Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

31 839

Jeugdzorg

Nr. 247

LIJST VAN VRAGEN ANTWOORDEN
Vastgesteld 25 oktober 2012
De algemene commissie voor Jeugdzorg heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Algemene Rekenkamer over het rapport van de
Algemene Rekenkamer van 13 juni 2012 inzake «Centra voor Jeugd en
Gezin in gemeenten; een samenwerkingsproject met gemeentelijke
rekenkamers» (Kamerstuk 31 839, nr. 216).
De Algemene Rekenkamer heeft deze vragen beantwoord bij brief van
25 oktober 2012 Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Arib
Adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

kst-31839-247
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 247

1

Vraag 1
Hoeveel gemeenten hebben alleen een digitaal Centra voor Jeugd en
Gezin (CJG)?
In ons onderzoek hebben wij samen met gemeentelijke rekenkamer(commissie)s onderzocht hoe 42 gemeenten hun CJG’s organisatorisch en
financieel hebben vormgegeven. Geen van deze gemeenten had
uitsluitend een digitaal CJG. Bijna alle onderzochte gemeenten beschikten
ten tijde van ons onderzoek over ten minste één fysiek inlooppunt of
zouden op korte termijn hierover beschikken. Ook de telefonische
bereikbaarheid en het digitale CJG-loket waren vrijwel overal gerealiseerd.
Wij hebben geen onderzoek gedaan naar de CJG’s in álle Nederlandse
gemeenten en kunnen daarom geen uitspraak doen over het landelijke
beeld.
Vraag 2
Welke kaders zijn nodig om te zorgen dat de Kamer voldoende informatie
heeft, waardoor op is te maken hoe CJG’s functioneren in afzonderlijke
gemeenten, of de doelen worden bereikt en hoe erop gestuurd kan
worden?
De verantwoordelijkheid voor het lokale jeugdbeleid is van oudsher een
taak van de gemeenten. Met de op handen zijnde «stelselwijziging jeugd»
zal de uitvoering van de jeugdzorg verder worden gedecentraliseerd; alle
ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen wordt straks door de
gemeenten verzorgd.
Het is in deze situatie primair de verantwoordelijkheid van gemeentebesturen om te beoordelen hoe de CJG’s in hun gemeente functioneren. De
Gemeentewet biedt hiervoor het wettelijk kader.
De verantwoordelijke bewindspersoon, in casu de staatssecretaris van
VWS, is (mede) aanspreekbaar op de resultaten (in de zin van maatschappelijke effecten) van het CJG. Hij/zij moet de Tweede Kamer informatie
kunnen verschaffen over de voortgang en de effectiviteit van zijn/haar
beleid.
Het wettelijk kader hiervoor is de beoogde Jeugdwet, waarin de taken die
in CJG-verband worden uitgevoerd, zullen worden vastgelegd.
Het is nog onduidelijk hoe gemeenten zich zullen gaan verantwoorden
over hun nieuwe taken in de jeugdzorg en hoe het toezicht er precies uit
komt te zien. Het toezicht is vooral van belang om de kwaliteit van de
jeugdzorg en -hulpverlening te kunnen bewaken. Wij vinden het essentieel
dat gemeenten zich op een eenduidige manier gaan verantwoorden.
Alleen dan kunnen gemeenten met elkaar worden vergeleken. Dat is
nodig om een goed beeld te krijgen van de effectiviteit van het
jeugdbeleid.
In reactie op ons onderzoek heeft de (demissionaire) staatssecretaris van
VWS laten weten dat in april 2012 een begin is gemaakt met het project
«Indicatoren lokale zorg voor zorg» van het Nederlands jeugdinstituut. Dit
project loopt tot eind 2013 en is onderdeel van een breder beleidsinformatieproject waarbinnen de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de
Ministeries van VWS en VenJ samen vaststellen welke informatie
gemeenten en het Rijk nodig hebben om hun verantwoordelijkheid waar
te maken.
Zie ook ons antwoord op vraag 3.
Vraag 3
Welke informatie heeft de staatssecretaris volgens de Algemene Rekenkamer precies nodig voor het waarmaken van haar verantwoordelijkheid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 247

2

Wij hebben in ons rapport aangegeven dat wij vinden dat de staatssecretaris van VWS duidelijk moet maken welke informatie hij/zij van de
gemeenten wil ontvangen voor het waarmaken van zijn/haar verantwoordelijkheid en hoe hij/zij deze informatie gaat verwerven.
In eerder onderzoek hebben wij erop gewezen dat het niet altijd noodzakelijk is om beleidsinformatie van elke gemeente te vragen; soms volstaat
een steekproefsgewijs onderzoek naar de prestaties in een beperkt aantal
gemeenten. Ook door gebruik te maken van al bestaande beleidsinformatie en door zoveel mogelijk aan te sluiten bij de begrotings- en
verantwoordingsinformatie van gemeenten, kan op vrij eenvoudige wijze
beleidsinformatie worden verzameld.
Op dit moment circuleert voor consultatie het conceptwetsvoorstel
Jeugdwet (concept van 18 juli 2012). In het wetsvoorstel is een regeling
opgenomen waarin wordt bepaald dat er gegevens worden verzameld
voor de beoordeling van de doelmatigheid (output) en doeltreffendheid
(outcome) van het jeugdbeleid (i.e. het beleid rond jeugdhulp, jeugdreclassering, kinderbescherming, justitiële jeugdinrichtingen enzovoort). Bij
algemene maatregel van bestuur zal worden bepaald welke gegevens
door gemeenten moeten worden verstrekt, alsmede de wijze waarop en
de termijnen waarbinnen dat moet gebeuren.
Vraag 4
Waarom is niet bekend hoeveel geld de onderzochte gemeenten aan
eigen middelen hebben uitgegeven aan een CJG? Bent u bereid dit alsnog
te doen en zo neen, waarom niet?
Veel van de onderzochte gemeenten hebben ons te kennen gegeven dat
deze vraag niet of lastig te beantwoorden is. Gemeenten die hierover
informatie hebben verschaft gaven aan dat zij de volledigheid daarvan
niet konden garanderen. Eén van de gemeenten lichtte dit als volgt toe:
«Het CJG is geen organisatorische eenheid met duidelijk afgebakende
grenzen maar een netwerkorganisatie. Als zou worden uitgegaan van de
besteding van de BDU-middelen1 dan worden de activiteiten gemist die
een CJG-karakter hebben maar die uit andere middelen en onder andere
programma’s worden gefinancierd (denk bijvoorbeeld aan de inzet in het
schoolmaatschappelijk werk). Maar als al die activiteiten met een
CJG-gerelateerd karakter meegenomen moeten worden dan is er volgens
de gemeente geen duidelijke grens te trekken.»
Aanvullend onderzoek in gemeenten behoort tot de bevoegdheid van de
gemeentelijke rekenkamer(commissie)s. Maar dergelijk onderzoek zou –
omdat de gewenste informatie speciaal voor dit doel samengesteld zou
moeten worden – veel inspanning vragen.
Als op landelijk niveau een financieel kader met een bijbehorend
verantwoordingsinstrumentarium wordt ontwikkeld (zoals wij in ons
rapport hebben aanbevolen), biedt dit mogelijkheden om duidelijke
afspraken te maken over welke activiteiten en geldstromen in
CJG-verband moeten worden geregistreerd. Dan kan eenvoudiger worden
vastgesteld waar de bestede gelden vandaan komen. Bovendien kunnen
gemeenten zich dan vergelijken met andere gemeenten (benchmarking).
Vraag 5
Wat zijn de verschillen tussen de gemeenten in de manier van financiering
van een CJG?

1

BDU: Brede Doeluitkering.

De verschillen in de manier waarop gemeenten hun CJG’s financieren
hangen enerzijds samen met de vrijheid die zij hebben bij de inrichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 247

3

van hun jeugdbeleid, anderzijds met de beschikbaarheid van geldstromen
die zij hiervoor kunnen aanwenden.
Sommige van de door ons onderzochte gemeenten ontvangen in het
kader van het grotestedenbeleid bijvoorbeeld gelden voor wijkontwikkeling, die zij naar eigen keuze (deels) kunnen inzetten voor
CJG-activiteiten respectievelijk lokaal jeugdbeleid. Andere gemeenten
krijgen gelden van hun provincie voor bijvoorbeeld pilotprojecten of taken
op het raakvlak met de provinciale jeugdzorg.
Verschillen in de wijze van financiering van CJG’s ontstaan ook doordat
gemeenten zelf kunnen bepalen hoe en in welke verhouding zij de door
het Rijk verstrekte Brede Doeluitkering Jeugd en Gezin (bestaande uit een
jeugdzorgdeel en een Wmo-deel) besteden.
Vraag 6
Wat zijn de verschillen tussen de gemeenten in de uitgaven aan (de
vorming van) CJG’s?
De uitgaven die gemeenten doen voor de vorming van CJG’s zijn
afhankelijk van de lokale uitgangssituatie en ook van eigen keuzes die
gemeenten maken («maatwerk») als het gaat om de inrichting van het
CJG en de activiteiten die in CJG-verband zullen worden aangeboden.
Sommige gemeenten hebben bijvoorbeeld aansluiting gezocht bij een
bestaande lokale infrastructuur (zoals een jongerenloket, een consultatiebureau of een Wmo-loket), terwijl andere gemeenten een nieuwe
structuur hebben opgebouwd, soms ook op een nieuwe locatie.
Ook het bij de start bestaande aanbod van activiteiten kan van invloed zijn
op de uitgaven die gemeenten doen. In sommige gemeenten uit ons
onderzoek functioneerden bijvoorbeeld al een aantal jaren gezinscoaches,
gefinancierd uit reguliere gelden; in andere gemeenten werd deze
activiteit pas sinds kort uit de Brede Doeluitkering Centra voor Jeugd en
Gezin ingekocht.
Dat gemeenten geldstromen verschillend inzetten komt ook doordat er
vaak geen harde grens is te trekken tussen het CJG-beleid en het bredere
jeugdbeleid. Een lespakket voor scholen om jongeren te leren bewust met
geld om te gaan bijvoorbeeld, kan worden gefinancierd vanuit het CJG
(preventief aanbod), maar ook vanuit het onderwijs.
Vraag 7
Twee derde van de onderzochte gemeenten heeft een CJG-begroting
gemaakt. Hoe hebben de overige een derde van de onderzochte
gemeenten het CJG begroot?
Bij gemeenten zonder CJG-begroting maken de kosten van (activiteiten in)
het CJG veelal deel uit van een of meer bredere programmabegrotingen.
Datzelfde geldt overigens voor de gemeenten die wel een aparte
CJG-begroting hebben, maar daarin alleen de kosten van de ontwikkeling
van het CJG en de structurele kosten van het CJG-inlooppunt hebben
opgenomen. Ook bij hen maken de kosten van de producten die in het
CJG worden aangeboden deel uit van een of meer programmabegrotingen.
Vraag 8
Welke voor- en nadelen kleven volgens de Algemene Rekenkamer aan een
aparte CJG-begroting?
Wij vinden het belangrijk dat de gemeente – voor een goede vervulling
van haar regierol – inzicht heeft in het beschikbare budget, de gerealiseerde uitgaven en de geleverde prestaties en effecten. Dat inzicht is op
verschillende manieren te creëren. In een aparte CJG-begroting staat alle
informatie over zaken die met het CJG te maken hebben bij elkaar. Maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 247

4

het is ook mogelijk om alle aan het CJG gerelateerde informatie binnen de
programmabegrotingen herkenbaar te maken, zodat deze informatie
eenvoudig bij elkaar te brengen is.
Wanneer gemeenten dezelfde keuzes maken bij het registreren van wat tot
het CJG behoort (in een aparte CJG-begroting óf binnen de programmabegrotingen), heeft dat als bijkomend voordeel dat gelegenheid ontstaat
tot benchmarking (zie ook ons antwoord op vraag 4).
Vraag 9
Hoeveel provincies en welke hebben geld (eigen middelen) uitgegeven
aan een CJG?
Dit is ons niet bekend. Provincies waren niet betrokken in het onderzoek.
Vraag 10
Hoeveel (eigen) middelen van provincies, stadsregio’s en gemeenten zijn
er in totaal extra naar CJG’s gegaan? Als dit niet bekend is, bent u bereid
dit te onderzoeken?
Zie onze antwoorden op de vragen 4 en 9.
Vraag 11
Waarom is er veel onduidelijkheid over wat is toegestaan bij het uitwisselen van informatie tussen professionals?
De onduidelijkheid komt voor een deel voort uit onwetendheid over wat
wettelijk is toegestaan bij de uitwisseling van cliëntinformatie tussen
professionals onderling. Wij hebben vastgesteld dat vooral het medisch
beroepsgeheim ervoor zorgt dat onder meer medewerkers in de geestelijke gezondheidszorg en de jeugdgezondheidszorg zich hierdoor
belemmerd voelen.
Daarnaast is de bereidheid tot het delen van informatie ook afhankelijk
van de vraag in hoeverre participanten aan het CJG elkaar als partners
ervaren. In ons rapport kunt u lezen dat ons enkele malen is gemeld dat
instellingen elkaar (en het CJG zelf) als concurrent zien en daarom afzien
van informatie-uitwisseling.
Ten slotte speelt mee dat bijvoorbeeld scholen niet altijd goed weten wat
het CJG is en dat er geen afspraken zijn gemaakt over de wijze waarop
informatie wordt gedeeld.
Vraag 12
Hoe is de zorgcoördinatie geregeld in gemeenten waar geen casusregisseur of een vergelijkbare functie is?
Wanneer een gemeente geen casusregisseur heeft aangewezen die belast
is met de inhoudelijke coördinatie van de zorg, impliceert dit niet dat er
geen procesmatige zorgcoördinatie tot stand komt. In de onderzochte
gemeenten die niet werken met een vaste casusregisseur, is wel schriftelijk vastgelegd hoe de zorgcoördinatie dient te verlopen. In een aantal
gemeenten hebben we gezien dat medewerkers van de GGD, als grootste
en meest betrokken zorgaanbieder, met de procesmatige zorgcoördinatie
zijn belast.
Overigens worden begrippen als zorgcoördinator, zorgregisseur en
casusregisseur door gemeenten verschillend gebruikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 247

5