Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

11
Vragen van de leden Van Brenk en Van Rooijen (beiden 50PLUS) aan de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het bericht «aantal
afgekeurde ouderen stijgt sterk; voor zware beroepen komt pensioen te laat»
(ingezonden 13 juli 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
20 september 2017).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «aantal afgekeurde ouderen stijgt sterk; voor
zware beroepen komt pensioen te laat»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2 en 3
Wat vindt u van de schokkende stijging van het aantal afgekeurde ouderen,
met name bij zware beroepen, zoals blijkt uit cijfers van het pensioenfonds
Metaal en Elektro (PME) en Zorg & Welzijn?
Bent u van mening dat de stijging van het aantal afgekeurde ouderen het
gemis van een goede (vervroegde) uittredingsregeling voor mensen met
zware beroepen pijnlijk illustreert? Zo ja, waarom. Zo nee, waarom niet? Kunt
u uw antwoord motiveren?
Antwoord 2 en 3
De AOW is een brede solidaire oudedagsvoorziening. Mede dankzij deze
basisvoorziening en de voorzieningen in de 2e en 3e pijler behoort armoede
onder ouderen in Nederland tot de laagste in Europa. Er is brede overeenstemming dat het proces van vergrijzing en ontgroening noodzaken tot een
verhoging van de pensioenleeftijd. We leven langer en dat impliceert ook dat
we langer kunnen en moeten werken. Met de verhoging van de pensioenleeftijd en het afschaffen van regelingen om vervroegd uit te treden, zullen er
meer ouderen actief op de arbeidsmarkt blijven. Dit is ook wat het kabinet
nastreeft.

1

ah-tk-20172018-11
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

http://www.volkskrant.nl/economie/pensioen-komt-te-laat-voor-zware-beroepen-verdubbelingafgekeurde-ouderen-in-metaalindustrie~a4505793/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Ook in de sector metaal is het aantal werkenden van 60 jaar en ouder
toegenomen, van 38.294 in 2012 naar 44.908 in 2015. Dit is een toename van
17%. De instroom in de WIA van metaalwerknemers met een vast contract
van 60 jaar en ouder is ook gestegen, van 205 personen in 2013 naar 371 in
2016. De kans om de WIA in te stromen is voor oudere werknemers in de
metaalsector dus toegenomen. Deze stijging is voor een deel het gevolg van
het feit dat de gemiddelde leeftijd binnen de groep werkenden van 60 jaar en
ouder is toegenomen (net als in andere sectoren). Het is bekend dat de kans
om de WIA in te stromen, toeneemt naarmate een werknemer ouder is. De
instroomkans zal de komende jaren in de groep 60 jaar en ouder dan ook
naar alle waarschijnlijkheid verder toenemen doordat het aantal werkende
ouderen en hun gemiddelde leeftijd toeneemt.
Overigens werkt het overgrote deel van de werknemers door tot de pensioengerechtigde leeftijd. De hierboven beschreven ontwikkelingen laten wel zien
dat het belangrijk is dat werknemers en werkgevers blijven investeren in
langer gezond actief zijn op de werkvloer. Bijvoorbeeld via tijdige (om)scholing. Uit onderzoek van Berenschot2 blijkt ook dat duurzame inzetbaarheid hét
belangrijkste HR thema van 2017 is. Zo geeft negentig procent van de
werkgevers aan maatregelen te willen nemen om hun werknemers langer
vitaal en vakbekwaam te houden. Ruim driekwart biedt hiertoe scholing aan,
tweederde van de organisaties bekijkt de mogelijkheid voor het personeel om
minder uren te werken en verder wordt er ingezet op aanpassing van de
werkzaamheden en meer thuiswerken.
Vraag 4 en 5
Bent u van mening dat er van het pensioenakkoord uit 2011 – behalve een
verhoging van de Algemene Ouderdomswet (AOW)-leeftijd – bitter weinig is
terechtgekomen, en dat de huidige en komende regering werk moeten maken
van spoedige uitvoering van afspraken uit het pensioenakkoord, en zo ja: op
welke wijze? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Sociale partners hebben tot op heden nooit overeenstemming kunnen
bereiken over de definitie van een zwaar beroep; hoe denkt u de realisatie
van deze afspraak uit het pensioenakkoord te kunnen uitvoeren of bevorderen?
Antwoord 4 en 5
De problematiek van de zware beroepen gaat mij aan het hart, omdat het hier
vaak gaat om mensen die al lange tijd onder moeilijke omstandigheden
hebben gewerkt. Het is een problematiek die mij ook al sinds de eerste
verkenningen over de verhoging van de AOW-leeftijd bezig houdt. Zoals uw
Kamer weet, heb ik al in 2009 een voorontwerp van wet over deze problematiek als flankerend beleid bij de verhoging van de AOW-leeftijd naar uw
Kamer gezonden (TK 2009–10, 32 163, nr. 16) en in overweging gegeven bij
sociale partners. Sociale partners kwamen toen in het kader van het
pensioenakkoord tot de conclusie dat een aparte zware beroepenregeling niet
is uit te werken. Daarbij speelde ook de wijze van financieren van de
compensatieregeling en de verdeling van lasten een rol. Ter uitvoering van de
motie Voortman (Kamerstukken II 2016/17, 34 550 XV, nr. 68) is met sociale
partners overlegd of er tot een definitie van zware beroepen gekomen kan
worden. Zoals in de Kamerbrief over langer doorwerken en zware beroepen
(dd. 18 september 2017) is aangegeven, is hierbij niet het ei van Columbus
ontdekt.
Vraag 6 en 7
Kunt u toelichten in welke mate de stijging van het aantal oudere arbeidsongeschikten afwijkt van de (modelmatige) verwachtingen van het Centraal
Planbureau (CPB) omtrent de gevolgen van het verhogen van de AOWleeftijd?
Kunt u toelichten in welke mate de stijging van het aantal oudere werklozen
en bijstandsgerechtigden, afwijkt van de (modelmatige) verwachtingen van
het CPB omtrent de gevolgen van het verhogen van de AOW-leeftijd?
2

«HR Trends 2017–2018», is een onderzoek van HR- en salarisdienstverlener ADP Nederland,
organisatieadviesbureau Berenschot en Performa Uitgeverij onder ruim 1.000 Nederlandse
HR-professionals.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Antwoord 6 en 7
De verhoging van de AOW-leeftijd leidt tot een besparing op de AOWuitgaven. Dit om het stelsel ook voor komende generaties betaalbaar het
houden. Daarnaast leidt het tot hogere uitgaven aan overige sociale
zekerheidsregelingen («weglek»), maar ook tot hogere belasting- en premieinkomsten. Bij de oorspronkelijke raming heeft het CPB er rekening mee
gehouden dat 40% van de besparing op de AOW-uitgaven teniet wordt
gedaan door hogere uitgaven aan overige sociale zekerheidsregelingen die
doorlopen tot de AOW-leeftijd.
De arbeidsongeschiktheidsramingen van het CPB zijn gebaseerd op realisaties
en prognoses van het UWV. Door de verhoging van de AOW-leeftijd stromen
arbeidsongeschikte ouderen later uit en stromen er nu ook mensen boven de
65 jaar in. Dit leidt tot hogere volumes in de verschillende arbeidsongeschiktheidsregelingen. Doordat het CPB zich baseert op informatie van het UWV,
neemt het CPB de effecten van de verhoging van de AOW-leeftijd op de
arbeidsongeschiktheidsregelingen zo ook mee. In de ramingen is de realisatie
voor 2016 reeds verwerkt.
Voor WW- en bijstandsramingen neemt het CPB expliciet een beleidseffect
mee voor de verhoging van de AOW-leeftijd. Voor zowel de WW- als de
bijstandsraming geldt verder dat het CPB met behulp van rekenregels een
inschatting maakt van de mutatie van het volume ten opzichte van het
volume in het voorgaande jaar. Als er in het voorgaande jaar meer of minder
weglek is geweest dan verwacht, dan wordt dit via de rekenregels automatisch meegenomen in de raming van het huidige jaar. Het CPB raamt immers
de mutatie van het volume ten opzichte van het gerealiseerde volume in het
voorgaande jaar. Ook in deze ramingen zijn de realisaties voor 2016 reeds
verwerkt.
Het CPB raamt totale volumes per regeling en maakt geen expliciete
uitsplitsing naar leeftijd. Het CPB kan daarom geen inschatting maken van het
verschil tussen geraamde en gerealiseerde aantallen (oudere) arbeidsongeschikten, WW- en bijstandsgerechtigden. Wel zal SZW de effecten van de
hogere AOW-leeftijd op de overige sociale zekerheidsregelingen nauwgezet in
de gaten blijven houden.
Vraag 8
In hoeverre kan de sterke stijging van het aantal afgekeurde ouderen
verklaard worden uit de omstandigheid dat de gemiddelde leeftijdsverwachting (en daarmee samenhangend de verhoging van de AOW- en Pensioenleeftijd) sneller stijgt dan de leeftijdsverwachting in (goede) gezondheid?
Antwoord 8
In de afgelopen jaren is voor ouderen de levensverwachting in als goed
ervaren gezondheid sneller gestegen dan de gewone levensverwachting
volgens statistieken van het CBS. De stijging van het aantal afgekeurde
ouderen kan dus vermoedelijk niet verklaard worden doordat de gemiddelde
leeftijdsverwachting sneller stijgt dan de leeftijdsverwachting in (goede)
gezondheid.
Vraag 9
Wegen de kosten van meer arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, meer
bijstandsuitkeringen, meer Werkloosheidswet (WW)-uitkeringen en meer inzet
van kostbare arbeidsmarktinstrumenten als gevolg van het verhogen van de
AOW-leeftijd per saldo op tegen de opbrengsten van het verhogen van de
AOW-leeftijd? Zo neen, waarom niet? Zo ja, wat is dan precies de netto
opbrengst voor de schatkist?
Antwoord 9
Ja, ondanks de hogere uitgaven aan de verschillende sociale zekerheidsuitkeringen verbetert de verhoging van de AOW-leeftijd per saldo de overheidsfinanciën. Het verhogen van de AOW- en de pensioenrichtleeftijd verbetert de
houdbaarheid van de overheidsfinanciën met 1,8% bbp. Dit komt overeen
met ruim € 12 miljard (CPB, Startnotitie Keuzes in Kaart, 3 oktober 2016).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Vraag 10 en 11
Vindt u dat de (beperkte) netto opbrengst voor de schatkist van het verhogen
van de AOW leeftijd, opweegt tegen het inkomensverlies, de bureaucratische
rompslomp, het verlies aan vooruitzichten en het verlies aan levensvreugde
voor miljoenen Nederlanders? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Erkent u dat er steeds meer bedenkingen komen of het realistisch is om
langer door te blijven werken dan 65 jaar, denk aan het signaal van de
arboartsen? Hoe denkt u om te gaan met deze signalen en hoe worden deze
gewogen?
Antwoord 10 en 11
De krimp van de beroepsbevolking en de toename van het aantal 65-plussers
heeft langer doorwerken voor iedereen noodzakelijk gemaakt. Alleen zo kan,
ook voor toekomstige generaties, het draagvlak voor de AOW worden
veiliggesteld. Bovendien stijgt de levensverwachting: elke generatie leeft
gemiddeld langer dan de vorige. Mensen leven langer en krijgen dus steeds
langer AOW. Verhoging van de AOW-leeftijd is dan ook redelijk. Veel mensen
kunnen ook langer doorwerken. Sinds 2006 is een trend van langer doorwerken ook daadwerkelijk zichtbaar. Vanaf dit moment is de werkelijke uittreedleeftijd gestegen van gemiddeld 61 jaar naar gemiddeld 64 jaar en 5
maanden in 2016 (CBS, maart 2017). Daarnaast stijgt het percentage
werknemers dat op het moment van pensionering 65 jaar of ouder is. In de
afgelopen tien jaar is dit percentage verviervoudigd van 15 procent in 2006
tot 62 procent in 2016.
Voor veel mensen biedt (door)werken arbeidsvreugde en zingeving. Dit geldt
echter niet voor iedereen. In dit kader vindt discussie plaats over de
flexibilisering van de ingangsdatum AOW.
Er is een groep werknemers die gerichte ondersteuning nodig heeft bij het in
gezondheid kunnen werken tot aan hun pensioen.De zogenaamde generatiepactregeling, waarbij oudere werknemers minder werken ten gunste van
jongeren, is hier een voorbeeld van. Het is primair aan werknemers en
werkgevers om daar invulling aan te geven. De overheid kan hierbij
faciliteren en stimuleren. Samen moeten we op zoek naar manieren hoe
mensen gezond kunnen werken tot aan hun pensioen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4