Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 266

Prijsvorming in de agro-nutriketen

Nr. 8

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 november 2015
Hierbij ontvangt u de resultaten van de Monitor Duurzame Agrogrondstoffen, opgesteld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Deze monitor geeft inzicht in het aandeel duurzaam gecertificeerde
palmolie, soja, koffie, cacao, kweekvis en groenten en fruit voor de
Nederlandse markt in 2014. Voor hout is het meetjaar 2013.
Voor koffie, palmolie en soja monitoren de brancheorganisaties de
voortgang zelf. Voor hout meet stichting Probos de voortgang. In opdracht
van het Ministerie van Economische Zaken heeft het CBS de methode van
deze organisaties gevalideerd. Voor cacao, kweekvis en groenten en fruit
heeft het CBS de voortgang zelf gemeten.
Voor palmolie, soja, koffie en kweekvis liggen de doelstellingen die de
sectoren hebben afgesproken in de tijd het dichtst bij: deze moeten in
2015 dan wel in 2016 zijn gerealiseerd.
Voor hout, cacao en groenten en fruit liggen de doelstellingen verder in de
tijd. Dit komt met name door de complexiteit van deze ketens, waardoor
verduurzaming meer tijd vraagt. In het geval van cacao is het bijvoorbeeld
zo dat miljoenen kleine cacaoboeren verantwoordelijk zijn voor de
productie. Het kost tijd deze te bereiken en hun productie te verduurzamen.
Palmolie
In november 2010 heeft de Taskforce Duurzame Palmolie, bestaande uit 9
brancheverenigingen, het Manifest Duurzame Palmolie ondertekend. De
doelstelling van het Manifest is dat uiterlijk eind 2015 alle voor de
Nederlandse markt bestemde palmolie duurzaam is. In 2014 is 72 procent
van het verbruik van palmolie door de Nederlandse voedingsmiddelenindustrie duurzaam gecertificeerd. Het aandeel van 72 procent in 2014 lijkt
volgens de Taskforce voldoende om de doelstelling voor 2015 te halen.

kst-32266-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 266, nr. 8

1

Soja
In december 2011 hebben diverse partijen uit de sojaketen, maatschappelijke organisaties en het Initiatief Duurzame Handel (IDH) de intentieverklaring voor ketentransitie naar verantwoorde soja ondertekend. Het
streven is dat Nederland in 2015 volledig is overgestapt op het gebruik
van duurzaam gecertificeerde soja voor de productie van vlees, zuivel,
eieren en andere voedingsmiddelen. Op basis van onderzoek van het
Landbouw Economisch Instituut (LEI) werd het sojaverbruik in Nederland
destijds vastgesteld op 1,8 miljoen ton per jaar.
In 2014, het laatste jaar voordat de transitie voltooid zou moeten zijn, is
252,5 miljoen kilo gecertificeerde soja ingekocht volgens de standaard
Round Table on Responsible Soy (RTRS). Dit is 17 procent van het
beoogde volume. Daarnaast is volgens de sector nog een vergelijkbaar
volume soja ingekocht als «op weg naar RTRS». Hierdoor zou circa
eenderde deel van de in Nederland voor diervoeder gebruikte soja uit
verantwoorde bron komen, voldoende om de Nederlandse vraag naar
zuivel, eieren en vlees af te dekken. De sectoren geven bij monde van de
Land- en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO) aan dat het ontbreken van
een marktvraag naar verantwoorde soja in exportmarkten de belangrijkste
reden is dat de verdere transitie achter blijft. Voor een uitgebreide analyse
over het achterblijven van de transitie en het streven en de inzet om toch
tot 100 procent verantwoorde soja te komen, verwijs ik u naar de brief
over de import van soja van 2 juni jl. (Kamerstuk 28 973, nr. 166). Een
belangrijk element daarin is extra gezamenlijke inzet op de zogeheten
«outreach»: de inzet om in andere belangrijke afzetmarkten de belangstelling te vergroten voor duurzaam geproduceerde zuivel-, ei- en
vleesproducten op basis van verantwoorde soja.
Hout
In 2009 hebben de leden van de Koninklijke Vereniging van Nederlandse
Houtondernemingen (VVNH) en de Nederlandse Branchevereniging voor
de Timmerindustrie (NBvT), in nauwe samenwerking met andere partijen
in de houtketen, afgesproken het aandeel aantoonbaar duurzaam hout in
de totale inkoop te vergroten. Aantoonbaar duurzaam betekent in dit
geval gecertificeerd volgens FSC (Forest Stewardship Council) of PEFC
(Programme for the Endorsement of Forest Certification schemes). Per
productgroep zijn doelen vastgesteld: in 2015 is 100 procent van het
naaldhout, 85 procent van het plaatmateriaal en 50 procent van het
hardhout aantoonbaar duurzaam. De meest recente meting van duurzaam
geproduceerd hout heeft betrekking op 2013. Het totale aandeel duurzaam
geproduceerd hout op de Nederlandse markt was in dat jaar 74 procent. In
2011 ging het nog om 66 procent. Per productgroep waren de aandelen
duurzaam geproduceerd hout in 2013 als volgt: 80 procent van het
naaldhout, 79,7 procent van het plaatmateriaal, 40,4 procent van het
tropisch loofhout en 20,7 procent van het gematigd loofhout.
Ik constateer dat er veel voortgang geboekt is bij naaldhout en plaatmateriaal en ben hoopvol dat de doelen voor deze productgroepen gehaald
worden dit jaar. De achterblijvende resultaten bij tropisch en gematigd
loofhout zijn een punt van zorg. Er wordt momenteel door de sector
gewerkt aan een voorstel om ook voor deze productgroepen het marktaandeel duurzaam geproduceerd hout te verhogen. Er is een nieuwe
marktmeting voorzien in 2016, die zal gaan over het jaar 2015. Voor een
uitgebreide analyse over het aandeel duurzaam hout, evenals het
volledige rapport Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt
in 2013, verwijs ik u naar de brief van 15 juni j.l. (Kamerstuk 30 196, nr.
331).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 266, nr. 8

2

Koffie
In 2014 was het marktaandeel duurzaam gecertificeerde koffie 50 procent.
Het aandeel duurzaam gecertificeerde koffie is daarmee gelijk gebleven
aan 2013. Dit wil niet zeggen dat er geen ontwikkeling is geweest in de
sector. Het aandeel duurzaam wordt gemeten door middel van de
aanwezigheid van de keurmerken Fairtrade / Max Havelaar, UTZ Certified,
Rainforest Alliance en Organic op de verpakking. In de koffiesector is een
ontwikkeling gaande waarbij bedrijven duurzame producten niet meer van
een keurmerk voorzien, maar via bedrijfsprogramma’s of op andere wijze
aan duurzaamheid werken. Dit is niet zichtbaar in het hierboven
genoemde cijfer. In gezamenlijk overleg met betrokken partijen zal
bekeken worden hoe deze inzet het beste gewaardeerd, en indien
mogelijk, meetbaar gemaakt kan worden. De leden van de Koninklijke
Vereniging voor Koffie en Thee (KNVKT) hebben als doelstelling dat het
aandeel duurzaam gecertificeerde koffie in 2015 op 75 procent moet
liggen. Aangezien er in 2014 geen groei lijkt te zijn in het gebruik van
gecertificeerde koffie via de gangbare keurmerken, lijkt het voor de sector
een grote uitdaging het gestelde doel te bereiken. Ik ben hierover in goed
overleg met de sector.
Cacao
In 2010 heeft de Nederlandse cacaosector een intentieverklaring getekend
om te komen tot een 100 procent duurzame cacaoconsumptie in 2025. In
de intentieverklaring is een aantal mijlpalen geformuleerd. In 2015 zou 50
procent van alle cacao die gebruikt wordt in cacaoproducten voor de
Nederlandse markt duurzaam moeten zijn en in 2020 80 procent. Het
monitoren van de voortgang is complex omdat cacao in veel verschillende producten als ingrediënt gebruikt wordt. Het aandeel duurzame
cacaoconsumptie is dit jaar voor het eerst gemeten door middel van
scannerdata van Nederlandse supermarkten. Deze gegevens worden
gecombineerd met gegevens van het LEI over welke consumentenartikelen duurzaam gecertificeerde cacao bevatten. Op basis van het
percentage cacao in de producten uit de scannerdata berekent het CBS
vervolgens het aandeel gecertificeerde cacao. Het nadeel van deze
methode is dat het alleen de producten meet die via het supermarktkanaal
worden afgezet. Het is derhalve geen volledige meting van de hele
Nederlandse cacaoconsumptie, maar wel een meting op basis van
werkelijke verkopen en een meting die jaarlijks betrouwbaar herhaald kan
worden. Voor 2014 komt het CBS uit op een aandeel van 58 procent
duurzame cacao in de Nederlandse supermarktconsumptie. De cacaosector is daarmee in dit afzetkanaal de doelstelling voor 2015 al voorbijgestreefd. Ik ben dan ook hoopvol dat het streefdoel gehaald kan worden en
blijf de sector actief ondersteunen om verdere stappen te zetten op weg
naar 100 procent duurzame cacaoconsumptie in Nederland.
Kweekvis
De leden van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) hebben
als doelstelling om in 2016 in Nederlandse supermarkten enkel nog tilapia
en pangasius te verkopen die is gecertificeerd volgens de richtlijnen van
de Aquaculture Stewardship Council (ASC). In 2014 was 98 procent van de
verkochte pangasius en 99 procent van de verkochte tilapia
ASC-gecertificeerd. De doelstelling van het CBL is dus zo goed als
gehaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 266, nr. 8

3

Groenten en fruit
Vorig jaar heeft mijn voorganger de ambitie uitgesproken de monitor over
2014 uit te breiden met groenten en fruit. Het Sustainability Initiative
Fruits and Vegetables (SIFAV), bestaande uit retailers, handelaren en
maatschappelijke organisaties, heeft als doel om de import van groenten
en fruit uit Afrika, Azië en Zuid-Amerika 100 procent duurzaam te maken
in 2020. Het CBS is dit jaar begonnen met het meten van de voortgang
van het aandeel duurzaam gecertificeerde bananen, omdat de banaan de
best verkochte tropische vrucht is in Nederland. Net als bij cacao is het
aandeel duurzame bananen gemeten door middel van scannerdata van
Nederlandse supermarkten. Deze gegevens worden gecombineerd met
gegevens van het LEI over welke merken duurzaam gecertificeerd zijn. Zo
wordt het volume van de verkochte duurzame bananen vergeleken met
het totale volume van verkochte bananen. Op deze wijze komt het CBS uit
op een aandeel van 50 procent duurzaam gecertificeerde bananen,
verkocht in supermarkten. Het is mijn streven de monitor volgend jaar uit
te breiden naar meer productgroepen.
Het CBS heeft de resultaten en methodologische verantwoording op haar
website gepresenteerd: www.cbs.nl/landbouw
Daarnaast heeft ook de Nederlandse bloemen- en sierteeltsector,
bestaande uit retail, veiling en handelaren, de afgelopen jaren flinke
stappen gezet op het vlak van verduurzaming door middel van het
Floriculture Sustainability Initiative (FSI). Met steun van het Ministerie van
Economische Zaken heeft FSI onder meer een «Equivalency Tool»
ontwikkeld om de diverse standaarden en keurmerken in de sector
onderling vergelijkbaar te maken. In vervolg hierop ondersteunt het
Ministerie van Economische Zaken FSI bij het vergroten van de Europese
afzetmarkt voor duurzaam geteelde bloemen.
Het nauwkeurig monitoren van de voortgang blijft onverminderd
belangrijk. Zo raken we de doelstellingen niet uit het oog en maken
overheid, bedrijven en maatschappelijke organisaties gezamenlijk
ambities waar. Het blijft daarbij van groot belang dat het bedrijfsleven en
de overheid, ieder vanuit zijn eigen specifieke rol en verantwoordelijkheid,
samenwerken in het realiseren van deze doelstellingen. Evenals in
afgelopen jaren ondersteun ik deze samenwerking onder meer via mijn
inzet in de Alliantie Verduurzaming Voedsel en de Top-sector AgroFood.
Daarnaast vindt er met enige regelmaat tussentijdse afstemming plaats
over beleid, inzet en resultaten tussen bedrijfsleven, overheid en
maatschappelijke organisaties, bijvoorbeeld in de tripartite overleggen
over duurzame soja en palmolie. Het kabinet levert daarnaast via het
Initiatief Duurzame Handel (IDH) een directe bijdrage aan het verduurzamen van handel door sectoren en bedrijven, samen met maatschappelijke organisaties.
Op basis van deze resultaten concludeer ik dat met de aanpak waarbij het
bedrijfsleven het initiatief neemt en de overheid waar nodig ondersteunt
al stappen zijn gezet en er tegelijkertijd voor de komende jaren nog
uitdagingen zijn. Nederland loopt in Europees en mondiaal perspectief
voorop. Ook de rol van maatschappelijke organisaties als aanjager en
bron van kennis mag daarin niet worden onderschat.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 266, nr. 8

4