2013D34417

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 september 2013
Bij brief van d.d. 5 juli 2012 zond u mij een brief van de Vereniging Voor
Nader Onderzoek Rechtspleging (VVNOR) over de benoeming van
deskundigen in civiele zaken door raadsheren van het gerechtshof Den
Haag met het verzoek om een reactie.
Naar aanleiding van uw brief heb ik de Raad voor de rechtspraak om een
reactie gevraagd. De Raad heeft het Hof Den Haag om nadere informatie
gevraagd.
Op basis van de reactie van de Raad deel ik u het volgende mee.
De Stichting Forensische Mediation heeft als doel forensische mediators
op te leiden. Deze mediators kunnen op verzoek van de rechter een
deskundigenbericht opstellen in vastgelopen echtscheidingen, waar er
niet op normale wijze overeenstemming bereikt kan worden tussen
partners en waar het kind ernstig wordt bedreigd.
Bestuurslid van de Stichting is o.a. de heer Van Leuven, die tevens
raadsheer bij het Hof Den Haag is. De heer Van Leuven is ook een van de
opleiders van de Stichting. De heer Labohm, raadsheer bij het Hof Den
Haag, was tot 1 oktober 2012 eveneens bestuurslid bij de Stichting. Beide
raadsheren wijzen deskundigen in ouderschapsonderzoeken aan.
Deze samenloop moet worden gezien in het licht van de wijze van
introductie van zogenaamde forensische mediation. Met ingang van 1998
werd gezamenlijk gezag na scheiding tot hoofdregel. Er is echter een
groep ouders waarbij de scheiding vastloopt. Voor deze groep ouders is
de zogenaamde forensische mediation ontwikkeld. Forensische mediation
is in feite deskundigenonderzoek als bedoeld in art 198 e.v. Rv. De heer
van Leuven was één van de initiatiefnemers van forensische mediation.
Later kreeg de forensische mediation de benaming van ouderschapsonderzoek, een term die nu algemeen wordt gehanteerd.
In 2003/2004 heeft bij het gerechtshof ‘s Hertogenbosch een eerste pilot
met de nieuwe werkwijze plaatsgevonden. Gezien de eerste positieve
resultaten met het ouderschapsonderzoek leek het wenselijk het ouderschapsonderzoek een meer structurele vorm te geven. Daarom werd in
2005 de Stichting Forensische Mediation opgericht, vooral door toedoen
van de heer Van Leuven. De heer Labohm, eveneens raadsheer in Den
Haag, had inmiddels toenadering gezocht voor financieel deskundigenonderzoek. Er waren op dat moment circa twintig deskundigen.
De Stichting Forensische Mediation introduceerde een opleiding met
examen en een register. Na het volgen van de opleiding en het met succes
afleggen van het examen, konden cursisten in het register van de
Stichting worden ingeschreven. Gedurende een korte tijd waren ook
rechters betrokken bij het afnemen van de mondelinge examens.
Rechtbanken en hoven hebben van 2005 tot 2008 ouderschapsonderzoekers en financieel deskundigen benoemd. Het bijzondere van de
nieuwe werkwijze was dat scheidende of al gescheiden partijen eerst de
mogelijkheid werd geboden om met begeleiding door de benoemde
deskundige de geschillen die hen verdeeld houden geheel of gedeeltelijk
op te lossen. Tegelijkertijd verrichtte de deskundige onderzoek en
rapporteerde hij, bij het ontbreken van een volledige overeenstemming,
aan de rechter. Deze kon, mede op basis van het deskundigenbericht een
beslissing nemen over de resterende geschillen.

nds-tk-2013D34417

1

In 2008 is een pilot gestart bij alle hoven die doorliep tot 2012. Juist bij de
hoven dienen zich echtscheidingszaken aan waarin sprake is van
langdurig geëscaleerde verhoudingen en scheidende of al gescheiden
partijen en partijen nog maar moeilijk tot overeenstemming komen. Deze
pilot wordt op dit moment geëvalueerd. De resultaten worden begin 2014
verwacht.
De Stichting heeft inmiddels circa 60 deskundigen opgeleid. Besloten is
tot afsplitsing van een Vereniging, die de belangen van de leden/
deskundigen moet gaan behartigen. De Stichting zal het register blijven
beheren.
De heren Van Leuven en Labohm hebben baanbrekend werk verricht om
de nieuwe werkwijze vorm te geven, zowel bij het initiëren van dit type
onderzoeken bij de gerechten als bij het opleiden van deskundigen. Er
waren nog geen anderen die de benodigde expertise hadden die nodig is
om de deskundigen de finesses van het ouderschapsonderzoek bij te
brengen. Maatschappelijk gezien is het van groot belang dat vastgelopen
scheidingen, waarbij ook kinderen betrokken zijn, een mogelijkheid krijgen
om deze situatie te doorbreken en een betere situatie voor betrokkenen te
creëren.
Hoewel deze samenloop duidelijk voort is gekomen uit de inspanningen
van de heer Van Leuven en de heer Labohm voor het ontwikkelen van het
ouderschapsonderzoek, moet vanzelfsprekend worden vermeden dat dit
de schijn van belangenverstrengeling wekt. Het docentschap van de heer
Van Leuven bij de Stichting Forensische Mediation is inmiddels
opgenomen als nevenfunctie in het register van nevenfuncties. Het is
inmiddels ook gebruikelijk dat in een juridische procedure waarbij
deskundigen benoemd worden, door de betrokken raadsheren wordt
aangegeven dat men met een bepaalde deskundige in het bestuur heeft
gezeten of zit, dan wel dat deze deskundige is opgenomen in een register
dat wordt beheerd door een stichting waarin de betrokken raadsheer
zitting heeft in het bestuur.
Wat betreft de specifieke rechtszaak die de VVNOR (kennelijk) aan de orde
stelt, is het niet aan mij om een oordeel te vellen. Het gaat hier immers
om een rechterlijke uitspraak en de totstandkoming hiervan.
Inmiddels kan wel worden opgemerkt dat een wrakingsverzoek in verband
met de vermeende belangenverstrengeling van de heer Labohm en de
deskundige Hak door de wrakingskamer op 3 mei 2013 niet-ontvankelijk is
verklaard, met de uitdrukkelijke overweging dat het wrakingsverzoek in
geval van ontvankelijkheid zou zijn afgewezen omdat er geen objectief
gerechtvaardigde schijn van belangenverstrengeling bestond. De
wrakingsbeslissing is bij deze brief ingesloten.
Als bijlage zend ik u een overzicht van de gang van zaken bij het tot stand
komen van een ouderschapsonderzoek. Deze procedure biedt voldoende
waarborgen voor een evenwichtige behartiging van alle betrokken
belangen.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

2

Bijlage

Procedure deskundigenonderzoek
Doel van het deskundigenonderzoek
Het doel van het deskundigenonderzoek is dat scheidende of reeds
gescheiden partijen de mogelijkheid wordt geboden om met een stevige
begeleiding van de deskundige tot een gedeeltelijke of volledige overeenstemming te komen in de geschillen die hen verdeeld houden. Daarnaast
verricht de deskundige onderzoek en rapporteert hij, bij gebrek aan
overeenstemming, aan de rechter, die mede op basis van het deskundigenbericht een beslissing kan nemen over de resterende geschillen.
Benoeming van deskundigen
Tijdens de mondelinge behandeling wordt aan partijen voorgehouden dat
het hof een deskundige wenst te benoemen. Partijen kunnen zich ter
zitting uitlaten of een of drie deskundigen moeten worden benoemd.
Voorts wordt partijen de gelegenheid geboden om zelf een deskundige
aan te wijzen. De benoeming geschiedt conform art 194 Rv. De
benoeming van de deskundige is altijd een meervoudige beslissing. De
praktijk wijst uit dat in het merendeel van de gevallen het hof op verzoek
van partijen een deskundige moet benoemen. De naam van de
deskundige wordt tijdens de mondelinge behandeling genoemd en aan
partijen wordt de gelegenheid geboden om daarop te reageren.
In financiële zaken worden de vragen voor de deskundige geformuleerd
op een regiezitting in aanwezigheid van advocaten van de partijen en
partijdeskundigen. Op zitting wordt een plan van aanpak voor het
deskundigenonderzoek geformuleerd in aanwezigheid van alle partijen en
hun advocaten. Partijen en hun advocaten zijn direct betrokken bij het
onderzoek. De communicatie tussen deskundigen en advocaten met het
hof verloopt via de griffier.
Kosten van de deskundige
Voor ouderschapsonderzoeken binnen de pilot bij de hoven is in overleg
met het ministerie van Veiligheid en Justitie een maximumbedrag van
€ 4.500,– per zaak afgesproken. Indien er minder uren worden besteed,
wordt het eindbedrag lager. In financiële zaken is de situatie anders, het
gaat om gecompliceerde zaken met een groot financieel en soms ook
maatschappelijk belang, bijvoorbeeld als een onderneming met
werknemers deel uitmaakt van de boedel. De kosten verbonden aan een
dergelijk onderzoek kunnen variëren van € 7.500,- tot € 65.000,-. Partijen
wordt ter zitting al meegedeeld dat de kosten van een deskundige hoog
zijn. Financiële deskundigenonderzoeken worden pas gelast nadat een
regiezitting heeft plaatsgevonden waarbij de gevolgen van een onderzoek
worden doorgenomen. Als het belang een onderzoek niet rechtvaardigt of
een van de partijen geen onderzoek wil, komt er geen financieel
onderzoek. Als er wel een onderzoek komt, dient een voorschot te worden
betaald. De deskundigen dienen een urenadministratie bij te houden. Voor
de deskundige wordt betaald, krijgen partijen de gelegenheid om te
reageren op de hoogte van de declaratie van de deskundige. Na de reactie
wordt het salaris van de deskundige vastgesteld. Partijen kunnen, als zij
de kosten voor een deskundige te hoog vinden, alsnog proberen een
schikking te bereiken.
Deskundige en deskundigenbericht
Deskundigen hoeven in principe niet ingeschreven te staan in het register
van de Stichting. Wel dient gewaarborgd te zijn dat zij voldoende kwaliteit
hebben.

3

Van deskundigen die geregistreerd staan in het register van de Stichting
Forensische Mediation is de kwaliteit gewaarborgd.
Partijen worden altijd in de gelegenheid gesteld om te reageren op het
deskundigenbericht. Meestal worden de reacties aan het deskundigenbericht gehecht. Verder wordt aan partijen de gelegenheid gegeven om
schriftelijk dan wel ter zitting te reageren op het deskundigenbericht, of
om een conclusie na het deskundigenbericht te nemen.
Onderzoek naar ouders of kinderen
Sinds 2008 wordt steeds een psycholoog benoemd. Daarnaast wordt
steeds meer een advocaat en een psycholoog benoemd, omdat het zowel
om gedragskundige als juridische aspecten gaat. De deskundige verricht
geen onderzoek naar ouder of kind. Het gaat om het begeleiden van de
ouders, zodat zij na scheiding het gezamenlijk gezag kunnen dragen. Er
vindt geen individueel onderzoek plaats met testen etc. wel merk ik op dat
het ouderschapsonderzoek zich nog in een opbouwfase bevindt en dat de
werkwijze varieert. Alle deskundigen zijn echter aan een wettelijk
tuchtrecht onderworpen, zodat hun optreden steeds getoetst kan worden.

4