Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 317

JBZ-Raad

Nr. 133

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juli 2012
Tijdens het Algemeen overleg van 6 juni jongstleden( Kamerstuk 32 317,
nr 128) voorafgaand aan de JBZ-Raad van 7 en 8 juni jongstleden heb ik
toegezegd een reactie te geven op de opmerkingen die de CommissieMeijers en Amnesty International hebben gemaakt over het voorstel van
de Europese Commissie voor een richtlijn over het recht op toegang tot
een raadsman1. Met deze brief doe ik mijn toezegging gestand.
Inmiddels is, zoals in het aan de Tweede Kamer verzonden verslag van de
vergadering van de Raad is aangegeven (Kamerstukken II 2011/12, 32 317,
nr. 124, blz. 9–10), een algemene oriëntatie met betrekking tot het voorstel
in de Raad bereikt. De tekst waarover in de Raad een algemene oriëntatie
is bereikt wordt hieronder kortheidshalve aangeduid als «het voorstel». De
trilogen tussen de Raad, het Europees Parlement en de Commissie
kunnen – onder Cypriotisch voorzitterschap – worden gestart. Gelet op het
feit dat de onderhandelingen zullen worden voortgezet, kan ik slechts een
globale reactie op de opmerkingen van de Commissie-Meijers en
Amnesty International geven. De algemene oriëntatie in de Raad betreft
immers slechts een tussenstand op weg naar de uiteindelijke vaststelling
van de richtlijn, die in samenspraak tussen het Europees Parlement en de
Raad tot stand komt.
Tijdens het Algemeen overleg ben ik reeds ingegaan op de opmerkingen
over de definitie van lichte strafbare feiten en over toegang tot een
raadsman in buitenrechtelijke procedures. Ik volsta kortheidshalve met
daarnaar te verwijzen.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Beide instanties maken voorts opmerkingen over de bepaling in het
voorstel dat de raadsman aanwezig mag zijn bij het politieverhoor en
volgens de regels van het nationale recht daarin mag participeren (artikel
3, derde lid, onder b). Gevraagd wordt of afbreuk wordt gedaan aan het
doel van de richtlijn als de nationale wetgever regels mag geven over de
participatie van de raadsman in het verhoor.

kst-32317-133
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 133

1

1

Ik heb er geen bezwaar tegen dat het voorstel het mogelijk maakt om in
het nationale recht procedureregels te maken over de wijze van participeren van de raadsman tijdens een verhoor. In dit verband is van belang
dat de preambule van het voorstel aangeeft dat de raadsman vragen mag
stellen, opmerkingen mag maken en om verduidelijking mag vragen
(overweging 22).
Beide instanties maken opmerkingen over het recht op toegang tot een
raadsman in verband met onderzoekshandelingen. Voor het Nederlandse
standpunt daarover verwijs ik allereerst naar het BNC-fiche (Kamerstukken
II 2011/12, 22 112, nr. 1234, paragraaf 4). De bepaling uit het voorstel
houdt in dat lidstaten in hun nationale recht bepalen bij welke onderzoekshandelingen de verdachte het recht heeft om zijn raadsman daarbij
aanwezig te laten zijn, onder de voorwaarde dat dit de onderzoekshandelingen niet buitensporig vertraagt en het verzamelen van bewijs niet zal
schaden (artikel 3, derde lid, onder c). Gevraagd wordt of hiermee geen
afbreuk wordt gedaan aan het recht op toegang tot een raadsman bij
onderzoekshandelingen.
Het voorstel is in lijn met het Nederlandse recht op dit punt. In Nederland
mag de raadsman bijvoorbeeld aanwezig zijn bij een meervoudige
confrontatie of bij het doorzoeken van de woning van de verdachte, maar
alleen voor zover dit – naar het oordeel van degene die bevoegd is deze
onderzoekshandelingen uit te voeren – het onderzoek niet ophoudt. Dat
lijkt mij terecht. Want nodeloos uitstel van onderzoekshandelingen omdat
de raadsman niet tijdig verschijnt, moet vermeden worden. Indien de
verdachte meent dat ten onrechte niet op de raadsman is gewacht bij de
uitvoering van de onderzoekshandeling, kan hij dit verweer aan de
zittingsrechter voorleggen die daarover beslist in lijn met de jurisprudentie over schending van vormvoorschriften in het vooronderzoek.
Volgens het voorstel kan om «dwingende redenen» tijdelijk een uitzondering worden gemaakt op het recht op toegang tot een raadsman (artikel
3, vijfde lid). In reactie op opmerkingen van beide instanties merk ik op dat
het voorstel op dit punt in lijn is met de rechtspraak van het Europees Hof
voor de rechten van de mens (Salduz tegen Turkije, EHRM 27 november
2008, nr. 36391/02, NJ 2009/214). Dat het – vanzelfsprekend – om
uitzonderlijke gevallen moet gaan, is in de tekst van het voorstel tot
uitdrukking gebracht.
In reactie op opmerkingen van beide instanties over het recht op
vertrouwelijke communicatie tussen de verdachte en zijn raadsman
onderschrijf ik dat slechts in zeer uitzonderlijke omstandigheden een
uitzondering mag worden gemaakt op dat recht. De in het voorstel
opgenomen uitzonderingen (artikel 4, tweede lid) zullen, zoals blijkt uit het
hierboven genoemde verslag van de vergadering van de Raad, in de
trilogen voorwerp van verdere bespreking zijn. Voor de Nederlandse inzet
in de verdere onderhandelingen is de jurisprudentie van het EHRM en van
de Hoge Raad op dit punt leidend.
Amnesty International maakt bezwaar tegen de bepaling uit het voorstel
volgens welke de verdachte recht heeft op toegang tot een raadsman
«before he is officially interviewed» (o.a. artikel 3, tweede lid, onder a).
Door aan te knopen bij een «official interview» zou het gevaar ontstaan
dat het recht op toegang tot een raadsman niet zal worden gewaarborgd
vanaf het moment dat er enige vorm van ondervraging plaatsvindt, maar
in een later stadium.
In reactie hierop kan ik zeggen dat de bedoeling van de gebruikte
terminologie is dat niet elke vraag die de politie op straat aan een
verdachte stelt – bijvoorbeeld een vraag over zijn identiteit of vragen die
verband houden met eventueel wapenbezit – een recht op bijstand van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 133

2

een raadsman activeert. Het moet gaan om vragen aan de verdachte over
zijn betrokkenheid bij een strafbaar feit, waarbij niet uitmaakt op welke
plaats of in welk stadium van de procedure de vraag wordt gesteld (zie
overweging 16 in de preambule van het voorstel). Om deze reden deel ik
deze zorg van Amnesty International niet.
Amnesty International is het er niet mee eens dat de bepaling uit het
Commissievoorstel over het controleren van de detentieomstandigheden
niet in het voorstel is opgenomen.
De richtlijn betreft procedurele rechten van verdachten in strafzaken.
Daartoe behoort niet het controleren van detentieomstandigheden van de
verdachte. Dat is een taak van onafhankelijke toezichtsorganen in de
lidstaten. In Nederland is dat de Inspectie voor de sanctietoepassing.
Voorts kan een verdachte die bezwaar heeft tegen beslissingen over zijn
detentieomstandigheden zich wenden tot de beklagcommissie uit de
inrichting waarin hij verblijft.
Amnesty International meent dat «bepaalde voorstellen» om de bepaling
uit het Commissievoorstel over het recht om in geval van aanhouding met
een derde te communiceren, te wijzigen, «onacceptabel» zijn. Zij geeft
daarbij evenwel niet aan om welke voorstellen het gaat.
Amnesty International is voorstander van de bepaling uit het Commissievoorstel volgens welke de richtlijn ook van toepassing is op personen die
(nog) niet als verdachten zijn aangemerkt. Ik merk op dat deze bepaling in
het voorstel in de preambule is gehandhaafd (overweging 15).
Amnesty International is er geen voorstander van dat de bepalingen over
dubbele verdediging in overleveringszaken uit het voorstel zijn geschrapt.
Hetzelfde geldt voor de schrapping van de bewijsuitsluitingsregels. Voor
de Nederlandse positie op deze punten verwijs ik kortheidshalve naar het
BNC-fiche (paragrafen 4 en 9).
Van de opmerkingen van de Commissie-Meijers en van Amnesty
International zal bij de Nederlandse opstelling in de verdere onderhandelingen gebruik kunnen worden gemaakt, met inachtneming van de reactie
die ik daarop zojuist heb gegeven en voor zover die vallen binnen het
kader zoals weergegeven in het BNC-fiche.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 133

3