Zo doende 2009

Zo doende 2009
Jaaroverzicht over dierproeven en proefdieren

De Algemene Inspectiedienst (AID), Plantenziektenkundigedienst (PD) en Voedsel en Waren Autoriteit (VWA)
fuseren op 1 januari 2012.
Als voorbereiding op de fusie hebben zij hun organisaties
bijeengebracht tot een tijdelijke werkorganisatie:
nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA).
Dit is een uitgave van:
nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit
Prinses Beatrixlaan 2
Postbus 19506 | 2500 cm Den Haag
t 070 448 48 48
f 070 448 47 47
www.nieuwevwa.nl

Jaaroverzicht over dierproeven en proefdieren

De AID, PD en VWA bouwen aan
één nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

proefdieren, welzijn, ziekte, vis, veiligheid, fok,
onderwijs, biotechnologie, muis, toezicht, wet,
onderzoek, verzorging, gedrag, toezicht, vaccin,
veiligheid, doel, ziekte, welzijn, biotechnologie,
muis, vaccin, onderwijs, toetsing, onderzoek,
medicijn, verzorging, vaccin, toezicht, medicijn,
huisvesting, konijn, ongerief, proefdieren, vis,

Voorwoord

Deze uitgave van ‘Zo doende’ bevat informatie over de in 2009 verrichte dierproeven en de proefdieren die bij vergunninghoudende instellingen aanwezig zijn, en het door de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) uitgevoerde toezicht op de Wet op
de dierproeven (Wod). De nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nWA) stelt dit jaarverslag op op basis van door de vergunninghoudende instellingen aangeleverde gegevens.
Met dit jaarverslag onderstreept de nVWA het belang van een zorgvuldige voorlichting over dierproeven en proefdieren in
Nederland. Het streven naar verantwoord en zorgvuldig toepassen van dierproeven is het beleid van de overheid. De nVWA
draagt daaraan bij door toe te zien op de naleving van de Wet op de dierproeven.
In 2009 zijn door de VWA 666 inspecties verricht naar de naleving van de Wet op de dierproeven. Uit deze inspecties blijkt
dat in het algemeen de voorschriften die direct verband houden met het welzijn van de proefdieren goed werden nageleefd.
Klachten over het omgaan met proefdieren kunt u, eventueel vertrouwelijk, melden via de internetsite van de nieuwe
Voedsel en Waren Autoriteit (www.nieuwevwa.nl), telefonisch op 0800-0488 of bij één van de inspecteurs belast met het
toezicht op de naleving van de Wet op de dierproeven.
Ook als u vragen hebt over het onderwerp kunt u op die manier contact opnemen met de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit.
Meer informatie over dierproeven en eerdere jaarverslagen zijn te vinden via de internetsite van de nVWA: www.nieuwevwa.nl.

Wim Schreuders
Den Haag, september 2010
inspecteur-generaal nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit						

Inhoudsopgave

1 Samenvatting

5

2 Voedsel en Waren Autoriteit
2.1 Rapportage inspecties Wet op de dierproeven
2.2 Rapportage inspecties biotechnologie bij dieren
		
3 Dierexperimentencommissies
3.1 Algemeen Dierexperimentencommissies
3.2 De jaarverslagen van de DECs

7
7
10

4 Registratie proefdieren en dierproeven
4.1 Inleiding
4.2 Vergunninghouders
4.3 Dierproeven
4.4 De Europese registratie
4.5 Herkomst proefdieren
			
Bijlagen
1 Tabellen registratie dierproeven en proefdieren
2 Tabellen registratie dierproeven ten behoeve van de Europese Commissie
3 Lijst met specificaties diersoorten

15
15
15
16
22
24

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

12
12
12

29
87
98

Zo doende 2009 | 3

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 4

1
Samenvatting

Meer dierproeven in 2009

Het aantal dierproeven in 2009 bedroeg 592.665. Dit zijn
14.542 dierproeven (2,5%) meer dan er in 2008 geregistreerd
waren. Met ratten en kippen zijn meer dierproeven
uitgevoerd in 2009, terwijl die in 2008 juist waren gedaald.
De stijging van het aantal dierproeven met ratten houdt
verband met een stijging van het toxicologisch onderzoek in
het kader van REACH1. Op kippen zijn meer dierproeven
uitgevoerd voor wetenschappelijk onderzoek onder andere
naar de invloed van voeding en een optimale bezettingsgraad in de huisvesting van jonge vleeskuikens.
Op de categorie ‘andere vogels’ zijn aanmerkelijk minder
dierproeven verricht dan in 2008. Toen werd er veel
onderzoek verricht naar het voorkomen van aviaire
influenza bij wilde vogels.
Dierproeven op genetisch gemodificeerde dieren bleven
ongeveer gelijk.
Hergebruik van proefdieren

In 2009 zijn 6.335 dieren hergebruikt voor 9.577 (1,6% van
het totaal aantal) dierproeven. Daarom kan worden gesteld
dat 592.665 dierproeven werden verricht op 583.088
proefdieren.

onderzoeken werd 6,7% van de dierproeven verricht. Voor
onderwijs en training werd 3,4% en voor diagnostiek 1,3%
van de dierproeven verricht.
Mutaties vergunninghouders

Een instelling die of bedrijf dat dierproeven wil verrichten
dient in het bezit te zijn van een vergunning, zoals bepaald
in artikel 2 van de Wet op de dierproeven (Wod). Deze
vergunning wordt afgegeven door de minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). In 2009 zijn drie
nieuwe vergunningen verleend voor het verrichten van
dierproeven en tien vergunningen werden ingetrokken op
verzoek van de vergunninghouder. In 2009 waren tachtig
vergunninghouders geregistreerd.
Om proefdieren te mogen fokken en/of te mogen afleveren
dient een instelling of bedrijf in het bezit te zijn van een
vergunning, zoals is bepaald in artikel 11a van de Wod. Ook
deze vergunning wordt verleend door de minister van VWS.
In 2009 zijn twee nieuwe vergunningen verleend voor het
fokken en afleveren van proefdieren en er zijn twee
vergunningen ingetrokken op verzoek van de vergunninghouders. Op dit moment zijn hiervoor 44 vergunningen
verleend.

Doel van de proef

De meeste proeven werden verricht voor wetenschappelijk
onderzoek (52,8%). Voor de ontwikkeling, productie,
controle of ijking van sera, vaccins, geneesmiddelen en
medische of veterinaire producten ten behoeve van mens
en dier werd 35,7% van het totale aantal dierproeven
verricht. Om de mogelijke schadelijkheid van stoffen te
1

Inspecties

Gedurende het verslagjaar werden door de VWA in totaal
666 inspecties uitgevoerd bij vergunninghoudende
instellingen. Ongeveer 34% van de inspecties was onaangekondigd. Vanwege inspecties van onderzoeksplannen en de
vereiste aanwezigheid van onderzoekers daarbij of

REACH is een systeem voor registratie, evaluatie en toelating van chemische stoffen die in de Europese Unie geproduceerd of geïmporteerd
worden. REACH staat voor Registration, Evaluation and Authorisation of CHemicals. De regelgeving (Verordening nr. 1907/2006) hierover
dateert van 18 december 2006, en is vanaf 1 juni 2007 van kracht.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 5

inspecties waarbij de VWA speciale afspraken moet maken
om bepaalde handelingen bij te wonen is het niet mogelijk
alle inspecties onaangekondigd te verrichten.
Uit de inspecties bleek, dat in het algemeen de voorschriften die direct verband houden met het welzijn van de
proefdieren goed werden nageleefd.
Bij één inspectie werden de voorschriften dusdanig niet
nageleefd dat de VWA een schriftelijke waarschuwing heeft
gegeven aan de vergunninghouder. De geconstateerde
afwijkingen hadden betrekking op het anders verrichten van
dierproeven dan in het onderzoeksplan beschreven was. Dit
is een overtreding van de Wet op de dierproeven.
De vergunninghouder werd opgedragen maatregelen te
treffen om de geconstateerde omissies op te heffen.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 6

2
Voedsel en Waren
Autoriteit
2.1		 Rapportage inspecties Wet op de
dierproeven

aan de vergunninghouder over de regelgeving.
Informatieverstrekking is gericht op het bevorderen van de
naleving van de wettelijke voorschriften en daarmee van het
welzijn van proefdieren.

2.1.1 Algemeen
Gedurende het verslagjaar 2009 zijn in totaal 666 inspecties
verricht bij vergunninghoudende instellingen. Ongeveer
34% van de uitgevoerde inspecties was onaangekondigd.
Vanwege de complexe onderwerpen en de uniformiteit in
de handhaving werd een aantal inspecties door twee
personen uitgevoerd. Bijna alle inspecties werden uitgevoerd binnen handhavingsprojecten. Ter bevordering van
de uniformiteit in werkwijze van de inspectie werden
hiervoor inspectielijsten gebruikt.
De vragen in de inspectielijsten waren in hoofdlijnen
gericht op:
• de naleving van de Regeling huisvesting en verzorging
van proefdieren;
• de zorgvuldigheid van verrichte handelingen;
• het verrichten van de handelingen zoals beschreven in
het onderzoeksplan; en
• de juistheid van vereiste administratie.
De VWA wil effectief ingrijpen tegen onnodig ongerief bij
proefdieren. Het interventiebeleid dat de VWA daarvoor
toepast, is erop gericht om geconstateerde overtredingen
tijdens inspecties op te heffen en herhaling te voorkomen.
De VWA laat hierbij de manier waarop zij wetten en regels
handhaaft afhangen van de aard en ernst van de overtreding
en de omstandigheden waaronder deze begaan zijn. Eén van
de methoden die bij het toezicht op de Wod en
Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (Gwwd) veelvuldig
wordt ingezet is het toepassen van hulp bij naleving. Dit is
het verstrekken van informatie en geven van ondersteuning

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

2.1.2 Naleving regeling huisvesting en verzorging
van proefdieren
In 2009 werd 127 keer geïnspecteerd op de naleving van de
Regeling huisvesting en verzorging van proefdieren. De vragen
op de inspectielijst werden onderverdeeld in vragen over:
• de onderkomens van de dieren;
• de kooiverrijking;
• de hygiëne;
• de ventilatie;
• de temperatuur;
• het lichtregime van deze onderkomens; en
• de verzorging van de dieren.
Tijdens deze inspecties werden de meeste opmerkingen
gemaakt over geringe afwijkingen in het juist registreren
van de bevindingen in het welzijnsdagboek (34%), de
groeps- of individuele huisvesting (21%), de relatieve
vochtigheid van de dierverblijven (19%) en passende
kooiverrijking of nestmateriaal (17%).

2.1.3 Handelingen op de werklocatie
De inspectielijst over handelingen op de werklocatie bestaat
uit vragen over:
• aanwezige werkplannen en onderzoeksplannen;
• zorgvuldigheid van handelen;
• aseptiek;
• narcose;
• pijnbestrijding;
• aantekeningen van de handelingen; en
• het welzijnsdagboek.

Zo doende 2009 | 7

Hiervoor zijn 34 inspectiebezoeken afgelegd. Bij deze
bezoeken zijn geringe afwijkingen geconstateerd in de
documentatie van de handelingen (onderzoeksplan of
werkprotocol (29%) en aantekeningen van de bevindingen
(18%)), van de aseptiek van de handelingen (30%) en van de
hygiëne in de behandelruimte (24%).

Huisvesting

De huisvesting van de dieren was in twaalf gevallen
afwijkend. Acht keer had of zou dat een negatief effect op
het welzijn van de dieren kunnen hebben, bij vier inspecties
was het effect neutraal.
Vermijden ongerief

2.1.4 Uitvoering proef conform onderzoeksplan
In 2009 is 64 keer geïnspecteerd op het uitvoeren van een
dierproef conform het onderzoeksplan. Tijdens de
inspecties werd gecontroleerd of de onderzoekers,
biotechnici en proefdierverzorgers zich hielden aan de
voorschriften in het onderzoeksplan. Het merendeel van
deze inspecties had het karakter van een audit. Vaak werden
de inspecties door twee inspecteurs verricht en werden
afwijkingen direct met betrokkenen besproken. Bij
afwijkingen van het plan werd nagegaan hoe het onderzoek
afweek van het door de dierexperimentencommissie (DEC)
goedgekeurde onderzoeksplan en/of de eventueel daarbij
gestelde additionele voorwaarden. Hierbij werden kleine
praktische bijstellingen, die met de proefdierdeskundige
waren afgestemd, niet als afwijkingen van het onderzoeksplan beschouwd. Ook werd gekeken naar het effect voor de
dieren dat een eventuele wijziging met zich meebracht.
Immers, een afwijking van het onderzoeksplan hoeft niet
per definitie te leiden tot meer ongerief voor de dieren.
Sommige wijzigingen kunnen zelfs tot minder ongerief
voor de dieren leiden.
Een onderzoeksplan moet een aantal wettelijk vastgestelde
aspecten bevatten, zoals de huisvesting van de dieren
tijdens de proef, de toe te passen pijnbestrijding en de uit te
voeren handelingen. Het is mogelijk tijdens een inspectie
van de proef afwijkingen van het onderzoeksplan te
constateren, zowel op reeds gedane handelingen als op
handelingen die gepland zijn.
Handelingen

Bij zestien inspecties werden afwijkingen geconstateerd. Bij
zeven daarvan had of zou dat negatieve gevolgen kunnen
hebben voor het welzijn van de dieren. Bij zeven andere was
er een afwijking die geen effect had of zou hebben op het
welzijn van de dieren. Bij twee inspecties werd geconstateerd dat de afwijkingen in het uitvoeren van de proef een
positief effect op het welzijn had of zou kunnen hebben.
Verzorging

Bij vijftien inspecties week de verzorging van de dieren af
van hetgeen in het onderzoeksplan werd gesteld. Zes
hadden of zouden een negatief effect kunnen hebben op
het welzijn van de dieren. Bij acht inspecties waren er
afwijkingen die geen gevolg hadden of zouden hebben voor
het welzijn van de dieren. Bij één inspectie was de afwijking
positief voor het welzijn van de dieren.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Er werd tijdens de inspecties van de onderzoeksplannen ook
gekeken naar de toegepaste methode ter vermijding van het
ongerief. Daaronder wordt onder andere verstaan het
toedienen van pijnbestrijding of anesthesie. In één geval
werd er afgeweken met een negatief effect, in drie gevallen
was het effect neutraal en bij negen inspecties was het effect
op het welzijn van de dieren positief. Om ongerief te
vermijden werden bij de uitvoering van de proef meer
middelen gebruikt, deze werden langer aanhoudend
gebruikt of een betere methode werd gebruikt.
Bij 56 van de 64 inspecties werd geconstateerd dat geheel of
met geringe afwijking conform het onderzoeksplan werd
gehandeld.
Bij 8 geïnspecteerde onderzoeksplannen heeft de VWA
nalevingshulp geboden omdat er op een aantal punten
dusdanige afwijkingen van het onderzoeksplan werden
geconstateerd dat die een negatief effect op het welzijn
hadden of zouden kunnen hebben.
Bij 1 van deze 8 geïnspecteerde onderzoeksplannen kreeg de
verantwoordelijke vergunninghouder een schriftelijke
waarschuwing omdat het daadwerkelijk onderzoek afweek
van het onderzoeksplan met betrekking tot het aantal, de
huisvesting en het moment van doden van de dieren met
een negatief effect op het welzijn van de dieren.

2.1.5 Functioneren Dierexperimentencommissies
In 2009 is begonnen met het inspecteren van het functioneren van de Dierexperimentencommissies (DECs) en of de
onderzoeksplannen die de DECs toetsen alle wettelijke
voorgeschreven items bevatten. In 2009 zijn voor het
functioneren van de DECs 19 inspecties verricht. Verder zijn
er 65 inspecties verricht om na te gaan of het onderzoeksplan alle wettelijke voorgeschreven items bevat. Omdat
deze inspecties over de jaargrens zijn heengegaan wordt in
de volgende Zo doende over de resultaten gerapporteerd.

2.1.6 Wettelijk gestelde deskundigheidseisen
Tijdens een deel van bovenstaande inspecties is nagegaan of
de personen die in de onderzoeksplannen werden vermeld,
of die op de werkvloer werden aangetroffen, over de vereiste
deskundigheid beschikken.
Het betreft de eisen van deskundigheid van personen die de
opzet van dierproeven bepalen (artikel 9 Wod), de proef­
dieren ver­zorgen (artikel 12 Wod) en de dierexperimentele
handelingen verrich­ten (artikel 9 en 12 Wod).
In 2009 is van 172 personen (74 die als artikel 9 functionaris

Zo doende 2009 | 8

en 98 die als artikel 12 functionaris vermeld stonden) de
deskundigheid gecontroleerd. Tijdens die controles werd
geconstateerd dat het welzijn van de dieren niet in het
geding is ook al waren 2 personen niet helemaal bevoegd
voor de handelingen die ze uitvoerden.
Personen in opleiding mogen alleen onder begeleiding
handelingen uitvoeren. Het beleid van de nVWA is dat
personen in opleiding, uitsluitend onder toezicht, en
verantwoordelijkheid van een bevoegde functionaris
kunnen worden ingezet bij eenvoudige werkzaamheden.
Het begrip eenvoudig legt de nVWA als volgt uit: passend bij
de aard en de fase van de opleiding en de persoonlijke
vaardigheden van de persoon in opleiding.
De hoogleraar proefdierkunde aan de Universiteit Utrecht
heeft voor 170 personen, bedoeld in artikel 9 Wod,
aanvullende opleidingseisen vastgesteld.

Er is één inspectie uitgevoerd naar aanleiding van een klacht
van een afnemer over te weinig voer en water (gel) tijdens
het transport van muizen en ratten. Tijdens de inspectie
heeft de transporteur verzekerd dat tijdens het transport
reeds een dubbele hoeveelheid water en voer werd
meegegeven.

2.1.9 Geconstateerde afwijkingen en maatregelen
Met betrekking tot naleving van artikel 10c (het uitvoeren
van de proef conform het goedgekeurde onderzoeksplan)
werd bij één vergunninghouder geconstateerd dat dierproeven deels anders werden verricht dan was beschreven in het
onderzoeksplan. De voornaamste tekortkomingen hadden
betrekking op:
• het aantal dieren;
• de huisvesting van de dieren in de proef; en
• het moment van doden van de dieren.
Maatregelen

2.1.7 Dossier inspecties
Op basis van de ontvangen registratiegegevens werden 74
inspecties verricht. De registratiegegevens proefdieren en
dierproeven zijn door 70% van de vergunninghouders
ingestuurd voor de wettelijke termijn (15 maart) hiervoor
verstreken is. De overige 30% was binnen tweede gestelde
termijn (1 april) ontvangen. In ongeveer 40% van de
toezendingen bleek dat de gegevens niet correct waren. In
overleg met de proefdierdeskundige van de vergunninghouder zijn de noodzakelijke correcties in de registratie
doorgevoerd.
Op basis van de ontvangen DEC-jaarverslagen 2008 zijn 23
inspecties verricht om te zien of de jaarverslagen volgens
wettelijke voorschrift werden aangeleverd.
Voor de ontheffingen van artikel 11 van de Wod werden 44
inspecties uitgevoerd.
Er zijn 75 inspecties uitgevoerd op basis van verzoeken om
ontheffingen van de wettelijk gestelde eisen van de
deskundigheid voor personen die betrokken zijn bij
dierproeven (artikel 9, 12 en 14 Wod).

2.1.8 Overige inspecties
In 2009 zijn honderd overige inspecties verricht. Dit zijn
inspecties die geen onderdeel uitmaken van een project,
maar die vaak vraaggestuurd worden uitgevoerd. Het betreft
de volgende inspecties:
• het beoordelen van aanvragen of wijzigingen van
vergunningen ex artikel 2 of 11a Wod;
• naar aanleiding van klachten;
• in combinatie met andere VWA-projecten;
• in het kader van het geven van opleiding aan toekomstige
onderzoekers.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Naar aanleiding van bovenstaande overtredingen is één
schriftelijke waarschuwing verstuurd aan de vergunninghouder. De vergunninghouder werd meegedeeld dat indien
bij herinspectie blijkt dat wederom niet aan de wettelijke
voorschriften wordt voldaan er overgegaan kan worden tot
het opmaken van een proces-verbaal. Tevens werd een
passende termijn genoemd waarbinnen het euvel verholpen
moest zijn.
Inmiddels is bij de vergunninghouder een plan van aanpak
uitgewerkt en geïmplementeerd om deze afwijkingen op
structurele wijze te voorkomen.
In 2009 is één herinspectie uitgevoerd in navolging van een
schriftelijke waarschuwing die eind 2008 was gegeven. Naar
aanleiding van de herinspectie en gerichte nalevingshulp bij
deze vergunninghouder werden de geconstateerde omissies
opgeheven.
Bij geringe afwijkingen waarbij geen maatregel nodig bleek
te zijn, maar waarbij het wel van belang was dat deze binnen
een bepaalde tijd werden opgeheven om de gezondheid en
welzijn te borgen, werden deze omissies schriftelijk aan de
proefdierdeskundige ex artikel 14 Wod meegedeeld.
Hiermee werd voorkomen dat de afwijkingen een structureel karakter krijgen.
Bij overige geringe omissies werd een mondelinge
waarschuwing gegeven en werd nalevingshulp geboden om
de omissies op te heffen.

Zo doende 2009 | 9

2.2		 Biotechnologie bij dieren
2.2.1 Gezondheids- en welzijnswet voor dieren en
biotechnologie bij dieren
Voor het vervaardigen van genetisch gemodificeerde dieren
(gewervelde en ongewervelde) is artikel 66, lid 1 van de
Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (Gwwd) van
toepassing. Dit luidt dat het verboden is zonder vergunning
van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) biotechnologische handelingen bij dieren uit te
voeren. De in artikel 20 van de Wod aangewezen medewerkers van de VWA houden toezicht op de naleving van de
voorschriften en beperkingen van vergunningen voor het
verrichten van biotechnologische handelingen binnen
proefdierinstellingen.
Het verbod om zonder vergunning van de minister van LNV
biotechnologische handelingen bij dieren uit te voeren is
per 1 januari 2010 niet meer van kracht als de handelingen
worden uitgevoerd in het kader van biomedisch onderzoek2 .

2.2.2 Aantal en focus inspecties
In 2009 zijn 41 inspecties biotechnologie bij dieren verricht.
Tijdens deze inspecties werd gecontroleerd of door de
vergunninghouders de beperkingen en voorwaarden
werden nageleefd, die zijn verbonden aan de vergunningen
biotechnologie bij dieren. Vanwege het inspecteren van een
groot aantal dossiers dat met vergunningen biotechnologie
gepaard gaan, is 95% van de inspecties aangekondigd.

Vanwege het beëindigen van het verbod op biotechnologische handelingen bij dieren in het kader van biomedisch
onderzoek werd besloten om hierop vanaf september 2009
voornamelijk te inspecteren vanuit signalerend uitgangspunt.

2.2.3 Resultaten inspecties
De resultaten van de inspecties geven aan dat in het
algemeen de voorwaarden en beperkingen die zijn gesteld
aan een vergunning goed werden nageleefd. Er werden geen
aanwijzingen gevonden dat biotechnologische handelingen
in het kader van de Wet op de dierproeven zijn uitgevoerd
bij vergunninghouders die geen vergunning biotechnologie
bij dieren hadden.

2.2.4 Maatregelen
Er werden in 2009 geen maatregelen genomen in het kader
van inspecties biotechnologie.
In 2009 werd wel een herinspectie uitgevoerd naar
aanleiding van een in 2008 gegeven schriftelijke waarschuwing wegens het uitvoeren van biotechnologische handelingen met een niet vergund construct. Tijdens de uitgevoerde herinspectie werd geconstateerd dat de
vergunninghouder inmiddels wel toestemming had
gekregen voor het genconstruct door een kleine wijziging
aan de bestaande vergunning. Tevens werd geconstateerd
dat de procedure van controle of constructen die wel
vergund waren, verbeterd was. Deze laatste constatering
werd ook bij andere vergunninghouders gedaan.

2.2.5 Geringe afwijkingen
Het toezicht op de vergunningen biotechnologie bij dieren
werd op drie verschillende manieren ingericht:
• Bij actieve vergunningen werd gecontroleerd of de
handelingen overeenkomstig de vergunning werden
uitgevoerd.
• Afgewezen aanvragen: soms leidt een aanvraag niet tot
een vergunning of niet tot een vergunning die de hele
aanvraag dekt. Op zulke locaties is gecontroleerd of de in
de aanvraag vermelde handelingen niet alsnog waren
uitgevoerd.
• Bij reguliere inspecties in het kader van toezicht op de
naleving van de Wod werd erop toegezien dat geen
biotechnologische handelingen bij dieren werden
verricht zonder vergunning.

In 2009 zijn slechts geringe overtredingen geconstateerd
waarvoor geen schriftelijke waarschuwingen werden
verzonden. De geringe overtredingen betroffen de volgende
tekortkomingen:
• Biotechnologische handelingen werden uitgevoerd nadat
de geldigheidstermijn van de vergunning was verstreken.
Dit werd mede veroorzaakt door vertraging in de
advisering door de DEC.
• Het bij de werkzaamheden betrokken personeel was
onvoldoende op de hoogte van de bepalingen van de
betreffende vergunning.
• Het onvoldoende bijhouden van het logboek of de
database, met name de aantallen dieren en lijnen en het
welzijnsdagboek.

De meeste vergunningen hadden betrekking op biotechnologische technieken bij muizen.
De resterende vergunningen waren verleend voor het
toepassen van biotechnologische technieken bij zebravissen
(3), ongewervelde dieren (1) en bij klauwpadden (1).

In 2008 was bij inspecties specifiek aandacht besteed aan
het ongerief van vrouwelijke muizen die als donordier
dienen. De leeftijd en het gewicht van de gebruikte
vrouwelijke donordieren waren in 2009 over het algemeen
dusdanig dat de dieren bij de dekking minder ongerief
ondervinden dan voorheen.

2

Regeling van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 18 december 2009, nr. 98224, houdende wijziging van de
Vrijstellingsregeling dierenwelzijn (vrijstelling biotechnologische technieken bij dieren ten behoeve van biomedisch onderzoek).

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 10

Het onderzoeksplan zoals bedoeld in artikel 10a van de Wet
op de dierproeven had toch incidenteel kleine tekortkomingen bij het voorkomen van ongerief bij eiceldonoren. De
VWA had eerder aangedrongen op verhoging van de
minimale leeftijd van eiceldonoren naar vier weken en het
gebruik van de eiceldonoren voldeed in de praktijk wel aan
dit verzoek. Echter, het onderzoeksplan was niet aangepast,
waardoor men terug zou kunnen naar een leeftijd van drie
weken zonder af te wijken van het onderzoeksplan.
Er waren geen indicaties voor ernstig ongerief ten gevolge
van de geboorte van dieren na biotechnologische
handelingen.

2.2.6 Niet in gebruik genomen vergunningen
Bij ongeveer een derde van de uitgevoerde inspecties bleek
dat er nog geen of geen biotechnologische handelingen
werden uitgevoerd onder de betreffende verleende
vergunning. Voornaamste redenen voor het (nog) niet
gebruiken van de vergunningen zijn:
• De gewenste dieren waren al elders gegenereerd omdat
de procedure rondom vergunningsverlening biotechnologie bij dieren in Nederland te tijdrovend is. Aangezien
biomedisch wetenschappelijk onderzoek erg competitief
is, is snelle beschikbaarheid van dieren met het gewenste
genotype belangrijk. Daarom kiest men er regelmatig
voor om tegelijkertijd met het aanvragen van een
vergunning biotechnologie bij dieren dezelfde dieren in
het buitenland te genereren. Dit gebeurde zowel binnen
internationale samenwerkingsprojecten als op commerciële basis.
• Door technische problemen waren de benodigde
DNA-constructen of gewenste embryonale stamcellen
nog niet beschikbaar.
• Door vertrek van een onderzoeker of een onderzoeksgroep naar een andere instelling waar wetenschappelijk
onderzoek verricht wordt, verviel voor de vergunninghouder de noodzaak of wens om de vergunde biotechnologische technieken toe te passen.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 11

3
Dierexperimentencommissies
3.1		 Algemeen
Dierexperimentencommissies
Conform artikel 10a van de Wod zijn vergunninghouders
verplicht voorgenomen dierproeven ter toetsing voor te leggen
aan een erkende Dierexperimenten­commissie (DEC). In 2009
waren er opnieuw 23 door de minister van VWS erkende DECs,
waarvan 1 DEC in 2 en 1 DEC in 3 kamers vergadert. 1 DEC heeft
geen jaarverslag ingestuurd en heeft geen adviezen gegeven,
waardoor er 25 commissies actief waren.

3.2		 De jaarverslagen van de DECs
Artikel 18e van de Wod schrijft voor dat iedere DEC jaarlijks
vóór 1 april verslag doet van haar werkzaamheden in het
afgelopen kalenderjaar. In het jaarverslag dient op grond
van eisen in de Dierproevenregeling te zijn opgenomen:
• de samenstelling van de DEC, onderscheiden naar
deskundigheden;
• een overzicht met daarin per vergunninghouder en per
proef:
- het doel van de proef;
- de duur van de proef en de periode waarvoor toestemming is verleend;
- de inhoud van het advies, onder vermelding van
eventuele voorwaarden;
• het aantal vergaderingen onderscheiden naar plenair en
niet-plenair;
• vermelding van procedures of kwesties die als problematisch werden ervaren.
De nVWA heeft besloten geen invulling te verlangen van de
eisen over de duur van de proef, omdat het voor DECs
moeilijk en soms zelfs onmogelijk is, om de precieze duur
van een dierproef weer te geven.
nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

3.2.1 Samenstelling onderscheiden naar
deskundigheden
Artikel 18a lid 2a Wod stelt dat een DEC dient te bestaan uit
ten minste 7 leden. Artikel 18a lid 2b Wod schrijft voor dat
de DEC in een evenredige getalsverhouding is samengesteld
uit deskundigen op het gebied van de dierproeven, van
alternatieven voor dierproeven, van de proefdieren en hun
bescherming, en van de ethische toetsing. De uitleg die
door de verschillende DECs gegeven wordt aan een
evenredige getalsverhouding is sterk uiteenlopend. 6 DECs
melden per lid slechts 1 van de genoemde deskundigheden;
dat is 1 DEC meer dan in 2008. De overige DECs geven per lid
1 of meerdere deskundigheden weer, gemiddeld 1,6
deskundigheden per lid. Van deze DECs meldden DECs
ingesteld door universiteiten en academische ziekenhuizen
(verder: academische DECs) 1,3 en de overige DECs 1,8
deskundigheden per lid. Enkele DECs noemen voor 1 of
meerdere leden geen wettelijk voorgeschreven deskundigheid. De deskundigheden zijn – gemiddeld over alle DECs
van Nederland – als volgt:
• alternatieven: 21%;
• proefdieren en hun bescherming: 23%;
• dierproeven: 37%; en
• ethiek: 19%.
In deze en verdere berekeningen zijn de genoemde kamers
als aparte DECs geteld (totaal 25 DECs). Academische DECs
hadden gemiddeld 42% deskundigheid dierproeven, tegen
34% bij de overige DECs. Academische DECs voldoen
daarmee minder goed aan de wettelijke eis tot een
evenredige getalsverhouding. Daarbij dient wel aangetekend te worden dat DEC-leden waarvan geen wettelijk
omschreven deskundigheid werd opgegeven, maar wel een
deskundigheid die betrekking had op onderzoek, zijn
meegeteld bij de deskundigheid dierproeven.

Zo doende 2009 | 12

De DECs bestonden gemiddeld uit 8,2 leden. De DECjaarverslagen melden gemiddeld 4,4 leden die geen
arbeidsverhouding hebben met de vergunninghouder
waaraan advies werd uitgebracht, en gemiddeld 3,6 leden
per DEC als niet betrokken bij dierproeven. Echter niet alle
DECs geven deze informatie duidelijk weer.
Het aantal actieve DEC-leden is naar 205 gedaald ten
opzichte van het vorige verslagjaar (211). Dit is voornamelijk
het gevolg van het niet actief zijn van 1 DEC.

toetsten gemiddeld 27 OZPs in een kleine commissie, de
overige DECs slechts 7 OZPs. De door de kleine commissie
getoetste onderzoeksplannen dienen in de plenaire
commissie gemeld en desgewenst behandeld te worden.

3.2.3 Negatieve adviezen en teruggetrokken
onderzoeksplannen
Van de circa 4.700 adviezen die door de erkende DECs in
2009 zijn afgegeven, betroffen er 5 (vorig verslagjaar 3) een
negatief advies aan de vergunninghouder. Dit betrof 5
verschillende DECs.

3.2.2 Algemene kengetallen en procedures
Eén DEC kan meer dan één vergunninghouder adviseren en
andersom kan één vergunninghouder door meer DECs
geadviseerd worden, bijvoorbeeld als een deel van het
onderzoek bij een andere vergunninghouder wordt
uitgevoerd. In de jaarverslagen van de DECs werd zoals
vereist over de adviezen per vergunninghouder
gerapporteerd.
Alle DECs die in 2009 adviezen hebben opgesteld, hebben
voldaan aan hun verplichting om hun jaarverslag aan de
VWA te zenden, hoewel meerdere DECs de wettelijke
inzendtermijn hebben overschreden. De VWA constateert
dat de kwaliteit van deze verslagen in het algemeen
voldoende is, maar dat door grote verschillen in wijze van
rapporteren het zeer moeilijk is om algemeen geldende
conclusies te trekken. Vanaf 2010 maakt elke DEC gebruik
van het standaard format voor een DEC-jaarverslag. Dit
format is opgesteld door de Nederlandse Vereniging voor
Dierexperimentencommissies (NVDEC).
In totaal zijn 4.696 nieuwe onderzoeksplannen getoetst; het
hoogste aantal in de afgelopen 4 jaar. De omvang van een
onderzoeksplan kan echter sterk variëren. 3 DECs toetsten
in 2009 minder dan 30 onderzoeksplannen (OZPs); de
overige DECs toetsten gemiddeld 188 OZPs per jaar, ofwel 17
OZPs per vergadering. Het hoogste aantal adviezen van 1
DEC per vergadering, gemiddeld over het verslagjaar, was
39. 5 DECs vergaderden minder dan 10 maal per jaar. De
overige DECs vergaderden in 2009 1 maal per maand plenair,
behoudens de vakantieperiode.
In artikel 18c Wod3 wordt bepaald dat een beperkte categorie
onderzoeksplannen kan worden voorgelegd aan een kleine
commissie van de DEC. 14 DECs geven aan gebruik te
hebben gemaakt van een kleine commissie. Diverse van
deze DECs geven aan dat de kleine commissie telefonisch of
per e-mail vergadert, bij enkele DECs komt deze kleine
commissie daadwerkelijk bijeen, bijvoorbeeld precies
tussen 2 plenaire vergaderingen in. Academische DECs
3

Voor zover uit de jaarverslagen is op te maken werden
tevens circa 30 OZPs teruggetrokken door de onderzoekers.
Teruggetrokken onderzoeksplannen en onderzoeksplannen
met een negatief advies vormen samen ongeveer 0,7% van
de aangemelde onderzoeksplannen, hetgeen een geringe
stijging is ten opzichte van vorig jaar (0,5%).
Daarnaast geven 11 DECs aan dat er in 2009 in totaal 128
OZPs in behandeling zijn genomen waarover geen advies is
uitgebracht in hetzelfde verslagjaar. De overige DECs
vermelden bij alle aan hen voorgelegde onderzoeksplannen
het DEC-advies. Het is hierbij niet duidelijk of zij de
onderzoeksplannen waarover geen advies is uitgebracht
weglaten uit hun verslaglegging, of dat zij binnen de
verslagperiode alle adviezen hebben kunnen uitbrengen.
Een andere mogelijkheid is dat zij de adviezen die nog vóór
1 april 2010 gegeven zijn hebben meegenomen in hun
verslaglegging over 2009. De ongelijke wijze van verslaglegging bemoeilijkt de analyse van deze gegevens.

3.2.4 Voorwaarden aan adviezen
18 DECs hebben van de mogelijkheid gebruik gemaakt om
bij positieve adviezen voorwaarden te stellen en dit weer te
geven in hun jaarverslag. Van de door deze DECs afgegeven
positieve adviezen was ongeveer 28% voorzien van
voorwaarden, met als maximum 61%. Niet-academische
DECs gaven meer positieve adviezen met voorwaarden
(31,6%) dan academische DECs (13,8%). DECs, die geen
voorwaarden hebben gesteld, hebben óf geen noodzaak
gezien om adviezen met voorwaarden af te geven óf
gekozen voor de procedure dat aan alle voorwaarden
voldaan moet zijn voordat een positief advies wordt
afgegeven. Hoeveel onderzoeksplannen werden aangepast
op verzoek van de DECs is uit de meeste jaarverslagen niet af
te lezen; een aantal DECs vermeldt over hoeveel onderzoeksplannen correspondentie wordt gevoerd in de vorm
van vragen en verzoeken om al dan niet tekstuele wijzigingen in de aanvraag.

Een dierexperimentencommissie kan in haar reglement bepalen welke categorieën van proeven niet in haar geheel door de commissie behoeven
te worden getoetst. Deze worden dan getoetst door een kleine commissie en gemeld en desgewenst behandeld door de plenaire DEC.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 13

3.2.5 Procedures of kwesties die als problematisch
werden ervaren
Slechts in 7 van de 22 DEC-jaarverslagen worden knelpunten
benoemd. De meeste van deze knelpunten zijn ook in
voorgaande verslagen genoemd. 1 DEC geeft aan moeite te
hebben met het vinden van nieuwe DEC-leden; een andere
DEC geeft aan dat de belasting voor de DEC de bovengrens
van het haalbare heeft bereikt. Wenselijk geachte persoonlijke contacten met de onderzoeker komen daarbij als eerste
in het gedrang, meldt de DEC. 1 DEC meldt moeite te
hebben met de definitie van een dierproef met name waar
het larvale stadia betreft; deze DEC had ook problemen met
de afweging van dierproeven die betrekking hadden op
bio-industrie. 1 DEC die veel proeven toetst met dieren in
het wild geeft nogmaals aan dat niet-invasieve proeven met
wilde dieren in hun ogen wel degelijk als dierproef zouden
moeten worden beschouwd als er sprake is van een risico op
ongerief. Op dit moment worden niet-invasieve dierproe-

ven bij dieren in het wild niet als dierproef aangemerkt. 1
DEC noemt 4 knelpunten: deze DEC toetst veel wettelijk
voorgeschreven onderzoek en meent dat zij haar werk niet
altijd kan doen conform de wettelijke eisen, samen te vatten
als de drie V’s (vermindering, verfijning en vervanging).
Vermindering zou mogelijk zijn als internationale autoriteiten resultaten wederzijds zouden accepteren. De EPA/CEPA4
zouden bepaalde testen van de Organisatie voor
Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) niet
accepteren en meer dierproeven eisen. Door een beroep op
Richtlijn 91/414/EEG5 zouden de organisaties die een product
willen aanmelden niet gedwongen kunnen worden tot
data-sharing. Door de rigide opstelling van wettelijke eisen
is het bovendien minder goed mogelijk om de door deze
DEC gewenste verfijning door te voeren. Groepshuisvesting
wordt vaak strijdig geacht met toxicologische vraagstellingen en het delen van controlegroepen stuit op bezwaren
vanwege de kwaliteitsborging.

4

Amerikaanse en Canadese Environmental Protection Agency.

5

Richtlijn 91/414/EEG van de Raad van 15 juli 1991 betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen, PbEEG L 230 van 19
augustus 1991, pagina 1.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 14

4
Registratie proefdieren
en dierproeven
4.1		 Inleiding
Conform artikel 15 Wod moeten vergun­nin­ghouders over
het voorafgaande ka­lenderjaar opgave doen over de
verwerving van de proefdieren en de verrichte dierproeven.
In dit hoofdstuk zijn de bijzonderheden van deze gegevens
samengevat. In bijlage 1 zijn in de tabellen 1 tot en met 20
de belangrijkste gegevens weergegeven.
In de tabellen 21 tot en met 36 van bijlage 1 zijn op verzoek
van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW) de dierproeven, verricht bij de universiteiten en
universitaire medische centra, apart weergegeven. Tabellen
37 en 38 geven de dierproeven weer die in opdracht van het
ministerie van Defensie zijn verricht.
Omdat de gegevens vaak fluctueren van jaar tot jaar is
ervoor gekozen alleen op hoofdlijnen een verband te leggen
met de gegevens van voorgaande jaren.
Voorts wordt gerapporteerd over ontwikkelingen op het
gebied van de dierproeven en de daarbij behorende
diersoorten.

4.2		 Vergunninghouders
Eind 2009 waren tachtig instellingen in het bezit van een
vergunning op basis van artikel 2 van de Wod.
Nieuwe vergunningen

In 2009 werd een nieuwe vergunning verleend aan:
• RRR Education & Consultancy BV te Almere;
• Crossbeta Biosciences BV te Utrecht en;
• Technische Universiteit te Delft.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Ingetrokken vergunningen

De volgende tien vergunningen werden op verzoek van de
vergunninghouder ingetrokken:
• AZG te Groningen;
• Cordis Europe NV te Roden;
• Duinwaterbedrijf Zuid-Holland te Voorburg;
• IMTC te Haarlem;
• Koeman en Bijkerk BV te Haren;
• Macrozyme BV te Amsterdam;
• Rephartox te Onstwedde;
• RIZA Waterdienst te Lelystad;
• ROC Midden-Nederland te Utrecht;
• Provincie Zuid-Holland te Den Haag.
Over 2009 zijn registratiegegevens ontvangen van tachtig
instel­lingen. Daarvan verrichtten twaalf vergunninghou­ders
in het verslagjaar geen dierproeven.
De tachtig deelnemers zijn als volgt in te delen:
a. instellin­gen voor weten­schap­pelijk onderwijs
15
inclusief universitaire medische centra
b. overige ziekenhui­zen en streeklaboratoria voor de
1
volksgezondheid
c. overige instellingen voor de volksgezondheid
6
d. instellin­gen ten dienste van landbouw en
7
diergeneeskunde
e. overige instellingen voor wetenschappelijk
4
onderzoek
f. industriële/eigen onderne­mingen
37
g. instellin­gen voor mid­delbaar en hoger
7
beroepsonderwijs
h. proefdier­fokbedrijven
3
Bij grote instellingen kunnen organisatorische werkeen­
heden worden onderscheiden.

Zo doende 2009 | 15

4.3		 Dierproeven

4.3.2 Aantal dierproeven

4.3.1 Algemeen
In de wet staat in artikel 1, lid 1 omschreven wat een
dierproef is: “Voor de toepassing van het bij of krachtens
deze wet bepaalde wordt onder dierproef of proef verstaan:
het geheel van handelingen, dat ten aanzien van een levend
gewerveld dier, dan wel een levend ongewerveld dier van
een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen soort,
wordt uitgevoerd met het doel:
a sera, vaccins, diagnostica of andere medische, veterinaire
of biologische zelfstandigheden te produceren of te
controleren, of biologische ijkingen uit te voeren;
b toxicologisch of farmacologisch onderzoek te verrichten;
c zwangerschap, ziekelijke of andere lichamelijke toestanden of lichamelijke kenmerken van mensen of dieren of
overeenkomstige toestanden of kenmerken van planten
te herkennen of op te sporen, anders dan in de uitoefening van de diergeneeskunde op het betrokken dier;
d kennis van het menselijke of dierlijke lichaam, of
handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop,
te verschaffen of te ontwikkelen; of
e een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke
vraag;
voor zover redelijkerwijs moet worden aangenomen dat
daardoor het dier ongerief kan worden berokkend, of
waarvan het beoogde of mogelijke gevolg de geboorte is van
een dier dat ongerief ondergaat.”

In 1978, het jaar waarin voor het eerst dierproeven werden
geregistreerd, werden in Nederland 1.572.534 dierproeven
verricht. In de jaren daarna werd continu een daling van het
aantal dierproeven gezien. Tussen 1999 en 2002 stabiliseerde het aantal zich min of meer. De laatste jaren was er een
licht dalende trend zichtbaar. Tot aan dit jaar waarin het
aantal dierproeven licht is gestegen.
In 2009 zijn 592.665 dierproeven geregistreerd, dit is een
stijging van 2,5% ten opzichte van 2008.

Afbeelding 1
De aantallen dierproeven die zijn verricht in de jaren 1999 tot en met 2009 weergegeven als percentages van het
aantal in 1978 verrichte dierproeven:
100

46,2

47,4

45,4

46
39,5

40,3

39

38,4

38

36,8

37,7

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

%
1978

~

1999

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

2000

2001

2002

Zo doende 2009 | 16

Tabel 1
Aantal dieren per diersoort waarop dierproeven zijn verricht in 2008 en 2009
Diersoort

2008

% van totaal

2009

% van totaal

verschil in aantallen

% verschil ten

Muizen

278.169

48,1

279.165

in 2009

ten opzichte van 2008

opzichte van 2008

47,1

996

Ratten

121.535

21,0

0,4

140.215

23,7

18.680

15,4

Hamsters

3.442

0,6

2.794

0,5

-648

-18,8

Cavia’s
Andere knaagdieren

8.116

1,4

7.742

1,3

-374

-4,6

2.439

0,4

717

0,1

-1.722

-70,6

Konijnen

7.712

1,3

6.320

1,1

-1.392

-18,0

Honden

2.061

0,4

1.545

0,3

-516

-25,0

Katten

303

0,1

296

0,1

-7

-2,3

Fretten

561

0,1

1.284

0,2

723

128,9

Andere vleeseters

10

0,0

230

0,0

220

2200,0

Prosimians

-

-

0

0,0

-

-

Nieuwewereldapen

81

0,0

47

0,0

-34

-42,0

Oudewereldapen

414

0,1

608

0,1

194

46,9

-

-

0

0,0

-

-

Paarden

2.852

0,5

2.994

0,5

142

5,0

Varkens

11.939

2,1

12.943

2,2

1.004

8,4

Geiten

387

0,1

580

0,1

193

49,9

Schapen

4.316

0,7

4.106

0,7

-210

-4,9

Runderen

2.641

0,5

2.550

0,4

-91

-3,4

209

0,0

41

0,0

-168

-80,4

Kippen

70.996

12,3

85.867

14,5

14.871

20,9

Kwartels

-

-

0

0,0

-

-

30.152

5,2

14.855

2,5

-15.297

-50,7

Reptielen

179

0,0

274

0,0

95

53,1

Amfibieën

1.978

0,3

1.252

0,2

-726

-36,7

Vissen

27.631

4,8

26.240

4,4

-1.391

-5,0

-

-

0

0,0

-

-

578.123

100

592.665

100

14.542

2,5

in 2008

Mensapen

Andere zoogdieren

Andere vogels

Cyclostomata
Totaal

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 17

Uit een vergelijking van de gegevens van 2009 ten opzichte
van 2008 blijkt het volgende:
• In 2009 zijn in totaal 14.542 (2,5%) meer dierproeven
geregistreerd dan in 2008.
• Dierproeven verricht op ratten en kippen werden
aanmerkelijk meer geregistreerd in 2009, terwijl in 2008
deze dierproeven op ratten en kippen juist waren
gedaald. De stijging van het aantal dierproeven verricht
op ratten houdt verband met de stijging van dierproeven
voor toxicologisch onderzoek. De afgelopen jaren
wisselde dit aantal behoorlijk. Navraag bij de vergunninghouders leert dat dit jaar de effecten van verplichtingen in
de REACH-verordening (EG) nr. 1907/20066 zichtbaar
worden. REACH (Registration, Evaluation and
Authorisation of CHemicals) is een systeem voor
registratie, evaluatie en toelating van chemische stoffen
die in de Europese Unie geproduceerd of geïmporteerd
worden. In de Nederlandse wetgeving zijn de verplichtingen uit de REACH-verordening vastgelegd in hoofdstuk 9
van de Wet milieubeheer.
• Op kippen zijn meer dierproeven uitgevoerd voor een
andere wetenschappelijke vraag onder andere naar
invloed van voeding en een optimale bezettingsgraad in
de huisvesting van jonge vleeskuikens.
• Het aantal dierproeven op andere vogels was juist lager
dan in 2008. Toen werd er veel onderzoek verricht naar
het voorkomen van aviaire influenza bij wilde vogels.
• Het aantal dierproeven op oudewereldapen voor het
ontwikkelen van sera, vaccins en geneesmiddelen en voor
het gedragsonderzoek is in 2009 gestegen met 194 tot 608
dierproeven. Het aantal dierproeven op nieuwewereldapen vooral voor het ontwikkelen van sera, vaccins en
geneesmiddelen daalde met 34 naar 47 dierproeven.
• Het aantal dierproeven op fretten is met 723 gestegen ten
gevolge van meer dierproeven voor de ontwikkeling van
immuunsera, vaccins of andere biologische producten en
onderzoek naar de oorzaak van ziekten bij de mens. Bij
navraag werd meegedeeld dat het hier ging om het
ontwikkelen van een vaccin voor (Mexicaanse) griep en
het onderzoek daarnaar. De fret is als proefdier zeer
geschikt voor onderzoek naar griep en de werkzaamheid
van het griepvaccins.

4.3.3 Bijzonderheid dier7
Aan de vergunninghouder wordt bij de registratie gevraagd
aan te geven of de dierproef is verricht op:
• een gewoon dier;
• een genetisch gemodificeerd dier;
• een dier afkomstig uit de wilde fauna;
• een dier in zijn biotoop.
a) Genetisch gemodificeerd

Dierproeven op genetisch gemodificeerde dieren8
Uit de ingezonden registratie wordt duidelijk dat 83.788
dierproeven zijn verricht op genetisch gemodificeerde
dieren, meestal om antwoord te krijgen op een wetenschappelijke vraag. Dit betekent dat 14,1% (in 2008 14,4%) van het
totaal aantal dierproeven in 2009 werd verricht op genetisch
gemodificeerde dieren. Het aantal geregistreerde dierproeven op genetisch gemodificeerde dieren is ongeveer gelijk
gebleven ten opzichte van het aantal in 2008 (691 dierproeven meer). De meeste dierproeven op genetisch gemodificeerde dieren werden verricht op muizen (81.277: 97,0%). In
beperkte mate werden dierproeven verricht op de volgende
genetisch gemodificeerde dieren: ratten (218: 0,3%),
konijnen (24: 0,03%), amfibieën (klauwpadden, 204: 0,3%)
en genetisch gemodificeerde vissen (zebravissen, 2.065:
2,5%).
In 2009 werden 9.375 (2008: 11.091) genetisch gemodificeerde muizen en 21 genetisch gemodificeerde ratten voor
het fokken gebruikt die vanwege hun genetische modificatie ongerief ondervonden. Het fokken met dieren die
ongerief ondervinden wordt beschouwd als dierproef,
conform de definitie zoals verwoord in artikel 1, eerste lid
van de Wod. Fok is in zo’n geval alleen toegestaan met een
positief DEC-advies.
Dierproeven met geïmporteerde genetisch gemodificeerde dieren
In tabel 2 is het aantal dierproeven weergegeven dat in 2008
en 2009 is verricht op rechtstreeks uit het buitenland
afkomstige genetisch gemodificeerde dieren. Het betreft
hier uitsluitend proeven op dieren die in een ander land zijn
geboren. Deze dieren hoeven niet in het jaar dat de
dierproef werd geregistreerd te zijn geïmporteerd.

Verordening (EG) nr. 1907/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 18 december 2006 inzake de registratie en beoordeling van en de
autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen (REACH), tot oprichting van een Europees Agentschap voor chemische stoffen,
houdende wijziging van Richtlijn 1999/45/EG en houdende intrekking van Verordening (EEG) nr. 793/93 van de Raad en Verordening (EG) nr.
1488/94 van de Commissie alsmede Richtlijn 76/769/EEG van de Raad en de Richtlijnen 91/155/EEG, 93/67/EEG, 93/105/EG en 2000/21/EG van de
Commissie, PbEG L 396 van 30 december 2006, pagina 1.
7
Deze gegevens zijn per diersoort weergegeven in bijlage 1, tabel 1.
8
Deze gegevens zijn per diersoort weergegeven in bijlage 1, tabel 1, tabel 3GGO en tabel 12.
6

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 18

Tabel 2
Dierproeven verricht op geïmporteerde genetisch
gemodificeerde dieren
Genetisch gemodificeerde

2008

2009

diersoort
Muizen
Ratten
Konijnen

1.148
5
-

981
19
8

Totaal

1.153

1.008

b) Uit de wilde fauna

In 2009 zijn 1.967 dierproeven op dieren uit de wilde fauna
verricht, dat is 4.732 minder dan in 2008. Het betreft vooral
andere vogels voor onderzoek naar het gedrag van dieren.
c) In hun biotoop

12.140 dierproeven werden verricht op dieren in hun
biotoop, dat is 12.640 minder dan in 2008. Toen was
onderzoek naar het voorkomen van aviaire influenza bij
wilde watervogels een van de redenen van het dubbele
aantal dierproeven op dieren in hun biotoop. In 2009
werden vooral voor gedragsonderzoek en voor een andere
wetenschappelijke vraag dierproeven op dieren in hun
biotoop verricht.

4.3.4 Herkomst van de dieren in de proef9
Uit de opgaven voor 2009 blijkt dat 109.050 (18%) van de
dieren niet afkomstig zijn van speciale fokinstellingen.
Voor ongeveer 17.000 dieren was een ontheffing nodig van
het verbod in artikel 11 van de Wod. Dit is ongeveer 9.000
dieren minder dan in 2008. Deze daling is te verklaren door
de daling van dierproeven met dieren uit de wilde fauna en
met dieren in hun biotoop. Voor dierproeven met dieren uit
de wilde fauna en in hun biotoop is altijd een ontheffing
nodig. Deze ontheffing wordt op verzoek verleend voor het
aantal dieren dat wordt genoemd in een onderzoeksplan en
waarover een erkende DEC positief heeft geadviseerd.

Hergebruik van proefdieren

Als een dier dat al eerder een dierproef heeft ondergaan,
weer ingezet wordt, dan spreken we van hergebruik van dat
proefdier.
Een proefdier wordt eenmaal in zijn leven geregistreerd als
nieuw in de proef. Hierbij wordt de herkomst, bijvoorbeeld
eigen fok of een fokinstelling geregistreerd. Voor elke
andere dierproef wordt datzelfde dier als hergebruikt
geregistreerd. Daarbij is het van belang het hergebruik te
splitsen in: voor de eerste keer in een bepaald jaar en voor
de tweede of meerdere keren dat jaar.
In Nederland registreren we alle dierproeven, dus ook die
met alle hergebruikte dieren. De Europese registratie
daarentegen vraagt alleen het éérste hergebruik van een
dier in een bepaald jaar te registreren. Tussen de eerste
dierproef met een dier en het registreren van hergebruik
voor datzelfde dier kunnen jaren liggen.
Omdat het mogelijk is om één proefdier meer dan eenmaal
in een dierproef te gebruiken, ligt het absolute aantal
gebruikte proefdieren lager dan het aantal verrichte
dierproeven. In 2009 zijn 6.335 dieren hergebruikt voor
9.577 (1,6%) dierproeven. Derhalve kan worden gesteld dat
in 2009 592.665 dierproeven werden verricht op 583.088
proefdieren. In 2009 zijn er aanmerkelijk minder dieren
hergebruikt dan in 2008. Bij navraag werd daar geen
specifieke reden voor aangegeven.

4.3.5 De proeven
De vragen over de proeven en de antwoorden daarop zijn in
tabelvorm als bijlage 1 aan dit verslag toegevoegd.
Doel van de proef

In de wet staan vijf hoofddoelen genoemd (zie 4.3.1 voor de
complete omschrijving).

Daarnaast vielen ongeveer 92.000 dieren onder de vrijstelling van het verbod in artikel 11 van de Wod. De vrijstelling
is van toepassing voor dierproeven op duiven, geiten,
kalkoenen, kippen, paarden, runderen, schapen, varkens en
vissen10.
Voor het verkrijgen van dieren uit de wilde fauna is een
ontheffing van artikel 11 Wod én een ontheffing van de Flora
en Faunawet noodzakelijk.

9
10

Deze gegevens zijn per diersoort weergegeven in bijlage 1, tabel 2.
Staatscourant 1999, nummer 173, pagina 5.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 19

Tabel 3
Procentuele verdeling van dierproeven naar wettelijk omschreven doeleinden
Hoofddoelen
a) Ontwikkeling, productie, controle of ijking van sera, vaccins, geneesmiddelen
en medische of veterinaire producten ( artikel 1, lid 1a Wod)
b) Onderzoek schadelijkheid van stoffen (artikel 1, lid 1b Wod)
c) Diagnostiek (artikel 1, lid 1c Wod)
d) Onderwijs en training (artikel 1, lid 1d Wod)
e) Wetenschappelijk onderzoek (artikel 1, lid 1e Wod)

2007
41,6

2008
37.0

2009
35,7

7.0
1,6
3,0
46,7

5.5
1,6
3,6
52,3

6,7
1,3
3,4
52,8

Totaal

100

100

100

Ad a) Ontwikkeling, productie, controle of ijking van sera, vaccins,
geneesmiddelen en medische of veterinaire producten (artikel 1, lid 1a
Wod)11
In deze categorie valt het op dat het aantal dierproeven,
vooral op muizen, voor dit type onderzoek ten behoeve van
de mens aanzienlijk hoger ligt. In 2009 zijn dat 73.899
dierproeven, 10.376 meer dan in 2008. Daarentegen zijn
voor dit onderzoek ten behoeve van het dier aanzienlijk
minder dierproeven op kippen uitgevoerd. In 2009 waren
dat 28.880 kippen; 8.679 minder dan in 2008. Belangrijkste
reden hiervoor is de verplaatsing van dit soort onderzoek
naar het buitenland. Voor het gehele hoofddoel is al een
aantal jaren een dalende trend zichtbaar.
Ad b) Onderzoek schadelijkheid van stoffen (artikel 1, lid 1b Wod)12
In de categorie onderzoek naar de schadelijkheid van
stoffen die bestemd zijn voor de industrie werden 12.823
meer dierproeven op ratten verricht dan in 2008. In het
toxicologisch onderzoek fluctueert het aantal dierproeven
van jaar tot jaar nogal. Bij navraag werd duidelijk dat dit jaar
de effecten van verplichtingen in de REACH-verordening
(EG) nr. 1907/2006 zich beginnen af te tekenen. REACH
(Registration, Evaluation and Authorisation of CHemicals) is
een systeem voor registratie, evaluatie en toelating van
chemische stoffen die in de Europese Unie geproduceerd of
geïmporteerd worden. In de Nederlandse wetgeving zijn de
verplichtingen uit de REACH-verordening vastgelegd in
hoofdstuk 9 van de Wet milieubeheer.
In het registratiejaar werden géén dieren gebruikt voor het
onder­zoek naar mogelijke schadelijkheid van stoffen die
bestemd zijn voor cosmetica en toiletartikelen. Dierproeven
met dit doel zijn in Nederland verboden.

Ad c) Diagnostiek (artikel 1, lid 1c Wod)13
In 2009 betrof het met name het herkennen en opsporen
van botulisme. Deze dierproeven werden vooral op muizen
verricht.
Ad d) Onderwijs en training (artikel 1, lid 1d Wod)14 zie tabel 3de
Het aantal dierproeven voor het verschaffen of ontwikkelen
van kennis van het menselijke of dierlijke lichaam of van
handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop, is
iets gedaald naar 20.114 (3,4% van het totaal). In 2008 waren
dat 21.010 dierproeven. Het hergebruik in deze categorie is
ongeveer hetzelfde gebleven, namelijk 4.932 dierproeven
zijn verricht op dieren die al eerder in een dierproef waren
geweest. Uit de registratie blijkt dat voor dit doel bij
instellingen van wetenschappelijk onderwijs 12.194
dierproeven zijn verricht (zie tabel 22). Bij de instellingen
voor middelbaar en hoger beroepsonderwijs werden 1.172
dierproeven verricht. Bij overige instellingen (industrie,
landbouw en overige) werden 6.748 dierproeven verricht
vooral voor het verkrijgen van handvaardigheid van
ingrepen.
Ad e) Wetenschappelijk onderzoek (artikel 1, lid 1e Wod)15
Het aantal dierproeven met kippen voor wetenschappelijk
onderzoek is gestegen in de categorie wetenschappelijke
vraag naar gedrag bij dieren en een andere wetenschappelijke vraag. De stijging van het aantal dieren voor het
onderzoek naar het gedrag van dieren heeft te maken met
onderzoek naar het effect van de bezettingsdichtheid op het
gedrag van kuikens. De stijging van het aantal dierproeven
met kippen voor een andere wetenschappelijke vraag wordt
mede veroorzaakt door onderzoek naar de invloed van
voedselcomponenten op de gezondheid van pluimvee.

Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 3, 3A1, 3A2 ,12 t/m 20.
Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 3B en 12 t/m 20.
13
Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 3C en 12 t/m 20.
14
Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 3DE en 12 t/m 20.
15
Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 3DE en 12 t/m 20.
11

12

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 20

Wettelijke bepalingen16

In 2009 is het aantal dierproeven met wettelijke bepalingen
ten opzichte van 2008 gedaald met 12.314 (8,9%). Deze
daling deed zich vooral voor bij het onderzoek naar de
ontwikkeling, controle en productie van sera, vaccins en
geneesmiddelen voor de toepassing bij mens en dier.
Toxicologisch onderzoek17

Onder toxicologisch onderzoek wordt verstaan onderzoek
dat, gebruikmakend van bekende fenomenen uit de
toxicologie, de giftigheid van stoffen vaststelt voor dier en
mens. Voor deze toepassing zijn in 2009 51.090 dierproeven
(8,6%) verricht. Het toepassen van toxicologisch onderzoek
fluctueert nogal. In 2008 werden er 40.946 dierproeven met
toxicologische toepassing verricht. Dit betekent in 2009 een
stijging van 24,7%. Deze stijging deed zich vooral voor bij
reproductie- en teratogeniteitsonderzoek op ratten; dit als
gevolg van de verplichtingen in de REACH-verordening (EG)
nr. 1907/2006.
Sinds 5 februari 1997 geldt een verbod op de LD50/LC50testen. Aangezien voor het bepalen van de acute dermale en
inhalatoire toxiciteit, zoals voorgeschreven in de OECDtestrichtlijnen 402 en 403, nog geen door de OECD vastgestelde alternatieven voorhanden zijn, is hiervoor vrijstelling
verleend18. Hier is in 2009 geen gebruik van gemaakt.

Voor het bepalen van acute toxiciteit op vissen en vogels
(OECD-testrichtlijnen 203 en 205) is op dezelfde gronden
vrijstelling verleend. In 2009 zijn hiervoor 661 dierproeven
op vissen verricht.
Bijzondere technieken19

In de registratie van de dierproeven werd gevraagd
bijzondere technieken of ingrepen te vermelden. Hieronder
wordt ook het doden zonder voorafgaande handeling
geregistreerd. Hiermee worden de dieren bedoeld die voor
een doel genoemd in de Wod worden gedood ter verkrijging
van organen of bloed. Het aantal dierproeven hiervoor is
met 24.459 gestegen naar 84.850. De stijging heeft te maken
met het doden van muizen en ratten ter verkrijging van
bloed voor testkits voor productie, controle of ijking van
geneesmiddelen. Volgens de Europese richtlijn worden deze
handelingen niet als dierproef gezien.
Een andere vermelding was fokken met ongerief: van alle
dieren die in 2009 alleen voor het fokken werden ingezet,
waren er 9.919 dieren die vanwege genetische status of hun
genetische modificatie ongerief ondervonden. Het betrof
9.375 genetisch gemodificeerde muizen en 21 genetisch
gemodificeerde ratten. De overige dieren, 472 muizen en 51
kippen, waren dus afkomstig van lijnen die niet genetisch
gemodificeerd zijn.

Afbeelding 2
Aantal dierenproeven dat van 1999 tot en met 2009 is verricht voor het toxicologisch onderzoek

81897
73547

74960
63305

45738
37090

1999

2000

2001

2002

2003

2004

49119

54377

40639

2005

51090
40946

2006

2007

2008

2009

Deze gegevens zijn per diersoort en doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 5 en 16.
Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 6 en 17.
18
Vrijstellingregeling LC50/LD50-dierproeven; laatstelijk gewijzigd 16 april 1998.
19
Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 7 en 18.
16
17

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 21

Anesthesie en pijnbestrijding

Mate van ongerief22

Als een dierproef gepaard gaat met pijn voor het dier, dient
men deze pijn zo veel mogelijk te voorkomen en/of te
verlichten. Bijvoorbeeld door handelingen onder anesthesie
uit te voeren of door pijnverlichtende medicatie te verstrekken.

Omdat de dierproeven achteraf worden geregistreerd, wordt
het daadwerkelijk ondervonden ongerief vermeld.

Anesthesie20

Uit de gegevens bleek dat bij 18.384 (3,1%) proeven geen
anesthesie werd toegepast omdat dit onverenigbaar was
met de proef of praktisch niet uitvoerbaar was. De meeste
van de dierproeven uit de laatste groep vielen in de
categorie van gering tot matig ongerief. Uit een analyse van
de registratie bleek dat bij 287 van deze 18.384 proeven
ernstig ongerief werd berokkend.
Pijnbestrijding21

De laatste jaren tekent zich een stijging af van het aantal
dierproeven waarbij pijnbestrijding wordt toegepast:
• 2005:
7,3%;
• 2006:
7,6%;
• 2007:
8,4%;
• 2008:
9,7%;
• 2009:
10,3%.
Dit is een positieve ontwikkeling in de verfijning van
dierproeven. Uit de registratie bleek dat bij 37.308 (6,3%)
geen pijnbestrijding werd toegepast omdat dit onverenigbaar was met de proef of praktisch niet uitvoerbaar was. In
2009 ondervond meer dan de helft van de dieren (17.691)
waarbij geen pijnbestrijding kon worden toegepast meer
dan matig ongerief. Het ondervinden van ongerief hoeft
niet altijd het ondervinden van pijn te betekenen.
Anesthesie met pijnbestrijding

Uit de registratie bleek dat bij 60.358 (10,2%) dierproeven
zowel anesthesie als pijnbestrijding werd toegepast. Dus bij
123.378 dierproeven werd alleen anesthesie toegepast
zonder een vorm van pijnbestrijding. Hoe groot het aandeel
hierin is van dierproeven waarbij de dieren bij de proef niet
meer bijkomen uit de anesthesie kan niet worden afgeleid
uit de registratiegegevens.
Uit de registratie blijkt dat bij 887 dierproeven waarbij geen
anesthesie werd toegepast wel een vorm van pijnbestrijding
werd gegeven.

Verreweg de meeste dierproeven werden geregistreerd met
gering tot en met matig ongerief. Het aantal dierproeven
waarbij de dieren ernstig en zeer ernstig ongerief ondervonden is in 2009 gedaald. Of de verklaring te vinden is in een
daadwerkelijke effect van verfijning van dierproeven is op
basis van de gegevens van één jaar daling nog niet te
concluderen.
Toestand van de dieren na beëindiging van de proef23

Uit de gegevens bleek dat 510.506 (86,1%) dierproeven
werden verricht waarbij de dieren bij de proef zijn gestorven
of werden gedood. Na beëindiging van de proef zijn 21.142
(3,6%) dieren gedood omdat er geen passende bestemming
was en er werden 61.017 (10,3%) dierproeven verricht
waarbij de dieren na afloop in leven werden gelaten.

4.4 De EU-registratie
Artikel 13 van Richtlijn 86/609/EEG24 verplicht de bevoegde
instanties van de lidstaten statistische gegevens over het
gebruik van dieren in wetenschappelijke proeven te
verzamelen en openbaar te maken. Bij artikel 26 wordt de
Commissie opgedragen om op basis van deze gegevens
periodieke verslagen op te stellen ten behoeve van de
EU-Raad en het Europees Parlement.
Om zinvolle vergelijkingen mogelijk te maken moet de door
de EU-lidstaten overeenkomstig de artikelen 13 en 26
verstrekte informatie worden ingediend bij de Europese
Commissie in een gestandaardiseerde vorm.
Met ingang van 1999 zijn de EU-lidstaten gehouden deze
tabellen met statistische gegevens eenmaal in de twee jaar
naar Brussel te zenden. Nederland heeft besloten deze
cijfers jaarlijks te genereren en in te zenden en vanaf 2000
ook in dit verslag op te nemen. Deze tabellen zijn als bijlage
2 toegevoegd.
De Nederlandse gegevens voor de tabellen ten bate van de
Europese Commissie zijn afkomstig van de Registratie
dierproeven. Echter, ten behoeve van de Europese
Commissie zijn de gegevens op een aantal onderdelen in
overeenstemming met de Europese systematiek gebracht.

Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 8 en 19.
Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 9, 20 en 21.
22
Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 10, 15 en 21.
23
Deze gegevens zijn per diersoort weergegeven in bijlage 1, tabel 11.
24
Richtlijn 86/609/EEG van de Raad van 24 november 1986 inzake de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen
van de Lid-Staten betreffende de bescherming van dieren die voor experimentele en andere wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt,
PbEEG L 358 van 18 december 1986, pagina 1.
20
21

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 22

In tabel 4 worden de aantallen dierproeven voor de
verschillende diersoorten weergegeven die in Nederland
worden gepubliceerd ten opzichte van de aantallen die naar
de Europese Commissie worden gezonden.
Het verschil tussen de aantallen dierproeven in de registratie in Nederland en de Nederlandse registratie die naar
Europese Commissie wordt gezonden wordt veroorzaakt
door de volgende factoren:
Het doden van dieren zonder voorafgaande handelingen
voor een van de doelen genoemd in de Wod wordt in
Nederland beschouwd als een dierproef. Hiervoor werden
84.850 dieren (14,3%) gebruikt. Volgens de definitie
dierproef opgenomen in artikel 2 onder d van Richtlijn
86/609/EEG wordt deze handeling niet beschouwd als een
dierproef en dienen de desbetreffende gegevens buiten
beschouwing te worden gelaten.
Ten behoeve van de Europese Commissie wordt alléén het
éérste gebruik van een proefdier in de diverse tabellen
opgevoerd, dus niet het hergebruik. In Nederland worden
alle verrichte dierproeven geregistreerd, dus inclusief
hergebruik. De 9.577 dierproeven verricht op hergebruikte
dieren zijn niet in de Europese registratie opgenomen25. In
Table 1 wordt het aantal hergebruikte dieren van bepaalde
diersoorten wel geregistreerd, maar deze worden niet
meegeteld bij het totaal aantal dieren.

Ten behoeve van de Europese Commissie wordt gerapporteerd over27:
• het aantal dieren, uitgesplitst naar diersoort, herkomst
en het eerste hergebruik (Table 1);
• het aantal dieren, uitgesplitst naar diersoort, gebruikt voor
proefnemingen voor bijzondere doeleinden (Table 2);
• het aantal dieren, uitgesplitst naar diersoort en productcategorie, gebruikt voor toxicologisch en ander veiligheidsonderzoek (Table 3);
• het aantal dieren, uitgesplitst naar diersoort, gebruikt
voor dierproeven ten behoeve van het onderzoek van
ziekten van mens en dier (Table 4);
• het aantal dieren, uitgesplitst naar diersoort, gebruikt
voor de productie en kwaliteitscontrole van producten en
toestellen voor medisch, tandheelkundig en diergeneeskundig gebruik (Table 5) ;
• het aantal dieren, uitgesplitst naar diersoort en betrokken
regelgeving, gebruikt voor toxicologisch en ander
veiligheidsonderzoek (Table 6);
• het aantal dieren, uitgesplitst naar diersoort en naar het
type test gebruikt voor toxicologisch en ander veiligheidsonderzoek (Table 7);
• het aantal dieren, uitgesplitst naar het type test en
productcategorie, gebruikt voor toxicologisch en ander
veiligheidsonderzoek (Table 8).

In de Europese registratie wordt toxicologisch onderzoek als
een hoofddoel van een proef beschouwd, terwijl in
Nederland toxicologisch onderzoek als een wijze van
uitvoeren van een experiment wordt gezien. Toxicologisch
onderzoek26 wordt wel als apart item geregistreerd. De
Nederlandse gegevens ten behoeve van de Europese
rapportage zijn overeenkomstig gecorrigeerd. Dit houdt in
dat dierproeven waarbij sprake is van toxicologisch
onderzoek niet zijn geregistreerd onder het doeleinde
waarvoor ze in Nederland zijn geregistreerd.

Er is een verschil van 39 dieren. Dit waren proeven waarbij hergebruikte dieren werden gedood zonder voorafgaande handelingen. Deze
werden maar één keer geteld!
26
Deze gegevens zijn per diersoort en per doel weergegeven in bijlage 1, de tabellen 6 en 17.
2
Deze gegevens zijn weergegeven in bijlage 2, Table 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 en 8.
25

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 23

Tabel 4
Het verschil in het aantal dierproeven voor de Nederlandse en EU-registratie
Diersoort

totaal van de Nederlandse dierproeven

totaal van de Nederlandse dierproeven
ten behoeve van de Europese registratie

Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ten behoeve van de Nederlandse registratie
279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
0
47
608
0
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
0
14.855
274
1.252
26.240
0

Totaal

4.5		 Herkomst proefdieren
4.5.1 Algemeen
Anders dan bij de herkomst van dieren in proeven zoals
behandeld in 4.3.4 heeft onderstaande tekst betrekking op
de herkomst van alle dieren, dus ook dieren waarop (nog)
geen dierproeven worden verricht.
Nieuwe proefdieren bij een vergunninghouder kunnen
afkomstig zijn uit eigen fok, van een fokinstelling voor
proefdieren of uit een andere bron (wilde fauna of
particuliere leveranciers).
Tabel 5 geeft informatie over de herkomst van de dieren die
in 2009 door vergunninghouders zijn betrokken. Daarbij is
onderscheid gemaakt in de verschillende sectoren waartoe

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

592.665

222.841
115.944
2.725
5.361
713
6.111
956
207
1.250
196
47
228
2.844
12.814
350
3.173
1.763
41
82.517
14.350
208
573
23.065
498.277

de instellingen behoren. Dit zijn instellingen van wetenschappelijk onderwijs (universiteiten en universitaire
medische centra), instellingen voor agrarisch onderzoek, de
industrie en overige instel­lingen. Deze tabel geeft het totaal
aan verworven proefdieren weer. De herkomstgegevens en
fokgegevens van de professionele proefdierfokkers zijn
hierin niet opgenomen omdat deze dieren dan dubbel
geregistreerd worden.
Onderstaande gegevens maken deel uit van de registratie
proefdieren. Hieronder worden ook begrepen dieren die
niet voor dierproeven zijn gebruikt. Daarom kan deze tabel
niet worden vergeleken met de tabellen met gegevens over
dierproeven.

Zo doende 2009 | 24

Tabel 5
Herkomst van de in 2009 verworven dieren
Diersoort
eigen fok
Sector instelling: wetenschappelijk onderwijs

fokinstelling

andere herkomst

totaal 2008

totaal 2009

Diersoort
muizen
ratten
andere knaagdieren
honden
katten
andere dieren
Sector instelling: industrie
muizen
ratten
andere knaagdieren
honden
katten
andere dieren
Sector instelling: agrarisch onderzoek
muizen
ratten
andere knaagdieren
honden
katten
andere dieren
Sector instelling: overige
muizen
ratten
andere knaagdieren
honden
katten
andere dieren

eigen fok
285.738
20.203
876
24
0
28.161

fokinstelling
86.127
26.802
1.026
227
13
14.835

andere herkomst
1.379
111
50
37
61
3.443

totaal 2008
356.813
53.369
2.838
266
118
81.846

totaal 2009
373.244(246.43128)
47.116
1.952
288
74
46.439

3.651
22.285
0
0
0
31.187

34.751
42.345
4.994
726
130
56.918

0
0
0
0
0
0

48.582
58.090
5.899
847
172
84.392

38.402(2.371)
64.630
4.994
726
130
88.105

576
108
20
0
6
3.578

8.580
756
1.461
0
0
29.988

0
0
0
0
0
351

11.426
1.078
1.810
24
0
17.016

9.156(624)
864
1.481
0
6
33.917

148.834
16.418
428
0
0
83.676

12.606
6.991
1.225
6
43
2.613

41
0
0
9
0
459

166.666
21.960
1.596
92
0
86.384

161.481(107.801)
23.409
1.653
15
43
86.748

Totaal

645.769

333.163

5.941

1.001.284

984.873

totaal 2008

totaal 2009

343.850
940
43
51.826

357.169
1.507
76
90
60.879

396.119

419.721

Tabel 6
Herkomst van de in 2009 verworven genetisch gemodificeerde dieren
Genetisch gemodificeerde

eigen fok

andere instelling in

instelling

diersoort
muis
rat
konijn
klauwpad
vis

347.735
1.448
58
90
56.333

Nederland
7.027
37
1.863

buitenland
2.407
22
18
2.683

Totaal

405.664

8.927

5.130

28

Het aantal tussen haakjes is het aandeel dat de verworven genetisch gemodificeerde muizen in die sector inneemt.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 25

Tabel 7
Overzicht aantal GGO-vergunningen, uitgevoerde dierproeven met genetisch gemodificeerde dieren en
geïmporteerde genetisch gemodificeerde dieren
GGO-vergunning
GGO-vergunningen import gm-dieren
GGO-vergunningen gm-dieren in Nederland vervaardigd
Uitgevoerde dierproeven
Totaal op alle dieren in Nederland
Totaal genetisch gemodificeerde dieren
Genetisch gemodificeerde muizen
Genetisch gemodificeerde ratten
Genetisch gemodificeerde konijnen
Genetisch gemodificeerde vissen
Genetisch gemodificeerde amfibieën
Geïmporteerde genetisch gemodificeerde dieren
Genetisch gemodificeerde muizen
Genetisch gemodificeerde ratten
Genetisch gemodificeerde vissen
Totaal geïmporteerde genetisch gemodificeerde dieren

2006
104
24

2007
87
37

2008
109
47

2009
122
36

603.741
81.151
79.819
197
79
511
522

597.605
77.258
75.033
272
136
1.366
451

578.123
83.097
81.089
284
81
1.418
225

592.665
83.788
81.277
218
24
2.065
204

5.557
33
97
5.687

1.512
33
330
1.875

1.388
27
584
1.999

2.407
22
2.683
5.130

Het totaal aantal dieren dat is verworven in 2009 verschilt
weinig met het totale aantal dat in 2008 was verworven. Er
zijn ten opzichte van 2008 minder dieren uit eigen fok
afkomstig en meer dieren afgenomen van een fokinstelling.

4.5.2 Herkomst genetisch gemodificeerde dieren.
Van het totaal verworven dieren waren 419.721 (42,6%)
dieren genetisch gemodificeerd. Dit zijn er 23.602 meer dan
in 2008.
Uit de gegevens uit tabel 6 blijkt dat de meeste genetisch
gemodificeerde dieren uit eigen fok zijn verkregen.

4.5.3 Monitoring import genetisch
gemodificeerde dieren
Tot en met het jaar 2006 is over de gegevens van de door het
RIVM uitgevoerde import monitor separaat gerapporteerd
door de minister van LNV, vanaf 2007 wordt hierover in
Zo doende gerapporteerd. De monitor geeft ook nadere
informatie over het onderzoek dat instellingen willen
uitvoeren waarbij geïmporteerde genetisch gemodificeerde
dieren worden gebruikt. De monitor levert gegevens over de
vergunninghouder, de onderzoeksinstelling en de diersoort
die in het onderzoek wordt gebruikt. Verder wordt aangegeven of naast import van genetisch gemodificeerde dieren de
vergunninghouder ook zelf genetisch gemodificeerde
dieren genereert of deze van andere instellingen binnen
Nederland betrekt.

herkomst van genetisch gemodificeerde dieren in de
vergunning verwerkt. Uiteindelijk hadden 122 aanvragen
betrekking op de toevoeging van geïmporteerde genetisch
gemodificeerde dieren. De overige 36 vergunningen
betroffen genetisch gemodificeerde dieren waarvoor de
categorie eigen vervaardiging dan wel verkregen binnen
Nederland van toepassing was.
De vergunningen zijn verleend aan universiteiten, academische ziekenhuizen, wetenschappelijke instellingen en aan
een enkel farmaceutisch bedrijf. Het onderzoek waarbij
deze geïmporteerde genetisch gemodificeerde dieren
worden gebruikt, kan betiteld worden als (fundamenteel)
biomedisch wetenschappelijk onderzoek. In tabel 7 zijn
gegevens samengebracht van de importmonitor, in relatie
tot import van genetisch gemodificeerde dieren in
Nederland in 2006 tot en met 2009. Uit de tabel blijkt dat
het aantal aanvragen voor import in 2009 iets is toegenomen. Het aantal geïmporteerde genetisch gemodificeerde
dieren dat daarbij betrokken is is ook toegenomen. Met
name de import van genetisch gemodificeerde vissen neemt
toe. Tevens geeft de tabel aan dat het aantal geïmporteerde
genetisch gemodificeerde dieren ten opzichte van het totale
gebruik van genetisch gemodificeerde dieren in Nederland
bescheiden is.

In het jaar 2009 zijn bij het Bureau GGO 830 aanvragen
binnengekomen die gescreend zijn op werkzaamheden met
genetisch gemodificeerde dieren. Van die 830 aanvragen is
voor 158 aanvragen nadere informatie betreffende de

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 26

4.5.4 Dieren afkomstig uit de wilde fauna.
Van de verworven proefdieren was 0,25% (2.443) afkomstig
uit de wilde fauna. De universiteiten betrokken 1.663
bosmuizen, vogels, salamanders en vissen uit de wilde fauna.
De landbouwinstellingen hebben uit de wilde fauna 350
ganzen en tong betrokken.
De overige instellingen betrokken 390 vogels uit de wilde
fauna.

4.5.5 Dood of gedood in voorraad
De nVWA houdt ook toezicht op dieren die buiten de
dierproef om bij een vergunninghoudende instelling
aanwezig zijn (artikel 1, lid 4 Wod) en stelt aan de vergunninghouders de vraag hoe veel dieren vóór de proef zijn
doodgegaan of gedood.
Hiermee worden dieren bedoeld die zijn doodgegaan of
gedood en die of nooit zijn gebruikt in een proef of na
afloop van de proef zijn aangehouden om eventueel voor
hergebruik in aanmerking te komen en de dieren die voor
de fok zijn gebruikt.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

In 2009 waren dat in totaal 439.997 dieren:
• 133.796 gewone dieren;
• 306.021 genetisch gemodificeerde dieren; en
• 180 dieren uit de wilde fauna.
Het totale aantal dieren is ten opzichte van 2008 iets
gedaald met 3,5%.
De redenen die werden opgegeven voor het doden of
doodgaan van deze dieren waren de volgende:
• Voor bepaalde proeven zijn dieren van één geslacht
nodig; voor de dieren van het andere geslacht is (op dat
moment) geen bestemming.
• Het instandhouden van sommige lijnen, stammen of
transgene dieren vergt veel dieren.
• Dieren kunnen sterven of geëuthanaseerd worden in
verband met ziekte.

Zo doende 2009 | 27

Inhoudsopgave bijlage 1:
Vragen/antwoorden over dierproeven in percentages en
aantallen over de jaren 2006 t/m 2009
5-7
Tabellarische registratiegegevens  - algemeen
1
Diersoort – bijzonderheid dier
8
2
Diersoort – herkomst dier en hergebruik
9
3
Diersoort – hoofddoel van de proef
10
3A1	Diersoort – doel van de proef( Wod art 1,lid
1a,toepassing in de mens)
11
3A2	Diersoort – doel van de proef (Wod, art1,lid
1a,toepassing in het dier)
12
3B	Diersoort – doel van de proef (Wod, art.1, lid 1b,
veiligheidsonderzoek)
13
3C	Diersoort – doel van de proef (Wod, art 1, lid1c,
herkenning / opsporing)
14
3D/E	Diersoort – doel van de proef (Wod, art 1,lid1d en
lid e, onderwijs en wetenschappelijke vraag)
15
3GGO	genetisch gemodificeerde dieren –
hoofddoel van de proef – mate van ongerief
16
4
Diersoort – belang van de proef
17
5
Diersoort – wettelijke bepalingen
18
6
Diersoort – toxicologisch onderzoek
19
7
Diersoort – bijzondere technieken
20 - 21
8
Diersoort – anesthesie
22
9
Diersoort – pijnbestrijding
22
10
Diersoort – mate van ongerief
23
11
Diersoort – toestand van de dieren na de proef
24
12
Doel van de proef – bijzonderheid dier
25
13	Doel van de proef – herkomst dieren en
hergebruik
26 - 27
14
Doel van de proef – belang van de proef
28
15
Doel van de proef – mate van ongerief
29
16
Doel van de proef – wettelijke bepalingen
30 - 31
17
Doel van de proef – toxicologisch onderzoek 32 - 33
18
Doel van de proef – bijzondere technieken
34 - 35
19
Doel van de proef – anesthesie
36
20
Doel van de proef – pijnbestrijding
37

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Instellingen voor wetenschappelijk onderwijs (w.o.)
21	Aantal dieren gebruikt voor proeven bij instellingen
van wetenschappelijk onderwijs
40
22	Instellingen voor wetenschappelijk onderwijs
- diersoort / doel van de proef
41
23	Academisch Medisch Centrum van de Universiteit
van Amsterdam – diersoort / doel proef
42
24	Universiteit van Amsterdam - diersoort / doel proef 43
25	Vrije Universiteit Medisch Centrum Amsterdam
44
26
Vrije Universiteit Amsterdam - diersoort /
doel proef
45
27
Universiteit Twente Enschede
46
28
Rijksuniversiteit Groningen - diersoort / doel proef 47
29	Leids Universitair Medisch Centrum - diersoort /
doel proef
48
30
Universiteit Leiden - diersoort / doel proef
49
31
Universiteit Maastricht - diersoort / doel proef
50
32	Radboud Universiteit Nijmegen - diersoort /
doel proef
51
33	Universitair Medisch Centrum Utrecht - diersoort /
doel proef
52
34
Universiteit Utrecht - diersoort / doel proef
53
35	Erasmus Universitair Medisch Centrum Rotterdam–
diersoort/ doel proef …
54
36	Wageningen Universiteit - diersoort / doel proef 54
37
Dierproeven bij Defensie - diersoort / doel van de
test
57
38	Dierproeven bij Defensie - diersoort / mate van
ongerief
57

Zo doende 2009 | 28

Bijlage 1
Registratie dierproeven
proefdieren 2009
Gegevens over dierproeven

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 29

Vragen/antwoorden over dierproeven in percentages
en aantallen over het jaar 2009
2009

aantal proeven

2009

procentueel

2008

procentueel

2007

procentueel

2006

procentueel

Dierproeven 2009

84,94
13,44
0,31
1,30

84,77
12,93
0,42
1,88

80,18
14,37
1,16
4,28

83,48
14,14
0,33
2,05

494.770
83.788
1.967
12.140

100,00

100,00

100,00

100,00

592.665

70,49
4,36

73,15
2,92

74,50
2,40

76,21
3,77

451.686
22.352

17,20
0,10
3,80
2,21
1,85

11,91
0,03
8,55
1,91
1,53

14,14
0,08
5,90
2,09
0,89

15,98
0,14
2,28
1,07
0,55

94.730
802
13.518
6.335
3.242

100,00

100,00

100,00

100,00

592.665

2,37

2,19

2,92

2,85

16.919

3,73

3,50

2,43

2,24

13.247

12,97
6,14
0,65
0,03

11,28
8,71
0,54
0,04

9,22
7,98
0,60
0,03

7,69
11,72
0,65
0,02

45.586
69.442
3.833
92

0,01

0,00

0,04

0,01

39

5,48

4,26

4,14

3,03

17.946

12,37

10,10

8,88

6,70

39.723

0,26
0,61
0,21
0,04

0,09
0,49
0,04
0,07

0,20
0,46
0,05
0,05

0,11
0,57
0,03
0,09

633
3.395
177
538

0,00

0,32

-

0,02

132

Vraag 1
I. Bijzonderheid dier
A. dier ander dan B, C en D
B. genetisch gemodificeerd dier
C. uit de wilde fauna
D. in het vrije veld (biotoop)
Vraag 2
II. Herkomst dieren en hergebruik
A. van een geregistreerd fok of toeleveringsbedrijf in Nederland
B.	van een geregistreerd fok of toeleveringsbedrijf in een ander EUlidstaat
C. van een niet-geregistreerde instelling in Nederland
D. van een niet-geregistreerde instelling in een andere EU-lidstaat
E. andere herkomst
F.	het dier werd in het registratiejaar voor de eerste keer hergebruikt
G.	het dier werd in het registratiejaar meer dan één keer hergebruikt
Vraag 3
III. Doel van de proef
A. voor toepassing bij de mens:
	de ontwikkeling van immuunsera, vaccins, of andere biologische
producten
	productie, controle of ijking van immuunsera, vaccins, of andere
biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van medische hulpmiddelen of toepassingen
	de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of
toepassingen
andere ijkingen
voor toepassing bij het dier met:
	de ontwikkeling van immuunsera, vaccins, of andere biologische
producten
	productie, controle of ijking van immuunsera, vaccins, of andere
biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
	de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of
toepassingen
andere ijkingen

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 30

2009

aantal proeven

E.	een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag met
betrekking tot:
	kanker bij de mens (exclusief het vaststellen van potentiële
carcinogenen)
hart en vaatziekten bij de mens
geestesziekten of ziekten van het zenuwstelsel bij de mens
andere ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens
het gedrag van dieren
ziekten bij dieren
een andere wetenschappelijke vraag

2009

procentueel

D.	het verschaffen of ontwikkelen van kennis van het menselijke of
dierlijke lichaam of van handvaardigheid in het verrichten van ingrepen
daarop.

2008

procentueel

C.	het herkennen of opsporen (anders dan in de uitoefening van de
diergeneeskunde op het betrokken dier) van:
ziekten bij de mens
	andere lichamelijke kenmerken bij mens (bijvoorbeeld zwangerschap)
ziekten bij het dier
andere lichamelijke kenmerken bij het dier
ziekten of kenmerken bij planten

2007

procentueel

B. onderzoek naar schadelijkheid van:
stoffen bestemd voor gebruik in de agrarische sector
stoffen bestemd voor gebruik in de industrie
stoffen bestemd voor gebruik in het huishouden
stoffen bestemd voor gebruik als cosmetica of toiletartikel
	stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen
voor menselijke consumptie
	stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen
voor dierlijke consumptie
stoffen die voorkomen in tabak of rookwaren
	stoffen, die schadelijk (kunnen) zijn voor het milieu (anders dan
hierboven vermeld)
andere stoffen

2006

procentueel

Dierproeven 2009

0,51
2,86
1,30

0,36
4,46
0,00
0,88

0,90
2,65
0,01
0,94

0,17
4,76
0,71

1.036
28.215
4.186

0,09

0,40

0,06

0,05

297

0,67

0,86

0,95

1,02

6.062

0,06

0,05

0,01

0,02

119

0,01
1,53
0,00

0,00
1,61
0,00

0,04
1,57
0,00

0,01
1,29
0,00

44
7.673
7

2,57

3,00

3,63

3,39

20.114

9,18

7,94

9,02

8,32

49.308

3,73
4,98
9,46
0,15
1,25
2,02
14,79

3,85
5,17
9,85
0,24
1,48
2,37
15,82

4,18
5,58
10,56
0,16
2,38
4,39
15,99

4,33
5,39
10,11
0,17
3,46
1,72
19,35

25.684
31.948
59.899
988
20.494
10.190
114.699

100,00

100,00

100,00

100,00

592.665

100,00
0,00

100,00
-

100,00
-

99,55
0,45

590.007
2.658

100.00

100,00

100,00

100,00

592.665

Vraag 4
IV. Belang van de proef
	de proef was direct of indirect gericht op het belang van de gezondheid
of voeding van mens of dier:
ja
nee

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 31

2009

aantal proeven

2009

procentueel

2008

procentueel

2007

procentueel

2006

procentueel

Dierproeven 2009

70,55

71,91

75,94

78,61

465.895

0,13

0,25

0,04

0,02

135

0,45

0,11

0,26

0,22

1.325

2,31

2,32

1,26

1,33

7.880

0,07

0,06

-

0,01

60

0,66
25,82

0,60
24,74

0,51
21,99

0,25
19,55

1.495
115.875

100,00

100,00

100,00

100,00

592.665

91,86
0,37
0,16
0,61
1,48
0,53
0,01
0,23
2,15
2,01
0,58

90,90
0,19
0,10
0,60
1,16
1,39
0,00
0,23
1,83
2,90
0,70

92,92
0,29
0,21
0,47
1,28
0,74
0,02
0,27
1,38
1,75
0,68

91,38
0,15
0,11
0,44
0,89
0,91
0,04
0,17
1,91
3,31
0,69

541.575
870
661
2.628
5.278
5.422
248
981
11.296
19.631
4.075

100,00

100,00

100,00

100,00

592.665

60,39
9,40
-

58,50
10,79
-

60,59
10,45
-

64,05
14,32
-

379.590
84.850
-

1,85

2,22

2,11

1,53

9.058

0,43
0,03
0,25
0,67
1,06

0,37
0,04
0,20
0,54
1,39

0,57
0,03
0,31
0,75
1,44

0,47
0,02
0,17
0,61
1,32

2.798
93
1.030
3.630
7.829

Vraag 5
V. Wettelijke bepalingen
A.	geen wettelijke bepaling die de uitvoerder of de opdrachtgever
verplichtte de proef te verrichten
B.	op grond van of met het oog op een wettelijke bepaling die alleen geldt
in Nederland
C.	op grond van of met het oog op een wettelijke bepaling die alleen geldt
in één andere lidstaat van de EU
D.	op grond van of met het oog op wettelijke bepalingen (inclusief
Europese Farmacopee) die gelden voor lidstaten van de EU
E.	op grond van of met het oog op wettelijke bepalingen die gelden voor
lidstaten van de Raad van Europa niet behorende tot de EU
F. op grond van aan andere wettelijke bepalingen
G. op grond van een combinatie van B, C, D, E of F
Vraag 6
VI. Toxicologisch, inclusief veiligheidsonderzoek
A. géén toxicologisch of ander veiligheidsonderzoek
B. acuut toxiciteitonderzoek gepaard met letaliteit
C. acuut toxiciteitonderzoek in de vorm van een LD50 of LC50
D. overig acuut onderzoek (geen letale methode)
E. subacuut toxiciteitonderzoek
F. subchronisch en chronisch toxiciteitonderzoek
G. carcinogeniteitonderzoek
H. mutageniteitonderzoek
I. reproductieonderzoek (segment I of III)
J. teratogeniteitonderzoek (segment II)
K. overig toxiciteitonderzoek
Vraag 7
VII. Bijzondere technieken
	in de proef werden bijzondere technieken of ingrepen toegepast,
bestaande uit:
A. géén van onderstaande technieken of ingrepen
B. het doden van het dier zonder voorafgaande handeling
C.	het toedienen van stoffen met curareachtige werking zonder
gelijktijdige anesthesie
D.	ingrepen / technieken voor het vervaardigen van een genetisch
gemodificeerd dier
E. het toedienen van stoffen via de luchtwegen
het toedienen van stoffen op het oog
het toedienen van stoffen op andere slijmvliezen of de huid
F. het opwekken van huid sensibilisatie
G. bestraling met schadelijke effecten

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 32

2009

aantal proeven

2009

procentueel

2008

procentueel

2007

procentueel

H.	het toedienen van traumatiserende fysische of chemische prikkels aan
het centrale zenuwstelsel of de zintuigen
I. het toedienen van traumatiserende psychische prikkels
J. het opwekken van ontstekingen / infecties
	het opwekken van verbrandingen, fracturen of ander letsel
(traumatisch)
het opwekken van poly- en monoklonale antistoffen
het produceren van monoklonale antistoffen
K. meer dan een van de onder G t/m J vermelde mogelijkheden
L. fokken met ongerief

2006

procentueel

Dierproeven 2009

1,86

1,89

1,96

0,23

1.360

0,10
13,80
0,14

0,17
13,65
0,15

0,17
12,54
0,10

0,04
9,64
0,17

255
57.136
1.012

8,04
1,22
0,76

7,61
0,89
1,57

6,81
0,13
2,05

5,71
0,05
1,67

33.833
272
9.919

100,00

100,00

100,00

100,00

592.665

65,17
2,77
0,09
31,96

63,77
4,75
0,19
31,29

63,51
2,94
0,13
33,43

65,90
2,86
0,24
31,00

390.545
16.946
1.438
183.736

100,00

100,00

100,00

100,00

592.665

83,28
8,56
0,59
7,58

82,34
8,14
1,08
8,44

81,38
8,29
0,68
9,65

83,37
5,95
0,35
10,33

494.112
35.236
2.072
61.245

100,00

100,00

100,00

100,00

592.665

33,20
29,03
24,46
9,89
3,41
0,01

34,14
28,91
25,15
8,68
3,11
0,01

33,66
28,52
25,05
9,11
3,63
0,03

38,61
27,52
22,56
8,97
2,32
0,01

228.856
163.112
133.723
53.151
13.758
65

100,00

100,00

100,00

100,00

592.665

86,43
4,05

84,68
5,03

84,42
4,03

86,14
3,57

510.506
21.142

Vraag 8
VIII. Anesthesie
werd niet toegepast omdat hiertoe geen aanleiding was
werd niet toegepast omdat dit onverenigbaar was met de proef
werd niet toegepast omdat het praktisch niet uitvoerbaar was
werd wel toegepast
Vraag 9
IX. Pijnbestrijding, postoperatief of op een ander tijdstip
werd niet toegepast omdat hiertoe geen aanleiding bestond
werd niet toegepast omdat dit onverenigbaar was met de proef
werd niet toegepast omdat het praktisch niet uitvoerbaar was
werd wel toegepast
Vraag 10
X. Mate van ongerief
gering
gering / matig
matig
matig / ernstig
ernstig
zéér ernstig
Vraag 11
XI. Toestand van de dieren na beëindiging van de proef
het dier is gestorven of gedood tijdens of ter beëindiging van de proef
het dier is gedood na beëindiging van de proef omdat er geen passende
bestemming was
het dier is na beëindiging van de proef in leven gelaten

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

9,52

10,28

11,55

10,30

61.017

100,00

100,00

100,00

100,00

592.665

Zo doende 2009 | 33

Tabel 1
Diersoort/bijzonderheid dier

in het vrije veld (biotoop)

40
1.053
4
870
-

87
182
21
11.127
723
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230

Totaal 2009

494.770

83.788

1.967

12.140

592.665

totaal

uit de wilde fauna

81.277
218
24
204
2.065
-

genetisch

197.888
139.997
2.794
7.742
590
6.296
1.545
296
1.284
48
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
20
85.867
2.675
274
1.044
22.582
-

gewoon dier

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

gemodificeerd dier

bijzonderheid dier

47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240

Totaal 2008

463.567

83.097

6.699

24.760

578.123

Totaal 2007

506.592

77.258

2.503

11.252

597.605

Totaal 2006

512.821

81.158

1.897

7.865

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 34

Tabel 2
Diersoort/herkomst dier en hergebruik

6.335

3.242

592.665

totaal

13.518

één keer hergebruikt

802

registratiejaar meer dan

94.730

het dier is in het

22.352

eerste keer hergebruikt

451.686

registratiejaar voor de

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230

het dier is in het

677
481
24
42
34
346
24
20
220
116
12
127
271
520
106
157
33
32
-

geregistreerde instelling

1.524
1.367
45
51
4
126
243
65
14
160
34
92
73
656
267
610
346
33
298
327
-

van een niet-

860
177
50
9
137
9
165
19
2
114
1.331
7.083
3.562
-

in Nederland

24
52
117
508
65
36
-

geregistreerde instelling

585
27
122
1
38
70
726
230
2.678
5.840
319
2.698
1.398
41
63.910
6.678
185
46
9.138
-

van een niet-

9.671
7.358
236
2.079
15
892
237
30
423
118
5
56
151
4
1.077
-

een andere EU-lidstaat

andere herkomst

- of toeleveringsbedrijf in

van een geregistreerd fok

265.848
130.805
2.489
5.570
526
5.258
544
107
101
47
195
1
6.810
54
308
251
19.251
526
23
872
12.100
-

Nederland

in een andere EU-lidstaat

Totaal 2009

- of toeleveringsbedrijf in

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

van een geregistreerd fok

herkomst dier en hergebruik

47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240

Totaal 2008

430.705

13.889

81.729

462

34.118

12.067

5.153

578.123

Totaal 2007

437.133

17.477

71.167

183

51.072

11.408

9.165

597.605

Totaal 2006

425.569

26.295

103.826

632

22.926

13.349

11.144

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 35

Tabel 3
Diersoort/hoofddoel van de proef

onderwijs

wetenschappelijke vraag
174.608
37.809
564
326
503
655
196
31
359
148
4
99
165
5.761
272
590
1.111
21
55.221
14.066
124
1.165
19.412
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230

211.702

39.915

7.724

20.114

313.210

592.665

totaal

diagnostiek

betrekking tot mogelijke

8.512
4.688
72
151
160
306
79
33
4
69
2.856
229
51
658
1.182
351
150
58
505
-

onderzoek met

7.469
7
248
-

geneesmiddelen

1.621
31.509
112
127
48
39
2
1
221
29
6.206
-

vaccins of

schadelijke stoffen

Totaal 2009

86.955
66.209
2.158
7.153
214
5.371
995
186
892
43
39
509
2.760
4.326
77
3.465
780
20
28.995
438
117
-

controle of ijking van

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie,

hoofddoel van de proef

47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240

Totaal 2008

213.888

31.879

9.259

21.010

302.087

578.123

Totaal 2007

248.866

41.957

9.631

17.938

279.213

597.605

Totaal 2006

270.895

33.038

9.287

15.504

275.017

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 36

doel van de proef

totaal sera, vaccins met betrekking tot de

bij mens en dier

totaal alle doelen

2.459
867
161
14
91
6
9
138
57
31
-

5
76
10
1
-

3
17
19
-

73.899
62.720
97
3.375
214
3.043
601
6
892
39
509
129
342
74
2.915
47
18
115
6
117
-

86.955
66.209
2.158
7.153
214
5.371
995
186
892
43
39
509
2.760
4.326
77
3.465
780
20
28.995
438
117
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

Totaal 2009

16.919

13.247

45.586

69.442

3.833

92

39

149.158

211.702

592.665

toepassing bij de mens

andere ijkingen

30.033
36.499
5
2.204
701
-

of toepassingen

hulpmiddelen of toepassingen

de productie, controle of ijking van medische

de ontwikkeling van medische hulpmiddelen

22.874
19.447
92
245
115
1.852
591
10
284
59
17
-

geneesmiddelen

4.504
5.036
611
18
128
2.872
47
31
-

productie, controle of ijking van

de ontwikkeling van geneesmiddelen

14.021
778
154
85
381
892
29
216
1
125
12
18
84
6
117
-

andere biologische producten

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

vaccins of andere biologische producten

productie, controle of ijking van immuunsera,

de ontwikkeling van immuun0sera, vaccins of

voor toepassing bij de mens:

totaal sera, vaccins met betrekking tot de toepassing

Tabel 3A1
Diersoort/doel van de proef

Totaal 2008

16.854

14.060

53.315

46.158

3.485

155

204

134.231

213.888

578.123

Totaal 2007

13.114

20.943

67.421

52.042

3.226

231

10

156.987

248.866

597.605

Totaal 2006

14.325

22.493

78.282

37.057

3.920

185

77

156.339

270.895

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 37

Tabel 3A2
Diersoort/doel van de proef

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

vaccins of andere biologische producten

de ontwikkeling van geneesmiddelen

hulpmiddelen of toepassingen

andere ijkingen

totaal sera, vaccins met betrekking tot het dier

totaal sera, vaccins met betrekking tot mens en dier

totaal alle doelen

doel van de proef

1.412
40
118
10
29
104
68
282
2.333
419
348
2
12.751
30
-

11.497
25
1.943
3.722
2.299
213
57
43
2.228
1.535
3
111
236
15.409
402
-

43
8
24
48
55
52
108
113
182
-

2
3.355
2
36
-

10
61
29
69
8
-

538
-

92
20
20
-

13.056
3.489
2.061
3.778
2.328
394
180
43
2.631
3.984
3
550
733
2
28.880
432
-

86.955
66.209
2.158
7.153
214
5.371
995
186
892
43
39
509
2.760
4.326
77
3.465
780
20
28.995
438
117
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

Totaal 2009

17.946

39.723

633

3.395

177

538

132

62.544

211.702

592.665

de productie, controle of ijking van veterinaire

of toepassingen

de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen

geneesmiddelen

productie, controle of ijking van

productie, controle of ijking van immuunsera,

andere biologische producten

de ontwikkeling van immuunsera, vaccins of

voor toepassing bij het dier:

Totaal 2008

23.960

51.332

1.128

2.645

276

316

0

79.657

213.888

578.123

Totaal 2007

25.468

60.374

550

2.933

213

446

1.895

91.879

248.866

597.605

Totaal 2006

33.067

74.696

1.576

3.693

1.245

260

19

114.556

270.895

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 38

Tabel 3B
Diersoort/doel van de proef
doel van de proef
onderzoek naar de schadelijkheid van stoffen die bestemd zijn voor

huishouden

cosmetica of toiletartikelen

voedseladditieven voor menselijke

consumptie

tabak of rookwaren

milieuschadelijke stoffen

andere stoffen

totaal

totaal alle doelen

1.285
26.600
98
48
184
-

-

-

264
3.782
111
29
-

25
260
12
-

-

6
34
6.022
-

47
42
1
29
-

1.621
31.509
112
127
48
39
2
1
221
29
6.206
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

Totaal 2009

1.036

28.215

-

-

4.186

297

-

6.062

119

39.915

592.665

Totaal 2008

5.220

15.325

56

-

5.410

339

-

5.471

58

31.879

578.123

Totaal 2007

2.168

26.670

28

-

5.263

2.405

-

5.146

277

41.957

597.605

Totaal 2006

3.058

17.246

-

-

7.828

530

-

4.029

347

33.038

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

voedseladditieven voor dierlijke

industrie

819
5
2
1
209
-

consumptie

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

agrarische sector

of behoren tot de categorie van:

Zo doende 2009 | 39

Tabel 3C
Diersoort/doel van de proef
doel van de proef

totaal

totaal alle doelen

7.425
248
-

-

7
-

7.469
7
248
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

Totaal 2009

44

-

7.673

-

7

7.724

592.665

Totaal 2008

203

-

9.051

-

5

9.259

578.123

Totaal 2007

10

-

9.616

-

5

9.631

597.605

Totaal 2006

64

-

9.210

-

13

9.287

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

het dier

-

kenmerken bij

bij planten

ziekten of kenmerken

andere lichamelijke

ziekten bij het dier

44
-

kenmerken bij

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

de mens

andere lichamelijke

ziekten bij de mens

herkennen of opsporen van:

Zo doende 2009 | 40

Tabel 3DE
Diersoort/doel van de proef
doel van de proef

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

totaal

totaal alle doelen

52.024
5.679
252
176
98
43
17
13
268
2
39
79
10
204
2
0
81
12
66
834
-

783
122
24
59
-

437
350
46
15
33
40
3
13.231
5.071
439
829
-

401
2
18
15
42
165
411
35
200
113
21
6.674
37
2.056
-

35.925 183.120
13.138
42.497
304
636
126
477
359
503
136
815
94
502
18
110
49
392
148
148
2
8
27
99
234
4.941
8.617
95
501
143
641
996
1.769
21
35.073
56.403
8.946
14.417
124
274
295
1.223
13.760
19.917
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

Totaal 2009

20.114

49.308

25.684

31.948

59.899

988

20.494

10.190

114.699

333.324

592.665

Totaal 2008

21.010

52.130

24.169

32.233

61.035

944

13.762

25.372

92.442

323.097

578.123

Totaal 2007

17.938

47.464

22.996

30.894

58.845

1.408

8.873

14.182

94.551

297.151

597.605

Totaal 2006

15.504

55.394

22.504

30.064

57.106

879

7.560

12.196

89.314

290.521

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

wetenschappelijke vraag

kenmerken bij de mens

18.547
11.265
8
9
365
1.754
-

een andere

andere ziekten bij de mens

19.094
5.684
347
55
290
69
43
102
-

andere lichamelijke

het zenuwstelsel bij de mens

47.397
1.569
102
1
60
179
-

mens

kanker bij de mens

8.512
4.688
72
151
160
306
79
33
4
69
2.856
229
51
658
1.182
351
150
58
505
-

hart - en vaatziekten bij de

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

onderwijs

geestesziekten of ziekten van

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:

Zo doende 2009 | 41

Tabel 3 GGO Genetisch gemodificeerde dieren
Diersoort/hoofddoel van de proef

totaal

2.119
1
-

73.371
196
8
204
2.065

81.277
218
24
204
2.065

5592

232

2120

75844

83.788

diagnostiek

onderzoek met

schadelijke stoffen

wetenschappelijke vraag

betrekking tot mogelijke

232
-

geneesmiddelen

5.555
21
16
-

vaccins of

onderwijs

Totaal 2009

controle of ijking van

Diersoort
Muizen
Ratten
Konijnen
Amfibieën
Vissen

ontwikkeling, productie,

hoofddoel van de proef

Totaal 2008

6.012

344

1.513

75.228

83.097

Totaal 2007

5.991

133

1.655

69.479

77.258

Totaal 2006

6.058

439

277

74.384

81.158

Tabel 3 GGO Genetisch gemodificeerde dieren
Diersoort/mate van ongerief
mate van ongerief

Diersoort
Muizen
Ratten
Konijnen
Amfibieën
Vissen

gering

gering / matig

matig

matig / ernstig

ernstig

zéér ernstig

totaal

aan het dier is ten gevolge van de proef het volgende ongerief berokkend:

38.909
84
204
318

16.282
48
903

14.465
37
844

9.836
49
24
-

1.785
-

-

81.277
218
24
204
2.065

Totaal 2009

39.515

17.233

15.346

9.909

1.785

-

83.788

Totaal 2008

34.993

20.077

16.087

8.014

3.909

17

83.097

Totaal 2007

38.626

14.637

13.695

8.143

2.157

-

77.258

Totaal 2006

40.159

14.800

16.711

7.330

2.124

34

81.158

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 42

Tabel 4
Diersoort/belang van de proef1
belang van de proef
de proef was, direct of indirect, gericht op het belang van de gezondheid

1

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ja

nee

totaal

of voeding van mens of dier

278.929
140.214
2.794
7.742
717
6.319
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
23.666
-

236
1
1
2.574
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

Totaal 2009

589.853

2.812

592.665

Totaal 2008

578.123

-

578.123

Totaal 2007

597.605

-

597.605

Totaal 2006

603.717

24

603.741

Als een dierproef niet van direct of indirect belang is voor de gezondheid van mens of dier, is op grond van artikel 2 van de Wod een speciale
vergunning nodig, tenzij het onderzoek is gericht op de beantwoor­ding van een wetenschappelijke vraag. In 2009 is onder een dergelijke
vergunning geen dierproef geregistreerd.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 43

Tabel 5
Diersoort/wettelijke bepalingen2

een andere wettelijke bepaling

een combinatie van voorgaande

mogelijkheden

totaal
279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

Totaal 2009

465.895

135

1.325

7.880

60

1.495

115.875

592.665

Totaal 2008

439.039

257

1.492

7.269

-

2.940

127.126

578.123

Totaal 2007

429.759

1.508

665

13.886

375

3.587

147.825

597.605

Totaal 2006

425.946

811

2.744

13.946

438

3.980

155.876

603.741

2

voor lidstaten van de Raad van

14.991
58.478
2.028
2.532
5.022
762
108
84
346
2.883
2
107
306
21.759
325
6.142
-

voor lidstaten van de EU

500
646
258
12
79
-

wettelijke bepalingen (inclusief

60
-

Europese Unie (EU)

2.652
4.902
326
-

geldt in Nederland

72
117
123
3
29
50
56
73
757
45
-

verplichte de proef te verrichten

135
-

uitvoerder of de opdrachtgever

260.950
76.072
766
4.503
717
1.295
754
138
1.200
230
47
608
2.648
9.944
578
3.999
2.159
41
63.137
14.485
274
1.252
20.098
-

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

geen wettelijke bepaling die de

Europa niet behorende tot EU

wettelijke bepalingen die gelden

Europese Farmacopee) die gelden

geldt in één andere lidstaat van de

een wettelijke bepaling die alleen

een wettelijke bepaling die alleen

wettelijke bepalingen

Wettelijke bepalingen kunnen zowel nationale als internationale vereisten zijn, zoals onder andere op basis van: de Geneesmiddelen­wet, de
Diergeneesmiddelenwet, de Hinderwet, de Wet milieugevaarlijke stoffen, de Bestrijdingsmiddelenwet, de Wet op de medische hulpmiddelen,
het Rijksvaccinatieprogramma, Richtlijn 2001/82/EG, EU-richtlijnen schelpdierenproducten (91/492/EEG en 91/493/EEG), de FDA en de WHO.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 44

Tabel 6
Diersoort/toxicologisch onderzoek3

3

19.631
-

124 279.165
2.507 140.215
80
2.794
47
7.742
717
1.061
6.320
187
1.545
296
1.284
34
230
47
24
608
2.994
11 12.943
580
4.106
2.550
41
- 85.867
- 14.855
274
1.252
- 26.240
-

Totaal 2009

541.575

870

661

2.628

5.278

5.422

248

981

11.296

19.631

4.075 592.665

Totaal 2008

537.177

1.675

1.198

2.709

7.374

4.250

106

1.579

7.983

10.137

3.935 578.123

Totaal 2007

543.228

1.143

590

3.598

6.909

8.328

23

1.365

10.909

17.306

4.206 597.605

Totaal 2006

554.622

2.204

937

3.680

8.939

3.224

77

1.390

12.984

12.156

3.528 603.741

Onder toxicologisch onderzoek wordt verstaan onderzoek dat, gebruikmakend van bekende fenomenen uit de toxicologie, de giftigheid van
stoffen vaststelt voor dier en mens.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 45

totaal

9.305
523
1.468
-

overig toxiciteitonderzoek

reproductieonderzoek

383
598
-

(segment II)

mutageniteitonderzoek

248
-

teratogeniteitonderzoek

carcinogeniteitonderzoek

2.029
12
179
3.202
-

(segment I of III)

toxiciteitonderzoek

1.619
2.721
18
220
26
674
-

subchronisch en chronisch

subacuut toxiciteitonderzoek

117
846
43
283
1.339
-

vorm van een LD50 of LC50
661
-

met letaliteit
173
367
330
-

veiligheidsonderzoek

276.501
102.211
2.714
7.129
717
3.478
959
296
1.284
196
47
584
2.994
12.906
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
20.034
-

géén toxicologisch of ander

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

methode)

overig acuut onderzoek (geen letale

acuut toxiciteitonderzoek in de

acuut toxiciteitonderzoek gepaard

toxicologisch onderzoek

Tabel 7
Diersoort/bijzondere technieken

huidsensibilisaties

het opwekken van

ander slijmvliezen of de huid

het toedienen van stoffen op

het oog

het toedienen van stoffen op

de luchtwegen

het toedienen van stoffen via

84.850

gemodificeerd dier4

379.592

vervaardigen van een genetisch

Totaal 2009

-

ingrepen / technieken voor het

54.128
22.457
2.288
49
34
25
30
6
2.634
2
349
2.848
-

gelijktijdige anesthesie

143.989
107.312
833
2.131
622
3.625
1.389
250
248
168
16
407
2.810
9.897
533
3.680
2.224
27
60.627
14.734
274
903
22.893
-

curareachtige werking zonder

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

het toedienen van stoffen met

voorafgaande handeling

het doden van het dier zonder

technieken of ingrepen

geen van de genoemde

bijzondere technieken

8.750
129
177
-

1.866
525
54
10
343
-

83
10
-

446
312
12
108
20
132
-

2.563
38
1.029
-

9.056

2.798

93

1.030

3.630

Totaal 2008

350.259

60.391

-

12.186

3.271

186

1.773

4.343

Totaal 2007

349.572

64.454

-

13.277

2.239

224

1.222

3.240

Totaal 2006

364.576

56.723

-

11.145

2.623

200

1.505

4.068

4

De categorie ‘ingrepen/technieken voor het vervaardigen van een genetisch gemodificeerd dier’ betreft handelingen die vallen onder het
Besluit biotechnologie bij dieren en die worden toegepast bij het vervaardigen van een nieuwe lijn met een genetische modificatie middels
biotechnologische handelingen. Het betreft dus niet het continueren van reeds ontwikkelde stammen of lijnen. Voor het vervaardigen van
genetisch gemodificeerde dieren werden de volgende technieken gebruikt:
1) het induceren van superovulatie en het verzamelen van eicellen;
2) het vasectomeren van de mannelijke dieren;
3) het, onder anesthesie, inbrengen van de embryo’s in de draagmoeders;
4) het vaststellen of het dier genetisch gemodificeerd is (bloedafname, staartknip, oorknip of teenknip);
5) of een andere met ongerief gepaard gaande handeling/techniek met vergelijkbaar doel.
De technieken 1 t/m 3 worden toegepast op niet-genetisch gemodificeerde dieren.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 46

11.356
11.317
11.213

960
1.035
609

72.524
81.586
83.326

579
903
826

39.395
45.506
48.525

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

-

totaal

8.320
8.311
6.427

fokdieren met ongerief

33.833

mogelijkheden

1.012

-

meer dan een van de vermelde

57.136

monoklonale antistoffen

255

het produceren van

het opwekken van poly- en

1.360

monoklonale antistoffen

ander letsel (traumatisch)

verbrandingen, fracturen of

7.829

het opwekken van

12.745
4.922
2.022
2.421
111
4
214
93
1.828
172
140
14
9.087
60
-

ontstekingen / infecties

het opwekken van

609
379
7
17
-

het toedienen van

36.520
2.194
1.953
126
95
34
45
42
822
28
31
201
91
1.156
248
186
13.115
59
190
-

prikkels aan het centrale

112
143
-

het toedienen van trauma­

137
1.135
8
80
-

effecten

7.181
648
-

bestraling met schadelijke

prikkels

traumatiserende psychische

zenuwstelsel of de zintuigen

tiserende fysische of chemische

bijzondere technieken

272
-

9.847
21
51
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

272

9.919

592.665

756
5.338
7.375

11.824
9.381
4.600

578.123
597.605
603.741

Zo doende 2009 | 47

Tabel 8
Diersoort/anesthesie

is wel toegepast

totaal

14
112
1.300
12
-

124.481
39.629
778
3.220
558
1.020
181
113
1.215
46
31
296
70
1.353
222
468
377
1.549
153
1
386
7.589
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

Totaal 2009

390.545

16.946

1.438

183.736

592.665

is niet toegepast omdat het

8.061
1.937
12
464
6.472
-

is niet toegepast omdat dit

146.609
98.537
2.016
4.522
159
5.300
1.364
183
69
184
16
312
2.912
11.590
358
3.638
2.173
41
82.554
14.702
273
866
12.167
-

geen aanleiding bestond

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

praktisch niet uitvoerbaar was

onverenigbaar was met de proef

is niet toegepast omdat hiertoe

anesthesie

Totaal 2008

367.159

16.971

744

193.249

578.123

Totaal 2007

381.080

28.399

1.115

187.011

597.605

Totaal 2006

393.482

16.733

544

192.982

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 48

Tabel 9
Diersoort/pijnbestrijding

is wel toegepast

totaal

1.168
23
24
200
657
-

36.005
20.112
132
390
138
469
95
18
360
143
40
978
215
288
142
32
66
27
1.595
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

Totaal 2009

494.112

35.236

2.072

61.245

592.665

is niet toegepast omdat het

18.771
8.169
927
134
346
102
77
129
23
75
779
111
133
3.736
60
1.664
-

is niet toegepast omdat dit

223.221
111.911
1.735
7.218
579
5.505
1.348
201
795
207
47
441
2.879
11.186
365
3.707
2.275
41
81.899
14.729
274
1.225
22.324
-

geen aanleiding bestond

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

praktisch niet uitvoerbaar was

onverenigbaar was met de proef

is niet toegepast omdat hiertoe

pijnbestrijding

Totaal 2008

470.491

47.904

3.937

55.791

578.123

Totaal 2007

492.061

48.652

6.445

50.447

597.605

Totaal 2006

502.772

51.662

3.553

45.754

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 49

Tabel 10
Diersoort/mate van ongerief

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

gering

gering / matig

matig

matig / ernstig

ernstig

zéér ernstig

totaal

mate van ongerief

100.599
55.837
153
2.450
302
1.563
339
80
34
34
2
40
852
2.782
156
2.137
1.425
36.558
7.210
252
704
15.347
-

66.067
39.453
1.406
1.903
40
1.770
519
77
94
112
2
212
1.502
5.532
258
882
414
33
30.258
6.631
18
521
5.408
-

66.501
34.370
380
1.998
375
2.653
484
100
340
2
14
227
578
3.677
103
793
599
15.037
758
27
4.707
-

36.646
8.472
34
1.159
313
166
33
626
66
15
38
57
853
52
269
94
8
3.310
181
4
755
-

9.314
2.078
821
221
21
37
6
190
16
14
89
5
99
11
25
18
704
66
23
-

38
5
11
2
9
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

Totaal 2009

228.856

163.112

133.723

53.151

13.758

65

592.665

Totaal 2008

194.597

164.881

144.834

52.658

20.972

181

578.123

Totaal 2007

204.040

172.762

150.289

51.890

18.558

66

597.605

Totaal 2006

200.437

175.290

147.647

59.702

20.601

64

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 50

Tabel 11
Diersoort/toestand van de dieren na de proef

3.880
3.321
105
151
192
180
775
157
34
147
8
436
2.885
8.550
296
2.980
1.787
39
18.018
12.958
269
383
3.466
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

510.506

21.142

61.017

592.665

was

totaal

het dier is na beëindiging van de

er geen passende bestemming

beëindiging van de proef omdat

3.416
3.327
9
22
54
684
2
2
194
206
47
2
11.734
221
9
1.213
-

het dier is gedood na

271.869
133.567
2.680
7.569
471
5.456
768
139
1.250
83
39
170
109
4.199
284
920
716
56.115
1.676
5
860
21.561
-

proef

proef in leven gelaten

Totaal 2009

tijdens of ter beëindiging van de

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

het dier is gestorven of gedood

toestand van de dieren na de proef

Totaal 2008

488.031

23.319

66.773

578.123

Totaal 2007

506.071

30.089

61.445

597.605

Totaal 2006

521.816

24.426

57.499

603.741

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 51

Tabel 12
Doel van de proef/ bijzonderheid dier

Doel van de proef
Voor toepassing bij de mens:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van medisch hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Voor toepassing bij het dier:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Onderzoek naar de schadelijkheid van:
stoffen bestemd voor gebruik in de agrarische sector
stoffen bestemd voor gebruik in de industrie
stoffen bestemd voor gebruik in het huishouden
stoffen bestemd voor gebruik als cosmetica of toiletartikel
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor menselijke consumptie
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor dierlijke consumptie
stoffen die voorkomen in tabak of rookwaren
stoffen, die schadelijk (kunnen) zijn voor het milieu
andere stoffen dan hierboven bedoeld
Het herkennen of opsporen (anders dan in de uitoefening van de diergeneeskunde op het betrokken dier) van:
ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens (bijvoorbeeld zwangerschap)
ziekten bij het dier
andere lichamelijke kenmerken bij het dier
ziekten of kenmerken bij planten
Het verschaffen of ontwikkelen van kennis van het menselijke of dierlijke lichaam of van handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop
Een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
kanker bij de mens (exclusief het vaststellen van potentiële carcinogenen)
hart - en vaatziekten bij de mens
geestesziekten of ziekten van het zenuwstelsel bij de mens
andere ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens
het gedrag van dieren
ziekten bij dieren
een andere wetenschappelijke vraag
Totaal 2009

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 52

totaal

17.875
39.723
630
3.395
174
538
126

71
3
3
6

-

-

17.946
39.723
633
3.395
177
538
132

1.036
28.215
3.959
297
6.028
114

227
5

-

34
-

1.036
28.215
4.186
297
6.062
119

44
7.673
7
17.994

2.120

-

-

44
7.673
7
20.114

26.510
15.280
21.632
40.938
889
15.225
9.787
93.032

22.690
10.404
10.316
18.909
99
61
102
13.263

108
52
735
280
792

4.473
21
7.612

49.308
25.684
31.948
59.899
988
20.494
10.190
114.699

494.770

83.788

1.967

12.140

592.665

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

vrije veld

16.919
13.247
45.586
69.442
3.833
92
39

in het

-

fauna
-

gemodi­­-

1.043
220
3.714
1
531
-

dier

15.876
13.027
41.872
69.441
3.302
92
39

gewoon

(biotoop)

uit de wilde

ficeerd dier

genetisch

bijzonderheid dier

Zo doende 2009 | 53

Tabel 13
Doel van de proef/herkomst dieren en hergebruik

Doel van de proef
Voor toepassing bij de mens:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van medisch hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Voor toepassing bij het dier:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Onderzoek naar de schadelijkheid van:
stoffen bestemd voor gebruik in de agrarische sector
stoffen bestemd voor gebruik in de industrie
stoffen bestemd voor gebruik in het huishouden
stoffen bestemd voor gebruik als cosmeticum of toiletartikel
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor menselijke consumptie
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor dierlijke consumptie
stoffen die voorkomen in tabak of rookwaren
stoffen, die schadelijk (kunnen) zijn voor het milieu
andere stoffen dan hierboven bedoeld
Het herkennen of opsporen (anders dan in de uitoefening van de diergeneeskunde op het betrokken dier) van:
ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens (bijvoorbeeld zwangerschap)
ziekten bij het dier
andere lichamelijke kenmerken bij het dier
ziekten of kenmerken bij planten
Het verschaffen of ontwikkelen van kennis van het menselijke of dierlijke lichaam of van handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop
Een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
kanker bij de mens (exclusief het vaststellen van potentiële carcinogenen)
hart - en vaatziekten bij de mens
geestesziekten of ziekten van het zenuwstelsel bij de mens
andere ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens
het gedrag van dieren
ziekten bij dieren
een andere wetenschappelijke vraag
Totaal 2009

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 54

totaal

208
-

77
3
38
6
-

1
55
63
-

17.946
39.723
633
3.395
177
538
132

864
24.581
4.170
285
925
90

40
3.450
16
-

130
184
4.399
11

-

2
12
738
-

9

9

1.036
28.215
4.186
297
6.062
119

44
7.673
7
13.547

97

1.194

36

308

2.909

2.023

44
7.673
7
20.114

46.033
24.695
29.993
56.196
929
2.534
4.320
67.433

2.961
385
1.384
2.847
98
1.348

403
1
674
59
13.044
5.212
38.350

-

309
193
82
107
4.527
454
6.277

5
8
440
75
389
100
976

48
6
315

49.308
25.684
31.948
59.899
988
20.494
10.190
114.699

451.686

22.352

94.730

802

13.518

6.335

3.242

592.665

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

dan één keer

207
535
-

het dier is in het

14.033
13.406
369
36
8
233
20

hergebruikt

hergebruikt

registratiejaar meer

voor de eerste keer

28
2.276
3
-

registratiejaar

3.601
23.502
168
3.359
100
97
112

het dier is in het

andere herkomst

16.919
13.247
45.586
69.442
3.833
92
39

instelling in een

15
316
391
-

geregistreerde

52
603
631
8
6
-

van een niet-

1
216
84
-

Nederland

24
-

instelling in

656
2.179
8
121
-

geregistreerde

678
42
6.676
13
10
-

van een niet-

15.518
10.106
37.640
69.434
3.609
82
39

EU-lidstaat

andere EU-lidstaat

bedrijf in een andere

fok- of toeleverings­

van een geregistreerd

bedrijf in Nederland

fok- of toeleverings­

van een geregistreerd

herkomst dieren en hergebruik

Zo doende 2009 | 55

Tabel 14
Doel van de proef/belang van de proef
belang van de proef
de proef was, direct of indirect,
gericht op het belang van de

nee

totaal

gezondheid of voeding van

-

16.919
13.247
45.586
69.442
3.833
92
39

-

17.946
39.723
633
3.395
177
538
132

-

1036
28.215
4.186
297
6.062
119

-

44
7.673
7
20.114

71
61
22
2.658

49.308
25.684
31.948
59.899
988
20.494
10.190
114.699

2.812

592.665

mens of dier
ja
Doel van de proef
Voor toepassing bij de mens:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
16.919
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
13.247
de ontwikkeling van geneesmiddelen
45.586
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
69.442
de ontwikkeling van medisch hulpmiddelen of toepassingen
3.833
de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of toepassingen
92
andere ijkingen
39
Voor toepassing bij het dier:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
17.946
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
39.723
de ontwikkeling van geneesmiddelen
633
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
3.395
de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
177
de productie, controle of ijking van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
538
andere ijkingen
132
Onderzoek naar de schadelijkheid van:
stoffen bestemd voor gebruik in de agrarische sector
1.036
stoffen bestemd voor gebruik in de industrie
28.215
stoffen bestemd voor gebruik in het huishouden
stoffen bestemd voor gebruik als cosmetica of toiletartikel
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor menselijke consumptie
4.186
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor dierlijke consumptie
297
stoffen die voorkomen in tabak of rookwaren
stoffen, die schadelijk (kunnen) zijn voor het milieu
6.062
andere stoffen dan hierboven bedoeld
119
Het herkennen of opsporen (anders dan in de uitoefening van de diergeneeskunde op het betrokken dier) van:
ziekten bij de mens
44
andere lichamelijke kenmerken bij de mens (bijvoorbeeld zwangerschap)
ziekten bij het dier
7.673
andere lichamelijke kenmerken bij het dier
ziekten of kenmerken bij planten
7
Het verschaffen of ontwikkelen van kennis van het menselijke of dierlijke lichaam of van
20.114
handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop
Een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
kanker bij de mens (exclusief het vaststellen van potentiële carcinogenen)
49.308
hart - en vaatziekten bij de mens
25.684
geestesziekten of ziekten van het zenuwstelsel bij de mens
31.877
andere ziekten bij de mens
59.838
andere lichamelijke kenmerken bij de mens
988
het gedrag van dieren
20.494
ziekten bij dieren
10.168
een andere wetenschappelijke vraag
112.041

Totaal 2009

589.853

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 56

Tabel 15
Doel van de proef/mate van ongerief

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

163.112

133.723

totaal

228.856

zeer ernstig

Totaal 2009

ernstig

Doel van de proef
Voor toepassing bij de mens:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
1.426
6.075
4.946
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
2.597
3.994
5.641
de ontwikkeling van geneesmiddelen
7.409
9.552 21.432
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
48.699 20.613
93
de ontwikkeling van medisch hulpmiddelen of toepassingen
343
732
1.521
de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of toepassingen
41
36
andere ijkingen
19
3
Voor toepassing bij het dier:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
2.986
7.939
3.779
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
5.920 19.274 10.172
de ontwikkeling van geneesmiddelen
174
317
134
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
64
3.327
4
de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
89
33
48
de productie, controle of ijking van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
16
410
103
andere ijkingen
37
63
32
Onderzoek naar de schadelijkheid van:
stoffen bestemd voor gebruik in de agrarische sector
105
383
537
stoffen bestemd voor gebruik in de industrie
19.262
5.004
3.476
stoffen bestemd voor gebruik in het huishouden
stoffen bestemd voor gebruik als cosmetica of toiletartikel
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor
3.030
607
439
menselijke consumptie
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor
217
80
dierlijke consumptie
stoffen die voorkomen in tabak of rookwaren
stoffen, die schadelijk (kunnen) zijn voor het milieu
4.716
35
1.196
andere stoffen dan hierboven bedoeld
49
30
40
Het herkennen of opsporen (anders dan in de uitoefening van de diergeneeskunde op het betrokken dier) van:
ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens (bijvoorbeeld zwangerschap)
ziekten bij het dier
3.706
1.990
andere lichamelijke kenmerken bij het dier
ziekten of kenmerken bij planten
7
Het verschaffen of ontwikkelen van kennis van het menselijke of dierlijke
8.611
9.158
1.981
lichaam of van handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop
Een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
kanker bij de mens (exclusief het vaststellen van potentiële carcinogenen)
19.312
7.783 13.029
hart - en vaatziekten bij de mens
8.021
3.766
7.018
geestesziekten of ziekten van het zenuwstelsel bij de mens
11.218
8.248
9.504
andere ziekten bij de mens
17.736
9.652 17.416
andere lichamelijke kenmerken bij de mens
136
25
490
het gedrag van dieren
5.306
8.598
6.203
ziekten bij dieren
2.160
2.703
4.516
een andere wetenschappelijke vraag
59.374 30.829 17.896

matig / ernstig

matig

gering / matig

gering

mate van ongerief

3.627
397
6.482
4
577
15
17

843
618
693
33
657
-

2
18
3
-

16.919
13.247
45.586
69.442
3.833
92
39

2.794
1.526
8
7
9
-

428
2.831
-

20
-

17.946
39.723
633
3.395
177
538
132

7
360
99

4
113
11

-

1.036
28.215
4.186

-

-

-

297

92
-

23
-

-

6.062
119

44
1.915
326

62
38

-

44
7.673
7
20.114

7.719
5.174
2.069
12.503
337
286
610
6.147

1.465
1.705
909
2.580
92
201
452

- 49.308
- 25.684
- 31.948
12 59.899
988
9 20.494
- 10.190
1 114.699

53.151

13.758

65 592.665

Zo doende 2009 | 57

Tabel 16
Doel van de proef/wettelijke bepalingen

Doel van de proef
Voor toepassing bij de mens:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van medisch hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Voor toepassing bij het dier:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Onderzoek naar de schadelijkheid van:
stoffen bestemd voor gebruik in de agrarische sector
stoffen bestemd voor gebruik in de industrie
stoffen bestemd voor gebruik in het huishouden
stoffen bestemd voor gebruik als cosmeticum of toiletartikel
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor menselijke consumptie
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor dierlijke consumptie
stoffen die voorkomen in tabak of rookwaren
stoffen, die schadelijk (kunnen) zijn voor het milieu
andere stoffen dan hierboven bedoeld
Het herkennen of opsporen (anders dan in de uitoefening van de diergeneeskunde op het betrokken dier) van:
ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens (bijvoorbeeld zwangerschap)
ziekten bij het dier
andere lichamelijke kenmerken bij het dier
ziekten of kenmerken bij planten
Het verschaffen of ontwikkelen van kennis van het menselijke of dierlijke lichaam of van handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop
Een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
kanker bij de mens (exclusief het vaststellen van potentiële carcinogenen)
hart - en vaatziekten bij de mens
geestesziekten of ziekten van het zenuwstelsel bij de mens
andere ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens
het gedrag van dieren
ziekten bij dieren
een andere wetenschappelijke vraag
Totaal 2009

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 58

totaal

738
18
616
-

822
396
7.627
20.455
72
-

16.919
13.247
45.586
69.442
3.833
92
39

4.861
7.631
201
163
177
538
132

90
45
-

850
46
108
21
-

-

60
-

107
12
4
-

12.038
31.929
324
3.207
-

17.946
39.723
633
3.395
177
538
132

215
80
269
98
77

-

111
60
-

-

-

-

821
28.135
3.806
237
5.964
42

1.036
28.215
4.186
297
6.062
119

44
7.673
7
20.114

-

-

-

-

-

-

44
7.673
7
20.114

49.308
25.684
31.948
59.899
988
20.494
10.190
114.699

-

-

-

-

-

-

49.308
25.684
31.948
59.899
988
20.494
10.190
114.699

465.895

135

1.325

7.880

60

1.495

115.875

592.665

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

voorgaande

-

bepaling

120
7.760
-

van de EU

42
87
-

een wettelijke

-

een wettelijke

15.977
4.311
37.854
48.371
3.761
92
39

verrichten

mogelijkheden

een combinatie van

een andere wettelijke

tot de Europese Unie

Europa niet beho­rende

staten van de Raad van

die gelden voor lid­

wettelijke bepalingen

gelden voor lidstaten

Farmacopee) die

(inclusief Europese

wettelijke bepalingen

lidstaat van de EU

geldt in één andere

bepaling die alleen

geldt in Nederland

bepaling die alleen

verplichtte de proef te

of de opdrachtgever

ling die de uitvoerder

geen wettelijke bepa­

wettelijke bepalingen

Zo doende 2009 | 59

Tabel 17
Doel van de proef/toxicologisch onderzoek

Doel van de proef
Voor toepassing bij de mens:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van medisch hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Voor toepassing bij het dier:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Onderzoek naar de schadelijkheid van:
stoffen bestemd voor gebruik in de agrarische sector
stoffen bestemd voor gebruik in de industrie
stoffen bestemd voor gebruik in het huishouden
stoffen bestemd voor gebruik als cosmetica of toiletartikel
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor menselijke consumptie
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor dierlijke consumptie
stoffen die voorkomen in tabak of rookwaren
stoffen, die schadelijk (kunnen) zijn voor het milieu
andere stoffen dan hierboven bedoeld
Het herkennen of opsporen (anders dan in de uitoefening van de diergeneeskunde op het betrokken dier) van:
ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens (bijvoorbeeld zwangerschap)
ziekten bij het dier
andere lichamelijke kenmerken bij het dier
ziekten of kenmerken bij planten
Het verschaffen of ontwikkelen van kennis van het menselijke of dierlijke lichaam of van handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop
Een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
kanker bij de mens (exclusief het vaststellen van potentiële carcinogenen)
hart - en vaatziekten bij de mens
geestesziekten of ziekten van het zenuwstelsel bij de mens
andere ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens
het gedrag van dieren
ziekten bij dieren
een andere wetenschappelijke vraag
Totaal 2009

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 60

overig toxiciteit-

onderzoek

totaal

-

-

5
4
-

40
-

-

-

-

523
-

-

56
-

17.946
39.723
633
3.395
177
538
132

265
273
12
29

223
330
-

184
477
-

24
319
15
60
1.339
-

40
2.621
140
680
4

246
112
358
200
3.202
-

2

40
561
118
42

5.416
3.135
-

384
18.658
-

37
121
147
25
34
42

1.036
28.215
4.186
297
6.062
119

44
7.673
7
20.114

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

44
7.673
7
20.114

49.308
25.684
31.948
59.899
988
20.494
10.190
114.699

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

49.308
25.684
31.948
59.899
988
20.494
10.190
114.699

541.575

870

661

2.628

5.278

5.422

248

981

11.296

19.631

4.075

592.665

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

onderzoek

17.946
39.195
537
3.391
177
538
132

teratogeniteit-­

16.919
13.247
45.586
69.442
3.833
92
39

onderzoek

267
2.610
736
-

reproductie-­

589
-

onderzoek

2.222
-

mutageniteit-

12
208
-

onderzoek

246
-

carcinogeniteit-

1.304
-

chronisch

26
1.727
-

subchronisch en

(segment II)

(segment I en III)

toxiciteitonderzoek

toxiciteitonderzoek

subacuut

76
42
659
85
-

overig acuut

-

acuut toxiciteit­

173
144
-

acuut

16.550
13.020
35.877
68.621
3.833
92
39

onderzoek

letale methode)

onderzoek (geen

van een LD50 of LC50

onderzoek in de vorm

gepaard met letaliteit

toxiciteitonderzoek

of ander veiligheids­

géén toxicologisch

toxicologisch onderzoek

Zo doende 2009 | 61

het toedienen van
stoffen met
curareachtige werking
zonder gelijktijdige
anesthesie

ingrepen / technieken
voor het vervaardi­gen
van een gene­tisch
gemodificeerd dier

via de luchtwegen

via het oog

op andere slijmvliezen
of de huid

de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten

9.468

24

-

-

426

-

-

productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten

5.156

200

-

-

-

-

-

de ontwikkeling van geneesmiddelen

36.708

1.244

-

-

403

28

79

de productie, controle of ijking van geneesmiddelen

21.052

48.355

-

-

-

-

-

de ontwikkeling van medisch hulpmiddelen of toepassingen

2.955

152

-

-

-

-

-

de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of toepassingen

52

-

-

-

-

-

-

andere ijkingen

39

-

-

-

-

-

-

Doel van de proef

geen van de
genoemde technieken
of ingrepen

het doden van het dier
zonder
voorafgaande
handeling

Tabel 18
Doel van de proef/bijzondere technieken

Voor toepassing bij de mens:

Voor toepassing bij het dier:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten

3.480

6

-

-

197

-

-

productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten

10.790

1.120

-

-

-

-

-

403

24

-

-

-

-

-

3.395

-

-

-

-

-

-

de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen

177

-

-

-

-

-

-

de productie, controle of ijking van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen

97

-

-

-

-

-

-

andere ijkingen

106

6

-

-

-

-

-

de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen

Onderzoek naar de schadelijkheid van:
stoffen bestemd voor gebruik in de agrarische sector

908

4

-

-

-

10

108

26.636

-

-

-

283

46

192

stoffen bestemd voor gebruik in het huishouden

-

-

-

-

-

-

-

stoffen bestemd voor gebruik als cosmetica of toiletartikel
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor
menselijke consumptie
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor
dierlijke consumptie

-

-

-

-

-

-

-

4.171

-

-

-

-

9

6

272

-

-

-

-

-

-

stoffen bestemd voor gebruik in de industrie

stoffen die voorkomen in tabak of rookwaren
stoffen, die schadelijk (kunnen) zijn voor het milieu
andere stoffen dan hierboven bedoeld

-

-

-

-

-

-

6.028

34

-

-

-

-

-

118

-

-

-

-

-

1

Het herkennen of opsporen (anders dan in de uitoefening van de diergeneeskunde op het betrokken dier) van:
ziekten bij de mens

-

-

-

-

-

-

-

andere lichamelijke kenmerken bij de mens (bijvoorbeeld zwangerschap)

-

-

-

-

-

-

-

7.661

-

-

-

-

-

-

andere lichamelijke kenmerken bij het dier

-

-

-

-

-

-

-

ziekten of kenmerken bij planten
Het verschaffen of ontwikkelen van kennis van het menselijke of dierlijke
lichaam of van handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop
Een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag met betrekking tot:

7

-

-

-

-

-

-

18.389

1.605

-

-

-

-

-

kanker bij de mens (exclusief het vaststellen van potentiële carcinogenen)

31.480

2.586

-

2.370

508

-

179

hart -en vaatziekten bij de mens

19.992

3.674

-

78

105

-

-

geestesziekten of ziekten van het zenuwstelsel bij de mens

21.247

6.002

-

2.914

-

-

10

andere ziekten bij de mens

25.338

9.020

-

447

672

-

47

529

97

-

-

-

-

-

het gedrag van dieren

20.448

32

-

-

-

-

-

ziekten bij dieren

6.581

805

-

-

142

-

152

-

3.247

62

-

256

9.056

2.798

93

1.030

ziekten bij het dier

andere lichamelijke kenmerken bij de mens

een andere wetenschappelijke vraag

95.909

9.860

Totaal 2009

379.592

84.850

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 62

het produceren van
monoklonale
antistoffen

meer dan één van de
vermelde
mogelijkheden

-

-

4.433

-

2.284

-

204

-

16.919

-

-

-

-

-

7.887

-

-

-

13.247

589

381

376

-

5.055

17

333

-

-

373

45.586

35

-

-

-

-

-

-

-

-

-

69.442

347

30

99

-

186

40

24

-

-

-

3.833

-

-

-

-

-

40

-

-

-

-

92

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

39

totaal

het opwekken van
ontstekingen /
infecties

42

4

fokken met ongerief

het toedienen van
traumatiserende
psychische prikkels

het opwekken van
poly- en monoklonale
antistoffen

bestraling met
schadelijke effecten

38

het opwekken van
verbrandingen,
fracturen of ander
letsel

het opwekken van
huidsensibilisaties

het toedienen van
traumatiserende
fysische of chemische
prikkels aan het
centrale zenuwstel of
de zintuigen

bijzondere technieken

-

-

-

-

7.692

-

6.571

-

-

-

17.946

990

-

-

-

10.879

-

15.944

-

-

-

39.723

40

-

-

-

166

-

-

-

-

-

633

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

3.395

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

177

-

-

-

-

441

-

-

-

-

-

538

-

-

-

-

-

-

20

-

-

-

132

-

-

-

-

6

-

-

-

-

-

1.036

1.058

-

-

-

-

-

-

-

-

-

28.215

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

4.186

25

-

-

-

-

-

-

-

-

-

297

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

6.062

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

119

-

-

-

-

44

-

-

-

-

-

44

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

12

-

-

-

-

-

7.673

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

7

-

-

-

-

116

4

-

-

-

-

20.114

32

2.131

-

-

1.424

-

183

-

-

8.415

49.308

2

1.184

30

-

375

43

92

-

-

109

25.684

-

-

673

243

165

307

10

-

-

377

31.948

32

2.663

-

-

21.248

10

177

-

68

177

59.899

-

25

24

-

59

254

-

-

-

-

988

-

-

-

-

14

-

-

-

-

-

20.494

-

-

-

-

2.465

-

32

-

-

13

10.190

438

1.373

158

12

2.356

297

276

-

-

455

114.699

3.630

7.829

1.360

255

57.136

1.012

33.833

-

272

9.919

592.665

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 63

Tabel 19
Doel van de proef/anesthesie

Doel van de proef
Voor toepassing bij de mens:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van medische hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Voor toepassing bij het dier:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Onderzoek naar de schadelijkheid van:
stoffen bestemd voor gebruik in de agrarische sector
stoffen bestemd voor gebruik in de industrie
stoffen bestemd voor gebruik in het huishouden
stoffen bestemd voor gebruik als cosmetica of toiletartikel
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor menselijke consumptie
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor dierlijke consumptie
stoffen die voorkomen in tabak of rookwaren
stoffen, die schadelijk (kunnen) zijn voor het milieu
andere stoffen dan hierboven bedoeld
Het herkennen of opsporen (anders dan in de uitoefening van de diergeneeskunde op het betrokken dier) van:
ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens (bijvoorbeeld zwangerschap)
ziekten bij het dier
andere lichamelijke kenmerken bij het dier
ziekten of kenmerken bij planten
Het verschaffen of ontwikkelen van kennis van het menselijke of dierlijke lichaam of van handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop
Een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
kanker bij de mens (exclusief het vaststellen van potentiële carcinogenen)
hart - en vaatziekten bij de mens
geestesziekten of ziekten van het zenuwstelsel bij de mens
andere ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens
het gedrag van dieren
ziekten bij dieren
een andere wetenschappelijke vraag
Totaal 2009

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 64

is wel toegepast

totaal

432
8.667
36
97
52

17.946
39.723
633
3.395
177
538
132

687
26.183
3.676
297
1.325
83

80
1.150
4.725
-

12
-

269
882
510
36

1.036
28.215
4.186
297
6.062
119

248
7
12.930

7.413
-

-

44
12
7.184

44
7.673
7
20.114

28.204
6.157
20.413
23.834
186
19.766
7.903
82.943

328
4
557
72
1.317
787

120
70
6

20.776
19.523
10.978
35.873
802
728
900
30.963

49.308
25.684
31.948
59.899
988
20.494
10.190
114.699

390.545

16.946

1.438

183.736

592.665

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

omdat het praktisch

1.230
-

is niet toegepast

227
-

met de proef

17.514
29.599
597
3.395
80
538
80

onverenigbaar was

16.919
13.247
45.586
69.442
3.833
92
39

omdat dit

12.418
8.803
20.196
16
3.411
92
36

is niet toegepast

-

aanleiding bestond

286
-

omdat hiertoe geen

4.501
4.444
25.104
69.426
422
3

is niet toegepast

niet uitvoerbaar was

anesthesie

Zo doende 2009 | 65

Tabel 20
Doel van de proef/pijnbestrijding

Doel van de proef
Voor toepassing bij de mens:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van medische hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van medische hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Voor toepassing bij het dier:
de ontwikkeling van sera, vaccins of ander biologische producten
productie, controle of ijking van sera, vaccins of andere biologische producten
de ontwikkeling van geneesmiddelen
de productie, controle of ijking van geneesmiddelen
de ontwikkeling van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
de productie, controle of ijking van veterinaire hulpmiddelen of toepassingen
andere ijkingen
Onderzoek naar de schadelijkheid van:
stoffen bestemd voor gebruik in de agrarische sector
stoffen bestemd voor gebruik in de industrie
stoffen bestemd voor gebruik in het huishouden
stoffen bestemd voor gebruik als cosmetica of toiletartikel
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor menselijke consumptie
stoffen bestemd voor gebruik als toevoegingen in voedingsmiddelen voor dierlijke consumptie
stoffen die voorkomen in tabak of rookwaren
stoffen, die schadelijk (kunnen) zijn voor het milieu
andere stoffen dan hierboven bedoeld
Het herkennen of opsporen (anders dan in de uitoefening van de diergeneeskunde op het betrokken dier) van:
ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens (bijvoorbeeld zwangerschap)
ziekten bij het dier
andere lichamelijke kenmerken bij het dier
ziekten of kenmerken bij planten
Het verschaffen of ontwikkelen van kennis van het menselijke of dierlijke lichaam of van handvaardigheid in het verrichten van ingrepen daarop
Een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
kanker bij de mens (exclusief het vaststellen van potentiële carcinogenen)
hart - en vaatziekten bij de mens
geestesziekten of ziekten van het zenuwstelsel bij de mens
andere ziekten bij de mens
andere lichamelijke kenmerken bij de mens
het gedrag van dieren
ziekten bij dieren
een andere wetenschappelijke vraag
Totaal 2009

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 66

is wel toegepast

totaal

52
19
86
-

17.946
39.723
633
3.395
177
538
132

549
24.673
3.874
297
5.947
119

487
3.542
115
-

-

312
-

1.036
28.215
4.186
297
6.062
119

44
7.673
7
17.743

183

-

2.188

44
7.673
7
20.114

38.027
13.089
24.016
45.837
507
20.378
8.278
101.125

1.545
129
530
6.371
987
1.105

855
66
787
245

8.881
12.466
7.402
7.625
481
116
138
12.224

49.308
25.684
31.948
59.899
988
20.494
10.190
114.699

494.112

35.236

2.072

61.245

592.665

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

omdat het praktisch

70
-

is niet toegepast

2.814
6.707
79
-

met de proef

15.080
32.927
554
3.395
91
538
132

onverenigbaar was

16.919
13.247
45.586
69.442
3.833
92
39

omdat dit

603
4
6.876
1.683
56
33

is niet toegepast

24
25
-

aanleiding bestond

3.604
1.486
5.475
77
-

omdat hiertoe geen

12.688
11.757
33.210
69.442
2.073
36
6

is niet toegepast

niet uitvoerbaar was

pijnbestrijding

Zo doende 2009 | 67

Registratie dierproeven
en proefdieren 2009
Dierproeven bij instellingen van wetenschappelijk onderwijs

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 68

2009

van landelijk in %

2008

onderwijs ten opzichte

2007

2009 wetenschappelijk

2006

onderwijs

2005

wetenschappelijk

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

2004

2009 landelijk inclusief

Tabel 21
Aantal dieren gebruikt voor proeven bij instellingen van wetenschappelijk onderwijs

132.530
44.042
867
778
138
1.535
1.419
466
188
6
157
173
2.879
1.021
820
904
5.337
2
5.027
107
3.434
17.138
-

136.264
42.744
730
664
78
1.039
1.016
276
148
4
219
199
2.647
282
149
2.989
6.083
5.727
7
2.592
9.172
-

137.457
43.410
699
836
134
1.998
919
166
352
3
73
213
1.127
346
132
963
186
6.171
7.980
370
3.218
8.413
-

139.774
36.155
642
922
177
1.108
419
127
249
3
59
336
2.530
244
107
763
138
5.731
8.782
285
2.397
9.644
-

148.649
38.030
504
661
1.745
940
538
117
174
55
179
2.815
208
345
771
192
6.504
21.529
179
1.978
15.229
-

153.098
36.241
648
452
329
806
411
79
536
92
303
1.262
271
484
864
12
10.118
8.465
274
1.252
11.664
-

279.165
140.215
2.794
7.742
717
6.320
1.545
296
1.284
230
47
608
2.994
12.943
580
4.106
2.550
41
85.867
14.855
274
1.252
26.240
-

54,8
25,8
23,2
5,8
45,9
12,8
26,6
26,7
41,7
15,1
10,1
9,8
46,7
11,8
33,9
29,3
11,8
57,0
100,0
100,0
44,5
-

Totaal

218.968

213.029

215.166

210.592

241.342

227.661

592.665

38,4

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 69

Tabel 22
Instellingen van wetenschappelijk onderwijs
Diersoort/doel van de proef

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

17.697
5.684
347
55
290
69
43
102
-

18.194
11.213
8
9
365
1.754
-

48.759
5.011
252
176
50
11
17
226
29
73
10
202
2
12
66
834
-

783
122
24
59
-

373
302
46
15
33
40
931
5.071
439
789
-

317
2
18
15
42
165
131
30
80
72
2.012
3
591
-

23.242 153.098
6.010 36.241
304
648
61
452
219
329
87
806
6
411
79
49
536
14
92
303
256
1.262
271
78
484
132
864
12
6.125 10.118
3.024
8.465
124
274
295
1.252
7.161 11.664
-

18.715

395

56

12.194

25.049

24.287

31.543

55.730

988

8.039

3.478

47.187 227.661

totaal

andere ziekten bij de mens

23.214
1.569
97
1
60
108
-

vraag

het zenuwstelsel bij de mens

5.558
3.060
72
117
103
264
79
28
69
329
28
50
658
793
351
150
58
427
-

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

56
-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

286
80
29
-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

14.619
3.268
12
74
14
134
39
191
16
69
143
74
31
12
15
4
-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

15.622

453

380

14.093

25.415

22.294

31.824

57.342

944

13.695

13.880

45.400 241.342

Totaal 2007

17.260

210

36

12.371

21.129

21.457

30.632

54.974

1.408

7.907

4.062

39.146 210.592

Totaal 2006

18.454

561

3

10.819

26.208

20.236

29.515

52.284

879

7.367

4.101

44.739 215.166

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 70

Tabel 23
Academisch Medisch Centrum
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

907
98
10
25
-

1.460
13
-

2.242
1.005
103
37
-

360
377
-

10.922
827
68
10
27
10
-

-

-

-

1.871
25
33
-

18.754
2.361
78
128
130
27
-

1.048

-

-

1.040

1.473

3.387

737

11.864

-

-

-

1.929

21.478

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

992
29
2
8
17
-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

1.000

-

-

856

1.460

3.490

1.201

12.104

-

-

-

3.464

23.575

Totaal 2007

1.295

35

-

376

1.087

3.562

731

11.871

-

-

-

2.779

21.736

Totaal 2006

1.198

60

-

437

1.328

3.075

874

12.180

-

-

-

1.490

20.642

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 71

Tabel 24
Universiteit van Amsterdam
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

-

-

-

352
520
-

-

-

-

-

63
46
22
-

415
566
22
-

Totaal 2009

-

-

-

-

-

-

872

-

-

-

-

131

1.003

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

-

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

ijking van vaccins of geneesmiddelen

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

12

-

-

-

-

-

1.458

17

-

-

-

276

1.763

Totaal 2007

-

-

-

-

-

-

1.376

14

-

24

-

421

1.835

Totaal 2006

-

-

-

-

-

-

1.446

9

-

-

-

80

1.535

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 72

Tabel 25
Vrije Universiteit Medisch Centrum Amsterdam
Diersoort/doel van de proef

hart - en vaatziekten bij de mens

geestesziekten of ziekten van

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

-

21
16
14
5
9
-

906
304
44
-

275
349
-

101
1.143
-

2.083
197
190
-

59
-

-

-

382
149
14
13
-

3.768
2.158
14
14
49
3
22
59
190
-

Totaal 2009

3

-

-

65

1.254

624

1.244

2.470

59

-

-

558

6.277

Totaal 2008

211

-

-

33

871

1.374

1.646

2.690

161

-

-

569

7.555

Totaal 2007

-

-

-

75

1.121

797

1.152

1.783

29

-

-

272

5.229

een andere wetenschappelijke

kanker bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

onderwijs

3
-

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

ijking van vaccins of geneesmiddelen

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2006

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 73

Tabel 26
Vrije Universiteit Amsterdam
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

41
64
2
-

30
-

-

3.863
351
-

-

-

32
-

-

912
260
27
-

4.878
675
2
27
-

-

-

-

107

30

-

4.214

-

-

32

-

1.199

5.582

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

-

-

-

249

-

-

4.302

-

-

213

-

2.093

6.857

Totaal 2007

-

40

-

218

-

19

2.405

-

-

21

-

1.500

4.203

Totaal 2006

124

65

-

24

1.199

777

3.866

1.494

78

38

-

2.197

9.862

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 74

Tabel 27
Universiteit Twente
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

-

-

-

24
-

-

-

-

-

-

601
143
-

720

-

-

-

-

-

24

-

-

-

-

-

744

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

601
119
-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

232

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

232

Totaal 2007

403

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

10

413

Totaal 2006

549

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

549

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 75

Tabel 28
Rijksuniversiteit Groningen
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

176
764
2
41
2
45
34
-

728
404
-

1.523
934
-

1.419
2.087
-

3.421
1.115
90
32
4
-

26
-

162
56
46
55
4.302
485
-

-

2.601
1.925
162
89
56
2.873
100
-

11.402
7.542
164
164
135
17
7
34
111
7.220
4
619
-

1.660

-

-

1.064

1.132

2.457

3.506

4.662

26

5.106

-

7.806

27.419

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

1.372
231
33
17
7
-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

1.290

-

-

1.449

1.546

1.723

1.811

4.926

-

8.784

463

8.983

30.975

Totaal 2007

2.126

5

-

1.089

1.285

1.577

2.363

3.674

-

4.485

-

9.599

26.203

Totaal 2006

3.321

-

-

574

1.803

1.468

2.984

2.575

-

4.859

25

7.189

24.798

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 76

Tabel 29
Leids Universitair Medisch Centrum
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

483
-

4.615
-

3.408
846
-

662
8
-

3.443
243
184
-

-

-

-

4.099
497
2
-

22.259
3.012
192
17
14
4
-

6.961

47

-

483

4.615

4.254

670

3.870

-

-

-

4.598

25.498

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

47
-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

5.502
1.426
17
14
2
-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

7.099

-

-

553

4.100

2.654

361

3.488

-

-

-

3.734

21.989

Totaal 2007

7.674

-

-

914

4.032

1.733

372

3.868

-

-

-

2.469

21.062

Totaal 2006

7.983

291

-

267

3.159

3.099

171

4.571

76

-

-

2.621

22.238

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 77

Tabel 30
Universiteit Leiden
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

42
64
-

361
-

1.983
12
-

502
418
-

11
-

-

-

-

86
576
-

3.845
1.070
12
-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

701
-

-

110
101
4
407
-

811
101
4
407
-

872

-

-

106

361

1.995

920

11

-

701

-

1.284

6.250

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

860
12
-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

Totaal 2009

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

285

-

-

292

289

2.458

954

107

24

180

-

1.022

5.611

Totaal 2007

704

-

-

211

122

2.754

916

92

-

161

34

962

5.956

Totaal 2006

1.400

22

-

139

190

2.038

1.042

119

-

10

104

1.351

6.415

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 78

Tabel 31
Universiteit Maastricht
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

318
198
2
11
3
-

1.361
43
-

4.138
1.706
207
13
17
69
102
-

631
1.457
-

1.441
352
85
202
-

74
-

30
-

-

1.426
427
-

9.859
4.477
85
215
13
44
72
203
102
-

518

239

-

532

1.404

6.252

2.088

2.080

74

30

-

1.853

15.070

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

239
-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

231
264
6
16
1
-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

144

437

-

624

961

5.985

2.159

1.539

35

27

-

1.515

13.426

Totaal 2007

410

112

-

489

655

5.880

1.232

1.316

351

187

-

1.238

11.870

Totaal 2006

593

123

-

48

999

5.547

1.060

1.162

119

93

-

466

10.210

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 79

Tabel 32
Radbout Universiteit Nijmegen
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

784
465
15
1
21
-

3.604
446
30
1
-

429
108
-

451
945
365
-

7.075
263
1
1
62
155
-

-

101
439
-

2
-

879
333
29
43
78
13
264
94
-

16.092
3.602
30
166
56
50
125
91
13
1.130
249
-

4.015

80

12

1.286

4.081

537

1.761

7.557

-

540

2

1.733

21.604

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

12
-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

80
-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

2.755
1.042
92
41
48
26
11
-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

2.556

-

180

1.766

4.860

130

2.385

7.414

60

720

-

2.861

22.932

Totaal 2007

2.222

-

36

447

2.820

156

2.580

5.326

-

800

-

2.326

16.713

Totaal 2006

1.922

-

3

984

5.095

140

2.585

8.826

60

20

-

10.145

29.780

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 80

Tabel 33
Universitair Medisch Centrum Utrecht
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

110
166
29
10
-

3.122
5
10
-

2.689
369
17
42
74
43
-

3.013
2.133
-

930
532
17
-

92
-

-

-

1.343
7
28
17
-

11.690
3.313
52
88
69
159
9
47
-

629

-

-

315

3.137

3.234

5.146

1.479

92

-

-

1.395

15.427

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

391
101
24
15
10
75
9
4
-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

786

-

-

359

2.573

2.205

6.476

1.975

89

233

-

968

15.664

Totaal 2007

775

-

-

229

1.033

1.935

7.215

2.605

253

-

-

935

14.980

Totaal 2006

602

-

-

230

1.992

1.470

6.419

1.735

-

-

-

1.173

13.621

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 81

Tabel 34
Universiteit Utrecht
Diersoort/doel van de proef

hart - en vaatziekten bij de mens

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

een andere wetenschappelijke

vraag

totaal

-

1.798
787
60
62
63
264
79
28
69
93
22
29
648
637
306
150
4
-

39
-

-

1.174
1.704
-

4.050
16
-

20
-

78
216
15
33
22
-

315
2
18
15
42
116
30
70
128
-

5.168
681
4
2
6
6
7
28
292
26
2.175
-

13.647
3.406
60
66
83
329
79
70
39
138
216
52
29
746
12
1.061
354
150
33
2.175
-

1.119

29

-

5.099

39

-

2.878

4.066

20

364

736

8.395

22.745

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

29
-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

1.005
29
69
12
4
-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

783

16

-

5.950

145

-

2.827

3.928

-

1.521

1.770

5.283

22.223

Totaal 2007

1.155

18

-

6.576

825

-

2.837

3.105

-

685

1.366

5.032

21.599

Totaal 2006

246

-

-

6.672

1.359

-

2.160

3.191

-

380

1.402

4.774

20.184

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 82

Tabel 35
Erasmus MC
Diersoort/doel van de proef

hart - en vaatziekten bij de mens

geestesziekten of ziekten van

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

44
-

739
346
4
124
-

6.948
367
-

775
355
20
162
-

5.666
54
9
1.754
-

15.168
889
226
29
14
12
489
-

580
96
24
-

-

3
-

4.195
1.080
128
130
1
49
8
12
104
2
-

35.025
3.243
128
24
130
34
466
43
315
104
21
2.243
-

Totaal 2009

1.170

-

44

1.213

7.315

1.312

7.483

16.827

700

-

3

5.709

41.776

een andere wetenschappelijke

kanker bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

onderwijs

910
56
191
6
3
4
-

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

ijking van vaccins of geneesmiddelen

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

1.212

-

200

965

8.520

1.947

6.244

18.486

465

381

9.288

3.860

51.568

Totaal 2007

430

-

-

778

8.132

2.950

7.353

20.576

674

575

-

5.362

46.830

Totaal 2006

307

-

-

631

8.904

2.461

6.908

16.069

405

455

6

5.894

42.040

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 83

Tabel 36
Wageningen Universiteit
Diersoort/doel van de proef

het zenuwstelsel bij de mens

andere ziekten bij de mens

bij de mens

het gedrag van dieren

ziekten bij dieren

vraag

totaal

139
92
40
10
156
54
393
-

40
60
108
-

235
-

-

215
577
50
2
-

17
-

40
876
46
304
-

165
15
80
2
1.884
591
-

217
4
191
104
5.673
23
4.385
-

863
673
50
165
286
80
118
8.649
46
23
54
5.781
-

-

-

-

884

208

235

-

844

17

1.266

2.737

10.597

16.788

een andere wetenschappelijke

hart - en vaatziekten bij de mens

-

andere lichamelijke kenmerken

kanker bij de mens

-

geestesziekten of ziekten van

onderwijs

-

onderzoek met betrekking tot

diagnostiek

wetenschappelijke vraag met betrekking tot:
mogelijke schadelijke stoffen

Totaal 2009

ijking van vaccins of geneesmiddelen

Diersoort
Muizen
Ratten
Hamsters
Cavia’s
Andere knaagdieren
Konijnen
Honden
Katten
Fretten
Andere vleeseters
Prosimians
Nieuwewereldapen
Oudewereldapen
Mensapen
Paarden
Varkens
Geiten
Schapen
Runderen
Andere zoogdieren
Kippen
Kwartels
Andere vogels
Reptielen
Amfibieën
Vissen
Cyclostomata

ontwikkeling, productie, controle of

doel van de proef

Totaal 2008

12

-

-

997

90

328

-

668

110

1.636

2.359

10.772

16.972

Totaal 2007

66

-

-

969

17

94

100

744

101

969

2.662

6.241

11.963

Totaal 2006

209

-

-

813

180

161

-

353

141

1.512

2.564

7.359

13.292

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 84

Registratie dierproeven
en proefdieren 2009
Voor het ministerie van Defensie

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 85

biomarkers blootstelling

duikmedisch onderzoek

hersenschade door drukgolven

(na)zorg personele inzetbaarheid

diagnostiek zenuwgassen

totaal

126
-

2
-

32

28
-

26
15
-

70
-

126
56
70
15
32

Totaal 2009

126

2

32

28

15

70

299

therapie, toxicologie, kinetiek en

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Nieuwewereldapen
Varkens

b- agentia

Tabel 37
Dierproeven bij het ministerie van Defensie
Diersoort/doel van de proef

Tabel 38
Dierproeven bij het ministerie van Defensie
Diersoort/mate van ongerief

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

matig

matig / ernstig

ernstig

zeer ernstig

totaal

Totaal 2009

gering / matig

Diersoort
Muizen
Ratten
Cavia’s
Nieuwewereldapen
varkens

gering

mate van ongerief

3
2
-

32

45
13
15
-

81
8
12
-

45
43
-

-

126
56
70
15
32

5

32

73

101

88

-

299

Zo doende 2009 | 86

Bijlage 2
Registratie dierproeven
en proefdieren 2009
Tabellen ten behoeve van de Europese Commissie

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 87

Table 1
Number of animals used in relation to their place of origin

1.3 Animals coming from registered breeding or
supplying establishments within the reporting
country

1.4 Animals coming from elsewhere in the EC

1.5 Animals coming from Member Countries of
the Council of Europe which are parties to the
Convention ETS 123 (excluding EC Member States)

1.6 Animals coming from other origins

1.7 Re-used animals

1.a		 Mice (Mus musculus)
1.b		 Rats (Rattus norvegicus)
1.c		 Guinea-Pigs (Cavia porcellus)
1.d		 Hamsters (Mesocricetus )
1.e		 Other Rodents (other Rodentia)
1.f		 Rabbits (Oryctolagus cuniculus)
1.g		 Cats (Felis catus)
1.h		 Dogs (Canis familiaris)
1.i		 Ferrets (Mustela putorius furo)
1.j			 Other Carnivores (other Carnivora)
1.k.	Horses, donkeys and cross breds
(Equidae)
1.l			 Pigs (Sus)
1.m Goats (Capra)
1.n		 Sheep (Ovis)
1.o		 Cattle (Bos)
1.p		 Prosimians (Prosimia)
1.q		 New World Monkeys (Ceboidea)
1.r		 Old World Monkeys (Cercopithecoidea)
1.s		 Apes (Hominoidea)
1.t		 Other Mammals (other Mammalia)
1.u		 Quail (Coturnix coturnix)
1.v		 Other birds (other Aves)
1.w Reptiles (Reptilia)
1.x		 Amphibians (Amphibia)
1.y		 Fish (Pisces)

1.2 Total

1.1 Species

Origin versus species

222.841
115.944
5.361
2.725
713
6.111
207
956
1.250
196
2.844

212.077
108.411
3.309
2.489
526
5.209
107
544
101
1

9.364
7.329
2.052
236
15
892
30
237
423
-

-

1.400
204
172
10
70
175
726
196
2.843

1.519
1.337
51
45
4
126
65
243
14
34

12.814
350
3.173
1.763
47
228
0
41
96.867
208
573
23.065

6.810
54
308
251
47
195
18.428
23
527
9.332

170
5
173
24
724
1.077

-

5.834
291
2.692
1.512
9
41
77.715
185
46
12.656

92
73
656
267
160
956
33
298
327

1.z		 Total 2009
498.277
368.749
22.751
106.777
6.300
Note 1: Column 1.5 concerns only those Member Countries of the Council of Europe which, at the beginning of the reporting period, are Parties to the
Convention ETS 123. Thus an updated list of those countries has to be used when filling this column.
Note 2: Only the white boxes need to be completed.
Note 3: The number of re-used animals in column 1.7 should be excluded from the total in the column 1.2.

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 88

Table 2
Number of animals used in experiments for selected purposes

2.3 Research and development of products and devices for human
medicine and dentistry and for veterinary medicine (excluding
toxicological and other safety evaluations counted in column 2.6)

2.4 Production and quality control of products and devices for
human medicine and dentistry

2.5 Production and quality control of products and devices for
veterinary medicine

2.6 Toxicological and other safety evaluations (including safety
evaluation of products and devices for human medicine and
dentistry and for veterinary medicine

2.7 Diagnosis of disease

2.8 Education and training

2.9 Other

2.10 Total

2.a		 Mice
2.b		 Rats
2.c		 Guinea-Pigs
2.d		 Hamsters
2.e		 Other Rodents
2.f		 Rabbits
2.g		 Cats
2.h		 Dogs
2.i			 Ferrets
2.j			 Other Carnivores
2.k		Horses, donkeys and
cross breds
2.l			 Pigs
2.m Goats
2.n		 Sheep
2.o		 Cattle
2.p		 Prosimians
2.q		 New World Monkeys
2.r		 Old World Monkeys
2.s		 Apes
2.t		 Other Mammals
2.u		 Quail
2.v		 Other birds
2.w Reptiles
2.x		 Amphibians
2.y		 Fish

151.210
33.009
381
549
499
641
25
123
353
153
165

39.370
13.525
575
130
214
275
59
139
892
334

4.137
25.334
582
5
10
10
113

11.497
3.380
3.190
1.943
2.299
57
213
43
2.228

2.664
37.954
613
80
2.830
408
-

7.469
7
-

6.494
2.742
20
18
49
66
63
5
4

-

222.841
115.944
5.361
2.725
713
6.111
207
956
1.250
196
2.844

5.661
238
552
837
4
42
21
67.826
124
515
16.402

2.733
74
473
438
39
166
20
12.998
117

1
2.013
47
7
-

1.535
3
111
272
15.229
-

37
20
6.206

248
-

2.847
35
24
169
4
559
84
58
340

-

12.814
350
3.173
1.763
47
228
41
96.867
208
573
23.065

2.z		 Total 2009

279.330

72.571

32.259

42.000

50.812

7.724

13.581

-

498.277

2.1 Species

2.2 Biological studies of a fundamental nature

Purpose versus species

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 89

Table 3
Number of animals used in toxicological and other safety evaluation

3.3 Products/ substances used or intended to be
used mainly in agriculture

3.4 Products/ substances used or intended to be
used mainly in industry

3.5 Products/ substances used or intended to be
used mainly in the household

3.6 Products/ substances used or intended to be
used mainly as cosmetics or toiletries

3.7 Products/ substances used or intended to be
used mainly as additives in food for human
consumption

3.8 Products/ substances used or intended to be
used mainly as additives in food for animal
consumption

3.9 Potential or actual contaminents in the general
environment which do not appear in other columns

3.10 Other toxicological or safety evaluations

3.11 Total

1.189
6.509
612
80
2.703
360
-

771
-

1.285
26.600
98
48
-

-

-

118
3.766
29
-

25
260
-

6
-

47
42
1
-

2.664
37.954
613
80
2.830
408
-

37
20
-

-

184

-

-

-

-

6.022

-

37
20
6.206

3.z		 Total 2009

11.510

771

28.215

-

-

3.913

285

6.028

90

50.812

3.2 Products/ substances or devices for
humanmedicine and dentistry and for veterinary

3.a		 Mice
3.b		 Rats
3.c		 Guinea-Pigs
3.d		 Hamsters
3.e		 Other Rodents
3.f		 Rabbits
3.g		 Cats
3.h		 Dogs
3.i			 Ferrets
3.j			 Other Carnivores
3.k		Horses, donkeys and
cross breds
3.l			 Pigs
3.m Goats
3.n		 Sheep
3.o. Cattle
3.p		 Prosimians
3.q		 New World Monkeys
3.r		 Old World Monkeys
3.s		 Apes
3.t.		 Other Mammals
3.u		 Quail
3.v		 Other birds
3.w Reptiles
3.x		 Amphibians
3.y		 Fish

3.1 Species

medicine

Products versus species

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 90

Table 4
Number of animals used in experiments for studies on human and animal diseases

4.3 Human nervous and
mental disorders

4.4 Human cancer
(excluding evaluations of
carcinogenic hazards or
risks)

4.5 Other human diseases

4.6 Studies specific to
animal diseases

4.7 Total

4.a		 Mice
4.b		 Rats
4.c		 Guinea-Pigs
4.d		 Hamsters
4.e		 Other Rodents
4.f		 Rabbits
4.g		 Cats
4.h		 Dogs
4.i			 Ferrets
4.j			 Other Carnivores
4.k		 Horses, donkeys and cross breds
4.l			 Pigs
4.m Goats
4.n		 Sheep
4.o		 Cattle
4.p		 Prosimians
4.q		 New World Monkeys
4.r		 Old World Monkeys
4.s		 Apes
4.t		 Other Mammals
4.u		 Quail
4.v		 Other birds
4.w Reptiles
4.x		 Amphibians
4.y		 Fish

18.071
3.084
347
47
290
69
43
51
-

13.378
10.350
8
9
1.713

44.812
1.568
98
60
179

81.882
19.046
665
264
312
289
19
14
1.160
357
143
206
2
41
196
18
181
951

9.253
101
54
118
47
53
148
36
499
2.818
5
633
550
23
19.123
2.056

167.396
34.149
719
390
312
790
72
209
1.196
499
3.465
217
882
552
41
196
41
19.415
4.899

4.z		 Total 2009

22.002

25.458

46.717

105.746

35.517

235.440

4.1 Species

4.2 Human cardiovascular
diseases

Main categories versus species

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 91

Table 5
Number of animals used in production and quality control of products and devices for human medicine
and dentistry and for veterinary medicine

5.3 EC legislation
including European
Pharmacopoeia
(requirements)

5.4 Member
Country of Council
of Europe (but not
EC) legislation2

5.5 Other
legislation

5.6 Any
combination of
5.2/ 5.3/ 5.4/ 5.5

5.7 No regulatory
requirements

5.8 Total

5.a		 Mice
5.b		 Rats
5.c		 Guinea-Pigs
5.d		 Hamsters
5.e		 Other Rodents
5.f		 Rabbits
5.g		 Cats
5.h		 Dogs
5.i			 Ferrets
5.j			 Other Carnivores
5.k		Horses, donkeys and
cross breds
5.l			 Pigs
5.m Goats
5.n		 Sheep
5.o		 Cattle
5.p		 Prosimians
5.q		 New World Monkeys
5.r		 Old World Monkeys
5.s		 Apes
5.t		 Other Mammals
5.u		 Quail
5.v		 Other birds
5.w Reptiles
5.x		 Amphibians
5.y		 Fish

1
-

2.532
4.902
326
-

-

470
628
256
-

11.047
22.813
2.416
1.948
2.204
53
197
122

1.585
371
774
105
4
25
43
2.219

15.634
28.714
3.772
1.948
2.309
57
223
43
2.341

21
45
-

-

45
-

12
-

1.442
6
122
11.655
-

34
3
2.118
164
3.491
-

1.476
3
2.124
319
15.236
-

5.z		 Total 2009

67

7.760

45

1.366

54.025

10.936

74.199

5.1 Species

5.2 National
legislation specific
to a single EC
Member State1

Regulatory requirements versus species

Examples
5.2		France is testing due to a UK (or FR) specific requirement
			 Note: columns 5.2 - 5.5 refer to the legislation imposing that the test be carried out and not to the body which has issued the actual test method,
guideline or protocol a test required by French legislation and carried out in Belgium according to an ISO protocol must be coded as a
national (FR) legislative requirement and be entered into column 5.2 in the tables submitted by Belgium.
5.3		 UK is testing according to EC legislation
5.4		 Spain is testing due to a Norwegian requirement
5.5		 Poland is testing due to a US specific requirement
5.6		 Germany is testing due to a Swiss requirement (also an EC requirement)

E C Member States: Austria, Belgium, Bulgaria, Cyprus, Czech Rep., Denmark, Estonia, Finland, France, Germany, Greece, Hungary, Ireland, Italy,
Latvia, Lithuania, Luxembourg, Malta, Netherlands, Poland, Portugal, Romania, Slovakia, Slovenia, Spain, Sweden, United Kingdom
2
Member Countries of Council of Europe (non-EC): Albania, Andorra, Armenia, Azerbaijan, Bosnia and Herzegovina, Croatia, Georgia, Iceland,
Liechtenstein, Moldova, Monaco, Norway, Russia, San Marino, Serbia and Montenegro, Switzerland, ‘the former Yugoslav Rep. of Macedonia’,
Turkey, Ukraine
1

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 92

Table 6
Number of animals used in toxicological and other safety evaluations

6.3 EC legislation including
European Pharmacopoeia
(requirements)

6.4 Member Country of
Council of Europe (but not
EC) legislation2

6.5 Other legislation

6.6 Any combination of
5.2/ 5.3/ 5.4/ 5.5

6.7 No regulatory
requirements

6.8 Total

6.a		 Mice
6.b		 Rats
6.c		 Guinea-Pigs
6.d		 Hamsters
6.e		 Other Rodents
6.f		 Rabbits
6.g		 Cats
6.h		 Dogs
6.i			 Ferrets
6.j			 Other Carnivores
6.k		Horses, donkeys and
cross breds
6.l			 Pigs
6.m Goats
6.n		 Sheep
6.o		 Cattle
6.p		 Prosimians
6.q		 New World Monkeys
6.r		 Old World Monkeys
6.s		 Apes
6.t		 Other Mammals
6.u		 Quail
6.v.		 Other birds
6.w Reptiles
6.x		 Amphibians
6.y		 Fish

60
60
12
-

-

-

2
2
-

1.947
35.328
40
80
2.804
362
-

655
2.566
559
26
46
-

2.664
37.954
613
80
2.830
408
-

-

-

-

-

37
6.142

20
64

37
20
6.206

6.z		 Total 2009

132

-

-

4

46.740

3.936

50.812

6.1 Species

6.2 National legislation
specific to a single EC
Member State1

Regulatory requirements versus species

Examples
6.2		 France is testing due to a UK (or FR) specific requirement
			Note: columns 6.2 - 6.5 refer to the legislation imposing that the test be carried out and not to the body which has issued the actual test method,
guideline or protocol a test required by French legislation and carried out in Belgium according to an ISO protocol must be coded as a national
(FR) legislative requirement and be entered into column 5.2 in the tables submitted by Belgium.
6.3		 UK is testing according to EC legislation
6.4		 Spain is testing due to a Norwegian requirement
6.5		 Poland is testing due to a US specific requirement
6.6		 Germany is testing due to a Swiss requirement (also an EC requirement)

EC Member States: Austria, Belgium, Bulgaria, Cyprus, Czech Rep., Denmark, Estonia, Finland, France, Germany, Greece, Hungary, Ireland, Italy,
Latvia, Lithuania, Luxembourg, Malta, Netherlands, Poland, Portugal, Romania, Slovakia, Slovenia, Spain, Sweden, United Kingdom
2
Member Countries of Council of Europe (non-EC): Albania, Andorra, Armenia, Azerbaijan, Bosnia and Herzegovina, Croatia, Georgia, Iceland,
Liechtenstein, Moldova, Monaco, Montenegro,Norway, Russia, San Marino, Serbia, Switzerland, ‘the former Yugoslav Rep. of Macedonia’,
Turkey, Ukraine
1

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 93

Table 7
Number of animals used in toxicological and other safety evaluations

7.3 Skin irritation

7.4 Skin sensitisation

7.5 Eye irritation

7.a		 Mice
7.b		 Rats
7.c		 Guinea-Pigs
7.d		 Hamsters
7.e		 Other Rodents
7.f.		 Rabbits
7.g		 Cats
7.h		 Dogs
7.i			 Ferrets
7.j			 Other Carnivores
7.k		 Horses, donkeys and cross breds
7.l			 Pigs
7.m Goats
7.n		 Sheep
7.o		 Cattle
7.p		 Prosimians
7.q		 New World Monkeys
7.r		 Old World Monkeys
7.s		 Apes
7.t		 Other Mammals
7.u		 Quail
7.v		 Other birds
7.w Reptiles
7.x		 Amphibians
7.y		 Fish

661

173
337
330

7.2.3
Non lethal
clinical signs
methods
157
3.383
43
118
198
26
2.013

200
12
108
-

1.632
558
-

83
-

7.z		 Total 2009

661

840

5.938

7.1 Spieces

7.2 Acute and sub-acute
toxicity testing methods
(including limit test)

Types of tests versus species

7.2.1
LD50, LC50

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

7.2.2
Other lethal
methods

320

2.190

83

Zo doende 2009 | 94

7.6 Sub- chronic and
chronic toxicity

7.7 Carcino- genicity

7.8 Develop- mental
toxicity

7.9 Muta- genicity

7.10 Repro-ductive
toxicity

7.11 Toxicity to aquatic
vertebra-tes not included
in other columns

7.12 Other

7.13 Total

2.029
179
3.202

248
-

19.631
-

383
598
-

9.305
1.468
-

-

71
2.471
80
1.053
31
11
20
-

2.664
37.954
613
80
2.830
408
37
20
6.206

5.410

248

19.631

981

10.773

-

3.737

50.812

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 95

Table 8
Number of animals used in toxicological and other safety evaluations

8.5 Eye irritation

61

1.107

28

8.a		Products/ substances or devices for
humanmedicine and dentistry and for
veterinary medicine

-

317

8.2.3
Non lethal
clinical signs
methods
1.988

8.b		Products/ substances used or intended to
be used mainly in agriculture
8.c		Products/ substances used or intended to
be used mainly in industry
8.d		Products/ substances used or intended to
be used mainly in the household
8.e		Products/ substances used or intended to
be used mainly as cosmetics or toiletries
8.f		Products/ substances used or intended to
be used mainly as additives in food for
human consumption
8.g		Products/ substances used or intended to
be used mainly as additives in food for
animal consumption
8.h		Potential or actual contaminents in the
general environment which do not appear
in other columns
8.i			 Other toxicological or safety evaluations

-

-

40

60

-

-

184

193

1.687

192

1.058

46

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

140

6

-

9

-

-

60

-

25

-

477

330

2.019

-

-

-

8.j			 Total 2009

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

8.2.2
Other lethal
methods

8.4 Skin sensitisation

8.2.1
LD50, LC50

8.3 Skin irritation

8.2 Acute and sub-acute
toxicity testing methods
(including limit test)

8.1 Products

Types of tests versus products

-

-

4

1

-

-

661

840

5.938

320

2.190

83

Zo doende 2009 | 96

8.6 Sub- chronic and
chronic toxicity

8.7 Carcino- genicity

8.8 Develop- mental
toxicity

8.9 Muta- genicity

8.10 Repro-ductive
toxicity

8.11 Toxicity to aquatic
vertebra-tes not included
in other columns

8.12 Other

8.13 Total

1.292

246

589

220

2.222

-

3.440

11.510

246

-

384

40

-

-

1

771

112

-

18.658

561

5.416

-

108

28.215

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

358

-

-

118

3.135

-

147

3.913

200

-

-

-

-

-

-

285

3.202

-

-

-

-

-

-

6.028

-

2

-

42

-

-

41

90

5.410

248

19.631

981

10.773

-

3.737

50.812

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 97

Bijlage 3
Lijst met specificaties
diersoorten
Andere knaagdieren

Amfibieën

Bosmuis, Europese hamster, wilde en moerascavia,
chinchilla, (Mongoolse) gerbil, katoenrat, korenwolf,
noordse woelmuis en veldmuis.

Klauwkikker, Italiaanse kamsalamander, kamsalamander,
luipaardkikker, pad.
Vissen

Andere vleeseters

Gewone zeehond en nerts.
Nieuwewereldapen

Breedneusapen (Ceboidea) zoals marmoset.

Afrikaanse meerval, Afrikaanse barbeel, Australische paling,
cycliden, driedoornige stekelbaars, diklipharder, Europese
paling, fathead, forel, geelstaart, goudvis, goudwinde gup,
harder, hondsvis, karper, meerval, paling, regenboogforel,
rijstvis, sneep, snoekbaars, steur, tarbot, tilapia,
riviertrekvissen,tong, zebravis en zonnebaars.

Oudewereldapen

Smalneusapen (Cercopithecoidea) zoals de resusaap,
beermakaak, java-aap (of cynomolgus).
Andere zoogdieren

Meervleermuis, mol, lama, vetstaartbuidelspitsmuis.
Andere vogels

Brandgans, bonte vliegenvanger, duif, drieteenmeeuw,
drieteenstrandloper, eend, gans, gele kwikstaart, goudplevier, grasparkiet, grauwe gans, grauwe kiekendief, grutto,
(wilde) kalkoen, kanarie, kanoet, kauw, kemphaan, kleine
zwaan, kokmeeuw, kolgans, koolmees, lepelaar, nachtzwaluw, papegaai, pimpelmees, postduif, rosse grutto,
rotsstrandloper, spreeuw, stadsduif, valkparkiet, veldleeuwerik, wilde eend en zebravink.
Reptielen

Baardagaam, leguaan, schildpad, doodsadder, (ZuidAmerikaanse) ratelslang, cobra, Indochinese cobra,
koningscobra, rode spuwende cobra, tijgerslang en de
oxyuranus (inland taipan).

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 98

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 99

nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Zo doende 2009 | 100

Zo doende 2009

Zo doende 2009
Jaaroverzicht over dierproeven en proefdieren

De Algemene Inspectiedienst (AID), Plantenziektenkundigedienst (PD) en Voedsel en Waren Autoriteit (VWA)
fuseren op 1 januari 2012.
Als voorbereiding op de fusie hebben zij hun organisaties
bijeengebracht tot een tijdelijke werkorganisatie:
nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA).
Dit is een uitgave van:
nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit
Prinses Beatrixlaan 2
Postbus 19506 | 2500 cm Den Haag
t 070 448 48 48
f 070 448 47 47
www.nieuwevwa.nl

Jaaroverzicht over dierproeven en proefdieren

De AID, PD en VWA bouwen aan
één nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

proefdieren, welzijn, ziekte, vis, veiligheid, fok,
onderwijs, biotechnologie, muis, toezicht, wet,
onderzoek, verzorging, gedrag, toezicht, vaccin,
veiligheid, doel, ziekte, welzijn, biotechnologie,
muis, vaccin, onderwijs, toetsing, onderzoek,
medicijn, verzorging, vaccin, toezicht, medicijn,
huisvesting, konijn, ongerief, proefdieren, vis,