Voortgangsrapportage

Plan van aanpak ‘Beheersing Chroom-6’

Ministerie van Defensie
Mei 2021
Voortgangsrapportage Plan van aanpak Chroom-6

Introductie
Bij het aanbieden van het defensiebrede plan van aanpak ‘Beheersing
chroom-6’ aan de Tweede Kamer op 4 december 2018 (35 000 X,
nr. 70) is toegezegd twee keer per jaar de voortgang te rapporteren
en publiceren op defensie.nl. De maatregelen uit genoemd plan
zijn bijna allemaal gerealiseerd of zijn opgenomen in de reguliere
bedrijfsvoering en daarom is dit de laatste voortgangsrapportage
(mei 2021). Twee maatregelen, te weten het aanpassen van de
spuitcabines bij de Koninklijke Luchtmacht en de nieuwbouw voor
de onderhoudsfaciliteiten van de Koninklijke Landmacht, worden de
komende periode gerealiseerd. De voortgang hiervan wordt beschreven
in het Defensie Projecten Overzicht. Het beheerst werken met chroom-6
is inmiddels een onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering, van
aanschaf en inkoop tot onderhoudswerk en opleidingen.
Defensie werkt aan het zo veel als mogelijk terug dringen van de
blootstelling aan carcinogene, mutagene en reprotoxische stoffen,
waaronder chroom-6. Daarvoor spannen we ons in om deze stoffen
te vervangen waar dit mogelijk en toegestaan is. Waar dit nog niet
mogelijk is werken we veilig door diverse maatregelen als afzuiging,
hygiëne op de werkplek, voorlichting, toezicht en persoonlijke
bescherming. Defensie streeft naar “stofvrij werken” en zal daar de
komende jaren verder op in zetten.
In de rapportage zijn de maatregelen geordend in vier hoofdthema’s:

1.

Voorkomen instroom chroom-6 en zoeken naar alternatieven. Denk
hierbij bijvoorbeeld aan het gebruik van chroomarme verfsystemen op
luchtvaartuigen.

2.

Randvoorwaarden om veilig te kunnen werken. Denk hierbij
bijvoorbeeld aan de verbetering van spuitcabines en gereedschappen,
maar ook van informatiesystemen.

3.

Inzicht in toepassing en beheersing. Denk hierbij aan het uitvoeren
van metingen en risicobeoordelingen, indien werkzaamheden worden
uitgevoerd waarbij (mogelijk) chroom-6 kan vrijkomen.

4.

Verbeteren van het veilig werken. Hierbij gaat het om de maatregelen
die bijdragen aan de veilige taakuitvoering zelf, zoals regelgeving en
voorlichting.
De nummering van de maatregelen is gelijk aan de nummering in het
Plan van aanpak ‘Beheersing Chroom-6’ bij Defensie. Hierin is behalve
de maatregelen ook meer over de context en het beoogde effect te
vinden. De maatregelen zijn blauw gekleurd als ze zijn gerealiseerd,
groen als ze op schema liggen en ze zijn oranje gekleurd als de
maatregelen nog om aandacht vragen.

2

Voortgangsrapportage Plan van aanpak Chroom-6

S-T-O-P

S

T

O
P
De maatregelen zijn ontwikkeld volgens de arbeidshygiënische strategie zoals bedoeld
in de Arbowetgeving. Kort samengevat gaat het om ‘S-T-O-P’: eerst wordt gekeken of
Substitutie van de stoffen mogelijk is. De volgende stap is om te bezien welke Technische
maatregelen mogelijk zijn of welke Organisatorische maatregelen kunnen worden
genomen om de blootstelling zo laag als mogelijk te laten zijn. Als laatste stap kunnen
Persoonlijke beschermingsmiddelen worden ingezet om het personeel te beschermen. Deze
aanpak moet leiden tot het bereiken van de lange termijn ambitie van stofvrij werken.

Voortgangsrapportage Plan van aanpak Chroom-6

3

Gerealiseerd |

Vraagt aandacht |

Op schema

1. Voorkomen instroom chroom-6 en zoeken
		 naar alternatieven
Onderstaande maatregelen zijn gericht op de aanpak van de bron. Het gaat hierbij om het voorkomen van nieuwe instroom
van chroom-6 houdend materieel of chroom-6 houdende stoffen, maar ook om het zo veel mogelijk vervangen van bestaande
toepassingen door een veilig alternatief. Chroomarme verfsystemen op luchtvaartuigen is daarvan een voorbeeld.

Maatregel
Maatregel 1: Leg vast in werkwijzen en
implementeer dat projectleiders – in geval
van noodzaak – een onderbouwde ontheffing
aanvragen voor het toepassen van chroom-6 en
dat de aanvraag en het besluit wordt vastgelegd
in en register.

Maatregel 2: Geef de wapensysteemmanager
F-35 opdracht om, in nauwe samenwerking
met de Koninklijke Luchtmacht (KLu), actief
en blijvend de ontwikkelingen te volgen,
verbeteringen te initiëren om bloostellingen door
de gebruiker(s) te reduceren en minimaal jaarlijks
te rapporteren over de uitkomsten.

Gereed Voortgang en toelichting

31-12
2018

01-11
2018

Maatregel 3: Maak een overzicht van de
huidige situatie met betrekking tot chroom-6 in
luchtvaartsystemen en in luchtvaart gerelateerde
gronduitrusting.

31-12
2019

Maatregel 4a: Maak een overzicht van de huidige
vervangingsmogelijkheden met betrekking
tot chroom-6 in luchtvaartsystemen en in
luchtvaart gerelateerde gronduitrusting, in de
vorm van businesscases en een planning, voor
besluitvorming in het Veiligheidscomité Defensie.
Maatregel 4b: Maak een concreet en uitvoerbaar
plan met betrekking tot initiatieven voor
verdere reductie van gebruik van chroom-6 in
luchtvaartsystemen en in luchtvaart gerelateerde
gronduitrusting en regel periodieke updates
hiervan in.
Maatregel 5: Laat artikel- en systeemmanagers
onderzoeken en vastleggen welk materieel
chroom-6 bevat op basis van beschikbare
documentatie en risico-inschatting.

Maatregel 8: Verbeter de procedure zodat
aanwijzingen van de wapensysteemmanager(s)
en de normsteller gevaarlijke stoffen sneller
leiden tot een aanpassing van de inkoop- en
distributieketen (bestelling, bevoorrading,
inname, blokkeren) met betrekking tot chroom-6
houdende stoffen.

4

Voortgangsrapportage Plan van aanpak Chroom-6

De (Europese) wet- en regelgeving maakt het mogelijk dat chroom-6 wordt toegepast
(REACH). Zie ook de brief van de minister voor Medische Zorg en Sport van 21 juni
2019 (Kamerstukken 35 000 XVI en 35 000 XV, nr. 130). In de inkoopprocedures van
Defensie is als eis opgenomen dat geen chroom-6 wordt toegepast of, indien dit
echt noodzakelijk is, dat dit wordt gemeld volgens REACH. Als de toepassing volgens
de leverancier essentieel is voor de betrouwbare werking van het (wapen)systeem,
dan moet de projectleider hiervoor een ontheffing aanvragen. Defensie besluit hier
vervolgens expliciet over aan de hand van een afwegingskader.
De directeur van de Defensie Materieel Organisatie (DMO) heeft deze opdracht
gegeven aan de wapensysteemmanager F-35. Het F-35-programma voert een actief
beleid om de toepassing van chroom 6 in het F-35 Air System te minimaliseren en
te elimineren. Lockheed Martin (LM) voert een aantal duurzaamheidstesten uit om
chroom houdende producten te vervangen door chroomvrije producten, waaronder
touch-up primers, die naar verwachting de komende jaren beschikbaar zijn.
De maatregelen 3 en 4 zijn aan elkaar verbonden, waarbij de inventarisatie
van de luchtvaartuigen zelf prioriteit had vanwege de werkzaamheden met
chroom-6. Het overzicht van de huidige situatie voor luchtvaartsystemen
(maatregel 3) is opgesteld in samenwerking met fabrikanten en met ondersteuning
van het NLR (zie Kamerstuk 35 000 X, nr. 70 uit dec. 2018). Op basis van de
vervangingsmogelijkheden (maatregel 4a) is in april 2019 het plan vastgesteld voor
het aanpassen van de verfsystemen voor de verdere reductie van chroom houdende
verf (maatregel 4b). Dit plan wordt uitgevoerd waarbij nauw wordt samengewerkt
met het NLR, de fabrikanten van luchtvaartuigen en van verfsystemen. Zie ook het
overzicht van chroom-6 in luchtvaartsystemen in de brief aan de Tweede Kamer van
17 november 2020 over de stand van zaken van chroom-6 bij Defensie (Kamerstuk
35 570 X, Nr. 66).
Voor de luchtvaart gerelateerde gronduitrusting is eerder gemeld dat dit om ca.
13.000 artikelen gaat. Dit was het totale aantal artikelen. Er zijn ruim 400 types
artikelen waaraan onderhoud wordt uitgevoerd. Van deze type zijn er nu 278 getest
en in 82 daarvan is chroom-6 aanwezig. De overige types worden de komende
periode getest in geval van onderhoud. Per type artikel wordt beoordeeld hoe om
te gaan met de uitrusting. Vervanging gebeurt in relatie tot levenscyclus, maar bij
onderhoudswerkzaamheden worden in ieder geval de juiste veiligheidsmaatregelen
genomen zodat risico van blootstelling wordt gemitigeerd.
Zie voortgang en toelichting maatregel 3.

01-03
2019
Zie voortgang en toelichting maatregel 3.

01-03
2019

01-12
2019

De inventarisatie van de aanwezigheid van chroom-6 in de (A- en B-wapen)systemen
voor land en zee is inmiddels gereed. Voor de grote hoeveelheid C-systemen
en middelen is deze inventarisatie uitgevoerd, maar in praktijk bleek dat de
documentatie niet altijd betrouwbaar is. Daarom is gekozen voor een andere aanpak:
voorafgaand aan een bewerking van materieel wordt per (deel)systeem een risicoinschatting uitgevoerd (bijvoorbeeld met behulp van documentatie of test). Op basis
hiervan worden de juiste veiligheidsmaatregelen genomen, vindt registratie plaats en
worden vervolgstappen bepaald.

01-03
2019

De interne procedure bij de DMO is verbeterd en de bedrijfsvoering is aangepast. Dit
zorgt voor een snellere vervanging van gevaarlijke stoffen door alternatieve stoffen
op de werkvloer. Tegelijk onderzoekt DMO structureel en systematisch of CMRstoffen kunnen worden vervangen door minder gevaarlijke stoffen. De prioriteit ligt
bij de meest gevaarlijke bedrijfsstoffen (“CM1”). Van de ruim 600 bedrijfsstoffen zijn
er inmiddels 214 vervangen of uitgefaseerd, voor 73 stoffen is nog geen kwalitatief
voldoende alternatief beschikbaar. Het zoeken naar alternatieve stoffen is als
reguliere taak geborgd en wordt als continu proces voortgezet.

Gerealiseerd |

Vraagt aandacht |

Op schema

2. Randvoorwaarden voor veilig werken
Onderstaande maatregelen zijn gericht op het verbeteren van de randvoorwaarden om veilig te kunnen werken.
Denk daarbij aan spuitcabines, betere installaties en gereedschappen, maar ook aan informatiesystemen voor
het beter en makkelijker kunnen raadplegen van informatie over gevaarlijke stoffen.

Maatregel
Maatregel 11: Stel een projectvoorstel op
dat uiterlijk 2020 leidt tot realisatie van een
koppeling tussen de database gevaarlijke stoffen,
de uitkomsten van de risico-inventarisatie &
evaluatie (RI&E), blootstellingsbeoordelingen en
de blootstellingsregistratie.

Gereed Voortgang en toelichting
01-05
2019

Maatregel 12: Vervang de niet-geschikte
spuitcabines van de Koninklijke Luchtmacht (KLu)
op vliegbasis Volkel (VKL), Eindhoven (EHV), de
Kooy en Leeuwarden (LW) door voorzieningen die
geschikt zijn om veilig met chroom-6 te werken.

2020

De uiteindelijke applicatie is op 1 april 2021 opgeleverd met de meest essentiële
functionaliteiten en de gefaseerde invoering is gestart. In een geautomatiseerd
systeem zijn de database gevaarlijke stoffen en de blootstellingsbeoordelingen
gekoppeld. Daarin wordt vastgelegd welke stoffen worden gebruikt, wat de
blootstellingsbeoordeling is en welke verbeteringen mogelijk zijn. Ook wordt
hiermee de blootstellingsregistratie geregeld. In de loop van 2021 volgen de verdere
functionaliteiten.
Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) is vergevorderd in de aanbesteding met twee firma’s
voor vervanging op de Vliegbases Leeuwarden, De Kooy en Volkel. Vliegbasis
Eindhoven wordt i.v.m. specifieke werkzaamheden binnen het project nader
beschouwd. Beide firma’s hebben de aanbestedingsperiode gebruikt om de installatie
te ontwerpen in overleg met het Rijksvastgoedbedrijf. Het streven is dat medio 2021
de opdracht wordt gegund zodat in 2022 de spuitcabines worden vervangen, met
uitzondering van Eindhoven. Daar kan afhankelijk van de nadere beschouwing later
dan 2022 worden opgeleverd.
Tot de nieuwe spuitcabines beschikbaar zijn, blijven de huidige door de KLu
gehanteerde mitigerende maatregelen gehandhaafd. Dit betekent dat het personeel
veilig kan blijven werken, maar dat de bedrijfsvoering niet optimaal is ingericht.

Maatregel 13: Voer een onderzoek uit in
samenwerking met de Defensie Materieel
Organisatie (DMO) naar de inzet van spuitrobots
om mens en spuitproces te scheiden en
rapporteer hierover.

Maatregel 14: Leg met betrokkenheid van
de gebruikers een beproefde werkwijze vast
voor het doorlopend beoordelen en zo nodig
vervangen van de gereedschappen voor
werkzaamheden met chroom-6 zodat deze
voldoen aan de stand der techniek.
Maatregel 15: Vervang de voorbewerkingsruimte
bij de Afdeling Techniek van de Koninklijke
Landmacht (KL) zodat deze voldoet aan de stand
der techniek voor hoog- en laag energetische
werkzaamheden.

2022

01-05
2019

Zowel voor het spuiten, als voor het verwijderen van chroom houdende verf zoekt
Defensie in samenwerking met de industrie naar andersoortige toepassingen,
technieken en afzuigingen. Het RVB heeft een studie gedaan en werkbezoeken
afgelegd bij andere nationale en internationale organisaties en daarover een
rapportage aangeleverd aan Defensie. Deze wordt momenteel beoordeeld. Waar
mogelijk wordt robotisering toegepast en/of andere voorzieningen aangebracht om
mens en stof zo veel mogelijk te (kunnen gaan) scheiden.
De assortimentsmanager beoordeelt in samenwerking met de gebruikers
gereedschappen en de technische ontwikkelingen. Commandanten kunnen op basis
van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E)/nadere inventarisatie gevaarlijke
stoffen (NIGS) de behoeftes initiëren voor gereedschappen die voldoen aan de
stand-der-techniek.

De nieuwbouw van de onderhoudsfaciliteiten van de Afdeling Techniek (Technology
Center Land, TCL) en daarmee ook van de voorbewerkingsruimte wordt momenteel
(vanwege voorbereid. Daartoe wordt ook gekeken naar andere, minder stof veroorzakende
nieuwbouw technieken voor oppervlaktebehandeling. Door interim aanpassingen aan de
centrale afzuiginstallatie van de huidige faciliteiten en veiligheidsinstructies kan er
wordt
realisatie veilig worden gewerkt conform het Chroom-6 protocol. Het gewenste niveau van
veiligheid volgens de laatste stand der techniek zal worden bereikt door nieuwbouw,
op zijn
waartoe inmiddels is besloten. Planning is dat eerste faciliteiten van de nieuwbouw
vroegst
in 2023 worden opgeleverd. De voortgang van het project TCL wordt via het Defensie
2023)
Projectenoverzicht gerapporteerd.

2021

Voor industriële, specialistische reiniging zijn raamcontracten afgesloten en budgetten

Maatregel 19: Inventariseer de werkplaatsen
waar industriële reiniging nodig is, neem de
periodieke reiniging op in jaarplanning en
begroting en laat de reiniging uitvoeren.

eind 2019 gereserveerd. Initiële en periodieke reiniging van de werkplaatsen vindt plaats en is
(2020) onderdeel van jaarlijkse planningen.

Maatregel 21: Realiseer een structurele
informatievoorzieningsoplossing (IV-oplossing)
voor de blootstellingsregistratie.

eind 2020 ingevoerd. Daarmee wordt ook de blootstellingsregistratie geborgd in het

Maatregel 26: Leg vast in de afstotings-/
bruikleenprocedure dat een risico-inventarisatie
voor chroom-6 (en kankerverwekkende,
mutagene en reprotoxische stoffen – CMRstoffen – in het algemeen) een verplichte stap
is zoals bedoeld in de HDBV Aanwijzing 018
‘Inkopen en aanbesteden’.

De applicatie (zie maatregel 11) is opgeleverd en wordt momenteel gefaseerd
personeelssysteem.

01-12
2018

Deze procedure is bedoeld om te voorkomen dat chroom houdend materieel – zeker
wanneer mag worden verwacht dat daaraan bewerkingen gaan worden uitgevoerd –
wordt afgestoten of in bruikleen gegeven (bijvoorbeeld aan opleidingscentra
of musea) zonder dat de afnemer daarvan op de hoogte is. Deze procedure is
opgenomen in de regelgeving en wordt inmiddels toegepast.

Voortgangsrapportage Plan van aanpak Chroom-6

5

Gerealiseerd |

Vraagt aandacht |

Op schema

3. Inzicht in toepassing en beheersing
Onder dit thema vallen maatregelen om beter inzicht te krijgen waar chroom-6 is toegepast. Maar ook de maatregelen die leiden tot het
uitvoeren van metingen en risicobeoordelingen, indien werkzaamheden worden uitgevoerd waarbij (mogelijk) chroom-6 kan vrijkomen.
Met deze informatie kan Defensie beleid en bescherming evalueren om verder te verbeteren.

Maatregel

Gereed Voortgang en toelichting

Maatregel 6: Realiseer een interim mogelijkheid
voor het eenduidig vastleggen in SAP van de
aanwezigheid van chroom-6 op materieel,
bedoeld om daarna SAP te gaan vullen zodat
informatie voor gebruikers inzichtelijk wordt.

Voor het vastleggen van de aanwezigheid van chroom-6 in materieel op basis
van maatregelen 4 en 5 en van het gebruik van de detectiepen, zijn aanpassingen
doorgevoerd op de Environmental Health & Safety (EHS)-module van SAP. Deze
module is eerder ingevoerd voor de beheersing van munitie (Munitie Warehouse
Managementsysteem - WMS klasse 5). Deze EHS-module faciliteert het omgaan
met gevaarlijke stoffen waaronder munitie – een explosieve stof – maar ook andere
gevaarlijke stoffen.

01-12
2018

In december 2018 is gestart met het gebruik van deze EHS-module voor de registratie
van chroom-6 in materieel. Op basis van ervaring en inzicht bij de chroom-6
registratie loopt hiervoor nu een verbetertraject om een efficiënter en effectiever
gebruik van deze EHS-module mogelijk te maken.
Voor het structurelere en systematische gebruik van IT voor de hele keten van
gevaarlijke stoffen (van aanschaf tot afstoting) en de vastgelegde informatie zijn
grotere aanpassingen in de bedrijfsvoering en IT-systemen noodzakelijk. Dit is een
meerjarig traject, waarbij moet worden aangesloten bij defensiebrede vervanging SAP
door S4/HANA.

Maatregel 7: Organiseer een
voorlichtingscampagne over het vastleggen
van de aanwezigheid van chroom-6 (m.b.v. de
detectorpen) in SAP en over het raadplegen van
SAP bij de werkvoorbereiding.

Maatregel 9: Zorg voor een werkwijze waardoor
legitieme aanvragen voor dienstverlening op
het gebied van chroom-6 (met name preventief
medisch onderzoek – PMO – en metingen) met
urgentie worden behandeld.
Maatregel 23: Neem het uitvoeren van
periodieke metingen op in de bedrijfsvoering
(jaarplanning) en de periodieke aanvraag
dienstverlening door het CEAG.
Maatregel 24: Ontwikkel in samenwerking met
de defensieonderdelen een centraal overzicht
van blootstellingen en meetgegevens, beheer dit
overzicht en geef op basis daarvan beleidsmatige
adviezen aan de Directie Veiligheid.

6

Voortgangsrapportage Plan van aanpak Chroom-6

01-12
2018

De voorlichting en communicatie over het vastleggen van de resultaten in SAP is
uitgevoerd. Duidelijk is geworden dat de functionaliteit in SAP nog niet voldoende
toepasbaar is op de werkvloer, waardoor het gebruik ervan achter blijft bij de
verwachting. Vaak wordt de informatie vastgelegd in andere bestanden. Het vooraf
nagaan van de (mogelijke) aanwezigheid van chroom-6 is inmiddels volledig
ingeburgerd. Bovendien is men alert op de onverwachte aanwezigheid van chroom-6
en wordt in voorkomend geval op de juiste wijze gehandeld.

01-10
2019

Deze maatregel geldt voor het Coördinatiecentrum Expertise en
Arbeidsomstandigheden en Gezondheid (CEAG, interne arbodienst) om de schaarse
capaciteit zo effectief en efficiënt mogelijk in te zetten. Inmiddels heeft het CEAG
haar werkwijze voor de projectcoördinatie aangepast en worden aanvragen van
commandanten met betrekking tot chroom-6 sneller behandeld. Zie ook maatregel
22.

31-12
2019

Voor chroom-6-blootstellingen is dit gerealiseerd waarbij het CEAG als interne
Arbodienst een regierol vervult en overzicht heeft. Als onderdeel van de totale
inventarisatie en blootstellingsbeoordelingen van gevaarlijke stoffen zijn en worden
ook voor andere stoffen de periodieke metingen opgenomen in de jaarplanning.

31-12
2020

Deze maatregel ligt in het verlengde van maatregel 23 en geldt voor het CEAG, als de
interne arbodienst van Defensie, die de metingen uitvoert. Daardoor ontstaat steeds
meer inzicht in de blootstellingsniveaus voor bepaalde functies en functiegroepen en
in de effectiviteit van de maatregelen. De meetgegevens zijn ook gebruikt voor het
opstellen van een beheersregime bij andere overheidsinstanties. Dit inzicht maakt het
mogelijk te leren en te verbeteren, zowel op eenheidsniveau als defensiebreed. Het
CEAG beziet de (on)mogelijkheden om op basis van de meetgegevens uit het overzicht
een onderbouwing op te stellen om de bestaande veiligheidsmaatregelen om te
zetten naar zogenoemde veilige werkwijzen volgens de eisen van de Inspectie van het
ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (I-SZW).

Gerealiseerd |

Vraagt aandacht |

Op schema

4. Verbeteren van het veilig werken
Voor de veilige taakuitvoering moet duidelijkheid bestaan over de risico’s van het werk en over de veiligheidsmaatregelen. Goede regelgeving,
voorlichting en (bij)scholing met onder andere e-learnings zijn daarvoor een goede aanvulling op de vaktechnische opleidingen. Preventief medisch onderzoek en audits helpen personeel en leidinggevenden om inzicht te krijgen in het veilig werken en in mogelijke verbeteringen.

Maatregel

Gereed Voortgang en toelichting

Maatregel 10: Maak een concreet en uitvoerbaar
plan zodat eind 2020 de nadere inventarisatie
gevaarlijke stoffen voor CMR-stoffen gereed is,
afgestemd op het defensiebrede project Nadere
Inventarisatie Gevaarlijke Stoffen onder regie van
CEAG.

01-11
2018

De maatregel zelf (een plan maken) is gerealiseerd en de defensieonderdelen voeren
de nadere inventarisatie gevaarlijke stoffen (NIGS) uit. De NIGS is een omvangrijk en
langjarig traject vanwege de vele soorten stoffen die worden gebruikt en die kunnen
vrijkomen bij het onderhoud van materieel. Het actueel houden van de NIGS vergt
blijvend aandacht, enerzijds door de grote variatie aan stoffen en bewerkingen
en anderzijds door complexiteit bij beoordelen combinatie-blootstellingen per
functiegroep. Daartoe is extra capaciteit beschikbaar gesteld en zijn cursussen en
opleidingen verworven om veiligheidskundigen in dit vakgebied te scholen. De
uitvoering van de NIGS is door de beperkingen vanwege COVID-19 vertraagd. Zo
werden te beoordelen werkzaamheden niet of minder uitgevoerd en het meten
zelf was geen vitale activiteit. Gevolgd wordt of en bij welke eenheden vertraging
ontstaat.
Door I-SZW zijn inspecties uitgevoerd bij de drie onderhoudsbedrijven voor zee-,
land- en luchtsystemen. Uit de tussentijdse terugkoppeling van I-SZW blijkt dat goede
voortgang is geboekt op de NIGS.

01-03
2019

Deze maatregel heeft primair betrekking op de vormen van lassen waarbij chroom-6
als onderdeel van de lasrook kan vrijkomen. Hiervoor is de RI&E uitgevoerd en
worden - waar nodig – maatregelen genomen. Denk bijvoorbeeld aan betere
afzuiging en ruimteventilatie om te zorgen voor een zo laag mogelijke hoeveelheid
lasrook. De bestaande maatregelen voldoen om de blootstelling lasrook onder de
grenswaarden te houden. Met het recent vaststellen van de defensiebrede regelgeving
over de risicobeheersing door lasrook zal ook een actualisatie van de voorzieningen
worden uitgevoerd. Als onderdeel van de NIGS (zie maatregel 10) worden ook de
risicobeoordelingen van de lasprocessen waarbij geen chroom-6 vrijkomt uitgevoerd.

01-05
2019

Op 5 september 2019 is de regelgeving voor het veilig lassen formeel vastgesteld in
de vorm van een defensiebrede aanwijzing HDBV21b en is de implementatie gestart.
Uiteraard hebben de eenheden waar wordt gelast ook nu al werkinstructies om
veilig te kunnen lassen. Deze defensiebrede regelgeving geeft aanwijzingen om tot
verbetering en borging te komen en wordt gebruikt als toetsingskader bij de (risico)
beoordeling van het lassen.

01-05
2019

De KLu heeft deze e-learning module gerealiseerd. De e-learning is niet alleen
bedoeld voor het personeel van KLu (waar de meeste werkzaamheden met chroom-6
worden uitgevoerd), maar is ook verplicht gesteld voor onderhoudspersoneel van
de andere defensieonderdelen dat werkzaamheden met chroom-6 uitvoert. De
e-learning bevat ook een toets die betreffende medewerkers jaarlijks moeten maken
(en halen). De resultaten daarvan worden digitaal vastgelegd. De e-learning en het
periodiek herhalen wordt eerst ingevoerd bij de luchtmachteenheden, daarna volgen
de overige defensieonderdelen. De ervaringen worden gebruikt voor de ontwikkeling
van een e-learning over gevaarlijke stoffen in het algemeen.

31-12
2018

Deze maatregel is bedoeld om duidelijkheid te hebben over de acties in geval
van een ongeplande, incidentele blootstelling. Deze acties zijn vastgelegd in de
defensiebrede regelgeving en bij eenheden verwerkt in de noodplannen. Op basis
van ervaringen worden protocollen aangepast en bekendgemaakt met onder andere
een defensiebrede poster. De meldingen van chroom-6 gerelateerde situaties
staan op internet (www.defensie.nl) en worden gedeeld met de centrales voor
overheidspersoneel.

31-12
2019

CEAG heeft bij enkele eenheden het preventief medisch onderzoek (PMO) voor
chroomwerkers uitgevoerd. en. Er is een raamcontract afgesloten met een externe
partner voor extra capaciteit. I-SZW wijst op aanpassingen van de PMO-systematiek
voor gevaarlijke stoffen. Dit vergt aanpassingen van het ICT-systeem die nog niet
zijn gerealiseerd. De aanwijzingen van I-SZW worden wel opgevolgd. Met name
vanwege de beperkingen door corona zijn de PMO’s nog niet in de gewenste omvang
uitgevoerd. Het aanbieden, uitvoeren en analyseren van PMO’s is een reguliere taak
van commandanten en het CEAG.

31-12
2020

Deze audits zijn in 2020 gestart, deels als onderdeel van “veiligheidsbrede” audits
zoals beschreven in het plan veiligheid. Nog niet bij alle defensieonderdelen is
voldoende auditcapaciteit beschikbaar; bij de KLu, het onderdeel met de meeste
werkzaamheden aan chroom houdend materieel, zijn deze audits ingeregeld. Ook de
Koninklijke Marine (KM) voert veiligheidsaudits uit en bij de KL is eind 2020 gestart
met het uitvoeren van audits. Met het vergroten van de auditcapaciteit bij Defensie
vanaf 2021 worden meer audits uitgevoerd en structureel ingeregeld.

Maatregel 16: Zorg voor de afronding van de
nadere RI&E van de lasprocessen.

Maatregel 17: Stel de defensiebrede regelgeving
over ‘veilig lassen’ vast als bijlage bij de HDBVAanwijzing 022.

Maatregel 18: Ontwikkel een e-learning module
‘veilig werken met chroom-6’ voor instructie en
periodieke bijscholing.

Maatregel 20: Neem in lokale procedures/
bedrijfsnoodplannen een protocol op om
adequaat te kunnen reageren op ongeplande
blootstellingen/incidenten met betrekking tot
chroom-6.

Maatregel 22: Organiseer periodiek
een preventief medisch onderzoek voor
‘chroomwerkers’ met ondersteuning van CEAG.

Maatregel 25: Laat vanaf 2019 jaarlijks audits
uitvoeren die inzicht geven in de beheersing van
chroom-6.

Voortgangsrapportage Plan van aanpak Chroom-6

7

Dit is een uitgave van de Directie Veiligheid van het Ministerie van Defensie

Voortgangsrapportage

Plan van aanpak beheersing chroom-6 Defensie