2013D01813

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken bestond bij zes
fracties de behoefte de minister van Buitenlandse Zaken enkele vragen en
opmerkingen voor te leggen inzake de beleidsreactie evaluatie IOB:
Tactische diplomatie voor een Strategisch Concept, de Nederlandse inzet
voor het NAVO Strategisch Concept 2012 (28 676-169).
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

nds-tk-2013D01813

1

Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggen rapport van de IOB en de beleidsreactie van de
regering. Het rapport en de reactie onderschrijven het belang van het
diplomatieke werk dat gebeurt op de Permanente Vertegenwoordiging die
Nederland heeft. De leden van de VVD-fractie hebben verder geen
aanvullende vragen over dit rapport.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de conclusies van de IOB evaluatie. De evaluatie en de conclusies van
de IOB maken duidelijk dat en op welke wijze Nederland invloed heeft
kunnen doen gelden bij de NAVO.
De leden van de PVV-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
rapport van de IOB en de reactie van het kabinet hierop. In de eerste
plaats stelt de PVV dat het begrip «invloed» moeilijk te definiëren en te
meten is, waardoor conclusies van het rapport niet in alle gevallen als
vaststaande feiten kunnen worden geïnterpreteerd. Toch geeft het
uitgebreide rapport een waardevolle blik op de doeltreffendheid van de
Nederlandse inspanningen op diplomatiek gebied.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de beleidsreactie op de IOB-evaluatie «Tactische diplomatie voor een
Strategisch Concept». Genoemde leden hebben een aantal vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggende evaluatie en de reactie van de regering hierop.
Genoemde leden hebben een aantal vragen.
De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennis
genomen van de «Tactische Diplomatie voor een Strategisch Concept. De
Nederlandse inzet voor het NAVO Strategisch Concept 2010» en hebben
enkele vragen.
Appreciatie van hoofdbevindingen en aandachtspunten
De leden van de PVV-fractie vinden het vreemd dat de IOB aan de ene kant
concludeert dat Nederland op het thema van «samenwerking NAVO-EU»
geen invloed heeft kunnen uitoefenen, terwijl de regering in haar
beleidsreactie aangeeft dat Nederland hier wél succesvolle inspanningen
heeft geleverd. Hoe kan dit verschil worden verklaard? Overigens zijn de
leden van de PVV-fractie van mening dat er helemaal niet hoeft te worden
geïnvesteerd in de samenwerking tussen de NAVO en de EU.
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat in de IOB-evaluatie staat dat
«enkele – aanvankelijk in de Nederlandse doelstellingen opgenomen –
punten (deels) al betrekkelijk vroeg uit beeld (verdwenen), zoals het
gender-aspect, mensenrechten en Security Sector Reform (SSR).» De
leden van de SP horen graag van de regering waarom dit gebeurde.
Welke gevolgen hadden het uit beeld verdwijnen van deze onderwerpen
voor de aandacht ervoor in het uiteindelijke document?
Bij de discussie over de kwestie artikel 5 bleef de door Nederland
gewenste scherpere kwalificatie dat sprake moest zijn van «armed attack»
achterwege. De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering toen
precies geprobeerd heeft deze kwestie aangepast te krijgen en wat de
gevolgen ervan zijn dat het nu niet aangepast is. Welke gevolgen heeft dit
voor het mogelijk gebruik van artikel 5?

2

De leden van de D66-fractie zien een diffuus beeld ten aanzien van de
Nederlandse invloed. IOB concludeert dat Nederland geen invloed heeft
kunnen uitoefenen bij de thema’s artikel 5 en samenwerking
NAVO-Europese Unie; enige invloed bij raketverdediging, partnerschappen, comprehensive approach en de hervormingsproblematiek;
substantiële invloed bij ontwapening, wapenbeheersing en
non-proliferatie en het uitbreidingsdossier; en grote invloed bij de
samenwerking NAVO-Rusland. Hoe verklaart de regering deze verschillen?
Is hier sprake van bewuste focus, of is dit de uitkomst van het ontbreken
van duidelijke politieke sturing?
Het diplomatieke handwerk
Het valt de leden van de PVV-fractie op dat de Nederlandse inzet vooral
door ambtenaren werd bepaald, terwijl de politieke sturing vrij beperkt
was. Ambtenaren stelden zelfs hun eigen (concept) instructies op.
Waarom liet de regering dit belangrijke werk over aan ambtenaren en was
er geen grotere betrokkenheid van de premier en/of de ministers van
Buitenlandse Zaken en Defensie? Heeft Nederland hierdoor kansen gemist
om meer invloed uit te oefenen? Was er onder andere landen wel een
grotere politieke betrokkenheid of lieten zij het werk ook veelal over aan
hun ambtenaren? De leden van de PVV-fractie willen bij nieuwe onderhandelingen een grotere rol voor de regering in plaats van de ambtenarij.
Ook de leden van de SP-fractie hebben een aantal vragen over de politieke
sturing. Deelt de regering de bevinding van de IOB dat het herzieningsproces van het NAVO Strategisch Concept aan Nederlandse zijde nogal
«ambtelijk» aanvoelt? Kan de regering aangeven of dit proces bij andere
lidstaten ook vooral «ambtelijk» aanvoelt of dat door andere landen de
onderhandelingen meer politiek zijn aangestuurd? Had Nederland wellicht
meer invloed op het onderhandelingsproces kunnen uitoefenen als de
eigen inzet meer politiek gewicht had gekregen door grotere betrokkenheid van de minister van Buitenlandse Zaken, de minister van Defensie
en de minister-president, niet alleen tijdens de Top van Lissabon, maar
ook in het traject daaraan voorafgaand? Indien ja, waarom is hier niet
voor gekozen?
De leden van de CDA-fractie geven aan dat de IOB op een aantal punten
kritisch is over de invloed die Nederland heeft gehad in het proces.
Daarnaast is het resultaat van sommige inspanningen moeilijk te meten,
zoals de inbreng van de heer Van der Veer in de Expertgroep. In reactie
hierop geeft de regering aan deze conclusies graag mee te nemen bij de
inspanningen die gericht zijn op de modernisering van de diplomatie.
Welke concrete voorstellen ter verbetering zijn te verwachten? Kan de
regering concreet de mogelijkheden aangeven om de meetbaarheid van
de inzet te verbeteren?
De leden van de D66-fractie constateren dat de IOB-evaluatie benadrukt
dat de Nederlandse inzet vooral bepaald werd door «een haast intuïtieve
inschatting bij medewerkers van de grenzen en mogelijkheden inzake het
NAVO-beleid». Deelt de regering deze constatering? Wat is de reactie van
de regering op de stelling dat politieke sturing slechts in relatief beperkte
mate plaatsvond en dat de onderhandelingen «ambtelijk» aanvoelen? Op
welke manier zal het kabinet in de toekomst politieke sturing verbeteren?
Deelt de regering de mening dat het wenselijk is dat in de toekomst de
minister van Buitenlandse Zaken, de minister van Defensie en de
minister-president niet alleen tijdens de NAVO-top zelf, maar ook in het
traject daarvoor stevig aangesloten zijn? Waarom heeft de regering ervoor
gekozen de positieve punten uit de evaluatie te benadrukken, maar de
voorbehouden die de evaluatie maakt achterwege te laten?

3

De rol van Nederland in het internationale krachtenveld
De leden van de PVV-fractie vinden dat in onderhandelingen bij
NAVO-bijeenkomsten het nationaal belang voorop moet staan. De leden
van deze fractie vragen zich af in hoeverre Nederland met de gevolgde
strategie als bruggenbouwer en compromis- en consensuszoeker ons
eigen nationaal belang zo goed mogelijk heeft kunnen behartigen. In
hoeverre is Nederland in deze rol voldoende opgekomen voor ons eigen
nationaal belang en welke gevolgen heeft dit gehad voor succesvolle
invloedsuitoefening?
De leden van de PVV-fractie willen graag een reactie van de regering op
de constatering van de IOB dat de Nederlandse regering in eerste
instantie terughoudend reageerde op de voorstellen over een nieuw
Strategisch Concept. Waarom stelde Nederland zich in de afgelopen jaren
zo terughoudend op en welke (beïnvloedingskansen) in een eerder
stadium zijn hierdoor gemist?
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat de onderzoekers van de IOB
het Nederlandse aandeel in de totstandkoming van het Strategisch
Concept primair als «faciliterend» typeren (p.56). In de IOB-evaluatie staat:
«Nederland «dreef» op eigenlijk alle onderhandelingsthema’s (in meer of
mindere mate) bewust mee met de grote middengroep van lidstaten»
(p.27). Voor zover Nederland invloed heeft kunnen uitoefenen, was dit
vooral op tactisch niveau, maar niet op strategisch niveau (p. 21–22).» De
leden van de SP-fractie vragen of de regering deze conclusie onderschrijft.
De betrokkenheid van maatschappelijk organisaties en de
Nederlandse bevolking bij het veiligheidsdossier
De leden van de PVV-fractie merken op dat de regering en de IOB kritische
aantekeningen hebben gemaakt bij de belangstelling vanuit de Kamer
voor het NAVO Strategisch Concept. Hierop zou de PVV graag een nadere
toelichting zien. De Kamer heeft de afgelopen jaren immers veel debatten
hierover gevoerd, waarbij ook moties werden ingediend en aangenomen.
Daarnaast hebben de Nederlandse afgevaardigden bij de NAVO
Assemblee veel werk verricht op dit gebied.
De leden van de SP-fractie wijzen op de conclusie van de IOB dat er
nauwelijks sprake is geweest van een maatschappelijk debat over het
nieuwe Strategisch Concept van de NAVO. Het was niet de eerste keer dat
een aangekondigd maatschappelijk debat over een belangrijke kwestie
uitbleef. De IOB stelt dat hier extra zorgvuldigheid en extra vindingrijkheid
geboden zou zijn geweest. De leden van de SP-fractie willen van de
regering weten of dit wordt gedeeld en hoe in de toekomst voorkomen
kan worden dat een maatschappelijk debat over een belangrijke kwestie
niet van de grond komt. In de brief over het IOB-rapport staat hierover dat
«de maatschappelijke en politieke consultaties zich grotendeels beperkten
tot de «usual suspects», waarbij niet goed valt vast te stellen of dit
voortkomt uit gebrek aan belangstelling voor het onderwerp bij het
publiek of door gebrek aan actieve regievoering van de zijde van het
ministerie.» De leden van de SP-fractie vragen wat deze regievoering door
het ministerie precies inhield. Kan deze regievoering nader toegelicht
worden?
De leden van de SP-fractie merken op dat in de Tweede Kamer een motie
is aangenomen, waarin het kabinet verzocht werd om een brede parlementaire en maatschappelijke consultatie en discussie over het Concept te
organiseren. De leden van de SP-fractie willen van de regering weten hoe
deze motie precies is uitgevoerd. Kan een overzicht worden gegeven van

4

alle in dit kader ontplooide activiteiten en de kosten die hiermee gepaard
gingen?
De leden van de SP-fractie vragen de regering waarom in de IOB-evaluatie
niet is onderzocht welke invloed de politieke inbreng van de Nederlandse
delegatie in de NAVO Assemblee hierop heeft gehad? Vindt de regering
dat de inbreng van Nederlandse Kamerleden in een internationaal
gremium als de NAVO Parlementaire Assemblee kan bijdragen aan de
effectiviteit van de Nederlandse diplomatieke inspanningen?
De leden van de CDA-fractie wijzen op de constatering van de IOB dat er
in de Kamer weinig belangstelling bestond voor overleg over het nieuwe
Strategisch Concept. Met deze constatering doet het IOB geen recht aan
de inzet die door Kamerleden is gepleegd in andere gremia, met name de
Parlementaire NAVO-assemblee. De politieke invloed die hier wordt
uitgeoefend wordt niet gewogen in de IOB-evaluatie. Kan de regering een
inschatting geven van de rol die de NAVO-assemblee heeft gehad in het
proces?
De leden van de CDA-fractie hechten grote waarde aan een sterke
betrokkenheid van de Nederlandse bevolking bij de NAVO, haar waarden
en haar doelstellingen. De regering geeft aan dit in de toekomst te zullen
bevorderen middels effectief gebruik van digitale netwerken en andere
instrumenten. Kan de regering aangeven op welke manier zij deze
netwerken effectiever zal gebruiken?
De leden van de fractie van D66 constateren dat de regering stelt dat
«vanuit de Kamer geen grote belangstelling bestond om deel te nemen
aan een breder debat of overleg». Kan de regering aangeven hoe dat zich
verhoudt tot drie aangenomen moties in de Tweede Kamer, waaronder
een motie om een brede parlementaire en maatschappelijke consultatie
en discussie over het Concept te organiseren? Hoe verhoudt deze stelling
zich tot het feit dat de Eerste Kamer in oktober 2009 eigenstandig een
symposium heeft georganiseerd over de toekomst van de NAVO, waarop
uitgebreid over het Strategisch Concept is gesproken? Hoe beoordeelt de
regering de inbreng van Nederlandse Kamerleden in de NAVO Parlementaire Assemblee, specifiek in deze context? Waarom is in de IOB evaluatie
niet onderzocht welke invloed de politieke inbreng van de Nederlandse
delegatie in de NAVO Assemblee heeft gehad op de totstandkoming van
het nieuwe Strategisch Concept van de NAVO?
Overig
De leden van de fractie van de PVV merken op dat het niet duidelijk is
hoeveel kosten er door Nederland zijn gemaakt bij de herziening van het
Strategisch Concept. Kan de regering aangeven welk deel van het
beschikbare budget van de begroting Buitenlandse Zaken is ingezet voor
de prestatie «Herziening van het Strategisch Concept van de NAVO?» Hoe
is dit geld specifiek besteed?
Ook de leden van de SP-fractie vragen of de regering aan kan geven welk
deel van het bedrag dat in 2010 op artikelonderdeel 2.1 is uitgegeven, is
ingezet voor de prestatie Herziening van het Strategisch Concept van de
NAVO.
De leden van de CDA-fractie geven aan dat met de herziening van het
Strategisch Concept de NAVO een belangrijke stap heeft gezet naar
aanpassing van de organisatie aan nieuwe dreigingen in de wereld. Een
belangrijk proces dus, waarin Nederland een vooraanstaande rol dient te
spelen. Om een goede inschatting van deze inspanningen te kunnen
geven hechten deze leden er aan meer duidelijkheid te krijgen over het

5

budget wat beschikbaar werd gesteld voor de Nederlandse inspanning.
Kan de regering aangeven welk bedrag binnen artikel 2.1 van de
begroting van 2010 was gereserveerd voor de Herziening van het
Strategisch Concept?

6