Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

Nr. 59

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juni 2012
In het Algemeen Overleg over het kunstvakonderwijs van 1 maart 2012
(kamerstuk 32 820, nr. 56) heb ik toegezegd uw Kamer te informeren over
het aandeel buitenlandse studenten dat aan het Nederlandse kunstvakonderwijs is opgeleid en vervolgens werkzaam is op de Nederlandse
culturele arbeidsmarkt.
Hieronder geef ik aan welke gegevens mij hierover op dit moment ter
beschikking staan. Eerst schets ik de rol van internationalisering.
Vervolgens breng ik in kaart wat op basis van diverse bronnen bekend is
over het aandeel buitenlandse studenten in het kunstvakonderwijs en de
zogenaamde «stay-rate», de mate waarin internationale studenten na hun
studie in Nederland blijven werken.
De rol van internationalisering

1
AWT, Kennis zonder grenzen, Kennis en
innovatie in mondiaal perspectief, januari
2010.
2
CPB Notitie, De economische effecten van
internationalisering in het hoger onderwijs,
18 april 2012. Het zij opgemerkt dat het CPB
heeft gekeken naar de kosten en baten van
alle HO-studies tezamen en niet van individuele studies. De uitkomsten van deze
CPB-studie zijn dus niet een-op-een door te
vertalen naar het kunstvakonderwijs.

kst-32820-59
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De kunsten zijn internationaal en het kunstvakonderwijs bereidt ook voor
op een internationale arbeidsmarkt. Vaak zijn internationale studenten
vanwege motivatie en achtergrond een verrijking voor het Nederlandse
hoger onderwijs. Ook de AWT1 benadrukt het belang van het benutten
van buitenlands kennispotentieel. Onderzoek van het CPB2 laat belangrijke
baten zien voor Nederland indien studenten na afstuderen in Nederland
blijven werken. Ook indien studenten naar het buitenland vertrekken,
maar wel binding houden met Nederland zijn er belangrijke baten, al zijn
deze lastiger te kwantificeren.
Buitenlandse studenten in het kunstvakonderwijs
In tegenstelling tot de meeste opleidingen in het hoger onderwijs
selecteren kunstvakopleidingen aan de poort. Er wordt daarbij geselecteerd op kwaliteit en niet op nationaliteit. Voor meer informatie over de
aanvullende eisen zij verwezen naar de Regeling aanvullende eisen hoger
onderwijs en kunstonderwijs 2007.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 820, nr. 59

1

Er zijn diverse definities van het begrip «buitenlandse student» in omloop.
In onderstaande tabellen worden buitenlandse studenten gedefinieerd als
alle niet-Nederlandse studenten vanuit zowel de EER (Europese Economische Ruimte) als daarbuiten1, die voltijd of deeltijd ingeschreven zijn
aan een bekostigde opleiding in het kunstvakonderwijs. Het aandeel
niet-Nederlandse studenten dat in 2011 is ingeschreven is 22,1% van de
totale studentenpopulatie aan het kunstvakonderwijs. Dit is substantieel
hoger dan het totaal HBO-gemiddelde van 7,2%.
Tabel 1
20111

Aandeel buitenlandse
studenten

Kunstvakonderwijs
HBO totaal
1

Niet-EER

EER, niet NL

Totaal

5,7%
2,0%

16,4%
5,2%

22,1%
7,2%

Bron: DUO, 1-cijfer HO 2011.

In 2010 was het aandeel van niet-Nederlandse studenten in het totaal
aantal behaalde diploma’s aan het kunstvakonderwijs 26,6%.
Hieronder de top 5 van instellingen die kunstvakonderwijs2 aanbieden
met het hoogste percentage buitenlandse studenten van de totale
studentenpopulatie in 2011 (zowel niet-EER als EER).
Tabel 2
Aandeel buitenlandse studenten op het totaal
aantal ingeschrevenen
Gerrit Rietveld Academie
Hogeschool Zuyd
Codarts
Hogeschool der Kunsten Den Haag
Design Academy Eindhoven

51,3%
45,0%
42,6%
37,0%
36,1%

«Stay-rate» buitenlandse afgestudeerden kunstvakonderwijs
Buitenlandse studenten die terugkeren naar het buitenland houden vaak
wel binding met Nederland. Dit leidt tot internationale samenwerking en
mogelijke spin-off effecten. De baten voor Nederland zijn duidelijker te
herleiden indien studenten na afstuderen in Nederland blijven. Hieronder
geef ik weer wat op basis van diverse bronnen bekend is over de «stayrate» van buitenlandse afgestudeerden van het kunstvakonderwijs.
HBO-monitor (2010)

1
Voor de studenten van buiten de EER geldt
dat het collegegeld kostendekkend moet zijn.
2
Hierbij is uitgegaan van de kunstvakopleidingen uit de volgende categorieën van het
Centraal Register Opleidingen Hoger
Onderwijs (CROHO): kunst, lerarenopleidingen
kunst, voortgezette opleidingen kunst,
voortgezette opleidingen bouwkunst.

De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hoger beroepsonderwijs wordt in kaart gebracht door de HBO-monitor. Uit deze monitor
(2010) blijkt dat 2% van alle afgestudeerden van het HBO anderhalf jaar na
afstuderen naar het buitenland is vertrokken. Dit wordt echter niet
uitgesplitst voor het kunstvakonderwijs. Evenmin wordt in beeld gebracht
wat de nationaliteit van de naar het buitenland vertrokken personen is.
Kunstenaars in breder perspectief (CBS, 2011)
Het vorig jaar verschenen rapport Kunstenaars in breder perspectief van
het CBS biedt een grote hoeveelheid informatie over kunstenaars in
Nederland enerzijds en de afgestudeerden van creatieve HBO-opleidingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 820, nr. 59

2

anderzijds. Op blz. 112/113 van dit rapport valt te lezen dat van het aantal
afgestudeerden met een creatieve HBO-opleiding uit 2002 in 2003 3%
ofwel naar het buitenland is vertrokken, ofwel is overleden (in 2007 is dit
7%). Voor het gehele HBO cohort uit 2002 is dit (ook volgens de CBS
cijfers) 2% in 2003 (en 5% in 2007). Dit wil zeggen dat – bij een gelijk
sterftecijfer – afgestudeerden van creatieve HBO-opleidingen in 2003
1%-punt meer naar het buitenland vertrekken dan overige HBO-afgestudeerden (in 2007 is dit 2%-punt verschil). Bij specifieke opleidingen ligt dit
cijfer hoger: 5% van de in 2002 afgestudeerden muziek is ultimo 2003 naar
het buitenland vertrokken (of overleden), ultimo 2007 is dit 12%.
Aangezien het aandeel allochtone studenten1 dat in 2002 aan creatieve
HBO-opleidingen is afgestudeerd 23% is, kan op basis van de cijfers van
het CBS de zeer voorzichtige conclusie worden getrokken dat een
aanzienlijk deel van de buitenlandse afgestudeerden van creatieve
HBO-opleidingen in Nederland blijft.
Alumnibeleid
Aan de instellingen met de meeste buitenlandse studenten in relatie tot
hun totale studentenpopulatie (tabel 2) is gevraagd of zij een beeld
hebben in hoeverre hun buitenlandse studenten na afstuderen in
Nederland blijven. Twee van de vijf instellingen hebben hierover cijfers
geleverd.
De Gerrit Rietveld Academie heeft in mei 2011 een onderzoek onder
oud-studenten gehouden. Van de 885 afgestudeerden uit de jaren
2005–2010 hebben 343 alumni hun gegevens doorgegeven. Hiervan zijn er
166 geboren in het buitenland. Van deze 166 wonen en werken er 118 in
Nederland.
Uit de alumni-enquête die de Design Academy in november 2011 heeft
gehouden onder 1 009 afgestudeerde bachelorstudenten blijkt dat van de
in totaal 247 respondenten 54 alumni niet uit Nederland komen. Van deze
groep is 31,5% in Nederland werkzaam, waarvan het overgrote deel
binnen het eigen vakgebied.
Uit een zelfde enquête onder 194 afgestudeerde masterstudenten van de
Design Academy blijkt dat van de in totaal 55 respondenten 43 alumni niet
uit Nederland komen. Van deze groep is 37,2% werkzaam in Nederland,
allen binnen het eigen vakgebied.
Bij de overige drie instellingen (Hogeschool Zuyd, Codarts en Hogeschool
der Kunsten Den Haag) wordt ook in meer of mindere mate alumnibeleid
gevoerd, maar waren geen specifieke statistieken voorhanden. Interessant
zijn echter de kanttekeningen die daarbij werden geplaatst. Eén van de
instellingen gaf aan dat haar alumnibeleid een sterk kwalitatief karakter
kent (o.a. contacten via docenten en periodiek overleg met oud-studenten). Deze kwalitatieve benadering levert volgens die instelling meer en
betere informatie op dan een kwantitatief onderzoek, waar de respons
laag is omdat studenten letterlijk over de hele wereld uitwaaien. Verder
werd opgemerkt dat studenten die terug gaan naar hun eigen land vaak
nog wel binding houden met Nederland doordat zij bijvoorbeeld op
projectbasis in Nederland werkzaam blijven. Dit is lastiger te kwantificeren, zoals ook door het onderzoek van het CPB wordt bevestigd.
1
In het CBS-onderzoek wordt onderscheid
gemaakt tussen westers-allochtoon en
niet-westers allochtoon, met als criterium dat
ten minste één ouder in het buitenland is
geboren. Hier wordt aangenomen dat hiervan
het grootste deel bestaat uit studenten met
een niet-Nederlandse nationaliteit.

Conclusie
Niet iedere buitenlandse student wordt gevolgd en met betrekking tot het
beschikbare cijfermateriaal moet een aantal slagen om de arm worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 820, nr. 59

3

gehouden. Op basis van de gegevens die mij ter beschikking staan, trek ik
echter de voorzichtige conclusie dat Nederland voordelen geniet van het
feit dat er buitenlandse studenten in Nederland kunstvakonderwijs volgen.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 820, nr. 59

4