en
oververtegenwoordigd bij Economie (hbo en wo) en
Recht (wo). Zij zijn vaker mannen en wonen vaker nog
thuis. Hun ouders hebben een bovengemiddeld inkomen. Hun financiële situatie is redelijk tot goed.

Studentenmonitor 2006

In hoofdstuk 4 en hoofdstuk 5 wordt door middel van
nadere analyses aandacht besteed aan deze studenttypen.





2.10 Samenvatting
Deze paragraaf bevat in vogelvlucht de belangrijkste
resultaten van de Studentenmonitor 2006. In deze
samenvatting laten we de meest in het oog springende
uitkomsten de revue passeren.
Studentkarakteristieken
Allereerst zijn persoonskenmerken en de sociaaleconomische herkomst van studenten vergeleken en beschreven.
 De totale studentenpopulatie bestaat uit íets meer
vrouwen dan mannen. Vrouwen zijn oververtegenwoordigd in Gezondheidszorg, Gedrag & Maatschappij en Onderwijs. Mannen zijn juist te vinden
in de sectoren Techniek en de wo-sector Natuur.
 In totaal studeert 14 procent in deeltijd (19% in
hbo en 6% in wo).
 De gemiddelde leeftijd van voltijdstudenten was in
studiejaar 2005-2006 22 jaar en 11 maanden.
 Het aandeel allochtone studenten is het grootst bij
Economie (hbo) en Recht (wo).
 In totaal 44 procent van de voltijdstudenten woont
tijdens de studie nog bij hun ouders. Aanzienlijk
meer hbo-studenten dan wo-studenten zijn thuiswonend, en eerstejaars en jongere studenten wonen vaker thuis dan ouderejaars.
 Hbo-studenten komen doorgaans uit een lager sociaal milieu dan wo’ers. Ouders van wo-studenten
zijn doorgaans hoger opgeleid dan ouders van hbostudenten, en verdienen maandelijks ook meer.

Studentenmonitor 2006

Het grootste deel van de ouders van studenten in
het hoger onderwijs heeft een opleiding aan het
hbo afgemaakt.
Zo’n 8,4 procent van de studenten kampt met een
beperking. Hieronder vallen studenten die aangeven dat zij een handicap, een (chronisch) lichamelijke ziekte, een (chronisch) psychische ziekte, een
functiebeperking of een andere ziekte of aandoening hebben.

Studievoortgang, motivatie en inzet








De studievoortgang is gemeten aan de hand van
het aantal behaalde studiepunten, het maximaal
aantal te behalen studiepunten, de opleidingsduur
in maanden en de verbruikte opleidingstijd in
maanden. Iets meer dan een derde van de studenten loopt op schema, in het hbo meer dan in het
wo. Extremen zien we in de sectoren Techniek en
Recht (relatief weinig studenten op schema) en bij
Gezondheidszorg, waar relatief veel studenten op
schema lopen.
Er zijn maar weinig studenten die verwachten hun
diploma niet te halen (9%). De kans op het halen
van een einddiploma wordt hoger ingeschat door
studenten die verder zijn gevorderd in de studie,
die een grotere inzet tonen en die uitwonend in
plaats van thuiswonend zijn.
De meeste voltijdstudenten beginnen gemotiveerd
aan de opleiding (94%). Deeltijders zijn meer gemotiveerd dan voltijders. De motivatie neemt gedurende de opleiding af. De belangrijkste redenen
hiervoor: slechte organisatie/administratie en de
opleiding wordt niet uitdagend gevonden.
De motivatie van studenten hangt nauw samen
met de inzet die zij plegen voor de opleiding.

55





Gemiddeld genomen toont 19 procent van de studenten in het hoger onderwijs onvoldoende inzet.
Sinds 2003 is dit percentage stijgende.
Inzet is hoger onder studenten die thuis wonen,
onder hbo-studenten, onder vrouwen en onder
deeltijdstudenten. Hoewel de motivatie van studenten afneemt tijdens de studie, neemt het aantal studenten dat zich voldoende inzet toe naarmate men vordert in de opleiding.

Kwaliteit en studeerbaarheid






De meeste studenten (97%) ervaren weinig werkdruk. Het geringe percentage studenten dat toch
een hoge werkdruk ervaart, blijft redelijk stabiel
over de jaren heen.
Studeerbaarheid wordt doorgaans positief beoordeel (96%). Hbo-studenten zijn iets negatiever
over de studeerbaarheid dan wo-studenten, en ook
thuiswonenden en voltijdstudenten zijn negatiever
dan uitwonende studenten en deeltijders. Het oordeel over de studeerbaarheid van een opleiding is
negatiever wanneer studenten een hogere werkdruk ervaren en wanneer studenten docenten
slecht toegankelijk vinden.
Zo’n 15 procent van de studenten oordeelt negatief over de toegankelijkheid van de docenten. In
het hbo is men hierover iets kritischer dan in het
wo. Studenten zijn kritischer over de toegankelijkheid van docenten naarmate zij langer studeren.
Ook allochtonen en studenten die een hoge werkdruk ervaren zijn negatiever over de toegankelijkheid van hun docenten.

Budget en studiefinanciering

















56

Thuiswonende hbo’ers hebben meer inkomen dan
thuiswonende wo’ers, want zij ontvangen meer
studiefinanciering en meer inkomsten uit arbeid.
Ook uitwonende hbo’ers hebben een hoger financieel inkomen dan uitwonende wo’ers.
Uitwonende hbo’ers ontvangen een lagere ouderlijke bijdrage maar genereren meer inkomsten uit
beurs, lening, arbeid en overige bronnen.
Wo-studenten in de leenfase ontvangen meer ouderlijke bijdrage dan dezelfde groep in het hbo.
Wo-studenten in de leenfase genereren minder inkomsten uit arbeid dan vergelijkbare hbo’ers.
Voor alle wo-studenten geldt dat het aandeel beurs
in hun totale inkomen kleiner is dan dat van hbostudenten.
Het totale financiële inkomen van uitwonenden uit
lagere sociale milieus is hoger dan dat van een
vergelijkbare groep studenten met een hogere sociaaleconomische achtergrond. Giften in natura
hebben hierbij een nivellerend effect.
Studenten uit lagere sociale milieus ontvangen
een hoger bedrag aan beurs, terwijl studenten uit
hogere sociale milieus een hogere ouderlijke bijdrage ontvangen.
De inkomsten uit een beurs (basisbeurs en aanvullende beurs) zijn sinds 2000 stabiel gebleven. het
leenbedrag is echter fors toegenomen, sterker in
het wo dan in het hbo. De ouderlijke bijdrage is
eveneens licht gestegen.
De inkomensstijging in het wo is groter dan in het
hbo.
De inkomsten uit arbeid zijn in het hbo gestegen
en na 2002 gestabiliseerd. In het wo was in 2002
het inkomen uit arbeid hoog en is sinds 2002 een
daling zichtbaar.

Studentenmonitor 2006








Studenten ontvangen steeds minder inkomsten uit
betaalde arbeid, hetzelfde bedrag aan (aanvullende) beurs, iets meer ouderlijke bijdrage, en fors
meer uit een studielening.
De maandelijkse uitgaven zijn ieder jaar met gemiddeld 30 euro gestegen. Studenten komen hierbij gemiddeld ongeveer 85 euro per maand te kort.
Dit tekort sluit aan bij de oordelen van de student
over de eigen financiële situatie.
Een derde van de studenten leent bij de IB-Groep,
vooral wo’ers, ouderejaars en uitwonenden.
Studenten lenen niet omdat zij geen lening nodig
hebben en geen grote schulden willen maken.
Daarnaast is voor hbo’ers een studielening vaker
te duur, en geldt voor 17 procent van de studenten
dat zij geen lening afsluiten vanwege onbekendheid met de leenvoorwaarden.

Studiekeuze en aansluiting








Tijdbesteding






De tijd die studenten besteden aan studie is stijgende: in 2001 kende de tijd die studenten aan hun
opleiding besteden een hoogtepunt met gemiddeld
40 uur per week in hbo en 33 uur in wo. Dit is na
een daling in de tussenliggende jaren gestabiliseerd (35 uur in het hbo en 30 uur in het wo).
Wo-studenten besteden gemiddeld 9 uur per week
aan betaalde arbeid; hbo-studenten gemiddeld 10
uur per week. Tijdbesteding aan betaalde arbeid
gaat doorgaans ten koste van de studie.
Voltijdstudenten hebben vooral banen in de Horeca en Detailhandel, deeltijdstudenten werken
vooral in de sectoren Onderwijs, Gezondheidszorg/welzijnzorg en Financiële dienstverlening.

Studentenmonitor 2006

Inhoudelijk interesse en aansluiting van de opleiding bij de capaciteiten zijn de belangrijkste motieven voor studiekeuze.
Van de vrouwen ziet 72 procent af van een bètatechnische opleiding (41% van de mannen), ondanks het feit dan hun vakkenpakket wel toegang
geeft.
Vrouwen worden weerhouden door onaantrekkelijke beroepsperspectieven en een gering maatschappelijk karakter van bètaopleidingen. Het
theoretisch gehalte van de opleiding belet mannen
in het volgen van een bètaopleiding. Eenzijdigheid
en moeilijkheidsgraad wegen voor zowel mannen
als vrouwen zwaar.
De aansluiting tussen het voortgezet en hoger onderwijs wordt door 6 van de tien studenten op één
van de gevraagde punten negatief beoordeeld.
Hbo’ers ondervinden vooral aansluitingsproblemen bij het zelfstandig aanpakken van en plannen
van studietaken, wo’ers hebben de meeste problemen met de inhoudelijke aansluiting.

Internationalisering






Van de wo-voltijders heeft 17 procent studiegerelateerde buitenlandervaring; van de hbo’ers 13
procent.
Ondanks de aandacht voor het thema internationalisering valt er sinds 2001 nauwelijks een stijging van dit percentage waar te nemen. Sinds een
aantal jaren is dit een stabiel resultaat.
Ongeveer 40 procent van de wo- en de helft van de
hbo-studenten heeft geen plannen voor een stageof onderwijservaring in het buitenland. Dit is vooral te wijten aan persoonlijke redenen, aan geldgebrek of de wens zo snel mogelijk af te studeren.

57

Toekomstperspectief




58

Het ideale toekomstperspectief van de student
geeft een gevarieerd beeld. Het meest populair is
het zelfstandig ondernemerschap, maar ook ziet
een redelijk aantal studenten voor zichzelf een
baan in de zakelijke dienstverlening of in het bedrijfsleven of de automatisering.
Wo’ers vinden een baan in de wetenschap en bij de
overheid duidelijk aantrekkelijker dan hbo’ers,
mannen kiezen vaker dan vrouwen voor een baan
in het bedrijfsleven of de automatisering.

Studentenmonitor 2006

3 Motieven voor
masterkeuze
3.1

Inleiding en vraagstelling

In 1999 zijn Europese afspraken gemaakt om tot een
vergelijkbaar onderwijssysteem met vergelijkbare diploma’s te komen. In Nederland is de invoering van
het BaMa-stelsel in 2002 (gefaseerd) gestart.
Een hbo-bachelor duurt in de regel vier jaar, een wobachelor drie jaar. De wo-master duurt één of twee
jaar. In dit hoofdstuk doen we verslag van de positie
van masterstudenten, de opleiding die zij gaan volgen
na hun bachelor en de overwegingen die hierbij een
rol spelen? In paragraaf 3.2 bekijken we voor hbo- en
wo-studenten de plannen die zij hebben na de bachelor: gaan ze werken of verder studeren en zijn hierin
verschillen tussen studenten te constateren? Paragraaf 3.3 en 3.4 gaan vervolgens in op de keuze voor
een master: welke master wordt gekozen en waarom?
In paragraaf 3.5 bespreken we in hoeverre studenten
te maken krijgen met specifieke toelatingseisen bij
een master. We sluiten af met paragraaf 3.6 waarin
we kijken naar de tevredenheid over de informatievoorziening rond de keuze voor een master.

3.2

Figuur 58 laat zien dat de grote meerderheid (87%)
van wo-studenten na afronding van hun bachelor wil
verder studeren tegenover een kwart van de hbostudenten. Bijna de helft van de hbo-studenten is van
plan met het bachelordiploma op zak een baan te gaan
zoeken, iets wat slechts vijf procent van de wostudenten ook wil.

Werken of verder studeren?

Voltijdstudenten hebben uiteenlopende plannen na afronding van hun bachelor. Voor wo-studenten liggen
deze anders dan voor hbo-studenten.

Studentenmonitor 2006

87

verder studeren

27

weet no g niet

8

werken

5

26
47

0
hbo

20

40

60

80

100

wo

Figuur 58: Plannen na de bachelor (% voltijd-bachelorstudenten)

Verschillen tussen studenten
Ook binnen de groep hbo- en wo-studenten zijn er verschillen (Tabel 10: hbo en Tabel 11: wo). In de twee
tabellen valt allereerst het verschil naar sector op.
In het hbo willen studenten in de sectoren Economie
het vaakst verder studeren. Studenten Landbouw en
Onderwijs zijn meer dan anderen geneigd na de bachelor te gaan werken.
In het wo wil de overgrote meerderheid van studenten
Natuur en Gezondheidszorg na het behalen van het
bachelordiploma verder studeren. Dit percentage is in
het wo het laagst onder de studenten Taal & Cultuur.
In deze sector is niet zozeer het percentage dat wil
gaan werken maar het percentage dat nog geen concreet perspectief heeft na afronding van de bachelor
groter dan in de andere sectoren.

59

Ouderejaars (met name hbo) willen vaker na de bachelor gaan werken dan eerstejaars. Ongeveer eenderde van de eerstejaars in het hbo en ruim 10 procent van de eerstejaars in het wo heeft nog geen duidelijke plannen.
Tabel 10:

Plannen na de bachelor: hbo
werken
60*
50*
44*
43*
50*
45*
58*

verder
studeren
14*
26*
25*
30*
19*
24*
23*

weet niet
26*
24*
31*
27*
31*
32*
19*

man
vrouw

48
48

27
25

25
27

eerstejaars
ouderejaars

37*
52*

26*
25*

36*
23*

nominale fase
leenfase

42*
70*

29*
15*

28*
15*

autochtoon
allochtoon

48*
46*

25*
30*

27*
24*

thuiswonend
uitwonend

45*
51*

28*
23*

27*
26*

Idealisten
Vakgeïnteresseerden
Zelfontplooiers
Normatieven
Statuszoekers

54*
50*
44*
51*
40*

20*
26*
29*
23*
32*

26*
24*
28*
26*
28*

totaal

48

26

26

Landbouw
Techniek
Gezondheidszorg
Economie
Gedrag & Maatschappij
Taal & Cultuur
Onderwijs

De keuze voor een vervolg hangt samen met de studiefinancieringsfase: studenten in de leenfase willen vaker dan studenten in de nominale fase gaan werken.
Het verschil naar etniciteit is in het hbo tegengesteld
aan dat in het wo. In het hbo willen allochtone studenten in verhouding vaker verder studeren na het behalen van het bachelordiploma, in het wo willen zij juist
relatief vaker werken dan autochtone studenten.
Uitwonende hbo-studenten willen minder vaak verder
studeren dan thuiswonende hbo-studenten. Dat verschil is er tussen uit- en thuiswonende wo-studenten
niet.
In zowel het hbo als in het wo is er een onderscheid
naar type student. Statuszoekers (studie als instrument voor gouden toekomst) en Zelfontplooiers (jezelf
ontwikkelen als mens) willen relatief het vaakst verder
studeren. Idealisten (studeren om de maatschappij te
verbeteren) en Normatieven (studeren omdat het
hoort) het minst vaak. Met name Idealisten willen
wanneer zij hun bachelor in het hbo volgen, gaan
werken.
In het wo onderscheiden de studenttypen zich wat betreft hun toekomstperspectief veel minder (Tabel 11).
Binnen de groep studenten zonder vastomlijnde plannen domineren de Normatieven. Bijna 20 procent van
deze groep heeft nog geen idee over hun toekomst na
de bachelor.

© Studentenmonitor 2006. Rijpercentages. * p<0,05; **p<0,01.

60

Studentenmonitor 2006

Tabel 11:

Plannen na de bachelor: wo
werken
4*
2*
6*
3*
6*
6*
3*
7*

verder
studeren
89*
90*
86*
91*
87*
85*
87*
80*

weet niet
7*
8*
8*
6*
7*
9*
10*
12*

man
vrouw

6
4

85
87

9
9

eerstejaars
ouderejaars

3*
6*

84*
87*

13*
8*

nominale fase
leenfase

3*
11*

89*
80*

8*
9*

autochtoon
allochtoon

5*
9*

87*
81*

9*
11*

thuiswonend
uitwonend

4
6

88
85

9
9

Idealisten
Vakgeïnteresseerden
Zelfontplooiers
Normatieven
Statuszoekers

4*
4*
4*
8*
5*

89*
90*
89*
73*
89*

7*
7*
7*
19*
6*

totaal

5

86

9

Landbouw
Natuur
Techniek
Gezondheidszorg
Economie
Recht
Gedrag & Maatschappij
Taal & Cultuur

Zo'n 12 procent kiest voor een niet-inhoudelijk aansluitende master en minder dan 10 procent voor een
researchmaster (Figuur 59).
T

79

tc

13

68

gm

Keuze voor een master

Bijna 80 procent van de masterstudenten kiest voor
een opleiding die inhoudelijk aansluit op de bachelor
(dit is niet altijd ook de wettelijke doorstroommaster).

Studentenmonitor 2006

4

21

re

86

8

ec

84

14

gz

71

na

17

12
78

20

40

inho udelijk aansluitend
research/o nderzo ek

2

4 4

71

0

7

23

6
91

lb

3.3

19

75

te

© Studentenmonitor 2006. Rijpercentages. * p<0,05; **p<0,01.

9

12

12

60

80

10

100

niet- inho udelijk aansluitend

Figuur 59: Typering masteropleiding (% voltijd-masterstudenten)

Verschillen tussen sectoren
Bij uitsplitsing naar sector zijn er verschillen in het
type master. Bètastudenten stromen door naar een
tweejarige master in Natuur en Techniek of Gezondheidszorg (dit zijn sectoren die van oudsher een vijfjarig studieprogramma bieden). Zo volgt 23 procent van
de studenten een master in de sector Gezondheid en
17 procent in de sector Natuur.
De groep studenten die voor een inhoudelijk aansluitende master kiest, is in de sector Techniek het hoogst
(91%) en in de sectoren Natuur en Gezondheidszorg
het laagst (71%).

61

In de sector Taal & Cultuur is de researchmaster populair (doorstroom van 19%). In de sectoren Gedrag &
Maatschappij, Recht en Economie zijn er duidelijk
minder studenten die een researchmaster volgen.
Binnen de sector Gedrag & Maatschappij bevindt zich
(met 21%) de grootste groep studenten die een nietinhoudelijk aansluitende master volgt. Met vier procent is dat aandeel in de sector Techniek veruit het
kleinst.
Overige verschillen tussen studenten
Naast verschillen tussen sectoren zijn er meer verschillen tussen studenten in hun keuze voor een bepaald type master (Tabel 12).
Mannen kiezen meer dan vrouwen voor een inhoudelijk aansluitende master. Researchmasters en nietinhoudelijk aansluitende masters worden meer door
vrouwen dan door mannen gekozen. Allochtone studenten kiezen vaker voor een niet-inhoudelijk aansluitende master dan autochtone studenten. Dit geldt ook
meer voor uitwonende studenten (die vaker een nietinhoudelijk aansluitende master kiezen) en meer voor
hbo-doorstromers dan voor vwo'ers.
Er zijn ook verschillen naar studentprofiel. Vakgeïnteresseerden (studeren om meer kennis te vergaren
voor een bepaald vak) en Zelfontplooiers (jezelf ontwikkelen als mens) volgen relatief vaak een researchmaster. Vakgeïnteresseerden volgen het minst
vaak een niet-aansluitende master.
Statuszoekers (studie als instrument voor een gouden
toekomst) en Normatieven (studeren omdat het hoort)
volgen vaker een inhoudelijk aansluitende master.

62

Tabel 12:

Type master naar studentprofiel

man
vrouw

nietinhoudelijk inhoudelijk
aansluitend aansluitend
82*
11*
76*
13*

research
7*
10*

autochtoon
allochtoon

80*
70*

11*
22*

9*
8*

thuiswonend
uitwonend

86*
77*

8*
13*

6*
10*

directe instroom (vwo)
hbo-doorstroom

80*
71*

11*
22*

9*
7*

Idealisten
Vakgeïnteresseerden
Zelfontplooiers
Normatieven
Statuszoekers

79
80
72
83
85

13
8
15
14
11

8
12
13
3
4

totaal

79

12

9

© Studentenmonitor 2006. * p<0,05; **p<0,01.

Zelfde of andere universiteit?
Zo’n 70 procent van de studenten volgt de master aan
dezelfde universiteit waar ze ook de bachelor volgden.
Tweederde van de studenten die een nietaansluitende master kiezen, veranderen doorgaans
ook van instelling.
Studenten die de keuze maken voor een inhoudelijk
aansluitende master of voor een researchmaster kiezen deze master meestal aan dezelfde universiteit als
waar zij ook de bachelor volgden.

Studentenmonitor 2006

3.4

Motieven bij masterkeuze

Figuur 60 laat de belangrijkste redenen zien om te
kiezen voor een bepaalde masteropleiding.
Voor 90 procent van de studenten is het feit dat de
master inhoudelijk interessant is het belangrijkst. Bijna 70 procent noemt de directe aansluiting op de bachelor en iets meer dan de helft de kansen op de arbeidsmarkt als belangrijke keuzemotieven.
inho ud

90

directe aansluiting

68

arbeidsmarktperspectief

55

wetenschappelijk

31

aanbo d dichtbij

Keuzemotieven masteropleiding naar sector (%)

inhoudelijk interessant
aansluiting op bachelor
kansen op arbeidsmarkt
carrière in wetenschap
aangeboden in woonplaats
toegang promotietraject
kansen op buitenlandverblijf
geen van deze motieven

lb na
93 88
68 66
43 53
51 43
24 23
29 34
38 14
1
3

te
94
78
48
33
31
20
22
1

gz ec
93 81
74 65
53 74
62 14
31 28
45
7
21
9
1
7

re gm
92 94
75 61
69 57
22 22
38 24
15 15
21 14
1
1

tc
86
64
36
37
30
26
12
2

21

internatio naliseirng

17

0

Figuur 60: Keuzemotieven
masterstudenten)

20

40

60

80

100

masteropleiding

(%

voltijd-

Verschillen tussen sectoren
Economie- en Rechtenstudenten vinden het belangrijker dan anderen dat de masteropleiding die ze kiezen
goede kansen biedt op de arbeidsmarkt (Tabel 13).
In de sectoren Economie en Taal & Cultuur is inhoudelijke interesse minder uitgesproken dan in de andere
sectoren. Dat de master wordt aangeboden in de eigen woonplaats wordt het belangrijkst gevonden door
Rechtenstudenten.

Studentenmonitor 2006

Tabel 13:

© Studentenmonitor 2006. Percentages studenten die betreffend motief belangrijk vonden; alleen voltijdstudenten master wo.

28

pro mo tietraject

Studenten Techniek, Gezondheidszorg en Rechten
vinden de inhoudelijke aansluiting van de master op
de bacheloropleiding belangrijker dan andere studenten. Studenten Gedrag & Maatschappij hechten hieraan het minste belang.

De kans die een master biedt op een tijd studeren of
stage lopen in het buitenland is voor een klein deel
van de studenten een belangrijk keuzemotief met uitzondering van de studenten in de sector landbouw,
een sector die van oudsher internationaal georiënteerd is. Voor studenten Economie is dit motief het
minst belangrijk.
De bijdrage die een master levert aan een carrière in
de wetenschap laat de enige verschillen tussen sectoren zien. Studenten Economie hechten hier weinig
waarde aan. Voor studenten Gezondheidszorg staat dit
juist in de top-3 van belangrijkste keuzemotieven. Dit
verschil zien we ook bij het motief toegang tot een
promotietraject.

63

Verschillen naar type masteropleiding
Studenten die kiezen voor een inhoudelijk aansluitende master vinden meer dan anderen het feit dat de opleiding wordt aangeboden in de eigen woonplaats van
belang bij de keuze voor een master. Vanzelfsprekend
vinden zij ook de aansluiting op de bachelor van groter
belang (Tabel 14).
Voor studenten die een researchmaster of onderzoeksgeoriënteerde master zijn gaan volgen, zijn de
kans op verblijf in het buitenland, een wetenschappelijke carrière en de toegang tot een promotietraject
meer van belang dan voor andere studenten.
Tabel 14:
ter (%)

Keuzemotieven masteropleiding naar type mas-

inhoudelijk
aansluitend
inhoudelijk interessant
90
aansluiting op bachelor
80
kansen op arbeidsmarkt
55
carrière in wetenschap
26
aangeboden in woonplaats
30
toegang promotietraject
16
kans op buitenlandverblijf
17
geen van deze motieven
2

nietinhoudelijk
aansluitend
87
12
56
23
17
16
15
5

research
91
43
48
83
26
64
23
4

© Studentenmonitor 2006. Percentages studenten die betreffend motief belangrijk vinden; alleen voltijdstudenten master wo.

Verschillen naar achtergrondkenmerken
Vrouwen hechten iets meer dan mannen aan een carrière in de wetenschap, mannen juist iets meer aan
kansen op de arbeidsmarkt (Tabel 15).
Voor allochtone studenten zijn kansen op de arbeidsmarkt, de kans op een buitenlandverblijf en de kans
op een wetenschappelijke carrière, al dan niet in de
vorm van een promotietraject, meer zwaarwegende
redenen dan voor autochtone studenten.

64

Voor autochtone studenten zijn inhoudelijke interesse
en het feit dat de masteropleiding wordt aangeboden
in de eigen woonplaats belangrijker dan voor allochtone studenten.
De grootste verschillen tussen thuis- en uitwonende
studenten zien we bij de waarde die gehecht wordt
aan kansen op de arbeidsmarkt (thuis meer dan uit),
en het aangeboden worden van de masteropleiding in
de woonplaats (uit meer dan thuis).
Tabel 15: Keuzemotieven masteropleiding naar geslacht,
etniciteit en woonsituatie (%)

inhoudelijk interessant
aansluiting op bachelor
kansen op arbeidsmarkt
carrière in wetenschap
aangeboden in woonplaats
toegang promotietraject
kans op buitenlandverblijf
geen van deze motieven

geslacht
M
V
88
91
68
69
57
52
29
33
28
29
21
20
17
17
3
2

etniciteit
aut.
all.
91
80
69
60
54
62
30
39
28
29
19
31
16
21
2
6

woonsituatie
thuis uit
86
91
75
66
63
52
26
33
16
32
19
21
11
19
1
3

© Studentenmonitor 2006. Percentages studenten die betreffend motief belangrijk vinden; alleen voltijdstudenten master wo.

Verschillen naar studentprofielen
Er zijn ook verschillen naar studentprofiel (Tabel 16).
Vakgeïnteresseerden hechten het meest aan de inhoudelijke kant van de master. Normatieven vinden
dit beduidend minder belangrijk.
Statuszoekers kiezen hun masteropleiding vaker dan
anderen op basis van de kansen op de arbeidsmarkt.
Zelfontplooiers doen dat het minst.
De aansluiting op de bachelor is voor Vakgeïnteresseerden een belangrijker overweging bij de keuze voor
de masteropleiding dan voor de andere studenten.

Studentenmonitor 2006

Normatieven en Statuszoeker zijn bij hun masterkeuze veel minder dan andere studenten geïnteresseerd
in de mogelijkheden voor een carrière in de wetenschap. Dit geldt ook voor de toegang tot een promotietraject.
Voor Vakgeïnteresseerden is het in vergelijking met de
andere profielen iets minder van belang dat de master
wordt aangeboden in de eigen woonplaats.
De kans die een master geeft op een verblijf in het
buitenland is voor Idealisten meer een overweging bij
hun masterkeuze dan voor andere studenten. Vakgeinteresseerden hechten hieraan het minste belang.

T

Vakge- ZelfIdealis- interes- ont- Norma- Statusten seerden plooiers tieven zoekers
inhoudelijk interessant
92
95
95
65
89
aansluiting op bachelor
69
75
66
60
69
kansen op arbeidsmarkt
53
51
45
48
78
carrière in wetenschap
32
38
37
19
20
aangeboden in woonplaats
31
23
29
25
31
toegang promotietraject
24
25
22
14
15
kans op buitenlandverblijf
21
12
16
18
18
geen van deze motieven
2
0
1
10
3
© Studentenmonitor 2006. Percentages studenten die betreffend motief belangrijk vinden; alleen voltijdstudenten master wo.

3.5

Selectieve toelating

Figuur 61 toont in hoeverre er sprake is geweest van
selectie bij toelating tot de master. Voor meer dan de
helft van de masterstudenten was dit niet het geval.
Eén op de drie masterstudenten moest voldoen aan
specifieke eisen en zes procent werd geconfronteerd
met een competitieve toelatingsselectie.

Studentenmonitor 2006

6

tc

46

42

12

gm

44

45

11

re

62

32

5

ec

60

37

3

gz

58

te

33

9
18

79

3

na

56

40

4

lb

55

41

4

0

Tabel 16: Keuzemotieven masteropleiding, naar studentprofiel (%)

35

58

20

geen selectie

40

60

specifieke eisen

80

100

co mpetitieve selectie

Figuur 61: Wel of geen sprake van selectieve toelating masteropleiding (% voltijd-masterstudenten)

Verschillen tussen sectoren
Deze competitieve toelatingsselectie komt het meest
voor in de sector Taal & Cultuur (12%) en de sector
Gedrag & Maatschappij (11%).
Studenten in de sectoren Economie en Techniek hebben er het minst mee te maken (3%).
De grootste groep studenten die selectievrij kan instromen in de master, bevindt zich in de sector Techniek (79%).
Van de studenten die aangeven dat er geen sprake is
van een selectieve toelating volgt 90 procent een inhoudelijk aansluitende master. Bij de toelating tot een
researchmaster wordt een competitieve selectie veel
meer toegepast dan bij andere masters.

65

Toelatingseisen
Aan masterstudenten die selectief zijn toegelaten is
gevraagd waaruit de selectie bestond.
vakken

82

mo tivatie

48

studieresultaten

47

co mpetenties

23

stage- ervaring

7

werkervaring

7

buitenlandervaring

6

perso o nskenmerken

5

0

20

40

60

80

100

Figuur 62: Toelatingseisen masteropleiding (% voltijdstudenten masteropleiding met toelatingseis)

Figuur 62 geeft aan dat bij de meerderheid van de
studenten die te maken kregen met toelatingseisen eisen werden gesteld aan de samenstelling van het vakkenpakket. Verder noemt ongeveer de helft van de
studenten dat studieresultaten en motivatie als toelatingseis van belang zijn. Bijna een kwart van de studenten moet feitelijk kunnen aantonen dat zij beschikken over specifieke competenties.
Tabel 17:

Toelatingseigen master naar sector (%)

afgesloten studieonderdelen
motivatie
studieresultaten (cijfers)
aantoonbare competenties
relevante stage-ervaring
relevante werkervaring
buitenlandervaring
persoonskenmerken

lb
73
50
63
17
19
10
10
4

na
87
59
46
18
9
6
4
4

te
75
23
43
17
7
1
7
2

gz
86
59
58
29
9
7
4
7

ec
83
27
39
11
4
4
2
1

re gm
75 85
37 46
41 38
32 27
7
5
8
9
1
7
6
5

tc
83
76
61
31
7
9
8
7

Voor zover er sprake was van selectieve toelating blijken de sectoren Landbouw, Techniek en Rechten
minder vaak dan andere sectoren de afronding van
bepaalde vakken als eis te stellen (voor ongeveer driekwart geldt dat overigens wèl).
In de sector Taal & Cultuur is in driekwart van de gevallen een overtuigende motivatie een relevant criterium, iets wat in de sectoren Techniek en Economie
bij maar een kwart van de studenten aan de orde is.
Het palet aan toelatingseisen is voor studenten Landbouw het meest divers. Voldoende studieresultaten
maken voor bijna tweederde van de studenten in deze
groep het verschil tussen toelating of afwijzing. Ook
het kunnen aantonen van bepaalde competenties, het
hebben van relevante stage-, werk- en buitenlandervaring zijn toelatingseisen waar studenten Landbouw
beduidend vaker dan studenten uit andere sectoren
mee te maken krijgen.
Selectie op persoonskenmerken komt in geen van de
sectoren vaak voor. Studenten uit de sectoren Gezondheidszorg, Taal & Cultuur en Rechten hebben
hier nog het meest mee te maken, studenten Economie en Techniek het minst.

3.6

Tevredenheid over informatievoorziening

Ten slotte is aan masterstudenten gevraagd of zij tevreden zijn over de informatievoorziening over de mogelijkheden bij keuze van een master. De meerderheid
van de masterstudenten is tevreden over de informatie die ze kregen (Figuur 63).

© Studentenmonitor 2006. Percentages. Alle verschillen zijn significant.

66

Studentenmonitor 2006

wo

Tussen mannen en vrouwen is er geen verschil. De tevredenheid over de informatievoorziening varieert
eveneens naar studentprofiel. Normatieven zijn het
minst tevreden, Zelfontplooiers en Statuszoekers het
meest.

89

tc

86

gm

86

re

93

ec

94

gz

84

te

89

na

87

lb

3.7
93

0

20

40

60

80

100

Figuur 63: Tevredenheid informatievoorziening masteropleiding (% voltijd-masterstudenten)

Economiestudenten zijn het meest tevreden over de
informatievoorziening bij keuze voor een masteropleidingen; studenten uit de sectoren Gezondheidszorg en
Natuur zijn dat iets minder (Figuur 63).
Allochtone studenten geven aan minder tevreden te
zijn dan autochtone studenten (Tabel 18).
Tabel 18:

In dit hoofdstuk is gekeken naar de motieven van studenten om door te stromen naar een masteropleiding
en is een nadere analyse gedaan naar de redenen voor
de keuze voor een aansluitende en niet-aansluitende
master. In deze paragraaf worden de belangrijkste redenen beknopt samengevat.
Doorstroom




Tevredenheid over informatievoorziening

man
vrouw

tevreden
88
89

ontevreden
12
11

89*
85*

11*
15*

Idealisten
Vakgeïnteresseerden
Zelfontplooiers
Normatieven
Statuszoekers

89*
89*
93*
75*
91*

11*
11*
7*
25*
9*

totaal

89

11

Bijna de helft van de hbo-studenten en slechts vijf
procent van de wo-studenten is van plan met het
bachelordiploma op zak een baan te gaan zoeken.
De keuze hangt eveneens samen met de studiefinancieringfase; studenten met een studielening
willen beduidend vaker gaan werken dan studenten in de nominale fase.

Soort master


autochtoon
allochtoon

Samenvatting



Het merendeel van de studenten kiest voor een
aansluitende master. Een veel kleiner deel (12%)
begint aan een niet-aansluitende master en een
nog kleiner deel (iets minder dan 10%) kiest voor
een researchmaster.
Het merendeel van de studenten volgt de master
aan dezelfde universiteit waar ze ook de bacheloropleiding volgen.

© Studentenmonitor 2006. Rijpercentages. * p<0,05; **p<0,01.

Studentenmonitor 2006

67

Motieven voor masterkeuze






Studenten hechten vooral waarde aan het feit dat
de masteropleiding inhoudelijk interessant is. Ook
de directe aansluiting op de bachelor en de kansen
op de arbeidsmarkt (dit laatste vooral voor studenten Recht en Economie) zijn belangrijke keuzemotieven.
Studenten die kiezen voor een aansluitende master vinden het aanbod in de eigen woonplaats belangrijk. Studenten die een researchmaster zijn
gaan volgen, hechten waarde aan de kans op een
verblijf in het buitenland, een wetenschappelijke
carrière en de toegang tot een promotietraject.
Vrouwen hechten meer dan mannen aan een carrière in de wetenschap, mannen juist meer aan
kansen op de arbeidsmarkt.



Allochtone studenten geven aan iets minder tevreden te zijn over de informatievoorzieningen dan
autochtone studenten.

Toelatingseisen





Voor meer dan de helft van de masterstudenten is
er geen sprake van een selectieve toelating.
Een klein deel (met name studenten aan een researchmaster) heeft te maken met een competitieve toelatingsselectie.
De meerderheid van deze groep moet specifieke
studieonderdelen afgerond hebben. Dit geeft aan
dat veel masteropleidingen een aansluitend curriculum nastreven. Bij helft van de studenten heeft
de eis betrekking op eerder behaalde studieresultaten en motivatie. Bijna een kwart moet zijn competenties aantoonbaar maken.

Oordeel over de informatievoorziening van de master


68

De meerderheid (ruim 90%) van de masterstudenten is tevreden over de informatie die zij kregen of
vonden over de masteropleidingen.

Studentenmonitor 2006

4 Studievoortgang
en leengedrag
4.1

Inleiding

Het hoger onderwijsbeleid is sinds eind jaren tachtig
sterk gericht op het bevorderen van de studievoortgang. De gemiddelde studieduur van de in 2005 afgestudeerden lag op iets meer dan 64 maanden in het
wo en 52 maanden in het hbo (CBS Statline). Langer
dus dan de 48 maanden die eigenlijk voor een studie
staan. In dit hoofdstuk gaan we na welke studentkenmerken van invloed zijn op de studievoortgang en de
tijdbesteding aan studie en betaalde arbeid. Ook kijken we in dit hoofdstuk naar het leengedrag en de financiële strategieën van studenten.

4.2

Figuur 64 en Figuur 65 geven afzonderlijk voor hbo en
wo de samenhang weer tussen het percentage van het
totaal aantal behaalde studiepunten en het percentage van de verbruikte opleidingsduur. In de twee
plaatjes is goed te zien dat relatief meer studietijd
wordt verbruikt dan dat er studiepunten worden behaald. Dezelfde trend zien we wanneer we de correlatie tussen studieduur en behaalde studiepunten berekenen. Wanneer een student volledig op schema ligt,
zou dit een correlatiecoëfficiënt van 1 hebben gegeven. In het geval van de hbo-studenten ligt de correlatiecoëfficiënt echter op 0,84 en voor de wo-studenten
nog iets lager, op 0,78.

Ontwikkeling van studievoortgang

In de Studentenmonitor 2006 is met betrekking tot
studievoortgang naar het volgende gevraagd:
 het aantal behaalde studiepunten;
 de totale studielast van de opleiding;
 het aantal maanden dat zij staan ingeschreven
voor de opleiding;
 de totale nominale studieduur van de opleiding.
Op basis van deze gegevens is berekend hoeveel procent van de totale studielast reeds is behaald en hoeveel procent van de opleidingsduur is verbruikt. De
studievoortgang is berekend door het percentage van
de studiepunten dat is behaald te delen door het percentage van de opleidingsduur die is verbruikt, uitgaande van de nominale studieduur.

Studentenmonitor 2006

Figuur 64: Hbo: samenhang tussen het percentage van het
totaal aantal studiepunten behaald en het percentage van de
opleidingsduur verbruikt: waargenomen metingen en lineaire
curve

69

100%
95%
90%
85%
80%
75%
70%
2006

2005

70

2004

De studievoortgang in zowel het hbo als het wo is ten
opzichte van vorig jaar verder verbeterd (Figuur 3). In
het hoger onderwijs is er een stijging waar te nemen
van 83,9 procent in 2004 naar 84,7 procent in 2005
naar 86,4 in 2006.
In het wo blijft de studieprogressie van studenten achter bij het hbo. In het hbo zien we een stijging sinds
2004 van 86,2 naar 87,4 naar 89,3 procent en in het
wo van 80,3 naar 80,4 naar 81,4 procent.

wo

2006

Omdat in de Studentenmonitor 2004 en 2005 studievoortgang op eenzelfde manier is gemeten als dit jaar,
kunnen we verschillen tussen deze jaren bekijken.

2005

Studievoortgang in 2004, 2005 en 2006

2004

Figuur 65: Wo: samenhang tussen het percentage van het
totaal aantal studiepunten behaald en het percentage van de
opleidingsduur verbruikt: waargenomen metingen en lineaire
curve

2006

2005

2004

hbo

ho

Figuur 66: Studievoortgang in het hoger onderwijs (totalen), 2004 t/m 2006, 95%-betrouwbaarheidsintervallen

Figuur 67 toont de verschillen in studievoortgang tussen de diverse sectoren in het hbo. De studievoortgang is het sterkst verbeterd in de sector Techniek, in
deze sector is de voortgang dit jaar het gunstigst. Ook
in de sectoren Landbouw, Economie, Gedrag & Maatschappij en Taal & Cultuur zien we een verbetering
ten opzichte van vorig jaar. Alleen in de sector Gezondheidszorg zien we dit jaar na een verbetering in
2005, een verslechtering van de studievoortgang in
2006. In de sector Onderwijs is resultaat al drie jaar
zo goed als stabiel.

Studentenmonitor 2006

100%

95%

95%

90%

90%

85%

85%

80%

80%

75%

75%

70%

70%

lb

te

gz

ec

gm

tc

ow

hbo

2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004

2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004
2006
2005
2004

100%

lb

na

te

gz

ec

re

gm

tc

wo

Figuur 67: Studievoortgang in het hbo, 2004 t/m 2006,
95%-betrouwbaarheidsintervallen

Figuur 68: Studievoortgang in het wo, 2004 t/m 2006, 95%betrouwbaarheidsintervallen

In het wo zijn de verschillen in studieprogressie groter, (Figuur 68); met name de sector Techniek blijft
achter bij de overige sectoren. De sectoren Landbouw
en Gezondheidszorg kennen de meest gunstige studievoortgang (alhoewel het resultaat in de sector Landbouw iets verslechterd is ten opzichte van vorig jaar).
Naast een verbetering van de progressie in de sector
Gezondheidszorg is de studievoortgang ten opzichte
van vorig jaar eveneens verbeterd in de sectoren Economie, Recht en Gedrag & Maatschappij. Het resultaat van studievoortgang is iets verslechterd in de sector Taal & Cultuur.

Tabel 3 geeft het gemiddelde percentage studievoortgang per sector weer. Zoals hiervoor geconstateerd is
de studievoortgang van studenten in de sector Techniek in het hbo is het hoogst (en bovendien sterk gestegen sinds 2004): de studievoortgang is hier in 2006
gemiddeld 93,5 procent. Opvallend genoeg komt diezelfde sector er in het wo het slechtst vanaf met een
gemiddelde studievoortgang van 75 procent.
Ook binnen de sector Taal & Cultuur in het hbo (vooral
kunstopleidingen) is een stijging waar te nemen
evenals in de wo-sector Gedrag & Maatschappij.

Studentenmonitor 2006

71

Tabel 19: Studievoortgang 2005 en 2006: gemiddelden
naar sector
HBO
Landbouw
Techniek
Gezondheidszorg
Economie
Gedrag & Maatschappij
Taal & Cultuur
Onderwijs
HBO totaal
WO
Landbouw
Natuur
Techniek
Gezondheidszorg
Economie
Recht
Gedrag & Maatschappij
Taal & Cultuur
WO totaal
HO
HO totaal

2005

2006

verschil

86,9
88,8
90,0
87,1
86,9
86,9
85,8
87,4

89,3
93,5
87,9
89,2
89,0
91,2
86,0
89,3

2,4
4,7
-2,0
2,1
2,1
4,3
0,2
2,0

85,1
83,6
75,5
86,7
80,0
78,5
78,6
81,3
80,4

83,9
81,4
75,0
88,8
81,0
80,0
83,0
78,8
81,4

-1,2
-2,2
-0,5
2,2
1,0
1,4
4,4
-2,5
1,0

84,7

86,4

1,7

© Studentenmonitor 2006.

4.3

Studievoortgang verklaard

Bivariate samenhang
Tabel 20 toont de studievoortgang van voltijdstudenten naar een aantal achtergrondkenmerken. De studievoortgang van vrouwen is in het hbo slechter dan
die van de mannen. In het is wo dit precies omgekeerd: hier doen de vrouwen het juist beter. Thuiswonende studenten doen het overwegend beter dan uitwonende studenten.
Allochtone studenten in het hbo hebben een iets
slechtere studievoortgang dan autochtone studenten,
in het wo is hier geen verschil in te herkennen.

72

Studenten met een beperking in het hbo hebben een
iets slechtere studievoortgang dan studenten zonder
beperking. In het wo is daarin geen verschil. Hbostudenten die op de basisschool doubleerden, doen
het in het hbo beter dan studenten die niet bleven zitten. Studenten die bleven zitten in het voortgezet onderwijs (zowel in het hbo als in het wo) hebben een
slechtere studievoortgang dat studenten die in het vo
niet doubleerden.
Tabel 20: Gemiddelde studievoortgang van voltijdstudenten naar achtergrondkenmerken (hbo, wo en totaal)

Geslacht
man
vrouw
Woonsituatie
thuiswonend
uitwonend
Etniciteit
autochtoon
allochtoon
Beperking
nee
ja
Doubleren po
nee
ja
Doubleren vo
nee
ja

hbo
voortN
gang

wo
voortN
gang

totaal
voortN
gang

91,3
87,5

3.013
3.234

79,6
83,3

1.902
1.844

(n.s.)
(n.s.)

4.915
5.078

90,5
88,0

3.473
2.775

84,2
80,3

1.017
2.729

89,0
84,2

4.490
5.504

90,3
84,3

5.246
1.001

(n.s.)
(n.s.)

3.190
556

87,1
82,4

8.436
1.558

89,7
85,8

5.726
521

(n.s.)
(n.s.)

3.461
285

86,6
83,6

9.187
806

88,7
94,0

5.524
702

(n.s.)
(n.s.)

3.614
130

85,8
92,2

9.138
831

90,4
86,1

4.614
1.611

82,5
76,4

3.071
673

87,2
83,3

7.685
2.284

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen. Alles significant p<0,05, tenzij anders aangegeven.

Tabel 21 toont de studievoortgang van studenten naar
studiekenmerken en financiën. Studenten zonder lening bij de IB-Groep hebben een betere studievoortgang dan studenten met een lening.

Studentenmonitor 2006

Lenende studenten in de nominale fase hebben op hun
beurt een betere studievoortgang dan lenende studente in de leenfase.
Tabel 21: Gemiddelde studievoortgang van voltijdstudenten naar studiekenmerken (hbo, wo en totaal)
hbo
wo
totaal
voortvoortvoortN
N
N
gang
gang
gang
Recht op studiefinanciering
niet sf-gerechtigd
(n.s.)
312 (n.s.)
340 84,4
652
sf-gerechtigd
(n.s.) 5.935 (n.s.) 3.406 86,5 9.341
Fase waarin student leent
geen lening
90,2 4.750 83,1 2.471 87,8 7.222
lening nominale fase 89,2 1.037 79,2
673 85,2 1.710
lening leenfase
81,1
461 76,6
601 78,6 1.062
Tijdbesteding werk
niet werkend
89,4 1.030 (n.s.)
844 85,9 1.873
1-10 u. p.w.
90,4 2.020 (n.s.)
1313 87,4 3.333
>10 u. p.w.
87,7 1.867 (n.s.)
951 85,3 2.818
Buitenlandervaring
nee
(n.s.) 5.252 80,9 3.083 (n.s.) 8.334
ja
(n.s.)
744 84,7
556 (n.s.) 1.300
Buitenlandplannen
nee
90,3 3.227 (n.s.) 1.534 87,3 4.762
ja
88,7 2.766 (n.s.) 2.103 85,7 4.869
Studentprofiel
Idealisten
87,9 1.179 84,6
736 86,6 1.915
Vakgeïnteresseerden 93,0 1.195 81,3
615 89,1 1.810
Zelfontplooiers
90,3
792 80,6
900 85,1 1.692
Normatieven
85,1 1.744 76,3
651 82,7 2.396
Statuszoekers
92,5 1.257 83,4
803 89,0 2.060
© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen. Alles significant p<0,05, tenzij anders aangegeven.

Het hebben van een betaalde baan heeft alleen in het
hbo een significant effect op de studievoortgang. Hoe
meer een hbo-student betaald werk verricht naast de
studie, des te lager is de studievoortgang.

Studentenmonitor 2006

Wo-studenten met buitenlandervaring liggen iets beter op schema in hun studie dan studenten zonder buitenlandervaring. In het hbo vertonen juist studenten
met plannen om voor hun studie naar het buitenland
te gaan een slechtere studievoortgang.
Tot slot maakten we een uitsplitsing naar studentprofiel. In het hbo vertonen de Vakgeïnteresseerden de
beste studievoortgang, in het wo de Idealisten. De
slechtste studievoortgang zien we in beide sectoren
bij de Normatieven, studenten die studeren omdat dat
nu eenmaal van hen verwacht wordt.
Determinanten in samenhang
Tabel 22 toont het verklaringsmodel voor de studievoortgang van hbo-studenten. De effectmaten geven
allemaal de unieke inbreng weer van het afzonderlijk
studentkenmerk (dat betekent dat bij elk apart kenmerk is gecorrigeerd voor de invloed van alle ander
kenmerken). Initieel zijn alle karakteristieken uit de
vorige tabellen opgenomen. Het kenmerk met de
meeste verklaringskracht is door het programma als
eerste gekozen. De studentkarakteristieken zonder
significante inbreng zijn weggelaten.
Soms kan het voorkomen dat de relatie tussen kenmerken en studievoortgang in een multivariate analyse zich niet meer voordoet of dat er een geheel andere
relatie zichtbaar wordt. Dit heeft te maken met het
feit dat effecten van een kenmerk op studievoortgang
worden geneutraliseerd door andere kenmerken.
Samen verklaren deze kenmerken 10,4 procent van de
studievoortgang.

73

Tabel 22: Verklaringsmodel studievoortgang van hbostudenten: gestandaardiseerde (B) en ongestandaardiseerde
regressiecoëfficiënten
B
(Constant)
35,74
Achtergrondkenmerken
geslacht (0=man; 1=vrouw)
-5,32
etniciteit (0=autochtoon; 1= allochtoon)
-30,59
Studiekenmerken
opleidingsvorm (0=vt; 1=dt)
-7,27
doubleren po
-4,52
opleiding in ho afgerond (0=nee; 1=ja) 15,28
inzet en motivatie
gemiddeld tentamencijfer
2,43
inzet
6,06
kans behalen einddiploma
2,38
tijdbesteding betaalde arbeid
-0,22
Financiën
leenfase (0=nee; 1=ja)
3,85
Studentprofiel
Idealisten
-2,80
Statuszoekers
1,80
Interactie-effect
opleidingsvorm * etniciteit
24,41

ß

t
5,36 **

-0,09

-4,78 **

-0,34

-4,82 **

-0,07
-0,04
0,13

-3,03 **
-2,34 *
6,73 **

0,05
0,15
0,12
-0,07

2,46 **
7,11 **
6,26 **
-3,26 **

0,04

2,00 *

-0,09
0,06

-5,04 **
3,11 **

0,30

4,31 **

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen.
R=0,32; R2=0,10; * p<0,05; **p<0,01; N=2.941.

Mannelijke hbo-studenten hebben een significant betere studievoortgang dan vrouwelijke hbo-studenten.
Allochtonen juist een slechtere dan autochtonen.
Deeltijdstudenten hebben overwegend ook een slechtere studievoortgang dan voltijdstudenten. Onderin de
tabel is het interactie-effect van etniciteit en opleidingsvorm opgenomen. Dat interactie-effect is positief, wat wil zeggen dat allochtone deeltijders het juist
beter doen dan autochtone deeltijdstudenten.
Een klas overdoen in het basisonderwijs heeft hier in
tegenstelling tot de eerder besproken bivariate analyses (als alle kenmerken in samenhang worden bestudeerd) een negatief effect op de studievoortgang.

74

Dit is een voorbeeld van een initiële samenhang die in
een multivariate analyse omkeert.
Al eerder een opleiding afgerond hebben in het hoger
onderwijs, heeft juist een positief effect. Inzet en motivatie zijn ook duidelijk van invloed op de studievoortgang: naarmate studenten een hoger gemiddeld tentamencijfer hebben, meer inzet tonen en de kans groter inschatten dat ze hun diploma zullen halen, is hun
studievoortgang gunstiger.
Financiën hebben ook invloed: hoe meer uren studenten werken, des te slechter is hun studievoortgang.
Hbo-studenten in de leenfase van hun studie vertonen
een betere studievoortgang dan hbo-studenten in de
nominale fase.
Dezelfde multivariate analyse deden we voor de wostudenten (Tabel 23). De studievoortgang van studenten is steeds moeilijker te verklaren uit studentkenmerken die in de Studentenmonitor zijn opgenomen.
Was het percentage verklaarde variantie in 2004 nog
20 procent; nu kunnen we nog slechts 8,3 procent van
de verschillen in studievoortgang verklaren.
Voor wo-studenten is inzet het meest positief van invloed op de studievoortgang. Studenten in hun leenfase laten een slechtere studievoortgang zien dan studenten in de nominale fase. Dit is niet verwonderlijk,
omdat studenten in de leenfase hun opleiding niet
binnen de nominale studieduur hebben afgerond.
Thuiswonende studenten hebben een betere studievoortgang dan uitwonenden; de studievoortgang van
voltijders is beter dan die van deeltijders.
Hoge tentamencijfers en een goede kans het diploma
te behalen, zorgen voor een goede studievoortgang.
Studenten die eerder een opleiding in het ho hebben
afgerond laten ook een betere studieprogressie zien,
wellicht veroorzaakt door vrijstellingen.

Studentenmonitor 2006

Studenten die een lage werkdruk ervaren hebben een
betere voortgang dan studenten die een hoge werkdruk percipiëren.
Ook het studentprofiel blijkt relevant te zijn. Zelfontplooiers (zij worden gedreven door een innerlijke behoefte aan kennis, aan het leren van nieuwe dingen,
zichzelf als mens te ontwikkelen) hebben een slechtere studieprogressie dan andere studenten.
Tabel 23: Verklaringsmodel studievoortgang van wostudenten: gestandaardiseerde (B) en ongestandaardiseerde
regressiecoëfficiënten
B

ß

t
2,80 **

-0,04

-2,27 *

-0,06
0,10

-2,95 **
5,01 **

0,11
0,12
0,07

5,26 **
5,61 **
3,64 **

-0,05

-2,76 **

-0,13

-6,54 **

-0,05

-2,89 **

Trends in tijdbesteding aan studie
Figuur 69 toont het aantal uren dat studenten gemiddeld per week aan hun studie besteden. In het hbo ligt
dat iets hoger dan in het wo. Maar voor beide soorten
hoger onderwijs geldt een toename ten opzichte van
vorig jaar. In het hbo studeren studenten gemiddeld
35,5 uur, in het wo gemiddeld 32 uur.
45
40
35
30
25
20
2006

2005

2004

2003

wo

2006

2005

2004

2003

hbo

2006

2005

2004

2003

(Constant)
23,24
Achtergrondkenmerken
woonsituatie (0=thuis; 1=uit)
-3,06
Studiekenmerken
opleidingsvorm (0=vt; 1=dt)
-10,80
opleiding in ho afgerond (0=nee; 1=ja)
8,69
Inzet en motivatie
gemiddeld tentamencijfer
5,21
inzet
5,08
kans behalen einddiploma
1,56
Tevredenheid
werkdruk
-2,81
Financiën
leenfase (0=nee; 1=ja)
-9,62
Studentprofiel
Zelfontplooiers
-1,78

De vraag naar tijdbesteding sinds 2003 in de Studentenmonitor op eenzelfde wijze gesteld, waardoor een
trendbeeld mogelijk is. We starten met deze trends. In
de tweede helft van de paragraaf bestuderen we achtergrondkenmerken van studenten die een invloed
hebben op de tijd die zij besteden aan studie en werk.

ho

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen.
R=0,29; R2=0,08; * p<0,05; **p<0,01; N=2.213.

Figuur 69: Tijdbesteding aan studie van voltijdstudenten
naar soort hoger onderwijs en totaal hoger onderwijs, 2003
t/m 2006, 95%-betrouwbaarheidsintervallen

4.4

Figuur 70 toont het aantal uren studie per sector in
het hbo. De tijdbesteding aan studie is het meest opvallend gestegen in de sector Taal & Cultuur (vooral
kunstopleidingen), van ruim 36 uur vorig jaar naar
maar liefst bijna 42 uur dit jaar.

Tijdbesteding

In deze paragraaf bekijken we de trends in tijdbesteding: allereerst de tijdbesteding aan studie, vervolgens de tijdbesteding aan betaalde arbeid .
In de analyses zijn alle studenten meegenomen: nietwerkende studenten hebben de waarde ‘0’ gekregen.

Studentenmonitor 2006

75

Een andere koploper op het gebied van tijdbesteding
aan studie is de sector Landbouw. Achterblijver is de
sector Economie (alhoewel flink gestegen dit jaar).

45
40
35

45

30

40

25

30

20
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003

35

25

lb

na

te

gz

ec

re

gm

tc

20
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
lb

te

gz

ec

gm

tc

ow

wo

Figuur 71: Tijdbesteding aan studie van voltijdstudenten in
het wo, 2003 t/m 2006, 95%-betrouwbaarheidsintervallen

hbo

Figuur 70: Tijdbesteding aan studie van voltijdstudenten in
het hbo, 2003 t/m 2006, 95%-betrouwbaarheidsintervallen

Figuur 71 geeft de gemiddelde wekelijkse tijdbesteding aan studie per sector in het wo weer. In alle sectoren zien we een toename ten opzichte van vorig
jaar. Maar de duidelijke scheiding tussen bètawetenschappen (Landbouw, Natuur, Techniek en Gezondheid) en alfa- en gammawetenschappen (Economie,
Recht, Gedrag & Maatschappij en Taal & Cultuur)
blijft. Studenten uit die eerste categorie besteden
meer tijd aan hun studie dan de studenten uit de
tweede categorie. De bestede studietijd is het hoogst
bij Landbouw (40 uur) en het laagst bij Recht (28 uur).

76

Trends in tijdbesteding aan betaalde arbeid
Figuur 72 laat zien dat niet alleen de tijdbesteding aan
studie sinds vorig jaar is toegenomen, ook aan betaalde arbeid besteden studenten dit jaar gemiddeld iets
meer tijd dan vorig jaar. In het hbo dit jaar gemiddeld
ongeveer tien uur en in het wo een kleine negen uur.
Ondanks de stijging blijft het de tijd die studenten aan
betaalde arbeid besteden nog altijd onder het niveau
van 2003.
De tijdbesteding aan werk hangt overigens significant
negatief samen met de tijdbesteding aan studie:
naarmate studenten meer tijd besteden aan werk, besteden ze minder tijd aan hun studie. Ten opzichte van
vorig jaar is de samenhang tussen beide in het hbo
iets afgezwakt, van -0,19 in 2005 naar -0,16 nu. In het
wo is de samenhang juist sterker geworden van -0,14
in 2005 naar -0,22 in 2006.

Studentenmonitor 2006

14

14

12

12

10

10

8

8

6

6

4

4

2

2

ho

Figuur 72: Tijdbesteding aan betaalde arbeid van voltijdstudenten, hoger onderwijs totaal, 2003 t/m 2006, 95%betrouwbaarheidsintervallen

Er zijn Verschillen tussen sectoren in het hbo (Figuur
73) De variatie in het hbo ligt tussen het maximum
van 10,8 uur gemiddeld in de sector Economie en het
minimum van 7,9 uur gemiddeld in de sector Landbouw. In de meeste sectoren is de tijdbesteding aan
werk ten opzichte van vorig jaar toegenomen, het
sterkst in de sector Gezondheidszorg, waar studenten
gemiddeld 1,5 uur per week meer gingen werken. Alleen in de sectoren Gedrag & Maatschappij en Taal &
Cultuur gingen studenten minder uur per week betaalde arbeid verrichten, respectievelijk 0,6 en 0,3
uur minder dan vorig jaar.

Studentenmonitor 2006

2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003

2006

2005

2004

2003

wo

2006

2005

2004

2003

2006

2005

2004

2003

hbo

lb

te

gz

ec

gm

tc

ow

hbo

Figuur 73: Tijdbesteding aan betaalde arbeid van voltijdstudenten in het hbo, 2003 t/m 2006, 95%-betrouwbaarheidsintervallen

Figuur 74 geeft per sector de tijd weer die studenten
in het wo wekelijks besteden aan betaalde arbeid. We
zien in het figuur duidelijk de eerdere constatering geillustreerd dat de samenhang tussen tijd aan studie en
tijd aan werk relatief sterk is in het wo. We zien hier
dat de bètastudenten verhoudingsgewijs weinig tijd
aan werk besteden en de alfa-/gammastudenten beduidend meer. Studenten Landbouw besteden het
minst aantal uren aan het verrichten van betaalde arbeid: gemiddeld 4,8 uur. Studenten in de sectoren
Recht en Economie het meest: beide gemiddeld 10,5
uur. In de meeste sectoren zien we ten opzichte van
vorig jaar een lichte stijging van het aantal uren werk
(het sterkst in de sector Recht). Alleen in de sectoren
Techniek en Landbouw nam de tijdbesteding aan werk
af.

77

14

multivariate model overeind: tijd besteed aan betaalde arbeid gaat ten koste van de tijd voor studie. Hbostudenten in de leenfase besteden meer tijd aan hun
studie dan hbo-studenten in de nominale fase.
Tot slot zien we een verschil naar studentprofiel: Idealisten (intrinsiek gemotiveerde studenten) studeren
meer dan andere studenten, Statuszoekers (extrinsiek
gemotiveerden) juist minder.

12
10
8
6
4
2
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
2006
2005
2004
2003
lb

na

te

gz

ec

re

gm

tc

wo

Figuur 74: Tijdbesteding aan betaalde arbeid van voltijdstudenten in het wo, 2003 t/m 2006, 95%-betrouwbaarheidsintervallen

Tijdbesteding aan studie: verschillen tussen studenten
Tabel 24 geeft het verklaringsmodel voor tijdbesteding
aan studie in het hbo. Dit model verklaart 12 procent
van de verschillen in tijdbesteding aan de studie.
Vrouwen besteden meer tijd aan hun studie dan mannen, studenten met een beperking studeren meer
uren per week dan studenten zonder beperking.
Naarmate de sociaaleconomische status van studenten hoger is, neemt de tijdbesteding aan studie af.
Studenten die thuis wonen studeren meer uren per
week dan uitwonende studenten.
Ook gemotiveerde hbo-studenten besteden meer tijd
aan hun studie. Naarmate studenten meer gemotiveerd aan hun hbo-opleiding zijn begonnen, een kwalitatief betere inzet tonen en hun afstudeerkans hoger
inschatten, besteden ze meer tijd aan de studie.
De negatieve correlatie die we al eerder vonden tussen tijd aan werk en tijd aan studie, blijft ook in het

78

Tabel 24: Verklaringsmodel tijdbesteding in uren aan studie van voltijd hbo-studenten: gestandaardiseerde (B) en ongestandaardiseerde regressiecoëfficiënten
(Constant)
Achtergrondkenmerken
geslacht (0=man; 1=vrouw)
beperking (0=nee; 1=ja)
sociaaleconomische status
woonsituatie (0=thuis; 1=uit)
Inzet en motivatie
motivatie bij start studie
inzet
kans behalen einddiploma
tijdbesteding betaald werk
Tevredenheid
werkdruk
Financiën
leenfase (0=nee; 1=ja)
Studentprofiel
Idealisten
Statuszoekers

B
-3,94

ß

t
-1,25

1,26
1,96
-1,08
1,23

0,04
0,04
-0,07
0,04

2,16 *
2,07 *
-3,84 **
2,15 *

0,71
4,22
1,35
-0,18

0,04
0,20
0,13
-0,09

2,30 *
9,88 **
6,65 **
-4,91 **

3,52

0,14

7,18 **

3,12

0,06

3,17 **

1,05
-1,55

0,07
-0,10

3,77 **
-5,35 **

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen.
R2=0,12; alle effecten zijn significant; * p<0,05; **p<0,01; N=2.813.

Tabel 25 toont het verklaringsmodel voor studietijd
voor wo-studenten. Dit model verklaart 21 procent
van de verschillen in tijdbesteding aan studie.
In het wo zijn minder achtergrondkenmerken van studenten van invloed op de tijdbesteding aan studie dan
in het hbo.

Studentenmonitor 2006

Alleen woonsituatie is van invloed: thuiswonenden besteden meer tijd aan hun studie dan uitwonenden.
Tabel 25: Verklaringsmodel tijdbesteding in uren aan studie van voltijd wo-studenten: gestandaardiseerde (B) en ongestandaardiseerde regressiecoëfficiënten
(Constant)
Achtergrondkenmerken
woonsituatie (0=thuis; 1=uit)
inzet en motivatie
motivatie op dit moment
inzet
kans behalen einddiploma
tijdbesteding betaald werk
Tevredenheid
toegankelijkheid docenten
werkdruk
studeerbaarheid
frequentie evaluatie
Financiën
leenfase (0=nee; 1=ja)
Studentprofiel
Statuszoekers

B
-19,14

ß

t
-5,10 **

1,81

0,06

3,10 **

0,81
6,19
0,62
-0,26

0,05
0,34
0,06
-0,13

2,32 *
15,28 **
2,98 **
-6,67 **

1,32
5,18
1,52
-0,53

0,06
0,24
0,06
-0,05

2,82 **
10,71 **
2,23 *
-2,56 **

4,92

0,16

8,12 **

-0,68

-0,05

-2,56 **

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen;
R2=0,21; alle effecten zijn significant; * p<0,05; **p<0,01; N=2.138.

Meer van belang is de kwaliteit van de inzet, motivatie
en tevredenheid over de studie. Wo-studenten die gemotiveerd zijn en een kwalitatief hoge inzet tonen
studeren meer uren dan ongemotiveerde studenten.
Ook maakt de kans die studenten zichzelf geven om
het diploma te halen uit: hoe hoger die kans, des te
meer wordt er gestudeerd. Zoals we ook al eerder
constateerden: tijd aan werk gaat ten koste van tijd
aan studie.
Wat betreft de studietevredenheid zien we ook diverse
verbanden. Naarmate er beter contact is met docenten, de werkdruk hoger is en de studeerbaarheid beter, steken studenten meer tijd in hun studie.

Studentenmonitor 2006

De frequentie waarmee vakken/cursussen aan opleidingen worden geëvalueerd hangt negatief samen met
studietijd. Hoe meer er wordt geëvalueerd, hoe minder er wordt gestudeerd.
Studenten in de leenfase steken meer tijd in hun studie dan studenten in de nominale fase.
En tot slot zien we een effect van studentprofiel: net
als bij hbo-studenten besteden Statuszoekers (extrinsiek gemotiveerden) significant minder tijd aan hun
studie dan de andere studenten.
Tijdbesteding aan betaalde arbeid: verschillen tussen
studenten
De tijd die hbo-studenten besteden aan het verrichten
van betaald werk, varieert naar een aantal achtergrondkenmerken (Tabel 26). Dit model verklaart 10
procent van de verschillen. Studenten uit een hoger
sociaaleconomische milieu besteden minder tijd aan
arbeid. Thuiswonende studenten besteden iets meer
tijd aan werk dan uitwonende studenten. Naarmate
het eindexamencijfer in het voortgezet onderwijs hoger was, is de tijdbesteding aan werk lager.
Naargelang de motivatie bij de start van de studie hoger was, wordt er meer tijd besteed aan werk. Hoe
hoger echter de inzet, des te minder tijd studenten
besteden aan het verrichten van betaalde arbeid.
Naarmate de kans op het behalen van een einddiploma hoger is, wordt er iets meer tijd gestoken in betaald werk. Hoe meer tijd besteed wordt aan studie,
des te minder tijd besteden studenten aan betaald
werk.

79

Tabel 26: Verklaringsmodel tijdbesteding in uren aan werk
van voltijd hbo-studenten: gestandaardiseerde (B) en ongestandaardiseerde regressiecoëfficiënten
(Constant)
Achtergrondkenmerken
sociaaleconomische status
woonsituatie (0=thuis; 1=uit)
eindexamencijfer VO
inzet en motivatie
motivatie bij start studie
inzet
kans behalen einddiploma
tijdbesteding studie
Tevredenheid
toegankelijkheid docenten
werkdruk
frequentie evaluatie
Financiën
lening (0=nee; 1=ja)
Studentprofiel
Idealisten
Normatieven
Zelfontplooiers
Statuszoekers

B
28,04

ß

t
10,66 **

-0,64
0,78
-1,76

-0,08
0,05
-0,10

-4,65 **
2,65 **
-5,53 **

0,59
-1,59
0,29
-0,04

0,07
-0,15
0,06
-0,09

3,88 **
-6,94 **
2,84 **
-4,67 **

-0,97
-0,78
-0,37

-0,10
-0,06
-0,07

-4,97 **
-3,22 **
-3,66 **

0,00

-0,09

-4,46 **

-0,31
-0,33
0,46
0,53

-0,04
-0,04
0,06
0,07

-2,15 *
-2,00 *
2,94 **
3,57 **

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen.
R2=0,10; alle effecten zijn significant; * p<0,05; **p<0,01; N=2.813.

De tevredenheid over de opleiding is ook van invloed:
kwalificeren studenten hun docenten als minder toegankelijk en is de werkdruk laag dan besteden studenten meer tijd aan werken. Studenten aan opleidingen
waar frequent cursusevaluaties plaatsvinden, besteden meer tijd aan betaalde arbeid. Studenten met een
studielening besteden minder tijd aan betaald werk
dan studenten zonder studielening.
Ook ten aanzien van studentprofielen zien we veel variatie: Idealisten (intrinsiek gemotiveerden) en Normatieven (extrinsiek gemotiveerden die studeren omdat het zo hoort) werken minder uren dan anderen.

80

Zelfontplooiers (gedreven door een innerlijke behoefte
aan kennis, aan het leren van nieuwe dingen, zichzelf
als mens te ontwikkelen) en Statuszoekers (extrinsiek
gemotiveerden die studeren vanwege de status) besteden juist beduidend meer tijd aan betaalde arbeid.
Tabel 27 zet de belangrijkste determinanten voor tijdbesteding aan werk voor de wo-studenten op een rij.
In het wo zijn slechts zes factoren dominant die samen 11 procent van de verschillen in tijdbesteding
verklaren.
Tabel 27: Verklaringsmodel tijdbesteding in uren aan werk
van voltijd wo-studenten: gestandaardiseerde (B) en ongestandaardiseerde regressiecoëfficiënten
(Constant)
Achtergrondkenmerken
beperking (0=nee; 1=ja)
sociaaleconomische status
eindexamencijfer VO
Inzet en motivatie
tijdbesteding studie
Tevredenheid
toegankelijkheid docenten
Financiën
leenfase (0=nee; 1=ja)

B
23,24

ß

t
13,49 **

-1,47
-0,55
-1,45

-0,05
-0,07
-0,13

-2,63 **
-3,64 **
-6,24 **

-0,09

-0,17

-8,12 **

-0,79

-0,07

-3,53 **

3,01

0,19

9,22 **

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen.
R2=0,11; alle effecten zijn significant; * p<0,05; **p<0,01; N=2.138.

Studenten met een beperking besteden minder tijd
aan betaalde arbeid. Die tijd aan werk is ook minder
naarmate de sociaaleconomische status van de student hoger is. Die tijdbesteding aan werk is eveneens
minder voor studenten met een hoog eindexamencijfer in het voortgezet onderwijs. Ook in deze analyse
zien we dat naarmate studenten meer tijd besteden
aan betaald werk, zij minder uren per week studeren.

Studentenmonitor 2006

Studenten die hun docenten als toegankelijk kwalificeren, besteden minder tijd aan betaalde arbeid. Wostudenten in de leenfase besteden meer tijd aan betaalde arbeid dan wo’ers in de nominale fase.

4.5

Leengedrag

In de voorgaande paragrafen constateerden we herhaaldelijk een samenhang tussen leengedrag, studievoortgang en tijdbesteding. In deze laatste paragraaf
bestuderen we het leengedrag van studenten.
Allereerst besteden we aandacht aan het type student
dat leent (Tabel 28). In totaal heeft 38 procent van de
hbo-studenten en bijna de helft van de wo-studenten
met recht op een studielening ook daadwerkelijk een
lening afgesloten bij de IB-Groep. In het hbo hebben
studenten Gezondheidszorg het vaakst een lening (bijna driekwart). Studenten Taal & Cultuur hebben het
minst vaak een lening (40%). In het wo hebben studenten Taal & Cultuur het vaakst een studielening afgesloten (57%) en studenten Natuur het minst vaak
(42%).
Verschil tussen mannen en vrouwen en tussen studenten met en zonder beperking is er niet. Ouderejaars
hebben vaker een lening dan eerstejaars, allochtonen
vaker dan autochtonen en uitwonenden vaker dan
thuiswonenden. Lenen in de nominale fase is wat
minder gebruikelijk dan in de leenfase. Zelfontplooiers
lenen op grote schaal. In het hbo lenen Idealisten (intrinsiek gemotiveerden) het minst vaak.

Tabel 28: Leengedrag van voltijdstudenten, naar achtergrondkenmerken, hbo en wo

totaal
Sector
Landbouw
Natuur
Techniek
Gezondheidszorg
Economie
Recht
Gedrag & Maatschappij
Taal & Cultuur
onderwijs
Geslacht
man
vrouw
Beperking
nee
ja
Eerstejaars/ouderejaars
eerstejaars
ouderejaars
Etniciteit
autochtoon
allochtoon
Woonsituatie
thuiswonend
uitwonend
Fase waarin student leent
nominale fase
leenfase
Studentprofiel
Idealisten
Vakgeïnteresseerden
Zelfontplooiers
Normatieven
Statuszoekers

leent
38,1

hbo
leent niet
61,9

leent
48,8

wo
leent niet
51,2

38,2
34,1
27,6
41,3
39,2
60,0
33,1

61,8
65,9
72,4
58,7
60,8
40,0
66,9

45,9
42,0
45,7
46,0
42,8
54,1
51,6
57,1
-

54,1
58,0
54,3
54,0
57,2
45,9
48,4
42,9
-

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

34,2
39,6

65,8
60,4

39,6
51,0

60,4
49,0

35,9
50,2

64,1
49,8

48,0
54,7

52,0
45,3

24,8
52,9

75,2
47,1

27,1
56,0

72,9
44,0

34,3
67,2

65,7
32,8

40,8
67,7

59,2
32,3

29,8
40,2
44,9
39,4
37,0

70,2
59,8
55,1
60,6
63,0

48,1
45,2
53,8
48,8
46,4

51,9
54,8
46,2
51,2
53,6

© Studentenmonitor 2006. Uitsluitend studenten die recht hebben op
studiefinanciering. Alles significant p<0,05, tenzij anders aangegeven.

Studentenmonitor 2006

81

4.6

Profiel van de lenende student

Op basis van relevante achtergrondkenmerken is met
behulp van een logistische regressie een profiel samengesteld van de lenende student. Tabel 29 geeft
deze profielvergelijking van lenende studenten versus
niet-lenende studenten waarin zichtbaar is welke
kenmerken de ene groep van de andere onderscheiden. Allereerst zijn studentkenmerken gelijktijdig ingevoerd. Kenmerken die niet van invloed bleken, zijn
verder buiten beschouwing gelaten.
Om de vergelijking te maken, voerden we de volgende
kenmerken in: hbo/wo, leenfase, geslacht, studenten
met een beperking, buitenlandervaring, leeftijd, eerstejaars/ouderejaars, woonsituatie, kans behalen
einddiploma, tijdbesteding studie, tijdbesteding werk,
studievoortgang, totale uitgaven, beoordeling eigen
financiële situatie, inzet, motivatie start opleiding,
motivatie nu, werkdruk en de vijf studentprofielen.
Tabel 29: Het profiel van de lenende student (alleen voltijdstudenten)
Indicator
leenfase
leeftijd
woonsituatie
kans afstuderen
tijdbesteding werk
uitgaven totaal
oordeel financiële
situatie
inzet
Idealisten
Vakgeïnteresseerden
Zelfontplooiers
Constant

Exp(B)
0,34 **
0,96 **
3,48 **
1,01 **
0,99 **
1,00 **
1,47 **
0,70 **
0,93 *
0,88 **
1,30 **
0,08 **

Dominant profiel:
lenen (versus niet-lenen)
minder vaak in nominale fase
jonger
vaker uitwonend
grote kans afstuderen
minder tijd aan betaald werk
iets hogere uitgaven
betere financiële situatie
iets lagere inzet
minder Idealisten
minder Vakgeïnteresseerden
meer Zelfontplooiers

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen.
*p<0,05; **p<0,01; Nagelkerke R2=0,27.

82

Op basis van deze analyse kunnen we het profiel van
de lenende student in vergelijking met de niet-lenende
student als volgt omschrijven:
 vanzelfsprekend zit de lenende student minder
vaak in de nominale fase van de studie;
 naar verhouding jonger;
 woont vaker uit huis
 geeft zichzelf een grotere kans het einddiploma te
halen;
 besteedt minder tijd aan betaalde arbeid;
 heeft iets hogere uitgaven;
 beoordeelt zijn/haar financiële situatie positiever;
 toont in de studie minder inzet;
 lenen komt vaker voor bij Zelfontplooiers en minder vaak bij Idealisten en Vakgeïnteresseerden.
Financiële strategie
Aan het eind van dit hoofdstuk nemen we de financiële
strategieën van studenten onder de loep. In de vragenlijst is studenten gevraagd of ze bij het plannen
van hun studie rekening houden met hun financiële situatie. Studenten konden als antwoord aankruisen:
 ik probeer mijn opleiding zo snel mogelijk af te ronden;
 ik probeer geld bij te verdienen met een bijbaan, ook al
doe ik dan langer over mijn opleiding;

 ik ga geld lenen;
 ik heb geen duidelijke strategie;
 nee, ik houd geen rekening met mijn financiële situatie.
Allereerst gaan we na of studenten er verschillende
strategieën op nahouden. Tabel 30 laat zien dat tussen hbo-studenten met en zonder beperking geen verschillen zijn in financiële strategieën.
Tussen mannen en vrouwen is er verschil: mannen
willen vaker snel afstuderen, hebben vaker een bijbaan en hebben ook vaker geen duidelijke strategie.

Studentenmonitor 2006

Ook ouderejaars willen vaker snel afstuderen. Eerstejaars hebben vaker geen duidelijke strategie of houden bij de planning van hun studie helemaal geen rekening met financiën.
Autochtonen lenen iets vaker dan allochtonen en ze
hebben vaker geen vastomlijnd plan omtrent hun studie in relatie tot hun financiën.
Tabel 30: Financiële strategieën van voltijd hbo-studenten,
naar achtergrondkenmerken (%)
snel
afstudebijbaan
ren
Geslacht
man
62
vrouw
56
Beperking
nee
(n.s.)
ja
(n.s.)
Eerstejaars/ouderejaars
eerstejaars
51
ouderejaars
61
Etniciteit
autochtoon
(n.s.)
allochtoon
(n.s.)
Woonsituatie
thuiswonend
63
uitwonend
55
Fase waarin student leent
geen lening
61
nominale fase
60
leenfase
53
Studentprofiel
Idealisten
64
Vakgeïnteresseerden
56
Zelfontplooiers
50
Normatieven
58
Statuszoekers
64
totaal
59

lenen

geen
geen
strategie rekening

43
35

(n.s.)
(n.s.)

30
27

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

37
25

32
26

(n.s.)
(n.s.)

15
12

30
19

30
15

42
36

9
19

33
24

36
18

33
37
50

5
15
16

17
30
22

25
29
16

39
36
42
36
43
39

9
18
19
13
14
15

(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)
28

(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)
27

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen. Alles significant p<0,05, tenzij anders aangegeven.

Studentenmonitor 2006

Thuis- en uitwonende studenten verschillen op alle
strategieën van elkaar: thuiswonende studenten nemen zich vaker voor snel af te studeren, nemen vaker
een bijbaan, zijn minder geneigd te lenen. Zij hebben
ook minder vaak een vastomlijnd plan omtrent financiën en studie. De fase waarin de student leent maakt
ook uit.
Studenten in de leenfase hebben het duidelijkst een
strategie voor ogen: niet zozeer zo snel mogelijk afstuderen, maar wel de studie bekostigen met geleend
geld of inkomsten vanuit een bijbaan. Idealisten en
Statuszoekers zijn het meest geneigd om snel afstuderen als strategie te hanteren. Vakgeïnteresseerden en
Normatieven zijn het minst geneigd een bijbaan te
zoeken en Idealisten voelen het minst voor een studielening.
Tabel 31 toont de financiële strategieën van voltijdstudenten in het wo. Ook voor deze groep is het zo
snel mogelijk afronden van de studie de meest dominante strategie.
Daarnaast zien we verschillen tussen mannen en
vrouwen: mannen zien meer in een bijbaan, maar tegelijk geven ook meer mannen aan dat ze geen rekening houden met financiën.
Wo-studenten zonder beperking houden minder dan
studenten met beperking rekening met financiën en
hebben minder vaak een duidelijke strategie voor
ogen, dat geldt ook voor eerstejaars. Ouderejaars
hebben vaker het naast de studie werken als strategie
om de financiën op peil te houden. Allochtonen studenten zijn minder geneigd een lening af te sluiten. Ze
hebben wel vaker een strategie voor ogen en geven
minder vaak aan geen rekening te houden met de financiën als het op hun studie aankomt.

83

Thuiswonende studenten nemen zich vaker voor hun
studie zo snel mogelijk af te ronden en met een bijbaan de kosten van de studie te betalen. Uitwonende
studenten voelen meer voor lenen bij de IB-Groep. De
strategie en het bewust bezig zijn met financiën is bij
de uitwonende studenten beduidend verder uitgekristalliseerd.
Tabel 31: Financiële strategieën van voltijd wo-studenten,
naar achtergrondkenmerken
snel
afstuderen
bijbaan

lenen

geen
strategeen
gie
rekening

Geslacht
man
vrouw

(n.s.)
(n.s.)

48
43

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

27
22

Beperking
nee
ja

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

29
22

25
18

Eerstejaars/ouderejaars
(n.s.)
eerstejaars
(n.s.)
ouderejaars

39
47

(n.s.)
(n.s.)

39
26

33
23

Etniciteit
autochtoon
allochtoon

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

29
25

30
21

26
17

Woonsituatie
thuiswonend
uitwonend

65
53

50
44

20
30

37
26

36
22

Fase waarin student leent
61
geen lening
52
nominale fase
59
leenfase

51
42
49

9
30
33

14
36
18

22
28
19

Studentprofiel
Idealisten
Vakgeïnteresseerden
Zelfontplooiers
Normatieven
Statuszoekers

57
60
51
52
58

(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)

31
29
31
20
29

(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)
(n.s.)

19
26
26
26
26

totaal

56

45

28

28

25

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen. Alles significant p<0,05, tenzij anders aangegeven.

84

Studenten zonder lening en studenten in de leenfase
hebben eveneens vaker een duidelijke strategie met
betrekking tot de financiën. Beiden nemen zich voor
de studie zo snel mogelijk af te ronden teneinde de
kosten binnen de perken te houden en zonodig een bijbaan te nemen. Studenten zonder lening zien beduidend minder in het afsluiten van een lening.
Snel afstuderen is voor Normatieven en Zelfontplooiers minder een speerpunt dan voor de andere studentprofielen. Normatieven zijn het minst geneigd om
voor hun studie geld te gaan lenen. Idealisten geven
het minst vaak aan dat ze geen rekening houden met
de financiën als het op hun studie aankomt.
Tabel 32 geeft het effect weer van de verschillende financiële strategieën op de studievoortgang en de tijdbesteding aan studie.
Tabel 32: Financiële strategieën, studievoortgang en tijdbesteding aan studie
hbo
wo
studiestudievoortgang studietijd voortgang studietijd
Snel afstuderen
nee
ja
Bijbaan
nee
ja
Lening
nee
ja
Duidelijke strategie
nee
ja
Rekening met financiën
nee
ja

86,7
90,0

(n.s.)
(n.s.)

78,0
83,8

31,2
34,7

88,1
86,2

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

33,6
30,9

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

90,6
87,5

(n.s.)
(n.s.)

(n.s.)
(n.s.)

30,3
33,2

90,2
87,1

33,4
37,0

(n.s.)
(n.s.)

29,6
33,0

© Studentenmonitor 2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen. Alles significant p<0,05, tenzij anders aangegeven.

Studentenmonitor 2006

De strategie om de studie zo snel mogelijk af te ronden vertaalt zich ook daadwerkelijk in een betere studievoortgang. In het wo leidt het daarnaast tot het besteden van meer tijd aan de studie.
Het hebben van een bijbaan als financiële strategie
leidt in het hbo eveneens tot een betere studievoortgang. In het wo leidt het echter tot minder tijd voor
studie. Het afsluiten van een lening als financiële strategie levert geen significant hogere studievoortgang of
studietijd op. Het niet hebben van een duidelijke strategie zorgt voor hbo-studenten voor een lagere studievoortgang. Voor wo-studenten levert het meer studieuren per week op. Studenten die helemaal geen rekening houden met financiën besteden in zowel het hbo
als het wo meer tijd aan hun studie. In het hbo is ook
de studievoortgang van deze groep beduidend hoger.









Allochtone hbo-studenten hebben een betere studievoortgang dan autochtone hbo’ers (in het wo
zagen we geen verschil).
Studenten zonder lening bij de IB-Groep hebben
een betere studievoortgang dan studenten met
een lening. Lenende studenten in de nominale fase
hebben op hun beurt een betere studievoortgang
dan lenende studente in de leenfase.
Hoe meer een hbo-student naast z’n studie betaald
werk verricht, des te lager is de studievoortgang.
Hoe meer uren studenten werken, des te slechter
is hun studievoortgang.
Wo’ers die lage werkdruk ervaren, laten een betere voortgang zien dan studenten die een hoge
werkdruk percipiëren.

Tijdbesteding aan studie


4.7

Samenvatting

In dit hoofdstuk is nagegaan welke studentkenmerken
van invloed zijn op de studievoortgang en de tijdbesteding aan studie en betaalde arbeid. Ook is gekeken
naar leengedrag en financiële strategieën van studenten. Hieronder een samenvattend overzicht.



Studievoortgang





De studievoortgang in zowel het hbo als het wo is
ten opzichte van vorig jaar verbeterd.
Uit analyses bleek dat de studievoortgang van
vrouwen in het hbo in 2006 slechter was dan die
van de mannen. In het wo was dit precies omgekeerd: hier doen de vrouwen het juist beter.
Thuiswonende studenten hebben een betere studievoortgang dan uitwonende studenten.

Studentenmonitor 2006



Studenten besteden meer tijd aan hun studie dan
vorig jaar. Hbo-studenten studeren meer uren dan
wo-studenten.
In het hbo besteden vrouwen meer tijd aan de studie dan mannen. Studenten met een beperking
studeren meer dan studenten zonder beperking.
Naarmate de sociaaleconomische status van studenten hoger is, neemt de tijdbesteding aan studie
af. Studenten die thuis woonden ten tijde van het
onderzoek studeerden meer uren per week dan
uitwonende studenten.
In het wo zijn er minder achtergrondkenmerken
van invloed op de tijdbesteding aan studie. Thuiswonenden besteden meer tijd aan de studie. In het
wo is de intensiteit van de inzet, motivatie en tevredenheid over de opleiding meer van belang.

85

Tijdbesteding aan betaalde arbeid









Het aantal uren dat voltijdstudenten aan betaalde
arbeid besteden is licht gestegen.
Studenten uit hogere sociaaleconomische milieus
besteden minder tijd aan arbeid dan studenten uit
lagere milieus. Thuiswonenden werken meer uren
dan uitwonenden.
De bètastudenten in het wo besteden verhoudingsgewijs weinig tijd aan werk en de alfa/
gammastudenten beduidend meer.
Studenten met een beperking besteden minder tijd
aan het verrichten van betaald werk. Die tijdbesteding aan werk was eveneens minder voor studenten met een hoog eindexamencijfer in het
voortgezet onderwijs.
Naarmate studenten meer tijd besteden aan betaald werk studeren zij minder uren per week.
Studenten die hun docenten als toegankelijk kwalificeren, besteden minder tijd aan betaalde arbeid;
wo-studenten in de leenfase werken meer uren
dan wo’ers in de nominale fase.








Ongeveer 60 procent wil snel afstuderen, 40 procent neemt een bijbaan en 15 procent gaat lenen
als zij in financiële problemen komen. Bijna 30
procent heeft geen uitgesproken strategie.
Mannen willen vaker snel afstuderen, hebben vaker een bijbaan en vaker geen duidelijke strategie.
Ouderejaars willen vaker snel afstuderen, of gaan
werken om de financiën op peil te houden terwijl
eerstejaars geen duidelijke strategie hebben.
Allochtonen studenten zijn minder geneigd dan autochtonen een lening af te sluiten.
Thuiswonenden voelen zich vaker geroepen zich in
te spannen om de studie snel af te ronden; uitwonenden voelen meer voor lenen bij de IB-Groep.

Leengedrag






86

In totaal leent 38 procent van de hbo-studenten en
bijna de helft van de wo-studenten met recht op
een studielening ook daadwerkelijk bij de IBGroep. Lenen in de nominale fase is wat minder
gebruikelijk dan in de leenfase.
Ouderejaars lenen vaker dan eerstejaars, allochtonen vaker dan autochtonen en uitwonenden vaker dan thuiswonenden.
Ruim een kwart van de studenten houdt met het
plannen van de studie geen rekening met zijn/haar
financiële situatie.

Studentenmonitor 2006

5 Studenttypen en
ambities en
studiegedrag
In dit hoofdstuk wordt aandacht besteed aan verschillende studenttypen, hun ambities en studiegedrag.
Door middel van logistische regressieanalyse (een
multivariate analysemethode, waarmee kansberekeningen gemaakt kunnen worden) is de kans berekend
dat de student bepaald gedrag gaat vertonen op basis
van verschillende achtergrondkenmerken. Naar aanleiding van de analyse zijn de meest sprekende resultaten gepresenteerd in de tabellen van dit hoofdstuk.
In het eerste deel van dit hoofdstuk wordt aandacht
besteed aan de toekomstperspectieven (welk beroep
hebben studenten voor ogen?). In het tweede deel
gaan we na op welke gedragskenmerken typen studenten van elkaar verschillen: de student met een beperking, de internationaal georiënteerde student en
de lenende student. In de tabellen wordt steeds weergegeven op welke onderdelen de onderscheiden groepen dominant van elkaar verschillen.

5.1

Ambtenaar

Tabel 33 toont het profiel van studenten die de ambitie hebben om ambtenaar te worden. De toekomstige
ambtenaren verschillen van degenen die deze ambitie
niet hebben op achtergrondkenmerken, studiekeuzemotieven, studiegedrag en het studentprofiel.

Studentenmonitor 2006

De groep toekomstige ambtenaren bevat (in vergelijking met de groep die deze ambitie niet heeft):
 oudere studenten;
 veel allochtone studenten;
 naar verhouding iets minder studenten met een
vwo-diploma;
 veel wo’ers;
 studenten die zich bij hun studiekeuze lieten leiden door de beroepsperspectieven;
 studenten die iets minder tijd besteden aan hun
studie;
 studenten die iets meer tijd besteden aan een betaalde baan;
 weinig Zelfontplooiers en Statuszoekers en relatief
veel Normatieven.
Tabel 33: Profiel van de student met de ambitie om ambtenaar te worden
Constant
Achtergrondkenmerken
leeftijd
autochtoon (0); allochtoon (1)
vwo-diploma (0=nee; 1=ja)
hbo (0); wo (1)
Studiekeuzemotieven
beroepsperspectieven belangrijk
Studiegedrag
tijdbesteding arbeid
tijdbesteding studie
Profiel
Zelfontplooiers
Normatieven
Statuszoekers

B
-1,93

Exp(B)
0,14 **

0,02
0,40
-0,17
0,68

1,02 **
1,50 **
0,84 *
1,98 **

0,09

1,10 **

0,01
-0,01

1,01 **
0,99 **

-0,16
0,22
-0,07

0,86 **
1,24 **
0,93 *

© Studentenmonitor 2006. Alleen voltijdstudenten jonger dan 35 jaar
(N= 5413). Nagelkerke R2=0,06.

87

5.2



Leraar basisonderwijs

Tabel 34 toont het profiel van de toekomstige docent
in het basisonderwijs. Op basis van achtergrondkenmerken (leeftijd, geslacht, succes in het voortgezet
onderwijs), financiële kenmerken, studiekeuzemotieven en de vijf studentprofielen zijn de toekomstige
leerkrachten in het basisonderwijs te typeren.
Tabel 34: Profiel van de student met de ambitie om docent
in het basisschool onderwijs te worden
Constant
Achtergrondkenmerken
leeftijd
man (0); vrouw (1)
eindexamencijfer vo
Financiële kenmerken
sociaal milieu
inkomsten1
uitgaven1
Studiekeuzemotieven
beroepsperspectieven
inhoudelijke interesse
Profiel
Idealisten
Vakgeïnteresseerden
Zelfontplooiers
Normatieven
Statuszoekers

B
5,03

Exp(B)
153,11 **

-0,14
1,09
-0,63

0,87 **
2,97 **
0,53 **

-0,14
-0,0004
-0,0002

0,87 **
1,00 **
1,00

-0,61
0,33

0,55 **
1,40 **

0,92
0,41
-0,38
0,33
-0,15

2,51 **
1,50 **
0,68 **
1,39 **
0,86 *

© Studentenmonitor 2006. Alleen voltijdstudenten jonger dan 35 jaar
(N= 4517). Nagelkerke R2=0,33. 1Inkomsten en uitgaven per euro per
maand.

De groep die een baan als leerkracht in het basisonderwijs ambieert bevat (in vergelijking met studenten
die deze ambitie niet hebben):
 relatief veel jongere studenten;
 veel vrouwen;

88







studenten met een lager eindexamencijfer in het
voortgezet onderwijs;
studenten uit een lager sociaal milieu;
studenten met iets minder inkomsten en uitgaven;
studenten die hun studie minder kozen vanwege
beroepsperspectieven en meer vanuit inhoudelijke
interesse;
relatief veel Idealisten, Vakgeïnteresseerden en
Normatieven en relatief weinig Zelfontplooiers en
Statuszoekers.

5.3

Leraar voortgezet onderwijs

Tabel 35 laat een kanstabel zien voor de docenten in
het voortgezet onderwijs. Op basis van deze tabel
kunnen we een dominant beeld schetsen van de toekomstige docent in het voortgezet onderwijs.
De groep toekomstige docenten in het voortgezet onderwijs bevat (in vergelijking met studenten die deze
ambitie niet hebben):
 oudere studenten;
 studenten met een lager uitgavenpatroon;
 studenten die hun opleiding minder kozen vanwege beroepsperspectieven en de kwaliteit van de
opleiding en meer vanwege inhoudelijke interesse
en begeleiding en werkvormen;
 studenten die iets minder tijd besteden aan hun
opleiding en met een iets slechtere studievoortgang;
 studenten die positief oordelen over de toegankelijkheid van hun docenten;
 meer Idealisten, Vakgeïnteresseerden en Normatieven.

Studentenmonitor 2006

Tabel 35: Profiel van de student met de ambitie om docent
in het voortgezet onderwijs te worden
Constant
Achtergrondkenmerken
leeftijd
Financiële kenmerken
uitgaven1
Studiekeuzemotieven
beroepsperspectieven
inhoudelijke interesse
begeleiding en werkvormen
kwaliteit opleiding
Studiegedrag
tijdbesteding studie
studievoortgang
Opleidingskenmerken
toegankelijkheid docenten
Profiel
Idealisten
Vakgeïnteresseerden
Normatieven

B
-2,87

Exp(B)
0,06 **

0,06

1,06 **

-0,0003

0,99 **

-0,44
0,20
0,20
-0,11

0,64 **
1,22 **
1,22 **
0,90 **

-0,01
-0,003

0,99 *
1,00 **

0,20

1,22 **

0,37
0,08
0,13

1,45 **
1,09
1,14 **

Wetenschapper

Naast de ambitie om ambtenaar of leerkracht te worden is studenten ook gevraagd naar hun wetenschappelijke ambities (Tabel 36). Deze ambitie sluit direct
aan bij wo- opleidingen en het is dan ook niet vreemd
om te zien dat wo-studenten meer dan hbo’ers deze
ambitie hebben. De groep die de ambitie heeft om wetenschapper te worden bevat:
 relatief veel wo-studenten;
 relatief veel mannen;
 studenten met een hoog eindexamencijfer in het
voortgezet onderwijs;

Studentenmonitor 2006





© Studentenmonitor 2006. Alleen voltijdstudenten jonger dan 35 jaar
(N= 4517). Nagelkerke R2=0,11. 1Uitgaven per euro per maand.

5.4





veel studenten die hun studie kozen vanwege de
begeleiding en werkvormen;
relatief weinig studenten die hun studie kozen
vanwege beroepsperspectieven of kwaliteit van de
opleiding;
relatief veel studenten met een positief oordeel
over de toegankelijkheid van hun docenten;
veel Zelfontplooiers.

Tabel 36: Profiel van de student met de ambitie om wetenschapper te worden
Constant
Achtergrondkenmerken
man (0); vrouw (1)
hbo (0); wo (1)
eindexamencijfer vo
Studiekeuzemotieven
beroepsperspectieven
begeleiding en werkvormen
kwaliteit opleiding
Opleidingskenmerken
toegankelijkheid docenten
Profiel
Vakgeïnteresseerden
Zelfontplooiers
Normatieven

B
-5,83

Exp(B)
0,00 **

-0,47
1,58
0,37

0,63 **
4,86 **
1,45 **

-0,21
0,48
-0,16

0,81 **
1,61 **
0,85 **

0,21

1,23 **

0,10
0,39
-0,21

1,10 **
1,48 **
0,81 **

© Studentenmonitor 2006. Alleen voltijdstudenten jonger dan 35 jaar
(N=3588). Nagelkerke R2=0,22.

5.5

Zelfstandig ondernemer

De laatste beroepsgroep in dit hoofdstuk bestaat uit
zelfstandig ondernemers (Tabel 37). Uit de analyses
blijkt dat de groep studenten met de ambitie voor het
zelfstandig ondernemerschap zich kenmerkt door:
 relatief veel jongere studenten;
 relatief veel mannen;

89











veel uitwonenden studenten;
studenten met laag opgeleide ouders uit met name
hogere milieus (veelal zijn dit ouders die in de
hoog-milieu categorie terecht zijn gekomen door
een hoog inkomen en een hoog beroepsniveau en
die een lager opleidingsniveau hebben);
studenten die hun studie kozen op basis van inhoudelijke interesse;
studenten die veel tijd besteden aan arbeid;
studenten met een relatief slechte financiële situatie;
studenten met een slechtere studievoortgang;
weinig Idealisten;
veel Vakgeïnteresseerden, Zelfontplooiers en Statuszoekers

Tabel 37: Profiel van de student met de ambitie om zelfstandig ondernemer te worden
Constant
Achtergrondkenmerken
leeftijd
man (0); vrouw (1)
thuiswonend (0); uitwonend (1)
hoogste opleiding ouders
sociaal milieu
Financiële kenmerken
financiële situatie
Studiekeuzemotieven
inhoudelijke interesse
Studiegedrag
tijdbesteding arbeid
studievoortgang
Profiel
Idealisten
Vakgeïnteresseerden
Zelfontplooiers
Statuszoekers

B
0,80

Exp(B)
2,23 **

-0,03
-0,67
0,30
-0,04
0,19

0,97 **
0,51 **
1,34 **
0,96 **
1,21 **

-0,19

0,83 **

0,12

1,13 **

0,01
-0,002

1,01 **
1,00 *

-0,32
0,14
0,25
0,21

0,72 **
1,15 **
1,28 **
1,23 **

5.6

Studenten met een beperking

In Tabel 38 worden studenten met een beperking vergeleken met de studenten zonder beperking.
Deze analyse geeft aan op welke kenmerken studenten met een beperking verschillen van studenten zonder beperking.
Tabel 38:

Profiel van de student met een beperking

Constant
Woonsituatie
thuiswonend (0); uitwonend (1)
tevredenheid woonsituatie
Financiële kenmerken
uitgaven huisvesting1
Studiegedrag
tijdbesteding studie
werkdruk
motivatie
Profiel
Statuszoekers

B
-3,55

Exp(B)
0,03 **

0,24
-0,11

1,28 **
0,90 **

0,0001

1,00 *

0,01
0,66
0,22

1,01 **
1,94 **
1,24 **

-0,40

0,67 **

© Studentenmonitor 2006. Alleen voltijdstudenten jonger dan 35 jaar
(N=3602). Nagelkerke R2=0,05. 1Uitgaven per euro per maand.

Studenten met een beperking:
 wonen vaker op zichzelf;
 zijn minder vaak tevreden met hun woonsituatie
dan de overige studenten;
 zij hebben wat hogere uitgaven aan huisvesting;
 zij besteden iets meer tijd aan hun studie;
 zij ervaren een hoge werkdruk;
 zij zijn meer gemotiveerd dan andere studenten;
 de studenten met een beperking treffen we minder
vaak aan bij de Statuszoekers.
Qua inzet en studievoortgang verschillen zij niet significant van de groep studenten zonder beperking.

© Studentenmonitor 2006. Alleen voltijdstudenten jonger dan 35 jaar
(N=5863). Nagelkerke R2=0,12.

90

Studentenmonitor 2006

5.7



Internationaal georiënteerd

hun motivatie is iets minder dan studenten zonder
buitenlandervaring;
Vakgeïnteresseerden en Idealisten zijn minder internationaal georiënteerd dan andere studenten;
vooral Zelfontplooiers kenmerken zich door hun
blik naar het buitenland.

Studenten kunnen een deel van hun studie doorbrengen in het buitenland, soms voor een stage, soms voor
het volgen van vakken aldaar. Tabel 39 geeft het dominante profiel weer van studenten met studiegerelateerde buitenlandervaring.



Tabel 39:
dent

5.8

Profiel van de internationaal georiënteerde stu-

Constant
Achtergrondkenmerken
Leeftijd
hbo (0); wo (1)
studiejaar
Kenmerken ouders
inkomen ouders1
Studiekeuzemotieven
begeleiding en werkvormen
Studiegedrag
werkdruk
motivatie
Profiel
Vakgeïnteresseerden
Idealisten
Zelfontplooiers

B
-23,73

Exp(B)
0,00 **

1,15
-4,17
2,59

3,17 **
0,02 **
13,37 **

0,001

1,00 **

1,42

4,12 **

-2,34
-1,68

0,10 **
0,19 **

-1,49
-0,78
2,50

0,23 **
0,46 **
12,22 **



In dit hoofdstuk zijn enkele beroepsprofielen van studenten beschreven. Ook is het profiel weergegeven
van studenten met een beperking en de internationaal
georiënteerde student.
Beroepsprofielen




© Studentenmonitor 2006. Alleen voltijdstudenten jonger dan 35 jaar
(N=3602). Nagelkerke R2=0,69. 1Inkomen per euro per maand.

De internationaal georiënteerde studenten zijn vaak:
 ouderejaars;
 qua leeftijd ouder dan studenten zonder buitenlandervaring;
 zij komen vaker uit het hbo dan uit het wo;
 hun ouders zijn financieel draagkrachtig;
 zij ervaren doorgaans geen hoge werkdruk;
 bij hun studiekeuze hechten zij veel belang aan
begeleiding en werkvormen;

Studentenmonitor 2006

Samenvatting



Studenten die ambtenaar willen worden, onderscheiden zich door een hogere leeftijd, minder
tijdbesteding aan de studie en iets meer aan een
betaalde baan. Deze groep bevat veel allochtone
studenten, veel wo’ers, en heeft zich bij de studiekeuze veelal laten leiden door beroepsperspectieven.
Toekomstige leerkrachten hebben als gemeenschappelijk kenmerk een lager uitgavenpatroon en
een studiekeuze vanuit inhoudelijke interesse.
Studenten die het basisonderwijs in willen, zijn
jonger, vaker vrouw en komen uit een lager sociaal milieu. Toekomstig leerkrachten in het voortgezet onderwijs zijn ouder, besteden minder tijd
aan studie, hebben een slechtere studievoortgang
en een positiever oordeel over hun docenten.
Studenten met ambitie voor een baan als wetenschapper zijn oververtegenwoordigd in het wo. Zij
kenmerken zich door een hoger examencijfer in
het voortgezet onderwijs en zijn vaker mannen.

91



Net zoals bij toekomstig leraren zijn toekomstige
wetenschappers positief over de toegankelijkheid
van docenten. Zij hebben de studie vooral gekozen
op basis van begeleiding en werkvormen.
De toekomstig zelfstandig ondernemers zijn vooral
mannen en over het algemeen wat jonger. Voor
uitwonenden is een baan als zelfstandig ondernemer aantrekkelijker, evenals voor studenten uit
een hoog sociaal milieu (maar wel met ouders die
binnen dit milieu een relatief laag opleidingsniveau
hebben). Studenten met ondernemersdrift later
een iets slechtere studievoortgang zien en besteden relatief veel tijd aan betaalde arbeid. Hun financiële situatie kwalificeren zij slechter dan andere studenten. We zien relatief weinig Idealisten
met een ambitie als zelfstandig ondernemer.

Studenten met een beperking


Studenten met een beperking besteden meer tijd
aan de studie en ervaren meer werkdruk. Ze zijn
meer gemotiveerd dan overige studenten en zijn
minder vaak te karakteriseren als Statuszoeker.

Internationaal georiënteerde studenten


92

De groep studenten met studiegerelateerde buitenlandervaring bevat veel ouderejaars. Zij kenmerken zich door financieel daadkrachtige ouders.
Studenten zonder buitenlandervaring tonen een
hogere studiemotivatie dan studenten met studiegerelateerde buitenlandervaring. Zij kozen hun
studie vooral op basis van begeleiding en werkvormen en ervaren weinig werkdruk. Zij zijn iets
minder gemotiveerd dan overige studenten. Vooral
Zelfontplooiers kenmerken zich door hun blik naar
het buitenland.

Studentenmonitor 2006

- ik vind het moeilijk om zelfstandig mijn studie te plan-

6 Uitzonderlijk
gemotiveerd

nen;

- mijn bezigheden buiten mijn studie verhinderen mij
volledig op te gaan in mijn studie;

- waarom zou ik de studie sneller afronden dan nodig is,
het is de mooiste tijd van mijn leven;

- ik kan alleen bij vlagen goed studeren;
- ik ben tevreden over de studieprestaties die ik tot nu

6.1

Inleiding

toe heb geleverd;

- ik vind het moeilijk me in te spannen voor oninteresHet laatste hoofdstuk van de Studentenmonitor 2006
geeft een analyse van het percentage uitzonderlijk
gemotiveerde studenten sinds 20018. In overleg met
het ministerie van OCW is hiervoor een absolute norm
ontwikkeld, die toepasbaar is op de gegevens van de
Studentenmonitor 2001 tot en met 2006. Deze typering is indicatief voor de uitzonderlijk gemotiveerde
studenten en zal de komende jaren fungeren als indicator die trendmatig zal worden gevolgd.
De volgende criteria zijn toegepast voor het vaststellen van deze indicator:
 Tijdbesteding aan studie hoger dan 35 uur per
week.
 Motivatiescore (schaal van 1 tot en met 5), gemiddelde score van naar motivatie aan start van de
studie, motivatie aan begin van het studiejaar en
huidige motivatie: hoger dan 3,5 gemiddeld.
 Inzet, schaal geconstrueerd op basis van onderstaande stellingen9 (alles positief gehercodeerd);
gemiddelde schaalscore hoger dan 3,5:
- ik gebruik alle beschikbare tijd zoveel mogelijk om snel
af te studeren;

- ik probeer steeds een zo hoog mogelijk cijfer te halen;
8

De gegevens uit 2000 zijn vanwege een grotendeels afwijkende vraagformulering buiten beschouwing gelaten.

9

De 10-puntschaal van 2001 en 2002 is gehercodeerd naar
een vijfpuntschaal.

Studentenmonitor 2006

sante studieonderdelen;

- ik heb de neiging verplichtingen uit te stellen;
- mijn zelfdiscipline is goed;
- ik zou eigenlijk meer tijd moeten besteden aan mijn
studie.

Verder zijn de volgende selecties toegepast op deze
indicator:
 studenten moeten een valide score hebben op de
drie selectievariabelen.
 alleen gegevens van voltijdstudenten van 26 jaar
of jonger zijn geanalyseerd.
 de weergegeven percentages betreffen studenten
die voldoen aan alle bovenstaande criteria.
 de weergegeven betrouwbaarheidsintervallen zijn
de marges waarbinnen in de populatie de percentages zich in 90 procent10 van de gevallen bevinden
(kleine respondentaantallen laten doorgaans grotere intervallen zien;
 de betrouwbaarheidsmarges zijn berekend op basis van ongewogen aantallen; de weergegeven
percentages zijn gewogen voor steekproefafwijkingen.

10

Vanwege kleine aantallen in 2001 en 2002 is gekozen voor
een iets lagere betrouwbaarheid.

93

In de navolgende analyse worden de percentages uitzonderlijk gemotiveerde studenten weergegeven voor
achtereenvolgens het totale hoger onderwijs, hbo en
wo en voor de sectoren (over alle jaren). Daarna besteden we aandacht aan de percentages gemotiveerde
studenten per sector en de fluctuaties over de jaren
heen. Vervolgens zijn per hbo- en wo-sector de trends
grafisch weergegeven.

In de totale ho-populatie is over alle jaren heen sprake
van 18 procent uitzonderlijk gemotiveerde studenten
(Figuur 75). Sinds 2001 zijn er verschuivingen zichtbaar. In 2003 was het percentage met 20 procent het
hoogst. Daarna is er sprake van een stabilisatie op 18
à 19 procent.

Figuur 76 toont de percentages en betrouwbaarheidsintervallen per sector in hbo en wo voor alle jaren tezamen (2001-2006).
Uitersten zijn zichtbaar in de sector Economie (14%
hbo en 11% wo), Recht (11% wo), Gedrag & Maatschappij (12% wo) en Taal & Cultuur (14% wo). In deze sectoren is sprake van een gering percentage uitzonderlijk gemotiveerde studenten in vergelijking met
het totale hoger onderwijs.
Verder zien we relatief veel uitzonderlijk gemotiveerde studenten (meer dan het gemiddelde in het hoger
onderwijs) in de sector Gezondheidszorg (hbo en wo
28%), Gedrag & Maatschappij (22% hbo) en Onderwijs (24% hbo).
Het hoogste percentage gemotiveerde studenten zien
we in de sector Taal & Cultuur (met name Kunstopleidingen) in het hbo met maar liefst 34 procent uitzonderlijk gemotiveerde studenten.

50%

50%

45%

45%

40%

40%

35%

35%

6.2

Hoger onderwijs, hbo en wo

30%
25%

20%

20%

15%

15%

10%

10%

5%

5%

0%

0%

ho

2005

wo

hbo
ho

2004

wo

hbo
ho

2003

wo

hbo
ho

2002

wo

hbo
ho

wo

hbo
ho

wo

hbo

2001

2006

Figuur 75: Percentages en 90%-betrouwbaarheidsintervallen van uitzonderlijk gemotiveerde studenten in het hoger
onderwijs sinds 2001

94

ho
wo
hbo
wo
hbo
wo
hbo
wo
hbo
wo
hbo
wo
hbo
wo
hbo
wo
hbo
wo
hbo
wo
hbo

30%
25%

lb

na

te

gz

ec

re

gm

tc

ow T T T

Figuur 76: Percentages en 90%-betrouwbaarheidsintervallen van uitzonderlijk gemotiveerde studenten in hbo en wo
per sector (periode 2001-2006; alle jaren samengenomen)

Studentenmonitor 2006

6.3

Trends

Tabel 40 geeft een overzicht van de verschilscores van
het percentage gemotiveerde studenten per sector in
hbo en wo ten opzichte van het totale hoger onderwijs. Hieruit blijkt dat het hiervoor geconstateerde patroon over alle jaren heen, en ook in de afzonderlijke
jaren zichtbaar is: structureel veel gemotiveerde studenten bij Gezondheidszorg (hbo en wo) en Taal & Cultuur (hbo) en een onveranderlijk laag percentage gemotiveerden bij Economie (hbo en wo), Gedrag &
Maatschappij (wo) en Recht (wo).
Tabel 40: Verschilscores in percentage uitzonderlijk gemotiveerde studenten naar sector
HBO
Landbouw
Techniek
Gezondheidszorg
Economie
Gedrag & Maatschappij
Taal & Cultuur
Onderwijs
HBO-totaal
WO
Landbouw
Natuur
Techniek
Gezondheidszorg
Economie
Recht
Gedrag & Maatschappij
Taal & Cultuur
WO-totaal
HO (referentie)
Totaal (verschilscore)
% gemotiveerd in ho

45%
40%
35%
30%

2002

2003

2004

2005

2006

25%

5%
1%
6%
-5%
6%
6%
0%
0%

4%
3%
9%
-1%
0%
12%
2%
2%

7%
3%
10%
-6%
6%
16%
11%
2%

-1%
0%
11%
-4%
5%
16%
8%
2%

7%
3%
10%
-5%
1%
13%
5%
1%

20%

6%
-1%
0%
8%
2%
-2%
-7%
-1%
-1%

5%
4%
0%
8%
-8%
-8%
-8%
-5%
-3%

8%
1%
-2%
10%
-10%
-8%
-9%
-2%
-4%

5%
0%
-1%
10%
-7%
-11%
-6%
-6%
-3%

6%
0%
0%
10%
-7%
-5%
-6%
-4%
-2%

0%
14%

0%
17%

0%
20%

0%
18%

0%
19%

15%
10%
5%
2001

© Studentenmonitor 2006. Verschillen zijn berekend ten opzichte van
het percentage gemotiveerde studenten in het totale ho.

Studentenmonitor 2006

Figuur 77 en Figuur 78 brengen de trends in beeld van
het percentage uitzonderlijk gemotiveerde studenten
per sector. Omdat het in 2001 en 2002 om relatief
kleine aantallen gaat en er dus sprake is van grote betrouwbaarheidsintervallen, moeten de resultaten in
de eerste jaren met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.

2002
lb
gm

2003
te
tc

2004
gz
ow

2005

2006
ec
T

Figuur 77: Percentages uitzonderlijk gemotiveerde studenten in het hbo per sector periode 2001-2006

Figuur 77 toont de trend van het percentage gemotiveerde studenten in het hbo. Hieruit blijkt duidelijk
het hoge percentage gemotiveerde studenten in de
sector Taal & Cultuur (kunstopleidingen). Dit percentage is sinds 2001 sterk gestegen. Een vergelijkbare
stijging is zichtbaar in de sector Gezondheidszorg.

95

Het percentage gemotiveerde studenten in de sector
Onderwijs fluctueert sterk: tussen 2001 en 2003 is er
een stijging van 15 naar 30 procent. Daarna wordt het
patroon stabiel op ongeveer 23 procent.
In de sector Techniek fluctueert het percentage gemotiveerde studenten over de jaren licht van 15 procent
in 2001 naar 18 procent in 2006. Hiermee volgt het
redelijk goed de trend in het hele hbo.
In de sector Economie is het percentage gemotiveerden over de gehele periode het laagst en loopt daarmee onveranderlijk achter bij de ontwikkelingen in
het hele hbo.
In het hbo fluctueren de percentages in de sector Gedrag & Maatschappij sterk. Er is een variatie zichtbaar
tussen 17 procent (2002) en 27 procent (2003). Gemiddeld ligt het percentage op ongeveer 22 procent.
Figuur 78 toont de percentages gemotiveerde studenten in de periode 2001-2006 in het wo.
De sector Gezondheidszorg in het wo kent veel gemotiveerde studenten (tussen 25% en 30%). Samen met
de kunstopleidingen in het hbo (Taal & Cultuur) is dit
de sector waar van oudsher sprake is van een gelimiteerd toelatingsbeleid (fixus, loting en decentrale selectie). Dit kan mogelijk een verklaring zijn voor de
grote groep uitzonderlijk gemotiveerde studenten in
deze sectoren.
De sector Recht kent relatief weinig gemotiveerde
studenten. Wel zien we behoorlijke fluctuaties met
een dieptepunt een 2004 (7%) en een flinke stijging
tot 2006 (naar 14%).
Het aantal gemotiveerden bij Techniek is iets bovengemiddeld ten opzichte van het hele wo en loopt
trendmatig redelijk in lijn met het totaal in het wo.

96

45%
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
2001

2002
lb
re

2003
na
gm

2004
te
tc

2005
gz
T

2006
ec

Figuur 78: Percentages uitzonderlijk gemotiveerde studenten in het wo per sector periode 2001-2006

Gedrag & Maatschappij laat ondergemiddelde percentages gemotiveerden zien in 2001 (7%), maar de trend
geeft een duidelijk stijgende lijn (14% in 2006).
Een vergelijkbaar beeld is vast te stellen in de sector
Economie met fluctuerende percentages (16% in
2001), naar een daling in 2002 (9%) en later een stijging (13% in 2006).

6.4

Motivatie verklaard

Met een logistisch regressiemodel is nagegaan welke
factoren in onderlinge samenhang de hiervoor beschreven uitzonderlijke motivatie het best verklaren.

Studentenmonitor 2006

De analyses zijn verricht op een bestand van 21.480
voltijdstudenten in hbo en wo uit de jaren 2001 tot en
met 2006. Tabel 41 toont de resultaten.
Tabel 41: Profiel van de uitzonderlijk gemotiveerde student

Indicator
geslacht (0=man; 1=vrouw)
leeftijd
etniciteit (0=autochtoon; allochtoon)
woonsituatie (0=thuis; 1=uit)
eindexamencijfer
voortgezet onderwijs
studiefase (0=eerstejaars;
1=ouderejaars)
soort hoger onderwijs (0=hbo;
1=wo)
sector (0=overig;
1=gezondheidszorg)
tijdbesteding aan werk in uren
per week
studeerbaarheid
toegankelijkheid docenten
Constant

Dominant profiel van de
uitzonderlijk
gemotiveerde
studenten versus
Exp(B) overigen
1,92 ** meer vrouwen
1,91 ** meer oudere studenten

0,79 ** minder allochtonen
0,81 ** meer thuiswonenden
hoog eindexamencijfer in
1,45 ** voortgezet onderwijs
1,12 *

meer ouderejaars

0,56 ** minder wo-studenten
meer studenten in sector
1,46 ** Gezondheidszorg
minder tijdbesteding aan
0,96 ** betaalde arbeid
veel betere studeerbaar25,35 ** heid van de opleiding
betere toegankelijkheid
1,69 ** docenten
0,00 **

© Studentenmonitor 2001-2006. Gewogen voor steekproefafwijkingen. Nagelkerke R2=0,12. ). N=21.480.

Een groot verschil tussen de groep uitzonderlijk gemotiveerden en de overige studenten is het feit dat de
eerste groep positiever oordeelt over de studeerbaarheid van de opleiding. Ook zijn zij positiever over de
toegankelijkheid van docenten.
Verder bevat de groep uitzonderlijk gemotiveerden relatief veel vrouwen, oudere studenten, autochtonen,
thuiswonenden en ouderejaars. Zij hadden een hoger
eindexamencijfer in het voortgezet onderwijs dan de
overige groep studenten.

Studentenmonitor 2006

Onder de gemotiveerde studenten zitten relatief veel
hbo’ers. Om na te gaan of het effect van geslacht niet
geheel verklaard zou worden door het feit dat veel
vrouwelijke studenten Geneeskunde en aanverwante
opleidingen studeren, is ook een factor wel/niet Gezondheidszorg meegenomen. Zoals hiervoor aan de
orde kwam, zijn studenten in deze sector gemotiveerder dan in andere sectoren. Daarnaast blijft ook het
effect van geslacht nog overeind.
De groep gemotiveerden besteedt minder tijd aan betaalde arbeid dan de overige groep studenten.

6.5

Samenvatting

Het laatste hoofdstuk van de Studentenmonitor 2006
geeft een analyse van het percentage uitzonderlijk
gemotiveerde studenten sinds 2001 in het hoger onderwijs (hbo en wo). Hiervoor wordt een indicator gebruikt die is samengesteld op basis van tijdbesteding
aan studie, een score voor motivatie en een score voor
inzet. In dit hoofdstuk komen het percentage uitzonderlijk gemotiveerde studenten en de verklaring voor
hun motivatie aan de orde.
Hoger onderwijs, hbo en wo




Over de totale studentenpopulatie over alle jaren
is sprake van 18 procent uitzonderlijk gemotiveerde studenten.
Hoge percentages uitzonderlijk gemotiveerde
studenten zijn te vinden in de sectoren Taal &
Cultuur (hbo) en Gezondheidszorg (wo). Een oorzaak hiervoor kan liggen in het gelimiteerde toelatingsbeleid waar deze opleidingen van oudsher
mee werken.

97



In de sectoren Economie (hbo en wo), Recht (wo),
Gedrag & Maatschappij (wo) en Taal & Cultuur
(wo) is het percentage uitzonderlijk gemotiveerde
studenten relatief gering.

Trends






De gevonden verdeling van uitzonderlijk gemotiveerde studenten over de sectoren is een structureel patroon, ook in de afzonderlijke jaren is dit
zichtbaar.
De hoge percentages uitzonderlijk gemotiveerde
studenten in de sectoren Gezondheidszorg en
Taal & Cultuur (kunstopleidingen) zijn sinds 2001
flink gestegen.
In de overige sectoren fluctueren de percentages
gemotiveerde studenten. In de sector Onderwijs
en Gedrag & Maatschappij sterk (respectievelijk
tussen 15-30% en tussen 17-27%) en in de sectoren Techniek en Economie fluctueren de percentages licht.

Motivatie verklaard




98

Een belangrijk aspect bij het verklaren van uitzonderlijke motivatie onder studenten is het oordeel van de student over de studeerbaarheid van
de opleiding. Studenten met een positiever oordeel zijn vaker uitzonderlijk gemotiveerd.
De groep uitzonderlijk gemotiveerde studenten
wordt daarnaast gekenmerkt door de volgende
aspecten: relatief veel vrouwen (ook na controle
voor studenten Gezondheidszorg), positiever over
toegankelijkheid van docenten, oudere studenten, relatief veel hbo’ers, thuiswonenden en autochtonen.

Studentenmonitor 2006

Figuren en tabellen
Figuur 1: Responspercentages naar soort hoger
onderwijs en sector
Figuur 2: Samenstelling respondentgroep naar
achtergrondkenmerken: gewogen respons.
Figuur 3: Samenstelling respondentgroep naar
achtergrondkenmerken: ongewogen respons.
Figuur 4: Samenstelling studentenpopulatie naar
geslacht (absolute aantallen)
Figuur 5: Samenstelling studentenpopulatie naar
opleidingsvorm (% deeltijdstudenten)
Figuur 6: Gemiddelde leeftijd studentenpopulatie naar
voltijd en deeltijd
Figuur 7: Uit- en thuiswonende studenten naar
opleidingsvorm en studiejaar (%)
Figuur 8: Etniciteit studentenpopulatie naar soort
hoger onderwijs (% voltijdstudenten)
Figuur 9: Hoogste opleidingsniveau van de ouders naar
soort hoger onderwijs (% voltijdstudenten)
Figuur 10: Gemiddeld maandelijks netto inkomen van de
ouders (€)
Figuur 11: Arbeidsparticipatie ouders naar soort hoger
onderwijs en wo en opleidingsvorm (%)
Figuur 12: Beroepsniveau ouders naar soort hoger
onderwijs en opleidingsvorm (%)
Figuur 13: Sociaaleconomische status naar soort hoger
onderwijs en opleidingsvorm (%)
Figuur 14: Studenten met een beperking (%)
Figuur 15: Hoogst genoten vooropleiding in het
secundair onderwijs naar soort hoger
onderwijs (%)
Figuur 16: Studievoortgang: percentage van de
geprogrammeerde studielast behaald
Figuur 17: Kans afstuderen voltijdstudenten (%)
Figuur 18: Voltijdstudenten (%) die ongemotiveerd aan
de opleiding beginnen: trend 2003-2006

Studentenmonitor 2006

12
14
15
19
19
20
20
21
21
22
22
23
23
24

24
25
26
26

Figuur 19: Voltijdstudenten in het hbo (%) die
ongemotiveerd aan de opleiding beginnen:
trend 2003-2006
Figuur 20: Voltijdstudenten in het wo (%) die
ongemotiveerd aan de opleiding beginnen:
trend 2003-2006
Figuur 21: Voltijdstudenten (%) met onvoldoende inzet
(totalen): trend 2003-2006
Figuur 22: Voltijdstudenten in het hbo (%) met
onvoldoende inzet: trend 2003-2006
Figuur 23: Voltijdstudenten in het wo (%) met
onvoldoende inzet: trend 2003-2006
Figuur 24: Voltijdstudenten (%) die een hoge werkdruk
ervaren (totalen): trend 2003-2006
Figuur 25: Voltijdstudenten in het hbo (%) die een hoge
werkdruk ervaren: trend 2003-2006
Figuur 26: Voltijdstudenten in het wo (%) die een hoge
werkdruk ervaren: trend 2003-2006
Figuur 27: Voltijdstudenten (%) met negatief oordeel
over studeerbaarheid (totalen): trend 20032006
Figuur 28: Voltijdstudenten (%) die docenten als slecht
toegankelijk ervaren (totalen): trend 20032006
Figuur 29: Voltijdstudenten in het hbo (%) die docenten
als slecht toegankelijk ervaren: trend 20032006
Figuur 30: Voltijdstudenten in het wo (%) die docenten
als slecht toegankelijk ervaren: trend 20032006
Figuur 31: Maandelijkse financiële inkomsten (netto)
van voltijdstudenten (€)
Figuur 32: Maandelijkse financiële inkomsten (netto)
van voltijdstudenten (% van diverse bronnen
ten opzichte van het totale inkomen)
Figuur 33: Samenstelling van maandelijkse financiële
inkomsten (netto) van voltijdstudenten
(nominale fase) naar sociaaleconomische
herkomst

27

27
28
29
29
30
30
31

32

33

33

34
35

35

36

99

Figuur 34: Trends inkomsten (€) sinds 2000, vt en dt
36
Figuur 35: Trends inkomsten per inkomstenbron in hbo
sinds 2000, vt en dt
37
Figuur 36: Trends inkomsten per inkomstenbron in wo
sinds 2000, vt en dt
37
Figuur 37: Maandelijkse uitgaven van voltijdstudenten
(€)
38
Figuur 38: Maandelijkse uitgaven van voltijdstudenten
(% van diverse posten ten opzichte van de
totale uitgaven)
38
Figuur 39: Oordeel financiële situatie voltijdstudenten
(%)
39
Figuur 40: Belangrijke argumenten tegen een
studielening (%
studiefinancieringsgerechtigde
voltijdstudenten)
40
Figuur 41: Belangrijke redenen om te lenen (%
studiefinancieringsgerechtigde
voltijdstudenten)
40
Figuur 42: Trends in tijdbesteding aan studie en betaalde
arbeid (alle studenten) sinds 2000 (alleen
voltijdstudenten)
41
Figuur 43: Verhouding tijdbesteding aan studie en werk
voltijdstudenten (alleen werkende studenten,
%)
42
Figuur 44: Tijdbesteding voltijdstudenten aan studie
naar aantal uren werk (gemiddeld per week,
%)
43
Figuur 45: Tijdbesteding deeltijdstudenten aan studie
naar aantal uren werk (gemiddeld per week,
%)
43
Figuur 46: Verhouding tijdbesteding aan studie en werk
voltijdstudenten (gemiddeld per week) naar
aard studiefinanciering (alleen werkenden,
%)
44
Figuur 47: Verhouding tijdbesteding aan studie en werk
deeltijdstudenten (gem. per week, alleen
werkenden, %)
45
Figuur 48: Verdeling werkende studenten over de
arbeidsmarktsectoren (%)
45

100

Figuur 49: Belangrijkste studiekeuzemotieven
voltijdstudenten bij aanvang van de opleiding
(%)
Figuur 50: Belangrijkste studiekeuzemotieven
deeltijdstudenten bij aanvang van de
opleiding (%)
Figuur 51: Belangrijkste argumenten (mannen en
vrouwen) tegen de keuze voor bètatechniek
(alleen voltijdstudenten met bètatoegang, %)
Figuur 52: Percentage eerstejaars voltijdstudenten met
negatief oordeel over aansluiting voortgezet
en hoger onderwijs
Figuur 53: Geraadpleegde informatiebronnen bij
studiekeuze (% voltijdstudenten)
Figuur 54: Percentage voltijdstudenten met stage- of
onderwijservaring in het buitenland: 20012006
Figuur 55: Redenen van voltijdstudenten om af te zien
van stage- of onderwijservaring in het
buitenland (%)
Figuur 56: Toekomstperspectief voltijdstudenten (%)
Figuur 57: Studentprofielen (% voltijdstudenten) naar
soort hoger onderwijs en sector
Figuur 58: Plannen na de bachelor (% voltijdbachelorstudenten)
Figuur 59: Typering masteropleiding (% voltijdmasterstudenten)
Figuur 60: Keuzemotieven masteropleiding (% voltijdmasterstudenten)
Figuur 61: Wel of geen sprake van selectieve toelating
masteropleiding (% voltijd-masterstudenten)
Figuur 62: Toelatingseisen masteropleiding (%
voltijdstudenten masteropleiding met
toelatingseis)
Figuur 63: Tevredenheid informatievoorziening
masteropleiding (% voltijd-masterstudenten)
Figuur 64: Hbo: samenhang tussen het percentage van
het totaal aantal studiepunten behaald en het
percentage van de opleidingsduur verbruikt:
waargenomen metingen en lineaire curve

46

47

48

48
49

49

50
51
54
59
61
63
65

66
67

69

Studentenmonitor 2006

Figuur 65: Wo: samenhang tussen het percentage van
het totaal aantal studiepunten behaald en het
percentage van de opleidingsduur verbruikt:
waargenomen metingen en lineaire curve
Figuur 66: Studievoortgang in het hoger onderwijs
(totalen), 2004 t/m 2006, 95%betrouwbaarheidsintervallen
Figuur 67: Studievoortgang in het hbo, 2004 t/m 2006,
95%-betrouwbaarheidsintervallen
Figuur 68: Studievoortgang in het wo, 2004 t/m 2006,
95%-betrouwbaarheidsintervallen
Figuur 69: Tijdbesteding aan studie van voltijdstudenten
naar soort hoger onderwijs en totaal hoger
onderwijs, 2003 t/m 2006, 95%betrouwbaarheidsintervallen
Figuur 70: Tijdbesteding aan studie van voltijdstudenten
in het hbo, 2003 t/m 2006, 95%betrouwbaarheidsintervallen
Figuur 71: Tijdbesteding aan studie van voltijdstudenten
in het wo, 2003 t/m 2006, 95%betrouwbaarheidsintervallen
Figuur 72: Tijdbesteding aan betaalde arbeid van
voltijdstudenten, hoger onderwijs totaal,
2003 t/m 2006, 95%betrouwbaarheidsintervallen
Figuur 73: Tijdbesteding aan betaalde arbeid van
voltijdstudenten in het hbo, 2003 t/m 2006,
95%-betrouwbaarheidsintervallen
Figuur 74: Tijdbesteding aan betaalde arbeid van
voltijdstudenten in het wo, 2003 t/m 2006,
95%-betrouwbaarheidsintervallen
Figuur 75: Percentages en 90%betrouwbaarheidsintervallen van
uitzonderlijk gemotiveerde studenten in het
hoger onderwijs sinds 2001
Figuur 76: Percentages en 90%betrouwbaarheidsintervallen van
uitzonderlijk gemotiveerde studenten in hbo
en wo per sector (periode 2001-2006; alle
jaren samengenomen)

Studentenmonitor 2006

70

Figuur 77: Percentages uitzonderlijk gemotiveerde
studenten in het hbo per sector periode 20012006
95
Figuur 78: Percentages uitzonderlijk gemotiveerde
studenten in het wo per sector periode 20012006
96

70
Tabel 1:
71
Tabel 2:
71
Tabel 3:
Tabel 4:
75

76

Tabel 5:
Tabel 6:
Tabel 7:
Tabel 8:

76
Tabel 9:

77

Tabel 10:
Tabel 11:
Tabel 12:
Tabel 13:

77
Tabel 14:
78

Tabel 15:
Tabel 16:

94

Tabel 17:
Tabel 18:
Tabel 19:
Tabel 20:

94

Samenstelling studentenpopulatie in 20052006
9
Ingeschrevenen hbo: bachelor/oude stijl
(febr. ‘06)
9
Ingeschrevenen wo: bachelor /oude stijl (febr.
‘06)
10
Overzicht totale respons Studentenmonitor
2006
11
Respons master Studentenmonitor 2006
12
Arbeidsmarktsituatie van afgestudeerden
16
Belangrijke redenen om voortijdig met de
studie te stoppen
17
Toekomstperspectief studenten die voortijdig
met opleiding zijn gestopt
17
Normbedragen studiefinanciering hoger
onderwijs 01-01-2006 t/m 31-08-2006
34
Plannen na de bachelor: hbo
60
Plannen na de bachelor: wo
61
Type master naar studentprofiel
62
Keuzemotieven masteropleiding naar sector
(%)
63
Keuzemotieven masteropleiding naar type
master (%)
64
Keuzemotieven masteropleiding naar
geslacht, etniciteit en woonsituatie (%)
64
Keuzemotieven masteropleiding, naar
studentprofiel (%)
65
Toelatingseigen master naar sector (%)
66
Tevredenheid over informatievoorziening
67
Studievoortgang 2005 en 2006: gemiddelden
naar sector
72
Gemiddelde studievoortgang van
voltijdstudenten naar achtergrondkenmerken
(hbo, wo en totaal)
72

101

Tabel 21: Gemiddelde studievoortgang van
voltijdstudenten naar studiekenmerken (hbo,
wo en totaal)
Tabel 22: Verklaringsmodel studievoortgang van hbostudenten: gestandaardiseerde (B) en
ongestandaardiseerde regressiecoëfficiënten
Tabel 23: Verklaringsmodel studievoortgang van wostudenten: gestandaardiseerde (B) en
ongestandaardiseerde regressiecoëfficiënten
Tabel 24: Verklaringsmodel tijdbesteding in uren aan
studie van voltijd hbo-studenten:
gestandaardiseerde (B) en
ongestandaardiseerde regressiecoëfficiënten
Tabel 25: Verklaringsmodel tijdbesteding in uren aan
studie van voltijd wo-studenten:
gestandaardiseerde (B) en
ongestandaardiseerde regressiecoëfficiënten
Tabel 26: Verklaringsmodel tijdbesteding in uren aan
werk van voltijd hbo-studenten:
gestandaardiseerde (B) en
ongestandaardiseerde regressiecoëfficiënten
Tabel 27: Verklaringsmodel tijdbesteding in uren aan
werk van voltijd wo-studenten:
gestandaardiseerde (B) en
ongestandaardiseerde regressiecoëfficiënten
Tabel 28: Leengedrag van voltijdstudenten, naar
achtergrondkenmerken, hbo en wo
Tabel 29: Het profiel van de lenende student (alleen
voltijdstudenten)
Tabel 30: Financiële strategieën van voltijd hbostudenten, naar achtergrondkenmerken (%)
Tabel 31: Financiële strategieën van voltijd wostudenten, naar achtergrondkenmerken
Tabel 32: Financiële strategieën, studievoortgang en
tijdbesteding aan studie
Tabel 33: Profiel van de student met de ambitie om
ambtenaar te worden
Tabel 34: Profiel van de student met de ambitie om
docent in het basisschool onderwijs te
worden

102

73

74

75

78

79

80

80
81
82

Tabel 35: Profiel van de student met de ambitie om
docent in het voortgezet onderwijs te worden 89
Tabel 36: Profiel van de student met de ambitie om
wetenschapper te worden
89
Tabel 37: Profiel van de student met de ambitie om
zelfstandig ondernemer te worden
90
Tabel 38: Profiel van de student met een beperking
90
Tabel 39: Profiel van de internationaal georiënteerde
student
91
Tabel 40: Verschilscores in percentage uitzonderlijk
gemotiveerde studenten naar sector
95
Tabel 41: Profiel van de uitzonderlijk gemotiveerde
student
97
Tabel 42: Factorladingen voor schaal Sociaaleconomische status
103
Tabel 43: Factorscores en alpha voor schaal Aansluiting
vo-ho
103
Tabel 44: Factorscores en alpha voor schaal
Studeerbaarheid
103
Tabel 45: Factorscores en alpha voor schaal Gebruik
voorlichtingsbronnen bij studiekeuze
103
Tabel 46: Factorscores en alpha voor schaal Werkdruk 103
Tabel 47: Factorscores en alpha voor schaal Intensiteit
van de inzet
103
Tabel 48: Factorscores en alpha voor schaal
Toegankelijkheid docenten
104
Tabel 49: Factorscores en alpha voor schalen
Studiekeuzemotieven
104
Tabel 50: Factorscores en alpha voor schalen
Studentprofielen
104

83
84
84
87

88

Studentenmonitor 2006

Schaalconstructies
Tabel 42:
status

Factorladingen voor schaal Sociaal-economische

hoogste beroepsniveau ouders
hoogste opleidingsniveau ouders ruwe score
gemiddeld netto maandinkomen (euro)

Tabel 43:
vo-ho

andere websites
folders/schriftelijke informatie van de opleiding
voorlichtingsdagen/vakantiecursussen bij de opleiding
rechtstreeks bij de instelling (telefonisch/e-mail)
studiebeurzen
decanen
onafhankelijke bronnen
website van de instelling
familie of kennissen
alpha

0,82
0,81
0,77
0,73
0,72
0,71
0,67
0,66
0,64
0,89

Factorscores en alpha voor schaal Aansluiting
Tabel 46:

communicatieve vaardigheden
maken van probleemanalyse
zelfstandig aanpakken/plannen studietaken
schriftelijke vaardigheden
inhoud vakken
ict- of computervaardigheden
alpha

Tabel 44:
heid

0,87
0,84
0,73

Tabel 45: Factorscores en alpha voor schaal Gebruik voorlichtingsbronnen bij studiekeuze

0,78
0,78
0,77
0,74
0,68
0,62
0,82

Factorscores en alpha voor schaal Studeerbaar-

tentameneisen duidelijk
duidelijk wat te doen ter voorbereiding van tentamen
tentamens kwamen overeen met tentameneisen
tevreden over inhoud studieprogramma
samenhang onderwijsprogramma duidelijk
studieonderdelen sluiten goed op elkaar aan
belangrijke delen van stof tijdig voor tentamen behandeld
syllabi van goede kwaliteit
boeken en studiematerialen bieden voldoende steun
voldoende voorbereiding op toekomstige loopbaan
tentamens overeenkomstig verwachting
goede aansluiting bij toekomstig werk
bij tentamenvoorbereiding goede inschatting beheersing stof
opleiding biedt goed beeld van beroepsmogelijkheden
studiebelasting goed verdeeld over studiejaar
voldoende aandacht voor beroepsmogelijkheden
geen overlap tussen verschillende studieonderdelen
alpha

Studentenmonitor 2006

0,66
0,66
0,65
0,61
0,61
0,56
0,53
0,52
0,49
0,48
0,46
0,46
0,45
0,43
0,40
0,36
0,35
0,82

Factorscores en alpha voor schaal Werkdruk

studietempo niet bijbenen
grote moeite stof onder de knie krijgen
studie te moeilijk
leervakken gaven problemen
ontbreken studievaardigheden
onvoldoende tijd voorbereiding tentamens
onvoldoende tijd voorbereiding colleges en werkgroepen
naast de studie onvoldoende tijd over voor andere zaken
werkdruk groot
alpha

Tabel 47:
de inzet

0,77
0,75
0,74
0,64
0,63
0,58
0,53
0,53
0,44
0,80

Factorscores en alpha voor schaal Intensiteit van

zelfdiscipline goed
besteedt voldoende tijd aan studie
niet de neiging verplichtingen uit te stellen
doorgaans goed studeren
gemakkelijk om zelfstandig studie te plannen
alle beschikbare tijd gebruiken om snel af te studeren
zo hoog mogelijk cijfer halen
makkelijk inspannen voor oninteressante studieonderdelen
tevreden over de studieprestaties tot nu toe
bezigheden buiten studie geen belemmering voor studie
studie zo snel mogelijk afronden
alpha

0,78
0,76
0,73
0,71
0,69
0,61
0,59
0,58
0,57
0,55
0,31
0,85

103

Tabel 48: Factorscores en alpha voor schaal Toegankelijkheid docenten

0,74
0,69
0,66
0,58
0,52 0,32
0,81
0,79
0,73

Zelfonplooiers

0,89
0,89
0,85

Normatieven

Secundaire motieven

Beroepsperspectieven

Inhoudelijke interesse

104

Begeleiding en werkvormen

Goede kwaliteit
kwaliteit onderwijsinstelling
kwaliteit opleiding aan instelling
goede naam van gekozen instelling
aandacht onderzoeksvaardigheden
persoonlijke studiebegeleiding
veel projectonderwijs
aandacht theoretische grondslagen
mogelijkheden praktijkervaring
aansluiting bij capaciteiten
opleiding inhoudelijk interessant
beroepsperspectieven spreken aan
goede kans op baan
hoog salaris verdienen
brede beroepsmogelijkheden
opleiding niet te moeilijk
gekozen instelling dicht in de buurt
volgen verkorte onderwijsroute
aantrekkelijk studentenleven
alpha

Statuszoekers

Tabel 49: Factorscores en alpha voor schalen Studiekeuzemotieven

door studie anderen helpen
door studeren anderen helpen
iets goeds terug doen voor maatschappij
bijdrage aan maatschappij
nuttig voor maatschappij belangrijker
dan hoog salaris
passie voor vak
altijd al geïnteresseerd in vak
buiten studie met vak bezig
kennis en inzicht voor toekomstig vak
studie opent deuren voor baan met
aanzien
door studie verzekerd van betaalde
baan
belangrijk dat studie aanzien heeft in
maatschappij
studeren is noodzakelijk kwaad
studie mag weinig vrije tijd in beslag
nemen
studeren is voldoen aan verwachting
kijk uit naar einde studie
studeren is zelfverrijking
studeren is zelfontplooiing
studeren is breed ontwikkelen
studeren is doel op zich
alpha

Vakgeïnteresseerden

0,78
0,75
0,74
0,73
0,71
0,69
0,61
0,59
0,85

Factorscores en alpha voor schalen Studentpro-

Idealisten

docenten bieden voldoende steun bij problemen met leerstof
docenten zijn inspirerend
gemakkelijk contact leggen met docenten
docenten gemakkelijk buiten contacturen te benaderen
docenten geïnteresseerd in studenten
docenten geven begrijpelijk college
voldoende mogelijkheden invloed uitoefenen op onderwijs
de docenten geven snel feedback
alpha

Tabel 50:
fielen

0,78
0,77
0,75
0,72
0,68
0,83
0,77
0,71
0,59
0,82
0,78
0,74
0,75
0,63
0,62
0,38
0,74
-0,32 0,62
-0,37 0,60
0,59
0,81 0,75 0,75 0,54 0,60

0,85
0,81
0,67
0,68
0,67
0,63
0,30
0,92 0,72 0,71 0,74 0,44

Studentenmonitor 2006

Afkortingen
ab
BaMa
bb
CROHO
CRIHO
dt
ec
ERR
gm
gz
havo
hbo
ho
IB-Groep
lb
mavo
mbo
na
naw
OCW
ov-kaart
ow
po
RASP
re
rl
ses
sf+
sfsf-nominaal
sf-leenfase
SFB

Aanvullende beurs
Bachelor-Master
Basisbeurs
Centraal Register Opleidingen Hoger
Onderwijs
Centraal Register Inschrijvingen Hoger
Onderwijs
Deeltijd
Economie (CROHO-onderdeel)
Examen Registratie Register
Gedrag & Maatschappij (CROHO-onderdeel)
Gezondheidszorg (CROHO-onderdeel)
Hoger Algemeen Vormend Onderwijs
Hoger Beroepsonderwijs
Hoger Onderwijs
Informatie Beheer Groep
Landbouw (CROHO-onderdeel)
Middelbaar Algemeen Vormend Onderwijs
Middelbaar Beroepsonderwijs
Natuur (CROHO-onderdeel)
Naam, Adres en Woonplaats
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap
Openbaar Vervoer kaart
Onderwijs (CROHO-onderdeel)
Primair Onderwijs
Registratie Aanmelding, Selectie en Plaatsing
Recht (CROHO-onderdeel)
Rentedragende Lening
Sociaal-Economische Status
Studiefinancieringsgerechtigd
Niet-studiefinancieringsgerechtigd
Studenten in de nominale studiefase
(doorgaans vier jaar)
Studenten van wie de nominale studieduur is
verstreken
Studiefinancieringsbeleid

Studentenmonitor 2006

tc
te
vmbo
vo
vt
vwo
WBEAA
WSF
wo

Taal & Cultuur (CROHO-onderdeel)
Techniek (CROHO-onderdeel)
Voorbereidend Middelbaar Beroepsonderwijs
Voortgezet Onderwijs
Voltijd
Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs
Wet Bevordering Evenredige Arbeidsdeelname
Allochtonen
Wet op de Studiefinanciering
Wetenschappelijk Onderwijs

105