Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 400 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2013

Nr. 170

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 21 november 2013
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister en Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap d.d. 12 juli 2013 en het bijbehorende rapport
inzake de Schoolkostenmonitor vo en mbo, meting 2012–2013 (Kamerstuk
33 400 VIII, nr. 160). Bij brief van 20 november 2013 hebben de Minister en
Staatssecretaris deze beantwoord. Vragen en antwoorden zijn hierna
afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Zinkstok

kst-33400-VIII-170
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 400 VIII, nr. 170

1

Inhoud
I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties

2

1. Algemeen
2. Vrijwillig karakter vrijwillige bijdrage
3. Hoogte schoolkosten
4. Toekomstige ontwikkeling schoolkosten
5. Medezeggenschap en ouderbetrokkenheid
6. Misstanden

2
2
3
3
4
4

Reactie van de Minister en Staatssecretaris

5

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de «Schoolkostenmonitor vo1 en mbo2. Meting 2012–2013». Dit onderzoek geeft een
beeld van de kosten die ouders en studenten gemiddeld maken voor het
volgen van een opleiding. Deze leden hebben naar aanleiding van dit
onderzoek een aantal vragen en opmerkingen aan de Minister en de
Staatssecretaris.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de «Schoolkostenmonitor vo en mbo» en de beleidsreactie van de
Staatssecretaris daarop. Zij hebben enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris en het bijgevoegde rapport. Deze leden zijn altijd
bijzonder kritisch geweest op de manier waarop schoolkosten aan ouders
werden berekend. Met name met het fenomeen «vrijwillige bijdrage»
vraagt om oplettendheid. Dit rapport biedt naar mening van deze leden
geen enkele aanleiding om die kritische houding te verlaten. Daarom
hebben zij een aantal vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de monitor en
de reactie van het kabinet daarop. Zij hebben hierover enkele vragen.
2. Vrijwillig karakter vrijwillige bijdrage
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd of het voor ouders wel
duidelijk is dat er een onderscheid bestaat tussen vrijwillige en niet-vrijwillige kosten in het voortgezet onderwijs. Een aantal jaar geleden is hier
veel over te doen geweest in het primair onderwijs, toen bleek dat veel
scholen onjuiste of helemaal geen informatie over de vrijwilligheid van
deze bijdrage aan ouders verschaften. Pas toen de Inspectie van het
Onderwijs hier bovenop ging zitten kwam er meer duidelijkheid. Kan de
Staatssecretaris aangeven in hoeverre ouders daadwerkelijk weten dat de
vrijwillige bijdrage vrijwillig is? En als zij dit niet weten, wat is het kabinet
dan voornemens om hier aan te doen, zo willen deze leden weten.
De leden van de PvdA-fractie hebben in het verleden met de motie-Çelik/
Biskop3 erop aangedrongen dat de regering de scholen voor basis-,
voortgezet en beroepsonderwijs nogmaals nadrukkelijk zou wijzen op het
onverplichte karakter van de vrijwillige ouderbijdragen en de Inspectie
1

vo: voortgezet onderwijs.
mbo: middelbaar beroepsonderwijs.
3
Kamerstuk 33 000 VIII, nr. 73.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 400 VIII, nr. 170

2

van het Onderwijs alert te laten reageren op elk signaal dat een school de
vrijwillige bijdrage een verplicht karakter heeft gegeven. Kan de Staatssecretaris specificeren tot welke acties van de inspectie dit heeft geleid, zo
vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie zijn ongelukkig met het feit dat de vrijwillige
ouderbijdrage de grootste kostenpost blijkt te zijn in het praktijkonderwijs
en in de brugklas. Zij zijn benieuwd of, hoe en wanneer de Staatssecretaris ouders wederom gaat wijzen op het vrijwillige karakter van de
vrijwillige ouderbijdrage.
3. Hoogte schoolkosten
De leden van de VVD-fractie lezen dat uit de mbo-monitor naar voren
komt dat kosten voor boeken en andere studiematerialen dalen. Toch
ontvangen deze leden signalen dat studenten dure studiematerialen
moeten kopen die zij vervolgens niet of nauwelijks gebruiken. Ook
ontvangen deze leden signalen dat ouders soms honderden euro’s
moeten betalen voor excursies en bedrijfsbezoeken, die echter vervolgens
niet plaatsvinden. De leden van deze fractie vinden dit zeer onwenselijk.
Ontvangt de Minister deze signalen ook? Zo ja, wat doet het kabinet met
deze signalen, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie vinden het een goede ontwikkeling dat de
schoolkosten over de brede linie, zowel in het vo als in het mbo, sinds de
laatste meting zijn afgenomen. Zij vragen wat de reden is dat de schoolkosten over de hele linie daalden. Ongelukkig zijn deze leden daarentegen
met het feit dat de vrijwillige ouderbijdrage de grootste kostenpost blijkt
te zijn in het praktijkonderwijs en in de brugklas. In het licht hiervan
vinden zij het opmerkelijk dat er wel een maximum aan de schoolkosten
wordt gesteld, maar niet aan de vrijwillige ouderbijdrage. Ook vrezen deze
leden dat sommige scholen het deel van de kosten dat niet binnen de
gemaximeerde schoolkosten gaat vallen, gaan overhevelen naar de
vrijwillige ouderbijdrage. Hoe wil de Staatssecretaris met deze situatie
omgaan?
De genoemde leden zijn blij met het feit dat de schoolkosten geen groot
stempel drukken op de schoolkeuze. Toch zijn zij niet blind voor de
afschrikwekkende werking die sommige scholen lijken te willen bewerkstelligen door schoolkosten of vrijwillige ouderbijdrage erg hoog te
maken. Deze leden vragen de Staatssecretaris hier waakzaam op te zijn.
Deze leden delen niet het uitgangspunt van de Staatssecretaris dat een
eigen bijdrage van € 424 per kind redelijk is. Zij zijn namelijk van mening
dat de overheid primair verantwoordelijk is voor het onderwijs en de
bijbehorende hulpmiddelen. Dat veel scholen bij extra schoolactiviteiten
een financiële tegemoetkoming of een ander alternatief bieden aan
minder draagkrachtige ouders, is volgende deze leden begrijpelijk en
sociaal, maar dat zou niet nodig moeten zijn. Bijdragen die zo hoog zijn
dat dit überhaupt nodig is, vinden deze leden onwenselijk.
De leden van de CDA-fractie vinden het bevredigend om te lezen dat de
schoolkosten zijn gedaald ten opzichte van de vorige meting. Wel lezen zij
met verbazing dat de vrijwillige ouderbijdragen zijn gestegen. Wat is de
reden hiervoor? Is het waar dat de verplichte en de vrijwillige ouderbijdragen communicerende vaten zijn, zo vragen zij.
4. Toekomstige ontwikkeling schoolkosten
De leden van de SP-fractie vrezen grote veranderingen in de schoolkosten
en ouderbijdrage wanneer de gratis schoolboeken verdwijnen. Heeft de
Staatssecretaris hier bepaalde verwachtingen van? Hoe is de Staatssecre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 400 VIII, nr. 170

3

taris van plan om te gaan met de te verwachten nieuwe situatie, zo willen
deze leden weten.
De leden van de CDA-fractie zien graag een overzicht tegemoet van de
manier waarop schoolkosten zich gaan ontwikkelen door de plannen van
het kabinet om de gratis schoolboeken af te schaffen. Gaarne zien deze
leden ook een kostenoverzicht van alle maatregelen van dit kabinet voor
ouders met schoolgaande kinderen.
Voorts vragen deze leden zich af hoe de kostendekking vanuit de WTOS4
eruitziet als ouders de schoolboeken weer moeten betalen. Blijven de
genoemde percentages onveranderd?
Is het kabinet bereid de kosten voor de schoolboeken te monitoren, zodat
scholen niet meer met de creditcard van de ouders in de hand boeken
aanschaffen en zich onvoldoende om de kosten bekommeren, zo vragen
deze leden.
5. Medezeggenschap en ouderbetrokkenheid
De leden van de VVD-fractie merken op dat het in het vo en in het mbo
aan schoolbestuurders en medezeggenschap is om correct invulling te
geven aan de vrijwillige schoolkosten. In hoeverre zijn de medezeggenschapsraden toegerust op deze taak? In het mbo zijn centrale studentenraden al een behoorlijke tijd verplicht. De genoemde leden willen graag
weten of alle mbo-instellingen inmiddels een dergelijk orgaan voor
studenten hebben ingericht en of deze ook goed functioneren. Ook als het
gaat om ongebruikte schoolmaterialen zouden juist de inspraakorganen
voor leerlingen en studenten een grote rol kunnen spelen. In hoeverre
gebeurt dat op dit moment, zo vragen deze leden.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat de schoolkosten die
ouders moeten maken voor hun schoolgaande kinderen in de hand
moeten worden gehouden, omdat het vaak gaat om keuzes die onderwijsinstellingen maken op rekening van de ouders die daarbij worden
geconfronteerd met vormen van gedwongen winkelnering. Kan de
Staatssecretaris nader toelichten in hoeverre de schoolkosten leiden tot
geschillen tussen de ouder- en/of deelnemersgeleding van de medezeggenschapsraad en de schoolbesturen? Wijst de mate waarin zulke
geschillen voorkomen op voldoende ouderbetrokkenheid op dit punt? Of
schort het op dit punt wellicht aan voldoende informatie aan de
medezeggenschapsraden, zo willen deze leden weten.
De leden van de SP-fractie zijn warm voorstander van grote ouderbetrokkenheid, zeker in tijden waarin we allemaal moeten participeren. Dit laat
volgens deze leden echter onverlet dat het van belang is dat er duidelijke
regels zijn omtrent schoolkosten en ouderbijdragen en dat scholen in
geen geval excessieve bedragen zouden moeten vragen. Volgens deze
leden is een combinatie van heldere regels en goed georganiseerde
medezeggenschap cruciaal.
6. Misstanden
De leden van de VVD-fractie wijzen op het «Zwartboek Schoolkosten
mbo» dat de Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB) vorig jaar aan
de Tweede Kamer heeft uitgereikt. Met dit Zwartboek toonde de JOB aan
dat mbo-instellingen op grote schaal de regels met betrekking tot
schoolkosten overtraden. Zo brachten zij steevast kosten in rekening die
zij helemaal niet mochten verhalen op studenten, of maakten zij van de
vrijwillige bijdrage een verplichte kostenpost. De genoemde leden
4

WTOS: Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 400 VIII, nr. 170

4

ontvangen signalen dat deze praktijken nog steeds aan de gang zijn. De
JOB heeft hier recent ook aandacht voor gevraagd in een publicatie in
dagblad Spits.5 Deze leden zijn ontstemd over het feit dat ondanks de vele
toezeggingen van het kabinet deze problemen nog steeds aan de orde
zijn. Dit beschadigt keer op keer het imago van het beroepsonderwijs in
Nederland en vermindert de aantrekkelijkheid voor studenten om voor
deze studies te kiezen terwijl we deze vakmensen zo broodnodig hebben.
Ontvangt het kabinet deze signalen ook? Zo ja, welke stappen worden er
gezet om een einde te maken aan deze praktijken, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over mbo-instellingen waar
mogelijk onjuist wordt omgesprongen met de ouderbijdrage, bijvoorbeeld
doordat er incassoprocedures in gang worden gezet voor het incasseren
van vrijwillige ouderbijdragen of doordat ouderbijdragen worden
gevraagd voor zaken waarvoor die bijdrage niet bedoeld is. Kan de
Staatssecretaris aangeven hoe hij met dergelijke gevallen om wil gaan, zo
willen deze leden weten.
II Reactie van de Minister en Staatssecretaris
1. Algemeen
Met belangstelling hebben wij kennisgenomen van het verslag van het
schriftelijk overleg over de Schoolkostenmonitor 2013.6 Wij zijn de leden
van de verschillende fracties erkentelijk voor hun inbreng. In deze brief
gaan wij in op de vragen in het verslag, daarbij houden wij de volgorde
van de vraagstelling aan.
De Schoolkostenmonitor 2013 heeft laten zien dat in zowel het vo als het
mbo over de gehele linie de schoolkosten zijn gedaald. De formele
waarborgen die gecreëerd zijn ten behoeve van de medezeggenschapsraden blijken goed te functioneren. Het kabinet ziet dan ook geen
aanleiding het beleid aan te scherpen. Het kabinet hecht zeer aan een
transparante informatievoorziening van de medezeggenschapsraden en
ouders. Dit beleid wordt gecontinueerd.
Op 11 oktober jl. heeft het kabinet een akkoord gesloten met D66, CU en
SGP. Daarin is de maatregel uit het regeerakkoord omtrent het afschaffen
van de gratis schoolboeken teruggedraaid. Scholen blijven een bedrag
voor lesmateriaal in de lumpsum ontvangen. Dit betekent dat een aantal
vragen in deze brief een ander perspectief heeft gekregen. De vragen over
het kabinetsbeleid voor ouders met schoolgaande kinderen houden nu
geen verband meer met de Schoolkostenmonitor en zijn beantwoord in
het debat over het begrotingsakkoord 2014 van 16 oktober jl. Ook de
vraag betreffende de compensatie voor de kosten van lesmateriaal vanuit
de WTOS is door het gesloten akkoord niet meer aan de orde.
2. Vrijwillige karakter vrijwillige ouderbijdrage
De leden van de VVD-fractie vragen of kan worden aangegeven in
hoeverre ouders daadwerkelijk weten dat de vrijwillige ouderbijdrage
vrijwillig is.
Het kabinet heeft geen signalen ontvangen waaruit blijkt dat de huidige
procedures niet worden nageleefd. Dit is ook door de Inspectie van het
Onderwijs na onderzoek vastgesteld.7 De school is verplicht het vrijwillige
karakter van de vrijwillige ouderbijdrage te communiceren naar ouders in
5

«Spooknota’s op mbo», Spits van 4 september 2013.
Kamerstuk 33 400, nr. 160.
7
Kamerstuk 31 289, nr. 141.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 400 VIII, nr. 170

5

zowel de schoolgids als het schoolplan. Daarnaast zijn de medezeggenschapsraden, die instemming moeten verlenen op de vaststelling van de
vrijwillige ouderbijdrage, op de hoogte van het vrijwillige karakter van de
vrijwillige ouderbijdrage en dragen dat ook actief uit.
De vraag van zowel de leden van de SP-fractie als de leden van de
VVD-fractie of, hoe en wanneer ouders wederom op het vrijwillige
karakter van de vrijwillige ouderbijdrage worden gewezen, kunnen wij
positief beantwoorden. Het kabinet is voornemens de brochure «Uw
bijdrage aan de schoolkosten» die voor de medezeggenschapsraden is
bedoeld, te actualiseren en breed te verspreiden. Daarnaast zal er naast
bovenstaande brochure ook een uittreksel voor ouders beschikbaar
komen, waarin kort wordt uiteengezet wat hun rechten en plichten zijn
rondom schoolkosten.
De leden van de PvdA hebben destijds met de motie-Çelik/Biskop8 erop
aangedrongen de inspectie alert te laten reageren op elk signaal waaruit
blijkt dat een school de vrijwillige bijdrage een verplicht karakter heeft
gegeven en vragen of nader gespecificeerd kan worden tot welke acties
van de Inspectie dit heeft geleid.
In oktober 2012 is een handhavingsonderzoek van de Inspectie aan uw
Kamer aangeboden waarin onderzocht is in hoeverre scholen zich aan de
regels omtrent de vrijwillige ouderbijdrage houden.9 Bij hercontrole
voldeed 100% van de onderzochte scholen aan de wet. Een aanscherping
van het beleid is dan ook niet aan de orde. Het onderwerp vrijwillige
ouderbijdrage heeft mijn permanente aandacht. In de mbo-sector wordt
sinds september 2012 bij alle reguliere onderzoeken van de Inspectie
nadrukkelijk naar schoolkosten gekeken. Ook vindt onderzoek plaats door
de Inspectie naar aanleiding van ontvangen signalen en geïnventariseerde
risico’s. Signalen op dit gebied worden serieus behandeld; de Inspectie
doet bij een signaal altijd nader onderzoek. Op dit moment loopt een zeer
beperkt aantal (her)onderzoeken naar schoolkosten bij mbo-instellingen.
3. Hoogte schoolkosten
De leden van de VVD-fractie lezen dat, uit de mbo-monitor naar voren
komt dat kosten voor boeken en andere studiematerialen dalen. Toch
ontvangen deze leden signalen dat studenten dure studiematerialen
moeten kopen die zij vervolgens niet of nauwelijks gebruiken. Ook
ontvangen deze leden signalen dat ouders soms honderden euro’s
moeten betalen voor excursies en bedrijfsbezoeken, die vervolgens echter
niet plaatsvinden. De leden van deze fractie vinden dit zeer onwenselijk.
De leden van de VVD-fractie vragen of het kabinet deze signalen ook
ontvangt en wat de regering met deze signalen doet.
Ook wij hebben deze signalen vanuit het mbo ontvangen. Deze signalen
betreffen niet alleen de vrijwillige bijdrage maar soms ook het in rekening
brengen van onderwijsbenodigdheden waarvoor de instelling verantwoordelijk is. De ambtsvoorganger van de Minister heeft middels een brief, van
11 mei 2012, aan de mbo-instellingen aangegeven wat de kaders van de
wet zijn met betrekking tot schoolkosten, waarbinnen de instelling moet
handelen. Ook de Tweede Kamer is hierover geïnformeerd per brief van
15 mei 2012.10 Uitgangspunt is dat de instelling dient te voorzien in een
basisuitrusting die nodig is om de student tot een diploma op te leiden,
zoals machines, gereedschappen, gebruiksmaterialen zoals hout, metaal,
enkele computers voorzien van de benodigde software-licenties of de
schoolpas. In de brief aan de instellingen is een niet-limitatieve lijst met
8

Kamerstuk 33 000 VIII, nr. 73.
Kamerstuk 31 289, nr. 141.
10
Kamerstuk 31 524, nr. 134.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 400 VIII, nr. 170

6

voorbeelden genoemd. Er zijn evenwel ook onderwijsbenodigdheden
waarin de instelling niet hoeft te voorzien, maar waarvan de instelling het
redelijk acht dat de student hierover beschikt en er zelf verantwoordelijkheid voor draagt. Dit zijn met name onderwijsbenodigdheden die de
student nodig heeft om de lessen voor te bereiden, bijvoorbeeld een
agenda, rekenmachine, een laptop als deze de schoolboeken volledig
vervangt, en zaken die afhankelijk zijn van persoonlijke kenmerken zoals
werkkleding en – schoenen. De instelling dient sober te zijn bij het
voorschrijven van dit soort onderwijsbenodigdheden waarbij ook geen
sprake mag zijn van verplichte winkelnering. De instelling dient op heldere
wijze, voorafgaand aan de inschrijving, informatie te verschaffen over de
vrijwillige bijdrage en kenbaar te maken over welke onderwijsbenodigdheden de student dient te beschikken, zodat deze een inschatting kan
maken van de bijkomende kosten. Daarnaast heeft JOB een voorlichtingsbrochure gemaakt voor de mbo-studenten en ouders. Met de uitleg die is
weergegeven in de brief van de ambtsvoorganger van de Minister van
11 mei 2012 en intensivering van het inspectieonderzoek wil de Minister
misstanden aanpakken en voorkomen. De Inspectie heeft het beeld dat de
maatregelen in de mbo-sector hebben geleid tot instellingsbreed
(verbeterd) beleid. Wij beschouwen het studiejaar 2012–2013 evenwel als
een overgangsjaar dat instellingen kunnen gebruiken om het schoolkostenbeleid aan te passen, mede omdat de brief van 11 mei 2012 eerst is
verzonden nadat het schoolkostenbeleid voor de meeste instellingen al
was vastgesteld. De Inspectie houdt rekening met deze context, maar als
aan de wettelijke eisen niet wordt voldaan, eist zij herstelmaatregelen.
Wij zijn met de SP-fractie eens dat het een goede ontwikkeling is dat de
schoolkosten over de brede linie, zowel in het vo als in het mbo, sinds de
laatste meting zijn afgenomen. Zij vragen wat de reden is dat de schoolkosten over de hele linie zijn gedaald.
De posten eenmalige uitgave, gereedschappen en materialen, ICT en voor
een deel ook extra activiteiten laten over de hele linie een (forse) daling in
de kosten zien. De daling op die posten is groter dan de stijging van de
vrijwillige ouderbijdrage, wat resulteert in een daling van de totale
schoolkosten voor ouders. Wat betreft de mbo-sector was de belangrijkste
daling toe te schrijven aan de post schoolboeken. Bovendien waren er bij
deze meting beduidend meer respondenten in de beroepsbegeleidende
leerweg (bbl). Uit de Schoolkostenmonitor komt naar voren dat deze
groep studenten, die veelal lagere kosten ervaren, bij de vorige meting
wellicht in mindere mate vertegenwoordigd was.
De leden van de SP-fractie vrezen dat scholen in het vo die meer dan
€ 300,– willen uitgeven aan lesmateriaal dit gaan overhevelen naar de
vrijwillige ouderbijdrage, op het moment dat ouders verplicht worden de
kosten voor het lesmateriaal te betalen, en vragen hoe de regering
hiermee wil omgaan.
Deze zorg delen wij niet. Door het afgesloten begrotingsakkoord 2014
verandert er niets aan de huidige wetgeving wat betreft de financiering
voor lesmateriaal in het vo. Scholen bekostigen uit de lumpsum de
aanschaf van lesmateriaal, waarbij zij vrij zijn in welk percentage van de
lumpsum zij daarvoor beschikbaar stellen. Wel blijven wij, in het kader
van toekomstgericht onderwijs, graag het debat over innovatief leermiddelenbeleid met u en de scholen voeren.
De leden van de SP-fractie vragen voorts of de regering waakzaam wil zijn
op signalen waaruit blijkt dat de hoogte van de schoolkosten of vrijwillige
ouderbijdrage de schoolkeuze beïnvloedt.
Het is onwenselijk dat ouders beïnvloed worden in hun schoolkeuze
primair vanwege de schoolkosten. Door middel van de schoolkostenmonitor wordt dit in de gaten gehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 400 VIII, nr. 170

7

De leden van de CDA-fractie vragen wat de reden is van de gestegen
vrijwillige ouderbijdrage.
De stijging in het vo komt voornamelijk doordat een aantal posten die in
het verleden vaak apart in rekening werden gebracht bij ouders, nu door
scholen verwerkt zijn in de vrijwillige ouderbijdrage. Daarnaast worden de
laatste jaren meer buitenlandreizen georganiseerd. Die kosten zijn fors,
maar zijn over het algemeen eenmalig. In de mbo-sector is over de hele
linie een lichte stijging ten opzichte van de vorige meting te zien in de
orde van grootte van € 10–15. De Inspectie ziet er scherp op toe dat niet
de wettelijke grenzen worden overschreden. De vrijwillige bijdrage moet
alleen voor extra faciliteiten gelden en daarmee een vrijwillige keuze zijn.
Verder vragen de leden van de CDA-fractie of het waar is dat de verplichte
en de vrijwillige ouderbijdragen van school communicerende vaten zijn.
Er is geen sprake van communicerende vaten, aangezien zowel de doelen
van, als de plichten rondom de posten verschillen. Enerzijds zijn de kosten
voor materialen en gereedschappen. Rekeningen die ouders voor deze
kosten ontvangen, hoeven niet te worden betaald, maar wanneer een
ouder de school niet betaalt voor het gebruik, dient hij/zij zelf voor het
materiaal te zorgen. Leraren mogen in dit kader materialen voorschrijven,
zoals een rekenmachine of atlas. Examentrainingen en examenbundels
vallen overigens onder materialen die scholen kosteloos aan leerlingen
dienen te verstrekken. Anderzijds is er ook een post overige schoolkosten,
zoals voor excursies en andere activiteiten. Ook een bijdrage hieraan is
vrijwillig, maar wanneer ouders deze niet betalen, is de school verplicht
een kosteloos alternatief aan te bieden aan de desbetreffende leerling.
4. Toekomstige ontwikkeling schoolkosten
De leden van de SP-fractie vrezen grote veranderingen in de schoolkosten
en ouderbijdrage wanneer de gratis schoolboeken verdwijnen en vragen
of de regering hier bepaalde verwachtingen van heeft en vraagt tevens
hoe de regering van plan is om te gaan met de te verwachten nieuwe
situatie.
Omdat het afschaffen van de Wet Gratis Schoolboeken is teruggedraaid,
verwachten wij geen grote stijging meer in de schoolkosten in het
voortgezet onderwijs. De Schoolkostenmonitor heeft met de daling van de
totale schoolkosten laten zien dat scholen en medezeggenschapsraden
hun verantwoordelijkheid aankunnen. Wij hebben er dan ook alle
vertrouwen in dat de scholen en medezeggenschapsraden de ingezette
kwaliteitsslag met betrekking tot het leermiddelenbeleid zullen voortzetten
en ook de komende jaren hun verantwoordelijkheid blijven nemen.
De leden van de CDA-fractie vragen of zij een overzicht kunnen ontvangen
van de manier waarop schoolkosten zich gaan ontwikkelen door de
plannen van het kabinet om de gratis schoolboeken af te schaffen.
Een overzicht van toekomstige kosten is niet beschikbaar, temeer omdat
scholen, met instemming van de medezeggenschapsraden, vrij zijn in het
vaststellen van de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage. Ook is er met
het behoud van de gratis schoolboeken geen aanleiding meer om enorme
stijgingen van de schoolkosten te verwachten.
De leden van de CDA-fractie vragen ook of het kabinet bereid is de kosten
voor schoolboeken te monitoren om uitwassen te voorkomen.
Gezien het besluit de gratis schoolboeken te handhaven, is een monitor
voor de kosten voor schoolboeken om uitwassen te voorkomen niet meer
aan de orde. Het kostenbesparende element uit de Wet Gratis Schoolboeken blijft bestaan en is ook effectief. Om zicht te blijven houden op de
schoolkosten voor ouders en leerlingen, blijven wij de schoolkostenmonitor wel uitvoeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 400 VIII, nr. 170

8

5. Medezeggenschap en ouderbetrokkenheid
De leden van de VVD-fractie merken op dat het in het vo en in het mbo
aan schoolbestuurders en medezeggenschap is om correct invulling te
geven aan de vrijwillige schoolkosten. De leden vragen in hoeverre de
medezeggenschapsraden toegerust zijn op deze taak.
Gezien de daling van de totale schoolkosten, zoals in de Schoolkostenmonitor 2013 te zien is, blijkt dat de medezeggenschapsraden na informatievoorziening voldoende in positie zijn om op correcte wijze invulling te
geven aan de vrijwillige schoolkosten. De oudergeledingen binnen de
medezeggenschapsraden weten de medezeggenschapsondersteuning van
de sectororganisaties te vinden.
De leden van de PvdA-fractie vragen of nader kan worden toegelicht in
hoeverre de schoolkosten leiden tot geschillen tussen de ouder- en/of
leerlinggeleding van de medezeggenschapsraad en de schoolbesturen en
of de mate waarin zulke geschillen voorkomen wijst op voldoende
ouderbetrokkenheid op dit punt, of dat het op dit punt wellicht schort aan
voldoende informatie aan de medezeggenschapsraden.
Geschillen worden niet gemonitord en het kabinet kan u dan ook niet
informeren over eventuele oorzaken ervan. Het kabinet vat deze vraag op
als een signaal dat informatievoorziening uitermate belangrijk is en wij
delen de mening dat de oudergeledingen binnen de medezeggenschapsraden stevig in het beleid moeten zitten. Het kabinet hecht zeer aan
een goede samenwerking tussen de medezeggenschapsraden en
schoolbesturen en verneemt graag signalen over geschillen.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten of alle mbo-instellingen
inmiddels een orgaan voor studenten hebben ingericht en vragen of deze
ook goed functioneren. Er zijn niet alleen centrale studentenraden, maar
bij de grote instellingen worden veelal ook deelraden ingesteld. Studentenraden bevinden zich echter nog in de prille ontwikkelingsfase. Wij
hebben samen met JOB geïnvesteerd in trainingen, instrumenten ter
ondersteuning en een campagne. Ook dit jaar wordt met JOB een
tweejarenplan opgesteld om de studentenraden verder te ondersteunen
en te professionaliseren. Een aandachtspunt daarbij is dat studenten in
een studentenraad vaak wisselen en dat maakt het moeilijk om continuïteit in kennis en ervaring voor de studentenraad te behouden.
6. Misstanden
De leden van de VVD-fractie wijzen op het «Zwartboek Schoolkosten
mbo» dat JOB vorig jaar aan de Tweede Kamer heeft uitgereikt. Met dit
Zwartboek toonde JOB aan dat mbo-instellingen op grote schaal de regels
met betrekking tot schoolkosten overtraden. Zo brachten zij steevast
kosten in rekening die zij helemaal niet mochten verhalen op studenten, of
maakten zij van de vrijwillige bijdrage een verplichte kostenpost. De leden
van de VVD-fractie willen weten of het kabinet deze signalen ook
ontvangt? En zo ja, welke stappen er gezet worden om een einde te
maken aan deze praktijken.
Ook wij hebben eerder signalen over misstanden vanuit het mbo
ontvangen. Daarom zijn er een aantal maatregelen getroffen in 2012.
Allereerst heeft de Inspectie, naar aanleiding van het «Zwartboek
Schoolkosten mbo», een onderzoek en heronderzoek uitgevoerd bij de in
het Zwartboek genoemde 13 instellingen. Na heronderzoek is er één
instelling waarbij de schoolkosten nog niet voldoende op orde zijn.
Hiernaar vindt in schooljaar 2013–2014 wederom een heronderzoek plaats.
Daarnaast zijn er andere maatregelen genomen zoals een nadere uitleg
van de wet t.a.v. dit onderwerp. Daarvoor verwijzen wij naar het antwoord
onder het derde kopje «Hoogte schoolkosten». Het kabinet vindt het van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 400 VIII, nr. 170

9

belang dat het bevoegd gezag met de studentenraden het gesprek voert
over het schoolkostenbeleid. Het bevoegd gezag is verantwoordelijk om
dit beleid binnen de contouren van de wetgeving vorm te geven. De
studentenraden doen er goed aan om eventuele misstanden te signaleren
en te bespreken met het bevoegd gezag. Met JOB is afgesproken dat
nieuwe signalen van mogelijke misstanden worden doorgeleid naar de
Inspectie. De Inspectie neemt dan, waar nodig, contact op met de
mbo-instelling en doet eventueel verder onderzoek. Wij voeren regelmatig
gesprekken met JOB over de ontwikkelingen m.b.t. de schoolkosten. Op
dit moment is een subsidie in voorbereiding voor het versterken van de
medezeggenschap, ook specifiek op het gebied van schoolkosten, én
verkennen we of uitbreiding van de wettelijke bevoegdheden van de
studentenraden ten aanzien van het schoolkostenbeleid nodig is.
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over mbo-instellingen waar
mogelijk onjuist wordt omgesprongen met de ouderbijdrage.
Wij hebben de Inspectie verzocht scherp erop toe te zien dat op een juiste
manier omgegaan wordt met de vrijwillige bijdragen. Bij elk onderzoek in
het kader van de staat van de instelling wordt naar schoolkostenbeleid
gekeken en bij signalen van onjuist beleid doet de Inspectie nader
onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 400 VIII, nr. 170

10