Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1806
Vragen van het lid Arib(PvdA) aan de staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het vaak
niet melden van de dood van een minderjarige (ingezonden 6 maart 2013).
Antwoord van staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie), mede namens
de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen 28 maart 2013).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht over het vaak niet melden van de
dood van een minderjarige?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Is het waar dat de meldplicht op grond van de NODO-procedure (Nader
Onderzoek Doods Oorzaak minderjarigen) drie jaar geleden zonder uitgebreide voorlichting in werking is getreden? Zo ja, deelt u de mening dat deze
stille invoering mogelijk een nadelig effect heeft op de naleving van
genoemde meldplicht? Zo nee, welke voorlichtingsactiviteiten omtrent de
invoering van de NODO-meldplicht hebben de afgelopen drie jaar plaatsgevonden?
Antwoord 2
Op 1 januari 2010 is artikel 10a lid 1 van de Wet op de lijkbezorging in
werking getreden. Hierin is bepaald dat behandelend artsen, voordat zij een
verklaring van overlijden afgeven, bij alle minderjarige overlijdensgevallen
moeten overleggen met de dienstdoende forensisch arts over de aard en
oorzaak van het overlijden. De invoering is gepaard gegaan met gezamenlijke
voorlichting vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrela-

1

ah-tk-20122013-1806
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Medisch Contact, 14 februari 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

ties, Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Veiligheid en Justitie richting de
betreffende beroepsgroepen2.
Vraag 3
Klopt het dat slechts 880 van de 1.711 sterfgevallen van minderjarigen in
Nederland in 2010 gemeld werden aan de gemeentelijke lijkschouwer? Zo ja,
hoe verklaart u dit lage meldingspercentage van 51,4 procent? Zo nee, waar
blijkt dat uit?
Antwoord 3
Contact met het Forensisch Medisch Genootschap (FMG) levert op dat dit
percentage juist is. De oorzaak van dit lage meldingspercentage in 2010 was
volgens het FMG gelegen in de onbekendheid van de behandelend arts met
deze wettelijke meldplicht en een gebrek aan bereidheid van artsen om
minderjarige overlijdensgevallen te melden, omdat de NODO-procedure nog
niet was ingevoerd.
Vraag 4
Hoe verklaart u dat zowel het aantal overleden minderjarigen als het
meldingspercentage sterk varieerden per provincie? Welke conclusie kunt u
trekken op basis van het gegeven dat het merendeel (81 procent) van de
meldingen afkomstig was van ziekenhuisspecialisten, 9 procent van de politie
en slechts 4 procent van huisartsen?
Antwoord 4
Volgens het FMG is het meldingspercentage met name afhankelijk van de
kennis van artsen hierover. Klaarblijkelijk varieerde het kennisniveau over de
meldingsplicht in 2010.
Het overlijden van een minderjarige is een calamiteit. Het komt vaak voor dat
vlak voor het overlijden kinderen in een ziekenhuis wordt opgenomen. Een
zeer kleine groep kinderen overlijdt thuis. Als kinderen thuis plotseling
overlijden komt doorgaans de politie ter plaatse. Door huisartsen worden
over het algemeen alleen gevallen gemeld van verwacht overlijden thuis.
Vraag 5
Hoe beoordeelt u de veronderstelling dat, gezien het feit dat slechts de helft
van de overlijdensgevallen in 2010 werd gemeld, het aannemelijk is dat de
schatting van 125 overleden minderjarigen die jaarlijks verwezen zouden
worden voor de NODO-procedure een flinke onderschatting is van het
werkelijke aantal NODO-gevallen per jaar?
Antwoord 5
In de eerste vier maanden na invoering van de NODO-procedure (1 oktober
2012 tot en met 31 januari 2013) zijn twintig NODO-procedures uitgevoerd.
Zoals eerder aan uw Kamer gemeld3, wordt per jaar uitgegaan van vijftig
NODO-gevallen. Dit geeft geen aanleiding om van een flinke onderschatting
te spreken.
Vraag 6
Wat vindt u ervan dat het melden van doodgeborenen door behandelend
artsen mogelijk als niet zinvol wordt ervaren omdat daarvoor enkele jaren
geleden al de perinatale audit in het leven is geroepen, terwijl de NODOmeldplicht wel geldt?
Antwoord 6
Het overlijden van een kind is altijd een traumatische gebeurtenis. Daarom is
het van belang een goede analyse te maken van het sterfgeval. De zogenoemde meldplicht, de NODO-procedure en de perinatale audit zijn echter
verschillend van aard, doelstelling en doelgroep.
2

Te weten de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, de Landelijke Huisartsen Vereniging, de Nederlandse
Vereniging voor Kindergeneeskunde, Nederlands Huisartsen Genootschap, Forensisch Medisch
Genootschap en Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie.
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, nr. 643, beantwoording Kamervragen Recourt en
Wolbert (d.d. 10 oktober 2012) over de NODO-procedure in de praktijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

De meldplicht geldt voor alle minderjarige overlijdensgevallen. Daaronder
worden verstaan:
– kinderen die voor hun 18de overlijden;
– kinderen die dood geboren worden na een zwangerschapsduur van ten
minste 24 weken.
De meldplicht is erop gericht dat behandelend artsen, voordat zij een
verklaring van overlijden afgeven, moeten overleggen met de dienstdoende
forensisch arts over de aard en oorzaak van het overlijden.
In bepaalde gevallen kunnen vervolgens, indien nodig, verschillende
instrumenten worden ingezet om verder onderzoek te doen, zoals de
perinatale audit of de NODO-procedure.
De perinatale audit richt zich op de verleende zorg waarbij ook gekeken wordt
naar de doodsoorzaak. De NODO-procedure richt zich op het achterhalen van
de doodsoorzaak. Bij perinatale sterfte wordt het kind niet nader onderzocht
in de NODO-procedure, maar wel in de perinatale audit.
Vraag 7
Deelt u de mening dat bij een blijvend lage meldingsgraad de NODOprocedure zijn doel mist? Zo ja, welke maatregelen gaat u treffen hier om te
zorgen dat de wettelijke meldplicht beter zal worden nagekomen? Deelt u
tevens de mening de gebrekkige nakoming mogelijk te maken heeft met de
onbekendheid van de meldplicht onder artsen?
Antwoord 7
Uit het onderzoek blijkt niet dat de lage meldingsgraad blijvend is. Het
meldingspercentage van 51,4% heeft alleen betrekking op 2010; het eerste
jaar na inwerkingtreding van artikel 10a lid 1 van de Wet op de lijkbezorging.
In overleg met beroepsverenigingen en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) zal de bekendheid van de meldplicht worden vergroot. Ik
heb geen aanleiding te verwachten dat de meldingsgraad laag blijft.
Vraag 8
Bent u bereid om te bewerkstelligen dat gemeenten aan een lijkschouwer
terugkoppelen indien een oude versie van de verklaring van overlijden wordt
gebruikt of een onvolledige verklaring van overlijden is afgegeven, om te
voorkomen dat, ondanks de invoering van de aangepaste verklaring van
overlijden, de oude versie van de verklaring nog een tijd in omloop blijft?
Antwoord 8
In overleg met de VNG wordt extra communicatie richting ambtenaren van
de Burgerlijke Stand ingezet om de aandacht te vestigen op de gewijzigde
A-verklaring. Hierbij wordt aangegeven dat, zonder deze gewijzigde verklaring
van overlijden, geen toestemming mag worden gegeven voor het begraven
dan wel cremeren van een overleden minderjarige.
Vraag 9
Hoe is het gesteld met de naleving van de wettelijke NODO-meldplicht in de
jaren 2011 en 2012? Kunt u de Kamer daar nader over informeren?
Antwoord 9
Contact met het FMG levert op dat de naleving van de meldingsplicht beter
wordt, maar dat nog niet alle minderjarige overlijdensgevallen worden
gemeld. Het aantal meldingen wordt niet centraal bijgehouden. Verschillende
regio’s houden het aantal meldingen zelf bij. Door invoering van de per
1 januari 2013 gewijzigde A-verklaring wordt gestreefd meer inzicht te krijgen
in het aantal meldingen.
Vraag 10
Herinnert u zich eerdere vragen over de ervaringen met Nader Onderzoek
Doodsoorzaak minderjarigen (ingezonden 2 januari 2013)?4 Zo ja, hoeveel van
de zestien uitgevoerde NODO-procedures in de periode 1 oktober –
31 december 2012 zijn uitgemond in justitieel onderzoek?

4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nr. 1321

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Antwoord 10
De NODO-procedure is op 1 oktober 2012 gestart. In de eerste vier maanden
zijn twintig NODO-procedures uitgevoerd. In deze 20 gevallen betrof het een
natuurlijk overlijden. Alleen als toch een vermoeden van niet-natuurlijk
overlijden ontstaat gedurende de uitvoering van de NODO-procedure wordt
contact opgenomen met het Openbaar Ministerie en volgt de standaardprocedure bij niet-natuurlijk overlijden, waarbij het Openbaar Ministerie bepaalt of
er naast een vermoeden van een niet-natuurlijk overlijden al dan niet sprake
is van een misdrijf. Dit is bij de 20 gevallen in bovengenoemde periode nog
niet voorgekomen.
Vraag 11
Hoe verhoudt de door de wetgever gewenste ruime toepassing van gedwongen obductie bij onverklaarbaar overleden minderjarigen zich tot artikel 8 van
het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele
Vrijheden (EVRM) als er geen enkele aanwijzing is dat het overleden kind bij
leven zich in een wat betreft kindermishandeling risicovolle omstandigheid
heeft bevonden?
Antwoord 11
In geval van een NODO-procedure vraagt de NODO-forensisch arts toestemming aan de ouders voor een obductie (indien dit nodig wordt geacht om de
doodsoorzaak te achterhalen). Als de ouders geen toestemming geven voor
de obductie kan de NODO-forensisch arts vervangende toestemming vragen
aan de rechter.
Artikel 8, eerste lid, van het EVRM bepaalt, voor zover relevant, dat ieder het
recht heeft op respect voor zijn privéleven. Het tweede lid betreft een
uitzonderingsbepaling, namelijk dat inbreuk op dat recht is toegestaan voor
zover5 de grond voor deze inmenging bij de wet is voorzien en6 in een
democratische samenleving noodzakelijk is in het belang van de nationale
veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch welzijn van het land, het
voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de
gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de rechten en
vrijheden van anderen.
Aan het eerste aspect van deze uitzonderingsgrond is voldaan door artikel
10a, tweede lid, van de Wet op de lijkbezorging. Het tweede aspect van de
uitzonderingsgrond ziet in het geval van een obductie met vervangende
toestemming van de rechter op een algemeen belang, namelijk dat van het
voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten en de bescherming van
de gezondheid of de goede zeden. Obductie bij onverklaarbaar overleden
minderjarigen dient dit belang omdat, als er naar aanleiding van deze
obductie signalen zijn van een niet-natuurlijk overlijden bijvoorbeeld als
gevolg van kindermishandeling, deze aan de verantwoordelijke instanties
kunnen worden doorgegeven opdat de noodzakelijke maatregelen worden
genomen om eventuele andere kinderen in het gezin te beschermen.
Ook in geval van een natuurlijk overlijden waarbij de doodsoorzaak bijvoorbeeld gelegen is in een erfelijke aandoening is het ter bescherming van de
gezondheid van eventuele andere kinderen in het gezin van belang om een
dergelijke aandoening vast te stellen en te kennen. Zonder een obductie is
het niet altijd mogelijk om dergelijke signalen boven water te kunnen krijgen.
Wij menen dan ook dat deze maatregelen proportioneel zijn ten opzichte van
het beoogde doel, namelijk de bescherming van derden.

5
6

Medisch Contact, 14 februari 2013
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nr. 1321

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4