Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 279

Zorg rond zwangerschap en geboorte

Nr. 22

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 januari 2012
Op 6 december 2011 heeft het lid Kooiman (SP) tijdens de Regeling van
Werkzaamheden gevraagd om een toelichting op de sluiting van
afdelingen verloskundige zorg in een aantal ziekenhuizen, in aanloop naar
een debat over de 7x24 verloskundige zorg. Inmiddels is hiertoe op
25 januari 2012 een Algemeen Overleg (AO) inzake zwangerschap en
geboorte gepland. In deze brief kom ik aan uw verzoek tegemoet. Gezien
de vergelijkbaarheid van de diverse aangedragen casussen en mijn rol als
systeemverantwoordelijke zal ik vooral mijn visie op de concentratie van
klinische verloskundige zorg in algemene zin beschrijven. Daarnaast zal ik
kort ingaan op lopende initiatieven inzake de klinische verloskundige zorg.
Als gevolg van de relatief hoge perinatale sterfte in Nederland heeft mijn
voorganger een aantal maatregelen genomen. Een van de maatregelen is
de instelling van een externe stuurgroep zwangerschap en geboorte. Deze
stuurgroep kreeg als opdracht om concrete en realistische voorstellen te
doen, om de zorg rond zwangerschap en geboorte te optimaliseren, zodat
waar mogelijk de perinatale sterfte en morbiditeit kan worden teruggedrongen. In december 2009 is het advies van de Stuurgroep zwangerschap en geboorte opgeleverd. In het stuurgroepadvies zijn normen
opgenomen, waarvan de naleving eraan moeten bijdragen dat de
babysterfte in Nederland wordt teruggedrongen. Een aantal daarvan is
inmiddels nader gedefinieerd1. Ik heb uw Kamer hier eerder over
geïnformeerd.

Het gaat hierbij om: de deelname aan
Perinatale Registratie Nederland (PRN), de
deelname aan Perinatale Audit Nederland
(PAN), de 15-minuten norm voor start van de
verloskundige behandeling in het ziekenhuis,
1 op 2 bewaking door gynaecoloog/artsassistent gynaecologie/klinisch verloskundige
en 1 op 1 begeleiding door obstetrie en
gynaecologie verpleegkundige.

Voor de implementatie van deze normen geldt een verschillend tijdpad.
Zoals ik u bij brief van 14 december 2011 (Kamerstuk 32 279, nr. 21),
inzake de rapportage van de stichting Perinatale Audit Nederland (PAN),
heb laten weten is de perinatale audit gedegen van de grond gekomen,
met zichtbaar resultaat. Uit dit rapport blijkt dat de babysterfte in de
afgelopen tien jaar met bijna 40% is gedaald. Ook de deelname aan de
Perinatale Registratie Nederland (PRN) is hoog, waarbij is afgesproken dat
alle betrokkenen uiterlijk 1 juli 2012 deelnemen. Daarnaast is overeenge-

kst-32279-22
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 279, nr. 22

1

1

komen dat vóór 1 juli 2012 alle ziekenhuisregio’s een expliciet en
functionerend verloskundige samenwerkingsverband (VSV) hebben.
Voor de 15 minutennorm en de bewakings- en begeleidingsnormen geldt
dat ze nog niet van kracht zijn, omdat er op dit moment onvoldoende
professionals beschikbaar zijn. De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) en de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) doen momenteel onderzoek naar wat op landelijk niveau
nodig is om aan alle normen te kunnen voldoen. Dit onderzoek moet
leiden tot een implementatieplan, inclusief een zorgvuldig gekozen
tijdspad. De uitkomsten van dit onderzoek zullen naar verwachting half
februari gereed zijn, waarna ik ze aan uw Kamer zal toezenden. Daarnaast
maakt de IGZ momenteel in alle ziekenhuizen een inventarisatie van de
mate waarin reeds aan de normen wordt voldaan en wat ziekenhuizen
nodig hebben om aan de normen te voldoen. De belangrijkste resultaten
van de inventarisatie zijn eveneens medio februari beschikbaar en ik zal u
deze daarna, voorzien van mijn beleidsreactie, zo spoedig mogelijk doen
toekomen.
Als gezegd zijn bovengenoemde acties van belang in het terugdringen
van de perinatale sterfte in Nederland. Door de genoemde acties en een
focus op kwaliteit en doelmatigheid is de afgelopen jaren in toenemende
mate sprake van specialisatie en soms concentratie van ziekenhuiszorg.
Ten aanzien van de kwaliteit en bereikbaarheid van klinische verloskunde
zijn landelijke criteria vastgelegd. Zo zijn in de Kwaliteitswet Zorginstellingen en in richtlijnen van de beroepsgroep eisen ten aanzien van
kwaliteit geformuleerd. Hier valt ook een deel van de eerdergenoemde
normen van de stuurgroep zwangerschap en geboorte onder. In de Wet
Toelating Zorginstellingen (WTZi) zijn eisen met betrekking tot de
toegankelijkheid van acute zorg (de 45-minutennorm) en eisen aan het
Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ) vastgelegd. In alle concentratievraagstukken houd ik betrokken partijen onverkort aan deze criteria.
Hierbij geldt voor betrokken partijen een heldere verantwoordelijkheidsverdeling. In eerste instantie ligt de verantwoordelijkheid van het bieden
van toegankelijke en verantwoorde zorg bij de zorgaanbieders zelf. Deze
zorgaanbieders dienen in overleg met de betrokken verzekeraar afspraken
te maken die ertoe leiden dat, ook in geval van concentratie van klinische
verloskundige zorg, de kwaliteit en toegankelijkheid blijft geborgd. De
zorgverzekeraar is immers op basis van zijn zorgplicht verantwoordelijk
voor een doelmatige inrichting van de zorg, waarbij kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid uitgangspunt zijn. Het ROAZ heeft de taak om,
wanneer «witte vlekken» in de voorzieningen ontstaan, in overleg met
betrokken partijen een oplossing te vinden. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) houdt toezicht op de kwaliteit van de zorg, waaronder
klinische verloskunde en de 45-minuten norm. Wanneer de inspectie ten
aanzien van de 45 minuten norm problemen signaleert die niet door
alternatieve oplossingen kunnen worden ondervangen, dan informeert zij
mij hierover.
In casuïstiek betreffende de klinische verloskunde houd ik vast aan de
bovenstaande lijn en verantwoordelijkheidsverdeling. Ik ben me er hierbij
van bewust dat de verplaatsing van ziekenhuiszorg, waaronder ook de
klinische verloskundige zorg, voor alle betrokkenen (zowel zorgverleners
als patiënten) gevolgen kan hebben. Dit kan soms leiden tot emotionele
discussies en ik vind het daarom ook belangrijk dat bij dergelijke
besluitvormingsprocessen alle relevante partijen betrokken en goed
geïnformeerd worden. Voor mij geldt echter dat de kwaliteit, toegankelijkheid en doelmatigheid van de klinische verloskundige zorg voorop
staat. Hier is ook de patiënt het meest bij gebaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 279, nr. 22

2

Het openhouden van verloskunde afdelingen in bepaalde ziekenhuizen is
geen doel op zich en ik zie in genoemde casuïstiek, ondanks diverse
(politieke) verzoeken, voor mijzelf dan ook geen rol weggelegd. In zowel
de reactiebrieven betreffende de klinische verloskundige zorg in Meppel
en omstreken als Kamervragen over deze casus heb ik vastgehouden aan
deze lijn. Datzelfde geldt inzake de toekomst van de geboortezorg in de
Sionsberg te Dokkum. Ook hier gelden de normen voor kwaliteit en
toegankelijkheid onverkort als uitgangspunt. De gevonden tekortkomingen in de Sionsberg hebben in 2011 geleid tot het instellen van
Verscherpt Toezicht door de IGZ. Een van de belangrijkste eisen van de
IGZ was dat de Sionsberg een zorgbeleidsplan moest maken. Het plan
moet onder andere voorzien in een adequate borging van verantwoorde
en toegankelijke acute zorg in de regio. Hier maakt de geboortezorg
vanzelfsprekend een belangrijk onderdeel van uit. Dit beleidsplan komt tot
stand in nauw overleg met de verzekeraar en andere betrokken partijen in
Friesland. In de loop van januari verwacht de IGZ dit plan te ontvangen.
De adequate opzet van dit plan is een voorwaarde voor de toekenning van
de beschikbaarheidsbijdrage in 2012 voor de spoedeisende hulp in de
Sionsberg.
Tot slot wil ik u, gezien de planning van de eerdergenoemde onderzoeken
van de IGZ en de sector zelf, in overweging geven om de beraadslaging
over de verloskundige zorg op een later tijdstip te voeren dan het nu
geplande Algemeen Overleg van 25 januari 2012. Daarmee kunnen de,
voor acute verloskundige zorg, belangrijke rapporten inclusief mijn
standpunt, in het AO worden meegenomen.
Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 279, nr. 22

3