Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 657

Persoonsgebonden Budgetten

Nr. 340

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 mei 2022
De zorg staat voor grote uitdagingen. In het coalitieakkoord staat (Bijlage
bij Kamerstuk 35 788, nr. 77): «We willen de zorg voor iedereen betaalbaar,
beschikbaar en bereikbaar houden». Met de vergrijzing van de bevolking
wordt het vinden van voldoende geschikt personeel en ook de betaalbaarheid van de zorg een steeds grotere opgave. Daarnaast blijft de
ambitie om iedereen die dat nodig heeft passende zorg te bieden.
In deze brief deel ik mijn perspectief op hoe het persoonsgebonden
budget (pgb) aan deze bredere opgaven in de zorg kan bijdragen. Daarbij
benut ik het onderzoek «Betekenis en waarde van het pgb» dat afgelopen
september aan uw Kamer is gestuurd1. Tevens geef ik via deze brief mijn
reactie op het rapport «Pgb-toekenning gebaat bij juridisch borgen
gewaarborgde hulp en betere sturingsinformatie», dat uw Kamer op
10 november 2021 ontving2. Hoewel PGB2.0 een belangrijk onderdeel is
van de verbeterstrategie rondom het pgb, is het geen onderwerp in deze
brief. Ik zal hierop ingaan in de stand van zaken brief die rond de zomer
naar uw Kamer wordt verzonden.
In het kort houdt mijn insteek in dat:
• Het pgb een waardevol instrument is omdat het de eigen regie van
zorgvragers ondersteunt;
• Alleen mensen die eigen regie kunnen voeren (of vertegenwoordiger
hebben die dat kan) voor een pgb in aanmerking kunnen komen;
• De toegang en uitvoering in het sociaal domein voor verbetering
vatbaar is;
• Werkgeverschap een bewuste keuze moet zijn voor budgethouders;
• De rechtmatigheid bij de besteding van pgb’s moet worden verbeterd,
onder andere door strikt te zijn bij de toegang en instanties meer
ruimte te geven voor gegevensuitwisseling;
• De inzet van informele zorgverleners behouden blijft; en
1
2

kst-25657-340
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 25 657, nr. 336
Kamerstuk 25 657, nr. 338

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 657, nr. 340

1

•

Wooninitiatieven die feitelijk als zorg in natura functioneren niet meer
(structureel) via pgb gefinancierd moeten worden.

Pgb in cijfers
Hoewel verreweg het grootste gedeelte van de zorg en ondersteuning via
zorg in natura wordt geboden, heeft het pgb een belangrijke plek in het
zorglandschap verkregen. In totaal ontvangen jaarlijks circa 135.000
budgethouders zorg die bekostigd wordt vanuit een pgb (zie tabel 1).
Gemiddeld werken er 1,2 zorgverleners per budgethouder, dus zijn er
circa 160.000 zorgverleners actief via het pgb.
In 2020 werd een bedrag van circa € 3,5 miljard toegekend voor
pgb-gefinancierde zorg, waarvan uiteindelijk € 3,2 miljard daadwerkelijk is
uitgegeven (zie tabel 2). De uitgaven aan het pgb vormen daarmee een
stabiele 3,6 procent van de totale zorguitgaven.
Tabel 1: Aantal pgb-budgethouders per wet
Jaar

Wlz1

Wmo2

Jeugdwet3

Zvw4

Totaal

2018
2019
2020

41.491
45.079
49.002

51.220
48.670
45.385

21.560
20.245
19.725

20.838
22.088
20.889

135.109
136.082
135.001

1

Bron: CBS, monitor langdurige zorg, cijfers 4de kwartaal jaar
Bron: CBS, monitor langdurige zorg, genoemde cijfers zijn aantal personen op peildatum
3
Bron: CBS, statline
4
Bron: Vektis, monitor Zvw-pgb
2

Tabel 2: Pgb-uitgaven (x € 1 mln) per wet
Jaar

Wlz1

Wmo1

Jeugdwet2

Zvw3

Totaal

2018
2019
2020

1.875
2.087
2.312

415
400
379

182
223
211

343
333
316

2.815
3.043
3.218

1

Bron: CBS, monitor langdurige zorg, genoemde cijfers zijn bestede bedragen
Bron: SVB
3
Bron: Vektis, monitor Zvw-pgb
2

25 jaar pgb
Het onderzoek «Betekenis en waarde van het pgb» laat zien dat het pgb na
25 jaar nog steeds een waardevol instrument is dat voorziet in een
behoefte van een groep zorgvragers die eigen regie en keuzevrijheid in
hun zorg en ondersteuning willen. Het uitgangspunt is dat het pgb een
individueel instrument is waarmee budgethouders bewust kiezen voor
eigen regie op de zorgvraag en daarmee het eigen leven.
Het laat tegelijkertijd zien dat het pgb door de jaren heen op een aantal
aspecten verder van de oorspronkelijke bedoeling af is komen te staan. Ik
noem een aantal voorbeelden hiervan. De keuze voor het pgb is voor een
belangrijk deel van de budgethouders een bewuste, positieve keuze, maar
er is ook een groep budgethouders ontstaan voor wie het een noodgedwongen keuze is. Dit komt omdat zorg in natura aanbieders niet altijd de
zorg bieden die bij iemand past of verstrekkers deze niet (kunnen)
inkopen. Mensen die om deze reden met het pgb in aanraking komen, zijn
niet altijd in staat om de bijbehorende verantwoordelijk-heden te dragen
en dat past niet bij de kerngedachte van het pgb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 657, nr. 340

2

Een ander voorbeeld is dat er de afgelopen jaren steeds meer
pgb-gefinancierde wooninitiatieven zijn ontstaan. De onderzoekers
constateren dat budgethouders bij een deel van deze wooninitiatieven
onvoldoende eigen regie hebben. Dit past niet bij de kerngedachte van het
pgb als individueel instrument en kan ook leiden tot onvoldoende
kwaliteit van zorg.
Een laatste voorbeeld is de beweging van vertrouwen naar wantrouwen
die door budgethouders wordt ervaren, als gevolg van eerdere ervaringen
van verstrekkers met onrechtmatig gebruik. Het gaat hier bijvoorbeeld om
de hoeveelheid administratie en verantwoording over het pgb-budget. Of
om de wijze waarop gekeken wordt naar mensen met een levenslange en
levensbrede zorg- en ondersteuningsvraag bij de vaststelling van de duur
van de indicatiestelling. Ook zorgaanbieders ervaren overigens
wantrouwen vanuit verstrekkers, zo blijkt uit het onderzoek.
Perspectief op het pgb
Mede op basis van deze bevindingen deel ik graag mijn perspectief op het
pgb met uw Kamer. In deze insteek staat «eigen regie» centraal. Na eigen
regie ga ik in op de thema’s toegang, werkgeverschap, rechtmatigheid,
wooninitiatieven en informele zorg. Deze sluiten aan bij de bredere
uitdagingen waar we in de zorg voor staan, namelijk passende zorg en
ondersteuning, tekorten aan zorgpersoneel, wonen en zorg voor ouderen
en de betaalbaarheid van de zorg.
In het coalitieakkoord is opgenomen dat het pgb een geschikt middel is
voor eigen regie, waarbij passende zorg centraal moet staan. Zoals in het
coalitieakkoord aangegeven, is passende zorg en ondersteuning waardegedreven, komt het samen met en rondom de hulpvrager tot stand, gaat
het om de juiste zorg op de juiste plek en draait het om (ervaren)
gezondheid in plaats van ziekte en het kunnen meedoen aan de
maatschappij.
Met name de principes dat de zorg en ondersteuning samen met en
rondom de hulpvrager tot stand komt en dat het gaat om de juiste zorg op
de juiste plek komen terug in het pgb. Het oorspronkelijke idee van het
pgb was dat budgethouders door het voeren van eigen regie zelf kunnen
bepalen wanneer, waar, hoe en door wie de zorg en ondersteuning wordt
geleverd. Het wordt niet voor hen bepaald, maar in overleg met de zelf
gekozen zorgverlener(s). Op die manier kunnen ze het leven leiden dat ze
zelf willen en participeren in de samenleving.
«Zonder pgb zou ik niet zelfstandig kunnen wonen en geen deel
kunnen nemen aan het arbeidsproces. Nu kan ik dat wel en werk ik
zelfs 30 uur per week en rij ik zelfstandig auto.» – respondent
onderzoek Betekenis en waarde pgb
Er is echter een groep budgethouders die zelf geen eigen regie kan voeren
of de verantwoordelijkheid die een pgb met zich meebrengt niet kan
dragen. Verminderde eigen regie hoeft geen bezwaar te zijn, wanneer de
(wettelijk) vertegenwoordiger regie kan voeren. Wanneer zowel de
budgethouder als diens vertegenwoordiger daar niet toe in staat zijn, past
dit niet bij de bedoeling van het pgb. Het is dan passender dat deze
mensen zorg in natura ontvangen. Daarom zijn inspanningen nodig om de
inkoop van zorg verder te diversifiëren. Immers: behalve dat dit niet bij de
kerngedachte van het pgb past, kan het ook tot problemen leiden zoals het
risico op slecht werkgeverschap, fouten, misbruik of fraude zoals verderop
in deze brief wordt betoogd. Mijn insteek is om het pgb duurzaam in te
zetten voor de juiste doelgroep. Wat betreft eigen regie houdt dit in dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 657, nr. 340

3

wie geen eigen regie kan voeren of geen vertegenwoordiger heeft die
hiertoe in staat is, niet meer een pgb verstrekt krijgt. Aan deze mensen zal
een passend alternatief geboden moeten worden.
«Respondenten geven aan dat het pgb in veel gevallen een toevlucht
is als gevolg van het tekort aan (flexibel) gecontracteerd zorgaanbod
in zorg in natura. Volgens hen zou het aantal budgethouders kleiner
zijn, wanneer het reguliere aanbod in zorg in natura beter aan zou
aansluiten bij de vraag.» – onderzoek Betekenis en waarde pgb.
Gewaarborgde hulp in de Langdurige zorg
Met het oog op vertegenwoordiging en eigen regie vraag ik hier ook
specifiek aandacht voor de gewaarborgde hulp (GH). De GH is een door
de budgethouder ingeschakelde hulp van een derde die instaat voor de
nakoming van de aan het pgb-Wlz verbonden verplichtingen. In november
2021 heeft mijn voorganger hierover een rapport aan uw Kamer aangeboden3. Dit rapport kwam tot stand onder gezamenlijk opdrachtgeverschap van Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en VWS. Aanleiding waren de
problemen die zorgkantoren ervaren met de GH.
In het rapport wordt geconcludeerd dat de (cijfermatige) onderbouwing
van de problematiek niet voorhanden is. Advies is daarom de inzet op
verbetering van werkprocessen en van dossiervoering en -beheer door
zorgkantoren en van de informatievoorziening binnen de keten ten
aanzien van de GH.
In het rapport wordt verder een weeffout benoemd. Een budgethouder die
een GH nodig heeft, wordt verondersteld niet in staat te zijn om zelf
(geheel) te zorgen voor een doelmatige besteding van het pgb. Tegelijkertijd blijft de budgethouder hiervoor juridisch gezien wel verantwoordelijk. Zorgkantoren hebben signalen dat budgethouders geen toereikende zorg van goede kwaliteit ontvangen doordat hun GH onbekwaam of
kwaadwillend is; zij stellen dat zij in die gevallen niet altijd passende
instrumenten hebben om in te grijpen. Als zorgkantoren er toch in slagen
in te grijpen, raakt de sanctie de budgethouder en niet de GH.
Het advies is daarom om het juridisch kader aan te passen, om de
budgethouder met een GH te beschermen door:
(1) specifiekere criteria in regelgeving die waarborgen dat de GH dichtbij
de budgethouder staat en in belang van de budgethouder handelt en
door
(2) het creëren een grondslag om de GH aan te spreken.
De behoefte aan een cijfermatige onderbouwing van het door zorgkantoren ervaren probleem blijft bestaan. Ik voer nu een nadere verkenning
uit van deze aanbevelingen uit het rapport, aangezien er meerdere
complexe aspecten meespelen voor de besluitvorming die niet of minder
belicht zijn in het rapport, maar wel van belang zijn bij het vormgeven van
oplossingen. Het verleggen van de relatie tussen het zorgkantoor en de
budgethouder naar de GH is niet mogelijk, omdat de budgethouder het
pgb aanvraagt en ontvangt. Ik verken wel of er andere mogelijkheden zijn
om de budgethouder te beschermen tegen een onbekwame of kwaadwillende GH. Verder neem ik in mijn nadere verkenning mee of nadere
(kwaliteits)eisen aan de GH in regelgeving wenselijk zijn, eveneens in het
belang van de budgethouder.

3

Bijlage bij Kamerstuk 25 657, nr. 338

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 657, nr. 340

4

1. Toegang en toerusting
Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de
Jeugdwet en de Wmo2015. Door de decentralisatie van deze taken zijn
gemeenten ook verantwoordelijk geworden voor de uitvoering van het
pgb. In het Significant-onderzoek «Betekenis en waarde van het pgb» is
geconstateerd dat de toegang tot het pgb bij de uitvoering van de
Jeugdwet en de Wmo2015 voor verbetering vatbaar is. Gemeenten
beschikken namelijk over een grote beleidsruimte om uitvoering te geven
aan jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning. Het uitgangspunt
daarbij is dat (kwetsbare) burgers en jongeren een flexibel en passend
ondersteuningsaanbod krijgen en dat deze ruimte niet oneigenlijk wordt
gebruikt. In de afgelopen jaren zijn door VWS, VNG en Per Saldo
verschillende inspanningen verricht om de toegang tot zorg en ondersteuning te verbeteren. Bijvoorbeeld met het kader voor pgb-vaardigheid.
Dit heeft op kleinere schaal geleid tot verbeteringen, maar ik deel de
opvatting van de onderzoekers dat de uitvoeringspraktijk een stevigere
verbetering behoeft.
De onderzoekers hebben verschillende knelpunten in de uitvoeringspraktijk geconstateerd, ik licht er graag twee uit. Ten eerste is er onvoldoende kennis beschikbaar over het pgb en zijn (gemeentelijke)
medewerkers in de toegang onvoldoende geëquipeerd om het goede
gesprek met cliënten te voeren. Dit leidt tot (onterechte) afwijzingen,
ontmoediging van het pgb, onvrede over de duur van een beschikking
en/of discussies over de toereikendheid van tarieven. Ten tweede worden
cliënten toegelaten tot het pgb die niet «pgb-vaardig» zijn en geen eigen
regie kunnen voeren. Bijvoorbeeld wanneer het aanbod in zorg en natura
tekortschiet of niet is ingekocht. Met als gevolg dat deze cliënten de taken
van een budgethouder – het inkopen van zorg en ondersteuning,
werkgeverschap en administratie – onvoldoende kunnen uitvoeren. Dat
leidt vervolgens tot ongewenste effecten (zoals onvoldoende kwaliteit,
fouten in de verantwoording) en het risico dat het wantrouwen naar de
pgb-houder wordt gevoed.
Ik vind dit onwenselijk en bekijk, met de Staatssecretaris van VWS, welke
knelpunten in samenhang kunnen worden opgepakt binnen de context
van lopende trajecten als de Hervormingsagenda Jeugd, Toekomstagenda
zorg en ondersteuning voor mensen met een beperking en n.a.v. de
hoofdlijnenbrief Wmo (Kamerstuk 29 538, nr. 332). Omdat ik het noodzakelijk acht om voor het pgb ook een aantal specifieke afspraken te maken,
ga ik samen met VNG en Per Saldo kaderstellende afspraken maken,
waarbij ik denk aan de volgende onderwerpen:
• Het realiseren van een goede toerusting voor budgethouders die een
Jeugdwet- of een Wmo-pgb willen aanvragen. Hierbij maak ik gebruik
van de bestaande kennis en informatie die de afgelopen jaren is
ontwikkeld met stakeholders.
• Verdere toerusting van gemeenten om een professioneler gesprek te
voeren met cliënten, zodat onterechte afwijzing of ontmoediging wordt
geminimaliseerd. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de lessen die in
de afgelopen jaren zijn opgedaan, bijvoorbeeld vanuit het informatieplatform pgb.
• De toepassing van de limitatieve weigeringsgronden zoals opgenomen
in de Jeugdwet en de Wmo2015.
• De wijze waarop een pgb-tarief wordt bepaald.
• Het schaalniveau waarop de uitvoering van het pgb moet worden
georganiseerd. Veel gemeenten verstrekken een beperkt aantal pgb’s.
Slechts 50 gemeenten verstrekken meer dan 250 pgb’s. De inspanningen van de gemeentelijke organisatie (beleidsvorming, uitvoering en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 657, nr. 340

5

•

toezicht) dienen aan deze aantallen gerelateerd te worden. Ik denk
daarbij vooral aan meer samenwerking tussen gemeenten.
De mogelijkheid voor gemeenten om maatwerk toe te passen met
betrekking tot de duur van de beschikking. Op dit moment wordt hier
nog onvoldoende gebruik van gemaakt. In de hoofdlijnenbrief Wmo
heeft de Staatssecretaris van VWS aangekondigd zich te gaan
inspannen om een passende beschikkingsduur tot norm te maken. Dit
geldt ook voor het pgb. Hierin trek ik samen met hem op.

2. Werkgeverschap
Met het tekenen van een zorgovereenkomst ontstaat een verhouding
tussen budgethouder (of vertegenwoordiger) en zorgverlener(s). In het
algemeen is het aangaan en goed onderhouden van deze verhouding,
ofwel goed opdrachtgeverschap, onderdeel van de «eigen regie» zoals
hierboven beschreven. Budgethouders kunnen verschillende soorten
overeenkomsten sluiten met hun zorgverlener(s). Afhankelijk van de
situatie kan dit een overeenkomst van opdracht (OvO) of een arbeidsovereenkomst (AO) zijn. Wanneer zij voor een AO kiezen, ontstaat tevens een
werkgever-werknemer-relatie tussen de budgethouder en zorgverlener.
De keuze voor werkgeverschap is vaak geen bewuste, maar legt op grond
van de wet- en regelgeving wél extra verantwoordelijkheden bij budgethouders. Die blijken zich niet altijd bewust te zijn van de verantwoordelijkheden die bij werkgeverschap in het pgb komen kijken. Ook nemen
budgethouders de werkgeversrol en bijbehorende taken niet altijd mee in
de overwegingen bij het aanvragen van een pgb of zijn zij niet op de
hoogte van deze taken. Dit vraagt om verbetering van toerusting van
budgethouders op het terrein van werkgeverschap.
Bij een aantal van de werkgeverstaken biedt de SVB ondersteuning. Dit
ziet vooral toe op administratieve taken bij loonbetaling en ziekte. Maar de
kern blijft dat taken rondom het werkgeverschap onvoldoende bekend zijn
binnen het pgb. Daarom ga ik samen de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid bekijken hoe we kunnen stimuleren dat er bij de keuze
voor een pgb een bewuste keuze wordt gemaakt voor het werkgeverschap
en de verantwoordelijkheden die daarbij komen kijken. Daarnaast kijken
we hoe de complexiteit die het werkgeverschap voor budgethouders met
zich meebrengt, kan worden gereduceerd. Hierbij is het relevant dat de
Minister van SZW ook deze kabinetsperiode concrete stappen wil zetten
om de positie van flexibele werknemers te verbeteren.
3. Rechtmatigheid
Geld voor de zorg moet ook echt naar de zorg. Budgethouders die goed
regie kunnen voeren, zullen minder snel fouten maken en zijn minder
kwetsbaar voor misbruik door malafide zorgaanbieders. Er moet wel een
onderscheid gemaakt worden tussen fouten en fraude. Fouten worden
soms gemaakt als gevolg van ingewikkeldheden in regelgeving of
uitvoering. Dat is echt van een andere orde dan fraude. Waar mogelijk
werken we aan het voorkomen van fouten dan wel het herstellen van
fouten. Een goede toerusting van budgethouders is hierbij belangrijk en
ook de invoering van PGB2.0 draagt hier aan bij omdat er diverse
automatische controles aan de voorkant zijn ingebouwd. Fraude gaat ten
koste van de budgethouder en moet voorkomen en aangepakt worden.
Het voorkomen begint al bij de toegang tot het pgb. Dit betekent onder
andere dat fraude kan worden beperkt door alleen pgb-vaardige mensen
een pgb te verstrekken. Hierdoor wordt het risico op misstanden kleiner
en de controle op de kwaliteit van de zorg beter. Minder vaardige,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 657, nr. 340

6

kwetsbare mensen lopen namelijk eerder het risico om slachtoffer te
worden van fraudeurs.
Voor het bevorderen van rechtmatigheid en dan vooral het voorkomen en
aanpakken van fraude, houden verstrekkers toezicht en doen zij controles.
Zoals uit recente jurisprudentie4 blijkt, dienen zij de controles die ze
vooraf kunnen doen, ook vooraf uit te voeren op basis van de informatie
die ze vooraf hebben en kunnen verkrijgen. Controles achteraf zijn
bijvoorbeeld mogelijk als er signalen zijn over de kwaliteit van zorg of als
de budgethouder een onjuiste voorstelling van zaken heeft gegeven.
Daarvoor is het nodig dat instanties in het zorgdomein beter met elkaar
kunnen samenwerken. Eén instantie heeft namelijk niet altijd alle
informatie om een fraudeur aan te pakken. Gegevensuitwisseling is
daarom een belangrijk onderdeel van die samenwerking. Instanties lopen
in de praktijk echter tegen beperkingen op bij het uitwisselen van
persoonsgegevens. Met het Wetsvoorstel bevorderen samenwerking en
rechtmatige zorg (Wbsrz) kunnen verschillende instanties die een taak
hebben of een rol kunnen spelen bij het aanpakken van fraude in de zorg,
meer gegevens met elkaar uitwisselen. Zo kunnen gemeenten, zorgverzekeraars en zorgkantoren persoonsgegevens met elkaar uitwisselen als er
sprake is van een gerechtvaardigde overtuiging van fraude in de zorg.
Daarnaast kunnen verschillende instanties5 persoonsgegevens met het
Informatieknooppunt zorgfraude (IKZ) uitwisselen als er sprake is van een
aanleiding tot een vermoeden van fraude. Ook ben ik voornemens om het
dubbel-opzet-vereiste voor gemeenten uit de Wmo2015 te schrappen
waardoor budgethouders niet langer medeplichtig hoeven te zijn om
frauduleuze zorgaanbieders aan te pakken. Daarnaast bereid ik wetgeving
voor om domein-overstijgende gegevensuitwisseling tussen gemeenten
en zorgkantoren, gemeenten onderling en binnen gemeenten mogelijk te
maken tijdens een verdiepend fraudeonderzoek. Door meer fraude op te
sporen wordt de zorg betaalbaarder en gaat het geld ook daadwerkelijk
naar zorg. Daarbij moeten we oog blijven houden voor wat dit vraagt van
de uitvoering.
4. Informele zorg en hulp van naasten
Uit het onderzoek over informele zorg dat eveneens in september vorig
jaar aan uw Kamer is gestuurd, blijkt dat meer dan de helft van pgb-zorg
door informele zorgverleners wordt uitgevoerd. 6 Voor de cliënt kan dit
prettig zijn omdat de zorg vaak flexibeler kan worden ingezet en omdat de
zorg door een bekende wordt geleverd. Zo maakt de inzet van informele
zorgverleners het mogelijk om – tegen een goedkoper tarief – zorg te
organiseren in de thuissituatie. Veel hulpbehoevenden zijn hierbij gebaat.
Voor de samenleving als geheel is een bijkomend voordeel dat informele
zorgverleners helpen om het arbeidsmarktekort tegen te gaan en de zorg
betaalbaar te houden. We hebben deze informele zorgverleners dus hard
nodig. Ik volg dan ook de aanbeveling op om een pgb voor informele zorg
te behouden.
Maar ik heb ook zorgen. Het sociaal netwerk rondom (kwetsbare) cliënten
is van groot belang voor de dagelijkse ondersteuning, al dan niet
aangevuld met ondersteuning van de Wmo2015. Een budgethouder heeft
de vrijheid om informele zorgverleners uit te betalen en met name in
situaties waarin mensen langdurig of intensief zorgen, kan dit passend
4

Zie de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep van 16 februari 2022 (ECLI:NL:CRVB:2022:250).
Het gaat om de Belastingdienst (waaronder de FIOD), CIZ, gemeenten, IGJ, Nederlandse
Arbeidsinspectie, NZa, SVB, zorgverzekeraars en zorgkantoren.
6
Kamerstuk 25 657, nr. 336.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 657, nr. 340

7

zijn. Tegelijkertijd hoeft niet iedere vorm van zorg of ondersteuning
uitbetaald te worden via een pgb. Veel mensen zorgen een paar uur per
week voor een bekende en doen dit graag, betaling is hier niet nodig. Ik ga
met VNG, ZN, Per Saldo en MantelzorgNL in gesprek om te verkennen in
hoeverre het mogelijk is om dit onderscheid te maken en hoe de
uitvoeringspraktijk hierbij met kaders ondersteund kan worden.
Verder bestaat er een potentieel risico dat de informele zorgverleners voor
hun inkomen afhankelijk worden van het pgb. Er loopt momenteel een
onderzoek naar situaties waarbij ouders intensief zorg verlenen voor hun
kind via een Zvw-pgb. Wanneer hun kind van pgb naar zorg in natura
wisselt of overlijdt, vallen de inkomsten uit het pgb voor een van de
ouders of beiden weg en dit heeft mogelijk gevolgen voor de bestaanszekerheid van deze ouders en hun gezin. Op basis van de uitkomsten van dit
onderzoek bekijk ik – in samenwerking met mijn collega van het Ministerie
van SZW – eventuele vervolgstappen. De aanbevelingen zijn naar
verwachting breder dan alleen de Zvw en betreffen ook pgb’s uit andere
domeinen.
Een ongewenst neveneffect van het risico op inkomensafhankelijkheid is
dat informele zorgverleners er financieel belang bij kunnen hebben om de
geïndiceerde zorg te handhaven ook als de zorgbehoefte minder wordt of
er geen zorg meer nodig is. Ik vind het in het kader van de betaalbaarheid
van de zorg dan ook van belang om deze vormen van afhankelijkheid aan
te pakken. Bijvoorbeeld doordat de verstrekker bij de start van het pgb
afspraken met de budgethouder maakt over het afschalen van de zorg en
om te onderzoeken of de inzet van formele zorgverleners behulpzaam kan
zijn bij de objectivering van de pgb-zorg.
5. Wooninitiatieven
In het commissiedebat van 31 maart jl. (Kamerstukken 31 765, nr. 34 104,
nr. 639) heb ik aan D66 toegezegd in deze brief terug te komen met een
beeld over kleinschalig wonen. Daarbij merk ik op dat deze kleinschalige
wooninitiatieven op verschillende manieren de zorg kunnen financieren,
waarvan pgb er slechts één is. De vraag is daarmee van een andere orde
dan de verdere onderwerpen in deze pgb-brief. Met de monitor geclusterd
wonen (www.monitorgeclusterdwonen.nl) wordt gewerkt aan een
landelijke inventarisatie van geclusterde woonvormen, inclusief kleinschalige wooninitiatieven. De monitor helpt om het aanbod aan geclusterde woonvormen in zicht te krijgen. Via het beleidsprogramma voor
wonen, zorg en ondersteuning voor ouderen (WOZO) stimuleer ik
geclusterd wonen voor ouderen.
Het vinden van een passende plek voor zorg en ondersteuning – voor
jezelf, een kind of naaste – is niet altijd gemakkelijk. Een woon-of
ouderinitiatief kan zo’n geschikte plek zijn. Woon- en ouderinitiatieven zijn
dan ook van groot belang voor kwetsbare mensen die langdurig zorg
en/of ondersteuning nodig hebben. Deze initiatieven hebben, met name
voor mensen of ouders met kinderen met een levenslange en levensbrede
beperking, een aantoonbare meerwaarde. Daarom zal ik dergelijke
initiatieven blijven ondersteunen. Wel bezie ik kritisch of het pgb als
leveringsvorm passend is voor wooninitiatieven. Bij pgb-gefinancierde
wooninitiatieven wordt het pgb gebundeld om zorg te leveren aan een
groep budgethouders. Dit past niet bij de kerngedachte van het pgb als
individueel instrument voor eigen regie.
Pgb-financiering in wooninitiatieven kan leiden tot problemen, zoals
beperkte eigen regie van de budgethouder. Te vaak is het pgb een
«gedwongen keuze», omdat de budgethouder bij een specifiek wooninitiatief wil wonen en het pgb op de koop toe neemt. Bij ontevredenheid over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 657, nr. 340

8

de zorg kan het voor een budgethouder lastig zijn om vanuit eigen regie
verandering aan te brengen en passende zorg en ondersteuning te
ontvangen, omdat rekening moet worden gehouden met de andere
bewoners. Dat kan betekenen dat een budgethouder moet verhuizen om
de zorg te krijgen die hij wil en dit zorgt voor een te grote afhankelijkheidsrelatie met de zorgaanbieder. De afwezigheid van een directe
(sturings)relatie met de zorgaanbieder kan voor verstrekkers het zicht op
de rechtmatige besteding van pgb-budgetten beperken.
Ik vind dat wooninitiatieven die feitelijk als zorg in natura functioneren in
de toekomst niet meer via pgb gefinancierd moeten worden. De focus ligt
daarbij op pgb-wooninitiatieven vanuit zorgaanbieders, omdat zorgaanbieders hier een bepalende rol (kunnen) hebben en dat ertoe kan leiden
dat de eigen regie van budgethouders beperkter is. In bewoner- en
ouderinitiatieven zie ik in het algemeen meer waarborgen voor het voeren
van eigen regie. Hier geldt dan weer dat de continuïteit soms een punt
van aandacht is vanwege de hoge leeftijd van initiatiefnemers en
onduidelijkheid wie hun rol kan overnemen. Recent informeerde ik u over
de ontwikkeling van gesprekeigenregie.nl, die later dit jaar online komt via
Per Saldo, de BVKZ en andere belangen- en cliëntenorganisaties. Deze
digitale vragenlijst helpt toekomstige bewoners van wooninitiatieven om
zich goed te informeren over de mogelijkheden voor eigen regie in een
specifiek wooninitiatief. Dit instrument is primair gericht op cliënten die
een geschikt wooninitiatief zoeken. Tegelijkertijd biedt het ook een eerste
aanknopingspunt voor het concretiseren van hoe en in welke mate eigen
regie minimaal vorm moet krijgen voor budgethouders in wooninitiatieven.
Als het pgb niet de aangewezen financieringsvorm is voor een aantal
wooninitiatieven, moet het wel makkelijker worden om het gewenste
aanbod vanuit zorg in natura te leveren. Nu komt het te vaak voor dat
initiatiefnemers van een wooninitiatief het pgb als enige mogelijke
leveringsvorm zien, omdat zij de eisen voor zorg in natura onhaalbaar
achten. Ook lijken verstrekkers – mede ingegeven vanuit de regelgeving –
soms terughoudend met het contracteren van nieuwe en/of kleine
wooninitiatieven. Daar waar dit het geval is, zal ik met verstrekkers
nagaan hoe contractering van kleinschalige en nieuwe aanbieders sneller
en beter kan. Samen met BVKZ en verstrekkers wil ik de mogelijkheden
voor verbeteringen op dit gebied verder onderzoeken.
De komende maanden ontwikkel ik, in samenwerking met alle betrokken
partijen, de passende maatregelen bij deze thema’s. Over de voortgang
van dit traject informeer ik u aan het einde van dit jaar.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 657, nr. 340

9