verliezen. De Kamerleden stelden voor om alle grootouders toegang te geven tot de rechter
en bij hen de bewijslast te leggen om aan te tonen dat omgang in het belang van het kind is.
Het toenmalige kabinet heeft dit voorstel niet overgenomen. Mede naar aanleiding van de
uitkomsten van het rapport van de Staatscommissie ‘herijking ouderschap’ heeft het kabinet
het WODC opdracht gegeven een verkennend onderzoek te doen naar de procespositie
van grootouders in relatie tot kleinkinderen. Het Verwey-Jonker Instituut heeft in
samenwerking met het Utrecht Centre for European Research into Family Law (UCERF) dit
onderzoek in 2020 uitgevoerd. Uit dit onderzoek blijkt dat de drempel voor grootouders
om ontvankelijk te zijn in een verzoek om een omgangsregeling vast te stellen relatief hoog
ligt in vergelijking met omringende landen. Het kabinet gaf in een eerste reactie op het
onderzoeksrapport aan de drempel in zijn algemeenheid niet te kunnen verlagen, maar het
onderzoeksrapport onder de aandacht te brengen van de rechtspraak. De gedachte
daarachter was dat de uitkomsten van het onderzoek mogelijk een rol zouden kunnen gaan
spelen in de rechtspraktijk en zodoende het aannemen van een ‘nauwe persoonlijke
betrekking’ ruimer zou worden ingevuld.
Van Toorenburg en anderen verzochten de regering in een motie van 11 februari 2021 de
drempel voor grootouders om een omgangsregeling te verzoeken, te verlagen. Het
wetsvoorstel dat nu ter advisering voorligt, strekt daartoe.
De rechtspraktijk (ontleend aan de memorie van toelichting onder 3.3)
In de Nederlandse rechtspraktijk is in de loop der jaren met betrekking tot de grootouders
een specifieke uitleg van het begrip ‘nauwe persoonlijke rechtsbetrekking’ ontwikkeld. Dat
betekent dat de grootouder moet aantonen dat er met de woorden ‘nauwe persoonlijke
rechtsbetrekking’ meer dan het gebruikelijke contact is in plaats van ‘normaal’ contact.
Deze interpretatie lijkt echter te verschillen van de invulling van de manier waarop het
Europese Hof voor de Rechten van de Mens in de context van het familierecht het begrip
‘family life’ uitlegt. Volgens de jurisprudentie van het EHRM moet sprake zijn van een
voldoende hechte familieband (sufficiently close family ties (…)) tussen de grootouder en het
kleinkind. Of dat het geval is, hangt af van de waardering van de specifieke feiten en
omstandigheden.
Advies
De participatie van grootouders in het jonge gezin met werkende ouders lijkt in onze
samenleving steeds groter te worden (oppassen). Ook grootouders kunnen dus een
(emotioneel) belang hebben, maar onder de huidige wetgeving is hun procespositie
ongunstig. 1 Allereerst moeten zij voldoen aan een zware bewijslast om ontvankelijk te zijn in
hun verzoek om een omgangsregeling met hun kleinkind. Bovendien is de uitleg van het
begrip ‘nauwe persoonlijke betrekking’ in de Nederlandse jurisprudentie soms te streng en
niet steeds overeenkomstig het EVRM. Dit betekent dat de rechtszekerheid in het geding is.
In het wetsvoorstel is ervoor gekozen om aan artikel 377a, eerste lid, Boek 1 een volzin toe
te voegen, die luidt: ‘Een grootouder wordt vermoed in een nauwe persoonlijke betrekking
tot het kind te staan’. Door het bewijsvermoeden aan te nemen dat er een nauwe
persoonlijke band tussen grootouder en kind bestaat, kan de bewijslast van de grootouders
worden verlicht waardoor zij de ontvankelijkheidsdrempel makkelijker kunnen passeren. Als
belanghebbenden (bijvoorbeeld de ouders of een van hen) echter tegen dit vermoeden
1

De onder 4 van de memorie van toelichting genoemde financiële consequenties zijn gebouwd op schattingen
en aannamen. De WeCo vindt het merkwaardig dat niet geregistreerd is en wordt welke verzoeken om
omgang afkomstig zijn van grootouders.

verweer voeren en ter ondersteuning van het verweer feiten en omstandigheden aanvoeren,
zullen grootouders deze moeten weerleggen om alsnog ontvankelijk te zijn. Daarna komt
nog de inhoudelijke beoordeling. Het blijft dan een procedure in twee fasen. Niet uitgesloten
is verder dat feiten en omstandigheden die belanghebbenden al bij de ontvankelijkheidsvraag
naar voren brengen ook in de inhoudelijke fase aan de orde komen in verband met het
belang van het kind.
Het is volgens de WeCo met andere woorden de vraag of dit wetsvoorstel wel ver genoeg
gaat. In de hierboven genoemde Initiatiefnota vermelden de opstellers dat grootouders in
België (artikel 375bis van het Belgische Burgerlijk Wetboek) en Duitsland (paragraaf 1685
van het Bürgerliches Gesetzbuch) in beginsel recht hebben op omgang met hun kleinkind en
dat de afstammingsband de enige eis is voor ontvankelijkheid. In de procedures in België en
Duitsland gaat het dan uitsluitend om het belang van het kind. In België is er op dit punt een
vermoeden dat de omgangsregeling van de grootouders in het belang is van het kind; in
Duitsland moeten de grootouders dit aantonen.
Conclusie
Volgens de WeCo zet de Minister met dit wetsvoorstel een halve stap voorwaarts als het
gaat om de positie van grootouders en hun mogelijkheden om omgang met hun kleinkind te
verzoeken. In vergelijking met de ons omringende landen is er echter nog verdere
verbetering mogelijk.

De Wetenschappelijke Commissie van de NVvR,

voorzitter