Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2864
Vragen van het lid Ceder (ChristenUnie) aan de Minister voor
Armoedebestrijding, Participatie en Pensioenen over het rapport
«Zelfstandigen over de drempel» van de Nationale ombudsman (ingezonden
15 april 2022).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen) (ontvangen 24 mei 2022).
Vraag 1
Kent u het rapport «Zelfstandigen over de drempel» van de Nationale
ombudsman?1
Antwoord 1
Ja, het rapport «Zelfstandigen over de drempel» is bekend.
Vraag 2
Erkent het kabinet de conclusie van de Nationale ombudsman dat nog lang
niet alle gemeenten voldoen aan het minimumniveau van schuldhulpverlening aan zelfstandigen, ondanks eerder gedane aanbevelingen? Welk rol en
mogelijkheden ziet het kabinet voor zichzelf om ervoor te zorgen dat alle
gemeenten in ieder geval voldoen aan de wettelijke eisen omtrent schuldhulpverlening aan zelfstandigen?
Antwoord 2
Ik onderschrijf de conclusie van de Nationale ombudsman dat de toegang tot
schuldhulpverlening aan zelfstandig ondernemers niet in alle gemeenten
goed geregeld is. De gemeentelijke verschillen in toegang tot schuldhulpverlening voor ondernemers zijn groot. Verschillen zijn overigens niet per
definitie ongunstig voor inwoners. Gemeentelijke ondersteuning op maat
waarbij de inwoner centraal staat, kunnen de verschillen verklaren. Een
belangrijke meerwaarde van een lokale of regionale aanpak is de mogelijkheid om in te spelen op het ondernemersklimaat, lokale initiatieven en het
bieden van maatwerk. Hiermee krijgt een ondernemer een passende aanpak
en (schuld)regeling, afgestemd op zijn situatie en mogelijkheden.

1

ah-tk-20212022-2864
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

De Nationale ombudsman, 14 april 2022, «Zelfstandigen over de drempel. Grote verschillen
tussen gemeenten bij schuldhulp ondernemers», (https://www.nationaleombudsman.nl/
professionals/nieuws/2022/grote-verschillen-tussen-gemeenten-bij-schuldhulp-ondernemers).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Ondanks deze lokale verschillen hecht ik eraan dat iedere zelfstandig
ondernemer die dat nodig heeft, goede schuldhulpverlening ontvangt. Daar
hebben zij recht op en zet ik mij met partijen als de VNG en de NVVK voor in,
onder andere door (ervaren) belemmeringen in de Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening weg te nemen en gemeenten op verschillende manieren
te faciliteren om de uitvoering te verbeteren.
SZW is stelselverantwoordelijk voor de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) en daarmee ook voor een goede inrichting van schuldhulpverlening aan ondernemers die een zogenaamd «natuurlijk persoon» zijn.2
We kijken als rijksoverheid voortdurend wat nodig is om het stelsel te
verbeteren. Zo bleek dat de Wgs onvoldoende duidelijk maakte dat gemeenten ook aan zelfstandig ondernemers goede hulpverlening moeten bieden.
Daarom hebben we de wet aangepast. Met de wijziging van de Wgs die op
1 januari 2021 inwerking is getreden, is deze taak van gemeenten verduidelijkt.
Daarnaast faciliteren wij gemeenten om de uitvoering van schuldhulpverlening, ook aan zelfstandig ondernemers, verder te verbeteren. Om gemeenten
verder te ondersteunen bij deze taak subsidieerden mijn voorgangers diverse
projecten, zoals het project van VNG Realisatie dat gemeenten ondersteunt
op het gebied van communicatie, informatievoorziening en bewustwording.
Ook het programma «Schouders Eronder» ontving subsidie voor de
ontwikkeling van een werkwijzer die gemeenten handvatten biedt voor goede
dienstverlening aan ondernemers met schulden. Zowel gemeenten die nog
geen schuldhulp aan zelfstandig ondernemers verlenen, als gemeenten die
hun dienstverlening aan deze groep willen verbeteren zijn met deze werkwijzer geholpen.
De Kamer van Koophandel (KvK) werkt in samenspraak met MKB-NL,
VNO/NCW, EZK en SZW aan een verbetering van de informatievoorziening
voor ondernemers met schulden. Onderdeel hiervan is een stappenplan voor
ondernemers met schulden dat in april jl. is gepubliceerd. Via dit stappenplan
kan de ondernemer beoordelen hoe de onderneming er financieel voor staat
en wordt de ondernemer ook gewezen op de juiste hulp en organisaties
passend bij diens individuele schuldensituatie. KvK verwijst vanuit het
programma «Zwaar Weer»3 naar het stappenplan.
Ik blijf met gemeenten en partijen in gesprek over verbeteringen om een
laagdrempelige toegang tot de schuldhulpverlening voor iedereen, waaronder
zelfstandigen te realiseren.
Vraag 3 en 4
Bent u bereid de aanbevelingen van de Nationale ombudsman waar de
landelijke overheid een rol heeft te omarmen? Hoe kan worden geborgd dat
de gedane aanbevelingen ook door gemeenten worden opgevolgd?
Bent u het met de Nationale ombudsman eens dat de landelijke overheid aan
zet is nu gemeenten er volgens de Nationale ombudsman niet in geslaagd
zijn om een gemeenschappelijke ondergrens te waarborgen? Kunt u dit
toelichten?
Antwoord 3 en 4
De Nationale ombudsman geeft in zijn rapport aan dat «daar waar gemeenten er niet in slagen een gemeenschappelijke ondergrens te waarborgen», de
landelijke overheid aan zet is en «Gemeenten moeten zorgen dat de
schuldhulpverlening voor zelfstandigen voldoet aan minimale eisen. De
ombudsman verwacht dat de Minister van SZW de gemeenten erop
aanspreekt als ze daar niet aan voldoen».
Ik begrijp de oproep van de Nationale ombudsman, maar ik wil ook rekening
houden met de verhouding tussen de rijksoverheid en gemeenten. Gemeenten zijn zelf verantwoordelijke voor de inrichting van de schuldhulpverlening
aan zelfstandig ondernemers. De rijksoverheid is weliswaar stelselverant2

Hieronder wordt een persoon verstaan die bijvoorbeeld ook eigenaar is van een eenmanszaak,
of met een andere vennoot eigenaar is van een vennootschap onder firma of iemand die ook
beherend vennoot is in een commanditaire vennootschap.
3
In het kader van het Programma Zwaar biedt de KVK ondernemers informatie, doorverwijzing
en advies aan ondernemers in zwaar weer. Ook wordt ondernemers via routewijzers en
stappenplanen inzicht op maat geboden hoe hun bedrijf ervoor staat en welke hulp en oplossingsrichtingen beschikbaar zijn bij financiële problematiek en schulden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

woordelijk en biedt de kaders, maar op grond van het duale stelsel controleert de gemeenteraad het college op de uitvoering van de gemeentelijke taak
om zelfstandig ondernemers goede schuldhulp te bieden. Dit neemt niet weg
dat ik mij verantwoordelijk voel om een bijdrage te leveren aan de verbetering van de kwaliteit van schuldhulpverlening aan zelfstandig ondernemers
en, zoals ik ook hierboven heb aangegeven, met VNG, gemeenten en andere
partijen hierover het gesprek aanga. In mijn reactie op het rapport van de
Nationale ombudsman dat ik voor het zomerreces aan de Kamer zal doen
toekomen, zal ik hier nader op ingaan.
Vraag 5
Hoe helpt de overheid lokale gemeenten om voldoende voorbereid te zijn op
de mogelijke (grote) toestroom van burgers en ondernemers in financiële
problemen als gevolg van de corona-periode? Is volgens het kabinet alles nu
voldoende op orde om een mogelijke toestroom succesvol op te volgen?
Antwoord 5
Om meer inzicht in de schuldpositie van bedrijven en ondernemers te krijgen
heeft het kabinet in samenwerking met DNB de coronaschuldenproblematiek
onderzocht.4 Uit de beschikbare data en signalen volgt een gemêleerd beeld
over de huidige en de verwachte toekomstige omvang van de problematiek.
Enerzijds is er op macroniveau, zoals de instroom in schuldhulpverlening en
het aantal faillissementen, (nog) geen aanleiding tot zorg. Anderzijds zijn er
op basis van een studie van DNB5 en opgehaalde signalen bij betrokken
partijen aanwijzingen dat een substantieel aantal bedrijven in de zwaarst
getroffen sectoren kampt met liquiditeits- en solvabiliteitsproblemen. Dit jaar
verwachten we een toename in het aantal faillissementen en bedrijfsbeëindigingen. De omvang daarvan is echter lastig in te schatten.
Vanwege deze onzekerheid over de omvang van de instroom is het van
belang dat gemeenten hun hulpverlening op orde hebben, en werk maken
van de aanbevelingen van de Nationale ombudsman. Gemeenten hebben in
verband met corona tijdelijk extra middelen gekregen om invulling te geven
aan hun schuldenbeleid dat zich richt op groepen van wie we verwachten dat
ze zich vaker voor schuldhulpverlening zullen melden. Voor 2022 gaat het
hierbij om 30 miljoen euro.
Om meer inzicht in de schuldenproblematiek bij ondernemers te krijgen gaat
het kabinet extra inzetten op het beter integraal monitoren van de schuldenproblematiek. Hiertoe onderzoekt het kabinet of het mogelijk is om betere
data te verkrijgen over de schuldenproblematiek. Daarnaast zal het kabinet de
absorptiecapaciteit van onder andere gemeenten in kaart brengen om te
onderzoeken of gemeenten zijn toegerust op een piek in de toestroom van
ondernemers met schulden.
Tot slot wil ik hier de aanjager «problematische schuldenaanpak» noemen die
het kabinet aanstelt om regie op de omgang met de schuldenproblematiek
van ondernemers te kunnen voeren. De aanjager zal worden gevraagd om
het rapport van de Nationale ombudsman bij zijn taakopdracht te betrekken.
Vraag 6
Wat vindt het kabinet van de resultaten van het Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG-)project «geldzaken en ondernemers; ondersteuning
gemeentelijke aanpak» en is het kabinet bereid om met de VNG te kijken hoe
de aanbevelingen van de Nationale ombudsman verwerkt worden in het
ondersteuningsaanbod van de VNG en wat er verder nodig is voor verdere
lokale implementatie?
Antwoord 6
SZW heeft het project gesubsidieerd en zal met interesse de eindverantwoording bekijken om te zien welke resultaten de VNG heeft geboekt.
Ik ga op korte termijn met VNG in gesprek om te bezien hoe de aanbevelingen van de Nationale ombudsman verwerkt kunnen worden in het ondersteu-

4
5

Kamerstuk 35 420, nr. 485
DNB (2022), De invloed van het corona steun- en herstelpakket op het Nederlandse bedrijfsleven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

ningsaanbod van de VNG en wat nodig is voor verdere lokale implementatie
daarvan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4