Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 XIV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (XIV) en het
Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2019

Nr. 98

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 juli 2019
Boeren en tuinders staan aan de basis van de omslag naar kringlooplandbouw en een klimaatvriendelijke bedrijfsvoering. Die omslag vraagt
structurele en ingrijpende veranderingen in hun bedrijfsvoeringen. Ze
geven aan de veranderingen en vernieuwingen te willen doen, maar ook
dat ze die niet van het ene op het andere moment kunnen realiseren. Uit
recente gesprekken met boeren, tuinders, adviseurs en andere erfbetreders kwam naar voren dat de beschikbaarheid van actuele kennis en
innovaties noodzakelijk zijn om stappen te zetten. Waar nodig en mogelijk
wil ik hen hierbij ondersteunen. Vorig jaar heb ik uw Kamer reeds
geïnformeerd welke mogelijkheden hiervoor beschikbaar zijn (Kamerstuk
35 000 XIV, nr. 12).
Belangrijk is de vertaling van de nieuwe inzichten uit het onderzoek
richting ondernemers die hiermee ook aan de slag willen. Het systematisch samenbrengen, analyseren en praktisch toepasbaar maken van
beschikbare kennis kan beter. Nieuwe kennis stroomt naar mijn mening
nog onvoldoende snel door naar de praktijk van het boerenerf. Dit werkt
vertragend voor de adoptie van innovaties en daarmee voor de omslag.
Ook het onderling leren van goede voorbeelden en er zelf mee aan de slag
gaan kan sterker. Ik streef ernaar door gerichte aanvullende maatregelen
de kennisbenutting en het toepassen van innovaties te versnellen. In dat
kader werd ook de behoefte aan één op één bedrijfsadvisering veelvuldig
naar voren gebracht. Met deze brief informeer ik uw Kamer dan ook over
erfbetreders en adviesdiensten in het kader van het GLB zoals ik op
verzoek van lid De Groot heb toegezegd tijdens het AO van 15 mei jl.
(Kamerstuk 28 625, nr. 273)

kst-35000-XIV-98
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XIV, nr. 98

1

Landelijk kennisplatform kringlooplandbouw
Kennis en ervaring wordt opgedaan in talloze initiatieven in het land, zoals
in regionale proeftuinen, studiegroepen en praktijknetwerken. Maar ook in
het publiek-private onderzoek dat plaatsvindt rondom de missies met de
topsectoren.
Deze kennis moet meer doorwerken naar het boerenerf en daar zichtbaar
gaan leiden tot innovaties en vernieuwing.
Met de sectoren ben ik daarom in gesprek over het ontsluiten en actief
verspreiden en delen van deze kennis op één landelijk interactief digitaal
platform. Hiervoor zal het bestaande Groen Kennisnet1 worden vernieuwd
en doorontwikkeld waarbij de directe betrokkenheid van de kennisgebruikers en een bredere deelname van kennisaanbieders de belangrijkste
inspiratie zijn voor de vernieuwing. Ik heb daarbij aandacht voor al
goedlopende digitale initiatieven voor kennis- en innovatieverspreiding,
zoals de websites Verantwoorde veehouderij2, Kas als energiebron3,
Vistikhetmaar4, Netwerk platteland5 en Kennisnetwerk OBN6. Ik streef
ernaar bestaande initiatieven op een heldere manier met het Kennisplatform te verbinden. Dit geldt ook voor het Doe mee loket7, dat in het
kader van de uitvoering van de LNV-visie is geopend op het Rijksportaal
om vragen en initiatieven als voorbeelden en inspiratie te laten werken en
deze met elkaar te verbinden.
Ik vind het ook van groot belang dat de kennis uit de publiek-private
samenwerkingsprojecten en -programma’s (PPS) binnen de topsectoren
via het kennisplatform gemakkelijker en actief beschikbaar is. Ik maak
daarom afspraken met de topsectoren om de kennisuitwisseling te
intensiveren. In het nieuwe kennis- en innovatiecontract met de topsectoren wordt het streven vastgelegd om een substantieel deel van de
subsidies voor deze samenwerkingen te investeren in kennisdoorwerking
met boeren en tuinders. In elke PPS wordt kennisdoorwerking
opgenomen in de activiteiten. De doorwerking gaat verder dan de meer
gebruikelijke vormen zoals rapporten en lezingen. Te denken valt aan
demonstraties, open dagen, innovatiecirkels, vlogs en verwerken van
resultaten in (teelt)handleidingen. Kennis uit onderzoek en ervaringen uit
de praktijk komen hiermee meer geïntegreerd beschikbaar.
In het verlengde hiervan stel ik € 1 miljoen beschikbaar om het Groen
Kennisnet te ontwikkelen tot deze landelijke platformfunctie. Eind 2019 zal
het in samenwerking met de stakeholders opgestelde herontwerp gereed
zijn. Vanaf 2020 wil ik het Groen Kennisnet bij Wageningen Research met
€ 300.000,– per jaar versterken om de kennisdoorwerking te versnellen. Ik
lever deze financiële bijdrage onder de voorwaarde dat ook andere
stakeholders meedoen met een zelfde bijdrage. De afspraken hierover zal
ik in het Groen Pact vastleggen. De activiteiten richten zich zowel op
doorstroming van praktijkkennis van ondernemers zelf als van wetenschappelijke kennis naar boeren en tuinders en andere gebruikers.
Het kennisplatform wil ik ontwikkelen tot een inspiratiebron voor
kringlooplandbouw, klimaatvriendelijke bedrijfsvoering en andere
vraagstukken waar primaire ondernemers mee aan de slag willen. Niet
1

https://www.groenkennisnet.nl/nl/groenkennisnet.htm
https://www.verantwoordeveehouderij.nl/nl/Verantwoorde-Veehouderij-2.htm
3
https://www.kasalsenergiebron.nl/
4
https://vistikhetmaar.nl/
5
https://netwerkplatteland.nl/
6
https://www.natuurkennis.nl/
7
https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-landbouw-natuur-en-voedselkwaliteit/
omslag-naar-kringlooplandbouw/doe-mee-met-omslag-naar-kringlooplandbouw
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XIV, nr. 98

2

alleen voor deze ondernemers, maar ook voor onderzoeks- en onderwijsinstellingen, adviseurs en andere partijen die een rol spelen in de
realisatie van de omslag.
Ondersteuning door onafhankelijke bedrijfscoaches
Ondernemers geven aan dat ze moeite hebben om de enorme
hoeveelheid, vaak ingewikkelde, informatie te doorgronden en te vertalen
naar praktische en economisch haalbare handelingsperspectieven voor
het eigen bedrijf. Het is dan ook nodig dat deze ondernemers hierbij
desgewenst onafhankelijk worden geadviseerd. Die advisering kan
plaatsvinden in bestaande en nieuw op te zetten studiegroepen en
praktijknetwerken maar ook met één op één advisering door onafhankelijke «bedrijfscoaches».
Er zijn op dit moment allerlei typen agrarische bedrijfsadviseurs in
Nederland. Voor de benodigde omslag is integrale onafhankelijke
advisering (technisch, economisch, ecologisch, juridisch) gewenst.
Adviseurs zijn nu veelal verbonden aan een leverancier van producten of
diensten en daardoor niet volledig onafhankelijk. Ik ga in overleg met de
Vereniging Agrarische Bedrijfsadviseurs, Agrarische organisaties en
andere stakeholders over kwaliteit, erkenning en registratie van onafhankelijke «bedrijfscoaches». Het is belangrijk dat zowel het aantal onafhankelijke bedrijfscoaches als de kwaliteit van hun adviezen worden versterkt.
Adviseurs die zich willen registreren moeten hun vaardigheden
aantoonbaar maken. Met de registratie komen ze in aanmerking voor een
vergoeding van de diensten voor boeren en tuinders. Met de registratie
van bedrijfscoaches geef ik ook invulling aan het borgen van het
onafhankelijke bedrijfsadvies zoals dat nu in de voorstellen voor het
nieuwe GLB is opgenomen.
Studiegroepen en praktijknetwerken dragen van oudsher sterk bij aan het
uitwisselen en verspreiden van kennis en ervaringen. Binnen het huidige
POP3 zijn er maatregelen die dit ondersteunen. Een van de maatregelen
van POP3 is het zogenaamde Europees Innovatie Partnership (EIP). In dat
kader worden in Nederland inmiddels 160 innovatie projecten (Operational Groups) uitgevoerd, die bijdragen aan de omslag naar een
toekomst bestendige bedrijfsvoering. Boeren testen in deze projecten
samen met wetenschappers en adviseurs innovatieve praktijken,
technologieën, processen en producten. In overleg met de provincies ga ik
verkennen hoe er meer mogelijkheden kunnen komen voor openstelling
en kijkdagen om de innovaties op voorbeeldbedrijven, proeftuinen en
field labs te bezichtigen. Dit geldt ook voor een grotere rol van het
Regiebureau POP om bij te dragen aan het doorstromen van kennis
bijvoorbeeld door de deelnemers in de projecten met elkaar te verbinden.
Hiervoor bestaat bij ondernemers een grote behoefte. Boeren leren
immers het meeste van elkaar. Ook initiatieven vanuit de regiodeals, de
ontwerpwedstrijd Brood en Spelen en het IBP Vitaal Platteland wil ik
hierin meenemen.
Het is mijn intentie om het zowel voor deze groepen en netwerken alsook
voor de individuele boeren en tuinders makkelijker te maken om
hoogwaardige expertise op het erf te krijgen. Hiervoor ga ik dit jaar in
gesprek met de provincies en waterschappen om «bedrijfscoaches»
beschikbaar te stellen. Studiegroepen, praktijknetwerken en individuele
ondernemers moeten de bedrijfscoaches kunnen aanvragen. De coaches
dragen kennis over, adviseren over de haalbaarheid van vernieuwing en
mogelijkheden voor subsidies. De procedure voor het aanvragen van
coaches wil ik zo laagdrempelig mogelijk vormgeven. Vanuit POP3 zijn er
nu al mooie voorbeelden te zien waarbij coaches of adviseurs laagdrem-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XIV, nr. 98

3

pelig beschikbaar worden gemaakt zoals Landbouwportaal NoordHolland8 en Natuur Inclusieve Landbouw coaches9 van de provincie
Noord-Brabant. Deze pilots worden geëvalueerd, ook met het oog op het
vorm te geven NSP. Deze aanpak sluit ook aan bij het toekomstige GLB
waarin wordt voorzien in het versterken van de kennisinfrastructuur en
borgen van onafhankelijk bedrijfsadvies. Ik wil samen met provincies,
waterschappen en landbouworganisaties verkennen of we een aantal
pilots bedrijfsadvisering rond kringlooplandbouw eind 2019 kunnen
starten.
Actueel houden van kennis – masterclasses en groen onderwijs
Naast ondersteuning bij het inhuren van coaches zet ik voor het actueel
houden van kennis van ondernemers, bedrijfscoaches en andere
erfbetreders versterkt in op het organiseren van trainingen en masterclasses. Deze masterclasses worden dit jaar al georganiseerd vanuit het
nieuwe missiegedreven innovatiebeleid met inbreng van Wageningen
Research. Dit jaar starten er zo’n 20 masterclasses voor kringlooplandbouw en klimaatvriendelijke bedrijfsvoering. Deze masterclasses zijn
laagdrempelig toegankelijk en bieden plaats aan ruim 200 deelnemers.
Onderwijs is vanzelfsprekend een sleutelinstrument bij het laten
doorwerken van kennis en het verhogen van het kennisniveau. Begin dit
jaar is de tweede fase van het Groenpact gestart. Het pact gaat over het
vernieuwen van het onderwijs aansluitend bij de arbeidsmarkt, innovatie
op het boerenerf en aansluiten op maatschappelijke opgaven. Ik ben in
gesprek met NWO, de topsectoren en de groene scholen over samenwerking bij het ontwikkelen van praktijkkennis voor toekomstbestendige
bedrijfsvoering. Met de groene onderwijsinstellingen en de provincies
sloot ik recent al een Green Deal Natuurinclusieve Landbouw (Kamerstuk
29 697, nr. 61), die ertoe moet leiden dat dit thema een integraal
onderdeel gaat vormen van alle relevante groene opleidingen. Samen met
NWO-SIA investeer ik dit jaar tevens ruim € 8 miljoen in praktijkkennis
programma’s met de groene hogescholen gericht op Duurzaam Bodembeheer, Duurzame Plantaardige ketens, Duurzame Veehouderij en
Agrarische Bedrijfsovername. De doelstelling is jaarlijks programma’s te
laten starten gericht op de onderwerpen binnen de kringlooplandbouw.
Leren door experimenteren
Uit de gevoerde gesprekken komt verder naar voren dat de introductie
van innovatieve kringlooplandbouwconcepten in de praktijk vaak wordt
belemmerd door stapeling van bestaande regelgeving op deelaspecten
van de productie (zoals de mestwetgeving en de omgevingswet). Hier
komt nog bij de onzekerheid over terugverdienmogelijkheden en angst
voor nieuwe belemmerende regelgeving. Er bestaat daardoor een
duidelijke behoefte bij de boeren en tuinders aan ruimte om te kunnen
experimenteren waarbij men vraagt om niet zozeer te worden afgerekend
op middelvoorschriften maar vooral te kijken naar doelrealisatie.
In mijn Realisatieplan visie Landbouw, Natuur en Voedsel: Waardevol en
Verbonden (Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 76) heb ik mijn inzet hierop
uiteengezet. De gebieden met experimenteerruimte voor kringlooplandbouw die ik daar noem en specifiek wil ondersteunen zullen veel
kennis en ervaringen gaan opleveren. De opgedane kennis zal via het
kennisplatform voor iedereen beschikbaar komen. Om de kennisdoorwerking rondom deze experimenten te versnellen stel ik extra kring8
9

https://www.landbouwportaalnoordholland.nl
https://www.brabant.nl/dossiers/dossiers-op-thema/platteland/agrofood-in-brabant/versnellingtransitie-duurzame-veehouderij/ondersteunende-maatregelen/natuurinclusieve-landbouw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XIV, nr. 98

4

looplectoren aan. De ervaringen en opgedane kennis over gebiedsgerichte
implementatie van kringloopconcepten stroomt dan tevens direct door
naar het onderwijs. Tevens kan de lectoren aanvullend experimenten en
praktijkgericht onderzoek organiseren en hiervoor tools ontwikkelen.
Beter de weg vinden naar (subsidie)regelingen
Naast de kennis uit het onderzoek en de leerervaringen uit de praktijk zal
men via het kennisplatform de weg vinden naar de loketten van RVO.nl en
provincies voor subsidie- en investeringsregelingen. Hiermee wordt het
voor agrarische ondernemers makkelijker om passende ondersteuning te
vinden bij hun stappen richting kringlooplandbouw. In mijn brief van
30 oktober (Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 12) heb ik dit instrumentarium al
uitvoerig beschreven. Ik verken dit jaar de mogelijkheid om op het
kennisplatform deze doorverwijzing te maken voor openstellingen van de
betreffende Rijksregelingen en Provinciale regelingen, waaronder die van
het Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP3).
Ten aanzien van de belangrijkste regelingen streef ik naar meer stroomlijning van openstellingen en het beperken van administratieve lasten. Dit
speelt bijvoorbeeld bij de POP3-regelingen uitgevoerd door de provincies.
Ik wil met hen, ook met het oog op het vormgeven van het Nationaal
Strategisch Plan (NSP) voor het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouw
Beleid (GLB), samen verbetermogelijkheden verkennen en extra ondersteuning bieden aan boeren bij het indienen van voorstellen. Met het
regiebureau POP, provincies, RVO.nl en de topsectoren onderzoek ik ook
opties voor het verminderen van het aantal loketten en het vereenvoudigen van de procedures waardoor administratieve lasten bij deelname
aan de regelingen worden verminderd. Dit geldt ook voor mogelijkheden
van het voorfinancieren van subsidies, waarmee we voorkomen dat de
aanvragers uit eigen middelen betalingen voor andere deelnemers
moeten doen.
Tot slot
Boeren en tuinders zijn bereid tot het nemen van stappen richting
kringlooplandbouw en klimaatvriendelijke bedrijfsvoering. Daarvoor
hebben ze bruikbare actuele praktijkgerichte handelingsopties nodig. Met
de maatregelen die ik in deze brief voorstel ben ik van mening tegemoet
te komen aan de geuite behoeftes en daarmee een steun in de rug van
onze boeren en tuinders te bieden.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XIV, nr. 98

5