Resultatenonderzoek
Plan van Aanpak 65% AEEA

Resultatenonderzoek
Plan van Aanpak 65% AEEA

Auteur(s):
Michiel Kort
Maxine van Grootel

In opdracht van:
Ministerie van IenW
Plaats, datum:
Rotterdam, 5 oktober 2020
Status:
Eindrapportage

Rebel Next Economy bv
Wijnhaven 23
3011 WH Rotterdam
Nederland
+31 10 275 59 95
info@rebelgroup.com
www.rebelgroup.com

3/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

Inhoudsopgave
1. Situatieschets

4

1.1 Plan van Aanpak

4

1.2 Naar 65% inzameling: de ‘distance to target’ en de ‘potentie’ van de inzameling van AEEA

4

1.3 Kostenraming uitvoering PvA65%

5

1.4 Scope van het resultatenonderzoek

5

2. Terugblik & behaalde resultaten

7

2.1 Acties uit het Plan van Aanpak

7

2.2 Werkgroep versterking Inzameling

8

2.2.1 Samenvatting acties

8

2.2.2 Behaalde resultaten

8

2.2.3 Conclusie acties lekstroom restafval

10

2.3 Lekstroom Binnenland

10

2.3.1 Samenvatting acties

10

2.3.2 Behaalde resultaten

11

2.3.3 Conclusie lekstroom binnenland

11

2.4 Lekstroom Buitenland

12

2.4.1 Samenvatting acties

12

2.4.2 Behaalde resultaten

13

2.4.3 Conclusie lekstroom buitenland

13

2.5 Overige acties

13

2.5.1 Conclusie overige acties

14

2.6 Kwantitatieve resultaten 2019

15

2.6.1 Monitoring export voor hergebruik zorgt voor correctie POM

15

2.6.2 Inzamelcijfers Nationaal WEEE Register

15

3. Vooruitblik

17

3.1 Samenvatting van geplande initiatieven

17

3.2 Trends en ontwikkelingen

17

4. Aanbevelingen voor verhoging van de inzameling

19

4.1 Methodieken en concepten

19

4.2 Randvoorwaarden en beleid

20

4.3 Toezicht en handhaving

22

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

1. Situatieschets
1.1 Plan van Aanpak
Naar aanleiding van het verzoek van de toenmalige staatssecretaris Dijksma van Infrastructuur en Milieu
aan de voorzitter van het Monitoringsberaad en een uitgevoerde evaluatie over het functioneren van de
organisatie van producentenverantwoordelijkheid1 hebben de gezamenlijke producentenorganisaties2
het Plan van Aanpak ter verhoging van het inzamelpercentage Afgedankte Elektrische en Elektronische
Apparatuur (AEEA)3 opgesteld (in het vervolg PvA65%).
Het uitgangspunt van het PvA65% was het gerealiseerde inzamelpercentage van 45%4, zoals
gerapporteerd door het Nationaal WEEE Register (hierna NWR) over 2016 te verhogen naar 65% in 2019.
Om deze kloof te dichten richt het PvA65% zich op drie zogenaamde lekstromen:
i.

Lekstroom restafval; meer AEEA inzamelen dat nu nog in het restafval terechtkomt.

ii.

Lekstroom binnenland; voorkomen dat huishoudelijk en professioneel AEEA in het ‘grijze
circuit’ terechtkomt.

iii.

Lekstroom buitenland; zicht houden op de stroom die voor hergebruik naar het buitenland
wordt geëxporteerd.

Het inzamelresultaat wordt onder de Europese WEEE Richtlijn en de Regeling AEEA gemeten in
procenten van de op de Nederlandse markt gebrachte hoeveelheid elektrische en elektronische
apparatuur. De hoeveelheid op de markt gebracht voor een jaar (hierna: Put on Market, of POM) wordt
bepaald door het gemiddelde te nemen van de POM van de drie voorgaande jaren (X-1, X-2 en X-3).
Zowel de POM als de inzameling wordt op basis van gewicht gemeten. Vanaf 2016 wordt gerekend met
dit driejarig gemiddelde voor de bepaling van het inzamelpercentage.

1.2 Naar 65% inzameling: de ‘distance to target’ en de ‘potentie’ van de
inzameling van AEEA
Het beleid van de producentenorganisaties om aan de 65% inzamelingsdoelstelling te voldoen in 2019
is gebaseerd op een aantal analyses die de huidige inzameling relateren aan de potentie en de extra
benodigde inzameling. Op basis van de huidige inzameling, de POM en de inzameldoelstelling van 65%

1 De DG Milieu en Internationaal van het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft in februari 2017 ABDTOPConsult de
opdracht verleend om de uitvoering en de werking van het Convenant Monitoringsberaad WEEE te evalueren.
2 Stichting Bruingoed, Stichting ICT Milieu, Stichting LightRec Nederland, Stichting Metalektro Recycling, Stichting RTA, Stichting
Verwijdering Elektrische Gereedschappen, Wecycle, Weee Nederland, Stichting Witgoed en Stichting Zonne-energie Recycling
Nederland.
3 Plan van aanpak ter verhoging van het inzamelpercentage AEEA; 2018.
4 Als zonnepanelen buiten beschouwing worden gelaten in het aandeel op de markt gebracht is het inzamelpercentage voor
2016 48%. De rationale hierachter is dat zonnepanelen nieuwe producten zijn die op de markt zijn gebracht en de eerste jaren
nog niet in grote hoeveelheden ingezameld gaan worden.

4/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

is de afstand bepaald die overbrugd moet worden om de inzameldoelstelling te behalen (de
zogenaamde ‘distance to target’, hierna: DTT).
In 2016 is 155.000 ton AEEA ingezameld en de POM op basis van het driejarig gemiddelde is 343.000
ton. Dit leidt tot het inzamelpercentage van 45 procent. Om de inzameldoelstelling van 65 procent in
2019 te halen, zou er 223.000 ton ingezameld moeten worden. De DTT is daarmee afgerond 70.000 ton.
De totale potentie van de extra inzameling is op basis van verschillende kwantitatieve en kwalitatieve
onderzoeken5 ingeschat op 184.000 ton. Er is dus ruim minder dan de helft van de totale potentie nodig
om de doelstelling van 65% te behalen. Voor de drie lekstromen zijn de DTT en de potentie weergegeven
in tabel 1. Lekstroom Binnenland heeft de grootste potentie (60%).
Lekstroom

Distance to Target (DTT)

Potentie

i.

Restafval

20.000 ton

30.000 ton

ii.

Lekstroom binnenland

40.000 ton

110.000 ton

iii.

Lekstroom buitenland

10.000 ton

44.000 ton

70.000 ton

184.000 ton

Totaal

Tabel 1: DTT en potentie per lekstroom
In het PvA65% wordt aangegeven dat het niet realistisch is om te verwachten dat deze lekstromen
volledig kunnen worden geabsorbeerd, maar als alle ketenpartners zich inzetten voor een integrale
uitvoering van het Plan van Aanpak moet het haalbaar zijn om de DTT te overbruggen. Het zogenaamde
‘all actors principe’ is een belangrijk uitgangspunt voor de haalbaarheid van het PvA65%. Het gewenste
eindresultaat kan alleen bereikt worden als alle partijen in de keten daaraan volledig en tijdig meewerken
en de verantwoordelijkheid nemen die past bij hun rol6.

1.3 Kostenraming uitvoering PvA65%
De jaarlijkse kosten voor de uitvoering van de acties uit het PvA65% worden geraamd op een bedrag
tussen de €10 en €15 miljoen. Voor uitvoering van de acties onder lekstroom (i) wordt €8 miljoen
verwacht, voor stroom (ii) €5 miljoen en voor stroom (iii) €150 duizend. Deze kosten komen grotendeels
boven

op

de

kosten

die

partijen

al

maken.

De

kosten

worden

gedragen

door

de

producentenorganisaties, waarbij het uitgangspunt is dat de kosten per organisatie passen binnen de
bestaande kosten-batenstructuur van de organisatie. De exacte kosten hangen samen met de nadere
uitwerking van het PvA65%.

1.4 Scope van het resultatenonderzoek
Het onderzoek en deze rapportage zijn gericht op het maken van een overzicht van de inhoudelijke
resultaten die met de uitvoering van het PvA65% zijn bereikt. Daarnaast wordt rekening houdend met
(externe) ontwikkelingen een aantal aanbevelingen gedaan voor de verbetering van de inzameling.

5 The Global E-waste Monitor 2017, United Nations University (UNU), International Telecommunication Union (ITU) en
International Solid Waste Association (ISWA); E-waste in restafval, Witteveen+Bos, 2017.; WEEELABEX-verwerking groot witgoed,
Hoffmann Bedrijfsrecherche, 2017.
6 Zie bijvoorbeeld PvA65%, pagina 2, managementsamenvatting.

5/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

Hierbij wordt gekeken naar ontwikkelingen op het vlak van inzameling die van waarde kunnen zijn voor
de realisering van het wettelijke inzameldoel.
Deze opdracht is daarmee niet gericht op het evalueren en beoordelen van de organisatie van
producentenverantwoordelijkheid AEEA en het doen van aanbevelingen over een toekomstige
organisatie. Over een eventuele uitvoering van een dergelijke evaluatie wordt in een apart traject
besloten. Het functioneren van de organisatie is wel een mogelijke verklaring voor waarom bepaalde
resultaten wel en waarom bepaalde resultaten niet zijn bereikt.
Deze rapportage is opgesteld op basis van dossier analyse en een beperkt aantal gesprekken. De
gesprekspartners zijn opgenomen in bijlage 1.

6/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

2. Terugblik & behaalde resultaten
2.1 Acties uit het Plan van Aanpak
Het PvA65% heeft de volgende concrete actiepunten geformuleerd om in 2018/2019 uit te voeren:
Om meer AEEA in te zamelen:
1.

Opzetten en implementeren van een communicatiestrategie.

2.

Verbeteren van de inzamelfaciliteiten.

3.

Invoeren van nieuwe inzamelmethodieken.

4.

Aanhaken van nieuwe ketenpartners.

Om binnenlandse lekstromen aan te pakken:
5.

Invoering van een afgifteplicht.

6.

Formaliseren van een inzamelstructuur met vergoeding voor eerste inzamelaars.

Om buitenlandse lekstromen aan te pakken:
7.

Invoering van een rapportageplicht op export voor hergebruik.

Overige acties:
8.

Eenduidig bepalen welke producten vallen onder de scope van de regels inzake afgedankte
elektr(on)ische apparaten, componenten, onderdelen etc.

9.

Vaststellen van operationele eisen, financiële waarborgen en andere kaders voor
producentenorganisaties.

Voor de uitvoering van deze actiepunten is een organisatiestructuur ontworpen met vier werkgroepen,
onder aansturing van een programma manager. De structuur, de verschillende werkgroepen en de
daaronder vallende acties staan weergegeven in figuur 1. In het vervolg van dit hoofdstuk bepreken
we de resultaten van de acties per werkgroep.

Figuur 1: organisatiestructuur PvA65%

7/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

8/30

2.2 Werkgroep versterking Inzameling

2.2.1 Samenvatting acties
De acties uit de Lekstroom Restafval zijn ondergebracht in de Werkgroep Inzameling. Een overzicht van
deelnemers is opgenomen in bijlage 2. Om te zorgen dat er minder AEEA in het restafval komt en deze
stroom AEEA op een gewenste manier wordt ingezameld, definieert het PvA65% een viertal acties die
gericht zijn op het verbeteren van de inzamelstructuur en het vergroten van het inzamelgemak voor
consumenten en professionele ontdoeners.
De eerste actie betreft het opstellen van een communicatiestrategie. Het doel van deze
communicatiestrategie was het via eenvoudige en eenduidige informatievoorziening naar de consument
en professionele ontdoener bereiken van een toename van het ingezamelde volume. In de
communicatie is onder meer aandacht besteed aan wat AEEA is, wat gewenste mogelijkheden van
(gescheiden) inleveren van AEEA zijn en waar de inleverpunten zich bevinden.
De tweede en derde actie zijn gericht op het vergroten van het ingezameld volume door het vergroten
van het inlevergemak voor consumenten en professionele ontdoeners. De tweede actie focust op de
inzamelfaciliteiten (bij gemeentelijke milieustraten, maar ook bij supermarkten en bedrijven zoals
bouwmarkten). Ideeën betreffen onder meer het uitbreiden van het aantal inzamelpunten (bij en in
samenwerking met de retail), het versterken van de bereikbaarheid en verruimen van openingstijden van
milieustraten.
De derde actie is gericht op het (door)ontwikkelen van inzamelmethodieken om de inzameling te
verhogen (o.a. de Best-Tas, retour geven aan pakketbezorgers7,8 of afgeven bij pick-up points). Het
vergroten van het inzamelvolume vraagt samenwerking met partijen die niet altijd zijn aangesloten bij
de uitvoering van het PvA65%. Daarom is een laatste actie gericht op het betrekken van nieuwe
ketenpartners, waarbij met name gekeken werd naar professionele ontdoeners en logistieke bedrijven
die elektrische apparaten bezorgen.

2.2.2 Behaalde resultaten

Actie uit PvA65%
1.

Resultaat

Doelstellingen uit actieplan versus behaalde resultaat

OPZETTEN

Implementatie van koepelcampagnes en productgerichte campagnes

GECOÖRDINEERDE

√

Communicatiecampagne ‘Heel Holland Recyclet’; campagne targets qua bereik9 behaald.

COMMUNICATIE-

√

45% naamsbekendheid van de Nationale Recycleweek (Heel Holland Recyclet).

STRATEGIE

7 Inwoners in heel Rotterdam en Den Haag kunnen oude, kleine elektrische apparaten mee teruggeven aan Cycloon
Fietskoeriers wanneer er een pakket aan de deur bezorgd wordt. https://www.weeelectric.nl/
8 Bij bezorging door een Premium Pick-up Partner kunnen oude apparaten meegeven worden aan de bezorger.
https://www.watismijnapparaatwaard.nl/premium-pick-up-partners
9 Doelstellingen voor campagne waren op bereik, clicks en impressies.

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

√

9/30

Partijen hebben allen via eigen communicatie bijgedragen aan campagne met
onlinecommunicatie, persberichten en nieuwsbrieven. Dit is d.m.v. een communicatiekit10
uniform door alle partijen gecommuniceerd.

√

Tweemaal een pr-moment (“onzichtbare afvalberg” & vlogs van o.a. Minister11)

Communicatiestrategie integreren met bestaande en nieuwe inzamelmethodieken:
√

Het online platform ‘Heel Holland Recyclet’12 heeft inzamelpunten voor inzameling van
AEEA bij elkaar gebracht om vindbaarheid voor consument te verbeteren, over alle
ketenpartijen heen (o.a. retail, gemeenten, kringlopen, milieustraten).

√

De bestaande inzamelinitiatieven zijn actief gecommuniceerd op het onlinecampagne
platform, en via achterban en promotie verspreid.

Inventarisatie van verbetering van infrastructuur:

2.

√

Verkenning mogelijkheden door producentenorganisaties en NVRD uitgevoerd.

o

Er liggen kansen en er zijn acties geweest, maar er zijn ook knelpunten (AEEA is maar een

VERBETEREN
BESTAANDE
INZAMEL
FACILITEITEN

van de stromen, de milieuvergunning i.r.t. bedrijfsmatige ontdoeners).
√

Aantal inleverpunten voor consumenten bij retail is toegenomen.

Implementatie van verbeteringen via convenant of wetgeving
o

Een klein aantal gemeenten heeft maatregelen genomen en veranderingen doorgevoerd.
Nadere afspraken om dit vast te leggen zijn in bijvoorbeeld convenant zijn niet gemaakt. Er
is gekozen om in te zetten op communicatie (zie 1) en bekendheid met inzamelpunten.

Vaststellen van randvoorwaarden ten behoeve van opschaling van bestaande
pilotprojecten Weeelectric en Premium Pick-up Partner plus inventarisatie van mogelijke
andere inzamelmethodieken:

3.

√

Betrokkenen hebben nader onderzoek (en pilots) gedaan naar opschalingsmogelijkheden.

INVOEREN NIEUWE

√

De BEST-tas13 is breder uitgezet bij meerdere gemeenten.

INZAMEL-

√

ViaTim als nieuw initiatief; problemen met opschalen en organiseren funding.

METHODIEKEN

o

Gezamenlijke ontwikkeling van nieuwe methodieken en opschaling van al ontwikkelde
methodieken kwam niet goed van de grond binnen de werkgroep.

Implementatie van nieuwe methodieken
o

Beperkt ingevoerd (belscript voor kringloopbedrijven en aantal mobiele milieustraten voor
o.a. AEEA), geen methodieken opgeschaald.

Aan laten haken van nieuwe ketenpartners waaronder vertegenwoordigers van
professionele ontdoeners en logistieke bedrijven actief in bezorging EEA.
4.

AANHAKEN

√

Gedurende het proces zijn verschillende partijen aangehaakt. Zo zijn de Branchevereniging
Kringloopbedrijven Nederland (BKN) en de Vereniging Afvalbedrijven (VA) aangehaakt. Een

NIEUWE

overzicht van deelnemers is opgenomen in bijlage 2.

KETENPARTNERS
o

Er zijn verbindingen gelegd met professionele bedrijven (sloopbedrijven, installatiebranche)
en logistieke bedrijven (zie actie 2). Versterking en uitbreiding vraagt aandacht in de
toekomst.

10 https://www.heelhollandrecyclet.nl/communicatiekit/
11 https://twitter.com/MinIenW/status/1183681237225000961
12 www.heelhollandrecyclet.nl
13 BEST staat voor Boeken, kleine Elektrische apparaten, Speelgoed en Textiel. Deze spullen worden aan huis opgehaald met de
BEST-tas.

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

2.2.3 Conclusie acties lekstroom restafval
De acties hebben een aantal concrete resultaten opgeleverd. Veel aandacht is uitgegaan naar het
ontwerpen en het uitrollen van de campagne en het overkoepelende platform “Heel Holland Recyclet”.
Op aspecten als bereik, media-aandacht, naamsbekendheid en verbeterde vindbaarheid van
inzamelpunten is de campagne geslaagd. Een direct verband tussen de campagne en verbetering van
de inzameling is lastig te leggen. Daarnaast bleek het lastig om in een context waarin er concurrentie is
tussen partijen een eenduidige boodschap te communiceren.
In 2020 blijft het overkoepelende platform bestaan, zodat de campagne doorgang kan vinden. Vanuit
communicatie en marketing oogpunt heeft dat toegevoegde waarde. Het is immers van belang om de
consument (maar ook bedrijven) blijvend uit te leggen hoe ze met hun oude apparaten moeten omgaan.
In 2019 heeft de communicatie zich met name gericht op gezinnen met kinderen en 50-plussers, omdat
deze groepen de meeste apparaten in huis hebben. In het vervolg kunnen ook andere doelgroepen
(bedrijven of jongeren) worden aangesproken. Echter, gezien de onduidelijkheid over het effect van de
campagne op de inzameling zijn er twijfels over de gewenste intensiteit van de campagne.
Ook de acties gericht op het vergroten van het inlevergemak hebben resultaten opgeleverd. Zo zijn er
meer inleverpunten gekomen en hebben enkele gemeenten maatregelen genomen op de milieustraten.
Ook werd een aantal knelpunten ervaren om hiermee verder te gaan (bijvoorbeeld de bestaande
milieuvergunning). De aanvankelijke focus op maatregelen van gemeenten stond niet altijd in
verhouding tot het verwachte extra inzamelvolume dat dit kon opleveren. Het adviseren van gemeenten
op het gebied van mogelijkheden voor het vergroten van het inlevergemak en het laten zien van goede
voorbeelden op dit terrein zijn elementen om te continueren in de uitvoering.
Het structureel verder brengen van nieuwe inzamelmethodieken is niet goed gelukt. Er is weliswaar
gewerkt aan doorontwikkeling en er zijn voldoende ideeën bij de individuele partijen, maar van
opschaling en verdere implementatie is het binnen de context van de werkgroep niet gekomen.
Daarvoor zijn verschillende verklaringen te geven, zoals de soms problematische financiële haalbaarheid
en onvoldoende samenwerking tussen concurrerende partijen zoals Weee Nederland en Wecycle.
De laatste actie het aanhaken van ketenpartijen heeft geleid tot betrokkenheid van een aantal
organisaties. In het vervolg kan de samenwerking met professionele ontdoeners en logistieke partijen
verder geïntensiveerd worden.

2.3 Lekstroom Binnenland

2.3.1 Samenvatting acties
De acties uit het PvA65% van de Lekstroom Binnenland zijn ondergebracht in de Werkgroep Lekstromen
Binnenland. Het PvA geeft aan dat: “grote tonnages aan AEEA nog steeds op illegale wijze worden
vermengd en niet op gepaste wijze worden verwerkt”. Het formeel regelen van een afgifteplicht zou dit
moeten verhelpen. Op deze manier worden apparaten uit het ‘grijze circuit’ naar het ‘groene circuit’
gehaald en op de juiste wijze ingezameld en verwerkt. Het inzamelpercentage gaat hierdoor omhoog.

10/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

11/30

De afgifteplicht wordt opgelegd aan de eerste ontvangers, dat wil zeggen de partijen die afgedankte
apparaten ontvangen uit handen van consument of professionele gebruiker14. Zij worden daarmee
verplicht om de ontvangen AEEA af te geven aan WEEELABEX-gecertificeerde verwerkers, al of niet via
een producentenorganisatie en/of uitvoeringsorganisatie.
Om deze reden zijn er twee acties onder de lekstroom Binnenland vastgesteld. Ten eerste de invoering
van een afgifteplicht. Na het komen tot een definitie en kaders, is het de taak van het Ministerie van
IenW (met ILT als adviseur) om de plicht wettelijk te verankeren. Ten tweede het formaliseren van een
inzamelstructuur voor eerste inzamelaar door het ontwerpen van een vergoedingenmodel voor de
inzameling en de implementatie van het model.

2.3.2 Behaalde resultaten

Actie uit PvA65%

Score

Opmerkingen
Partijen komen tot definitie van afgifteplicht
√

5.

INVOEREN

De kaders hiervoor zijn vastgesteld en het invoeringstraject is in gang gezet

Ministerie IenW zorgt voor wettelijk kader van afgifteplicht, incl. boetestructuur
o

AFGIFTEPLICHT

Binnen de uitvoeringsperiode van het PvA65% is de afgifteplicht nog niet ingevoerd. De
inzet is om de afgifteplicht in januari 2022 in werking te laten treden.

o

Er is een handhavingstoets door ILT uitgevoerd. De verwerking van de resultaten wordt
voorgelegd in een consultatie die zo spoedig mogelijk zal worden geopend.

Ontwerp vergoedingenmodel van daaraan gekoppelde inzameling
√
6.

FORMALISEREN
INZAMELSTRUCTUUR

Er is een MRF-deal opgemaakt met alle partijen om een formele inzamelstructuur te
realiseren.

Implementatie van het nieuwe model
√

De deal is op 1 september 2019 ingegaan voor 1 jaar. De deal is verlengd tot 31-12-2020.

o

De uitvoering verloopt nog niet zoals beoogd. Een deel van de MRF-leden doet mee en de
administratieve organisatie staat nog niet.

2.3.3 Conclusie lekstroom binnenland
De afgifteplicht is een belangrijk uitgangspunt voor het behalen van de doelstelling in het PvA65%.
Impliciet is een dergelijke plicht er al (verwerking moet immers plaatsvinden door Weeelabexgecertificeerde verwerkers). Met het formaliseren van de afgifteplicht wordt dit duidelijker en expliciet
in de wet geregeld. Tijdens de uitvoeringsperiode van het PvA65% zijn stappen gezet naar oplossing
van het probleem. Het duurt nog wel even voordat deze plicht ook daadwerkelijk is ingevoerd mede
vanwege de koppeling met de (uitgestelde) invoering van de Omgevingswet. De vorm die nu is gekozen
voor de plicht – ontdoeners geven de apparaten af aan inzamelpunten – biedt nog geen garantie dat
de apparaten ook bij gecertificeerde verwerkers terecht komen. De verwerking zou nog steeds op een
niet verantwoorde manier plaats kunnen vinden. De positievere waarde die niet verantwoorde

14 Deze eerste ontvangers zijn o.a. gemeenten, retail, kringloopbedrijven, metaalinzamelaars, sloopbedrijven, installateurs,
recyclers, afvalbedrijven, refurbish bedrijven en WEEELABEX-gecertificeerde verwerkers.

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

verwerking doorgaans heeft ten opzichte van verantwoorde verwerking is een hardnekkige prikkel in
het systeem.
De MRF-deal is goedgekeurd met de afspraak dat de afgifteplicht er uiteindelijk komt. De MRF-deal legt
de vinger op de zere plek: verwerking van sommige productgroepen vindt nog veelvuldig op niet
verantwoorde manier plaats. Het doel van de deal is gewenst gedrag (verantwoorde verwerking)
stimuleren. De huidige deal (die is verlengd tot 31-12-2020) heeft nog niet het gewenste effect op het
extra inzamelvolume. Een deel van de leden doet mee, de organisatie komt gezien de veelheid aan
stichtingen (en te tekenen contracten) complex over en de vergoeding is laag ten opzichte van de
(doorgaans hogere) opbrengstmogelijkheden bij alternatieve verwerking. Daarbij wordt aangegeven dat
bij naleving van de afgifteplicht het betalen van een vergoeding niet nodig zou moeten zijn.

2.4 Lekstroom Buitenland
2.4.1 Samenvatting acties
De acties uit het PvA65% van de Lekstroom Buitenland zijn ondergebracht in de Werkgroep Lekstromen
Buitenland. Afgedankte apparaten die al geschikt zijn of geschikt kunnen worden gemaakt voor
hergebruik passen in de bedoeling van de Regeling AEEA. Er was ten tijde van het opstellen van het
PvA65% echter geen inzicht in het volume hergebruik. De afzetmarkt van apparaten die worden
hergebruikt, met name in de ICT en professionele markt, ligt voor het grootste deel in het buitenland.
Na export worden deze apparaten niet meer in Nederland ingezameld en verwerkt. Om hiermee
rekening te houden in de bepaling van het inzamelpercentage wordt het volume hergebruik voor export
in mindering gebracht op de POM. Het is daarom van belang dit volume te registreren en rapporteren.
Het volume export voor verwerking wordt al verplicht geregistreerd.
Ook is een heldere definitie nodig wat wel of niet een elektrisch apparaat is. Deze actie is ondergebracht
in de werkgroep Kaders. De werkgroep Lekstromen Buitenland zet zich in om onderzoek uit te voeren
om het aandeel hergebruik in het buitenland in kaart te brengen. Als onderdeel hiervan is er een
aanvraag voor rapportageplicht ingediend om het inzicht in de export voor verwerking te verbeteren.
Collectieve inzamelsystemen registreren deze export, die valt onder de Europese Verordening over
Overbrenging van Afvalstoffen (EVOA), al op basis van vrijwilligheid. Vrijwillige registratie heeft niet tot
het benodigde inzicht geleid. Dit heeft het Monitoringsberaad doen besluiten om een registratieplicht
in te stellen.

12/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

13/30

2.4.2 Behaalde resultaten

Actie uit PvA

Resultaat

Opmerkingen
Producentenorganisaties voeren onderzoek uit naar aandeel hergebruik dat in
het buitenland plaatsvindt en inventarisatie marktspelers in (met name)
professionele markt
√

Onderzoek uitgevoerd naar export voor hergebruik. Op basis hiervan kan er 21,2
Kton van de POM worden afgetrokken. Het inzamelpercentage zal door deze

7.

INVOEREN

correctie voor export hergebruik met ongeveer 2,5% toenemen. NWR zal deze

RAPPORTAGEPLICHT

correctie overnemen in de rapportage 2019.

EXPORT

IenW zorgt voor wettelijk kader ten behoeve van registratie van export van
producten voor hergebruik en verwerking in het buitenland
√

Vrijwillige registratie uit EVOA gaf niet voldoende inzicht. Het Monitoringsberaad
heeft daarom registratieplicht ingediend.

o

De registratie- en rapportageplicht voor export van AEEA voor hergebruik is
verankerd in de regeling AEEA. De ingangsdatum is 1 oktober 202015.

2.4.3 Conclusie lekstroom buitenland
De werkgroep heeft door middel van uitvoeringen van meerdere onderzoeken inzicht gekregen in de
omvang van de lekstroom export voor hergebruik in andere landen. Tot dat de registratieplicht in gaat,
zal dit onderzoek helpen bij het in beeld krijgen van de omvang van deze lekstroom. Met de aanpassing
van de POM is de voor deze lekstroom bepaalde DTT van 10.000 ton gerealiseerd.

2.5 Overige acties
Het PvA65% benoemt een tweetal overige acties. Deze zijn ondergebracht in de werkgroep Kaders. De
eerste actie betreft het afbakenen van wat AEEA is en het maken van een lijst van AEEA-producten. Op
basis van deze lijst moet duidelijkheid ontstaan over wat AEEA is, mede ingegeven door de open-scope
regeling. Deze actie was ook zonder het PvA65% uitgevoerd; dit moest sowieso gebeuren. De tweede
actie betreft het opstellen van kaders voor het reguleren van een markt waar meerdere
producentencollectieven en collectieve inzamelsystemen naast elkaar bestaan. Mogelijke onderdelen
hiervan zijn een systeem voor clearing en een duidelijke structuur voor de financiële zekerheid die
geboden moet worden door producenten.

15 Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, nr. IenW/BSK-2020/130328, houdende vaststelling/ tot
wijziging van de Regeling afgedankte elektrische en elektronische apparatuur in verband met de invoering van een Europese
verwerkingsstandaard en enkele andere aanpassingen

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

Actie uit PvA

Resultaat

14/30

Opmerkingen
Eenduidig bepalen van scope inzake elektrische en elektronische apparaten,

8.

DEFINIËREN
PRODUCTEN BINNEN
NIEUWE SCOPE

componenten, onderdelen, etc.
Opstellen en publiceren van een uitgewerkte naslaglijst met producten die
binnen de scope vallen.
√

Beide acties zijn uitgevoerd in een subwerkgroep met Ministerie, Wecycle en
WEEE NL.

Vaststellen van operationele eisen aan producentenorganisaties en onderlinge
verhouding (o.a. clearing).
√
9.

VASTSTELLEN KADERS
PRODUCENTEN

Discussies gevoerd en bijeenkomsten gehouden. O.a. Heisessie over clearing
met producenten in mei 2019.

Bepalen van uniforme opzet van financiële waarborg.
√

Producenten hebben input voor KRA en UPV geleverd.

2.5.1 Conclusie overige acties
Per augustus 2018 zijn enkele veranderingen in de regeling AEEA in werking getreden. Onder meer ten
aanzien van de categorisering van apparaten en de wijze van indeling van sommige apparaten (naar
grootte in plaats van soort). Het gevolg is dat er meer producten onder de regelgeving vallen; dit wordt
‘open scope’ genoemd. Ook producten met een elektrisch of elektronisch element worden voortaan als
apparatuur aangemerkt. Hierdoor is behoefte ontstaan om de scope eenduidig te bepalen en een lijst
met producten op te stellen die binnen de scope vallen. Deze nadere bepaling van de scope en de lijst
zijn in samenwerking tussen betrokken partijen opgesteld. Hierdoor is meer helderheid ontstaan. Deze
actie is binnen het kader van het PvA65% uitgevoerd, maar moest sowieso uitgevoerd worden gezien
de gewijzigde regelgeving.
De laatste actie kaders en randvoorwaarden voor producenten is niet tot stand gekomen zoals vooraf
beoogd. Dat heeft verschillende redenen. Onder andere externe Europese ontwikkelingen (besluit
uitgebreide producentenverantwoordelijkheid en implementatie kaderrichtlijn afvalstoffen (uiterlijk in
2023) waar rekening mee gehouden moest worden. Daarnaast hadden betrokkenen op dit punt regie
van de overheid verwacht. Door vele andere prioriteiten heeft IenW gedurende de looptijd van de
Werkgroep Kaders maar beperkt inbreng kunnen leveren. De georganiseerde discussiebijeenkomsten
hebben niet geleid tot vaststelling van operationele eisen ten aanzien van onder meer een nationaal
clearinghouse (voor de verdeling van de inzamelverplichting) en een financiële waarborg. Op basis van
de discussies en inzichten die in het kader van deze werkgroep zijn gevoerd, heeft een aantal partijen
het initiatief voor een toekomstige organisatie genomen. Dit is buiten het PvA65% opgepakt.

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

2.6 Kwantitatieve resultaten 2019
2.6.1 Monitoring export voor hergebruik zorgt voor correctie POM
De onderzoeken en inzichten die in de afgelopen 3 jaar zijn opgedaan en besproken in de werkgroep
lekstromen buitenland zijn verwerkt in het rapport “Monitoring Export for Reuse in the Netherlands”. Dit
is aangevuld met de methodische onderzoekservaring en kwantitatieve analyses door UNuniversity, een
internationaal toonaangevend instituut op het gebied van WEEE-flows onderzoek.
De raming van het volume export voor hergebruik bedraagt voor 2018 31 Kton met een bandbreedte
van 2,3 Kton. Deze uitkomst kan worden gebruikt als ‘onderbouwde raming’ als bedoeld in
uitvoeringsverordening 2017/699 van de Europese Commissie, waarin is bepaald dat export kan worden
afgetrokken van de POM. Na bespreking van deze uitkomsten in de werkgroep buitenland en in meer
detail met RWS en ILT is bepaald om de volumes “export voor hergebruik” die zijn onderbouwd met
hoge en midden kwaliteit data (en niet de lage kwaliteit) te gebruiken als correctie voor de POM. Dit
komt neer op 21,2 Kton. In de rapportage over 2019 heeft het NWR daarom 21,2 Kton van de POM over
2019 afgetrokken.

2.6.2 Inzamelcijfers Nationaal WEEE Register
Figuur 2 geeft de POM en de resultaten van de inzameling weer voor de jaren 2016-2019. Tussen 2016
en 2019 is de inzameling op basis van gewicht gestegen van 155 naar 199 Kton (een stijging van 7%).
Tegelijkertijd is de POM in deze jaren flink gestegen van 372 naar 639 Kton (een flinke stijging van 72%).
Hoewel er in absolute zin meer inzameling heeft plaatsgevonden, is het inzamelpercentage ten opzichte
van eerdere jaren gedaald. Het inzamelpercentage voor 2019 (berekend door de inzameling in 2019 te
delen door het drie-jaar gemiddelde van de POM voor 2016-2018) komt op 48%. Dit is inclusief de
correctie van het volume export van 21,2 Kton.
Het gewenste inzamelpercentage van 65% is daarmee in 2019 niet gehaald. Met de in 2019 behaalde
inzameling van 199 Kton is de distance-to-target ten opzichte van de voor export voor hergebruik
gecorrigeerde gemiddelde POM 67,650 ton. In tabel 2 zijn de kwantitatieve resultaten voor de jaren
2017-2019 weergegeven.

15/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

NWR resultaat 2019
60%

700,000
600,000

50%

49%

48%

50%

45%

500,000

40%

400,000
30%
300,000
20%

200,000

10%

100,000
-

0%
2016

2017
POM

2018
Inzameling

2019

% inzameling

Figuur 2 – POM en resultaten inzameling AEEA. Bron: NWR-rapportage 2019

POM (ton)

2017

2018

418,541

500,428

3-jaar gemiddelde (2016, 2017, 2018)

638,588
430,180

3-jaar gemiddelde gecorrigeerd voor volume export hergebruik
Inzameling (ton)

2019

409,690
170,849

184,947

198,649

% inzameling (ongecorrigeerd)

46%

% inzameling (gecorrigeerd voor volume export hergebruik)

48%

Groei POM (Year-on-Year)

13%

20%

28%

Groei inzameling (Year-on-Year)

10%

8%

7%

Target inzameling 65% (ton)

266,299

Distance to target (ton)

67,650

Tabel 2 – distance to target voor 2019. Bron: NWR-rapportage 2019

16/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

3. Vooruitblik
Voordat er wordt ingegaan op aanbevelingen, wordt een aantal voor 2020 (en 2021) geplande
initiatieven besproken. Ook wordt een aantal trends en ontwikkelingen toegelicht die naar verwachting
invloed hebben op AEEA en inzameling.

3.1 Samenvatting van geplande initiatieven
In het kader van de uitvoering van het PvA65% staat een aantal initiatieven en activiteiten in 2020 en
2021 gepland. Deze worden per werkgroep toegelicht.

Werkgroep inzameling. In 2020 wordt het platform ‘Heel Holland Recyclet’ gecontinueerd. Tussen 12 en
18 oktober staat de Recycleweek gepland. Omdat het budget lager is dan afgelopen jaar vinden er
minder

communicatieactiviteiten

plaats.

Producentenstichtingen

hebben

een

aantal

eigen

communicatiemomenten of inzamelinitiatieven. Zo zijn er meerdere nieuwsbrieven, influencercampagnes op social media en inzamelactiviteiten door middel van acties met vlogs, schatkaarten,
puzzels of promo-displays. Ook is er een communicatiekit16 opgesteld met (promotie)materiaal voor
partijen om te gebruiken in de recycleweek.

Werkgroep Binnenland. De in 2019 gestarte MRF-deal loopt af in september 2020. Momenteel zijn er
gesprekken om de deal mogelijk te verlengen. De afgifteplicht staat vooralsnog gepland om in januari
2022 in werking te treden vanwege de koppeling aan de Omgevingswet.

Werkgroep Buitenland. De registratieplicht is in gang gezet en zal per oktober 2020 in werking treden.
De registratie- en rapportageplicht voor export voor hergebruik van EEA is verankerd in de Regeling
AEEA, de beoogde inwerkingtreding is 1 oktober 2020, effectief vanaf rapportage jaar 2021.

Werkgroep Kaders. Er zijn geen specifieke activiteiten voor deze werkgroep gepland. De
voorbereidingen voor een toekomstige organisatie vinden buiten het kader van deze werkgroep plaats.

3.2 Trends en ontwikkelingen
Forse stijging in POM
In de komende jaren wordt er wereldwijd een stijging van AEEA verwacht. De Global E-waste Monitor
laat zien dat het volume op de markt gebracht in 2019 ten opzichte van 2014 met 9.2MT is gestegen
(van 44.4MT in 2014 naar 53.6 MT in 2019)17. Dit is zo’n 7.3 kg per persoon. De verwachting is dat dit
nog verder zal stijgen naar 74.7 MT per 2030. Hoewel wereldwijd de meeste elektronica door Azië op de
markt wordt gebracht, loopt Europa voorop in POM per persoon (16.2kg per persoon). Met de verwachte
stijging in POM, zal er dus ook fors meer ingezameld moeten worden om de inzameldoelstelling te
bereiken.
Europese regelgeving
De Europese Commissie richt zich meer op elektronisch afval en het verlengen van de levensduur. De
Europese Commissie heeft aangegeven dat nieuwe doelstellingen voor afvalvermindering en
16 www.iedereenrecyclet.nl/communicatiekit
17 Global E-Waste Monitor, 2020.

17/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

duurzaamheidsregelgeving geïntroduceerd zullen worden om ervoor te zorgen dat producten die op
de EU-markt worden gebracht recycleerbaar, herstelbaar en ontworpen zijn om langer mee te gaan. In
het kader van het nieuwe plan is de Commissie voornemens om nieuwe wetgeving te presenteren om
de vernietiging van onverkochte duurzame goederen te verbieden en de eenmalige en voortijdige
veroudering van producten te beperken, met name gericht op elektronische apparaten.
Circulaire economie
Ook is er de verwachting dat bepaalde materialen in elektronica schaarste zullen ervaren en duurder
worden18. Deze schaarste zou hergebruik en terugwinning moeten stimuleren. Daarvoor is het wel van
belang dat recycling technologieën hierop ingericht worden. Een dergelijke ontwikkeling past goed
binnen een circulaire economie, waarbij ook het ontwerp zelf steeds meer aandacht krijgt om hergebruik
van materialen te stimuleren. In China is er al een recycler die meer kobalt produceert uit recycling dan
het land zelf uit mijnen haalt19.
Naast recycling is er ook steeds meer aandacht voor andere stappen binnen de circulaire economie,
zoals hergebruik, reparatie of het verlengen van de levensduur van apparaten. We zien meer repair
cafe’s, waar kapotte elektronische apparaten worden gerepareerd, gespecialiseerde winkels die
telefoons (of andere apparaten zoals computers) repareren en voor een lagere prijs verkopen en
tweedehands platforms. Ook worden elektronische apparaten via Kringloopwinkels verkocht of
gerepareerd. Het gebruik van elektronica als een service is ook in opkomst, zoals Signify dat licht
aanbiedt als een dienst in plaats van lampen verkoopt.
Het EU Action Plan Circular Economy20 wil ook de inzameling en verwerking van AEEA stimuleren. Zo
wordt de mogelijkheid voor een EU-brede terugnameregeling voor oude mobiele telefoons, tablets en
opladers onderzocht.
Zonnepanelen
Zonnepanelen worden al een aantal jaar op de markt gebracht. De inzameling van zonnepanelen is nog
beperkt gezien de verwachtingen van de levensduur. De POM van 2016-2018 bedroeg 64.922 ton, terwijl
de inzameling in 2018 maar 131 ton was. In de komende jaren zal er naar verwachting een groei in de
inzameling van zonnepanelen plaatsvinden. Daarom is het van belang dat er nu al goed wordt gekeken
naar circulaire oplossingen. Een voorbeeld is CIRCUSOL (‘circular business models for the solar power
industry’); een innovatie-actieproject gesubsidieerd door het Horizon 2020-programma van de Europese
Commissie.

18 https://pacecircular.org/sites/default/files/2019-03/New%2BVision%2Bfor%2BElectronics-%2BFinal%20%281%29.pdf
19 https://pacecircular.org/sites/default/files/2019-03/New%2BVision%2Bfor%2BElectronics-%2BFinal%20%281%29.pdf
20 https://ec.europa.eu/environment/circular-economy/pdf/new_circular_economy_action_plan.pdf

18/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

4. Aanbevelingen voor verhoging van de inzameling
Het PvA65% en de daarin genoemde acties zijn gericht op het bereiken van de inzameldoelstelling van
65%. Er zijn stappen gezet, maar de doelstelling is in de afgelopen jaren niet gehaald. Er is dus verdere
inspanning nodig van de ketenpartijen. In dit afsluitende hoofdstuk doen we – op basis van de gevoerde
gesprekken – een aantal aanbevelingen voor het verhogen van de inzameling. We maken hierbij
onderscheid tussen een drietal categorieën van aanbevelingen:
1.

Methodieken en concepten

2.

Randvoorwaarden en beleid

3.

Toezicht en handhaving

4.1 Methodieken en concepten
De analyse die ten grondslag ligt aan het PvA65% is volgens betrokken partijen nog steeds actueel.
Nederland heeft een goede inzamelstructuur. Een relatief groot volume van vooral wit- en bruingoed
wordt momenteel echter nog niet door Weeelabex-gecertificeerde bedrijven verwerkt, maar door
andere bedrijven. Dit volume wordt dus wel verwerkt, maar telt niet mee voor de ‘formele’ inzameling.
Voorname prikkel voor partijen om dit te doen is de relatief grotere verdiencapaciteit van dit materiaal
door het ‘te shredderen’ in plaats van het in overeenstemming met Weeelabex te verwerken. We doen
de volgende aanbevelingen om inzamelconcepten gericht op dit grote volume verder te ontwikkelen en
te implementeren.
Verleng de MRF-deal en borg uitvoering en draagvlak
Om de reguliere inzameling te vergroten, is een deal gesloten waarin metaalhandelaren apparaten apart
houden, niet zelf verwerken en tegen een vergoeding afgeven aan een gecertificeerde verwerker. De
uitvoering loopt nog niet goed. Ook de MRF-leden dragen de deal nog onvoldoende; nog maar 25%
van de MRF-leden doet mee. Dit heeft deels te maken met de vergoeding (van 50 euro per ton) die nog
niet opweegt tegen de (doorgaans hogere) opbrengstmogelijkheden bij alternatieve verwerking. De deal
heeft nog niet tot een substantiële stijging van de tonnen geleid. We bevelen aan de deal te verlengen
(ook na 2020) in combinatie met het goed regelen van de uitvoering, het verhogen van de deelname
van de leden en het handhaven op niet Weeelabex-verwerking. Hiervoor staan zowel de overheid, de
sector als Wecycle en Weee Nederland aan de lat.
Ontwikkel concreet voorstel voor de invoering van een retourpremie
Een retourpremie beoogt door een andere benadering van de burger een betere inzameling van AEEA
te bewerkstelligen. Bij aankoop van een nieuw apparaat wordt een retourpremie geheven. Burgers
krijgen dit terug als zij een soortgelijk oud apparaat inleveren bij een retailer of bij de milieustraat.
Onderdeel van de premie is een recyclingbijdrage die de kosten van recycling zichtbaar maakt en zo de
bewustwording van de burger vergroot. Om dit te verduidelijken een voorbeeld. Stel dat de consument
€ 25 euro extra betaalt voor een koelkast dan krijgt hij niet dit gehele bedrag retour, maar bijvoorbeeld
€ 20. De overige € 5 is dan voor de verwerking.

19/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

Het voorstel van Weee Nederland en Urgenda voor een retourpremie op koel- en vrieskasten is politiek
bekrachtigd. Voordat de implementatie een feit is, moeten de voorstellen geconcretiseerd worden:
onder andere de te hanteren bedragen, de uitvoering en waar verantwoordelijkheden en kosten precies
komen te liggen. Daarnaast kunnen voorstellen ontwikkeld worden voor invoering van een dergelijke
premie op andere apparaten. Uit ons onderzoek komt naar voren dat partijen retourpremie vooral als
een oplossing zien voor grotere, zwaardere en of duurdere apparaten. Onder andere gezien het relatief
grote aandeel dat een retourpremie bij kleinere, lichtere en goedkopere apparaten vormt van de
kostprijs en de administratieve organisatie versus het effect op de inzameling. Bij het concretiseren van
de voorstellen is het goed om aansluiting te zoeken bij de Europese Commissie die onderzoek doet naar
een EU-brede regeling voor het terugnemen van of –kopen van oude mobiele telefoons, tablets en
opladers21.
Ontwikkel concrete voorstellen om het inlevergemak te vergroten en experimenteer daarmee
In de werkgroep inzameling zijn verschillende inzamelmethodieken aan de orde geweest en besproken.
Mede gezien de – volgens gesprekspartners soms – concurrerende setting of een gebrek aan financiële
middelen is het niet gelukt om de methodieken gezamenlijk verder uit te werken en op te schalen. Het
gaat dan bijvoorbeeld om concepten waarin postbezorgers ook (kleinere) elektrische apparaten zouden
meenemen of inleveren van apparaten bij ophaalpunten van pakketjes (viaTim). Aangezien er jaarlijks
nog steeds een behoorlijke hoeveelheid (ongeveer 30 Kton) klein AEEA in de restafvalbak verdwijnt, valt
hier winst te behalen. Dergelijke concepten kunnen de (online)retail ook helpen in de rol die ze wettelijk
verplicht zijn te vervullen (oud-voor-nieuw).
Ook via de ontwikkeling van inzamelconcepten bij retailers is winst te behalen. Er zijn de afgelopen jaren
meer inzamelpunten bij winkels gerealiseerd. Concepten waarmee retailers worden ontlast doordat niet
alleen de apparaten worden meegenomen, maar bijvoorbeeld ook de verpakkingen, zouden het
inzamelvolume kunnen vergroten. De AEEA kunnen naar de (sociale) sorteercentra en vervolgens
gecertificeerd worden verwerkt. Verpakkingen kunnen opnieuw (circulair) worden toegepast.
Van belang voor de effectiviteit van dergelijke concepten zijn inlevergemak voor burgers of ontzorging
van de retailer in combinatie met ‘prikkels’ om ‘inlevergedrag’ te stimuleren. Concepten kunnen in de
praktijk getest worden via pilots en experimenten.

4.2 Randvoorwaarden en beleid
Het uitgangspunt voor het kunnen waarmaken van de producentenverantwoordelijkheid is een overheid
die de juiste kaders schept. Een effectief stelsel voor producentenverantwoordelijk vraagt eigenlijk om
ketenverantwoordelijkheid. Alle partijen hebben een rol; het ‘all-actors-principe’ uit het PvA65%. Naast
de landelijke overheid ook gemeenten en de retail. Het is van belang alle partijen meer en op een actieve
manier bij de uitvoering te betrekken, zodat ze de verantwoordelijkheid meer voelen. We doen de
volgende aanbevelingen.
Zet communicatie gezamenlijk in als middel om het doel te bereiken
Er is over het algemeen tevredenheid met de communicatiecampagne die is opgezet en in 2019
uitmondde in de ‘Nationale Recycleweek’. Er zijn goede resultaten bereikt ten aanzien van kennis over,
21 https://ec.europa.eu/environment/circular-economy/pdf/new_circular_economy_action_plan.pdf

20/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

houding ten opzichte van en gedrag met betrekking tot AEEA. De campagne heeft veel aandacht
gekregen in de media. Het blijft van belang om de consument en het bedrijfsleven uit te leggen hoe ze
met hun oude apparaten moeten omgaan. Marketing en communicatie is een kwestie van doorgaan.
Daarnaast is het belang om duidelijk te zijn naar elkaar over de wederzijdse verwachtingen van een
komende campagne als middel om een doel te bereiken. Indirecte effecten op de inzameling zijn in
kaart te brengen, zoals meer bewustwording. En via een effectmeting kan in kaart gebracht worden of
en in welke mate burgers tot extra inzameling zijn aangezet. Het aantonen van een direct causaal
verband tussen campagne en stijging van de inzameling is lastig. Hier kunnen ook andere verklaringen
voor zijn.
In de communicatie is het daarnaast van belang om aandacht te besteden aan de eenduidigheid van
informatie. Er zijn bijvoorbeeld verschillende apps over inzameling die niet allemaal dezelfde of volledige
informatie geven over AEEA en wat daar allemaal onder valt. Naast het consumentenkanaal kan in de
communicatie apart aandacht gegeven worden aan professionele apparatuur (B2B).
In de communicatie ligt een rol voor alle partijen vanuit het ‘all-actors principe’. Dit betekent dat
producenten, retail en gemeenten een belangrijke rol spelen in de communicatie en voorlichting richting
de consument.
Voer de afgifteplicht zo snel als mogelijk in
De afgifteplicht is een belangrijke pijler onder het PvA65% en het behalen van de inzameldoelstelling
van 65%. Invoering staat nadrukkelijk op de agenda en de nodige voorbereidingen zijn getroffen. Gezien
de koppeling aan de invoering van de Omgevingswet, zal de invoering niet voor 1-1-2022 plaatsvinden.
Met deze aanbeveling willen we het belang van invoering benadrukken.
Heroverweeg de doelstelling: verbreding naar circulaire verwerking
De huidige doelstelling van 65% is gericht op de inzameling. In de praktijk is de wijze van bepaling –
een percentage van de hoeveelheid op de markt gebracht gemiddeld over een aantal jaren – complex
en niet voor elke productcategorie realistisch. Door levensduurverlenging en hergebruik geeft een
gemiddelde van de laatste drie jaar een steeds minder realistisch beeld. Ook zijn er veel nieuwe
producten op de markt (zonnepanelen en LED-producten) die je de eerste jaren niet terugverwacht.
De formulering van de kwantitatieve doelstelling verdient op een aantal punten heroverweging. Kijk
bijvoorbeeld ook naar kwaliteit van de inzameling en formuleer ook doelen over verwerking. Er mag
daarnaast ook meer aandacht komen voor de hogere stappen op de R-ladder. Productdesign, repareren
en producthergebruik blijven nu nog grotendeels buiten beschouwing. Ook verlengd gebruik speelt een
belangrijke rol om de keten beter te kunnen sluiten.
Stel als overheid eisen rondom verwerking bij inkoop, aanbesteding en subsidieverlening
De overheid speelt een belangrijke rol als inkopende partij of aanbestedende dienst voor (projecten
met) elektrische apparaten, als vergunningverlener en als subsidieverstrekker aan projecten. Vanuit deze
rol kunnen overheden eisen en randvoorwaarden stellen aan inzameling en verwerking van stromen
gebruikte apparaten, zoals lampen, armaturen en wit- en bruingoed bij bijvoorbeeld sloop en
nieuwbouw van panden. Bij verstrekking van overheidssubsidies (zoals SDE-subsidies) voor bijvoorbeeld
zonnepanelen is het van belang dat expliciet in de voorwaarden wordt opgenomen dat geborgd is dat
er aan de wettelijke AEEA-verplichting wordt voldaan. Ook bij het verlenen van een vergunning voor een

21/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

zonneweide kan dit als voorwaarde opgenomen worden. Hier is eenvoudig op te toetsen door in de bij
de aanvraag aan te leveren documentatie een bewijsstuk op te laten nemen waarin de producent zich
kenbaar maakt.

4.3 Toezicht en handhaving
In de vorige paragraaf werd het al benoemd. Om producenten hun verantwoordelijkheid te kunnen laten
nemen, is het van belang dat de overheid de juiste kaders schept. Daarbij gaat het niet alleen om beleid
en wettelijke kaders aan de voorkant, maar ook om toezicht en handhaving. In het kader van de
uitvoering van het PvA65% is een aantal belangrijke stappen gezet met betrekking tot beleid en kaders.
De afgifteplicht en de registratie/rapportageplicht voor export voor hergebruik zijn in voorbereiding,
maar nog niet ingevoerd. Goede uitvoering en naleving van regelgeving is ook geholpen met een
adequaat stelsel van toezicht en handhaving naast commitment bij de sector zelf om de regels niet te
overtreden. Op meerdere (milieu)beleidsterreinen komt naar voren dat het tot een goed werkend en
effectief toezichts- en handhavingsstelsel komen lastig en ingewikkeld is.
Ten tijde van het opstellen van het PvA65% is geconstateerd dat het toezicht op en de handhaving van
de regelgeving kon worden verbeterd. Dit is voor de verantwoordelijke partijen (ILT, Omgevingsdiensten
en Politie) aanleiding geweest om een aantal acties te starten. Zo is een gezamenlijke landelijke analyse
gemaakt, zijn de acties geïntensiveerd en is de capaciteit verhoogd. De ILT heeft binnen het programma
Afval een apart onderdeel ingericht voor toezicht en handhaving van AEEA. Deze prioriteitstelling
betekent dat er voor AEEA relatief meer capaciteit beschikbaar is ten opzichte van andere sectoren.
Uit de gesprekken met betrokken producentenorganisaties komt naar voren dat toezicht en handhaving
voor hen onvoldoende zichtbaar en effectief is. De beschikbare capaciteit en de frequentie van bezoeken
van bedrijven en instellingen wordt als laag ervaren. Er lijkt een situatie te zijn ontstaan waarin min of
meer gedoogd wordt dat apparatuur illegaal ingezameld en verwerkt wordt. Daarbij komt dat
handhavingsacties die zijn gehouden (o.a. bij Kringloopwinkels die repareerden) ook niet altijd in goede
aarde zijn gevallen bij betrokkenen. Om toezicht en handhaving te verbeteren doen we de volgende
aanbevelingen.
Vergroot de zichtbaarheid van de inspanningen
Partijen in het veld geven aan dat de activiteiten op het gebied van toezicht en handhaving voor hen
onvoldoende zichtbaar zijn. Dit terwijl de verantwoordelijke partijen meer prioriteit aan toezicht en
handhaving van AEEA hebben gegeven en ook positieve ontwikkelingen zien in bijvoorbeeld het
nalevingsgedrag. Wij bevelen aan de gezamenlijke aanpak, ontwikkelingen in het naleefgedrag en de
resultaten van acties en inspanningen meer en beter onder de aandacht te brengen bij de verschillende
ketenpartijen. Bijvoorbeeld als vast agendapunt bij het Monitoringsberaad en de Stuurgroep (of de
toekomstige

organisatorische

samenwerking

tussen

de

ketenpartijen).

Ook

kunnen

de

verantwoordelijke organisaties met presentaties, nieuwsberichten en/of rechtstreekse contacten met
ketenpartijen meer laten zien wat ze doen en wat het oplevert.
Verbeter de samenwerking tussen de voor toezicht en handhaving verantwoordelijke partijen
Toezicht op en handhaving van illegale inzameling en verwerking van elektronica is een gezamenlijke
taak van omgevingsdiensten (die hiernaast ook vergunningverlener zijn), ILT en de politie. De

22/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

bevoegdheden zijn deels overlappend en deels net iets anders. Zo zijn zowel de omgevingsdiensten als
ILT bevoegd voor controles op verwerking. Ook kunnen ILT, (een deel van) de omgevingsdiensten en de
politie strafrechtelijk optreden. Opsporing wordt gedaan door de politie en ILT. We bevelen aan om de
samenwerking tussen de instanties verder te verbeteren zodat er gezamenlijk meer effectiviteit behaald
kan worden. Door verbetering van de onderlinge samenwerking en de samenwerking met andere
instanties zoals douane en het landelijk meldpunt afvalstoffen (LMA) en door slim ICT-gebruik en
gecombineerde data-analyses kan de organisatie van toezicht en handhaving slimmer worden. Het
vooraf communiceren over te ondernemen acties en het in de praktijk effectueren van de in het kader
van de Landelijke Handhavingsstrategie gemaakte afspraken (een handelingsperspectief voor de
handhaver; na deze constatering, deze vervolgactie, etc.) kunnen de effectiviteit vergroten.
De eerste stappen naar verbetering van de samenwerking zijn gezet. Verdergaand verbeteren en
intensiveren is gewenst, maar tegelijkertijd complex gezien de veelheid aan partijen. Zo zijn er 29
omgevingsdiensten die eigen gemeenten en provincies als opdrachtgever hebben. En ook de politie is
(deels) regionaal georganiseerd. We raden aan het onderwerp ‘samenwerken om de effectiviteit te
vergroten’ onder de aandacht te brengen van de Commissie van Aartsen die onderzoek gaat doen naar
het verbeteren van de milieuhandhaving22. Het is van belang dat de overheid de juiste kaders schept
om de producenten dan aan te kunnen spreken op het wel of niet halen van de doelstelling.

22 https://www.vno-ncw.nl/weekbulletin/commissie-van-aartsen-houdt-systeem-milieuhandhaving-tegen-het-licht

23/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

Appendix 1 Gesprekspartners
1.
2.
3.

Senior-adviseur Netwerken ILT
Projectleider Inzameling en hoogwaardig hergebruik AEEA ILT
Bestuurssecretaris NVMP

4.

, Directeur Stichting Lightrec

5.

Projectdirecteur Weee Nederland

6.
7.
8.

Senior-beleidsmedewerker NVRD
, Algemeen directeur Wecycle
, Manager Duurzaamheid NLdigital en manager ICT Milieu

9.

, Adviseur van de MRF

10.

Programmamanager Duurzaamheid & Logistiek Thuiswinkel.org

11.

, Directeur Weee Nederland

12.

, Manager Stichting RTA

13.

Programmamanager Recycling Afvalstoffen ILT

14.

Directeur HKS metals

24/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

25/30

Appendix 2 Participanten organisatie uitvoering PvA65%
Naam

Organisatie

Werkgroep
Inzameling

Werkgroep
Binnenland

Wekrgroep
Buitenland

Kaders

Monitoringsberaad

X

x

x

x

x

x

RWS

x

Lightrec

x

NVRD

x

Wecycle

x

x

BKN

x

x

VAB

x

x

BKN

x

x

Wecycle

x

Min IenW

x

x

x

TechniekNL

x

x

x

RND

x

Stichting Bruingoed

x

RTA

x

NVRD

x

x

x

x
x

x

x

x

x

x
x

MRF

x

MRF

x

x
x

x

x

x

x

x

WEEE NL

x

x

RWS

x

x

FME

x

x

ILT

x

IenW

x

NWR

x

WEEE NL
NVMP

x

x

x
x

x

Stichting Witgoed

Stuurgroep

x

x

x

x

x

x
x

ILT

x

Wecycle

x

Thuiswinkel

x

x

WEEE NL

x

x

WEEE NL

x

x

Wecycle

x

x

Stichting ZRN

x

x

x

ILT

x

EERA

x

Min IenW

x
x

NL ICT Milieu

x
x

Producenten
Gemeenten en
NVRD

x
x

Recyclers
Retail en ecommerce

x
x

Min IenW
Onafhankelijk
Voorzitter

x

Rebel

x

x

x

x

x

x

Rebel

x

x

x

x

x

x

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

Appendix 3 Verdere toelichting uit het PvA65%
3.1 Afgifteplicht voor eerste ontvangers
Zoals aangegeven in hoofdstuk 1 heeft de in 2014 gekozen open marktbenadering niet geleid tot het
gewenste resultaat. De marktpartijen voor verwerking – en dan met name de metaalrecyclers – hebben
hun beoogde rol niet waargemaakt. Het volume dat zij zelf buiten de producentenorganisaties om
inzamelen en conform WEEELABEX verwerken en registreren is sinds 2014 niet toegenomen. Grote
tonnages aan AEEA worden nog steeds op illegale wijze vermengd en niet op gepaste wijze verwerkt8.
Een in te stellen directe afgifteplicht kan deze tekortkoming van het huidige systeem verhelpen. De
afgifteplicht wordt opgelegd aan de eerste ontvangers, dat wil zeggen de partijen die afgedankte
apparaten ontvangen uit handen van consument of professionele gebruiker9. Zij worden daarmee
verplicht om de ontvangen AEEA af te geven aan WEEELABEX-gecertificeerde verwerkers10, al of niet
via een producentenorganisatie en/of uitvoeringsorganisatie. De eerste ontvanger is daarbij verplicht
om AEEA separaat op te slaan, mag het AEEA niet mengen met andere afgedankte goederen en moet
kunnen aantonen dat het AEEA geleverd is aan een WEEELABEX-gecertificeerde verwerker. AEEA in de
administratie classificeren als metalen moet strafbaar zijn.
Handhaving
Een effectieve afgifteplicht van AEEA dient te worden vastgelegd in wetgeving die handhaafbaar
geformuleerd is. De afgelopen jaren is gebleken dat het huidige wettelijk kader ILT in de praktijk
onvoldoende handvatten biedt. Handhaving loopt naar eigen zeggen aan tegen een haast onmogelijke
bewijslast van ongepaste verwerking, wat mede geleid heeft tot het falen van een groot deel van de
huidige inzamelstructuur.
Er moet sprake zijn van een zeer eenvoudig en strikt zwart-wit kader zonder interpretatieruimte. Het
aantreffen van AEEA buiten de gepaste inzamelstructuur moet direct kunnen leiden tot (financiële)
sanctiemaatregelen, zowel voor eerste ontvangers als voor bedrijfsmatige gebruikers/ontdoeners van
professionele bedrijfsapparatuur. AEEA mag eenvoudigweg niet meer gemengd worden met andere
metaalstromen, worden aangetroffen en/of worden bewerkt en verwerkt.

3.2 Rapportageplicht bij hergebruik
Afgedankte apparaten die geschikt worden gemaakt voor hergebruik (gerefurbished) vinden een nuttige
bestemming en passen in de bedoeling van de Regeling AEEA.
Probleem in het huidige implementatiemodel is dat er geen inzicht bestaat in het volume van
hergebruik. De afzetmarkt van apparaten die worden hergebruikt, met name in de ICT en professionele
markt, ligt voor het grootste deel in het buitenland. Deze apparaten kunnen uiteraard in Nederland niet
meer worden ingezameld en verwerkt en het inzamelpercentage dient dan ook voor gerealiseerd
hergebruik te worden aangepast, door het volume hergebruik in mindering te brengen op de POM.
Daarom dient netto export van producten en garantiegoederen voor hergebruik te worden
geregistreerd.
Heldere definities

26/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

Om totale duidelijkheid te hebben over de inzameldoelstelling moet er een eenduidige definitie bestaan
over wat wel en niet een elektrisch apparaat is. Overheid en producenten dienen te komen tot een
eenduidige lijst van apparaten en onderdelen die vallen binnen de reikwijdte van de regeling.
Ook moet eenduidig worden vastgelegd wat verstaan wordt onder ‘voorbereiden voor hergebruik’ en
‘hergebruik’, inclusief een kader van welke activiteit wel en niet zonder een WEEELABEX- of Ceneleccertificering mag worden uitgevoerd.
Registratie export voor verwerking Analoog aan de export voor hergebruik zou ook het inzicht in de
export voor verwerking moeten worden verbeterd. Collectieve inzamelsystemen registreren deze export,
die valt onder de Europese Verordening inzake Overbrenging van Afvalstoffen (EVOA), al op basis van
vrijwilligheid. Het Monitoringsberaad en de overheid dienen een beroep te doen op andere
exporterende partijen om dit voorbeeld te volgen.

3.3 Gezamenlijke aanpak verbetering inzamelsysteem
Door consument en professionele ontdoener23 de juiste inzamelstructuur aan te bieden, zullen deze
gebruikers hun gedrag aanpassen en AEEA gescheiden aanbieden. Deze verbetering van de
inzamelstructuur zal de inzet van alle ketenpartners vergen.
Allereerst moet de gebruiker nog beter worden geïnformeerd over de mogelijkheden tot correct
inleveren van AEEA. Eenduidige communicatie die de consument continu wijst op de aanwezige
inzamelmogelijkheden zal breed uitgedragen moeten worden door alle ketenpartners. Daarbij moet
tevens gecoördineerd gebruik kunnen worden gemaakt van de reeds bestaande
communicatiemiddelen, zoals bevestigingsmails van retailbedrijven, aankondigingen binnen logistieke
apps en communicatiemiddelen van gemeenten. Gecoördineerde communicatie en educatie zijn
belangrijke schakels in het proces.
Vervolgens moeten de ketenpartners de consument voldoende en adequate inzamelfaciliteiten bieden.
Bestaande structuren moeten worden verbeterd, nieuwe inzamelmethodieken moeten worden
gefaciliteerd. Deze initiatieven worden ondersteund door de sterke maatschappelijke ontwikkeling naar
een meer circulaire maatschappij.
Producentenorganisaties spelen namens de producent een belangrijke rol als aanjager binnen de keten
bij de coördinatie, ondersteuning en uitvoering van de inzamelstructuur. Een groot deel van de
financiering komt voor rekening van de producentenorganisaties. Zij moeten kunnen rekenen op de
actieve inzet van de andere ketenpartners die de (potentiële) afgiftepunten voor de consument beheren.
Samen werken aan optimalisatie
Producentenorganisaties zullen met gemeenten moeten zoeken naar een optimalisatie van de
inzamelfaciliteiten, onder meer door:
• Verbetering van de bereikbaarheid van milieustraten door openingstijden af te stemmen op de
wensen van de deels werkende burger
23 In het vervolg zal vanwege de leesbaarheid enkel gesproken worden over ‘consument’ indien een ontdoener wordt bedoeld.
In veel gevallen kan ‘consument’ gesubstitueerd worden door ‘professionele ontdoener’.

27/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

•
•
•
•

MKB-bedrijven ruimer gebruik van milieustraten te bieden (bij apparatuur waarvan de markt
afdoende compliant is)
Inzet van meer kleinere, onbemande milieustraten die 24 uur per dag bereikbaar zijn,
Diftar-systemen te overwegen die een aantoonbaar beter scheidingsgedrag24 laten zien,
In grote steden aandacht te geven aan het uitsorteren van de AEEA-stroom in
nascheidingsinstallaties, in aanvulling op bronscheiding.

In samenwerking met de retail zullen producentenorganisaties grotere stappen moeten zetten:
• Verdere uitbreiding van fysieke inzamelpunten in en nabij winkels,
• Actief openstellen van logistieke brengsystemen van de retail voor terugname van AEEA,
• Betrekken en motiveren van logistieke serviceproviders om mee te werken aan inzameling aan huis
bij levering van webwinkelverkopen,
• Actieve steun van de retail aan pilotprojecten Weeelectric en Premium Pick-up.
Metaalinzamelaars zullen zich, net als andere eerste ontvangers, moeten houden aan de afgifteplicht.
Dit vraagt om een wettelijk kader en een gezamenlijke aanpak, die zowel een wortel als een stok omvat.
Producentenorganisaties en inzamelaars zullen overeenkomsten sluiten die de inzamelinspanningen van
de (metaal-) inzamelaars waardeert, de wortel. ILT zal toezien op de juiste handelwijze van inzamelaars,
ondersteund door een streng boetekader, de stok.
Branche-organisaties, die grote professionele ontdoeners vertegenwoordigen, zal worden gevraagd zich
aan te sluiten bij de ketenaanpak en de all actor verantwoordelijkheid. Het is zaak om ook een
ontdoenersverantwoordelijkheid te creëren, op basis van een afgifteplicht voor professionele
ontdoeners

3.4 Overheid faciliteert en kadert initiatieven
De overheid heeft een belangrijke faciliterende rol. Met duidelijke wet- en regelgeving kadert de
overheid initiatieven en voorkomt zij discussie en interpretatieverschillen in de implementatie daarvan.
Met name de heterogene groep van producentenorganisaties is gebaat bij duidelijke kaders aan hun
verantwoordelijkheid. Onderdelen zijn een clearingsysteem en een duidelijke structuur voor de financiële
zekerheid die geboden moet worden door producenten.
De invloed van Nederlandse producenten heeft ook zijn beperkingen. Zij zijn veelal de importeurs die
nagenoeg geen invloed hebben op het productieproces van het product dat in het buitenland
plaatsvindt. Zaken als ‘design for recycling’ en ‘design for re-use’ kunnen in de praktijk hoegenaamd niet
worden beïnvloed door de Nederlandse importeur. Deze ambitie tot verandering zal vanuit Europa
moeten worden aangejaagd.

24 Benchmark Huishoudelijk Afval 2016, NVRD, RWS Leefomgeving en Cyclusmanagement.

28/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

Over Rebel
No change without a Rebel
Rebels werken aan de vraagstukken van de toekomst op het gebied van duurzaamheid, transport,
gebiedsontwikkeling, zorg en de sociale sector. Wij maken impact, niet alleen als adviseur maar ook als
investeerder. Want wie gelooft in zijn eigen adviezen, investeert mee. Toegewijd aan het creëren van
verandering, initiëren en realiseren we ook onze eigen projecten. We leveren kwaliteit op het gebied
van o.a. strategisch advies & ontwikkeling, beleidsanalyses & evaluatie, partnership consulting &
contracten, financieel advies & modellering en investeren & fondsbeheer.
Samen buiten de lijntjes kleuren
Het Rebel-avontuur begon in 2002 met tien stoelen. Aan een grote ronde tafel besloten de eerste
Rebels – na een carrière bij adviesbureaus – een eigen onderneming te starten. Eentje zonder kaders,
hiërarchie en bazen. Een plek waarbinnen iedereen zijn beste zelf kan zijn. Alles wat we in ons hebben,
leggen we op tafel. Intrinsieke motivatie, de drang om verandering te brengen, inhoud en één focus:
impactvolle projecten realiseren, wereldwijd. Inmiddels werken we met meer dan 180 Rebels vanuit
onze kantoren in Rotterdam, Amsterdam, Antwerpen, Düsseldorf, Londen, Washington D.C., Nairobi,
Johannesburg, Mumbai, Manila en Jakarta.
Hoe we op die dag met elkaar begonnen, is hoe we vandaag werken voor en met onze
samenwerkingspartners: op basis van vertrouwen. In alles wat we doen – en dat is veel – is ons streven
om een positieve impact op de wereld te hebben. Op het raakvlak van publiek en privaat, omdat ons
Rebel-rode hart daar ligt waar maatschappelijke waarden en privaat ondernemerschap samenkomen.
Een ambitieuze doelstelling misschien, maar wel één die uitdaagt. We nodigen iedereen uit aan te
schuiven en onderdeel te worden van de verandering. Samen buiten de lijntjes kleuren. Als overheid,
bedrijf en individu.

www.rebelgroup.com

29/30

Resultatenonderzoek | Status: Eindrapportage

Michiel Kort

Maxine van Grootel

+31 6 53 41 68 59
Michiel.kort@rebelgroup.com

+31 6 40 94 45 85
Maxine.vanGrootel@rebelgroup.com

Rotterdam (HQ)

Amsterdam
Düsseldorf

Londen
Antwerpen
Washington D.C.

Mumbai

Nairobi
Jakarta

Johannesburg

Wijnhaven 23
3011 WH Rotterdam
Nederland
+31 10 275 59 95
info@rebelgroup.com
www.rebelgroup.com

Manila

30/30