Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

27 923

Werken in het onderwijs

Nr. 334

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 oktober 2018
Tijdens het Algemeen Overleg Leraren van 11 oktober 2018 is door de
heer Van Meenen van de fractie van D66 een plan aangeboden met de titel
«Masteropleiding basisschoolleraar» en is gevraagd de leeftijdsgrens voor
het studievoorschot te verruimen.
Masteropleiding basisschoolleraar
Ik heb tijdens het Algemeen Overleg direct laten weten dat ik het een
interessante gedachte vind van de Universiteit Utrecht en de Marnix
Academie om een educatieve universitaire masteropleiding aan te bieden
leidend tot bevoegdheid voor het basisonderwijs. Ik heb er ook enkele
vragen bij en wil het initiatief in gesprek met partijen uit het veld graag
verder verkennen. Hierbij informeer ik u graag over de aandachtspunten
die ik zie als opmaat naar deze verkenning van het voorstel en de
aansluitende besluitvorming.
Wat mij in het voorstel zeer aanspreekt is de intentie om zo snel mogelijk
meer studenten of afgestudeerden te interesseren voor het leraarschap in
het basisonderwijs én voor een universitaire mastergraad. In het voorstel
worden mensen die een bacheloropleiding pedagogiek aan een
hogeschool of een opleiding onderwijskunde aan een universiteit hebben
afgerond als voorbeeld genoemd. Het kan naar mijn mening zeer
waardevol zijn om hen voor het leraarschap in het basisonderwijs te
interesseren. Zij kunnen andere kwaliteiten meenemen naar de scholen en
kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het verminderen van het
tekort aan leraren basisonderwijs.
Ik ga in deze brief onder meer in op de gesprekken die ik hierover wil
voeren voor ik, volgend voorjaar, een stand kan opmaken.
Intussen kunnen de Universiteit Utrecht en de Marnix Academie (en
andere combinaties van universiteiten en hogescholen) nu al aan deze
doelgroep van hbo- en wo-bacheloropgeleiden aanbieden een relevante

kst-27923-334
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 334

1

wo-masteropleiding te combineren met een opleiding tot leraar basisonderwijs. De Marnix Academie biedt al de opleiding tot leraar basisonderwijs in deeltijd aan. Hbo- en wo-opgeleiden kunnen, afhankelijk van de
inhoud van die opleiding, de deeltijd Pabo in twee tot tweeëneenhalf jaar
afronden. Een dergelijke combinatie van opleidingen leidt dan tot
bi-diplomering zoals nu al in zogenoemde ALPO’s (combinaties van de
Pabo en wo-bachelor pedagogie of onderwijskunde) op een aantal
plaatsen in het land het geval is.
Als scholen in de omgeving expliciet behoefte hebben om leraren die op
een dergelijke wijze zijn opgeleid te benoemen, dan kunnen
ho-instellingen hier snel mee starten.
De weg die de Universiteit Utrecht en de Marnix Academie nu voorstelt
zou – naast de hbo-opleiding tot leraar basisonderwijs, de al bestaande
ALPO’s, de universitaire bacheloropleiding aan de Radboud universiteit en
de weg van zij-instroom – de vijfde weg worden naar het leraarschap in
het primair onderwijs.
In de gesprekken die ik wil voeren, voorafgaand aan besluitvorming over
een mogelijke pilot naar aanleiding van het plan masteropleiding
basisschoolleraar, zijn naar mijn mening in ieder geval de volgende
elementen van belang:
Ik wil initiatieven die beogen het tekort aan leraren te verminderen en
nieuwe kwaliteiten in het beroep te stimuleren, in samenhang kunnen
beoordelen en waarderen. Recent heb ik met de Vereniging Hogescholen
(VH) en de Vereniging van Universiteiten (VSNU) in sectorakkoorden
afgesproken dat zij gezamenlijk een visie ontwikkelen op het opleiden van
leraren. Conclusies uit deze visie zouden wellicht een plaats kunnen
hebben in de strategische agenda hoger onderwijs waaraan in 2019 wordt
gewerkt en een kader kunnen bieden voor een beslissing over de nu
voorgestelde weg naar het leraarschap in het primair onderwijs. Er is veel
te zeggen voor een model waarbij meer wegen naar Rome leiden, maar
tegelijk vraagt het onderwijsveld ook om meer transparantie – in het
bijzonder ook voor aspirant-leraren. Men wil door de bomen het bos
kunnen blijven zien. We moeten bezien welke balans verstandig is en
aansluit bij wensen en de organisatie van scholen voor primair onderwijs,
te beginnen bij scholen die zich aan het initiatief van de Universiteit
Utrecht en de Marnix Academie zouden willen verbinden.
Dat laatste is wat mij betreft essentieel. Het eventueel te ontwikkelen
aanbod moet aantoonbaar nauw aansluiten op wensen van het onderwijs
waarvoor wordt opgeleid (scholen en leraren) en passen bij het
perspectief dat voor afgestudeerden bestaat in de school.
Het is van groot belang om goed zicht te hebben op de belangstelling van
potentiële studenten voor de diverse wegen naar het leraarschap in het
primair onderwijs, waaronder ook de studenten die zouden willen kiezen
voor de hier voorgestelde weg.
Een opleiding tot leraar primair onderwijs op universitair masterniveau is
een heel nieuw fenomeen. Daarbij speelt niet alleen de vraag naar de
doelmatigheid ervan en de behoefte van scholen, maar is ook de vraag
relevant welke kwaliteit de student op wo-masterniveau moet bereiken in
vergelijking met al bestaande wegen naar dat leraarschap. Wat maakt de
opleiding tot een masteropleiding? Externe deskundigen zouden daarover
in een vroeg stadium hun oordeel kunnen geven. De Nederlands Vlaamse
Accreditatieorganisatie kan daarbij een rol vervullen.
Het door de fractie van D66 aangeboden plan stelt voor om komend
studiejaar een pilot met bekostiging te starten. Voor het starten van zo’n
pilot zijn de volgende zaken van belang: het ontwikkelen van het
programma, het vervolgens op basis daarvan interesseren en werven van
potentiële studenten en het voldoende betrekken van scholen voor
primair onderwijs. Ook moeten we er rekening mee houden dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 334

2

starten van een pilot die voor de studenten moet leiden tot civiel effect
(landelijk geldende onderwijsbevoegdheid), formeel niet mogelijk is
zonder experimenteerstatus op grond van de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoek. Mogelijk is ook een experimenteerstatus
op grond van de Wet op het primair onderwijs nodig. Voor een dergelijke
status moet het nodige worden geregeld in een algemene maatregel van
bestuur en dat kost tijd. In het geval we tot een pilot zouden overgaan
hecht ik eraan dat dit zorgvuldig gebeurt. Het is daarom de vraag of het
realistisch is om al komend studiejaar een pilot te starten.
Ik wil serieus aan de slag gaan met het onderzoeken van het plan van de
heer Van Meenen. Daartoe zal ik op korte termijn het gesprek op verschillende niveaus voeren:
1. Met de initiatiefnemers (Universiteit Utrecht en Marnix Academie). Ik
zal hen daarbij ook wijzen op wat ze nu al kunnen doen (eerdergenoemde bi-diplomering). Ik nodig hen graag uit en verwacht dat zij bij
dat gesprek vertegenwoordigers van scholen die zich daadwerkelijk
aan het initiatief willen verbinden, zullen uitnodigen om ook aan het
gesprek deel te nemen. Het initiatief moet wat mij betreft immers
nadrukkelijk aansluiten op vragen en mogelijkheden van individuele
scholen.
2. Met VH, VSNU en PO-raad gezamenlijk. Dit in het licht van de
gezamenlijke visie op het opleiden van leraren die VH en VSNU
hebben toegezegd te zullen ontwikkelen en waar ik met belangstelling naar uitkijk. Daarbij komen onvermijdelijk vragen van doelmatigheid en kwaliteit aan de orde. Nieuwe plannen zullen uiteindelijk
tegen de achtergrond van de conclusies over zo’n samenhangende
visie moeten worden beoordeeld.
3. Met CDHO en NVAO over hun eventuele rol in een pilot- of experimenteerfase respectievelijk bij het trekken van conclusies naar
aanleiding van de gezamenlijke visie van VH en VSNU.
Naar aanleiding van deze gesprekken wil ik in het voorjaar van 2019 de
stand opmaken en zal ik uw Kamer daar verder over informeren.
Verruiming doelgroep studievoorschot
De heer Van Meenen heeft voorgesteld om de leeftijdsgrens van het
studievoorschot te verruimen. In reactie daarop heb ik in het overleg
gezegd dat er al een voorziening is voor mensen die na hun dertigste
willen lenen voor een opleiding; het levenlanglerenkrediet. Het klopt dat
de hoogte van wat men daar kan lenen gelijk is aan het collegegeld dat
men betaalt en dat onder het studievoorschot een hoger bedrag kan
worden geleend. De reden hiervoor is dat de doelgroep van het levenlanglerenkrediet vaak ook andere inkomsten heeft om in de kosten van
levensonderhoud te voorzien. Ik heb nog geen signalen dat de geboden
leenmogelijkheid van het levenlanglerenkrediet onvoldoende soelaas
biedt voor de doelgroep.
Het levenlanglerenkrediet is natuurlijk een relatief nieuw instrument. De
eerste evaluatie daarvan wordt op dit moment voorbereid en de resultaten verwacht ik voor de zomer van 2019. Met die evaluatie wil ik een
beeld krijgen van de eerste gebruikers: wat zijn hun motieven en
ervaringen, wat vinden zij van de voorwaarden? Zonder daarop te willen
vooruitlopen, vind ik het wel belangrijk dat niet onderschat wordt wat de
financiële consequenties van een dergelijke verruiming zouden zijn. Het is
een systeemaanpassing voor DUO waarvoor op dit moment geen
capaciteit is. Als er meer wordt geleend zijn er op langere termijn meer
kwijtscheldingskosten en neemt de staatsschuld toe als gevolg van het
hogere leenvolume. Ter indicatie, voor de intensiveringslijst voor de
afgelopen formatie is becijferd dat uitbreiding van de leenmogelijkheden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 334

3

voor de groep tot 40 jaar € 50 miljoen kwijtschelding zou kosten en de
staatsschuld met € 3 miljard zou doen toenemen. Alles overwegend wil ik
dus de eerste evaluatie van het levenlanglerenkrediet afwachten, maar
verwacht ik los daarvan dat ik noch op mijn begroting noch in de
uitvoering op korte termijn ruimte zie om deze verruiming mogelijk te
maken.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 334

4