Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 1898

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 oktober 2014
Op 11 september jongstleden heeft uw Kamer Minister Schippers en mij
verzocht te reageren op het artikel «Golf van zelfmoordpogingen en
dreigende suïcides onder Armeense vluchtelingen» in de Volkskrant van
9 september jongstleden. Mede namens Minister Schippers kom ik met
deze brief aan uw verzoek tegemoet.
Het artikel in de Volkskrant schept een beeld dat het toelatings- en
terugkeerbeleid zou leiden tot een golf van zelfmoordpogingen en
dreigende suïcides bij Armeense vreemdelingen die onder behandeling
zijn van het psychotraumacentrum Zuid-Nederland. Eerder heeft
burgemeester Rombouts een brief met gelijke strekking aan Minister
Schippers en mij gestuurd.
In het artikel komt naar voren dat de behandelaars van deze vreemdelingen van mening zijn dat er gronden zijn om deze vreemdelingen verblijf
te gunnen. Daarnaast stellen zij dat de uitvoerende diensten in de
vreemdelingenketen, zoals de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND),
het Bureau Medische Advisering (BMA) en de Dienst Terugkeer en Vertrek
(DT&V), hun taken niet goed zouden vervullen.
Zoals ik ook aan burgemeester Rombouts heb bericht, herken ik mij in het
geheel niet in het beeld dat wordt neergezet. Ik ben dan ook niet
voornemens de uitzetting van Armeense vreemdelingen op te schorten.
De beoordeling van asielverzoeken en de beoordeling van de vraag of er
medische redenen zijn waardoor een vreemdeling niet kan terugkeren,
vindt zorgvuldig plaats. De feitelijke terugkeer van uitgeprocedeerde
vreemdelingen, met en zonder medische problematiek, is met voldoende
waarborgen omgeven. Dit licht ik hierna graag toe.
Asielzoekers uit Armenië kunnen – net als andere vreemdelingen die een
asielverzoek indienen – rekenen op een zorgvuldige behandeling van hun
asielverzoek. Bovendien bestaat er een goede rechtsbescherming. De

kst-19637-1898
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 19 637, nr. 1898

1

veiligheidssituatie in het land noopt niet tot bijzonder landenbeleid, zoals
dat wel het geval is voor landen als Syrië, Irak en Somalië. Evenmin zijn er
kwetsbare Armeense minderheden aangewezen. Uiteraard biedt
Nederland bescherming aan Armeense vreemdelingen die vervolging als
bedoeld in het Vluchtelingenverdrag in het land van herkomst aannemelijk maken.
Binnen de asielprocedure is aandacht voor medische problematiek.
Wanneer de IND van de zijde van behandelaren medische verklaringen
ontvangt, vraagt de dienst een medisch advies aan het BMA. Mede op
grond van het medisch advies oordeelt de IND of er gronden zijn om het
asielverzoek in te willigen of om uitstel van vertrek te verlenen. Ook kan
de IND aan het BMA vragen een uitspraak te doen over de vraag of de
vreemdeling – gelet op zijn gezondheidstoestand – in staat is om te reizen.
Hierbij moet wel worden aangetekend dat medische problematiek op
grond van jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens alleen onder uitzonderlijke omstandigheden tot inwilliging van het
asielverzoek kan leiden. Het gaat daarbij om vreemdelingen die lijden aan
een ziekte in een vergevorderd en direct levensbedreigend stadium
gerelateerd aan het ontbreken van medische voorzieningen en sociale
opvang bij terugkeer.
Voorts is het goed om te beseffen dat de verantwoordelijkheid van
Nederland voor de gezondheidszorg voor vreemdelingen in het
buitenland begrensd is. Nederland heeft een uitstekende gezondheidszorg
vergeleken met veel andere landen in de wereld. De Nederlandse
overheid kan het gat tussen onze kwaliteit en standaarden en die in
andere landen niet via het vreemdelingenbeleid dichten en moet dit ook
niet willen1.
Het beeld dat de IND en/of het BMA medische informatie van een
behandelend arts naast zich neer zou leggen, herken ik absoluut niet. De
medisch adviseur van het BMA neemt feitelijke medische gegevens over
de diagnostiek en de behandeling die een behandelend arts heeft
verstrekt op in zijn advies aan de IND. Waardeoordelen of andere niet te
objectiveren uitspraken van een behandelaar, over bijvoorbeeld de
gevolgen van terugkeer voor zijn patiënt, neemt de medisch adviseur niet
over. Een arts mag alleen medische verklaringen afgeven over mensen die
niet tevens zijn patiënt zijn2.
Het is niet aan de behandelend arts, maar aan de medisch adviseur van
het BMA om te beoordelen of de medische omstandigheden kunnen
leiden tot bijvoorbeeld een medische noodsituatie op korte termijn. Hierbij
zijn behalve de ernst van de aandoening ook de behandelmogelijkheden
in het land van herkomst relevant. Overigens kan en zal een BMA-arts
nooit een generiek oordeel vellen dat er in een land wel of geen sprake is
van een medische noodsituatie. De BMA-arts kan dat alleen per individu
beoordelen.
BMA-artsen nemen hun werk zeer serieus en bij twijfel over het feit of er
wel of niet binnen drie maanden een medische noodsituatie kan ontstaan,
is het voordeel van de twijfel voor de vreemdeling. Uit de jaarverslagen
van het BMA blijkt dat in 2011 en 2012 in respectievelijk 52 en 53 procent
van het totaal aantal adviezen is geconcludeerd dat er sprake was van een
medische noodsituatie op korte termijn.

1
2

Zie ook Kamerstuk 19 637, nr. 1764.
Dit is in lijn met de KNMG-richtlijnen inzake het omgaan met medische gegevens (2010).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 19 637, nr. 1898

2

Het BMA beoordeelt de vraag naar beschikbare behandelmogelijkheden in
de landen van herkomst los van factoren die van invloed zijn op de
feitelijke toegankelijkheid van de behandeling. Volgens staand vreemdelingenbeleid wegen die factoren niet mee in de medische procedures. Dit
punt is regelmatig onderwerp van discussie geweest in uw Kamer, maar
heeft niet tot verandering van dit beleid geleid3. In tegenstelling tot wat in
het Volkskrant-artikel staat, heb ik niet toegezegd te zullen onderzoeken
hoe andere West-Europese landen omgaan met het uitzetten van
getraumatiseerde asielzoekers. Wel heb ik aan uw Kamer toegezegd dit
jaar een internationaal-vergelijkend onderzoek te laten doen naar de wijze
waarop andere landen in hun beleid rekening houden met verschillende
dimensies van toegankelijkheid4. Op basis daarvan zal ik bezien of er
aanknopingspunten zijn om de toegang tot medische zorg in het land van
herkomst op een realistische manier mee te laten wegen in de besluitvorming over de toelating en terugkeer van vreemdelingen met medische
klachten. Ik verwacht uw Kamer begin 2015 nader te kunnen berichten
over de resultaten van dit onderzoek.
De medische zorg is voor iedereen die zich in Nederland bevindt goed. In
zijn algemeenheid geldt helaas dat niet elke suïcide is te voorkomen. Het
tijdig signaleren en onderkennen van suïcidaal gedrag is niet eenvoudig
en voor verbetering vatbaar. Met het oog op verbetering van de kennis en
het eerder signaleren van suïcidale uitingen, is een meerjarige Landelijke
agenda suïcidepreventie opgesteld door een groot aantal partijen. Deze
agenda is door de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bij brief
van 20 januari 20145 aangeboden aan uw Kamer. De toenmalig Minister
voor Immigratie, Integratie en Asiel is meer specifiek op deze problematiek ingegaan in een brief aan uw Kamer van 30 januari 20126.
De medewerkers in de vreemdelingenketen spannen zich maximaal in om
de Vreemdelingenwet zorgvuldig uit te voeren en daarbij de menselijke
maat te hanteren. Het is aan de orde van de dag dat asielzoekers dreigen
met suïcide in het kader van hun toelatingsaanvraag of in het kader van
hun op handen zijnde terugkeer. Deze dreiging kan nooit een zelfstandige
grond voor verblijf zijn. Het vraagt wel zorgvuldige behandeling door de
medewerkers van de vreemdelingenketen. Hierbij is het van belang om te
beseffen dat geen enkel land of medisch zorgstelsel in staat is elke suïcide
te voorkomen, ondanks alle inzet van alle betrokken professionals.
Ik vind het niet correct dat in het artikel een vergelijking wordt gemaakt
tussen de omstandigheden die mede hebben geleid tot het overlijden van
de heer Dolmatov en de situatie van de Armeense vreemdelingen. De
heer Dolmatov heeft de laatste dagen van zijn leven, achteraf bezien ten
onrechte, verbleven in een politiecel en in vreemdelingenbewaring.
Daardoor verbleef hij permanent onder toezicht en directe verantwoordelijkheid van de overheid. Maar ook hier geldt dat geen enkel medisch
zorgstelsel in staat is om in alle gevallen een suïcide te voorkomen. In het
geval van de Armeense vreemdelingen waarover sprake is in het artikel
en in de brief van burgemeester Rombouts, is van vrijheidsontneming
geen sprake.
Zoals in het artikel in de Volkskrant terecht wordt gesteld gaat het om een
groep Armeense vreemdelingen van wie de asielaanvraag is afgewezen
en daarom Nederland moet verlaten. Vreemdelingen kunnen dit
3

Kamerstuk 19 637, nrs. 1398 en 1764.
De toezegging is gedaan in het Algemeen Overleg van 28 mei 2014 over de medische zorg voor
vreemdelingen, Kamerstuk 19 637, nr. 1870.
5
Kamerstuk 32 793, nr. 113.
6
Kamerstuk 19 637, nr. 1490.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 19 637, nr. 1898

3

zelfstandig doen. Ook kunnen zij bij hun terugkeer door diverse organisaties, waaronder de DT&V en de Internationale Organisatie voor Migratie
(IOM), worden ondersteund.
Ter bevordering van zelfstandig vertrek heeft de DT&V de recent
opgerichte stichting CAON gevraagd een informatief gesprek te voeren
met een aantal Armenen om uit te leggen wat de stichting in Nederland of
Armenië voor hen kan betekenen. CAON is een onafhankelijke stichting en
kan de vreemdeling die terugkeert naar Armenië behulpzaam zijn. CAON
kan mogelijk hulp bieden op juridisch vlak bij het oprichten van een eigen
bedrijf, bij het verkrijgen van geboorteaktes en apostilledocumenten (in
het geval dat de kinderen in Nederland zijn geboren) en Armeense taalles
geven aan kinderen en ouders.
De DT&V heeft aan een aantal vreemdelingen een uitnodiging gezonden
voor een informatief gesprek met CAON. De stichting kon dat niet zelf
doen, omdat zij niet over de gegevens van de vreemdelingen beschikte.
Van de vreemdelingen die hebben aangegeven een gesprek met CAON te
willen voeren, heeft de DT&V de naam van de vreemdeling aan de
stichting verstrekt. CAON heeft geen toegang gekregen tot enige andere
informatie over de vreemdeling.
Overigens is een gesprek met CAON vrijblijvend en heeft het niet
verschijnen geen vreemdelingrechtelijke consequenties voor de vreemdeling. De bewering dat de brief zou hebben geleid tot meer suïcidedreigingen, lijkt dan ook uit de lucht te zijn gegrepen.
De vreemdelingenketen heeft bijzondere aandacht voor vreemdelingen
met medische klachten die Nederland moeten verlaten. In een medisch
advies kan het BMA voorwaarden stellen aan de terugkeer. Hierbij valt te
denken aan het meegeven van medicijnen voor een bepaalde periode.
Ook kan het gaan om een oordeel over de vraag of de vreemdeling per
vliegtuig kan reizen of over de vraag of de vreemdeling tijdens de vlucht
medische begeleiding nodig heeft. Daarnaast kan het BMA bijvoorbeeld
voorschrijven dat de vreemdeling bij aankomst moet worden overgedragen aan een arts of aan een kliniek in het land van herkomst.
De DT&V is verantwoordelijk voor het vervullen van de reisvoorwaarden
die het BMA stelt aan de terugkeer van de vreemdeling. Indien het niet
mogelijk is om de voorwaarden te vervullen, vindt terugkeer niet plaats.
De vreemdeling krijgt in dat geval rechtmatig verblijf en recht op opvang.
En als er sprake is van gewijzigde omstandigheden in de situatie van de
vreemdeling kan de IND aan het BMA verzoeken een nieuw medisch
advies uit te brengen.
De DT&V is regelmatig in overleg met de Armeense autoriteiten zowel
hier te lande als in Armenië zelf over de zorgvuldige terugkeer van
vreemdelingen met de Armeense nationaliteit. Ook wordt in gezamenlijkheid bekeken hoe vreemdelingen met medische problemen
opgevangen dienen te worden.
Vreemdelingen die willen terugkeren naar het land van herkomst kunnen
ook door het IOM worden ondersteund. Deze organisatie biedt vreemdelingen met medische klachten specifieke ondersteuning, maar heeft ook
programma’s voor andere vormen van herintegratieondersteuning. Ook
bieden verschillende Non-gouvernementele organisaties (Ngo’s) in
Nederland deze vorm van ondersteuning.
Voor vrijwillige terugkeer zijn er nog diverse initiatieven van Ngo’s die
kunnen ondersteunen bij duurzame terugkeer. Op www.infoterugkeer.nl
kunt u meer informatie hierover vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 19 637, nr. 1898

4

Asielzoekers uit Armenië hebben meer dan gemiddeld medische klachten.
Daarom wordt er ook in EU-verband geïnvesteerd in de herintegratie van
vreemdelingen die terugkeren naar Armenië. In het kader van Targeted
Initiative for Armenia (TIA), een EU-gefinancierd project, zijn er
verscheidene herintegratieprojecten ontwikkeld voor vreemdelingen die
naar Armenië terugkeren, inclusief medische begeleiding. Hiervoor is een
speciaal verwijsmechanisme opgezet. Het TIA is een Europees project dat
onderdeel uitmaakt van het Mobiliteitspartnerschap dat tussen de EU en
Armenië is gesloten.
Het Referral Centre for Reintegration dat onderdeel uitmaakt van TIA,
biedt de vreemdelingen die terugkeren onder meer:
– ontwikkeling van een persoonlijk herintegratieplan,
– maatschappelijk-juridische advisering,
– ondersteuning bij het ontwikkelen van een businessplan en het
opzetten van een eigen bedrijf,
– ondersteuning bij het organiseren van opleiding en training,
– doorverwijzing naar medische zorg en het faciliteren van de toegang
daartoe,
– Armeense taaltraining voor zowel kinderen als volwassenen.
Verder heeft de EU afspraken gemaakt met Armenië over de terugname
van Armenen die geen rechtmatig verblijf (meer) hebben in de EU. Deze
afspraken zijn vastgelegd in de EU-terug- en overnameovereenkomst die
op 1 januari 2014 in werking is getreden. De afspraken leiden ertoe dat de
identificatieprocedures bij terugkeer doeltreffender en sneller verlopen en
een veilige overdracht van vreemdelingen borgen.
Aanvullend heeft de DT&V aparte afspraken gemaakt met de Armeense
State Migration Service over herintegratieondersteuning. Voor vreemdelingen die terugkeren uit Nederland is een apart budget opgenomen voor
verdere medische zorg. De ondersteuning uit dit budget staat los van
eventuele ondersteuning uit het budget voor sociaal-maatschappelijke
herintegratie.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 19 637, nr. 1898

5