Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

314
Vragen van de leden Erkens (VVD) en Bontenbal (CDA) aan de
Staatssecretaris en Minister van Economische Zaken en Klimaat over de
stijgende energieprijzen (ingezonden 5 oktober 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Yeşilgöz-Zegerius (Economische Zaken en
Klimaat) (ontvangen 14 oktober 20210.
Er is op dit moment sprake van een unieke situatie op de gasmarkt en de
hoge energieprijzen hebben de volle aandacht van het kabinet. Tijdens de
Algemene Financiële Beschouwingen van 7 oktober jongstleden is toegezegd
dat het kabinet voorafgaand aan het commissiedebat Klimaat en Energie van
14 oktober de Kamer per brief informeert over de koopkrachteffecten van de
huidige situatie op de energiemarkten. Daarnaast is toegezegd dat het kabinet
eventuele oplossingsrichtingen in kaart brengt, waarbij ook wordt gekeken
naar de maatregelen in de landen om ons heen. Het kabinet werkt op dit
moment aan de uitvoering van deze toezeggingen, maar kan deze vanwege
de benodigde uitwerking niet voor het commissiedebat Klimaat en Energie
van 14 oktober aan uw Kamer doen toekomen. Het kabinet zal hier voorafgaand aan de begrotingsbehandeling en de derde termijn van de Algemene
Financiële Beschouwingen op terugkomen. Daarbij zal het kabinet ook ingaan
op de zorgen rondom de betaalbaarheid en betrouwbaarheid van energie in
relatie tot de verdere ontwikkeling van het energiesysteem.
Vraag 1
Deelt u de ernstige zorgen over de snel stijgende energieprijzen (gas en
elektriciteit) voor huishoudens en bedrijven?
Antwoord 1
Ja, ik deel de zorgen. Er is terecht veel aandacht voor de betaalbaarheid van
energie, zeker nu wereldwijd de energieprijzen sterk stijgen. Het kabinet
houdt de energieprijzen en de consequenties daarvan scherp in beeld.
Vraag 2
Kunt u toelichten met welke scenario’s, omtrent de ontwikkeling van de
energieprijzen in de komende maanden, rekening wordt gehouden? Acht u
een verdere stijging van de energiekosten mogelijk?

ah-tk-20212022-314
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 2
De ontwikkeling van de energieprijzen is afhankelijk van de ontwikkelingen op
de energiemarkt (vraag en aanbod) en is daarom inherent onzeker. Waar de
afgelopen jaren sprake was van bijzonder lage prijzen, is er vanaf het
voorjaar sprake van stijgende prijzen waarbij er sinds de zomer sprake is van
enorme prijspieken. Deze prijspieken worden voor een groot deel verklaard
door incidentele factoren, zo is er sprake van krapte op de gasmarkt, als
gevolg van onder andere een aantrekkende wereldeconomie na de COVID-19crisis en uitgelopen onderhoudswerkzaamheden. De verwachting is daarom
op dit moment dat de prijzen in de loop van volgend jaar weer zullen dalen.
Dit zal echter niet naar het niveau zijn van gedurende de COVID-19-crisis. De
ramingen van de energieprijzen zijn met veel onzekerheid omgeven, het is
daarom niet met zekerheid in te schatten of en in welke mate ze zullen dalen.
We volgen de ramingen van onder andere de Europese Commissie en de IEA
nauwgezet.
Vraag 3
Welke economische sectoren hebben het meest te lijden onder deze stijgende
energieprijzen? Hoe groot schat u de impact in voor deze sectoren? Verwacht
u faillissementen door plotselinge liquiditeitsproblemen?
Antwoord 3
De sectoren waar de grootste impact van de hoge energieprijzen is zijn
sectoren binnen de energie-intensieve industrie, als bijvoorbeeld de zink- en
aluminiumindustrie, de kunstmestproductie en de glastuinbouw. Diverse
bedrijven binnen deze sectoren hebben door de hoge energieprijzen te
kampen met een forse stijging van de kostprijzen van hun producten. Of dit
zal leiden tot faillissementen valt nu nog niet aan te geven. Dat hangt af van
verschillende factoren. In het geval bedrijven worden geconfronteerd met
liquiditeitsproblemen door de oplopende energieprijzen, dan kunnen zij met
hun bank/financier tot een oplossing zien te komen. Daarbij kunnen ze tevens
gebruik maken van de bestaande financieringsinstrumenten zoals deze via de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) beschikbaar zijn.
Vraag 4
Verwacht u, net zoals in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, ook in
Nederland faillissementen van energieleveranciers? Verwacht u een groter
risico op faillissement bij kleinere leveranciers?
Antwoord 4
Het is helaas niet uit te sluiten dat ook in Nederland energieleveranciers
failliet zullen gaan als gevolg van de hoge inkoopprijzen voor gas. Of deze
situatie tot een faillissement zal leiden valt nu nog niet aan te geven. Dat
hangt af van meerdere omstandigheden, zoals de type contracten die de
leveranciers afsluiten. Mijn ministerie staat in nauw contact met de Autoriteit
Consument en Markt (ACM) en de landelijk netbeheerders om in dat geval de
leveringszekerheid van consumenten te garanderen en mensen indien nodig
snel over te zetten naar een andere leverancier.
Of een kleinere leverancier meer risico loopt is op voorhand niet te zeggen.
Het risico dat een leverancier loopt hangt van meerdere factoren af. Een
aantal factoren zal ik hier toelichten. Allereerst is van belang op welke manier
de leverancier de energie inkoopt. Is veel van de benodigde energie al enige
tijd geleden tegen een bepaalde prijs ingekocht, of moet nu nog een bepaald
percentage van de energie worden ingekocht tegen nu geldende prijzen? Dit
is vervolgens niet los te zien van de vraag welk type contracten het bedrijf
met zijn klanten heeft en of die vergelijkbaar zijn met het inkoopprofiel. Met
andere woorden: een leverancier met veel klanten met vaste prijs contracten
die daarvoor nu nog moet inkopen zal het moeilijker hebben dan een
leverancier die deze vaste prijs contracten in het verleden al heeft afgedekt
tegen prijzen van dat moment. Ook is het de vraag hoe men de winter van
2020/2021 is doorgekomen. Het was relatief lang koud en dat zou de
liquiditeitspositie van leveranciers verminderd kunnen hebben. En tenslotte
hangt het af van de vraag hoeveel contracten er op korte termijn opnieuw
moeten worden ingekocht. Deze inkoop zal moeten worden voorgefinancierd
zonder dat daar direct inkomsten tegenover staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 5
Wat betekenen de stijgende energieprijzen voor Nederlandse huishoudens?
Kunt u aangeven welke extra kosten deze huishoudens maken op hun
energierekeningen ten opzichte van voorgaande jaren?
Antwoord 5
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) publiceert samen met het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) jaarlijks een actueel beeld van de
energierekening. Het CBS brengt daarbij ook de spreiding in kaart door
middel van een tiental huishoudprofielen met elk een bijbehorend gas- en
elektriciteitsverbruik. Deze huishoudprofielen houden onder meer rekening
met verschillende typen woningen, zowel oud als nieuw, en gezinsgroottes. In
onderstaande tabel de energierekening voor de verschillende profielen op
basis van prijzen van januari 2020, januari 2021 en september 2021 geschetst
op basis van de genoemde cijfers van het CBS.
Tabel 1: indicatie omvang totale energierekening (in €) voor groepen huishoudens (op
basis van CBS- gegevens)
Prijzen
jan ’20

Prijzen
jan ’21

Prijzen
sep ’21

Gemiddeld verbruik 2021

1.552

1.513

1.774

Een bewoner in nieuw, klein appartement
Een bewoner in oud, klein appartement
Een bewoner in oude, kleine rijwoning
Een bewoner in oude, middelgrote rijwoning
Twee of meer bewoners in oud, klein appartement
Twee of meer bewoners in oude, kleine rijwoning
Twee of meer bewoners in nieuwe, middelgrote rijwoning
Twee of meer bewoners in oude, middelgrote rijwoning
Twee of meer bewoners in oude, grote rijwoning
Twee of meer bewoners in oude, grote vrijstaande woning

875
1.010
1.250
1.475
1.320
1.615
1.595
1.830
2.415
2.905

820
950
1.170
1.385
1.235
1.515
1.495
1.720
2.270
2.730

969
1.124
1.396
1.599
1.488
1.792
1.769
2.035
2.686
3.232

De exacte invloed die hogere gas- en elektriciteitsprijzen hebben op de
energierekening van een huishouden hangt af van het type contract met de
energieleverancier. Ongeveer 45 procent van de Nederlandse huishoudens
heeft een variabel contract. In de regel worden de variabele tarieven op 2
momenten in het jaar aangepast, in juli en in januari. Dit betekent dat het
grootste deel van de huishoudens de prijsstijging per 1 januari gaat merken.
Het CBS en het PBL komen in het voorjaar met een nieuwe raming voor het
jaar 2022.
Vraag 6
Hoe groot is de invloed van flexcontracten en variabele tarieven in de
stijgende lasten van huishoudens? In hoeverre worden huishoudens
beschermd, ook vanuit het perspectief van consumentenbescherming, tegen
extreme prijspieken in deze contracten?
Antwoord 6
De energielasten van huishoudens bestaan uit een maandelijks voorschotbedrag aan hun energieleverancier dat doorgaans is gebaseerd op het
verwachte jaarverbruik (plus belastingen en netwerkkosten). Hierdoor worden
de energiekosten evenredig over het jaar in rekening gebracht terwijl de
kosten van het daadwerkelijke verbruik sterk fluctueren over het jaar omdat
huishoudens in de zomer doorgaans veel minder energie verbruiken dan in
de winter.
Of de hogere energieprijzen effect hebben op de lasten van huishoudens, is
zeer afhankelijk van het type contract dat zij zijn aangegaan. Ruim 45% van
de huishoudens heeft een contract voor onbepaalde tijd. Vaak zijn dit
contracten met een variabele prijszetting (flexibele prijzen), die maandelijks
opzegbaar zijn. Meestal stellen de energieleveranciers de tarieven per
1 januari en 1 juli vast. Het kan ook voorkomen dat een energieleverancier
vaker dan twee keer per jaar de tarieven aanpast. Dit moet dan wel opgenomen zijn in de algemene voorwaarden.
Voor het merendeel van de groep met variabele contracten geldt dat zij de
hogere energie prijzen in ieder geval per 1 januari 2022 zullen gaan merken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Ook de huishoudens met een éénjaarscontract (16%, over het algemeen met
een vaste prijsstelling), zullen binnen nu en één jaar de prijsstijging voelen
doordat het contract afloopt en ze ofwel kiezen voor een nieuw vast contract,
ofwel een contract met variabele prijzen. Tegelijkertijd geldt dat meer dan een
derde van de huishoudens (37%) een contract heeft voor langere tijd (2–5
jaar). Vaak zijn dit contracten met vaste prijzen, zolang hun contract niet
afloopt krijgen deze huishoudens niet te maken met de hogere energieprijzen.
Deze contracten zijn normaalgesproken duurder om af te sluiten, maar
beschermen de houders nu tegen hoge energieprijzen en die zijn nu (achteraf
gezien) dus goedkoper uit. Ook voor deze groep huishoudens zal een deel te
maken hebben met een aflopend contract op korte termijn en daarmee
hogere kosten.
In Nederland gelden geen maximum energietarieven. In Nederland is sprake
is van een zeer concurrerende energiemarkt. Er zijn veel aanbieders die zowel
elektriciteit als gas leveren, er is veel diversiteit aan aanbod, en Nederland
kent al jaren een van de hoogste percentages voor overstappen («switchen»)
in de EU.
De meeste huishoudens zullen ongetwijfeld verrast zijn door de recente
prijsstijgingen. Als zij hun energierekeningen niet op tijd kunnen betalen,
kunnen zij met hun energieleverancier een betalingsregeling treffen of kiezen
voor een traject bij een schuldhulpverleningsinstantie. Hierbij gelden
specifieke plichten voor zowel huishoudens, leveranciers en netbeheerders.
Zo mag de energielevering in beginsel niet worden beëindigd in de winterperiode en mogen huishoudens niet worden afgesloten van energie als zij
betrokken zijn bij een traject voor schuldhulpverlening. Als het de leveranciers en netbeheerders niet lukt met het huishouden een oplossing te vinden
of het niet lukt contact te krijgen, geven zij contactgegevens en de hoogte van
de betalingsachterstand door aan de gemeente. Vanuit de gemeentelijke
schuldhulpverlening wordt vervolgens contact gezocht met het huishouden
om een aanbod voor schuldhulpverlening te doen en zo afsluiting van
energie te voorkomen.
Vraag 7
Welke mogelijkheden ziet u om deze prijspieken bij extreme prijsschommelingen af te vlakken voor huishoudens met flexcontracten of variabele tarieven?
Antwoord 7
De stijgende energieprijzen hebben de volle aandacht van het kabinet, dit is
een urgent probleem. Naast de uitwerking motie Hermans is het kabinet is
bezig met het uitwerken van een maatregelen waarmee een deel van de
prijsstijging gecompenseerd kan worden. Wij hopen hier binnenkort meer
duidelijkheid over te kunnen geven. Daarnaast werkt het kabinet op dit
moment aan de uitvoering van de motie Hermans (Kamerstuk 35 925, nr.13).
Hierin wordt 500 miljoen euro beschikbaar gesteld voor verlaging van de
belastingen op energie, waarvan 375 miljoen euro voor verlaging van de 1e
schijf elektriciteit en belastingvermindering en 125 miljoen euro voor
verlaging van de 2e en 3e schijf elektriciteit. Het kabinet verwacht de
uitwerking hiervan in oktober gereed te hebben.
Vraag 8
Hoe gaan andere Europese landen om met de snel stijgende energiekosten?
Kunt u een overzicht geven van de beleidskeuzes van andere landen?
Specifiek kijkend naar beleidskeuzes die huishoudens beschermen tegen
extreme prijsschommelingen? Kunt u daarbij in ieder geval aandacht
besteden aan de situatie in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland,
België en Spanje?
Antwoord 8
Gezien er sprake is van een Europese energiemarkt is er ook in andere
Europese landen sprake van snel stijgende energiekosten door de hogere
gasprijzen. Daarbij wordt net als in Nederland vooral gekeken naar nationale
maatregelen om de energierekening voor huishoudens op een betaalbaar
niveau te houden. In het Verenigd Koninkrijk is de energieprijs die leveranciers kunnen doorberekenen aan huishoudens gemaximeerd. In Frankrijk is
aangekondigd dat de regering de gasprijs bevriest tot april 2022 om de
energierekening betaalbaar te houden. Deze gasprijs wordt anders elke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

maand herzien. De elektriciteitsprijs zal vermoedelijk ook worden bevroren tot
april 2022, welke anders twee keer per jaar wordt herzien. In Duitsland is
geen extra beleid aangekondigd. In België is het sociale tarief uitgebreid en
verlengd. Dit sociale tarief is een gunstig tarief voor elektriciteit en/of aardgas
voor bepaalde huishoudens. Het tarief is identiek in heel België, ongeacht de
energieleverancier of netbeheerder. In Spanje zijn maatregelen genomen om
winsten van energiebedrijven extra te belasten en deze inkomsten ten goede
te laten komen aan consumenten en het maximeren van de stijging van
gasprijzen. Daarnaast zijn belastingen op elektriciteit en gas tijdelijk verlaagd.
De omstandigheden kunnen per land erg uiteenlopen, bijvoorbeeld het aantal
energiebedrijven en of een land gereguleerde tarieven heeft. Dit is bepalend
voor het type maatregel dat genomen kan worden.
Vraag 9
Is de energiemarkt zoals we die nu kennen, geschikt voor een energievoorziening met een groot aandeel variabele energiebronnen? Laten de recente
ontwikkelingen niet zien dat er geïnvesteerd moet worden in regelbaar,
klimaatneutrale elektriciteitsproductie? Hoe gaat u deze markt organiseren? In
welke mate zou kernenergie een rol kunnen spelen in het dempen van pieken
in de elektriciteitsprijzen?
Antwoord 9
De energiemarkt zoals we deze nu kennen biedt een goede basis voor het
stimuleren van de verschillende onderdelen van het toekomstige energiesysteem. Naast de variabele energiebronnen zijn opslag, flexibele vraag,
internationale uitwisselingen en CO2-vrije regelbare bronnen nodig. De
CO2-vrije regelbare bronnen kunnen bijvoorbeeld bestaande centrales zijn die
andere CO2-vrije brandstoffen inzetten dan kolen en aardgas. Onder het ETS
neemt het aantal emissierechten steeds verder af, waardoor CO2-vrije
regelbare bronnen een steeds betere kans krijgen ten opzichte van fossiele
regelbare bronnen. Het systeem van programmaverantwoordelijkheid1 zorgt
er uiteindelijk voor dat elektriciteit die verkocht is ook geleverd moet worden,
ook als zon en wind op dat moment minder elektriciteit leveren. Opslag,
flexibele vraag, internationale uitwisselingen en CO2-vrije regelbare bronnen
zullen hier een steeds grotere rol in spelen. Kernenergie heeft net als wind en
zon hoge vaste kosten en relatief lage variabele kosten. Kernenergie is
daarmee vooral geschikt om zoveel mogelijk elektriciteit of waterstof te
produceren en minder geschikt voor alleen productie in een beperkt aantal
uren per jaar. Kernenergie zou in een deel van de basisvraag van elektriciteit
kunnen voorzien. De meer flexibele toekomstige vraag naar elektriciteit van
bijvoorbeeld elektrisch vervoer, elektrolyse, (hybride) warmtepompen en
e-boilers zullen dan als eerste inspelen op het aanbod van elektriciteit uit
wind en zon. Omdat de elektriciteitsprijzen steeds meer Europees bepaald
worden, is het effect van de Nederlandse elektriciteitsmix op de elektriciteitsprijzen, en daarmee ook de pieken daarin, beperkt.
Vraag 10
Bent u bereid om, vanwege de urgentie van het onderwerp, antwoorden op
deze vragen uiterlijk 15 oktober 2021 te delen met de Kamer?
Antwoord 10
Ik deel de urgentie en heb gestreefd naar zo spoedig mogelijke beantwoorden
van de vragen.

1

Programmaverantwoordelijkheid houdt in dat iedereen die aangesloten is op het Nederlandse
elektriciteitsnet de verantwoordelijkheid heeft om de dagelijkse productie, transport en verbruik
van elektriciteit te plannen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5