WOR 736
Buitenlandse seizoenarbeiders

Amsterdam, juni 2015
In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

WOR 736
Buitenlandse seizoenarbeiders
Compensatie in de risicoverevening

Caren Tempelman
Marloes Lammers

SEO Economisch Onderzoek - Roetersstraat 29 - 1018 WB Amsterdam - T (+31) 20 525 1630 - www.seo.nl - secretariaat@seo.nl
ABN-AMRO IBAN: NL14ABNA0411744356 BIC: ABNANL2A - ING: IBAN: NL96INGB0004641100 BIC: INGBNL2A
KvK Amsterdam 41197444 - BTW NL 003023965 B01

“De wetenschap dat het goed is”
SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast onderzoek in opdracht van overheid en bedrijfsleven. Ons
onderzoek helpt onze opdrachtgevers bij het nemen van beslissingen. SEO Economisch Onderzoek is gelieerd aan de
Universiteit van Amsterdam. Dat geeft ons zicht op de nieuwste wetenschappelijke methoden. We hebben geen
winstoogmerk en investeren continu in het intellectueel kapitaal van de medewerkers via promotietrajecten, het
uitbrengen van wetenschappelijke publicaties, kennisnetwerken en congresbezoek.

SEO-rapport nr. 2015-26
ISBN 978-90-6733-778-6
Copyright © 2015 SEO Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. Het is geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in artikelen,
onderzoeken en collegesyllabi, mits daarbij de bron duidelijk en nauwkeurig wordt vermeld. Gegevens uit dit rapport mogen niet voor
commerciële doeleinden gebruikt worden zonder voorafgaande toestemming van de auteur(s). Toestemming kan worden verkregen via
secretariaat@seo.nl

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

i

Samenvatting
Verzekeraars worden overgecompenseerd voor buitenlandse seizoenarbeiders. Buitenlandse seizoenarbeiders die in
2012 in Nederland hebben gewerkt, hebben een positief resultaat van ongeveer € 320 per verzekerdenjaar. Ook als
verzekeraars niet in staat zouden zijn het eigen risico te innen bij niet-ingezetenen, blijft het resultaat positief met
ongeveer € 285. Het gaat hier om een inschatting: de geboekte kosten voor niet-ingezetenen kennen een aantal
onzekerheden.
In de Tweede Kamer vond op 14 mei 2014 een dertigledendebat plaats over het bericht dat
zorgverzekeraars goedkope zorgverzekeringen aanbieden aan uitsluitend buitenlandse
seizoenarbeiders. In de berichtgeving in de media is onder meer melding gemaakt van goedkope
collectieve zorgverzekeringen zonder eigen risico voor buitenlandse seizoenarbeiders. Een aantal
Kamerleden heeft gevraagd of hier sprake zou kunnen zijn van risicoselectie door de
zorgverzekeraars. Het is mogelijk winstgevend om buitenlandse uitzendkrachten te verzekeren.
Doel van dit onderzoek is daarom om na te gaan of er sprake is van overcompensatie voor
buitenlandse seizoenarbeiders in de risicoverevening.
Wie is een buitenlandse seizoenarbeider?
Er is geen eenduidige definitie voor het begrip buitenlandse seizoenarbeider. Zijn dit bijvoorbeeld
mensen die minder dan een half jaar in Nederland werken? Of zijn het uitzendkrachten of
werknemers in de land- en tuinbouw? Dit onderzoek werkt daarom verschillende definities uit.
Voor iedere definitie geldt dat alleen mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit en een
verzekeringsduur van minder dan een jaar in aanmerking komen als buitenlandse seizoenarbeider.
De variatie tussen de definities wordt veroorzaakt door onderscheid tussen mensen die wel in
Nederland wonen (ingezetenen) en mensen die niet in Nederland wonen (niet-ingezetenen),
onderscheid tussen zelfstandigen en werknemers, en onderscheid tussen het moment waarop men
werkt. Het aantal buitenlandse seizoenarbeiders in 2012 varieert hiermee van ongeveer 80.000 tot
185.000 personen, zie Tabel S.1. Dit komt overeen met ongeveer 47.000 tot 83.000
verzekerdenjaren. Een deel van deze mensen is mogelijk onterecht aangewezen als buitenlandse
seizoenarbeider. In dat geval is er sprake van overlijden, immi- of emigratie. Het is op basis van de
gehanteerde gegevens niet mogelijk om deze groepen te identificeren.
Tabel S. 1

Verschillende definities mogelijk om buitenlandse seizoenarbeiders te identificeren
Aantal

Definitie 1: “alleen niet-ingezetenen, zelfstandigen en overig 18-64-jaar (o.a. werk), op 30 juni”

113.184

Definitie 2: “niet-ingezetenen en ingezetenen, zelfstandigen en overig 18-64-jaar, op 30 juni”

185.291

Definitie 3: “niet-ingezetenen en ingezetenen, zelfstandigen en werknemers 18-64-jaar, op 30 juni”

84.272

Definitie 4: “niet-ingezetenen en ingezetenen, werknemers 18-64-jaar, op 30 juni”

80.440

Definitie 5: “niet-ingezetenen en ingezetenen, werknemers 18-64-jaar, op enig moment”

140.531

Voor iedere definitie geldt dat alleen mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit en een verzekeringsduur van
minder dan een jaar in aanmerking komen.
Bron: Berekening SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ii

Vereveningsresultaat buitenlandse seizoenarbeiders
Verzekeraars ontvangen in het somatische model een vergoeding voor ingezetene buitenlandse
seizoenarbeiders die hoger is dan de zorgkosten die zij maken. De overcompensatie varieert van
€ 24 tot € 222, afhankelijk van de gekozen definitie. In het GGZ-model is sprake van een lichte
overcompensatie (maximaal € 30). Deze positieve resultaten worden deels teniet gedaan door
ondercompensatie in het eigenrisicomodel (variërend van € 62 tot € 73 verlies). Voor definitie 2
geldt dat verzekeraars in totaal worden ondergecompenseerd. Als nader ingezoomd wordt op de
werkenden (definities 3 tot en met 5), dan is er sprake van overcompensatie van € 168 tot € 190.
Voor niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders komt de overcompensatie in het somatische
model op € 340 à € 360. In het GGZ-model gaat het om ongeveer € 130. Ook de niet-ingezetene
buitenlandse seizoenarbeiders worden in het eigenrisicomodel ondergecompenseerd. Het gaat hier
naar schatting om bijna € 110. Als verzekeraars niet in staat zijn om het eigen risico te innen bij de
niet-ingezetenen, dan lijden zij in dit model ongeveer € 160 verlies per verzekerdenjaar. De
berekende overcompensatie voor niet-ingezetenen is een schatting. Ongeveer de helft van de totale
somatische zorgkosten is op kasbasis geregistreerd. Dit houdt in dat de kosten worden geboekt in
het jaar dat ze worden betaald, niet in het jaar dat ze worden gemaakt. De betaling kan ver na het
optreden van de kosten zijn. Hierdoor sluiten de geboekte kosten minder goed aan bij werkelijke
zorgkosten voor de verzekerden in een bepaald jaar. De gehanteerde kosten zijn daarnaast mogelijk
een onderschatting omdat de grensoverschrijdende kosten voor tijdelijk verblijf niet mee zijn
genomen. Een deel van die kosten zou voor rekening kunnen komen van de niet-ingezetenen. Daar
komt bij dat verzekeraars deze kosten tot 2013 niet op individuniveau registreren. De kosten
moeten in dit onderzoek daarom via een verdeelsleutel over verzekerden verdeeld worden.
Als de resultaten voor ingezetenen en niet-ingezetenen gecombineerd worden, blijkt dat de
buitenlandse seizoenarbeiders in alle gevallen winstgevend zijn. Voor de definities waar ingezoomd
wordt op werkenden, is de winst behoorlijk met ongeveer € 320. Ook als verzekeraars niet in staat
zouden zijn het eigen risico te innen bij niet-ingezetenen, behalen zij toch een positief resultaat van
ongeveer € 285.
Alternatieve definitie op basis van inschrijfduur
Voor de uitvoering van de risicoverevening is het eenvoudiger als geen aanvullende gegevens over
banen en nationaliteit benodigd zijn om de buitenlandse seizoenarbeiders te identificeren. Daarom
is gekeken naar een mogelijke alternatieve definitie op basis van inschrijfduur in het huidige en
voorgaande jaar. Voor ingezetenen lijkt deze definitie niet geschikt om buitenlandse
seizoenarbeiders te identificeren. De definitie bevat nog veel Nederlanders en niet-werkenden.
Voor niet-ingezetenen is deze alternatieve definitie mogelijk wel bruikbaar. De aantallen tussen
deze definitie en de definitie op basis van nationaliteit en banen komen redelijk overeen. Bovendien
is het aandeel Nederlanders redelijk beperkt met ongeveer 12%.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

Inhoudsopgave
1

Inleiding........................................................................................................... 1
1.1
Onderzoeksvragen ................................................................................................................. 2
1.2

2

3

4

5

Definitie van buitenlandse seizoenarbeiders ....................................................... 3
2.1
Gebruikte definities in de literatuur.................................................................................... 3
2.2

Aandachtspunten.................................................................................................................... 5

2.3

Voorstel voor definities......................................................................................................... 7

2.4

Kenmerken buitenlandse seizoenarbeiders..................................................................... 11

Compensatie van ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders.............................. 19
3.1
Somatische model ................................................................................................................ 20
3.2

GGZ-model .......................................................................................................................... 24

3.3

Eigenrisicomodel.................................................................................................................. 27

3.4

Totaalbeeld ............................................................................................................................ 31

Compensatie van niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders ....................... 33
4.1
Somatische model ................................................................................................................ 33
4.2

GGZ-model .......................................................................................................................... 40

4.3

Eigenrisicomodel.................................................................................................................. 44

4.4

Totaalbeeld ............................................................................................................................ 48

Keuze voor een definitie .................................................................................. 51
5.1
Lichte voorkeur voor definitie 5 ....................................................................................... 52
5.2

6

7

Onderzoeksaanpak................................................................................................................. 2

Geen nadere afbakeningen ................................................................................................. 53

Alternatieve definitie ....................................................................................... 55
6.1
Aantallen en kenmerken ..................................................................................................... 55
6.2

Vereveningsresultaat............................................................................................................ 57

6.3

Conclusies .............................................................................................................................. 58

Conclusies...................................................................................................... 59

Literatuur................................................................................................................. 63
Bijlage A

Data bewerkingen ................................................................................. 65

Bijlage B

Aanvullende tabellen.............................................................................. 71

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

1

1 Inleiding
In de Tweede Kamer is de vrees geuit dat zorgverzekeraars mogelijk risicoselectie toepassen met polissen die specifiek
gericht zijn op buitenlandse seizoenarbeiders. Doel van dit onderzoek is om na te gaan of er sprake is van
overcompensatie voor buitenlandse seizoenarbeiders in de risicoverevening.
Om een gelijk speelveld te creëren en risicoselectie te voorkomen worden de kosten van
zorgverzekeraars verevend. Verzekeraars krijgen een bedrag uit het vereveningsfonds dat afhangt
van de kenmerken van hun verzekerdenpopulatie. Een verzekeraar met een relatief ongezond
verzekerdenbestand wordt op deze manier gecompenseerd voor de hoge zorgkosten van zijn
verzekerden. Het is belangrijk dat het vereveningsmodel de werkelijke zorgkosten goed voorspelt.
Wanneer zorgverzekeraars teveel (of juist niet voldoende) worden betaald voor een groep
verzekerden, is het voor de verzekeraar winstgevend om bij het aantrekken en contracteren van
(nieuwe) verzekerden risicoselectie toe te passen.
In de Tweede Kamer vond op 14 mei 2014 een dertigledendebat plaats over het bericht dat
zorgverzekeraars goedkope zorgverzekeringen aanbieden aan uitsluitend buitenlandse
seizoenarbeiders. In de berichtgeving in de media is onder meer melding gemaakt van goedkope
collectieve zorgverzekeringen zonder eigen risico voor buitenlandse seizoenarbeiders. Het eigen
risico wordt hierbij gedekt door een aanvullende verzekering. Het voordeel hiervan is dat er geen
incassoproblemen zijn bij het innen van een eventueel eigen risico bedrag. Declaraties kennen een
lange doorlooptijd en deze mensen werken vaak tijdelijk in Nederland. Op het moment van innen
zijn zij dus vaak niet meer in Nederland. Een aantal Kamerleden heeft gevraagd of hier sprake zou
kunnen zijn van risicoselectie door de zorgverzekeraars. Het is mogelijk winstgevend om
buitenlandse seizoenarbeiders te verzekeren. Ook is aangegeven dat als het heel winstgevend is om
deze groepen te verzekeren, het vereveningsstelsel hiervoor wellicht moet corrigeren.
De Minister heeft naar aanleiding van de discussie en de vragen toegezegd nader onderzoek te doen
naar de mogelijkheden ten aanzien van de vereveningsmodellering. Deze toezegging is verder
toegelicht in een brief aan de Tweede Kamer. 1 Allereerst is nagegaan of er een voor de
risicoverevening bruikbare registratie is van buitenlandse seizoenarbeiders, die gekoppeld kan
worden aan de gegevens van zorgkosten en verzekerdenkenmerken (fase één). Uit dat onderzoek
blijkt dat verschillende (combinaties van) registraties gebruikt kunnen worden om de groep
buitenlandse seizoenarbeiders te identificeren – zie WOR 698. De meest uitgebreide optie
combineert gegevens over zorgkosten en vereveningskenmerken met de Basisregistratie Personen
(BRP), de Polisadministratie van UWV, en de registratie zelfstandigen van de Belastingdienst. Het
ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft SEO Economisch Onderzoek gevraagd
na te gaan of de groep buitenlandse seizoenarbeiders in het vereveningsmodel wordt
overgecompenseerd (fase twee). Afhankelijk van de uitkomst van deze fase 2 wordt in een 3 e fase
onderzocht of het mogelijk is de vereveningsmodellen aan te passen.

1

Kamerbrief 376170-121144-Z (20 mei 2014). Dertigledendebat van 14 mei jongstleden. Brief van Minister
Schippers aan de Tweede Kamer.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

2

HOOFDSTUK 1

1.1

Onderzoeksvragen

Box 1.1 geeft de onderzoeksvragen. Primair doel van dit onderzoek is antwoord te geven op de
vraag of, en zo ja in welke mate, zorgverzekeraars worden overgecompenseerd voor de groep
buitenlandse seizoenarbeiders (onderzoeksvraag 1). Daarbij is het van belang te beseffen dat er
geen eenduidige definitie is voor het begrip buitenlandse seizoenarbeider. Zijn dit bijvoorbeeld alle
mensen die niet over een Nederlandse nationaliteit beschikken en voor een deel van het jaar in
Nederland werken? Of zijn het alleen werknemers, alleen zelfstandigen, alleen mensen met een
Oost-Europese nationaliteit, alleen uitzendkrachten en werknemers in de land- en tuinbouw? Dit
onderzoek bekijkt daarom verschillende definities van het begrip buitenlandse seizoenarbeider en
brengt de gevoeligheid van de uitkomsten voor de gehanteerde definitie in kaart. Een belangrijke
vraag daarbij is in hoeverre de gekozen definities stabiel en toekomstvast zijn.
Er kunnen verschillende (combinaties van) registraties worden gebruikt om buitenlandse
seizoenarbeiders te identificeren. Het onderzoek moet inzicht opleveren in de meerwaarde van het
gebruik van meerdere gegevensbronnen en of deze meerwaarde opweegt tegen de verminderde
praktische uitvoerbaarheid (onderzoeksvraag 2).
Onderzoeksvraag 3 wordt alleen beantwoord als blijkt dat de mate van overcompensatie dusdanig
groot is, dat hiervoor gecorrigeerd moet worden in het risicovereveningsmodel.
Box 1.1

1.
2.
3.

Onderzoeksvragen

Is er – voor verschillende definities van ‘de buitenlandse seizoenarbeider’ – sprake van overcompensatie?
Hoe gevoelig is de mate van overcompensatie voor de gehanteerde definitie van het begrip (buitenlandse)
seizoenarbeider? In hoeverre zijn de gekozen definities stabiel en toekomstvast?
Wat is de meerwaarde van het gebruik van meer gegevensbronnen? Welke overlap is er tussen de met
verschillende combinaties van registraties gevonden groep buitenlandse seizoenarbeiders? Hoe gevoelig
is de mate van overcompensatie voor het gebruik van meer gegevensbronnen?
Indien sprake is van overcompensatie van de groep buitenlandse seizoenarbeiders: hoe kan een indicator
voor ‘de buitenlandse seizoenarbeider’ worden opgenomen in de vereveningscriteria? Wat zijn de effecten
van het toevoegen van zo’n indicator op de verevenende werking van de risicovereveningsmodellen voor
de somatische zorg en de geneeskundige GGZ?

Bron:

1.2

Offerteaanvraag

Onderzoeksaanpak

Het onderzoek is gestart met het verzamelen van aanvullende gegevens om buitenlandse
seizoenarbeiders te kunnen identificeren. Vervolgens zijn deze gegevens opgeschoond en
gekoppeld aan het OT-bestand met gegevens over verzekerden of aanvullende gegevens van het
Zorginstituut Nederland over verzekerden die niet in Nederland wonen. Op basis van de eerste
fase (WOR 698) en aanvullende literatuur zijn mogelijke definities opgesteld voor buitenlandse
seizoenarbeiders. Voor deze definities is daarna bekeken om hoeveel buitenlandse seizoenarbeiders
het gaat en wat hun kenmerken zijn. Daarna is de mate van over- of ondercompensatie berekend,
zowel voor het somatische, het ggz en het eigen risicomodel.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

2

3

Definitie van buitenlandse
seizoenarbeiders

Er is geen eenduidige definitie voor het begrip buitenlandse seizoenarbeider. Dit hoofdstuk werkt daarom verschillende
definities uit. Het aantal buitenlandse seizoenarbeiders in 2012 varieert hiermee van ongeveer 80.000 tot 185.000
personen.

2.1 Gebruikte definities in de literatuur
Een buitenlandse seizoenarbeider kan op verschillende manieren gedefinieerd worden. Binnen het
begrip buitenlandse seizoenarbeider dient op drie componenten een keuze te worden gemaakt:
• Wie is een buitenlander?
• Wie is een arbeider?
• Wat is seizoensarbeid?
In de eerste fase van het onderzoek (zie WOR 698) is op basis van een inventarisatie van de
beschikbare literatuur uitgegaan van een brede definitie voor buitenlandse seizoenarbeiders, zie
Box 2.1. Uit analyse van de recente literatuur blijkt dat deze algemene definitie nog steeds het meest
passend is als uitgangspunt.
Box 2.1

Definitie buitenlandse seizoenarbeider

Een buitenlandse seizoenarbeider is iemand die:
• niet over de Nederlandse nationaliteit beschikt,

•
•

in Nederland werkt, als werknemer of als zelfstandige,
dat niet het gehele kalenderjaar doet.

Wie is een buitenlander: Niet-Nederlandse nationaliteit
In de (internationale) literatuur worden verschillende definities gebruikt voor het indelen van
migranten in groepen, zie Berkhout et al. (2014). Het meest voorkomend zijn de indelingen naar
geboorteland en nationaliteit 2. Een alternatief is om gebruik te maken van een indeling naar
woonland 3. In Nederland hanteert het CBS vaak een indeling naar ‘herkomstcategorie’, zie Muller
et al. (2014). In dit geval wordt het geboorteland van de persoon gecombineerd met het
geboorteland van de ouders. Zo verstaat het CBS onder een eerstegeneratieallochtoon iemand die
in het buitenland geboren is en van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren.
Voor dit onderzoek is nationaliteit het meest geschikte criterium omdat dit is geregistreerd voor
alle ingezetenen (mensen die staan ingeschreven in de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA)) en
minstens 95 procent van de niet-ingezetenen (mensen die niet staan ingeschreven in de GBA), zie
Berkhout et al. (2014). Iedere persoon die naar Nederland komt en van plan is om hier langer dan
2
3

De nationaliteit van mensen geeft aan van welke staat zij wettelijk onderdaan zijn (staatsburgerschap).
De term woonland is van toepassing bij een persoon die in een ander land woont (het woonland) dan dat
hij/zij werkt/studeert/etc. en regelmatig naar het woonland terugkeert. Het woonland is het land waar
mensen de meeste sociale, economische en juridische banden mee hebben.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

4

HOOFDSTUK 2

vier maanden te blijven, moet zich laten inschrijven in de GBA 4. Mensen die niet van plan zijn om
langer dan vier maanden in Nederland te blijven, hoeven zich dus niet in te schrijven. Juist de
laatste groep zal voor een groot deel uit seizoenarbeiders bestaan. Bovendien sluit nationaliteit aan
bij het wetgevend kader (het vrij verkeer van personen bestaat voor personen met een EUnationaliteit).
Voor personen met meerdere niet-Nederlandse nationaliteiten hanteert het CBS prioriteringsregels.
De volgorde is als volgt: nationaliteit van één van de Benelux-landen, nationaliteit binnen de
Europese Unie, andere Europese nationaliteit, niet-Europese nationaliteit. In het huidige
onderzoek is deze volgorde ook aangehouden bij het bepalen van de (niet-Nederlandse)
nationaliteit van buitenlandse seizoenarbeiders.
Wie is een arbeider: werknemers én zelfstandigen
Onderzoeken naar buitenlandse arbeiders, rapporteren over zowel werknemers (in loondienst) als
zelfstandigen, zie o.a. Berkhout et al. (2014) en Muller et al. (2014). Daarom wordt in dit onderzoek
in principe iedereen die werkt gezien als arbeider. Het gaat hierbij zowel om werknemers als om
zelfstandigen.
Wat is seizoensarbeid: niet het gehele kalenderjaar werkzaam
In het meeste onderzoek naar buitenlandse arbeiders wordt onderscheid gemaakt naar tijdelijke en
langdurige migranten, zie Berkhout et al. (2014), Berkhout & Hof (2012), Muller et al. (2014) en
Ooijevaar et al. (2013). Langdurige arbeidsmigranten zijn werknemers die zich inschrijven in de
GBA. Tijdelijke arbeidsmigranten zijn degenen die zich niet inschrijven; zij zijn niet van plan om
langer dan vier maanden in Nederland te blijven.
De verwachting is dat de groep tijdelijke buitenlandse werknemers voornamelijk uit
seizoenarbeiders zal bestaan. Uit het onderzoek van Berkhout et al. (2014) blijkt echter wel dat een
kwart van de banen, van mensen uit de MOE-landen 5 die zich niet hebben ingeschreven in de
GBA, langer dan een half jaar duurt. Dit impliceert dat deze mensen zich wel hadden moeten
inschrijven, maar dat niet hebben gedaan. Het gaat hier ook niet altijd om seizoenarbeiders: 10
procent van de banen bestaat langer dan een jaar. Daarnaast kunnen zich ook grensarbeiders in de
groep tijdelijke werknemers bevinden. Het gaat hier dan bijvoorbeeld om mensen (met een nietNederlandse nationaliteit) die het hele jaar in Duitsland of België wonen en in Nederland werken.
Verder kunnen zich onder de langdurige migranten ook seizoenarbeiders bevinden. Iemand die
voor een halfjaar naar Nederland komt als seizoenarbeider, en zich dus inschrijft in de GBA, wordt
immers tot de langdurige arbeidsmigranten gerekend. Dit onderzoek kiest er daarom voor een
definitie te hanteren waarbij alle arbeiders die minder dan een jaar in Nederland werken tot de
seizoenarbeiders gerekend worden. 6

4

5
6

Op 6 januari 2014 is de Wet basisregistratie personen (Wet BRP) ingevoerd. Deze wet vervangt de Wet
GBA. Belangrijkste wijziging is dat de Wet BRP het mogelijk maakt om een registratie bij te houden van
niet-ingezetenen, die zich niet hoeven in te schrijven in de GBA. De BRP wordt gevuld op basis van twee
gegevensbronnen: de huidige GBA en de RNI (registratie niet-ingezetenen). In het kader van de wet BRP
wordt in ieder geval de nationaliteit van mensen geregistreerd.
De Midden- en Oost-Europese landen die in 2004 en 2007 zijn toegetreden tot de Europese Unie: Estland,
Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Bulgarije en Roemenië.
Het gaat hier om kalenderjaar, dus mensen die bijvoorbeeld niet geheel 2012 hebben gewerkt.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DEFINITIE VAN BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

5

Mensen die voor een korte tijd naar Nederland komen, zullen niet het hele jaar staan ingeschreven
bij een zorgverzekeraar. Op basis van de inschrijfduur kunnen dus seizoenarbeiders geïdentificeerd
worden. Daarnaast kan gekeken worden naar ingezetenen versus niet-ingezetenen en verschillende
baanduren (baan korter dan een jaar, korter dan 9 maanden, etc.). Een selectie op basis van
inschrijfduur Zvw of baanduur korter dan een jaar bevat naast buitenlandse seizoenarbeiders ook
andere groepen mensen. Dit komt doordat niet bekend is waarom men minder dan een jaar staat
ingeschreven/werkt. Er kan sprake zijn van seizoensarbeid, maar ook van overlijden, vertrek uit
Nederland gedurende het jaar (emigratie) en vestiging in Nederland gedurende het jaar (immigratie).
Ook buitenlandse (uitwisselings)studenten die een bijbaantje hebben naast hun studie zullen niet
het hele jaar staan ingeschreven en werken. 7

2.2 Aandachtspunten
Bij het samenstellen van mogelijke definities voor buitenlandse seizoenarbeiders zijn de volgende
aandachtspunten van belang:
• Aansluiting bij het huidige criterium Aard van het Inkomen,
• Aantal benodigde aanvullende registraties/bewerkingen,
• Stabiliteit en toekomstbestendigheid.

Aansluiting bij het huidige criterium Aard van het Inkomen
Als uiteindelijk wordt besloten de buitenlandse seizoenarbeiders op te nemen in het
risicovereveningsmodel, ligt het voor de hand om deze te verwerken in het criterium Aard van het
Inkomen (AvI), zoals ook is gebeurd bij de studenten. Bij het opstellen van mogelijke definities is
het daarom verstandig om aan te sluiten bij de AvI-indeling. De huidige aard van het inkomen
wordt uitgesplitst naar leeftijd van de verzekerde en kent daardoor 18 klassen, zie Tabel 2.1. De
referentiegroep bestaat uit werknemers, WW’ers en overige mensen van 18-64 jaar. De peildatum
van het criterium AvI is in principe 30 juni van het datajaar, dezelfde datum die gebruikt wordt
voor het bepalen van de leeftijd van verzekerden. De peildatum voor studenten is 1 juni.
Er is voor gekozen om alleen zelfstandigen en personen in de referentiegroep tussen de 18 en 64
jaar in aanmerking te laten komen voor het predicaat buitenlandse seizoenarbeider. Dit betekent
dat arbeidsongeschikten, bijstandsgerechtigden en studenten niet in de groep buitenlandse
seizoenarbeiders terecht kunnen komen. Zo wordt bijvoorbeeld voorkomen dat buitenlandse
studenten met een bijbaantje tot de buitenlandse seizoenarbeiders gerekend worden, zie WOR 698.
Een zelfde soort keuze is in het verleden gemaakt bij toevoeging van de categorie studenten aan
het risicovereveningsmodel, zie WOR 638. Mensen kunnen alleen tot de groep studenten behoren
als zij geen arbeidsongeschiktheids- of bijstandsuitkering hebben.

7

Buitenlandse studenten onder de 30 zijn niet verplicht verzekerd en zullen dus vaak helemaal niet staan
ingeschreven. Studenten die na hun afstuderen gaan werken zullen korter dan een jaar werken, maar meestal
wel gedurende het hele jaar verzekerd zijn. Deze groep wordt dus al uitgesloten door alleen die personen
te selecteren met een inschrijfduur Zvw korter dan een jaar

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

6

Tabel 2.1

HOOFDSTUK 2

Indeling Aard van het Inkomen in de huidige risicovereveningsmodellen

Omschrijving

AvI-klasse

0-17-jarigen en 65-plussers

0

Arbeidsongeschikten, 18-34 jaar

1

Arbeidsongeschikten, 35-44 jaar

1

Arbeidsongeschikten, 45-54 jaar

1

Arbeidsongeschikten, 55-64 jaar

1

Bijstandsgerechtigden, 18-34 jaar

2

Bijstandsgerechtigden, 35-44 jaar

2

Bijstandsgerechtigden, 45-54 jaar

2

Bijstandsgerechtigden, 55-64 jaar

2

Studenten, 18-34 jaar

3

Zelfstandigen, 18-34 jaar

4

Zelfstandigen, 35-44 jaar

4

Zelfstandigen, 45-54 jaar

4

Zelfstandigen, 55-64 jaar

4

Referentiegroep, 18-34 jaar

5

Referentiegroep, 35-44 jaar

5

Referentiegroep, 45-54 jaar

5

Referentiegroep, 55-64 jaar

5

Aantal benodigde aanvullende registraties/bewerkingen
Het criterium buitenlandse seizoenarbeiders is het eenvoudigst te implementeren in het
risicovereveningsmodel als de benodigde aanvullende registraties en/of databewerkingen beperkt
zijn. Bij het opstellen van de mogelijke definities is daarom gestart met de meest eenvoudige
definitie en vervolgens gekeken naar definities met een toenemende mate van complexiteit.

Stabiliteit en toekomstbestendigheid
Het is van belang dat de gekozen definities stabiel en toekomstvast zijn, bijvoorbeeld omdat zij zo
min mogelijk afhankelijk zijn van wet- en regelgeving. Een definitie waarbij alleen personen met
een nationaliteit van een land binnen de Europese Unie mee worden genomen, is bijvoorbeeld
minder toekomstvast omdat landen zich in de toekomst kunnen aansluiten bij of afscheiden van
de Europese Unie. Daarom is ervoor gekozen iedereen met een niet-Nederlandse nationaliteit te
nemen. Hetzelfde geldt voor een afbakening op basis van inschrijving in de Gemeentelijke
Basisadministratie (GBA). Als de wet wijzigt, waardoor men zich sneller moet registreren in de
GBA (bijvoorbeeld na 3 maanden) of als strenger wordt gehandhaafd op inschrijving na vier
maanden, verandert ook de definitie en samenstelling van de groep buitenlandse seizoenarbeiders.
Het heeft daarom de voorkeur om uit te gaan van een definitie, die zo min mogelijk afhankelijk is
van wet- en regelgeving.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DEFINITIE VAN BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

7

2.3 Voorstel voor definities
Beschikbare registraties
In de eerste fase van dit onderzoek is nagegaan welke registraties beschikbaar zijn om buitenlandse
seizoenarbeiders mee te identificeren, zie WOR 698. Hieruit kwamen vijf databronnen naar voren.
Allereerst natuurlijk het OT-bestand met zorgverzekerden (ook wel WOR-bestand genoemd). Dit
bestand betreft de ingezetenen. Het Zorginstituut Nederland beschikt ook over een bestand met
zorgverzekerden woonachtig in het buitenland (niet-ingezetenen). 8 9 De niet-ingezetenen worden
vaak niet meegenomen in het risicovereveningsmodel omdat gegevens over zorggebruik in
voorgaande jaren vaak ontbreekt, zie ook WOR 709. Dit betekent dat de vereveningskenmerken
over zorggebruik ontbreken. Daarnaast vallen deze mensen niet onder één van de tien regio’s in
het somatische of GGZ-model. Omdat buitenlandse seizoenarbeiders naar verwachting vaak in dit
laatste bestand zullen zitten, kijkt dit onderzoek hier expliciet naar. Naast de bestanden over
verzekerden bestaat er de Basisregistratie Personen (BRP) met informatie over nationaliteit, de
Polisadministratie van UWV met informatie over werknemers en de registratie zelfstandigen van
de Belastingdienst met informatie over zelfstandigen.
Bij aanvang van dit onderzoek is ervoor gekozen geen gebruik te maken van gegevens van de
Belastingdienst. Dit heeft een drietal redenen:
• Slechts een klein deel van de buitenlandse seizoenarbeiders is zelfstandige
De groep buitenlandse seizoenarbeiders die een zorgverzekering afsluit zal grotendeels in
loondienst zijn. Ongeveer drie procent van alle personen die uit de nieuw-Europese lidstaten
komen (Bulgarije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Slovenië,
Slowakije, Tsjechië en voormalig Tsjecho-Slowakije) en in 2010 een baan hebben was
zelfstandig, zie CBS (2013).
• Uitschrijfdatum bij de Kamer van Koophandel is mogelijk onbetrouwbaar
Het is onduidelijk of buitenlandse zelfstandigen zichzelf weer uitschrijven bij de Kamer van
Koophandel (KvK) op het moment dat zij hun werkzaamheden in Nederland (tijdelijk) staken.
Het lijkt aantrekkelijker om ingeschreven te blijven staan en eventueel in de toekomst weer
gebruik te maken van het bestaande KvK-nummer. Personen kunnen dan onterecht worden
aangemerkt als zelfstandige, terwijl zij dat niet meer zijn. Het is dus waarschijnlijk moeilijk om
de buitenlandse seizoenarbeiders goed te identificeren op basis van deze gegevens.
• Een informatieverzoek bij de Belastingdienst zou een langere doorlooptijd vergen
Om gegevens aan te kunnen vragen zouden allereerst meerdere overlegmomenten met de
Belastingdienst moeten plaatsvinden. Hierna zou de Belastingdienst nagaan of het juridisch
mogelijk is om de gevraagde gegevens te leveren. Het was van te voren niet duidelijk of de data
geleverd mochten worden. Ook de doorlooptijd van dit proces was onzeker. Omdat de

8
9

Deze gegevens komen uit het bestand “Verzekerde periode en persoonskenmerken”. Mensen met een
buitenlandindicatie worden gezien als niet-ingezetene. Dit onderzoek sluit daarmee aan bij de ZiN-definitie.
In de praktijk blijkt er enige overlap te zijn tussen deze twee bestanden: het OT-bestand bevat ook mensen
die woonachtig zijn in het buitenland, de niet-ingezetenen. Het gaat hier vooral om mensen met de
Nederlandse nationaliteit en die dus niet in aanmerking zullen komen voor het predicaat buitenlandse
seizoenarbeider. In dit onderzoek blijven deze mensen in het OT-bestand opgenomen (en worden zij dus
gerekend tot de ingezetenen), omdat dat bestand veel uitgebreidere informatie bevat over zorggebruik en
vereveningskenmerken. Het gaat hier in totaal om 22.000 personen (0,1% van het totaal aantal van 16,7
miljoen).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

8

HOOFDSTUK 2

verwachte meerwaarde van de gegevens van de Belastingdienst gering is, is besloten voor dit
onderzoek geen informatieverzoek te doen.
Gedurende het onderzoek is gebleken dat het op korte termijn niet mogelijk was om gebruik te
maken van de Basisregistratie Personen (BRP), vanwege procedurele en juridische problemen.
Daarom is ervoor gekozen te werken via het CBS en nationaliteit voor ingezetenen te baseren op
de GBA en voor niet-ingezetenen gebruik te maken van andere bronnen, zoals de
polisadministratie van UWV. 10 Bij een deel van de niet-Nederlanders waarbij nationaliteit op de
polisadministratie (of andere bronnen) gebaseerd is, is ook de nationaliteit uit de GBA bekend
(bijvoorbeeld omdat deze personen zich op een later moment alsnog hebben ingeschreven). Het
blijkt dat in 96% van de gevallen de nationaliteit in beide bronnen hetzelfde is, zie Tabel 2.2. Dit
betekent dat de nationaliteit die in de polisadministratie van UWV geregistreerd wordt
waarschijnlijk goed aansluit bij de GBA en dus betrouwbaar is. Het is dan in de toekomst niet nodig
om gebruik te maken van de BRP. 11 Dit wordt verder bevestigd door informatie van UWV en de
Belastingdienst. De polisadministratie is gebaseerd op de loonaangiften die werkgevers doen. De
werkgever hanteert daarbij de nationaliteit die hij op het ID-bewijs aantreft. 12 Zowel de GBA/BRP
én de werkgever gaan dus uit van het ID-bewijs van de werknemer. Een verschil in nationaliteit
hoeft overigens niet op een fout te duiden. Als iemand twee nationaliteiten heeft, kan het zijn dat
die persoon bij zijn werkgever de ene nationaliteit heeft opgegeven en bij inschrijving in de GBA
de andere.
Tabel 2.2

Verschillende registraties geven informatie over zorggebruik, nationaliteit en banen
Aantal

Percentage

Mensen met niet-Nederlandse nationaliteit die in de GBA en andere bronnen (o.a.
polis) zitten

423.040

100%

- waarvan nationaliteit in GBA en andere bronnen gelijk

406.040

96%

- waarvan nationaliteit in GBA en andere bronnen ongelijk

17.360

4%

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

Tabel 2.3 geeft een overzicht van de beschikbare registraties voor dit onderzoek. De tabel geeft
ook aan welke informatie in die bronnen is opgenomen. Nationaliteit en banen komen beide uit de
polisadministratie. Deze worden als aparte bestanden gerekend omdat dit verschillende
bewerkingen vereist.

10

11
12

Om de nationaliteit van niet-ingezetenen te bepalen, maakt het CBS ook gebruik van uitkeringsgegevens
en onderwijsgegevens. Omdat dit onderzoek kijkt naar werknemers, zal nationaliteit van niet-ingezetenen
voor het grootste deel uit de UWV polisadministratie komen.
Om de aansluiting tussen nationaliteit in de polis en de GBA voor alle ingezetenen na te gaan, zouden de
door het UWV geleverde bestanden mét nationaliteit gekoppeld moeten worden met de GBA.
De werkgever kiest vervolgens de bijbehorende code die Belastingdienst/Oswo publiceert op de
community CSO in de set met specificaties. Deze codering sluit aan bij het GBA/BRP nationaliteitentabel.
(Bron: persoonlijke communicatie met de Belastingdienst).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DEFINITIE VAN BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

Tabel 2.3

9

Verschillende registraties geven informatie over zorggebruik, nationaliteit en banen
ZiNbestand

Vereveningskenmerken en zorgkosten niet-ingezetenen
Vereveningskenmerken en zorgkosten ingezetenen
Nationaliteit niet-ingezetenen
Nationaliteit ingezetenen
Baankenmerken niet-ingezetenen/ingezetenen
Bron:

OTPolisGBA
bestand nationaliteit

Polisbanen

+
+
+
+
+

SEO Economisch Onderzoek

Mogelijke definities
Hieronder volgt een lijst met definities. Al deze definities worden toegepast om de aantallen én het
vereveningsresultaat voor buitenlandse seizoenarbeiders te berekenen. Hierbij wordt - als dat
mogelijk is - een nadere uitsplitsing gemaakt naar baanduur, sector, nationaliteit, etc. Voor iedere
definitie geldt dat alleen mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit en een verzekeringsduur
van minder dan een jaar in aanmerking komen als buitenlandse seizoenarbeider. De variatie tussen
de definities wordt veroorzaakt door onderscheid tussen ingezetenen en niet-ingezetenen,
zelfstandigen en werknemers en de peildatum van de baan.
Definitie 1 “alleen niet-ingezetenen, AvI 4 & 5”
Bestanden: ZiN-bestand (niet-ingezetenen) + Polisadministratie (alleen nationaliteit)
• Iedereen die in het buitenland woont,
• die niet over een Nederlandse nationaliteit beschikt,
• die op 30 juni in Nederland werkzaam is als zelfstandige (AvI-groep 4) of werknemer (of WW
of overig: AvI-groep 5),
• die niet het hele jaar Zvw verzekerd is.
Deze definitie bevat alleen de niet-ingezetenen. Dit sluit het meest aan bij de definitie die wordt
gebruikt in andere onderzoeken. Dit betekent wel dat alleen naar het ZiN-bestand gekeken wordt.
Het OT-bestand bevat immers de ingezetenen. Het gaat hier om een eenvoudige definitie: de
huidige gegevens worden alleen uitgebreid met nationaliteit. Iedereen die nu in AvI-groep 4 of 5
zit, krijgt het predicaat buitenlandse seizoenarbeider als hij of zij niet de Nederlandse nationaliteit
bezit.
Definitie 2 “niet-ingezetenen en ingezetenen, AvI 4 & 5”
Bestanden: OT-bestand (ingezetenen) + ZiN-bestand (niet-ingezetenen) + GBA (nationaliteit) +
Polisadministratie (alleen nationaliteit)
• Iedereen die niet over een Nederlandse nationaliteit beschikt,
• die op 30 juni in Nederland werkzaam is als zelfstandige (AvI-groep 4) of werknemer (of WW
of overig: AvI-groep 5),
• die niet het hele jaar Zvw verzekerd is.
Deze definitie sluit aan bij de voorgaande definitie, alleen wordt nu ook gekeken naar de
ingezetenen (die in het OT-bestand zitten). Voor de niet-ingezetenen betreft het dus dezelfde groep
als onder definitie (1).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

10

HOOFDSTUK 2

Definitie 3 “niet-ingezetenen en ingezetenen, AvI 4 & werknemers in AvI 5”
Bestanden: OT-bestand (ingezetenen) + ZiN-bestand (niet-ingezetenen) + GBA (nationaliteit) +
Polisadministratie (nationaliteit en banen)
• Iedereen die niet over een Nederlandse nationaliteit beschikt,
• die op 30 juni in Nederland werkzaam is als zelfstandige (AvI-groep 4) of werknemer (alleen de
werknemers binnen AvI-groep 5),
• die niet het hele jaar Zvw verzekerd is.
Deze definitie verschilt van de voorgaande definitie doordat alleen werknemers in AvI-groep 5 het
predicaat buitenlandse seizoenarbeiders kunnen krijgen. WW’ers, Vutters, enzovoorts, die ook in
groep 5 zitten worden dus uitgesloten. Doordat gekeken wordt naar mensen die korter dan een
jaar een zorgverzekering hebben, gaat het hier automatisch om mensen die korter dan een jaar
werken (iemand die het hele jaar werkt, moet immers ook het hele jaar verzekerd zijn). Voor de
zelfstandigen is echter geen exacte baanduur bekend, voor werknemers wel.
Definitie 4 “niet-ingezetenen en ingezetenen, werknemers in AvI 5”
Bestanden: OT-bestand (ingezetenen) + ZiN-bestand (niet-ingezetenen) + GBA (nationaliteit) +
Polisadministratie (nationaliteit en banen)
• Iedereen die niet over een Nederlandse nationaliteit beschikt,
• die op 30 juni in Nederland werkzaam is als werknemer (alleen de werknemers binnen AvIgroep 5),
• die niet het hele jaar Zvw verzekerd is.
Deze definitie verschilt van de voorgaande definitie doordat de zelfstandigen buiten beschouwing
worden gelaten. Iemand die de AvI-indeling als zelfstandige wordt gezien, kan dus geen predicaat
buitenlandse seizoenarbeider krijgen. Voor alle werknemers kunnen baanduur en baankenmerken
berekend worden. Deze definitie kan dus nader uitgesplitst worden naar banen korter dan 3, 6 of
9 maanden.
Definitie 5 “niet-ingezetenen en ingezetenen, werknemers in AvI 5 - op enig moment”
Bestanden: OT-bestand (ingezetenen) + ZiN-bestand (niet-ingezetenen) + GBA (nationaliteit) +
Polisadministratie (nationaliteit en banen)
• Iedereen die niet over een Nederlandse nationaliteit beschikt,
• die op 30 juni in Nederland werkzaam is als werknemer (of WW of overig: AvI-groep 5),
• die op enig moment in Nederland heeft gewerkt (in loondienst),
• die niet het hele jaar Zvw verzekerd is.
Bij deze definitie wordt de peildatum 30 juni losgelaten. Voor alle mensen in AvI-groep 5 wordt
gekeken of zij op 30 juni van het datajaar geen werknemer zijn, maar bijvoorbeeld op andere
momenten wel hebben gewerkt (gekeken wordt naar de laatste dagen van de maanden januari,
februari, maart, enzovoorts). Zij tellen dan ook als seizoenarbeider. Voor deze werknemers kunnen
wederom baanduur en baankenmerken berekend worden. Deze definitie kan bijvoorbeeld dus ook
nader uitgesplitst worden naar banen korter dan 3, 6 of 9 maanden.
Overzicht
Tabel 2.4 geeft een overzicht van de bestanden die nodig zijn om de verschillende definities te
kunnen toepassen. De simpelste aanpak is om alleen naar niet-ingezetenen te kijken. Als ook naar
ingezetenen gekeken wordt, zijn aanvullende gegevens nodig uit de GBA. Voor definities 4 en 5
kan daarvoor in het vervolg ook gebruik gemaakt worden van de polisadministratie omdat

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DEFINITIE VAN BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

11

nationaliteit betrouwbaar gemeten blijkt te worden. Voor definitie 2 en 3 blijven gegevens uit de
GBA noodzakelijk omdat de polisadministratie alleen gegevens van werknemers bevat. Als ook
nog op baankenmerken geselecteerd moet worden (dus alleen werknemers) of behoefte is aan een
uitsplitsing naar baankenmerken (bv naar sector) dan moeten ook de baangegevens uit de polis
gebruikt worden.
Tabel 2.4

Meerdere bestanden nodig om buitenlandse seizoenarbeiders te identificeren
ZiNOTPolisGBA
bestand bestand nationaliteit

Polisbanen

Definitie 1 “alleen niet-ingezetenen, AvI 4 & 5”

+

Definitie 2 “niet-ingezetenen en ingezetenen, AvI 4 & 5”

+

+

+

+

Definitie 3 “niet-ingezetenen en ingezetenen, AvI 4 &
werknemers in AvI 5”

+

+

+

+

+

Definitie 4 “niet-ingezetenen en ingezetenen,
werknemers in AvI 5”

+

+

+

+

+

Definitie 5 “niet-ingezetenen en ingezetenen,
werknemers in AvI 5 - op enig moment”

+

+

+

+

+

Bron:

+

SEO Economisch Onderzoek. Voor definities 4 en 5 zijn gegevens uit de GBA niet noodzakelijk, omdat
voor werknemers de nationaliteit ook uit de polisadministratie gehaald kan worden.

2.4 Kenmerken buitenlandse seizoenarbeiders
Tabel 2.5 laat zien dat de definitie waarbij de meeste mensen als buitenlandse seizoenarbeider
worden gezien, definitie 2, leidt tot ongeveer 185.000 seizoenarbeiders. Het grootste deel hiervan
woont niet in Nederland. Het gaat in totaal om ruim 80.000 verzekerdenjaren. Als alleen mensen
die op 30 juni 2012 werkten in aanmerking komen, blijven er nog bijna 85.000 buitenlandse
seizoenarbeiders over (gelijk aan 50.000 verzekerdenjaren). Het aantal zelfstandigen dat als
buitenlandse seizoenarbeider wordt aangemerkt is klein, gezien het verschil tussen definitie 3 en 4.
Als de eis dat men op 30 juni moet werken wordt losgelaten neemt het aantal weer behoorlijk toe,
naar ruim 140.000 arbeiders (bijna 65.000 verzekerdenjaren). Vooral onder de niet-ingezetenen
blijkt het gebruik van een peilmoment erg beperkend.
Tabel 2.5

Aantal buitenlandse seizoenarbeiders varieert van 80 tot 185 duizend, afhankelijk van
de gekozen definitie
Definities buitenlandse seizoenarbeiders
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

Aantallen
Ingezetenen

N.v.t.

72.107

24.068

20.652

34.014

Niet-ingezetenen

113.184

113.184

60.204

59.788

106.517

Totaal

113.184

185.291

84.272

80.440

140.531

Ingezetenen

N.v.t.

36.076

15.497

13.417

18.618

Niet-ingezetenen

47.099

47.099

34.657

34.473

45.484

Totaal

47.099

83.175

50.154

47.890

64.102

Verzekerdenjaren

Bron:

Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

12

HOOFDSTUK 2

Bij koppeling van de niet-ingezetenen aan de bestanden met nationaliteit bleek een deel van de
verzekerden niet in de nationaliteitsregistraties voor te komen. Het ging hier om meer dan 60.000
verzekerden (zie ook bijlage A). Bij de documentatie van de niet-GBA-bestanden geeft het CBS
aan dat dit geen populatiebestand betreft en dat er dus groepen kunnen ontbreken. Dit blijkt het
geval te zijn. Er is daarom nagegaan of deze mensen wel in de polisadministratie zitten. Voor bijna
27.000 mensen bleek dat het geval te zijn. Deze mensen hebben in 2012 dus wel in Nederland
gewerkt. Het is zeer waarschijnlijk dat het hier om niet-Nederlanders gaat. De Nederlanders zullen
immers wel in de nationaliteitsregistraties zitten. Deze mensen worden daarom ook als buitenlandse
seizoenarbeider geteld, waarbij hun nationaliteit als “nationaliteit niet in registratie” is gecodeerd.
Zoals verwacht leiden vooral de eisen dat mensen niet over de Nederlandse nationaliteit mogen
beschikken en de inschrijfduur Zvw korter dan een jaar moet zijn tot een beperking van het aantal
mensen dat in aanmerking komt voor buitenlandse seizoenarbeider, zie Tabel 2.6. Voor de
ingezetenen geldt dat ruim 8,5 van de 13 miljoen volwassen verzekerden in de AvI-groepen 4
(zelfstandigen) en 5 (overig) zit. Van hen beschikken bijna 440.000 mensen niet over de
Nederlandse nationaliteit. Vervolgens hebben ongeveer 72.000 mensen korter dan een jaar een
zorgverzekering. Dit resulteert in definitie 2. Voor de niet-ingezetenen geldt dat vrijwel iedere
verzekerde in de AvI-groepen 4 of 5 zit. Iets meer dan de helft van hen heeft alleen een nietNederlandse nationaliteit en van die verzekerden is bijna 75% korter dan een jaar verzekerd. Dit
resulteert in ongeveer 113.000 verzekerden. Ongeveer 40% van de niet-ingezetenen is mogelijk
buitenlandse seizoenarbeider. Voor de ingezetenen ligt deze verhouding vele malen lager (0,5%).
Tabel 2.6

Inschrijfduur en niet-Nederlandse nationaliteit bepalend voor predicaat buitenlandse
seizoenarbeider
Ingezetenen

Niet-ingezetenen

Verzekerden (18-plus)

13.209.375

278.621

Waarvan in AvI-groep 4 of 5

8.656.481

271.336

Waarvan niet een Nederlandse nationaliteit

439.060

153.686

Waarvan inschrijfduur korter dan een jaar

72.107

113.184

Bron:

Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

De definities zijn zo opgesteld dat er overlap is, maar steeds een andere groep wordt uitgesloten
van de buitenlandse seizoenarbeiders. Definitie 2 is hierin leidend (deze bevat in tegenstelling tot
definitie 1 zowel ingezetenen als niet-ingezetenen). Dit betekent dat de definities 3, 4 of 5
subgroepen zijn van definitie 2. Zo worden in definitie 3 zelfstandigen en werknemers als
buitenlandse seizoenarbeiders aangemerkt, in definitie 4 komen alleen werknemers nog in
aanmerking.
Deze paragraaf presenteert vanwege de leesbaarheid alleen de resultaten. Zie bijlage A voor een
gedetailleerde beschrijving van de bestandsbewerkingen en koppelresultaten.

Persoonskenmerken
De buitenlandse seizoenarbeider die in Nederland is gaan wonen is relatief vaak man, vooral als
specifiek gekeken wordt naar werkenden (definities 3 tot en met 5), zie Tabel 2.7. Verder valt op
dat zij relatief jong zijn: verreweg het merendeel van de buitenlandse seizoenarbeiders is onder de
35 jaar. De meeste seizoenarbeiders die zich vestigen in Nederland komen uit de EU, gevolgd door

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DEFINITIE VAN BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

13

mensen met een niet-Europese nationaliteit (bijvoorbeeld Turks, Marokkaans en Chinees). 13
Buitenlandse seizoenarbeiders met een EU-nationaliteit zijn voornamelijk Polen, Duitsers en
Britten (samen zo’n 40 à 50%, afhankelijk van de definitie). Dit beeld blijft gelijk als wordt gekeken
naar verzekerdenjaren in plaats van aantallen, daarom is de tabel met verzekerdenjaren opgenomen
in bijlage B.
Tabel 2.7

Ingezetene buitenlandse seizoenarbeider is voornamelijk man, onder de 35 jaar en
komt uit de EU

Ingezetenen

Definities buitenlandse seizoenarbeider
(2)

(3)

(4)

(5)

mannen

37.500

15.285

12.910

20.652

vrouwen

34.607

8.783

7.742

13.362

18-34 jaar

46.524

15.946

14.116

23.661

35-44 jaar

16.227

5.377

4.363

7.069

45-54 jaar

6.946

2.169

1.712

2.598

55-64 jaar

2.410

576

461

686

Aantallen

Benelux

1.433

479

428

690

EU

40.639

15.073

12.427

19.892

659

182

165

263

Noorwegen, Liechtenstein, IJsland, Zwitserland (EVA)
Overige Europa

1.082

269

247

454

Niet Europees

25.219

7.751

7.113

12.212

Staatloos of onbekend

3.075

314

272

503

Totaal

72.107

24.068

20.652

34.014

Deze tabel geeft de aantallen weer voor buitenlandse seizoenarbeiders onder de verschillende definities. Het
gaat hier alleen om de ingezetenen. Definitie 1 is dus niet van toepassing.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Voor niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders is grotendeels hetzelfde beeld te zien.
Buitenlandse seizoenarbeiders die niet in Nederland wonen zijn voornamelijk man, onder de 35
jaar en komen uit de EU, zie Tabel 2.8. Grootste verschil met de ingezetenen is dat er nu weinig
mensen niet uit Europa komen. Dat is volgens verwachting omdat in Europa vrij verkeer van
werknemers geldt. Mensen van buiten Europa mogen alleen in Nederland werken als zij een
tewerkstellingsvergunning hebben. 14 De niet-Europese buitenlandse seizoenarbeiders zijn
voornamelijk Amerikanen, Chinezen en Indiërs. Voor alle definities geldt dat de buitenlandse
seizoenarbeiders met een EU-nationaliteit vooral Polen zijn (in alle gevallen ruim 75%). De nietingezetenen die niet in de registraties met nationaliteit maar wel in de polisadministratie gevonden
konden worden, staan apart weergegeven.

13
14

Zie bijlage A voor een lijst met landen die tot de EU, en overig Europa behoren.
Werknemers met de Nederlandse nationaliteit of de nationaliteit van een land van de Europese
Economische Ruimte (EER) mogen zonder vergunning in Nederland werken. De EER bestaat uit de
landen van de Europese Unie (EU), plus Noorwegen, IJsland en Liechtenstein. Ook werknemers met de
Zwitserse nationaliteit mogen in Nederland werken. Tezamen vormen deze landen de Europese
Vrijhandelsassociatie (EVA). Mensen van buiten de EER en Zwitserland mogen alleen in Nederland
werken als zij een vergunning hebben, een zogenaamde tewerkstellingsvergunning, zie WOR 698.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

14

HOOFDSTUK 2

Tabel 2.8

Niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeider is eveneens voornamelijk man, onder
de 35 jaar en afkomstig uit de EU

Niet-ingezetenen

Definities buitenlandse seizoenarbeider
(1)/(2)

(3)

(4)

(5)

mannen

73.003

39.954

39.667

69.084

vrouwen

40.181

20.250

20.121

37.433

18-34 jaar

71.727

37.967

37.783

67.993

35-44 jaar

22.260

12.227

12.092

20.682

45-54 jaar

14.859

7.894

7.826

13.900

55-64 jaar

4.338

2.116

2.087

3.942

Aantallen

Benelux

1.421

859

842

1.305

EU

83.007

47.859

47.549

77.532

Noorwegen, Liechtenstein, IJsland, Zwitserland (EVA)

101

37

31

60

Overige Europa

67

25

22

37

Niet Europees

2.008

646

579

1.110

Staatloos of onbekend

125

16

15

30

Nationaliteit niet geregistreerd

26.455

10.762

10.750

26.443

Totaal

113.184

60.204

59.788 106.517

Deze tabel geeft de aantallen weer voor buitenlandse seizoenarbeiders onder de verschillende definities. Het
gaat hier alleen om de niet-ingezetenen. Definities 1 en 2 zijn voor niet-ingezetenen gelijk en zijn dus
samengenomen.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Baankenmerken
Voor de definities 4 en 5 kunnen de baankenmerken van de buitenlandse seizoenarbeiders in kaart
gebracht worden omdat zij allen in de polisadministratie zitten. Het valt op dat de buitenlandse
seizoenarbeiders die in Nederland komen wonen, over het algemeen langer dan zes maanden
hebben gewerkt, zie Tabel 2.9. Onder definitie 5 zijn meer kortere banen te zien, wat logisch is
omdat het peilmoment van 30 juni 2012 is losgelaten. Mensen die niet op 30 juni werken, maar wel
op de andere maanden in het jaar kunnen dan ook als buitenlandse seizoenarbeider aangewezen
worden. Opvallend is het feit dat er mensen zijn die het hele jaar hebben gewerkt, terwijl zij niet
het hele jaar verzekerd zijn geweest. Er kunnen hier verschillende dingen aan de hand zijn. Het kan
zo zijn dat deze persoon inderdaad het gehele jaar heeft gewerkt en zich onterecht niet het hele jaar
heeft verzekerd. Het kan ook zo zijn dat er administratieve vertraging (als werkgevers laat betalen)
of fouten in de polisadministratie van UWV zitten waardoor mensen onterecht als werkend zijn
aangemerkt. 15
De meeste buitenlandse seizoenarbeiders, die in Nederland wonen, werken in de diensten- of
uitzendsector. Het aantal dat in de bouw of de landbouw werkt lijkt beperkt, maar het kan ook zijn
dat de mensen via uitzendbureaus in de bouw of landbouw werken. Bijlage A bevat een
gedetailleerd overzicht van de gehanteerde sectorindeling. Een ander opvallend resultaat is dat de
15

Er kan ook een klein verschil ontstaan doordat gebruik wordt gemaakt van peilmomenten aan het einde
van de maand. Als iemand elk einde van de maand in de polis zit, telt hij als een jaar werkzaam. In de
praktijk kan die persoon in januari zijn begonnen met werken en dus niet het hele jaar werkzaam (en
verzekerd) zijn geweest. De verwachting is dat dit niet vaak voorkomt.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DEFINITIE VAN BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

15

meeste seizoenarbeiders niet met een flexcontract aan het werk zijn. Tot slot blijkt dat het
merendeel van de ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders fulltime werkt.
Tabel 2.9

Ingezetene buitenlandse seizoenarbeider werkt meestal meer dan een half jaar, in de
dienstensector, met een vast contract en in een fulltime baan

Ingezetenen

Definitie buitenlandse seizoenarbeider
(4)

(5)

Minder dan 3 maanden gewerkt

192

4.344

3-6 maanden gewerkt

758

7.999

6-9 maanden gewerkt

5.976

7.715

9-12 maanden gewerkt

7.028

7.258

12 maanden gewerkt

6.698

6.698

Landbouw/visserij

465

690

Horeca

2.462

3.881

Bouw

127

196

Industrie

2.324

3.747

Diensten

8.415

14.260

Uitzendbureaus

3.835

6.550

Overig

3.024

4.690

Vast contract (bepaalde of onbepaalde tijd)

15.752

25.480

Flexcontract (uitzendkracht of oproepkracht)

4.900

8.534

Minder dan 12 uur werk per week

1.878

4.333

12 tot 20 uur werk per week

1.455

2.680

20 tot 25 uur werk per week

1.038

1.828

25 tot 30 uur werk per week

1.040

1.653

30 tot 35 uur werk per week

1.481

2.262

35 uur of meer werk per week

13.760

21.258

Totaal

20.652

34.014

Aantallen

Deze tabel geeft de aantallen weer voor buitenlandse seizoenarbeiders onder de verschillende definities. Het
gaat hier alleen om de ingezetenen. Alleen definitie 4 en 5 zijn van toepassing, omdat deze
baankenmerken gebruiken.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Buitenlandse seizoenarbeiders die niet in Nederland wonen, werken vaak voor een uitzendbureau
en gaan meestal aan de slag als uitzend- of oproepkracht, zie Tabel 2.10. Daarnaast valt op dat nietingezetenen vaak in de landbouw werken (in tegenstelling tot de ingezetenen). Ook de
seizoenarbeiders die niet in Nederland wonen, werken meestal fulltime.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

16

Tabel 2.10

HOOFDSTUK 2

Niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeider werkt meestal in de uitzendsector, met
een flexcontract en in fulltime banen

Niet-ingezetenen

Definitie buitenlandse seizoenarbeider
(4)

(5)

2.992

24.418

3-6 maanden gewerkt

8.687

27.927

6-9 maanden gewerkt

17.434

22.126

9-12 maanden gewerkt

21.273

22.644

12 maanden gewerkt

9.402

9.402

Landbouw/visserij

9.349

19.530

Horeca

369

578

Bouw

229

393

Industrie

8.507

16.106

Aantallen
Minder dan 3 maanden gewerkt

Diensten

3.355

5.797

Uitzendbureaus

31.080

51.234

Overig

6.899

12.879

Vast contract (bepaalde of onbepaalde tijd)

20.093

36.651

Flexcontract (uitzendkracht of oproepkracht)

39.695

69.866

Minder dan 12 uur werk per week

4.653

9.595

12 tot 20 uur werk per week

4.421

8.682

20 tot 25 uur werk per week

3.781

7.397

25 tot 30 uur werk per week

5.285

9.857

30 tot 35 uur werk per week

7.655

13.716

35 uur of meer werk per week

33.993

57.270

Totaal

59.788

106.517

Deze tabel geeft de aantallen weer voor buitenlandse seizoenarbeiders onder de verschillende definities. Het
gaat hier alleen om de niet-ingezetenen. Alleen definitie 4 en 5 zijn van toepassing, omdat deze
baankenmerken gebruiken.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Overlijden, immigratie en emigratie
Het feit dat de inschrijfduur Zvw of de werkzame periode korter dan een jaar is, hoeft niet per se
te betekenen dat deze persoon een seizoenarbeider is. Er kan ook sprake zijn van overlijden, vertrek
uit Nederland gedurende het jaar en vestiging in Nederland gedurende het jaar. Daarnaast zijn
sommige personen een gedeelte van het jaar onverzekerd hoewel zij dit wel verplicht zijn en kunnen
personen een gedeelte van het jaar onverzekerd zijn omdat zij zich tijdelijk in een situatie bevinden
waarin zij zich niet hoeven te verzekeren, bijvoorbeeld militairen in actieve dienst.
Mensen in hun laatste levensjaar maken relatief hoge zorgkosten. Door alle personen die werken
en gedurende het jaar overlijden mee te nemen worden de zorgkosten van buitenlandse
seizoenarbeiders overschat. Als overledenen buiten de groep buitenlandse seizoenarbeiders gelaten
worden, worden de zorgkosten voor buitenlandse seizoenarbeiders onderschat. Het kan natuurlijk
zo zijn dat de persoon die is overleden daadwerkelijk een buitenlandse seizoenarbeider is. Om deze

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DEFINITIE VAN BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

17

reden wordt voor overlijden niet gecorrigeerd. 16 Het aantal overledenen binnen deze groep is naar
verwachting klein. In 2013 overleden in totaal ruim 140.000 mensen, hiervan betrof het ongeveer
23.000 mensen in de leeftijd 15-64 jaar (waarvan ruim 8.000 in de categorie 60-64 jaar). 17 Het zal
hier voor het grootste deel om Nederlanders gaan. Als de overlijdenskans van mensen met een
niet-Nederlandse nationaliteit gelijk is aan die van mensen met een Nederlandse nationaliteit, zou
dit resulteren in ongeveer 1.200 overledenen in de leeftijd 15-64 jaar (met een niet-Nederlandse
nationaliteit). 18 Dit is een lichte onderschatting omdat de cijfers alleen ingezetenen bevatten, aan
de andere kant gaat het om een overschatting omdat mensen die werken een kleinere kans hebben
om te overlijden.
Tabel 2.11

Ongeveer de helft van de seizoenarbeiders is mogelijk immi- of emigrant
Definitie buitenlandse seizoenarbeider

Totaal ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders

(4)

(5)

20.652

34.014

Waarvan:
Maximaal aantal emigranten (werkt wel in jan, niet in dec)

4.460

7.737

Maximaal aantal immigranten (werkt niet in jan, wel in dec)

6.612

14.526

Totaal niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders

59.788

106.517

Maximaal aantal emigranten (werkt wel in jan, niet in dec)

16.388

28.609

Maximaal aantal immigranten (werkt niet in jan, wel in dec)

9.285

19.559

Waarvan:

Deze tabel geeft de aantallen weer voor buitenlandse seizoenarbeiders onder de verschillende definities,
uitgesplitst naar mogelijke immi- en emigranten.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Personen kunnen daarnaast minder dan een jaar werken en ingeschreven staan omdat zij
immigreren of emigreren. Om een indruk van immigranten en emigranten te krijgen, kan gekeken
worden naar de begin- en einddatum van de baan. Als de persoon eind januari werkt en eind
december niet meer, dan zou deze persoon een emigrant kunnen zijn. Als de baan start na januari
en eind december nog niet beëindigd is, dan kan het gaan om een immigrant. Ook deze nadere
afbakening is niet perfect. Een seizoenarbeider kan immers ook in het winterseizoen naar
Nederland komen. Deze persoon wordt dan onterecht aangewezen als immigrant of emigrant.
Tabel 2.11 geeft een indruk van het aantal mogelijke immi- en emigranten. Het blijkt dat meer dan
de helft van de ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders mogelijk een immi- of emigrant is, omdat
zij ook in januari of december in Nederland werkten. Ook bij niet-ingezetenen werkt een behoorlijk
aandeel ofwel in januari, ofwel in december. Het lijkt niet waarschijnlijk dat het hier om immi- of
emigratie gaat, deze mensen zijn immers niet van plan langer dan vier maanden in Nederland te
blijven. Bij ingezetenen is de kans groter dat het niet om seizoenarbeiders, maar migranten gaat,
maar ook hier kan het om seizoensarbeid in de wintermaanden gaan.

16
17
18

Hiervoor zijn ook aanvullende gegevens nodig van Vektis, waarin zij registreren of overlijden de reden is
waarom de verzekering is beëindigd.
Zie CBS, StatLine, Overledenen; belangrijke doodsoorzaken, leeftijd, geslacht. De tabellen betreffen
inwoners van Nederland.
In totaal is voor 13,4 miljoen volwassen verzekerden een nationaliteit bekend, zie bijlage A. In ongeveer 5
procent van de gevallen beschikken mensen niet over de Nederlandse nationaliteit.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

3

19

Compensatie van ingezetene
buitenlandse seizoenarbeiders

Verzekeraars ontvangen in het somatische model een vergoeding voor ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders die
hoger is dan de zorgkosten die zij maken. De overcompensatie varieert van € 24 tot € 222, afhankelijk van de
gekozen definitie. In het GGZ-model is sprake van een lichte overcompensatie (maximaal € 30). Deze positieve
resultaten worden deels teniet gedaan door ondercompensatie in het eigenrisicomodel.
De risicoverevening compenseert zorgverzekeraars voor verschillen in de samenstelling van hun
verzekerdenpopulatie. De vraag is of buitenlandse seizoenarbeiders worden overgecompenseerd.
Dit is het geval als de normkosten die verzekeraars ontvangen voor buitenlandse seizoenarbeiders
hoger zijn dan de daadwerkelijk gemaakte zorgkosten. De normkosten voor ingezetenen en nietingezetenen worden op verschillende wijzen berekend. Daarnaast ontbreekt een groot deel van de
zorgkosten van niet-ingezetenen op individuniveau. Deze moeten daarom bijgeschat worden. Dit
hoofdstuk bespreekt de compensatie van ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders. Hoofdstuk vier
gaat vervolgens in op buitenlandse seizoenarbeiders die niet in Nederland wonen.
Box 3.1

De drie vereveningsmodellen

Somatisch model

GGZ-model

Eigenrisicomodel

Variabele zorgkosten

Kosten geneeskundige GGZ

Opbrengst verplicht eigen risico

Alle verzekerden

Verzekerden van 18 jaar of
ouder

Verzekerden van 18 jaar of ouder
zonder FKG, DKG en MHK

Leeftijd/geslacht

Leeftijd/geslacht

Leeftijd/geslacht

Aard van het Inkomen

Aard van het Inkomen

Aard van het Inkomen

Regio

GGZ-regio

Regio

Farmaciekostengroep (FKG)

Psychische FKG

Diagnosekostengroep (DKG)

Psychische DKG

Sociaal economische status (SES)

SES

Meerjarig hoge kosten (MHK)

MHK-GGZ

Hulpmiddelenkosten groep (HKG)

Eénpersoonshuishouden (EPH)

Generieke somatische morbiditeit
(GSM)
Bron:

WOR 711

Het risicovereveningssysteem kent op dit moment drie modellen: het somatische model, het GGZmodel en het eigenrisicomodel 19. Het somatische model verevent de zogenaamde variabele
zorgkosten. Het gaat hier om de kosten van overige prestaties (huisarts, farmacie, verloskunde,
etc.), medisch specialistische zorg, geriatrische revalidatiezorg en extramurale behandeling van
zintuiglijk beperkten. Het risicovereveningsmodel 2015 voor de somatische zorg bevat negen
vereveningscriteria (zoals leeftijd/geslacht, farmaciekostengroepen, diagnosekostengroepen,
enzovoorts). De kosten voor geneeskundige GGZ voor verzekerden van 18 jaar of ouder worden
verevend met het GGZ-model. Dit model kent acht vereveningscriteria die deels overlappen met
19

Het vereveningsmodel voor verpleging en verzorging wordt in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten.
De kosten worden meestal gemaakt door ouderen en zijn dus minder relevant voor buitenlandse
seizoenarbeiders. Bovendien gaat het hier om relatief kleine bedragen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

20

HOOFDSTUK 3

het somatische model (o.a. leeftijd/geslacht, psychische farmaciekostengroepen,
diagnosekostengroepen voor psychische aandoeningen). Het laatste model betreft de verevening
voor de eigen betalingen onder het verplicht eigen risico. Dit model raamt de opbrengst van het
verplicht eigen risico voor verzekerden van 18 jaar of ouder. Het eigenrisicomodel bevat drie
vereveningscriteria (leeftijd/geslacht, aard van het inkomen en regio). Box 3.1 vat de drie modellen
samen.
Verzekeraars ontvangen een bijdrage per verzekerde. Deze bestaat uit de normkosten voor het
somatische model plus de normkosten uit het GGZ-model minus de geraamde opbrengsten
vanwege het verplicht eigen risico (op basis van het eigenrisicomodel). De normkosten per
verzekerde zijn berekend door de geschatte normbedragen aan de vereveningskenmerken van een
verzekerde te hangen en bij elkaar op te tellen. Hierna kan per individu het resultaat berekend
worden. Dat zijn de normkosten minus werkelijke kosten. Dit hoofdstuk bespreekt eerst het
resultaat voor de drie modellen afzonderlijk en gaat daarna in op het uiteindelijke resultaat voor
alle modellen tezamen.

3.1

Somatische model

Box 3.2 herhaalt voor het gemak nogmaals de verschillende definities van buitenlandse
seizoenarbeiders die dit onderzoek hanteert.
Box 3.2

De verschillende definities op een rij

Definitie 1 “alleen niet-ingezetenen, AvI 4 & 5 (30 juni)”
Definitie 2 “niet-ingezetenen en ingezetenen, AvI 4 & 5 (30 juni)”
Definitie 3 “niet-ingezetenen en ingezetenen, AvI 4 & werknemers in AvI 5 (30 juni)”
Definitie 4 “niet-ingezetenen en ingezetenen, werknemers in AvI 5 (30 juni)”
Definitie 5 “niet-ingezetenen en ingezetenen, werknemers in AvI 5 (op enig moment)”

Voor iedere definitie van buitenlandse seizoenarbeider geldt dat verzekeraars in het somatische
model worden overgecompenseerd, zie Tabel 3.1. De mate van overcompensatie verschilt per
definitie. De meest brede definitie, waarbij iedereen in AvI-groepen 4 & 5 (zonder Nederlandse
nationaliteit en niet het hele jaar Zvw verzekerd) tot de seizoenarbeiders wordt gerekend, kent de
minste overcompensatie (€ 24). Als ingezoomd wordt op de mensen waarvan bekend is dat zij in
2012 hebben gewerkt, stijgt het resultaat naar ruim € 200 per buitenlandse seizoenarbeider. Ter
illustratie bevat de tabel ook de norm- en zorgkosten van alle volwassen verzekerden.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

Tabel 3.1

21

Resultaat ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders in het somatische model
Verzekerdenjaren Normkosten

Alle verzekerden (18-plus)

Zorgkosten Standaarddeviatie Resultaat

13.051.803

2.077

2.077

6.679

0

Definitie 2

36.076

906

882

6.113

24

Definitie 3

15.497

801

593

3.676

208

Definitie 4

13.417

818

596

3.766

222

Definitie 5

18.618

831

622

3.741

208

Buitenlandse seizoenarbeiders

Weergegeven zijn de gemiddelde normkosten, zorgkosten, de standaarddeviatie van het zorgkosten en het
resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Nadere uitsplitsing van het resultaat naar achtergrondkenmerken laat zien dat vrouwen in de
definities 3, 4 en 5 sterk worden overgecompenseerd, variërend van € 417 tot € 463 per
verzekerdenjaar, zie Tabel 3.2. Een verklaring hiervoor kan zijn dat vrouwelijke buitenlandse
seizoenarbeiders minder vaak kinderen krijgen ten opzichte van hun leeftijdsgenoten die geen
buitenlandse seizoenarbeider zijn. Een dergelijke verklaring werd ook genoemd bij de
winstgevendheid van vrouwelijke studenten, zie Tempelman (2012). De tabel laat verder zien dat
vooral jongeren worden overgecompenseerd. Sterker, verzekeraars worden ondergecompenseerd
voor oudere buitenlandse seizoenarbeiders. Dit kan komen doordat de kans groter is dat in deze
groep mensen zitten die zijn overleden en daardoor een inschrijfduur korter dan een jaar hebben.
Juist in de laatste fase van het leven zijn de zorgkosten relatief hoog.
Tabel 3.2

Resultaat somatische model uitgesplitst naar geslacht, leeftijd en nationaliteit
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(2)

(3)

(4)

(5)

vzjaren resultaat vzjaren resultaat vzjaren resultaat vzjaren resultaat
mannen

18.390

3

9.620

57

8.187

68 11.043

65

vrouwen

17.686

46

5.877

455

5.230

463

7.575

417

18-34 jaar

23.332

197

10.251

362

9.138

369 12.824

344

35-44 jaar

8.117

-85

3.492

69

2.874

75

3.947

78

45-54 jaar

3.447

-203

1.380

-138

1.099

-150

1.454

-187

55-64 jaar

1.180

-1.981

374

-1.438

306

-1.430

393

-1.425

Benelux

736

-31

316

8

286

-3

389

35

20.578

185

9.518

234

7.902

253 10.723

240

353

209

124

167

112

142

146

199

EU
Noorwegen, Liechtenstein,
IJsland, Zwitserland (EVA)
Overige Europa

562

64

196

492

182

496

268

467

Niet Europees

12.696

-191

5.152

174

4.769

183

6.816

164

Staatloos of onbekend

1.152

-521

191

-111

167

43

278

70

Totaal

36.076

24

15.497

222 18.618

208

208 13.417

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
persoonskenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Overcompensatie treedt vooral op bij seizoenarbeiders die meer dan 9 maanden hebben gewerkt,
zie Tabel 3.3. Dit is opvallend. De verwachting was dat juist mensen die voor korte periode naar

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

22

HOOFDSTUK 3

Nederland komen om te werken winstgevend zijn: zij komen om veel te werken, daarmee relatief
veel geld te verdienen, en vervolgens weer terug te keren naar hun land van oorsprong. De
verklaring kan liggen in het feit dat deze mensen wel de intentie hebben om langere tijd in
Nederland te blijven (en te werken). Zij hebben zich immers ingeschreven in de GBA. Mogelijk
zijn zij door ziekte of overlijden minder in staat om te werken en leidt dit tot hogere zorgkosten.
Daarnaast blijkt dat de overcompensatie redelijk gelijkmatig verdeeld is over de sectoren. De bouw
lijkt hierop een uitzondering te vormen, maar de aantallen zijn te klein om hier zinvolle uitspraken
over te kunnen doen. Het type contract geeft geen groot onderscheid in de mate van
overcompensatie.
Tabel 3.3

Resultaat somatische model uitgesplitst naar baankenmerken
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(4)

(5)

vzjaren

resultaat

vzjaren

resultaat

96

-531

1.442

34

3-6 maanden gewerkt

417

28

3.282

148

6-9 maanden gewerkt

3.470

78

4.328

122

9-12 maanden gewerkt

4.819

262

4.952

269

12 maanden gewerkt

4.615

322

4.615

322

290

353

382

382

1.572

330

2.139

301

Minder dan 3 maanden gewerkt

Landbouw/visserij
Horeca
Bouw

80

-31

112

-501

Industrie

1.550

133

2.053

140

Diensten

5.643

257

7.776

265

Uitzendbureaus

2.252

219

3.473

129

Overig

2.030

103

2.682

130

Vast contract (bepaalde of onbepaalde tijd)

10.502

210

14.056

215

Flexcontract (uitzendkracht of oproepkracht)

2.915

267

4.563

190

Minder dan 12 uur werk per week

1.151

166

2.280

147

12 tot 20 uur werk per week

926

273

1.467

229

20 tot 25 uur werk per week

642

250

983

228

25 tot 30 uur werk per week

648

154

902

76

30 tot 35 uur werk per week

945

82

1.272

73

35 uur of meer werk per week

9.104

242

11.716

241

Totaal

13.417

222

18.618

208

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
baankenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Verzekeraarsniveau
Naast de resultaten op individuniveau is het ook interessant om te kijken hoe de compensatie van
buitenlandse seizoenarbeiders is verdeeld over de verzekeraars. Hiervoor zijn de GGAA en de
bandbreedte berekend. De GGAA is het gewogen gemiddelde absolute verschil tussen de
werkelijke kosten en de normkosten, gemiddeld per verzekerdenjaar. De bandbreedte is het verschil

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

23

in resultaat tussen de verzekeraar met het meest positieve en degene met het meest negatieve
resultaat (gewogen naar verzekerdenjaar). De bandbreedte is voor alle definities groot (Tabel 3.4).
Dit betekent dat de mate van over- of ondercompensatie van buitenlandse seizoenarbeiders sterk
verschilt tussen verzekeraars. Nadere analyse van bijvoorbeeld definitie 2 laat zien dat de
bandbreedte hoog is omdat een paar verzekeraars zeer grote negatieve en positieve resultaten
hebben. Als deze buiten beschouwing worden gelaten, halveert de bandbreedte.
Tabel 3.4

Verschil in resultaat in somatische model tussen verzekeraars
Definities buitenlandse seizoenarbeider
Alle verzekerden (18+)

(2)

(3)

(4)

(5)

GGAA

27

179

230

233

221

Gemiddelde resultaat

0

24

208

222

208

203

1.762

2.407

1.306

1.158

Bandbreedte

Weergegeven zijn de GGAA, gemiddelde resultaat en bandbreedte op verzekeraarsniveau. De cijfers zijn
gebaseerd op 25 risicodragers.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Figuur 3.1

Gemiddelde resultaat per verzekeraar voor het somatische model

Resultaat per verzekeraar - somatisch
Definitie
3

resultaat x 100
-10 -5 0 5 10

resultaat x 100
-10 -5 0 5 10

Definitie
2

1

3

5

7

1

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

3

5

7

Definitie
5

Definitie
4
resultaat x 100
-5 -2.5 0 2.5 5

resultaat x 100
-5 -2.5 0 2.5 5

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Weergegeven is het gemiddelde resultaat per verzekeraar (gewogen naar aantal verzekerdenjaren), hoe groter
de bol, hoe meer verzekerdenjaren buitenlandse seizoenarbeiders. Verzekeraars met minder dan 100
verzekerdenjaren zijn buiten beschouwing gelaten.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Figuur 3.1 toont de variatie in resultaat per verzekeraar (geanonimiseerd). In totaal zijn er 25
risicodragers, maar verzekeraars met minder dan honderd verzekerdenjaren aan buitenlandse
seizoenarbeiders zijn buiten beschouwing gelaten. De figuur geeft door middel van de grootte van
de bollen aan hoeveel verzekerdenjaren seizoenarbeiders de verzekeraar heeft: hoe groter de bollen,
hoe meer buitenlandse seizoenarbeiders. De figuur laat zien dat voor alle definities geldt dat de

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

24

HOOFDSTUK 3

meeste verzekeraars worden overgecompenseerd. Verzekeraar 18 kent een fors negatief resultaat,
maar het gaat hier om een klein aantal verzekerdenjaren. In definitie 4 staat deze verzekeraar dan
ook niet afgebeeld omdat het aantal verzekerdenjaren minder dan honderd is. Voor de definities 3,
4 en 5 geldt dat de meeste verzekeraars een gemiddeld positief resultaat tussen de € 0 en € 500 per
verzekerdenjaar hebben.

3.2

GGZ-model

Buitenlandse seizoenarbeiders worden in het GGZ-model over het algemeen licht
overgecompenseerd, zie Tabel 3.5. Voor de meest brede definitie (2) geldt dat verzekeraars een
klein verlies van drie euro lijden op buitenlandse seizoenarbeiders. Voor de overige definities, die
nader afbakenen naar werkenden, geldt een kleine winst van € 25 tot € 30.
Tabel 3.5

Resultaat buitenlandse seizoenarbeiders in het GGZ-model
Verzekerdenjaren Normkosten

Alle verzekerden (18plus)

Zorgkosten Standaarddeviatie

Resultaat

13.051.803

215

216

2.446

0

Definitie 2

36.076

114

117

2.961

-3

Definitie 3

15.497

86

57

1.088

29

Definitie 4

13.417

90

61

1.174

30

Definitie 5

18.618

93

68

1.451

25

Buitenlandse seizoenarbeiders

Weergegeven zijn de gemiddelde normkosten, zorgkosten, de standaarddeviatie van het zorgkosten en het
resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Over het algemeen is er geen verschil tussen de mate van overcompensatie voor mannelijke of
vrouwelijke buitenlandse seizoenarbeiders (Tabel 3.6). Met uitzondering van definitie 2, in dat geval
zijn vrouwen verliesgevend en mannen juist winstgevend. Het gaat hier om lage bedragen (€ 29
verlies en € 22 winst per verzekerdenjaar). Jongere buitenlandse seizoenarbeiders zijn in alle
definities winstgevend in het GGZ-model. De groep 35-44-jarigen is daarentegen altijd
verliesgevend. Buitenlandse seizoenarbeiders met een EU-nationaliteit zijn winstgevend.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

Tabel 3.6

25

Resultaat GGZ-model uitgesplitst naar geslacht, leeftijd en nationaliteit
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(2)

(3)

vzjaren resultaat

(4)

vzjaren resultaat

(5)

vzjaren resultaat vzjaren resultaat

mannen

18.390

22

9.620

29

8.187

29

11.043

28

vrouwen

17.686

-29

5.877

30

5.230

31

7.575

21

18-34 jaar

23.332

10

10.251

48

9.138

50

12.824

43

35-44 jaar

8.117

-27

3.492

-16

2.874

-21

3.947

-27

45-54 jaar

3.447

19

1.380

21

1.099

16

1.454

22

55-64 jaar

1.180

-155

374

-41

306

-39

393

-20

Benelux

736

-38

316

37

286

30

389

-122

20.578

33

9.518

35

7.902

36

10.723

40

Noorwegen, Liechtenstein,
IJsland, Zwitserland (EVA)

353

-68

124

34

112

53

146

16

Overige Europa

562

83

196

65

182

68

268

81

Niet Europees

12.696

-1

5.152

25

4.769

24

6.816

20

Staatloos of onbekend

1.152

-661

191

-181

167

-194

278

-274

Totaal

36.076

-3

15.497

29

13.417

30

18.618

25

EU

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
persoonskenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Net als bij het somatische model wordt gevonden dat verzekeraars winst maken op mensen die
langere tijd in Nederland hebben gewerkt, zie Tabel 3.7. Omdat het gaat over ingezetenen is de
verwachting dat deze mensen voor een langere periode naar Nederland zijn gekomen. Mensen die
in staat zijn geweest om die periode in zijn geheel te werken, hebben naar verwachting minder vaak
last van psychische problematiek. Opvallend verschil met het somatische model is dat de mensen
die in kleine banen werken (tot 20 uur per week) in het GGZ-model verliesgevend zijn. Een
verklaring hiervoor kan zijn dat psychische problematiek, die leidt tot hogere zorgkosten, ook ertoe
leidt dat mensen niet in staat zijn full time te werken.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

26

Tabel 3.7

HOOFDSTUK 3

Resultaat GGZ-model uitgesplitst naar baankenmerken
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(4)

(5)

vzjaren

resultaat

vzjaren

resultaat

96

-460

1.442

-42

3-6 maanden gewerkt

417

83

3.282

16

6-9 maanden gewerkt

3.470

11

4.328

22

9-12 maanden gewerkt

4.819

30

4.952

31

12 maanden gewerkt

4.615

49

4.615

49

Minder dan 3 maanden gewerkt

Landbouw/visserij

290

67

382

69

1.572

18

2.139

36

Bouw

80

-112

112

-71

Industrie

1.550

40

2.053

46

Diensten

5.643

32

7.776

32

Uitzendbureaus

2.252

43

3.473

9

Overig

2.030

10

2.682

1

Vast contract (bepaalde of onbepaalde tijd)

10.502

25

14.056

26

Flexcontract (uitzendkracht of oproepkracht)

2.915

48

4.563

22

Minder dan 12 uur werk per week

1.151

-17

2.280

-60

Horeca

12 tot 20 uur werk per week

926

-7

1.467

-28

20 tot 25 uur werk per week

642

74

983

49

25 tot 30 uur werk per week

648

49

902

61

30 tot 35 uur werk per week

945

51

1.272

57

35 uur of meer werk per week
Totaal

9.104
13.417

32
30

11.716
18.618

40
25

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
baankenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Verzekeraarsniveau
Er is geen heel groot verschil tussen verzekeraars in de mate waarin zij overgecompenseerd worden
voor buitenlandse seizoenarbeiders. De GGAA is beperkt van omvang. Er is wel één verzekeraar
met zeer grote negatieve resultaten, met name in definitie 2, waardoor de bandbreedte een
behoorlijke omvang heeft.
Tabel 3.8

Verschil in resultaat in GGZ-model tussen verzekeraars
Definities buitenlandse seizoenarbeider
Alle verzekerden (18+)

(2)

(3)

(4)

(5)

GGAA

10

63

43

45

43

Gemiddelde resultaat

0

-3

29

30

25

Bandbreedte

72

593

353

380

273

Weergegeven zijn de GGAA, het gemiddelde resultaat en bandbreedte op verzekeraarsniveau. De cijfers zijn
gebaseerd op 25 risicodragers.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

27

Onderverdeling van het resultaat naar verzekeraar laat zien dat, vooral in definities 3, 4 en 5, de
meeste verzekeraars worden overgecompenseerd voor buitenlandse seizoenarbeiders, zie Figuur
3.2. De mate van overcompensatie blijft redelijk beperkt: de meeste verzekeraars ontvangen een
overcompensatie van tussen de € 0 en € 100 per verzekerdenjaar.
Figuur 3.2

Gemiddelde resultaat per verzekeraar voor het GGZ-model

Resultaat per verzekeraar - GGZ
Definitie
3

-6

-6

resultaat x 100
-4 -2 0 2

resultaat x 100
-4 -2 0 2

Definitie
2

1

3

5

7

1

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Definitie
5

-2

-2

resultaat x 100
-1 0 1 2

resultaat x 100
-1 0 1 2

Definitie
4

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Weergegeven is het gemiddelde resultaat per verzekeraar (gewogen naar aantal verzekerdenjaren), hoe groter
de bol, hoe meer verzekerdenjaren buitenlandse seizoenarbeiders. Verzekeraars met minder dan 100
verzekerdenjaren zijn buiten beschouwing gelaten.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

3.3

Eigenrisicomodel

In 2015 bedraagt het verplicht eigen risico voor volwassen verzekerden in de Zvw 375 euro per
kalenderjaar. Het verplicht eigen risico houdt in dat verzekerden de zorgkosten onder dit bedrag
in principe zelf moeten betalen 20, waardoor die kosten niet ten laste van de zorgverzekeraars
komen. Verzekeraars met veel oudere/ongezonde verzekerden ontvangen daardoor meer
betalingen van verzekerden dan verzekeraars met een jonge/gezonde portefeuille. Zij hebben
daardoor lagere kosten. Dit kan leiden tot een verstoring van het gelijke speelveld tussen
verzekeraars. Om hiervoor te corrigeren, bevat het risicovereveningssysteem een normatief model
dat de kosten onder het eigenrisicobedrag (de ‘eigen betalingen’) moet verevenen. Het
eigenrisicomodel van 2015 gaat er vanuit dat verzekerden met een FKG of DKG dan wel ingedeeld
bij MHK>0, het eigenrisicobedrag vrijwel allemaal zullen volmaken. Voor deze groep wordt
uitgegaan van één forfaitair bedrag aan eigen betalingen, namelijk de gemiddelde eigen betaling in

20

exclusief kosten voor de huisarts, verloskunde, kraamzorg, ketenzorg en verpleging en verzorging

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

28

HOOFDSTUK 3

deze groep zoals die uit het onderzoek blijkt (in 2015: € 348). Voor de verzekerden zonder
FKG/DKG/MHK wordt een model geschat op basis van persoonskenmerken.
Het resultaat per verzekerde voor het eigenrisicomodel is dan gelijk aan de werkelijke eigen
betalingen minus de geraamde eigen betalingen. Een negatief resultaat betekent dus verlies voor de
verzekeraars, in dat geval ontvangen zij immers minder eigen betalingen van hun verzekerden dan
het model heeft geraamd. Een positief resultaat betekent dat de verzekeraars meer eigen betalingen
ontvangen dan geraamd. Tabel 3.9 laat zien dat verzekeraars verlies lijden in het eigenrisicomodel
op de buitenlandse seizoenarbeiders. De mate van verlies is voor alle definities ongeveer gelijk. De
werkelijke ontvangen betalingen liggen ongeveer € 62 à € 73 lager dan de geraamde eigen
betalingen. Dit hangt samen met het feit dat buitenlandse seizoenarbeiders lagere zorgkosten
hebben dan verwacht (Tabel 3.1). Daardoor blijven hun eigen betalingen onder het eigen risico ook
achter.
Tabel 3.9

Resultaat buitenlandse seizoenarbeiders in het eigenrisicomodel
Verzekerdenja
ren

Werkelijke
betalingen

13.051.803

231

231

162

0

Definitie 2

36.076

95

168

146

- 73

Definitie 3

15.497

97

159

145

- 62

Definitie 4

13.417

98

160

145

- 62

Definitie 5

18.618

95

161

145

- 66

Alle verzekerden (18-plus)

Geraamde Standaarddevi
betalingen
atie

Resultaat

Buitenlandse seizoenarbeiders

Weergegeven zijn de gemiddelde verwachte eigen betalingen, de ontvangen eigen betalingen, de
standaarddeviatie van deze eigen betalingen en het resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende
definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Omdat de zorgkosten en eigen betalingen samenhangen, worden verzekeraars vooral
ondergecompenseerd bij vrouwen, jongeren en mensen met een EU-nationaliteit, zie Tabel 3.10.
De verschillen zijn echter klein. Voor vrouwelijke buitenlandse seizoenarbeiders betekent dit dat
verzekeraars ongeveer € 70 à € 80 minder eigen betalingen ontvangen dan geraamd. Voor 18-34jarigen ligt het verlies rond de € 70 en voor buitenlandse seizoenarbeiders met een EU-nationaliteit
€ 69 tot € 88.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

Tabel 3.10

29

Resultaat eigenrisicomodel uitgesplitst naar geslacht, leeftijd en nationaliteit
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(2)

(3)

vzjaren resultaat

(4)

vzjaren resultaat

(5)

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

mannen

18.390

- 65

9.620

- 56

8.187

- 55

11.043

- 57

vrouwen

17.686

- 81

5.877

- 72

5.230

- 73

7.575

- 78

18-34 jaar

23.332

- 77

10.251

- 66

9.138

- 66

12.824

- 70

35-44 jaar

8.117

- 65

3.492

- 54

2.874

- 53

3.947

- 57

45-54 jaar

3.447

- 66

1.380

- 56

1.099

- 56

1.454

- 60

55-64 jaar

1.180

- 61

374

- 44

306

- 44

393

- 50

Benelux

736

- 52

316

- 22

286

- 24

389

- 35

20.578

- 88

9.518

- 70

7.902

- 69

10.723

- 74

353

- 83

124

- 51

112

- 51

146

- 54

Overige Europa

562

- 66

196

- 62

182

- 67

268

- 71

Niet Europees

12.696

- 53

5.152

- 53

4.769

- 55

6.816

- 58

Staatloos of onbekend

1.152

- 31

191

- 11

167

- 11

278

- 16

Totaal

36.076

- 73

15.497

- 62

13.417

- 62

18.618

- 66

EU
Noorwegen, Liechtenstein,
IJsland, Zwitserland (EVA)

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
persoonskenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Ook ondercompensatie naar baankenmerken van buitenlandse seizoenarbeiders in het
eigenrisicomodel hangt samen met de mate van overcompensatie in het somatische model. De
variatie in ondercompensatie naar baankenmerken, zoals het aantal maanden dat men heeft
gewerkt, de sector, het type contract en de omvang van de baan is echter klein, zie Tabel 3.11.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

30

Tabel 3.11

HOOFDSTUK 3

Resultaat eigenrisicomodel uitgesplitst naar baankenmerken
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(4)

(5)

vzjaren

resultaat

vzjaren

resultaat

Minder dan 3 maanden gewerkt

96

- 27

1.442

- 69

3-6 maanden gewerkt

417

- 55

3.282

- 74

6-9 maanden gewerkt

3.470

- 59

4.328

- 63

9-12 maanden gewerkt

4.819

- 65

4.952

- 65

12 maanden gewerkt

4.615

- 63

4.615

- 63

Landbouw/visserij

290

- 82

382

- 84

Horeca

1.572

- 75

2.139

- 74

Bouw

80

- 36

112

- 46

Industrie

1.550

- 59

2.053

- 64

Diensten

5.643

- 58

7.776

- 64

Uitzendbureaus

2.252

- 69

3.473

- 68

Overig

2.030

- 56

2.682

- 62

Vast contract (bepaalde of onbepaalde tijd)

10.502

- 60

14.056

- 65

Flexcontract (uitzendkracht of oproepkracht)

2.915

- 70

4.563

- 69

Minder dan 12 uur werk per week

1.151

- 51

2.280

- 56

12 tot 20 uur werk per week

926

- 50

1.467

- 58

20 tot 25 uur werk per week

642

- 51

983

- 58

25 tot 30 uur werk per week

648

- 52

902

- 59

30 tot 35 uur werk per week

945

- 58

1.272

- 59

35 uur of meer werk per week

9.104

- 67

11.716

- 71

Totaal

13.417

- 62

18.618

- 66

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
baankenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Verzekeraarsniveau
Alle verzekeraars worden in het eigenrisicomodel ondergecompenseerd, de GGAA is daarom gelijk
aan het gemiddelde (maar dan absoluut genomen). Bij alle verzekeraars zijn de geraamde eigen
betalingen voor de buitenlandse seizoenarbeiders dus hoger dan de werkelijk ontvangen eigen
betalingen. Het verschil tussen verzekeraars is hierbij beperkt: de bandbreedte varieert van € 54 tot
€ 109.
Tabel 3.12

Verschil in resultaat in eigenrisicomodel tussen verzekeraars
Definities buitenlandse seizoenarbeider
Alle verzekerden (18+)

(2)

(3)

(4)

(5)

GGAA

3

73

62

62

66

Gemiddelde

0

-73

-62

-62

-66

Bandbreedte

35

109

54

65

73

Weergegeven zijn de GGAA en bandbreedte op verzekeraarsniveau. De cijfers zijn gebaseerd op 25
risicodragers.
Bron: Eigen berekeningen SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

31

Figuur 3.3 toont de resultaten per verzekeraar. De figuur laat zien dat vrijwel alle verzekeraars een
verlies van meer dan € 40 per verzekerdenjaar lijden voor de buitenlandse seizoenarbeiders.
Figuur 3.3

Gemiddelde resultaat per verzekeraar voor het eigenrisicomodel

Resultaat per verzekeraar - eigenrisicomodel
Definitie
3

resultaat x 100
-1.6 -1.2 -.8 -.4 0

resultaat x 100
-1.6 -1.2 -.8 -.4 0

Definitie
2

1

3

5

7

1

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Definitie
5

resultaat x 100
-1.2 -.8 -.4
0

resultaat x 100
-1.2 -.8 -.4
0

Definitie
4

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Weergegeven is het gemiddelde resultaat per verzekeraar (gewogen naar aantal verzekerdenjaren), hoe groter
de bol, hoe meer verzekerdenjaren buitenlandse seizoenarbeiders. Verzekeraars met minder dan 100
verzekerdenjaren zijn buiten beschouwing gelaten.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

3.4

Totaalbeeld

Per saldo worden verzekeraars voor de buitenlandse seizoenarbeiders overgecompenseerd (in
definities 3 tot en met 5). Om dit totaalbeeld te verkrijgen zijn de resultaten uit het somatische en
het GGZ-model bij elkaar opgeteld en is het negatieve resultaat uit het eigenrisicomodel er vanaf
gehaald. Het totaalbeeld laat zien dat voor definitie 2 de buitenlandse seizoenarbeiders worden
ondergecompenseerd. In deze definitie wordt naar alle verzekerden binnen de AvI-groepen 4
(zelfstandigen) en 5 (overig) gekeken. Hier zitten dus ook buitenlandse WW’ers in of mensen die
niet willen of kunnen werken. Als nader wordt ingezoomd op mensen die in 2012 gewerkt hebben,
dan zijn de buitenlandse seizoenarbeiders winstgevend. De winst varieert van € 168 tot € 190 per
verzekerdenjaar.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

32

HOOFDSTUK 3

Tabel 3.13

Totaalbeeld resultaat buitenlandse seizoenarbeiders
Verzekerdenj Vereveningsaren
bijdrage

Alle verzekerden (18-plus)

Zorgkosten Standaarddev
iatie

Resultaat

13.051.803

2.061

2.061

7.124

0

Definitie 2

36.076

853

904

6.836

-51

Definitie 3

15.497

729

554

3.846

175

Definitie 4

13.417

748

558

3.957

190

Definitie 5

18.618

763

595

4.022

168

Buitenlandse seizoenarbeiders

Weergegeven zijn de gemiddelde vereveningsbijdragen, de totale kosten minus eigen betalingen, de
standaarddeviatie van deze kosten en het resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende definities
van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Figuur 4.3 toont het totale resultaat per verzekeraar. In definitie 2 heeft ongeveer de helft van de
verzekeraars een negatief resultaat. In de overige definities daalt dit aantal naar twee tot vier
verzekeraars. In dat geval is er dus voor het merendeel van de verzekeraars sprake van
overcompensatie van de buitenlandse seizoenarbeiders. Het resultaat voor deze verzekeraars ligt
over het algemeen tussen de € 0 tot € 500 per verzekerdenjaar.
Figuur 3.4

Gemiddelde totale resultaat per verzekeraar

Resultaat per verzekeraar - Totaalbeeld
Definitie
3

resultaat x 100
-10 -5 0 5 10

resultaat x 100
-10 -5 0 5 10

Definitie
2

1

3

5

7

1

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Definitie
5

resultaat x 100
-10 -5 0 5 10

resultaat x 100
-10 -5 0 5 10

Definitie
4

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Weergegeven is het gemiddelde resultaat per verzekeraar (gewogen naar aantal verzekerdenjaren), hoe groter
de bol, hoe meer verzekerdenjaren buitenlandse seizoenarbeiders. Verzekeraars met minder dan 100
verzekerdenjaren zijn buiten beschouwing gelaten.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

4

33

Compensatie van niet-ingezetene
buitenlandse seizoenarbeiders

Ook niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders worden per saldo overgecompenseerd, variërend van € 361 tot
€ 386. De overcompensatie treedt met name op in het somatische model. Het gaat hier om een schatting. Ongeveer
de helft van de totale somatische zorgkosten is op kasbasis geregistreerd. Dit houdt in dat de kosten worden geboekt
in het jaar dat ze worden betaald, niet in het jaar dat ze worden gemaakt. Hierdoor sluiten de geboekte kosten
minder goed aan bij de werkelijke zorgkosten voor de verzekerden in een bepaald jaar.
Ook voor de verzekerden die niet in Nederland wonen, de niet-ingezetenen, kent het
risicovereveningsssysteem de drie modellen: het somatische model, het GGZ-model en het
eigenrisicomodel. De gegevens over niet-ingezetenen worden niet bij het schatten van de
normbedragen gebruikt omdat hun zorgkosten en vereveningskenmerken vaak ontbreken. Daarom
worden hun normkosten ook op een iets andere manier berekend.
Niet-ingezetenen die bij een Nederlandse zorgverzekeraar zijn verzekerd, maken vaak ook
zorgkosten in het buitenland. Zij wonen immers niet in Nederland. Zvw-verzekerden hebben twee
mogelijkheden om zorgkosten die in het buitenland zijn gemaakt, vergoed te krijgen via hun
Nederlandse zorgverzekeraar, zie IBO Grensoverschrijdende zorg (2014):
• De verzekerde doet een beroep op de Sociale zekerheidsverordening of een bilateraal verdrag.
In dit geval gelden de regels van het land waar de zorg wordt gegeven. Eventuele eigen bijdragen
die in dat land gelden worden ingehouden op de vergoeding. Patiënten hoeven de zorgkosten
niet voor te schieten: zij kunnen gebruik maken van de EHIC (European Health Insurance
Card). Het buitenlandse verbindingsorgaan en het ZiN zorgen voor de verrekening van de
kosten, waarbij het ZiN uiteindelijk de kosten bij de zorgverzekeraar in rekening brengt.
• De verzekerde doet een beroep op de Zvw-verzekering via de Patiëntenrichtlijn.
Indien een verzekerde voor deze route kiest, dan gelden de Nederlandse regels voor vergoeding
van de kosten. De patiënt betaalt in beginsel eerst zelf de rekening aan de buitenlandse
zorgaanbieder en dient vervolgens de nota in bij zijn of haar zorgverzekeraar.
De zorgkosten die via de EHIC-route lopen, zijn vaak pas vele jaren later bekend. Deze moeten
daarom bijgeschat worden.
Hiernaast kunnen niet-ingezetenen natuurlijk zorgkosten in Nederland maken. Deze kosten gaan
via de gebruikelijke route, net als bij verzekerden die in Nederland wonen.

4.1

Somatische model

Zorgkosten
Totale zorgkosten
In 2012 bedroegen de zorgkosten die in het buitenland zijn gemaakt in totaal € 434 miljoen, zie
IBO Grensoverschrijdende zorg (2014). Deze kosten betreffen zowel de kosten afgehandeld door

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

34

HOOFDSTUK 4

het ZiN als die door zorgverzekeraars. Complicerende factor hierbij is dat de kosten die via het
ZiN lopen op kasbasis worden gerapporteerd en die via verzekeraars op transactiebasis zijn.
Kasbasis houdt in dat de kosten worden geboekt in het jaar dat ze worden betaald, wat ver na het
optreden van de kosten kan zijn. Hierdoor sluiten de geboekte kosten minder goed aan bij
werkelijke zorgkosten voor de verzekerden in een bepaald jaar. Bij boeking op transactiebasis gaat
het om het moment dat de kosten zijn gemaakt (conform de OT-bestanden). De zorgkosten die
rechtstreeks bij de verzekeraar gedeclareerd zijn, zijn op transactiebasis geregistreerd in de
bestanden. Het gaat hier in totaal om € 72 miljoen aan declaraties voor niet-ingezetenen. Deze
betreffen zowel de kosten die in het buitenland gemaakt zijn (die dus eerst door de verzekerde zelf
betaald zijn), als de zorgkosten in Nederland. Deze kosten staan op individuniveau geregistreerd.
De route via het ZiN kost veel tijd, daarom is het niet mogelijk om voor 2012 kosten op
transactiebasis te gebruiken. Dit zou leiden tot een grote onderschatting: op dit moment is voor
2012 ongeveer € 12 miljoen op transactiebasis geregistreerd 21. Daar komt nog bij dat verzekeraars
pas vanaf 2013 deze kosten op individuniveau registreren, daarvoor werden deze bij de meeste
verzekeraars in zijn geheel in één keer geboekt. In 2012 bedroegen de kosten voor
grensoverschrijdende zorg die op kasbasis door het ZiN zijn geregistreerd ruim € 164 miljoen, zie
Tabel 4.1. De zorgkosten op kasbasis kennen door de jaren heen schommelingen en zijn daardoor
minder betrouwbaar dan gegevens op transactiebasis. Zo betrof het in 2011 slechts € 50 miljoen
en ging het in 2013 en 2014 om respectievelijk € 157 en € 122 miljoen. Wel is het zo dat 2011 een
uitzonderingsjaar is: het CVZ heeft in 2011 administratieve inhaalslagen uitgevoerd. Bij het
uitvoeren van deze inhaalslagen heeft de toerekening gedeeltelijk op transactiebasis
plaatsgevonden, zie IBO Grensoverschrijdende zorg (2014). Een bijkomend nadeel van kasbasis is
dat de kosten niet geïndexeerd zijn. De kosten die in 2012 worden geboekt, hebben betrekking op
zorg die in eerdere jaren heeft plaatsgevonden. Met prijsstijgingen in de tussenliggende periode is
geen rekening gehouden.
Dit rapport gaat uit van de kosten op kasbasis à € 164 miljoen in 2012. Als deze zorgkosten op
kasbasis lager zijn dan de werkelijke gemaakte kosten, dan wordt de overcompensatie te hoog
ingeschat. Het risico hierop lijkt niet groot omdat dit onderzoek uitgaat van 2012, het jaar waarin
de gerapporteerde kosten voor grensoverschrijdende zorg het hoogst zijn (zowel ten opzichte van
eerdere, als ten opzichte van latere jaren).
Niet alle kosten voor grensoverschrijdende zorg via het ZiN komen voor rekening van de nietingezetenen. Ook mensen die in Nederland wonen, kunnen zorgkosten in het buitenland maken.
Zo kunnen verzekerden besluiten dat zij een behandeling in het buitenland willen, bijvoorbeeld
omdat zij de wachtlijsten in Nederland te lang vinden. Voor geplande zorg moet de patiënt vooraf
toestemming vragen aan de zorgverzekeraar. In 2012 ging het hier om € 38,5 miljoen, zie Tabel 4.1
(post behandeling). De grensoverschrijdende zorgkosten tijdelijk verblijf betreffen vaak zorgkosten
tijdens een vakantie. Het gaat hier om € 50 miljoen. Voor de niet-ingezetenen is vooral de post
“kosten gemaakt door verzekerden wonend in het buitenland” van belang. Het gaat hier om € 75,7
miljoen. Mogelijk wordt een deel van de kosten voor tijdelijk verblijf ook gemaakt door nietingezetenen. In dat geval is de € 75,7 miljoen een onderschatting van de werkelijke zorgkosten.

21

Bron: ZiN, Kosten buitenland via CVZ, uitgesplitst naar vereveningsjaar en transactiejaar.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN NIET-INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

35

Omdat de kosten niet op individuniveau worden geregistreerd is echter niet bekend of nietingezetenen ook kosten voor tijdelijk verblijf maken en om hoeveel kosten het gaat.
Het overgrote deel van de totale grensoverschrijdende kosten van Zvw-verzekerden (circa 80%)
heeft betrekking op zorggebruik in België en Duitsland. Daarnaast scoren populaire vakantie- en
overwinterbestemmingen (zoals Spanje, Portugal, Turkije, Frankrijk, Marokko en Oostenrijk)
relatief hoog, zie IBO Grensoverschrijdende zorg (2014).
Tabel 4.1

Niet-ingezetenen maakten in 2012 voor 75,7 miljoen zorgkosten in het buitenland

Kosten grensoverschrijdende zorg in 2012
Totale kosten buitenland, inclusief die via de verzekeraar

€ 433.629.755

Waarvan kosten via het ZiN

€ 164.583.917

Waarvan:

Bron:

-

behandeling art. 22 EG (formulier 112)

€ 38.503.533

-

tijdelijk verblijf (formulier 111)

€ 50.371.054

-

kosten gemaakt in het buitenland door verzekerden wonend in het buitenland
(formulier 106)

€ 75.709.330

ZiN, kosten buitenland (opgave verzekeraars jaarstaat 2012)

Kosten op individuniveau
Om de zorgkosten voor niet-ingezetenen niet te onderschatten, moeten de kosten voor
buitenlandse zorg die via het ZiN lopen en nog niet op individuniveau geregistreerd zijn, over de
niet-ingezetenen verdeeld worden. Het ZiN merkt in het vereveningsmodel voor 2015 de kosten
voor grensoverschrijdende zorg die gemaakt zijn met toepassing van de internationale regelingen
voor 90% aan als “variabele zorgkosten” en voor 10% als kosten voor verpleging en verzorging 22.
Dit betekent dat 90% van de € 75,7 miljoen uit Tabel 4.1 ofwel ruim € 68 miljoen over de nietingezetenen verdeeld moet worden 23. Tezamen met de € 72 miljoen aan zorgkosten die direct bij
zorgverzekeraars binnenkomen bedragen de totale zorgkosten voor niet-ingezetenen dus ruim
€ 140 miljoen.
In dit onderzoek worden de € 68 miljoen aan kosten die via ZiN binnen zijn gekomen over
verzekerden verdeeld op basis van hun leeftijd/geslacht. Dit om ervoor te zorgen dat (net als bij
de ingezetenen) een 90-plusser ongeveer tweemaal zo hoge zorgkosten heeft als een 60-64-jarige.
Daarnaast wordt rekening gehouden met de inschrijfduur: een persoon die slechts kort verzekerd
was, heeft daardoor lagere kosten dan een persoon die het hele jaar verzekerd was. De schatting
gaat als volgt. Ieder individu krijgt de normkosten uit het somatische risicovereveningsmodel
toegewezen op basis van zijn of haar leeftijd en geslacht. Vervolgens wordt bij iedereen hetzelfde
percentage van deze kosten afgehaald (23%), om ervoor te zorgen dat de kosten optellen tot het
macrobedrag van € 68 miljoen (gewogen naar inschrijfduur). Kanttekening bij deze toewijzing is
dat de toegewezen kosten op verzekeraarsniveau in een aantal gevallen sterk afwijken van de
geboekte kosten. Nadere analyse van de geboekte kosten op verzekeraarsniveau laat zien dat drie
22
23

Zie Regeling risicoverevening 2015, Staatscourant 2015 nr 3547, 9 februari 2015, artikel 12.
Dit geeft een lichte overschatting van de totale zorgkosten omdat € 12 miljoen al wel geregistreerd is. Deze
€ 12 miljoen betreft echter de totale kosten voor grensoverschrijdende zorg, dus ook de kosten van de
toestemmingsgevallen en vakantiegangers. Omdat niet bekend is welk deel ten laste van de niet-ingezetenen
komt, zijn deze kosten buiten beschouwing gelaten.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

36

HOOFDSTUK 4

verzekeraars verantwoordelijk zijn voor 70% van de kosten (en minder dan 40% van de
verzekerdenjaren). Het lijkt erop dat de nota’s van de verschillende landen in een ander tempo
binnenkomen. Dit wordt bevestigd door het feit dat een bepaalde verzekeraar die een sterke groei
in aantal verzekerden heeft doorgemaakt in 2012 nog zeer weinig kosten op kasbasis heeft (en al
wel een behoorlijk aantal verzekerden). Gebruik van de kosten op verzekeraarsniveau leidt dan tot
zeer hoge resultaten per verzekerdenjaar (ruim € 700). De verwachting is dat de totale kosten meer
stabiliteit vertonen dan de kosten per verzekeraar, daarom is er voor gekozen geen aparte
verdeelsleutel per verzekeraar toe te passen. 24
In de toekomst (vanaf 2013) zullen de kostengegevens betrouwbaarder zijn, omdat de kosten dan
op individueel niveau en op transactiebasis worden vastgelegd. In dat geval hoeven de kosten niet
meer over de verzekerden verdeeld te worden en sluiten de kosten ook goed aan bij de
daadwerkelijke gebruikte zorg per verzekerde.

Normkosten
De vereveningsbijdrage voor verzekerden die in het buitenland wonen, wordt iets anders berekend
dan de bijdrage voor ingezetene verzekerden. De reden hiervoor is dat een aantal
vereveningskenmerken, zoals regio en zorggebruik in eerdere jaren, niet bekend is voor een groot
deel van de niet-ingezetene verzekerden. De FKG-, DKG- en HKG-indeling kan dus niet gemaakt
worden. Er wordt wel gekeken of bekend is dat verzekerden meerjarig hoge kosten hadden. Als dit
het geval is, dan worden zij ingedeeld bij de bijbehorende MHK.
De berekening is dan als volgt 25:
1. De vereveningskenmerken leeftijd/geslacht, Aard van het Inkomen, Meerjarig Hoge Kosten
en Generieke Somatische Morbiditeit zijn voor iedereen bekend. Hiervoor worden de
normbedragen uit het somatische model gebruikt.
2. De vereveningskenmerken FKG, DKG en HKG zijn niet bekend. Alle verzekerden worden
ingedeeld in FKG=DKG=HKG=0. Hierbij wordt echter niet het normbedrag uit het
somatische model gebruikt, maar wordt gerekend met een afslag. In 2015 is dit respectievelijk
55%, 50%, en 65%. Voor de FKG 0 geldt dus niet het normbedrag van - € 162 (FKG 0 in het
somatische model), maar - € 89 (=55% × -€ 162).
De normbedragen voor de vereveningskenmerken regio en SES worden buiten beschouwing
gelaten.

Resultaat
Tabel 4.2 laat zien dat alle niet-ingezetenen worden overgecompenseerd (dus ook degenen die geen
buitenlandse seizoenarbeider zijn). Het gaat hier om gemiddeld € 217 per verzekerdenjaar. Als
nader ingezoomd wordt op de buitenlandse seizoenarbeiders, stijgt de mate van overcompensatie
naar € 339 tot € 359.

24

25

Dit zou nader geanalyseerd kunnen worden door de kosten op verzekeraarsniveau voor meerdere jaren te
bekijken. Dit geeft een indruk van de variatie van jaar op jaar. Om (stabiele) kosten op verzekeraarsniveau
toe te kunnen wijzen aan verzekerden zou dan gebruik gemaakt kunnen worden van meerjaarsgemiddelden.
Zie beleidsregel vereveningsbijdrage zorgverzekering 2015, Staatscourant 2014 nr 30379, 27 oktober 2014

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN NIET-INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

37

De becijferde overcompensatie is een inschatting die onzekerheid kent. Allereerst kan het om een
overschatting gaan als de totale zorgkosten (voor alle niet-ingezetenen) te laag zijn ingeschat (of
een onderschatting als de totale kosten te laag zijn ingeschat). Daarnaast kan de berekende
overcompensatie voor buitenlandse seizoenarbeiders een over- of onderschatting zijn vanwege de
wijze waarop de totale zorgkosten over de niet-ingezetenen zijn verdeeld. Als er op deze wijze (via
leeftijd en geslacht) teveel kosten aan buitenlandse seizoenarbeiders worden toegekend, is de
overcompensatie in werkelijkheid hoger. Als te weinig kosten zijn toegekend, is de werkelijke
overcompensatie lager. Dit laatste lijkt onwaarschijnlijk omdat de buitenlandse seizoenarbeiders
binnen de groep niet-ingezetenen naar verwachting relatief gezond zijn en weinig zorg gebruiken.
Vergelijking van de ingeschatte somatische zorgkosten van niet-ingezetene buitenlandse
seizoenarbeiders met de zorgkosten van ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders toont geen grote
verschillen (zie Tabel 3.1). Voor de ingezetenen betroffen de zorgkosten rond de € 600. De
zorgkosten voor niet-ingezetenen zijn slechts € 60 lager. De kans op een grote onderschatting van
de somatische zorgkosten voor niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders lijkt daarmee klein.
Tabel 4.2

Resultaat niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders in het somatische model
Verzekerdenj Normkosten
aren

Alle niet-ingezetenen (18-plus)

Zorgkosten

Standaarddeviatie

Resultaat

173.337

994

777

3.353

217

Definitie 1/2

47.099

901

562

2.028

339

Definitie 3

34.657

894

537

1.472

357

Definitie 4

34.473

894

535

1.467

359

Definitie 5

45.484

896

546

1.734

350

Buitenlandse seizoenarbeiders

Weergegeven zijn de gemiddelde normkosten, zorgkosten, de standaarddeviatie van het zorgkosten en het
resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Nadere uitsplitsing naar persoonskenmerken laat zien dat vrouwelijke buitenlandse
seizoenarbeiders sterk worden overgecompenseerd (Tabel 4.3). Dit was ook al te zien bij de
ingezetenen. Het resultaat is nu nog hoger met bijna € 600 per verzekerdenjaar. Daarnaast vindt de
hoogste overcompensatie plaats bij oudere verzekerden (45 tot 64 jaar). De overcompensatie van
niet-ingezetenen vindt plaats bij mensen met een EU-nationaliteit of bij wie de nationaliteit niet
geregistreerd is. Voor de overige nationaliteiten is de mate van overcompensatie beperkt. Het gaat
hier echter wel om kleine aantallen verzekerden. Vanwege de kleine aantallen is nationaliteit niet
verder uitgesplitst.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

38

Tabel 4.3

HOOFDSTUK 4

Resultaat somatische model niet-ingezetenen uitgesplitst naar persoonskenmerken
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(1)/(2)

(3)

(4)

(5)

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

mannen

31.131

221

23.452

244

23.327

245

30.296

227

vrouwen

15.968

568

11.206

595

11.146

598

15.189

597

18-34 jaar

29.686

351

21.775

357

21.696

368

28.831

360

35-44 jaar

9.620

263

7.193

290

7.130

295

9.188

279

45-54 jaar

6.147

358

4.532

369

4.505

370

5.923

367

55-64 jaar

1.646

487

1.157

551

1.142

555

1.542

534

Europa

38.681

335

29.736

355

29.590

357

37.466

344

Overig

957

17

414

59

380

82

563

58

Nationaliteit niet in
registratie

7.460

401

4.507

399

4.503

399

7.456

401

Totaal

47.099

339

34.657

357

34.473

359

45.484

350

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
persoonskenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Tabel 4.4 laat zien dat de overcompensatie van niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders niet
sterk varieert naar baankenmerken, zoals het aantal maanden dat men heeft gewerkt of het type
contract dat men heeft. Meest opvallende resultaat is de sterke mate van overcompensatie in de
landbouw. Verder is de overcompensatie iets hoger voor werknemers met de grote banen van 35
uur of meer per week.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN NIET-INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

Tabel 4.4

39

Resultaat somatische model niet-ingezetenen uitgesplitst naar baankenmerken
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(4)

Minder dan 3 maanden gewerkt

(5)

vzjaren

resultaat

vzjaren

resultaat

397

316

2.999

275

2.383

411

7.749

337

6-9 maanden gewerkt

8.853

337

10.990

348

9-12 maanden gewerkt

15.336

356

16.241

359

12 maanden gewerkt

7.505

378

7.505

378

Landbouw/visserij

3-6 maanden gewerkt

4.513

426

6.444

429

Horeca

201

305

266

267

Bouw

135

304

171

271

Industrie

5.338

347

7.312

338

Diensten

2.094

309

2.820

304

Uitzendbureaus

18.090

357

22.898

339

Overig

4.102

341

5.574

352

Vast contract (bepaalde of onbepaalde tijd)

11.588

350

15.576

350

Flexcontract (uitzendkracht of oproepkracht)

22.885

364

29.908

350

Minder dan 12 uur werk per week

1.955

313

2.883

251

12 tot 20 uur werk per week

2.249

335

3.136

267

20 tot 25 uur werk per week

2.064

326

2.817

314

25 tot 30 uur werk per week

3.035

335

4.110

345

30 tot 35 uur werk per week

4.549

348

6.059

330

35 uur of meer werk per week

20.621

376

26.480

380

Totaal

34.473

359

45.484

350

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
baankenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Verzekeraarsniveau
Tabel 4.5 laat zien dat er grote verschillen zijn in resultaat tussen verzekeraars. Dit wordt
grotendeels veroorzaakt door uitschieters bij verzekeraars met kleine aantallen. Als de bandbreedte
nogmaals wordt berekend, maar dan alleen voor verzekeraars met meer dan 15 verzekerdenjaren,
daalt deze in definitie 3 bijvoorbeeld naar ongeveer 600. De GGAA is vrijwel gelijk aan het
gemiddelde resultaat, dit komt doordat de meeste verzekeraars een positief resultaat hebben.
Figuur 4.1 laat zien dat de meeste verzekeraars € 200 tot € 400 winst maken per buitenlandse
seizoenarbeider (in verzekerdenjaren). Een paar verzekeraars (waarvan twee kleine) worden iets
meer dan € 400 overgecompenseerd. De figuur maakt verder duidelijk dat de buitenlandse
seizoenarbeiders bij een beperkt aantal verzekeraars verzekerd zijn. Ongeveer 12 à 13 verzekeraars
hebben meer dan 100 verzekerdenjaren aan buitenlandse seizoenarbeiders en bij vijf verzekeraars
om grotere aantallen (meer dan 3.000 verzekerdenjaren).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

40

HOOFDSTUK 4

Tabel 4.5

Verschil in resultaat in somatisch model niet-ingezetenen tussen verzekeraars
Definities buitenlandse seizoenarbeider
Alle verzekerden (18+)

(1)/(2)

(3)

(4)

(5)

GGAA

225

339

358

360

350

Gemiddelde

217

339

357

359

350

Bandbreedte

576

813

1.456

1.533

899

Weergegeven zijn de GGAA en bandbreedte op verzekeraarsniveau. De cijfers zijn gebaseerd op 25
risicodragers.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Figuur 4.1

Gemiddelde resultaat per verzekeraar voor het somatische model

Resultaat per verzekeraar - somatisch
Definitie
3

0

0

resultaat x 100
1 2 3 4

resultaat x 100
1 2 3 4

Definitie
1/2

1

3

5

7

1

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

3

5

7

Definitie
5

Definitie
4

0

0

resultaat x 100
1 2 3 4

resultaat x 100
1 2 3 4

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Weergegeven is het gemiddelde resultaat per verzekeraar (gewogen naar aantal verzekerdenjaren), hoe groter
de bol, hoe meer verzekerdenjaren buitenlandse seizoenarbeiders. Verzekeraars met minder dan 100
verzekerdenjaren zijn buiten beschouwing gelaten.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

4.2

GGZ-model

Zorgkosten
De kosten voor grensoverschrijdende zorg die via het ZiN worden gedeclareerd, worden
toegerekend aan de variabele zorgkosten (90%) en de kosten voor verpleging en verzorging (10%).
Dit betekent dat er geen aanvullende kosten aan de geneeskundige GGZ worden toegerekend.
Voor de geneeskundige GGZ worden dus alleen de kosten gebruikt die geregistreerd zijn in de
bestanden. Het gaat hier om declaraties die rechtstreeks bij de verzekeraar zijn gedaan en het betreft
ruim € 6 miljoen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN NIET-INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

41

Normkosten
Ook voor het GGZ-model geldt dat de vereveningsbijdrage voor verzekerden die in het buitenland
wonen iets anders wordt berekend dan de bijdrage voor ingezetene verzekerden. Er wordt
wederom eerst gekeken of bekend is dat verzekerden meerjarig hoge kosten hadden. Als dit het
geval is, dan worden zij ingedeeld bij de bijbehorende MHK-GGZ.
De berekening is dan als volgt 26:
1. De vereveningskenmerken leeftijd/geslacht, Aard van het Inkomen, Meerjarig Hoge Kosten
GGZ zijn bekend. Hiervoor worden de normbedragen uit het GGZ-model gebruikt.
2. De vereveningskenmerken FKG en DKG zijn niet bekend. Alle verzekerden worden
ingedeeld in FKG=DKG =0. Hierbij wordt echter niet het normbedrag uit het GGZ-model
gebruikt, maar wordt gerekend met een afslag. In 2015 is dit respectievelijk 50% en 40%.
De normbedragen voor de vereveningskenmerken GGZ-regio, SES en éénpersoonshuishouden
worden buiten beschouwing gelaten.

Resultaat
Ook in het GGZ-model worden alle niet-ingezetenen overgecompenseerd (Tabel 4.6). Voor alle
definities geldt dat de buitenlandse seizoenarbeiders worden overgecompenseerd en in alle gevallen
ligt deze overcompensatie rond de € 130 per verzekerdenjaar.
Tabel 4.6

Resultaat niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders in het GGZ-model
Verzekerdenjaren Normkosten

Alle niet-ingezetenen

Zorgkosten Standaarddeviatie

Resultaat

173.337

178

34

1.078

144

Definitie 2

47.099

139

10

432

129

Definitie 3

34.657

140

8

335

132

Definitie 4

34.473

140

8

336

132

Definitie 5

45.484

139

10

415

129

Buitenlandse seizoenarbeiders

Weergegeven zijn de gemiddelde normkosten, zorgkosten, de standaarddeviatie van het zorgkosten en het
resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

De becijferde overcompensatie moet weer met enige voorzichtigheid geïnterpreteerd worden. Het
kan om een overschatting gaan als de zorgkosten te laag zijn ingeschat. Vergelijking van de
geregistreerde GGZ-kosten van niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders met de GGZkosten van ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders laat zien dat de kosten voor niet-ingezetenen
erg laag zijn (zie Tabel 3.5). Voor ingezetenen betroffen de GGZ-kosten € 57 tot € 117 per
verzekerdenjaar. Mogelijk behoort een deel van de zorgkosten die tot de somatische kosten zijn
gerekend eigenlijk tot de GGZ-kosten behoren (de rekenregel die het ZiN toepast wijst immers
90% van grensoverschrijdende kosten toe aan variabele zorgkosten en 10% aan verpleging en
verzorging, er worden geen kosten toegerekend aan de GGZ). Ook als de GGZ-kosten gelijk
worden gesteld aan die van de ingezetenen zouden de niet-ingezetenen nog winstgevend zijn,
omdat de normkosten relatief hoog zijn. Ter vergelijking: de normkosten voor ingezetenen waren
€ 86 tot € 114. Dit komt waarschijnlijk doordat voor niet-ingezetenen wordt gerekend met een
26

Zie beleidsregel vereveningsbijdrage zorgverzekering 2015, Staatscourant 2014 nr 30379, 27 oktober 2014

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

42

HOOFDSTUK 4

afslag op FKG0 en DKG0. Voor de ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders geldt dat zij vrijwel
allemaal (99,7%) in FKG0 terechtkomen. Voor de psychische DKG’s geldt dat het percentage
ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders dat in categorie 0 valt nog hoger is (meer dan 99,8%). Bij
de niet-ingezetenen wordt dit normbedrag verlaagd (en dus gerekend met - € 11 en - € 24 i.p.v. -€
22 en -€ 60), terwijl ook hier de kans groot is dat zij vrijwel allemaal in FKG en DKG 0 vallen.
De verschillen in overcompensatie naar persoonskenmerken zijn beperkt (Tabel 4.7). Voor
mannen en vrouwen is de mate van overcompensatie vrijwel gelijk. Jongeren en mensen met een
EU-nationaliteit worden daarnaast iets sterker overgecompenseerd. Ook voor de baankenmerken
is weinig onderling verschil in de mate van overcompensatie te zien (Tabel 4.8).
Tabel 4.7

Resultaat GGZ-model niet-ingezetenen uitgesplitst naar persoonskenmerken
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(1)/(2)

(3)

(4)

(5)

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

mannen

31.131

130

23.452

133

23.327

134

30.296

130

vrouwen

15.968

127

11.206

129

11.146

129

15.189

128

18-34 jaar

29.686

137

21.775

141

21.696

141

28.831

138

35-44 jaar

9.620

116

7.193

118

7.130

119

9.188

116

45-54 jaar

6.147

107

4.532

110

4.505

110

5.923

106

55-64 jaar

1.646

132

1.157

141

1.142

141

1.542

133

Europa

38.681

133

29.736

135

29.590

136

37.466

133

Overig

957

111

414

102

380

100

563

105

Nationaliteit niet in
registratie

7.460

111

4.507

112

4.503

112

7.456

111

Totaal

47.099

129

34.657

132

34.473

132

45.484

129

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
persoonskenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN NIET-INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

Tabel 4.8

43

Resultaat GGZ-model niet-ingezetenen uitgesplitst naar baankenmerken
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(4)

(5)

vzjaren

resultaat

vzjaren

resultaat

Minder dan 3 maanden gewerkt

397

124

2.999

102

2.383

123

7.749

124

6-9 maanden gewerkt

8.853

122

10.990

124

9-12 maanden gewerkt

15.336

137

16.241

137

12 maanden gewerkt

7.505

136

7.505

136

Landbouw/visserij

3-6 maanden gewerkt

4.513

121

6.444

117

Horeca

201

128

266

128

Bouw

135

145

171

142

Industrie

5.338

120

7.312

123

Diensten

2.094

133

2.820

129

Uitzendbureaus

18.090

139

22.898

135

Overig

4.102

130

5.574

125

Vast contract (bepaalde of onbepaalde tijd)

11.588

131

15.576

128

Flexcontract (uitzendkracht of oproepkracht)

22.885

133

29.908

130

Minder dan 12 uur werk per week

1.955

132

2.883

123

12 tot 20 uur werk per week

2.249

122

3.136

124

20 tot 25 uur werk per week

2.064

127

2.817

125

25 tot 30 uur werk per week

3.035

133

4.110

132

30 tot 35 uur werk per week

4.549

134

6.059

126

35 uur of meer werk per week

20.621

133

26.480

131

Totaal

34.473

132

45.484

129

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
baankenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Verzekeraarsniveau
De gemiddelde absolute afwijking en bandbreedte verschillen nauwelijks tussen de verschillende
definities en blijven redelijk beperkt. Alle verzekeraars behalen een positief resultaat op hun
buitenlandse seizoenarbeiders. Dit is niet verwonderlijk gezien de relatief hoge normkosten en lage
zorgkosten.
Tabel 4.9

Verschil in resultaat in GGZ-model niet-ingezetenen tussen verzekeraars
Definities buitenlandse seizoenarbeider
Alle verzekerden (18+)

(2)

(3)

(4)

(5)

GGAA

146

129

132

132

129

Gemiddelde

144

129

132

132

129

Bandbreedte

489

489

516

502

506

Weergegeven zijn de GGAA en bandbreedte op verzekeraarsniveau. De cijfers zijn gebaseerd op 25
risicodragers.
Bron: Eigen berekeningen SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

44

HOOFDSTUK 4

Het verschil in resultaat tussen verzekeraars is klein (Figuur 4.2). Verzekeraars maken gemiddeld
€ 100 tot € 150 winst per verzekerdenjaar.
Figuur 4.2

Gemiddelde resultaat per verzekeraar voor het GGZ-model

Resultaat per verzekeraar - GGZ
Definitie
3

.5

.5

resultaat x 100
1
1.5

resultaat x 100
1
1.5

Definitie
1/2

1

3

5

7

1

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Definitie
5

.5

.5

resultaat x 100
1
1.5

resultaat x 100
1
1.5

Definitie
4

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Weergegeven is het gemiddelde resultaat per verzekeraar (gewogen naar aantal verzekerdenjaren), hoe groter
de bol, hoe meer verzekerdenjaren buitenlandse seizoenarbeiders. Verzekeraars met minder dan 100
verzekerdenjaren zijn buiten beschouwing gelaten.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

4.3

Eigenrisicomodel

Werkelijke eigen betalingen
Niet alle zorgkosten die niet-ingezetenen in het buitenland maken vallen onder het verplicht eigen
risico. Als een verzekerde kiest voor de EHIC-route, gelden de regels van het land waar de zorg
wordt gegeven. Eventuele eigen bijdragen die in dat land gelden worden ingehouden op de
vergoeding. Alleen de kosten die rechtstreeks bij de zorgverzekeraar worden gedeclareerd vallen
dus onder het Nederlandse eigen risico.
Probleem voor de niet-ingezetenen is dat in de bestanden alleen de posten ‘variabele zorgkosten’
en ‘GGZ-kosten’ zijn geregistreerd. Een deel van deze kosten valt echter niet onder het verplicht
eigen risico, zoals de kosten voor huisarts, verloskunde en kraamzorg. Anderzijds missen er kosten
die wel onder het verplicht eigen risico vallen, de vaste zorgkosten. Deze laatste zijn vaak een deel
van de ziekenhuiskosten. In dat geval lijkt het waarschijnlijk dat deze mensen hun eigen risico toch
al volmaken en het dus niet uitmaakt als een deel van de kosten ontbreekt.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN NIET-INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

45

Daarnaast geldt dat in de praktijk het eigen risico vaak niet geïnd zal worden. Het eigen risico wordt
namelijk geïnd naar rato van de inschrijfduur. Voor verzekerden die kort staan ingeschreven zijn
de opbrengsten van het incasseren van het eigen risico vaak kleiner dan de kosten die ermee gepaard
gaan. Daarnaast kennen declaraties een lange doorlooptijd en omdat deze mensen vaak tijdelijk in
Nederland zijn, zijn zij op het moment van innen vaak niet meer in Nederland wat het incasseren
bemoeilijkt. 27
Dit onderzoek rekent hierom met twee scenario’s. In het eerste scenario vallen alle rechtstreeks bij
de verzekeraar gedeclareerde kosten onder het eigen risico (dus mogelijk ook de huisartskosten) en
in het tweede scenario wordt er vanuit gegaan dat verzekeraars geen eigen risico kunnen innen
vanwege incassoproblemen. Dit geeft een inschatting van de twee uitersten, de werkelijkheid zal
hier ergens tussen liggen.

Geraamde eigen betalingen
Voor het geraamde eigen risico voor niet-ingezetenen geldt dat het model wordt toegepast op
mensen die niet in een MHK zitten (uit het somatische model). Bij de niet-ingezetenen gaat het
hier om het overgrote merendeel (99,5%). De eigen betalingen worden geraamd door voor de
vereveningskenmerken leeftijd/geslacht en Aard van het Inkomen de normbedragen uit het
eigenrisicomodel te gebruiken. De normbedragen voor het vereveningskenmerk regio worden
buiten beschouwing gelaten 28.
Voor de verzekerden die in een MHK zitten wordt verondersteld dat zij het eigenrisico bedrag
vrijwel allemaal zullen volmaken. Voor deze groep wordt uitgegaan van één forfaitair bedrag aan
eigen betalingen, namelijk de gemiddelde eigen betaling in deze groep (voor de ingezetenen, in
2015: € 348).

Resultaat
Het resultaat per verzekerde is gelijk aan de werkelijke eigen betalingen 29 minus de geraamde eigen
betalingen. Een negatief resultaat betekent dus dat verzekeraars minder eigen betalingen van hun
verzekerden ontvangen dan het model heeft geraamd. Een positief resultaat betekent dat de
verzekeraars meer eigen betalingen ontvangen dan geraamd. Verzekeraars worden
ondergecompenseerd voor niet-ingezetenen in het eigenrisicomodel (Tabel 4.10). Deze
ondercompensatie is nog groter voor de buitenlandse seizoenarbeiders. De mate van verlies is voor
alle definities ongeveer gelijk, zo’n € 105 à € 109. Deze berekening geeft een onderschatting van de
mate van ondercompensatie. In werkelijkheid zijn de eigen betalingen lager omdat huisartsenzorg
niet onder het eigenrisico valt. Als verzekeraars niet in staat zijn om het eigenrisico te innen,
bedraagt de ondercompensatie bijna € 160. Dit geeft een overschatting omdat bij een deel van de
verzekerden het eigenrisico wel geïnd zal kunnen worden. Bovendien zijn verzekerden soms

27

28
29

Naast inningsproblemen van het eigenrisico, kunnen bij niet-ingezetenen ook inningsproblemen met de
premie spelen. Ook zijn de administratieve lasten voor verzekeraars voor deze groep relatief hoog. Hier is
bij de berekende overcompensatie geen rekening mee gehouden.
Zie beleidsregel vereveningsbijdrage zorgverzekering 2015, Staatscourant 2014 nr 30379, 27 oktober 2014
Exclusief de eigen betalingen voor de zorgkosten die via het ZiN lopen. In dat geval gelden de regels van
het land waar de zorg wordt gegeven. Eventuele eigen bijdragen die in dat land gelden zijn al ingehouden
op de vergoeding.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

46

HOOFDSTUK 4

verplicht om het eigenrisico af te kopen via een aanvullende verzekering. Met de inkomsten uit
deze verzekering kunnen verzekeraars dan de kosten van het eigenrisico dekken.
Tabel 4.10

Resultaat niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders in het eigenrisicomodel
Scenario 1
Alle kosten vallen onder ER
Vzjaren Werkelijke Geraamde
betalingen betalingen

Alle nietingezetenen

173.337

Scenario 2
ER wordt niet geïnd

Resultaat Werkelijke Geraamde
betalingen betalingen

Resultaat

92

163

- 71

0

163

- 163

Buitenlandse seizoenarbeiders
Definitie 1/2

47.099

48

155

- 107

0

155

- 155

Definitie 3

34.657

49

154

- 105

0

154

- 154

Definitie 4

34.473

49

154

- 105

0

154

- 154

Definitie 5

45.484

46

154

- 109

0

154

- 154

Weergegeven zijn de geraamde eigen betalingen, de werkelijk ontvangen eigen betalingen en het resultaat. Er
wordt uitgegaan van twee scenario’s: 1 waarbij alle gedeclareerde kosten onder het eigen risico vallen
en 1 waarbij het eigen risico niet kan worden geïnd vanwege incassoproblemen.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Tabel 4.11 geeft een beeld van de verdeling van de ondercompensatie in scenario 1. De tabellen
voor scenario 2 staan in bijlage B. De ondercompensatie is het grootst bij vrouwen en ouderen.
Voor deze groepen gold over het algemeen in het somatische model ook de grootste
overcompensatie.
Tabel 4.11

Resultaat eigenrisicomodel niet-ingezetenen uitgesplitst naar persoonskenmerkenscenario 1
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(1)/(2)

(3)

(4)

(5)

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

mannen

31.131

- 90

23.452

- 88

23.327

- 88

30.296

- 91

vrouwen

15.968

- 139

11.206

- 139

11.146

- 140

15.189

- 144

18-34 jaar

29.686

- 100

21.775

- 97

21.696

- 98

28.831

- 101

35-44 jaar

9.620

- 105

7.193

- 104

7.130

- 105

9.188

- 108

45-54 jaar

6.147

- 130

4.532

- 129

4.505

- 129

5.923

- 133

55-64 jaar

1.646

- 147

1.157

- 147

1.142

- 149

1.542

- 153

Europa

38.681

- 106

29.736

- 104

29.590

- 105

37.466

- 107

Overig

957

-6

414

1

380

-1

563

- 10

Nationaliteit niet in
registratie

7.460

- 123

4.507

- 116

4.503

- 116

7.456

- 123

Totaal

47.099

- 107

34.657

- 105

34.473

- 105

45.484

- 109

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
persoonskenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Verzekeraars worden sterker ondergecompenseerd voor buitenlandse seizoenarbeiders die slechts
kort in Nederland werken (minder dan drie maanden) en voor buitenlandse seizoenarbeiders die

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN NIET-INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

47

in de landbouw werken. Er is weinig verschil in de mate van ondercompensatie naar
baankenmerken zoals type contract en omvang van de baan, zie Tabel 4.12.
Tabel 4.12

Resultaat eigenrisicomodel niet-ingezetenen uitgesplitst naar baankenmerkenscenario 1
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(4)

Minder dan 3 maanden gewerkt

(5)

vzjaren

resultaat

vzjaren

resultaat

397

- 141

2.999

- 132

3-6 maanden gewerkt

2.383

- 129

7.749

- 120

6-9 maanden gewerkt

8.853

- 105

10.990

- 109

9-12 maanden gewerkt

15.336

- 102

16.241

- 102

12 maanden gewerkt

7.505

- 101

7.505

- 101

Landbouw/visserij

4.513

- 128

6.444

- 133

Horeca

201

- 63

266

- 58

Bouw

135

- 108

171

- 109

Industrie

5.338

- 94

7.312

- 99

Diensten

2.094

- 83

2.820

- 85

Uitzendbureaus

18.090

- 107

22.898

- 110

Overig

4.102

- 97

5.574

- 104

Vast contract (bepaalde of onbepaalde tijd)

11.588

- 101

15.576

- 105

Flexcontract (uitzendkracht of oproepkracht)

22.885

- 107

29.908

- 110

Minder dan 12 uur werk per week

1.955

- 107

2.883

- 108

12 tot 20 uur werk per week

2.249

- 101

3.136

- 104

20 tot 25 uur werk per week

2.064

- 104

2.817

- 107

25 tot 30 uur werk per week

3.035

- 101

4.110

- 106

30 tot 35 uur werk per week

4.549

- 101

6.059

- 105

35 uur of meer werk per week

20.621

- 107

26.480

- 111

Totaal

34.473

- 105

45.484

- 109

Weergegeven zijn de verzekerdenjaren en het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor uitsplitsingen naar
baankenmerken voor de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Verzekeraarsniveau
De ondercompensatie varieert niet sterk tussen definities, zie Tabel 4.13. Alle verzekeraars worden
ondergecompenseerd. Ook de variatie in compensatie tussen verzekeraars is relatief klein: de
bandbreedte is € 118 tot € 136.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

48

HOOFDSTUK 4

Tabel 4.13

Verschil in resultaat in eigenrisicomodel niet-ingezetenen tussen verzekeraars
Definities buitenlandse seizoenarbeider
Alle verzekerden (18+)

(2)

(3)

(4)

(5)

GGAA

72

107

105

105

109

Gemiddelde

- 71

-107

-105

-105

-109

Bandbreedte

136

133

136

119

118

Weergegeven zijn de GGAA en bandbreedte op verzekeraarsniveau. De cijfers zijn gebaseerd op 25
risicodragers.De cijfers hebben betrekking op scenario 1, waarbij het eigenrisico wel geïnd kan worden.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Figuur 4.3 toont dat alle verzekeraars meer dan € 50 verlies per verzekerdenjaar maken. Alleen in
definitie 1/2 is er ook een verzekeraar die minder verlies maakt. Voor de vijf grotere verzekeraars
geldt dat zij allen meer dan € 100 verlies per verzekerdenjaar maken, het verlies is echter nooit
groter dan € 150.
Figuur 4.3

Gemiddelde resultaat per verzekeraar voor het eigenrisicomodel

Resultaat per verzekeraar - eigenrisicomodel
Definitie
3

resultaat x 100
-1.5 -1
-.5
0

resultaat x 100
-1.5 -1
-.5
0

Definitie
1/2

1

3

5

7

1

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Definitie
5

resultaat x 100
-1.5 -1
-.5
0

resultaat x 100
-1.5 -1
-.5
0

Definitie
4

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Weergegeven is het gemiddelde resultaat per verzekeraar (gewogen naar aantal verzekerdenjaren), hoe groter
de bol, hoe meer verzekerdenjaren buitenlandse seizoenarbeiders. Verzekeraars met minder dan 100
verzekerdenjaren zijn buiten beschouwing gelaten.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

4.4

Totaalbeeld

Om een totaalbeeld te verkrijgen zijn de resultaten uit het somatische en het GGZ-model bij elkaar
opgeteld en is het resultaat uit het eigenrisicomodel er vanaf gehaald. Het totaalbeeld laat zien dat
verzekeraars per saldo voor de buitenlandse seizoenarbeiders worden overgecompenseerd. Dit

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

COMPENSATIE VAN NIET-INGEZETENE BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

49

geldt voor alle definities. De mate van overcompensatie varieert van € 361 tot € 386 per
verzekerdenjaar, zie Tabel 4.14.
Tabel 4.14

Totaalbeeld resultaat niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders als eigen risico
wel geïnd kan worden
Verzekerdenjaren Vereveningsbijdrage Zorgkosten Standaarddeviatie

Alle nietingezetenen

173.337

Resultaat

1.010

720

3.518

290

Buitenlandse seizoenarbeiders
Definitie 1/2

47.099

885

525

2.069

361

Definitie 3

34.657

880

495

1.493

385

Definitie 4

34.473

880

494

1.489

386

Definitie 5

45.484

881

510

1.774

371

Weergegeven zijn de gemiddelde vereveningsbijdragen, de totale kosten minus eigen betalingen, de
standaarddeviatie van deze kosten en het resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende definities
van buitenlandse seizoenarbeiders. Verondersteld wordt dat alle gedeclareerde kosten onder het eigen
risico vallen.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Als verzekeraars het eigenrisico niet kunnen innen, daalt de overcompensatie. Zij maken dan
immers een groter verlies op het eigenrisicomodel. Ook dan blijven de buitenlandse
seizoenarbeiders winstgevend, zie Tabel 4.15, variërend van € 313 tot € 338 per verzekerdenjaar.
Tabel 4.15

Totaalbeeld resultaat niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders als eigen risico
niet geïnd kan worden
Verzekerdenjaren Vereveningsbijdrage Zorgkosten Standaarddeviatie

Alle nietingezetenen

173.337

Resultaat

1.010

811

3.548

199

Buitenlandse seizoenarbeiders
Definitie 1/2

47.099

885

572

2.098

313

Definitie 3

34.657

880

545

1.523

335

Definitie 4

34.473

880

543

1.521

338

Definitie 5

45.484

881

556

1.805

325

Weergegeven zijn de gemiddelde vereveningsbijdragen, de totale kosten minus eigen betalingen, de
standaarddeviatie van deze kosten en het resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende definities
van buitenlandse seizoenarbeiders. Verondersteld wordt dat het eigen risico niet kan worden geïnd
vanwege incassoproblemen.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Uit Figuur 4.4 blijkt dat de variatie in resultaat tussen verzekeraars redelijk beperkt is. Voor
definities 3, 4 en 5 geldt dat iedere verzekeraar minimaal € 200 winst per verzekerdenjaar maakt.
Een deel van de verzekeraars heeft een resultaat van meer dan € 400. Overigens geldt wel voor
bijvoorbeeld definitie 5 dat twee van de drie verzekeraars een klein aantal verzekerdenjaren telt
(minder dan 200).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

50

HOOFDSTUK 4

Figuur 4.4

Gemiddelde totale resultaat per verzekeraar

Resultaat per verzekeraar - Totaalbeeld
Definitie
3

1

1

resultaat x 100
2 3 4 5

resultaat x 100
2 3 4 5

Definitie
1/2

1

3

5

7

1

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Definitie
5

1

1

resultaat x 100
2 3 4 5

resultaat x 100
2 3 4 5

Definitie
4

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

1

3

5

7

9 11 13 15 17 19 21 23 25
verzekeraar

Weergegeven is het gemiddelde resultaat per verzekeraar (gewogen naar aantal verzekerdenjaren), hoe groter
de bol, hoe meer verzekerdenjaren buitenlandse seizoenarbeiders. Verzekeraars met minder dan 100
verzekerdenjaren zijn buiten beschouwing gelaten. De cijfers betreffen scenario 1- waarbij het eigenrisico
wel geïnd kan worden.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

5

51

Keuze voor een definitie

Buitenlandse seizoenarbeiders worden in alle definities overgecompenseerd. Een definitie waarbij werkenden worden
geselecteerd, en waarbij dit werk niet op een bepaald moment in het jaar hoeft plaats te vinden, heeft de voorkeur.
Het ligt niet voor de hand deze definitie nader af te bakenen naar baankenmerken, zoals sector.
Het is duidelijk dat buitenlandse seizoenarbeiders overgecompenseerd worden in de
risicoverevening. De mate waarin dit gebeurt varieert per gekozen definitie. Tabel 5.1 toont de
resultaten waarbij ingezetenen en niet-ingezetenen gecombineerd worden. Voor definitie 2 geldt
wel dat de overcompensatie beperkt is, helemaal als verzekeraars niet in staat zijn om het eigenrisico
te innen bij niet-ingezetene verzekerden. Voor definities 3 tot en met 5 is de winst behoorlijk met
ongeveer € 320 en verschilt deze weinig tussen de definities. Ook als verzekeraars niet in staat
zouden zijn het eigen risico te innen bij niet-ingezetenen, behalen zij toch een positief resultaat van
ongeveer € 285.
Tabel 5.1

Totaalbeeld resultaat ingezetene en niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders
Scenario 1 Alle kosten nietingezetenen vallen onder ER

Scenario 2 ER niet-ingezetenen
niet geïnd

Verzekerdenjaren

Resultaat

Resultaat

Definitie 1

47.099

361

313

Definitie 2

83.175

182

155

Definitie 3

50.154

320

286

Definitie 4

47.890

331

297

Definitie 5

64.102

312

279

Weergegeven is het gemiddelde resultaat per verzekerdenjaar voor niet-ingezetenen en ingezetenen samen voor
de verschillende definities van buitenlandse seizoenarbeiders.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

In alle definities zijn alleen personen geselecteerd die niet over een Nederlandse nationaliteit
beschikken en niet het hele jaar Zvw verzekerd zijn. De variatie tussen de definities wordt
veroorzaakt door onderscheid tussen mensen die wel in Nederland wonen (ingezetenen) en
mensen die niet in Nederland wonen (niet-ingezetenen), onderscheid tussen zelfstandigen en
werknemers en het moment waarop men werkt (zie Box 5.1). De vraag rijst welke definitie het
meest voor de hand ligt als men zou willen compenseren voor buitenlandse seizoenarbeiders.
Box 5.1 Overcompensatie doorgerekend voor 5 definities van de buitenlandse seizoenarbeider
Definitie 1 “alleen niet-ingezetenen, AvI 4 & 5 (30 juni)”
Definitie 2 “niet-ingezetenen en ingezetenen, AvI 4 & 5 (30 juni)”
Definitie 3 “niet-ingezetenen en ingezetenen, AvI 4 & werknemers in AvI 5 (30 juni)”
Definitie 4 “niet-ingezetenen en ingezetenen, werknemers in AvI 5 (30 juni)”
Definitie 5 “niet-ingezetenen en ingezetenen, werknemers in AvI 5 (op enig moment)”

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

52

5.1

HOOFDSTUK 5

Lichte voorkeur voor definitie 5

Definitie 1 kijkt alleen naar de niet-ingezetenen. Deze definitie sluit het best aan bij ander
onderzoek naar arbeidsmigranten, waarin vaak de splitsing naar tijdelijke en langdurige migranten
wordt gemaakt op basis van inschrijving in de GBA. Uit dit onderzoek blijkt echter dat een
behoorlijk deel van de mensen die in Nederland komen wonen korter dan een jaar werken en staan
ingeschreven bij een zorgverzekeraar en dus ook tot seizoenarbeider gerekend kunnen worden.
Definitie 2 kijkt zowel naar de niet-ingezetenen als de ingezetenen. Dit betekent wel dat er meerdere
bestanden gekoppeld en bewerkt moeten worden. In dit onderzoek ging het om vier bestanden in
totaal. Omdat nationaliteit in de polisadministratie van UWV goed geregistreerd blijkt, kan in plaats
van gegevens uit de GBA ook de polisadministratie gebruikt worden om de nationaliteit van
personen te bepalen. Nadeel is dat in de polis alleen de nationaliteit van werkenden achterhaald
kan worden. Indien toch gebruik wordt gemaakt van de polisadministratie om de nationaliteit te
identificeren, is de verwachting dat de bestandsbewerkingen ongeveer twee werkdagen in beslag
nemen. Het is nog niet mogelijk om een inschatting te maken van het aantal uren dat UWV aan de
data-uitvraag moet besteden, omdat zij nog geen cijfers hebben aangeleverd. Om de nationaliteit
van alle buitenlandse seizoenarbeiders onder definitie 2 (en 3) te identificeren dient gebruik
gemaakt te worden van gegevens van Agentschap BPR. Nadeel van definitie 2 is dat iedereen met
een niet-Nederlandse nationaliteit in de AvI-groepen voor zelfstandigen en overige 18-64-jarigen
het predicaat buitenlandse seizoenarbeider kan krijgen. Dit betekent dat ook mensen die in de WW
zitten of niet werken tot de groep gerekend worden.
Het is daarom zuiverder om expliciet werkenden te selecteren. Dit betekent dat aanvullend gebruik
gemaakt moet worden van baangegevens uit de polisadministratie van UWV. Het bewerken van
de banen in dit bestand kost naar schatting twee werkdagen. Het is wederom nog niet mogelijk om
een inschatting te maken van het aantal uren dat UWV aan de data-uitvraag moet besteden. De
tijdsbesteding lijkt echter beperkt omdat grotendeels aangesloten kan worden bij de datalevering
die nu al plaatsvindt ten behoeve van het risicovereveningsmodel. Er is dus geen sprake van een
nieuwe dataleverancier.
De definities 3, 4 en 5 selecteren allemaal werkenden. In definitie 3 worden ook zelfstandigen
meegenomen, in de definities 4 en 5 alleen werknemers. Voordeel van keuze voor definitie 4 of 5
is dat geen gegevens uit de GBA gebruikt hoeven worden omdat nationaliteit in de
polisadministratie van UWV goed geregistreerd blijkt. Het extra aantal bewerkingen is dus beperkt.
De polisadministratie is niet voldoende voor het identificeren van de nationaliteit van alle
buitenlandse seizoenarbeiders onder definitie 2 en 3, omdat in de polis alleen werknemers bekend
zijn. In definitie 4 gaat het om mensen die op de peildatum 30 juni werkten. In definitie 5 worden
ook mensen meegenomen die op 30 juni niet werkten maar in een andere periode van het jaar wel.
Uit dit onderzoek blijkt dat de mate van overcompensatie niet sterk varieert tussen deze drie
definities. Omdat definitie 5 de grootste groep selecteert en het feit dat mensen niet per se op 30
juni hoeven te werken aansluit bij het begrip van een buitenlandse seizoenarbeider (namelijk
iemand die tijdelijk in Nederland werkt), heeft deze definitie een lichte voorkeur.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KEUZE VOOR EEN DEFINITIE

5.2

53

Geen nadere afbakeningen

Deze definitie is toekomstvast en stabiel. Het gaat om een globale definitie die niet afhankelijk is
van wet- en regelgeving. Er wordt bijvoorbeeld niet afgebakend op basis van inschrijving in de
Gemeentelijke Basisadministratie (GBA), waardoor een wetswijziging de definitie en samenstelling
van de groep buitenlandse seizoenarbeiders kan beïnvloeden.
Het ligt daarom ook voor de hand om niet verder af te bakenen op basis van baankenmerken, zoals
sector. De vraag naar (buitenlandse) seizoenarbeiders kan op sectorniveau sterk variëren, waardoor
de definitie onstabiel wordt.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

6

55

Alternatieve definitie

Voor de uitvoering van de risicoverevening is het eenvoudiger als geen aanvullende gegevens over banen en nationaliteit
benodigd zijn om de buitenlandse seizoenarbeiders te identificeren. Dit hoofdstuk beschrijft een mogelijke alternatieve
definitie op basis van inschrijfduur in het huidige en voorgaande jaar.
De definities van buitenlandse seizoenarbeiders die in dit onderzoek zijn opgesteld, maken gebruik
van aanvullende gegevens over nationaliteit en banen. Op deze manier wordt de groep buitenlandse
seizoenarbeiders zo nauwkeurig mogelijk afgebakend. Deze aanvullende gegevens worden nu nog
niet gebruikt in het risicovereveningsmodel en leiden dus tot hogere uitvoeringskosten. Dit
hoofdstuk gaat daarom na of de groep buitenlandse seizoenarbeiders ook benaderd kan worden
door uit te gaan van een alternatieve definitie, waarbij geen gegevens over nationaliteit of banen
gebruikt worden.
Deze alternatieve definitie maakt gebruik van inschrijfduur, zowel in het huidige jaar als het
voorgaande jaar. Een persoon telt dan als buitenlandse seizoenarbeiders als hij of zij:
• 18 tot en met 64 jaar is,
• in jaar t (in dit onderzoek: 2012) niet het hele jaar Zvw verzekerd is,
• in jaar t-1 (in dit onderzoek: 2011) geheel niet of gedeeltelijk Zvw verzekerd is.

6.1

Aantallen en kenmerken

Tabel 6.1 laat zien dat deze alternatieve definitie (definitie 6) resulteert in bijna 54.000 ingezetene
buitenlandse seizoenarbeiders (in verzekerdenjaren). Dit aantal ligt behoorlijk hoger dan het aantal
volgens definitie 5, de voorkeursdefinitie (bijna 19.000 verzekerdenjaren). Dit heeft verschillende
oorzaken. Zo blijkt dat in definitie 6 ook bijna 22.000 verzekerdenjaren (40%) met de Nederlandse
nationaliteit tot de buitenlandse seizoenarbeiders worden gerekend. In definitie 5 zijn Nederlanders
uitgesloten. Het gaat hier bijvoorbeeld om Nederlanders die in 2012 (weer) in Nederland zijn
komen wonen, waardoor zij in 2011 niet en in 2012 gedeeltelijk verzekerd waren. Ook kan het gaan
om Nederlanders die in 2011 in Nederland zijn komen wonen en in 2012 niet het hele jaar
verzekerd waren omdat zij zijn overleden of geëmigreerd.
Daarnaast selecteert definitie 5 expliciet werknemers. In definitie 6 kunnen ook mensen die geen
werknemer zijn als buitenlandse seizoenarbeider worden aangemerkt. Ook hier gaat het om een
groep van behoorlijke omvang. Allereerst zijn er de arbeidsongeschikten, bijstandsgerechtigden en
studenten (AvI 1, 2 en 3), die definitie 6 als buitenlandse seizoenarbeider aanmerkt (6.700
verzekerdenjaren). Deze groep kan overigens eenvoudig worden uitgesloten door definitie 6 aan te
scherpen en alleen toe te passen op mensen in de AvI-groepen 4 en 5. Lastiger is de groep binnen
de referentiegroep (AvI 5) die in 2012 op geen enkel moment in Nederland heeft gewerkt. Het gaat
hier om ruim 19.000 verzekerdenjaren. In definitie 5 worden deze mensen door gebruik van de
baangegevens uitgesloten van het predicaat buitenlandse seizoenarbeider. In definitie 6 tellen deze
wel mee, omdat geen nadere uitsplitsing naar baangegevens kan worden gemaakt. 30 De alternatieve
definitie sluit hierdoor minder goed aan bij het begrip buitenlandse seizoenarbeider dan definitie 5.
30

Het merendeel van deze mensen heeft niet de Nederlandse nationaliteit (12.448 verzekerdenjaren).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

56

HOOFDSTUK 6

Tot slot is er een aantal mensen dat wel in definitie 5 en juist niet in definitie 6 voorkomt. Het gaat
hier om mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit die in 2011 het gehele jaar Zvw-verzekerd
waren. Het is de vraag of deze mensen als buitenlandse seizoenarbeider moeten tellen. Het feit dat
zij in 2011 het hele jaar verzekerd waren en in 2012 slechts een gedeelte van het jaar, zou er ook
op kunnen duiden dat het om emigranten gaat.
Tabel 6.1

Overlap tussen definitie 5 en 6, ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders
Totaal
definitie 6

Overlap

Overlap

Wel in 6,
wel in 5

Wel in 6,
niet in 5

Niet in 6,
wel in 5

Totaal
definitie 5

AvI 4 – zelfstandigen

2.851

0

2.851

0

0

AvI 5 – referentiegroep, 18-64 jaar

44.379

14.395

29.984

4.224

18.618

Waarvan werknemer 30 juni

17.834

10.237

7.597

3.181

13.417

Waarvan werknemer ander moment

7.093

4.158

2.935

1.043

5.201

Waarvan overig

19.452

0

19.452

0

0

AvI 1,2,3

6.712

0

6.712

0

0

Nederlands

21.540

0

21.540

0

0

Niet-Nederlands

32.300

14.395

17.906

4.224

18.618

102

0

102

0

0

53.942

14.395

39.547

4.224

18.618

Onbekend
Totaal

Weergegeven zijn ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders, in verzekerdenjaren, volgens definitie 5 en 6 en de
onderlinge overlap.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Ook voor de niet-ingezetenen geldt dat definitie 6, op basis van inschrijfduur, meer buitenlandse
seizoenarbeiders identificeert dan definitie 5. Het verschil is hier echter veel kleiner. Definitie 6
levert bijna 59.000 buitenlandse seizoenarbeiders op (in verzekerdenjaren), definitie 5 komt op
ruim 45.000, zie Tabel 6.2. Bijna 12% van de mensen in definitie 6 heeft de Nederlandse
nationaliteit. Het gaat hier om Nederlanders die in het buitenland wonen en een deel van het jaar
in Nederland werken waardoor zij hier voor die periode verzekerd (moeten) zijn.
Een andere oorzaak van het verschil is dat er ruim 12.000 niet-ingezetene verzekerden zijn die in
2012 niet in de banenregistratie terug te vinden zijn. Een klein deel hiervan heeft de Nederlandse
nationaliteit (bijna 1.000 verzekerdenjaren), maar het merendeel van deze mensen komt ook niet
in de nationaliteitsregistraties voor (ongeveer 10.000 verzekerdenjaren). Mogelijk is hier sprake van
toepassing van de 183-dagenregeling. Volgens deze regeling heeft het woonland van de werknemer
het recht om belasting te heffen als aan de volgende 3 voorwaarden wordt voldaan: de werknemer
verblijft binnen een bepaalde periode niet langer dan 183 dagen 31 in Nederland (het werkland), de
werknemer wordt betaald door of namens een werkgever die niet is gevestigd in Nederland en de
werknemer werkt niet in een bedrijfsruimte van de werkgever in Nederland. In deze gevallen heft
31

Afhankelijk van het belastingverdrag dat van toepassing is, kan deze periode een kalenderjaar zijn, een
aaneengesloten periode van 12 maanden of een belastingjaar. Voor het berekenen van de 183 dagen tellen
alle dagen mee waarop de werknemer in het werkland was, dus ook weekends en vakantiedagen. Zie voor
meer informatie:
http://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/internationaal
/personeel/u_bent_niet_in_nederland_gevestigd_loonheffingen_inhouden/wanneer_moet_u_loonheffi
ngen_inhouden1/belastingverdragen

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ALTERNATIEVE DEFINITIE

57

het woonland van de niet-ingezetene de belastingen en komt deze persoon dus niet voor in de
polisadministratie (die is immers gebaseerd op de loonaangiften die werkgevers doen). Nadere
analyse wijst uit dat 75% van deze mensen inderdaad minder dan een half jaar (183 dagen) stond
ingeschreven.
Tabel 6.2

Overlap tussen definitie 5 en 6, niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders
Totaal
definitie 6

Overlap
Wel in 6,
wel in 5

AvI 4 – zelfstandigen

Overlap

Totaal
definitie 5

Wel in 6, Niet in 6,
niet in 5
wel in 5

155

0

155

0

0

AvI 5 – referentiegroep, 18-64 jaar

58.375

40.591

17.784

4.894

45.484

Waarvan werknemer 30 juni

35.081

30.614

4.466

3.859

34.473

Waarvan werknemer ander moment

11.165

9.977

1.188

1.035

11.011

Waarvan overig

12.129

0

12.129

0

0

252

0

252

0

0

AvI 1,2,3
Nederlands

6.823

0

6.823

0

0

Niet-Nederlands

34.154

33.146

1.009

4.883

38.029

Onbekend

17.805

7.445

10.360

11

7.456

Totaal

58.782

40.591

18.191

4.894

45.484

Weergegeven zijn de aantallen niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders volgens definitie 5 en 6 en de
onderlinge overlap.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

6.2

Vereveningsresultaat

De alternatieve definitie geeft voor ingezetenen een negatief vereveningsresultaat van € 305, zie
Tabel 6.3.
Tabel 6.3

Resultaat definitie 6 voor ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders
Verzekerdenjaren

Normkosten

Zorgkosten Standaarddeviatie

Resultaat

Somatisch

53.942

856

908

5.374

- 53

GGZ

53.942

140

331

6.045

- 191

Eigenrisicomodel

53.942

-168

107

153

- 61

Totaal

53.942

828

1.133

8.196

- 305

Weergegeven zijn de gemiddelde normkosten, zorgkosten, de standaarddeviatie van het zorgkosten en het
resultaat per verzekerdenjaar voor de definitie 6.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Verzekeraars worden volgens definitie 6 dus ondergecompenseerd voor buitenlandse seizoenarbeiders.
Dit wordt vooral veroorzaakt door de Nederlanders, die een gemiddeld verlies van € 797 per
verzekerdenjaar hebben. Opvallend zijn hierbij de hoge zorgkosten in het GGZ-model. Mogelijk
gaat het hier dus om een groep Nederlanders met relatief grote GGZ-problematiek (bijvoorbeeld
een verslaving). Deze problematiek zou er ook toe kunnen leiden dat mensen slechts gedeelten van
het jaar verzekerd zijn, omdat zij bijvoorbeeld zijn geroyeerd vanwege wanbetaling. Als
Nederlanders worden uitgesloten is het resultaat wel positief. Ter vergelijking: in definitie 5 worden
verzekeraars met € 168 overgecompenseerd voor buitenlandse seizoenarbeiders.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

58

HOOFDSTUK 6

Voor niet-ingezetenen worden verzekeraars volgens definitie 6 wel overgecompenseerd. Als het
eigenrisico geïnd kan worden gaat het om een bedrag van € 340 per verzekerdenjaar, als het
eigenrisico niet geïnd kan worden betreft het € 297 per verzekerdenjaar, zie Tabel 6.4. Deze mate
van overcompensatie is vergelijkbaar met die van definitie 5 (respectievelijk € 371 en € 325). Dit is
volgens verwachting omdat de aantallen en kenmerken bij de definities voor de niet-ingezetenen
ook redelijk op elkaar aansluiten.
Tabel 6.4

Resultaat definitie 6 voor niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders
Verzekerdenjaren Normkosten

Zorgkosten Standaarddeviatie

Resultaat

Scenario 1- Eigen risico kan wel geïnd worden
Somatisch

58.782

887

559

4.676

GGZ

58.782

136

13

1.085

328
124

Eigenrisicomodel

58.782

-155

43

101

-112

Totaal

58.782

868

529

4.796

340

328

Scenario 2- Eigen risico kan niet geïnd worden
Somatisch

58.782

887

559

4.676

GGZ

58.782

136

13

1.085

124

Eigenrisicomodel

58.782

-155

0

0

-155

Totaal

58.782

868

572

4.809

297

Weergegeven zijn de gemiddelde normkosten, zorgkosten, de standaarddeviatie van het zorgkosten en het
resultaat per verzekerdenjaar voor de definitie 6.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

6.3

Conclusies

Voor de uitvoering van de risicoverevening is het eenvoudiger als geen aanvullende gegevens over
banen en nationaliteit benodigd zijn om de buitenlandse seizoenarbeiders te identificeren. Daarom
is gekeken naar een mogelijke alternatieve definitie op basis van inschrijfduur in het huidige en
voorgaande jaar. Voor ingezetenen lijkt deze definitie niet geschikt om buitenlandse
seizoenarbeiders te identificeren. De definitie bevat nog veel Nederlanders en niet-werkenden.
Deze mensen verhogen de gemiddelde zorgkosten binnen de groep, waardoor de buitenlandse
seizoenarbeiders juist verliesgevend in plaats van winstgevend worden.
Voor niet-ingezetenen is deze alternatieve definitie mogelijk wel bruikbaar. De aantallen tussen
deze definitie en de definitie op basis van nationaliteit en banen komen redelijk overeen. Bovendien
is het aandeel Nederlanders redelijk beperkt met ongeveer 12%. De berekende overcompensatie
bij de alternatieve definitie sluit goed aan bij de definitie op basis van nationaliteit en banen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

7

59

Conclusies

Verzekeraars worden over het algemeen overgecompenseerd voor buitenlandse seizoenarbeiders. Dit effect is het sterkst
voor verzekerden die niet in Nederland wonen. Een alternatieve definitie op basis van inschrijfduur is alleen voor de
niet-ingezetenen toepasbaar.
Doel van dit onderzoek is om na te gaan of er sprake is van overcompensatie voor buitenlandse
seizoenarbeiders in de risicoverevening. Om dit te kunnen doen is eerst bepaald hoe buitenlandse
seizoenarbeiders geïdentificeerd kunnen worden en om hoeveel verzekerden het gaat. Vervolgens
is het vereveningsresultaat voor deze mensen berekend.

Aantallen buitenlandse seizoenarbeiders
Er is geen eenduidige definitie voor het begrip buitenlandse seizoenarbeider. Dit onderzoek werkt
daarom verschillende definities uit. Voor de definities 1 tot en met 5 geldt dat alleen mensen met
een niet-Nederlandse nationaliteit en een verzekeringsduur van minder dan een jaar in aanmerking
komen als buitenlandse seizoenarbeider. De variatie tussen de definities wordt veroorzaakt door
onderscheid tussen mensen die wel in Nederland wonen (ingezetenen) en mensen die niet in
Nederland wonen (niet-ingezetenen), onderscheid tussen zelfstandigen en werknemers, en
onderscheid tussen het moment waarop men werkt. Voor de uitvoering van de risicoverevening is
het eenvoudiger als geen aanvullende gegevens over banen en nationaliteit benodigd zijn om de
buitenlandse seizoenarbeiders te identificeren. Daarom is gekeken naar een mogelijke alternatieve
definitie (definitie 6) op basis van inschrijfduur in het huidige en voorgaande jaar, zie Box 7.1 voor
een overzicht.
Box 7.1 Definities van de buitenlandse seizoenarbeider
Definitie 1 “alleen niet-ingezetenen, AvI 4 & 5 (30 juni)”
Definitie 2 “niet-ingezetenen en ingezetenen, AvI 4 & 5 (30 juni)”
Definitie 3 “niet-ingezetenen en ingezetenen, AvI 4 & werknemers in AvI 5 (30 juni)”
Definitie 4 “niet-ingezetenen en ingezetenen, werknemers in AvI 5 (30 juni)”
Definitie 5 “niet-ingezetenen en ingezetenen, werknemers in AvI 5 (op enig moment)”
Definitie 6 “niet-ingezetenen en ingezetenen, in jaar t deels verzekerd, in t-1 deels of niet verzekerd, 18-64 jr”

Tabel 7.1 bevat de aantallen buitenlandse seizoenarbeiders (in verzekerdenjaren) op basis van deze
definities. Het aantal varieert van 47.000, als alleen naar niet-ingezetenen gekeken wordt, tot bijna
95.000 als gebruik gemaakt wordt van de definitie op basis van inschrijfduur. Definitie 5 blijkt het
best in staat om buitenlandse seizoenarbeiders te identificeren omdat deze definitie expliciet
inzoomt op werkenden en het feit dat mensen niet per se op 30 juni hoeven te werken aansluit bij
het begrip van een buitenlandse seizoenarbeider (namelijk iemand die tijdelijk in Nederland werkt).
De alternatieve definitie op basis van inschrijfduur (definitie 6) lijkt voor ingezetenen niet geschikt
om buitenlandse seizoenarbeiders te identificeren. De definitie bevat nog veel Nederlanders en
niet-werkenden. Voor niet-ingezetenen is deze alternatieve definitie mogelijk wel bruikbaar. De
aantallen tussen deze definitie en de voorkeursdefinitie op basis van nationaliteit en banen komen
redelijk overeen. Bovendien is het aandeel Nederlanders redelijk beperkt met ongeveer 12%.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

60

HOOFDSTUK 7

Tabel 7.1

Aantal buitenlandse seizoenarbeiders varieert van 80 tot 185 duizend, afhankelijk van
de gekozen definitie
Definitie van buitenlandse seizoenarbeider
(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

Ingezetenen

N.v.t.

36.076

15.497

13.417

18.618

53.942

Niet-ingezetenen

47.099

47.099

34.657

34.473

45.484

58.782

Totaal

47.099

83.175

50.154

47.890

64.102

94.724

Verzekerdenjaren

Bron:

Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Vereveningsresultaat buitenlandse seizoenarbeiders
Ingezetenen
Als de resultaten uit het somatische, GGZ- en eigenrisicomodel worden gecombineerd blijkt dat
in definitie 2 de ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders worden ondergecompenseerd, zie Tabel
7.2. In deze definitie wordt naar alle verzekerden binnen de AvI-groepen 4 (zelfstandigen) en 5
(overig) gekeken. Hier zitten dus ook buitenlandse WW’ers in of mensen die niet willen of kunnen
werken. Ook definitie 6 resulteert in ondercompensatie. Dit wordt veroorzaakt door het feit dat in
deze definitie nog veel Nederlanders, arbeidsongeschikten, bijstandsgerechtigden en nietwerkenden voorkomen. Deze mensen hebben gemiddeld hogere zorgkosten en zijn onterecht als
buitenlandse seizoenarbeider aangemerkt. Als nader wordt ingezoomd op niet-Nederlanders die in
2012 gewerkt hebben, dan zijn de buitenlandse seizoenarbeiders winstgevend. De winst varieert
van € 168 tot € 190 per verzekerdenjaar.
Tabel 7.2

Vereveningsresultaat ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders
Verzekerdenjaren

Vereveningsbijdrage

Zorgkosten

Standaarddeviatie

Resultaat

Definitie 2

36.076

853

904

6.836

-51

Definitie 3

15.497

729

554

3.846

175

Definitie 4

13.417

748

558

3.957

190

Definitie 5

18.618

763

595

4.022

168

Definitie 6

53.942

828

1.133

8.196

- 305

Weergegeven zijn de gemiddelde vereveningsbijdragen, de totale kosten minus eigen betalingen, de
standaarddeviatie van deze kosten en het resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende definities
van buitenlandse seizoenarbeiders
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Niet-ingezetenen
Voor de niet-ingezetenen blijkt dat de verzekeraars in iedere definitie worden overgecompenseerd
voor buitenlandse seizoenarbeiders. De mate van overcompensatie varieert van € 340 tot € 386 per
verzekerdenjaar, zie Tabel 7.3. De overcompensatie op basis van de alternatieve definitie met
inschrijfduur is vergelijkbaar aan de overcompensatie op basis van de andere definities. Dit komt
doordat voor niet-ingezetenen de aantallen tussen deze definitie en de definities op basis van
nationaliteit en banen redelijk overeen komen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CONCLUSIES

Tabel 7.3

61

Vereveningsresultaat niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders als eigen risico
wel geïnd kan worden
Verzekerdenjaren

Vereveningsbijdrage

Zorgkosten

Standaarddeviatie

Resultaat

Definitie 1/2

47.099

885

525

2.069

361

Definitie 3

34.657

880

495

1.493

385

Definitie 4

34.473

880

494

1.489

386

Definitie 5

45.484

881

510

1.774

371

Definitie 6

58.782

868

529

4.796

340

Weergegeven zijn de gemiddelde vereveningsbijdragen, de totale kosten minus eigen betalingen, de
standaarddeviatie van deze kosten en het resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende definities
van buitenlandse seizoenarbeiders. Verondersteld wordt dat alle gedeclareerde kosten onder het eigen
risico vallen.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

In de praktijk zal het eigen risico vaak niet geïnd worden bij niet-ingezetenen. Het eigen risico
wordt namelijk geïnd naar rato van de inschrijfduur. Voor verzekerden die kort staan ingeschreven
zijn de opbrengsten van het incasseren van het eigen risico vaak kleiner dan de kosten die ermee
gepaard gaan. Daarnaast kennen declaraties een lange doorlooptijd en omdat deze mensen vaak
tijdelijk in Nederland zijn, zijn zij op het moment van innen vaak niet meer in Nederland wat het
incasseren bemoeilijkt. Als verzekeraars het eigenrisico niet kunnen innen, daalt de
overcompensatie. Zij maken dan immers een groter verlies op het eigenrisicomodel. Ook dan
blijven de buitenlandse seizoenarbeiders winstgevend, zie Tabel 7.4, variërend van € 297 tot € 338
per verzekerdenjaar.
Tabel 7.4

Vereveningsresultaat niet-ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders als eigen risico
niet geïnd kan worden
Verzekerdenjaren

Vereveningsbijdrage

Zorgkosten

Standaarddeviatie

Resultaat

Definitie 1/2

47.099

885

572

2.098

313

Definitie 3

34.657

880

545

1.523

335

Definitie 4

34.473

880

543

1.521

338

Definitie 5

45.484

881

556

1.805

325

Definitie 6

58.782

868

572

4.809

297

Weergegeven zijn de gemiddelde vereveningsbijdragen, de totale kosten minus eigen betalingen, de
standaarddeviatie van deze kosten en het resultaat per verzekerdenjaar voor de verschillende definities
van buitenlandse seizoenarbeiders. Verondersteld wordt dat het eigen risico niet kan worden geïnd
vanwege incassoproblemen.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

De berekende overcompensatie voor niet-ingezetenen is een schatting. Ongeveer de helft van de
totale somatische zorgkosten is op kasbasis geregistreerd. Dit houdt in dat de kosten worden
geboekt in het jaar dat ze worden betaald, niet in het jaar dat ze worden gemaakt. De betaling kan
ver na het optreden van de kosten zijn. Hierdoor sluiten de geboekte kosten minder goed aan bij
werkelijke zorgkosten voor de verzekerden in een bepaald jaar. Daar komt bij dat verzekeraars deze
kosten tot 2013 niet op individuniveau registreren. De kosten moeten in dit onderzoek daarom via
een verdeelsleutel over verzekerden verdeeld worden.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

63

Literatuur
Berkhout, E., Bisschop, P. & Volkerink, M. (2014), Grensoverschrijdend aanbod van personeel.
Verschuivingen in nationaliteit en contractvormen op de Nederlandse arbeidsmarkt 20012011, Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek.
Berkhout, E. & Hof, B. (2012). De economische bijdrage van tijdelijke arbeidsmigranten,
Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek.
CBS, 2013. Migrantenmonitor fase 2, 2007-2012. Geraadpleegd op: http://www.cbs.nl/nlNL/menu/informatie/beleid/publicaties/maatwerk/archief/2013/130212migrantenmonitor-fase-2-2007-2012-mw.htm
IBO Grensoverschrijdende zorg (2014), Grenzeloos binnen de perken, Den Haag: Ministerie van
Financiën.
Muller, L., Graham, J. et al. (2014), Migrantenmonitor 2012-2013. Deel 1. Den Haag: CBS.
Ooijevaar, J., N. Sluiter & S. Verschuren (2013), Bevolkingstrends 2013. Immigranten en
werknemers uit de Europese Unie in Nederland, Den Haag: CBS.
WOR 638: Boonen, L., Veer, L. van ‘t & Stam, P. (2013), Onderzoek AvI/Student, Den Haag:
SiRM.
WOR 698: Tempelman, C. & Lammers, M. (2014), Buitenlandse seizoenarbeiders. Beschikbare
registraties voor de risicoverevening, Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek.
WOR 709: iBMG-projectteam risicoverevening (2014), Onderzoek risicoverevening 2015:
Gegevensfase, Rotterdam: iBMG.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

65

Bijlage A Data bewerkingen
De bestanden met zorgverzekerden vormen de basis voor dit onderzoek. De ingezetenen zitten in
het zogenaamde OT-bestand, de niet-ingezetenen in het ZiN-bestand.

OT-bestand
Somatisch
Het OT-bestand somatisch bevat gegevens over 2012-kosten (o.a. kosten vervoer, kosten huisarts,
kosten ziekenhuiszorg etc.) en vereveningskenmerken (leeftijd/geslacht, FKG-indeling, etc.) voor
alle ingezetenen met een zorgverzekering. Deze kostencijfers zijn gedefinieerd rondom het ZVWpakket van 2015. De verschillende kostenposten zijn bij elkaar opgeteld tot de zogenaamde
variabele zorgkosten.
Het originele bestand bevat 16.832.231 personen, gelijk aan 16.504.591 verzekerdenjaren. Dit
bestand is aangeboden aan het CBS en voorzien van een unieke CBS-sleutel (het RIN-nummer)
waardoor het bestand gekoppeld kan worden met andere bestanden die beschikbaar zijn bij het
CBS, zoals de GBA en de polis. Bij slechts 4.000 verzekerden was het niet mogelijk om ze van een
koppelsleutel te voorzien, zie onderstaande tabel.
Tabel A.1

Koppelresultaat OT-bestand somatisch

Ruwe bestand
Niet mogelijk om van CBS-sleutel te
voorzien
Totaal

Aantal verzekerden

Aantal verzekerdenjaren

16.832.231

16.504.591

3.816

2.477

16.828.415

16.502.114

Bron: Berekening SEO Economisch Onderzoek

Er zijn een aantal bewerkingen uitgevoerd op dit bestand (conform WOR 709). Niet iedere
verzekerde is gedurende het hele jaar verzekerd bij een(zelfde) verzekeraar. Sommige mensen
komen meerdere keren voor. Voor hen zijn de kosten en de verzekerdenjaren bij elkaar opgeteld.
Hierbij zijn de kenmerken van de langstdurende verzekering genomen. Voor degenen die niet het
hele jaar ingeschreven stonden, zijn de kosten naar rato opgehoogd naar een jaar. Dit resulteerde
in 16.764.312 verzekerden (het aantal verzekerdenjaren blijft gelijk: 16.502.114).
Vervolgens zijn de geschatte normbedragen per vereveningskenmerk aan dit bestand gehangen.
Hierbij zijn de normbedragen van het Uitgangsmodel 2015 gebruikt die zijn geschat op 2012-data
exclusief de kosten van expertproducten.
GGZ
Het OT-bestand GGZ bevat gegevens over 2012 GGZ-kosten (kosten basis GGZ, kosten
specialistische GGZ en overige kosten GGZ uit basic) en vereveningskenmerken (leeftijd/geslacht,
FKG-GGZ-indeling, etc.) voor de ingezetene volwassen verzekerden. Deze kostencijfers zijn

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

66

BIJLAGE A

gedefinieerd rondom het ZVW-pakket van 2015. De verschillende kostenposten zijn bij elkaar
opgeteld tot de totale kosten geneeskundige GGZ.
Het bestand bevat alleen 18-plussers. Het originele bestand bevat 13.252.183 personen, gelijk aan
13.054.064 verzekerdenjaren. Dit bestand is aangeboden aan het CBS en voorzien van een unieke
CBS-sleutel (het RIN-nummer) waardoor het bestand gekoppeld kan worden met andere
bestanden die beschikbaar zijn bij het CBS, zoals de GBA en de polis. Bij slechts 3.500 verzekerden
was het niet mogelijk om ze van een koppelsleutel te voorzien, zie onderstaande tabel.
Tabel A.1

Koppelresultaat OT-bestand GGZ

Ruwe bestand
Niet mogelijk om van CBS-sleutel te
voorzien
Totaal
Bron:

Aantal verzekerden

Aantal verzekerdenjaren

13.252.183

13.054.064

3.546

2.262

13.248.637

13.051.803

Berekening SEO Economisch Onderzoek

Voor verzekerden die niet het hele jaar verzekerd waren bij een(zelfde) verzekeraar zijn de kosten
en de verzekerdenjaren bij elkaar opgeteld. Hierbij zijn de kenmerken van de langstdurende
verzekering genomen. Voor degenen die niet het hele jaar ingeschreven stonden, zijn de kosten
naar rato opgehoogd naar een jaar. Dit resulteerde in 13.209.375 verzekerden (het aantal
verzekerdenjaren blijft gelijk: 13.051.803).
Vervolgens zijn de geschatte normbedragen per vereveningskenmerk aan dit bestand gehangen.
Hierbij zijn de normbedragen van het Uitgangsmodel 2015 gebruikt die zijn geschat op 2012-data.
Eigenrisico
Het OT-bestand eigen risico bevat gegevens over 2012-kosten (totale kosten die onder het eigen
risico vallen) en vereveningskenmerken die relevant zijn voor het eigenrisicomodel
(leeftijd/geslacht, regio en AvI) voor de ingezetene volwassen verzekerden. Deze kostencijfers zijn
gedefinieerd rondom het ZVW-pakket van 2015, de kosten zijn hierbij geschaald naar het
macroprestatiebedrag van 2014.
Het bestand bevat alleen 18-plussers. Het originele bestand bevat dezelfde aantallen als bij het
GGZ-bestand. Dezelfde bewerkingen zijn uitgevoerd. Dit resulteerde in 13.209.375 verzekerden
(verzekerdenjaren: 13.051.803).
Vervolgens zijn de geschatte normbedragen per vereveningskenmerk aan dit bestand gehangen.
Hierbij zijn de normbedragen van het Uitgangsmodel 2015 voor kosten onder het verplicht eigen
risico gebruikt.

ZiN-bestand
Het ZiN-bestand bevat gegevens over 2012-kosten (o.a. variabele zorgkosten, B-DBC’s, kosten
ziekenhuiszorg en kosten GGZ) en vereveningskenmerken (leeftijd/geslacht, Aard van het
Inkomen, etc.) van verzekerden woonachtig in het buitenland (zowel volwassenen als kinderen).
In dit bestand staan zowel de somatische zorgkosten als de GGZ-kosten, er zijn geen gegevens

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DATA BEWERKINGEN

67

beschikbaar over kosten die onder het verplicht eigen risico vallen. De verschillende kostenposten
(zonder de GGZ-kosten) zijn bij elkaar opgeteld tot de zogenaamde variabele zorgkosten.
Het originele bestand bevat 325.506 personen, gelijk aan 195.469 verzekerdenjaren. Dit bestand is
aangeboden aan het CBS en voorzien van een unieke CBS-sleutel (het RIN-nummer) waardoor het
bestand gekoppeld kan worden met andere bestanden die beschikbaar zijn bij het CBS, zoals de
GBA en de polis. Dit resulteerde in 325.500 personen, zie tabel.
Een aantal verzekerden blijkt in zowel het OT- als het ZiN-bestand voor te komen. Het gaat hier
om 22.193 personen (16.878 verzekerdenjaren). Deze mensen zijn uit het ZiN-bestand verwijderd.
Tabel A.1

Koppelresultaat ZiN-bestand niet-ingezetenen
Aantal verzekerden Aantal verzekerdenjaren

Ruwe bestand
Niet mogelijk om van CBS-sleutel te voorzien
Totaal

325.506

195.469

6

5

325.500

195.463

Waarvan ook in OT-bestand

22.193

16.878

Totaal

303.307

178.586

Bron:

Berekening SEO Economisch Onderzoek

Ook in dit bestand zijn de kosten en de verzekerdenjaren bij elkaar opgeteld voor verzekerden die
bij verschillende verzekeraars stonden ingeschreven. De kenmerken van de langstdurende
verzekering zijn meegenomen. Voor degenen die niet het hele jaar ingeschreven stonden, zijn de
kosten vervolgens naar rato opgehoogd naar een jaar. Dit resulteerde in 287.455 verzekerden ( het
aantal verzekerdenjaren blijft gelijk: 178.586).
Vervolgens zijn de geschatte normbedragen per vereveningskenmerk aan dit bestand gehangen en
de normkosten berekend. Hiervoor hanteert het ZiN een iets andere berekeningswijze dan bij de
ingezetenen, zie hiervoor de toelichting in de hoofdtekst.

Aanvullende gegevens om buitenlandse seizoenarbeiders te identificeren
Aan deze bestanden met verzekerden, hun zorgkosten en kenmerken, zijn vervolgens gegevens
over banen en nationaliteit gekoppeld om zo buitenlandse seizoenarbeiders te kunnen achterhalen.
Op deze gegevens zijn eerste enkele bewerkingen uitgevoerd.
GBA & niet-GBA - nationaliteit
Om de nationaliteit van verzekerden te achterhalen wordt gebruik gemaakt van de GBA, waar
mensen die in Nederland wonen staan ingeschreven, en de zogenaamde niet-GBA. De niet-GBA
is een bestand dat het CBS zelf heeft geconstrueerd om de nationaliteit te achterhalen van nietingezetenen. Hierbij worden verschillende bronnen gebruikt, waaronder de polisadministratie.
Er worden de volgende bewerkingen op de bestanden gedaan. In de GBA zijn 2 nationaliteiten
opgenomen. Als één van deze nationaliteiten de Nederlandse nationaliteit is, dan telt deze persoon
als Nederlander. Vervolgens hanteren we de prioritering Benelux, EU, EVA, Overig Europa,
Overig en Staatloos/onbekend, zie onderstaande tabel met de bijbehorende nationaliteiten. Dit

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

68

BIJLAGE A

betekent dat als iemand een Belgische en Duitse nationaliteit heeft, deze persoon telt als Belg. Er
wordt hierbij gekeken naar de meest recent bekende nationaliteit. Dus als een persoon van
nationaliteit is gewisseld, wordt de laatst bekende nationaliteit genomen.
Tabel A.1

Indeling nationaliteit
Nationaliteiten

Benelux

België, Luxemburg

EU

Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland,
Hongarije, Ierland, Italië, Kroatië, Letland, Litouwen, Malta, Oostenrijk, Polen,
Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Tj. Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd
Koninkrijk, Zweden

EVA

Noorwegen, IJsland, Liechtenstein, Zwitserland

Overig Europa

Albanië, Andorra, Bosnië en Herzegovina, Kosovo, Macedonië, Moldavië, Monaco,
Montenegro, Oekraïne, San Marino, Servië/Servië Montenegro, Wit-Rusland,
Joegoslavië

Overig

Alle overige nationaliteiten

Staatloos/onbekend

Mensen die als staatloos staan geregistreerd of bij wie geen nationaliteit geregistreerd
is

In de niet-GBA is één nationaliteit bekend. Deze wordt dus overgenomen. Hierbij wordt wel weer
gekeken naar de meest recent bekende nationaliteit. De gegevens uit de GBA en niet-GBA worden
vervolgens samengevoegd tot één bestand. Nationaliteit in de niet-GBA is daarbij leidend omdat
in de toekomst waarschijnlijk gebruik gemaakt gaat worden van de polisadministratie om
nationaliteit te bepalen. Deze nationaliteitsgegevens worden vervolgens aan het bestand met
verzekerden gekoppeld. Het blijkt dat voor de ingezetenen bij vrijwel alle verzekerden kan worden
achterhaald wat hun nationaliteit is, zie onderstaande tabel. Voor de niet-ingezetenen is dit niet het
geval. Deze mensen zouden naar verwachting in de niet-GBA bestanden zitten, maar dat is niet
altijd zo. Bij de documentatie van de niet-GBA-bestanden is aangegeven dat dit geen
populatiebestand betreft en dat er dus groepen kunnen ontbreken. We gaan daarom na of deze
mensen wel in de polisadministratie zitten. Voor 26.742 blijkt dat het geval te zijn. Om deze
waarnemingen niet uit het oog te verliezen, worden deze mensen als “nationaliteit niet in
registratie” gecodeerd. Het is zeer waarschijnlijk dat het hier om niet-Nederlanders gaat. De
Nederlanders zullen immers naar verwachting wel in de registraties zitten.
Tabel A.2

Koppelresultaat bestanden met verzekerden met nationaliteit

Aantal verzekerden

Ingezetenen 18plus

Niet-ingezetenen 18plus

13.209.375

278.621

- Waarvan nationaliteit niet bekend

681

63.586

- waarvan wel in de polis

0

26.742

- Waarvan nationaliteit wel bekend

13.208.694

215.035

- waarvan Nederlandse nationaliteit
- waarvan niet-Nederlandse nationaliteit
Bron:

12.624.954

86.824

583.740

128.211

Berekening SEO Economisch Onderzoek

Polisadministratie - baankenmerken
Om te kunnen achterhalen of mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit in 2012 in Nederland
hebben gewerkt, wordt gebruik gemaakt van de polisadministratie van UWV, beschikbaar via het
CBS. De polis wordt gekoppeld aan het bestand met alle niet-Nederlanders. Het beschikbare
bestand is een jaarbestand, dat eerst wordt omgevormd naar 12 maandbestanden. Dit wordt gedaan

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DATA BEWERKINGEN

69

omdat UWV in de toekomst maandbestanden zal aanleveren. Zo sluit de analyse het beste aan bij
de toekomstige uitvoering. Een baan wordt opgenomen in het maandbestand als deze op de laatste
dag van de maand in het bestand voorkomt. Een persoon kan op hetzelfde moment meerdere
banen hebben. In dat geval wordt de baan gekozen met de eerste inkomstenverhouding. Van deze
baan worden vervolgens de kenmerken behouden (zoals sector). Ieder maandbestand bevat
ongeveer 430.000 unieke personen.
Deze maandbestanden worden vervolgens samengevoegd tot één bestand en gereduceerd tot een
bestand waarbij iedere persoon slechts eenmaal voor kan komen. Hierbij wordt geteld hoeveel
maanden mensen voorkomen, of zij aanwezig zijn op 30 juni en of zij dan wel in januari, dan wel
in december voorkomen. Daarnaast wordt bijgehouden in welke sector zij werkzaam waren, of zij
werkten met een vast of flexcontract, hoeveel uren zij werkten, enz. Als een persoon verschillende
opeenvolgende banen had, dus een baan in februari in de landbouw en in juni in de horeca, dan
worden de kenmerken van de baan op 30 juni genomen. Als deze persoon niet op 30 juni werkt,
worden de kenmerken van de eerste baan gebruikt. Onderstaande tabel bevat de gebruikte
sectorindeling.
Het uiteindelijke bestand bevat 550.328 records. Dit zijn mensen met een niet-Nederlandse
nationaliteit die in 2012 in Nederland hebben gewerkt. Daarnaast telt het bestand nog 26.742
records die niet voorkomen in de registraties met nationaliteit en dus waarschijnlijk nietNederlanders zijn.
Tabel A.1

Gehanteerde sectorindeling

Sectorindeling

Ingedeelde sectoren

Landbouw/visserij

Agrarisch bedrijf, visserij

Horeca

Horeca algemeen, horeca catering

Bouw

Bouwbedrijf, schildersbedrijf, stukadoorsbedrijf, dakdekkersbedrijf, railbouw

Industrie

Baggerbedrijf, hout-, borstel-, emballage-industrie, timmerindustrie, meubel- en
orgelbouwindustrie, metaalindustrie, elektronische industrie, metaal en technische
bedrijven, suikerverwerkende industrie, havenbedrijven, havenclassificeerders,
binnenscheepvaart, uitgeverij, zuivelindustrie, textielindustrie, steen-/cementindustrie,
chemische industrie, voedingsindustrie, algemene industrie, mortelbedrijf,
steenhouwersbedrijf

Diensten

Reiniging, vervoer KLM, vervoer NS, vervoer posterijen, taxi- en ambulancevervoer,
OV, besloten busvervoer, overig personenvervoer, overig goederenvervoer,
gezondheid, banken, verzekeringswezen, zakelijke dienstverlening,
bewakingsondernemingen, culturele instellingen, overheid

Uitzendbureaus

Uitleenbedrijven

Overig

Groothandel, bakkerijen, slagers, detailhandel, grootwinkelbedrijf, koopvaardij,
telecommunicatie, overig

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

BUITENLANDSE SEIZOENARBEIDERS

71

Bijlage B Aanvullende tabellen
Kenmerken buitenlandse seizoenarbeiders in verzekerdenjaren
Tabel B.1

Persoonskenmerken ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders

Ingezetenen

Definities buitenlandse seizoenarbeider
(2)

(3)

(4)

(5)

mannen

18.390

9.620

8.187

11.043

vrouwen

17.686

5.877

5.230

7.575

18-34 jaar

23.332

10.251

9.138

12.824

35-44 jaar

8.117

3.492

2.874

3.947

45-54 jaar

3.447

1.380

1.099

1.454

55-64 jaar

1.180

374

306

393

Verzekerdenjaren

Benelux

736

316

286

389

20.578

9.518

7.902

10.723

EVA (Noorwegen, Liechtenstein, IJsland, Zwitserland)

353

124

112

146

Overige Europa

562

196

182

268

Niet Europees

12.696

5.152

4.769

6.816

Staatloos of onbekend

1.152

191

167

278

EU

Deze tabel geeft de verzekerjaren weer voor buitenlandse seizoenarbeiders onder de verschillende definities.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Tabel B.2

Persoonskenmerken niet-Ingezetene buitenlandse seizoenarbeiders

Niet-ingezetenen

Definities buitenlandse seizoenarbeider
(1)/(2)

(3)

(4)

(5)

mannen

31.131

23.452

23.327

30.296

vrouwen

15.968

11.206

11.146

15.189

18-34 jaar

29.686

21.775

21.696

28.831

35-44 jaar

9.620

7.193

7.130

9.188

45-54 jaar

6.147

4.532

4.505

5.923

55-64 jaar

1.646

1.157

1.142

1.542

Europa

38.681

29.736

29.590

37.466

Overig

957

414

380

563

7.460

4.507

4.503

7.456

Verzekerdenjaren

Nationaliteit niet geregistreerd

Deze tabel geeft de verzekerjaren weer voor buitenlandse seizoenarbeiders onder de verschillende definities.
Vanwege de kleine aantallen zijn de nationaliteitscategorieen samengevoegd.
Bron: Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

72

BIJLAGE B

Resultaat eigenrisicomodel niet-ingezetenen
Tabel B.3

Resultaat eigenrisicomodel niet-ingezetenen – persoonskenmerken, scenario 2
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(1)/(2)

(3)

(4)

(5)

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

vzjaren resultaat

mannen

31.131

- 134

23.452

- 134

23.327

- 134

30.296

- 134

vrouwen

15.968

- 195

11.206

- 195

11.146

- 195

15.189

- 195

18-34 jaar

29.686

- 150

21.775

- 149

21.696

- 149

28.831

- 149

35-44 jaar

9.620

- 152

7.193

- 151

7.130

- 141

9.188

- 151

45-54 jaar

6.147

- 171

4.532

- 170

4.505

- 129

5.923

- 171

55-64 jaar

1.646

- 198

1.157

- 196

1.142

- 149

1.542

- 198

Europa

38.681

- 155

29.736

- 154

29.590

- 154

37.466

- 155

Overig

957

- 162

414

- 154

380

- 154

563

- 154

7.460

- 152

4.507

- 151

4.503

- 151

7.456

- 152

Nationaliteit niet in
registratie
Bron:

Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

Tabel B.4

Resultaat eigenrisicomodel niet-ingezetenen – baankenmerken, scenario 2
Definities buitenlandse seizoenarbeider
(4)

Minder dan 3 maanden gewerkt

(5)

vzjaren

resultaat

vzjaren

resultaat

397

- 163

2.999

- 159

2.383

- 157

7.749

- 156

6-9 maanden gewerkt

8.853

- 154

10.990

- 155

9-12 maanden gewerkt

15.336

- 153

16.241

- 154

12 maanden gewerkt

7.505

- 152

7.505

- 152

Landbouw/visserij

4.513

- 160

6.444

- 161

201

- 154

266

- 156

Bouw

135

- 152

171

- 152

Industrie

5.338

- 150

7.312

- 150

Diensten

2.094

- 158

2.820

- 159

Uitzendbureaus

18.090

- 152

22.898

- 152

Overig

4.102

- 157

5.574

- 158

Vast contract (bepaalde of onbepaalde tijd)

11.588

- 155

15.576

- 156

Flexcontract (uitzendkracht of oproepkracht)

22.885

- 153

29.908

- 154

Minder dan 12 uur werk per week

1.955

- 157

2.883

- 158

12 tot 20 uur werk per week

2.249

- 157

3.136

- 157

20 tot 25 uur werk per week

2.064

- 157

2.817

- 157

25 tot 30 uur werk per week

3.035

- 155

4.110

- 155

30 tot 35 uur werk per week

4.549

- 154

6.059

- 155

35 uur of meer werk per week

20.621

- 152

26.480

- 153

3-6 maanden gewerkt

Horeca

Bron:

Berekeningen SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK