Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 465

Wijziging van de Waterwet (doelmatigheid en
bekostiging hoogwaterbescherming)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 7 december 2012
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu, belast met het
voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer als
volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
Blz.
Inleiding
Algemeen
Samenhang met andere wetgeving
Bekostiging en lasten hoogwaterbescherming
Samenhang in budgetten HWBP-2 en HWBP-3
Zeggenschap van waterschappen over het HWBP
Taakverdeling
Inspectie Leefomgeving en Transport
Toetsfrequentie en toetsinstrumentarium
Delegatiebepalingen
Consultatie
Tot slot

1
2
4
5
8
9
10
10
11
13
13
14

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de voorgestelde
wijziging van de Waterwet. De leden van de VVD-fractie vinden het van
belang dat de Waterwet wordt aangepast ter borging van de afspraken die
in 2011 zijn gemaakt in het Bestuursakkoord Water (Kamerstuk 27 625, nr.
204) om zo de financiering, doelmatigheid en de verantwoordelijkheidsverdeling van het waterbeheer te verbeteren. Wel hebben deze leden
verschillende vragen.

kst-33465-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

1

De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de voorgestelde wijziging van de Waterwet en willen de regering nog
enkele vragen voorleggen.
De leden van de PVV-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voorgestelde wijziging van de Waterwet en willen de regering nog enkele
vragen voorleggen.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de voorgestelde wijziging van de Waterwet.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voorgestelde wijziging van de Waterwet. Deze leden hebben
hierover nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de voorgestelde
wijziging van de Waterwet. Deze leden hebben nog wel de nodige vragen
en opmerkingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel dat beoogt de bekostiging van maatregelen,
die zijn opgenomen in het Hoogwaterbeschermingsprogramma (hierna:
HWBP), voor de versterking van de primaire waterkeringen in beheer bij
de waterschappen te borgen en tevens beoogt de doelmatigheid en
beheersbaarheid van dit programma te vergroten en het proces van
periodieke toetsing en rapportage te verbeteren.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Zij steunen de uitvoering van hetgeen
in het Bestuursakkoord Water is afgesproken en hebben op dit moment
geen nadere vragen.
Algemeen
De leden van de SP-fractie constateren dat wordt voorgesteld dat de
waterbeheerder voortaan het verslag van een toetsronde direct aan de
minister van Infrastructuur en Milieu stuurt. De leden hebben hierbij
moeite met het feit dat er sprake is van tekortschietend risicomanagement
bij de beheerders (buiten het Rijk) en de projectbegeleiding door de
minister. Naar de mening van de leden van de SP-fractie wordt er niet
goed om gegaan met de projectbegeleidingsplannen en ontbreekt het aan
diepgang bij de beoordeling van de kwartaalrapportages van de beheerders bij de invulling van de rol van de projectbegeleiders. Dit in combinatie met het ontbreken van financiële informatie op projectniveau in de
voortgangsrapportage en het ontbreken van concrete informatie over
risico’s en beheermaatregelen op projectniveau, leidt er volgens de leden
van de SP-fractie toe dat er gaten vallen in de informatievoorziening. Het
niet beantwoorden van feitelijke vragen door de minister om deze
informatie op projectniveau beschikbaar te stellen aan de Kamer werd
gemotiveerd door te stellen dat het om marktgevoelige informatie zou
gaan. Naar de mening van de leden van de SP-fractie mist de regering
hierbij het gevoel van urgentie van heldere en transparante informatievoorziening richting de Kamer. Door de Kamer is herhaaldelijk gevraagd
om een halfjaarlijkse accountantsrapportage over het HWBP-2. Alles
overziend hebben de leden van de SP-fractie het gevoel onvoldoende grip
op de materie te hebben om nu besluiten in de orde van deze wetswijziging te kunnen nemen. Het feit dat de accountantsrapportages van
HWBP-2 vrijwel altijd te laat komen – vijf maanden na afloop van de
verslagperiode en zes weken na de datum waarop deze uiterlijk aan de
Kamer gestuurd had moeten worden – stelt de leden evenmin tevreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

2

Het doel van dit wetsvoorstel is immers het vergroten van doelmatigheid
en beheersbaarheid van het HWBP en het verbeteren van het proces van
periodieke toetsing en rapportage. De gang van zaken rond de eerste
voortgangsrapportage over het HWBP (Kamerstuk 32 698, nr. 3) waarbij
door de staatssecretaris gekozen is om niet alle informatie, maar slechts
beperkte informatie over het jaar beschikbaar te stellen, brengt met zich
mee dat de controle deels ontbreekt, waardoor dit in strijd is met de
Regeling grote projecten. Dit brengt het risico met zich mee dat de Kamer
niet alle relevante of mogelijk zelfs onjuiste informatie krijgt. De leden van
de SP-fractie stellen vast dat deze praktijk al enkele jaren geldt en dat dit
ook het geval is bij andere grote projecten op het terrein van infrastructuur en milieu, zoals de projecten Zand- en Grensmaas en Ruimte
voor de Rivier.
De leden van de SP-fractie lezen in de tweede voortgangsrapportage over
het HWBP-2 (Kamerstuk 32 698, nr. 6) over kostenoverschrijdingen bij een
aantal grote, complexe projecten, zoals de Markermeerdijken, de Lekdijk
KIS, de Zwakke schakels Noord Holland en de Houtribdijk. Hierbij wordt
onvoldoende duidelijk wat de oorzaken zijn van de vertraging, welke
consequenties dit heeft voor veiligheid, planning en financiën en welke
maatregelen zijn genomen om de vertraging in te lopen en de risico’s te
beheersen.
In de lijst van vragen en antwoorden over het HWBP-2 (Kamerstuk 32 698,
nr.7, vraag 15) is gevraagd of er een manier gevonden kan worden –
zonder dat er marktgevoelige informatie gegeven wordt – om de Kamer
betere financiële informatie per project te geven. De minister stelt in de
beantwoording van die vraag dat zij handelt in lijn met de uitgangspunten
voor informatievoorziening en dat zij daarom geen marktgevoelige
informatie op projectniveau beschikbaar stelt. De vraag of er een manier
gevonden kan worden om de Kamer te informeren wordt niet beantwoord. De leden van de SP-fractie zijn over het algemeen geen voorstanders van informeren «achter gesloten deuren» maar vragen de
minister te overwegen de gevraagde informatie vertrouwelijk ter inzage te
leggen.
De leden van de fractie van de SP zijn van mening dat deze wetswijziging
onmogelijk in werking zal kunnen treden op 1 januari 2014, indien niet alle
genoemde gebreken zijn opgelost en de ontbrekende financiële vraagstukken afdoende zijn beantwoord en ingevuld. Deze leden vernemen dan
ook graag een reactie op alle punten en op welke wijze de regering hier
invulling aan gaat geven. De leden van de SP-fractie zien onder meer
graag een periodiek overzicht per dijkvak dat niet voldoet, tegemoet.
Daarnaast vernemen deze leden graag of bij alle bestuurlijke veranderingen, de afspraken vanuit het Bestuursakkoord Water op schema liggen.
Indien dit op onderdelen niet het geval mocht zijn, vernemen zij dit graag
per punt.
Met het aannemen van de motie Jansen/Jacobi (Kamerstuk 32 474, nr. 20)
heeft de Kamer de regering opgeroepen om binnen zes maanden na het
sluiten van het Bestuursakkoord Water, maar in ieder geval in 2011, een
wetsvoorstel aan de Kamer voor te leggen dat de benodigde wijzigingen
in de verantwoordelijkheden rond waterbeheer regelt. Dit heeft onder
meer geleid tot het voorliggende wetsvoorstel. Met de motie werd ook
aangegeven dat de benodigde wijzigingen van de bestuurlijke structuur
op korte termijn geregeld dienen te worden en waar nodig deugdelijk
wettelijk verankerd. Naar de mening van de leden van de SP-fractie wordt
hier zeker niet in alle gevallen gehoor aan gegeven. Het regelen van zaken
per ministeriële regeling of algemene maatregel van bestuur onttrekt zich
te veel aan toetsing vooraf door de Kamer. Deze leden zouden de nadere
eisen aan het ontwerp en aan de kostenraming van waterveiligheidsprojecten, die bedoeld zijn om de doelmatigheid en beheersbaarheid et
waarborgen, liever in de wet geregeld zien dan via een ministeriële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

3

regeling. Dat geldt ook voor de regels met betrekking tot welke kosten wel
en niet subsidiabel zijn.
De leden van de ChristenUnie-fractie herkennen in het wetsvoorstel de
afspraken gemaakt in het Bestuursakkoord Water en vinden dat het
wetsvoorstel een goed evenwicht biedt tussen de verantwoordelijkheden
van het Rijk en die van de waterschappen. Genoemde leden hebben wel
zorg over deze verdeling van verantwoordelijkheden gezien de voornemens in het regeerakkoord VVD-PvdA met betrekking tot de waterschappen. Ook hebben deze leden vragen bij de verdeling van de
verantwoordelijkheden over c.q. de bijdragen van de waterschappen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met de afspraken in het
Bestuursakkoord Water, zoals verwerkt in het voorliggende wetsvoorstel,
en een voortvarende uitvoering daarvan onder regie van de deltacommissaris meer vertrouwen in een voortvarende uitvoering van het nieuwe
HWBP dan in de voortgang van het huidige HWBP-2.
Samenhang met andere wetgeving
De leden van de VVD-fractie constateren dat de Waterwet zal worden
ingepast in de nog te ontvangen Omgevingswet. Deze leden vragen wat
voor gevolgen dat heeft voor de inhoud van de Waterwet. In de memorie
van toelichting wordt toegelicht dat men verwacht dat de gevolgen voor
de toetsing en voorbereiding van besluiten voor versterkingsmaatregelen
beperkt zullen zijn. Waarop is dat gebaseerd? Wanneer is hier meer over
bekend?
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan aangeven hoe het
instrument van de projectprocedure uit de huidige Waterwet in de nieuwe
Omgevingswet ingepast zal worden. Zijn er nog andere instrumenten, die
van belang zijn voor de hoogwaterbeschermingsmaatregelen, die in de
nieuwe Omgevingswet ingepast zullen worden? Waarop baseert de
regering het vermoeden dat de gevolgen inhoudelijk beperkt zullen zijn?
Kan dit nader worden onderbouwd?
De leden van de SP-fractie constateren dat in het Bestuursakkoord Water
ook is afgesproken dat het belastingstelsel van de waterschappen zal
worden herzien. Deze herziening is gezien het financiële karakter van het
onderhavige wetsvoorstel relevant, maar nog niet bij de Kamer aanhangig. Is de regering van mening dat in afwachting hiervan, dit
wetsvoorstel door de Kamer behandeld kan worden?
Ook is volgens de leden van de SP-fractie de herziening van de
Omgevingswet van belang, omdat de Waterwet hierin zal worden
opgenomen. In de memorie van toelichting wordt gesteld dat «inhoudelijk
de gevolgen voor de wijze van toetsen en het voorbereiden van besluiten
ten behoeve van versterkingsmaatregelen vermoedelijk beperkt zijn».
Deze leden zijn benieuwd op basis waarvan deze inschatting is gemaakt
en zijn tevens benieuwd wanneer bekend is hoe groot de gevolgen van de
inpassing van de Waterwet in de nieuwe Omgevingswet zijn.
De leden van de CDA-fractie lezen dat na afronding van de realisatiefase
de definitieve hoogte van het subsidiebedrag, dat een waterschap
ontvangt, wordt vastgesteld. Door invoering van de Wet houdbare
overheidsfinanciën (33 416) verandert de systematiek, waardoor waterschappen een besparing moeten leveren tegenover de investering die zij
doen. Op welke manier worden dan projecten gefinancierd? Kan de
regering uitleggen hoe de verhoudingen zijn tussen het voorliggende
wetsvoorstel en de Wet houdbare overheidsfinanciën?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

4

De leden van de D66-fractie lezen dat de integrale Omgevingswet zal
bestaan uit in ieder geval vijftien reeds bestaande wetten, waaronder de
Waterwet. Deze leden constateren dat de invoering van de integrale
Omgevingswet ook gevolgen zal hebben voor de vormgeving van de
instrumentaria in de Waterwet, die van belang zijn voor de hoogwaterbeschermingsmaatregelen. De regering stelt dat de wijzigingen vermoedelijk
beperkt zijn. Kan de regering toelichten waar zij dit op baseert? Deze leden
vragen de regering ook toe te lichten wanneer de omvang van de
gevolgen wel bekend zal zijn.
Bekostiging en lasten hoogwaterbescherming
De leden van de VVD-fractie constateren dat de kosten voor de lopende en
nieuwe hoogwaterbeschermingsmaatregelen worden verdeeld over het
Rijk en de waterschappen. De leden van de VVD-fractie kunnen zich
vinden in de nieuwe verdeling: 50% voor het Rijk, 40% voor alle waterschappen en 10% voor het waterschap dat verantwoordelijk is voor het
gebied waarin de te versterken primaire waterkering zich bevindt. Deze
leden vragen wel of er een risico bestaat dat sommige waterschappen,
waar een grote opgave speelt, met een onredelijke lastenstijging worden
geconfronteerd. Deze leden willen voorkomen dat er sprake is van
onevenredige lastenstijging bij burgers die woonachtig zijn in de
beheersgebieden van deze waterschappen.
Met betrekking tot de bekostiging constateren de leden van de VVD-fractie
tot slot dat er op sommige delen sprake is van een toename van de
bestuurlijke lasten en dat er op andere delen een afname van de bestuurlijke lasten wordt voorzien. In dat kader zouden de leden van de
VVD-fractie graag in een overzicht uitgesplitst naar waterschappen,
provincies en het Rijk willen zien wat de raming is van de toe- of afname
van de bestuurlijke lasten zoals is voorgesteld in deze wetswijziging.
De leden van de PvdA-fractie zien in dat het toepassen en financieren van
innovaties om het beschermingsniveau te verbeteren meerkosten op kan
leveren, omdat nieuwe technieken kunnen leiden tot meerkosten. In dit
wetsvoorstel wordt dat ondervangen door het instellen van een separaat
budget in de financieringsregelingen voor innovatieve oplossingen. De
leden van de PvdA-fractie zien daarbij echter als probleem dat innovatieve
ideeën, die uiteindelijk tot kostenbesparingen kunnen leiden, wellicht
onvoldoende kansen zullen krijgen. Kan de regering aangeven hoe toch
ingezet wordt op zowel het beheersen van de kosten als op het aanzetten
tot het nemen van innovatieve maatregelen?
Met betrekking tot de administratieve lasten en uitvoerbaarheid vragen de
leden van de PVV-fractie in hoeverre dit direct of indirect tot een lastenverzwaring voor de burger kan leiden, via centrale danwel via decentrale
belastingen en/of heffingen.
De leden van de PVV-fractie vragen verder in hoeverre deze wetswijziging
van toegevoegde waarde is voor de transparantie voor de burger. Is het
dadelijk nog overzichtelijk welk bestuursorgaan waarvoor verantwoordelijk is?
De leden van de SP-fractie vragen waarom er in het hele voorstel van wet
gesproken wordt van bekostiging «met behulp van subsidies uit het
Deltafonds». Naar de mening van deze leden is hierbij geen sprake van
subsidiëren, maar van het vastleggen van eerder gemaakte afspraken
vanuit het Bestuursakkoord Water waarin het Rijk en waterschappen af
hebben gesproken om vanaf 2014 een gelijke bijdrage (50/50 bekostiging)
te zullen leveren aan de versterking van primaire keringen in beheer bij de
waterschappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

5

De leden van de SP-fractie vragen waarom gekozen is voor het systeem
van een aparte «dijkrekening», die het Rijk beheert. Naar de mening van
deze leden gaat dit over een solidariteitsregeling van de waterschappen
onderling en ligt het in de rede deze door hen te (laten) beheren. Hierdoor
wordt tevens gemarkeerd waar de verantwoordelijkheden van zowel Rijk
als waterschappen (komen te) liggen. Graag een reactie hierop.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het voorstel om wettelijk te
verankeren dat waterschappen een deel van de waterschapsbelasting, de
zogenoemde watersysteemheffing, dienen af te dragen aan het Rijk, zich
verhoudt tot het uitgangspunt dat een decentraal belastingsysteem er
primair toe dient om een decentrale overheid eigen middelen te
verschaffen die zij ten behoeve van haar decentrale taakuitoefening kan
gebruiken.
De leden van de CDA-fractie zijn het eens met het voorstel om een
projectgebonden bijdrage van 10% op te nemen om op die manier de
doelmatigheid en efficiëntie te vergroten. Dit heeft gevolgen voor
waterschappen die veel primaire keringen kennen, maar ook voor
waterschappen die geen primaire keringen kennen. Kan de regering
toelichten wat de gevolgen voor die categorieën van waterschappen zijn?
Welke gevolgen heeft dit voor de belastingtarieven?
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd of er behalve de projectgebonden bijdrage van 10% nog andere stimulansen ingebouwd kunnen
worden. Ziet de regering daarvoor nog mogelijkheden? Kan de regering
daarbij aangeven wat er gaat gebeuren bij eventuele aanbestedingsmeevallers?
De leden van de CDA-fractie merken op dat het voorliggende wetsvoorstel
niet ingaat op de bekostiging van budgetoverschrijdingen, die buiten de
schuld van het waterschap kunnen plaatsvinden. Blijven die voor rekening
van het betreffende waterschap?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de minister van Infrastructuur
en Milieu voor grote bezuinigingsopgaven staat. Echter, in het Bestuursakkoord Water is afgesproken dat de bijdragen voor het HWBP gelijk
verdeeld worden over het Rijk en de waterschappen. Kan de regering
garanderen dat de 50% bijdrage van het Rijk blijft staan?
Met betrekking tot artikel 7.24 zien de leden van de CDA-fractie dat de
waterschappen vanaf 2016 moeten indexeren ten opzichte van het
prijspeil 2011. Dit zal waarschijnlijk leiden tot een stijging van de
begroting van de waterschappen. Kan de regering toelichten hoe deze
stijging zich verhoudt tot de afspraak dat de waterschapslasten slechts
gematigd mogen stijgen?
Verder willen deze leden graag weten waarom de regering in het kader
van het HWBP spreekt van subsidie aan waterschappen. Volgens de leden
is er sprake van cofinanciering. Kan de regering hierop ingaan?
De leden van de D66-fractie kunnen zich vinden in het oordeel van de
regering dat iedereen mee moet betalen aan water(veiligheid). De
bijdrage van waterschappen valt onder te verdelen in twee componenten:
1) het solidariteitsdeel van alle waterschappen
2) het projectgebonden deel van het desbetreffende waterschap.
De leden van de D66-fractie kunnen zich vinden in de financiële bijdrage
van ieder waterschap, zelfs als het waterschap in kwestie geen primaire
waterkering beheert. De gevolgen van slecht onderhouden primaire
waterkeringen raken ons allemaal en deze leden zijn van mening dat wij
daaraan allen mogen bijdragen. De leden van de D66-fractie hebben wel
de nodige twijfels bij het feit dat de waterschappen in beginsel geen
zeggenschap hebben over het geld dat zij bijdragen aan het solidariteitsdeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

6

De leden van de D66-fractie stellen vast dat het projectgebonden aandeel
van de waterschappen 10% bedraagt. Kan de regering toelichten waarom
er is gekozen voor 10% en niet een ander percentage?
Voorts zouden de leden van de D66-fractie graag in een tabel, uitgesplitst
naar de waterschappen, provincies en het Rijk, willen zien wat de raming
is van de toename of afname van de bestuurlijke lasten als gevolg van het
voortrollend karakter van de HWBP, de overdracht van het toezicht naar
het Rijk, het herziene rapportageproces, de jaarlijkse vaststelling van de
financiële bijdragen van de afzonderlijke waterschappen en de verlaging
van de toetsfrequentie.
Voor de leden van de ChristenUnie-fractie staat voorop dat er een
robuuste financiering is en blijft op lange termijn voor het Deltaprogramma in het algemeen en voor het HWBP als belangrijk onderdeel
daarvan in het bijzonder. De leden van de ChristenUnie-fractie juichen de
komst van het Deltafonds dan ook zeer toe. Zij vragen naar de samenhang
tussen de financiële claims van het huidige HWBP, claims naar aanleiding
van de derde toetsronde en van andere opgaven in het Deltaprogramma,
nu de uitvoeringstermijn van het HWBP-2 is verlengd, aangezien de
financiële opgave veel hoger bleek dan aanvankelijk gedacht. Blijkt de
financiële omvang van het HWBP-2 overigens daadwerkelijk zo groot als
een paar jaar geleden door Ten Heuvelhof is ingeschat, zo vragen deze
leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn blij met de betere waarborgen
die in het voorliggende wetsvoorstel zijn opgenomen om te komen tot
een meer robuuste planning, maar missen een analyse over wat op de
langere termijn het gevolg is van de claim voor het HWBP voor de
resterende opgaven uit het Deltaprogramma. Tegen de achtergrond dat
het bij waterveiligheid om investeringen met een zeer lange termijnkarakter gaat en gelet op de doelstellingen van zowel het Nationaal
Waterplan als het Deltaprogramma, vragen deze leden of het niet
verstandig is de looptijd van het Deltafonds opnieuw te bezien en deze
substantieel te verlengen. Nu loopt de voeding van het Deltafonds nog
parallel met de voeding van het Infrastructuurfonds, maar inhoudelijk zijn
er wat betreft deze leden redenen om hier bij het Deltafonds anders mee
om te gaan.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen met betrekking tot de
projectgebonden bijdrage van de waterschappen aandacht voor de
Motie-Wiegman-van Meppelen Scheppink c.s. over de verdeling van de
waterschapsbijdrage (Kamerstuk 27 625, nr. 220). Deze leden constateren
dat door de projectgebonden bijdrage van 10% de lasten in met name het
dunbevolkte Zeeuwse waterschap Scheldestromen substantieel stijgen.
Genoemde leden betwijfelen of de regering met deze keuze recht heeft
gedaan aan de genoemde motie Wiegman c.s.. Waarom is niet gekozen
voor bijvoorbeeld een projectgebonden bijdrage van 5%, zo vragen deze
leden.
Überhaupt stellen deze leden vraagtekens bij het nut van de projectgebonden bijdrage. In hoeverre zal de projectgebonden bijdrage daadwerkelijk gaan functioneren als een doelmatigheidsprikkel? Dat deze
projectgebonden bijdrage een bijdrage aan de doelmatigheid zou leveren,
is volgens genoemde leden moeilijk voorstelbaar, aangezien de uitgaven
van de waterschappen aan waterveiligheid relatief bescheiden zijn. Een
aanzienlijk groter deel van de waterschapsuitgaven gaan naar waterzuivering. Bovendien is in de waterketen een beduidend grotere doelmatigheidswinst te behalen, waar volgens deze leden dan ook terecht afspraken
over zijn gemaakt in het Bestuursakkoord Water. De leden van de
ChristenUnie-fractie verwachten overigens wel doelmatigheidswinst van
een gezamenlijke aanpak door Rijkswaterstaat en waterschappen van het
nieuwe HWBP, zoals thans binnen het Deltaprogramma gestalte krijgt. Ook
verwachten deze leden dat er winst is te behalen met een meer geclus-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

7

terde en innovatieve aanbesteding van projecten. Kan de regering een
poging doen om de twijfels bij de fractieleden van de ChristenUnie over
de projectgebonden bijdrage weg te nemen?
Het budget voor de hoogwaterbeschermingsmaatregelen is alleen
bestemd om de keringen in het beheer van waterschappen aan de
vigerende norm te laten voldoen. Aanvullende opgaven zullen dus uit de
overige middelen van het Deltafonds moeten worden bekostigd dan wel
door derden. Tegelijk is door de Kamer bij herhaling uitgesproken dat het
nieuwe HWBP moet worden vormgegeven op basis van de nieuwe
normsystematiek en in samenhang met andere opgaven. De leden van de
ChristenUnie-fractie vragen of hiermee in de werkwijze rekening wordt
gehouden. Zij vragen wat dit betekent voor de situatie dat een dijk in
beheer bij een waterschap moet worden versterkt, er alle aanleiding is te
rekenen met een strengere norm, maar deze norm nog geen vigerend
beleid is. Deze leden nemen aan dat hiermee rekening wordt gehouden bij
de programmering dan wel in de MIRT-verkenningsfase. En deze leden
vragen de regering te reflecteren op de vraag of de regering de naleving
van de strengere norm kan bekostigen indien de overige middelen van het
Deltafonds daartoe onvoldoende soelaas bieden. Het mag volgens deze
leden toch niet zo zijn dat onvoldoende middelen zullen leiden tot
suboptimale besluiten die op langere termijn veel meer geld kosten. Is het
denkbaar dat een strengere norm deels of geheel toch uit de HWBPmiddelen worden bekostigd, zo vragen deze leden.
Samenhang in budgetten HWBP-2 en HWBP-3
De leden van de VVD-fractie constateren dat de gestorte bijdragen van de
waterschappen eerst zullen worden gebruikt voor afronding van het
HWBP-2 en vervolgens vanaf 2016 voor de versterkingen die voortkomen
uit de derde toetsronde. De leden van de VVD-fractie vragen of eventuele
tegenvallers in het HWBP-2 invloed kunnen hebben op het nieuwe HWBP.
Zo ja, wat zijn de gevolgen hiervan?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat uit het voorliggende
wetsvoorstel blijkt dat bij de herziene kostenverdeling tussen het Rijk en
de waterschappen de bijdragen van beide eerst gebruikt zullen worden
om het HWBP-2 af te ronden alvorens te starten met de versterkingsmaatregelen van het nieuwe HWBP. Kan de regering aangeven of het waar is
dat tegenvallers in het HWBP-2 direct weerslag zullen hebben op het
beschikbare budget voor het nieuwe HWPB? Hoe zal dan de planning zijn
van de aanpak van de primaire waterkeringen die in de derde toetsronde
niet meer voldoen aan het wettelijke beschermingsniveau? Kan de
regering aangeven hoe de afweging gemaakt wordt tussen temporiseren
van de maatregelen en het borgen van het veiligheidsniveau? Is de
bijdrage van de waterschappen voldoende om het HWBP-3 mee te
financieren?
De leden van de SP-fractie maken uit de stukken op dat de bijdragen van
Rijk en waterschappen eerst gebruikt zullen worden voor afronding van
het HWBP-2. Daarna zal naar verwachting in 2016 gestart worden met
versterkingsmaatregelen die voortvloeien uit het nieuwe (derde) HWBP.
Dit HWBP-3 wordt dus beïnvloed door het HWBP-2. Bestaat de kans dat bij
grote tegenvallers in het HWBP-2 de versterkingsmaatregelen uit het
nieuwe HWBP getemporiseerd moeten worden en pas op langere termijn
genomen kunnen worden? De leden van de SP-fractie zijn benieuwd op
welke manier geborgd wordt dat de veiligheid niet in het geding is of
komt. Waarom wordt er geen uiterste termijn in de wet opgenomen
waarbinnen geconstateerde overschrijdingen van de norm verholpen
moeten zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

8

De leden van de D66-fractie stellen vast dat de bijdragen van het Rijk en
de waterschappen eerst zullen worden gebruikt om het HWBP-2 af te
ronden en dat er ook zal worden gestart met de versterking van de
afgekeurde waterkeringen die zijn afgekeurd in de derde toetsronde. De
beschikbare middelen voor het nieuwe HWBP worden echter wel
beïnvloed door eventuele mee- of tegenvallers van het HWBP-2. Deze
leden vragen of de kans bestaat dat de versterkingsmaatregelen uit het
nieuwe HWBP getemporiseerd moeten worden en dus pas over een
langere termijn genomen kunnen worden in geval van tegenvallers bij het
HWBP-2. In het geval van een bevestigend antwoord vragen deze leden
ook op welke wijze de veiligheid geborgd zal worden. Kan de regering op
deze punten ingaan?
Zeggenschap van waterschappen over het HWBP
De leden van de VVD-fractie constateren dat waterschappen worden
«gehoord» bij de voorbereiding van het nieuwe HWBP. De prioritering van
subsidies voor versterkingsmaatregelen wordt uiteindelijk door het Rijk
opgesteld. Deze leden vragen wat wordt bedoeld met het «horen» van
waterschappen bij de prioritering van subsidiegeld. In hoeverre hebben zij
inspraak op de besteding van het geld dat deels door henzelf is ingebracht
en in hoeverre zijn de waterschappen met deze constructie akkoord
gegaan? In dit kader heeft ook de Raad van State geconstateerd dat de
decentrale belastingheffing door de waterschappen primair zou moeten
worden gebruikt voor haar eigen taakoefening. De leden van de VVDfractie vragen of dit botst met de opzet dat de waterschappen alleen
«gehoord» worden en wensen hier graag een reactie op.
De leden van de SP-fractie constateren dat waterschapsbesturen via dit
wetsvoorstel in beginsel geen zeggenschap hebben over de besteding van
de solidariteitsbijdragen die zij afdragen aan het Rijk, maar dat zij wel
worden gehoord bij de voorbereiding van het jaarlijkse HWBP-programma
en -regeling. De leden van de SP-fractie vernemen graag op welke wijze
dit «horen» gestalte krijgt in de wet. En of tegen een mogelijke uitkomst
beroep en bezwaar mogelijk is.
De leden van de CDA-fractie lezen dat prioritering van maatregelen
noodzakelijk is als gewerkt wordt met een vast jaarlijks budget. De leden
willen graag weten welke gevolgen dit heeft voor specifieke projecten.
Daarnaast zien de leden dat op basis van de aanmeldingenlijst prioriteiten
worden vastgesteld. De waterschappen worden hier slechts bij gehoord.
Kan de regering aangeven waarom zij slechts gehoord worden terwijl zij
50% van de bijdrage leveren?
De leden van de D66-fractie lezen dat, gelet op de gezamenlijk financiële
verantwoordelijkheid van het Rijk en de waterschappen, de waterschappen zullen worden gehoord in geval van wijzigingen in de Hydraulische Randvoorwaarden, de toetsvoorschriften, de op te stellen subsidieregeling en de voorbereiding van het subsidieprogramma voor de te
nemen subsidiemaatregelen. Het is deze leden onduidelijk wat er wordt
verstaan onder «horen» van de waterschappen. Kan de regering hier op
ingaan? Gelet op de grote en ook structurele financiële bijdrage van de
waterschappen is het volgens de leden van de D66-fractie zaak om de
positie en de invloed van de waterschappen duidelijker te omschrijven.
De leden van de D66-fractie lezen dat in de huidige bekostigingssystematiek financiële en doelmatigheidsprikkels ontbreken. Deze leden
onderschrijven de noodzaak voor het inbouwen van dit soort prikkels in
de bekostigingssystematiek. Desalniettemin vragen de leden van de
D66-fractie of aan het aanzienlijk verhogen van de financiële bijdrage van
de waterschappen ook inspraak van de waterschappen moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

9

gekoppeld bij de aanwending van die gelden. Hoe ziet de regering dat en
kan de regering de visie van de waterschappen hierop meenemen in haar
toelichting?
De leden van de D66-fractie maken uit de memorie van toelichting op dat
de waterschappen gehoord zullen worden over de jaarlijkse actualisatie
van de prioritering van de versterkingsmaatregelen en de programmering
van de projecten. Nogmaals vragen deze leden wat bedoeld wordt met
het begrip «horen». Wat is de mening van de waterschappen hierover?
Daarnaast vragen deze leden op welke wijze wordt geprioriteerd, indien
het Rijk en de waterschappen hierover een verschil van inzicht hebben.
Kan de regering dit toelichten?
De leden van de ChristenUnie-fractie ondersteunen het voornemen om bij
de programmering conform de werkwijze van het Meerjarenprogramma
Infrastructuur, Ruimte en Transport een verkenningsfase in te bouwen.
Hiervoor wordt door Rijk en de beheerders nog een afwegingskader
ontwikkeld waarin onder meer wordt gekeken naar het veiligheidsrendement. Genoemde leden vragen wanneer dit afwegingskader zal
verschijnen. Verder vragen deze leden welke criteria nog meer van
bepalend belang worden gevonden.
Taakverdeling
Er wordt door de leden van de VVD-fractie tevreden vastgesteld dat
slechts één bestuurslaag, het Rijk, verantwoordelijk wordt voor het
toezicht op de primaire waterkeringen en één bestuurslaag voor het
onderhoud, de waterschappen.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering om in een tabel
inzichtelijk maken welke taken de provincies en het Rijk met dit wetsvoorstel krijgen als het gaat om het toezicht op de waterschappen. Kan de
regering hierbij ook betrekken wat in het regeerakkoord VVD-PvdA
vermeld staat over de verantwoordelijkheid voor primaire waterkeringen?
Hoe verhoudt de nieuwe taakverdeling uit het voorliggende wetsvoorstel
zich tot de afspraak in het regeerakkoord VVD-PvdA dat het Rijk zich
beperkt tot de normstelling en op het toezicht op de primaire waterkeringen en dat de provincie zich beperkt tot de secundaire keringen en zijn
rol als
gebiedsregisseur?
De leden van de SP-fractie zouden graag een tabel zien welke inzichtelijk
maakt welke taken de provincies en het Rijk met dit wetsvoorstel krijgen,
waar het gaat om het toezicht op de waterschappen.
Inspectie Leefomgeving en Transport
De leden van de PVV-fractie constateren dat de Inspectie Leefomgeving en
Transport (hierna: ILT) de extra taken zal uitvoeren die het Rijk met het
voorliggende wetsvoorstel naar zich toetrekt. De leden van de PVV-fractie
vragen in hoeverre deze extra taken door de ILT opgevangen kunnen
worden. Is het met de huidige personele bezetting mogelijk om deze taken
uit te voeren?
De leden van de SP-fractie constateren dat er, omwille van een door het
regeerakkoord VVD-PvdA gewenst doelmatig en effectief bestuur, voor
wordt gekozen om één bestuurslaag verantwoordelijk te maken voor het
toezicht op primaire keringen. In dit wetsvoorstel wordt ervoor gekozen
dit neer te leggen bij het Rijk. De ILT gaat toezien op correcte naleving van
de wettelijke voorschriften die gelden bij de toetsing van primaire
waterkeringen door de beheerders. De leden van de SP-fractie zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

10

benieuwd wat de financiële en personele consequenties zijn van het
beleggen van het volledige toezicht (naleving wettelijke voorschriften
toetsronde en toezien op juiste invulling zorgplicht) bij de ILT. Ook zien zij
graag nadere uitleg over de overdracht van kennis en ervaring tussen
provincies en de ILT, wanneer het gaat over de toezichtfunctie van de
provincies aan het Rijk. Kan inzicht worden gegeven in het beoogde
toezichtregime? Is er uitsluitend sprake van (papieren) systeemtoezicht of
ook van toezicht op locatie?
De leden van de CDA-fractie zien dat de ILT zal toezien op correcte
naleving van wettelijk voorschriften bij de toetsing door beheerders en
toeziet op de invulling van de zorgplicht. De leden vragen of de ILT wel de
meest geëigende organisatie is voor de toetsing. Heeft de ILT wel
voldoende mensen en kennis in huis om die belangrijke zaken te toetsen?
De leden van de D66-fractie lezen dat het Rijk de provincie als toezichthouder zal gaan vervangen voor wat betreft de primaire waterkeringen. In
de praktijk zal de ILT dit toezicht gaan uitoefenen. Deze leden vragen wat
de financiële en personele consequenties zullen zijn bij de ILT, doordat het
toezicht hier belegd wordt. Daarnaast willen deze leden weten op welke
manier voorzien zal worden in een overdracht van ervaring en kennis
tussen provincies en de ILT, als het gaat om het overdragen van de
toezichtfunctie van de provincie aan het Rijk.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat het toezicht op de primaire
waterkeringen met dit het voorliggende wetsvoorstel bij het Rijk wordt
belegd, wat in de praktijk betekent dat de ILT gaat toezien op de correcte
naleving van de wettelijke voorschriften bij de toetsing van de primaire
waterkeringen door de beheerders. Genoemde leden vragen wat dit
betekent voor het aantal toezichthouders. Is er een analyse gedaan van
het aantal FTE dat hiervoor nu decentraal wordt ingezet en hoeveel
hiervoor straks beschikbaar zal zijn bij de ILT? Genoemde leden constateren namelijk tegelijk dat er voor de ILT nog een forse financiële
taakstelling ligt en vragen of hiermee het gevaar niet groot is dat het
toezicht meer een papieren werkelijkheid wordt. Overigens vinden deze
leden het verleggen van het toezicht op zich een goede keuze, maar dan is
het wel zaak dat de ILT de mogelijkheden en middelen krijgt om deze taak
goed uit te oefenen.
Toetsfrequentie en toetsinstrumentarium
De leden van de VVD-fractie hebben vernomen dat het elke zes jaar
toetsen van de primaire keringen te veel tijd kost en dat daarom de
frequentie wordt verlaagd tot eens in de twaalf jaar. De leden van de
VVD-fractie willen graag weten waarom dit zo is en of het verhogen van
de frequentie invloed kan hebben op de kwaliteit van de primaire keringen
en dus ook op de waterveiligheid. In de memorie van toelichting wordt
gesteld dat de veiligheid wordt geborgd door de permanente zorgplicht
van de waterschappen. De leden van de VVD-fractie vragen of het
permanent beheer onder druk kan komen te staan wanneer het loont om
onderhoud en beheer uit te stellen, omdat de maatregelen die voortvloeien uit een toetsing worden gefinancierd door de nieuwe financieringsmaatregel van deze wet. Deze leden willen voorts weten wanneer de
volgende toetsing in de nieuwe systematiek gaat plaatsvinden.
De leden van de PvdA-fractie kunnen instemmen met het verlagen van de
toetsfrequentie, gezien de momenteel te korte beschikbare tijd voor het
uitvoeren van de toetsronde met alle daarbij behorende stappen.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat in het wetsvoorstel een
verplichting is opgenomen om de waterschappen te horen bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

11

tussentijdse wijziging van het toetsinstrumentarium. Wat wordt in deze
exact bedoeld met «horen»? De leden van de PvdA-fractie vernemen ook
graag de mening van de waterschappen over deze verplichting voor de
minister van Infrastructuur en Milieu om de waterschappen te horen.
De leden van de fractie van de SP hebben begrip voor het feit dat de
doelmatigheid vergroot wordt door het verlengen van de toetsingsperiode
van zes naar twaalf jaar.
Ook bij het tussentijds wijzigen van het toetsingsinstrumentarium stelt dit
wetsvoorstel dat de waterschappen worden «gehoord». Ook nu zijn de
leden van de SP-fractie benieuwd wat hiermee wordt bedoeld en op welke
wijze dit wordt vastgelegd in de wet. De kosten voor het voldoen aan
eventuele tussentijdse informatieverzoeken van de minister zijn voor
rekening van de waterschappen. Naar de mening van deze leden zouden
waterschappen daarom al invloed mogen uitoefenen om het toetsingsinstrumentarium eventueel aan te passen. Ook zijn de leden benieuwd op
welke wijze de informatieprikkel vanuit het Rijk doelmatig en efficiënt zal
worden aangewend.
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
toetsperiode wordt verlengd van zes naar twaalf jaar om de doelmatigheid te vergroten. Deze leden willen graag weten op welke manier de
doelmatigheid door verlenging van de toetsperiode vergroot wordt.
Verder willen deze leden weten of dit gevolgen heeft voor de veiligheid.
De leden van de D66-fractie lezen dat de toetsfrequentie verlaagd moet
worden, omdat in de praktijk blijkt dat een periode van zes jaar te kort is
voor de beheerder om de toets uit te voeren. De regering stelt dat door de
verlaging van de toetsfrequentie de doelmatigheid bevorderd wordt, maar
dat de inzichten in de veiligheid hierdoor niet afnemen. Deze leden vragen
of de verlaging van de toetsfrequentie van zes naar twaalf jaar ook
financiële consequenties heeft voor de beheerder in kwestie. Kan de
regering dit toelichten en daarbij ingaan op het feit dat noodzakelijke
maatregelen die voortvloeien uit de permanente zorgplicht van de
beheerder niet in aanmerking komen voor middelen in het kader van het
HWBP? Heeft dit alsnog gevolgen voor de hoogte van de waterschapslasten?
De leden van de D66-fractie vragen of er een kans bestaat dat de
waterschappen noodzakelijk onderhoud aan primaire keringen uitstellen
tot de volgende toetsing, zodat de maatregelen in aanmerking komen
voor de HWBP-subsidie, gelet ook op de passage in de memorie van
toelichting op pagina 18 waarin staat dat «de beheerder zelf bepaalt in
welke volgorde en op welk moment de keringen worden getoetst». Zo ja,
hoe is dit te voorkomen? Zo nee, kan de regering aangeven op welke wijze
hier toezicht op wordt gehouden?
De leden van de D66-fractie stellen vast dat de vierde toetsronde zal
worden uitgesteld totdat er duidelijkheid bestaat over de actualisering van
de normering. Kan de regering echter aangeven wanneer, dus in welk jaar,
de vierde toetsronde zal plaatsvinden? En in welk jaar zou de vijfde
toetsronde, de eerste toetsing uitgevoerd volgens de nieuwe procedure,
plaatsvinden?
De leden van de D66-fractie merken op dat uit de memorie van toelichting
opgemaakt zou kunnen worden dat de vierde toetsronde in 2017/2018
plaatsvindt. Dit is kort na de nieuwe vaststelling van de Hydraulische
Randvoorwaarden in 2017 en zes jaar na de derde toetsronde. Kan de
regering aangeven of dit klopt?
De leden van de D66-fractie lezen dat de waterschappen gehoord zullen
worden bij de voorbereiding van een wijziging van een veiligheidsnorm.
Wat wordt bedoeld met het «horen» van de waterschappen? In hoeverre
hebben de waterschappen, tegen de achtergrond van het feit dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

12

kosten voor het voldoen aan de tussentijdse informatieverzoeken van de
minister voor hun rekening zijn, invloed op het uiteindelijke besluit om het
toetsinstrumentarium aan te passen?
Delegatiebepalingen
De leden van de SP-fractie zien de zaken die met delegatiebepalingen
kunnen worden uitgewerkt in lagere regelgeving liever geregeld in de wet
zelf. Het is de leden niet duidelijk waarom gekozen wordt voor toevoeging
van een vijfde lid aan artikel 7.23 van de Waterwet. Waarom wordt een
gedetailleerde lijst van projecten, waarvoor de bestaande subsidieregels
op de HWBP-2 maatregelen van toepassing blijven, geregeld via een
algemene maatregel van bestuur? Indien geen voornemen bestaat dit in
de toekomst te wijzigen, dan kan dit naar de mening van de leden van de
SP-fractie in de wet verankerd worden.
Het wetsontwerp voorziet er in dat subsidie wordt verstrekt voor 90% van
de geraamde kosten voor een sober en doelmatig ontwerp van de
maatregelen. Onduidelijk is volgens de leden van de SP-fractie waarom
vervolgens de zinsnede van de wet verder wordt uitgewerkt in een
ministeriële regeling, waarin vooral verduidelijking van criteria worden
opgenomen. Ook hierin kan volgens deze leden vastleggen in de wet
volstaan.
Als laatste wordt een nieuwe algemene maatregel van bestuur aangekondigd waarin zal worden geregeld in welke situaties de minister
informatie kan vragen aan een waterschap over de waterstaatkundige
toestand van primaire waterkeringen in zijn beheer. Ook hier vragen de
leden van de fractie naar een onderbouwing van de regering. De
waterschappen dienen immers vanuit de permanente zorgplicht te toetsen
of keringen voldoen en de minister, indien zij dat noodzakelijk acht,
informatie te verstrekken. Naar mening van deze leden kan ook hierbij met
opnemen in de wet worden volstaan.
Consultatie
De leden van de VVD-fractie juichen toe dat verschillende belanghebbenden zijn geconsulteerd bij het opstellen van de wijziging van de
Waterwet. Dit betreft de Unie van Waterschappen, het Interprovinciaal
Overleg, De Vereniging Nederlandse Gemeenten en de Vereniging
Nederlandse Riviergemeenten. Wel vragen de leden wat tijdens de
consultatieronde de inbreng van de Vereniging Nederlandse Riviergemeenten was, omdat deze niet in de memorie van toelichting is terug te
vinden. Ook vragen zij welke afspraken uit het Bestuursakkoord Water
volgens de Unie van Waterschappen niet op een deugdelijke manier zijn
geregeld in het wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Unie van Waterschappen van
mening is dat bijna alle afspraken uit het Bestuursakkoord Water op een
deugdelijke wijze zijn opgenomen in het wetsvoorstel. Welke afspraken
zijn volgens hen dan niet op een deugdelijke wijze opgenomen?
Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie wat de inbreng was van de
Vereniging Nederlandse Riviergemeenten en op welke wijze de regering
daarmee is omgesprongen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

13

Tot slot
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn van mening dat de waterschappen moeten blijven bestaan als zelfstandige, democratisch
gelegitimeerde, op uitvoering gerichte organisaties.
Voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Paulus Jansen
Adjunct griffier van de commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Israel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 465, nr. 5

14