Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1439

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2014
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
17 november 2014.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1439
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1439

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN 17 NOVEMBER 2014
Oekraïne
De Ministers spraken uitgebreid over de situatie in Oekraïne, het hoofdonderwerp van deze Raad. De Ministers toonden zich bezorgd over de
recente gewelddadigheden en de berichten over militaire konvooien met
zware wapens, tanks en troepen die zich vanaf de Russische grens in
separatistisch gebied verplaatsen.
Een aantal Ministers benadrukte dat hoewel de Minsk-akkoorden zijn
geschonden, deze nog altijd de enige basis vormen voor een politieke
oplossing van het conflict. De Raad roept alle betrokken spelers van het
Minsk-proces op de gesprekken in het kader van de Trilaterale Contact
Groep te intensiveren om zo de implementatie van de gemaakte afspraken
te verzekeren. De afspraken zoals die zijn gemaakt in Minsk zijn volgens
de Raad een stap naar een duurzame politieke oplossing van de crisis,
gebaseerd op de onafhankelijkheid, soevereiniteit en territoriale integriteit
van Oekraïne. De Raad onderstreepte in dit verband de verantwoordelijkheid van Rusland. De Raad riep in het bijzonder op om de voortdurende schendingen van het staakt-het-vuren te stoppen, alle buitenlandse
strijders en militair materiaal terug te trekken en de grens tussen Oekraïne
en Rusland te beveiligen, met permanente monitoring door de OVSE.
De Ministers onderstreepten in dat kader het belang van de OVSE Special
Monitoring Mission (SMM) en het belang om de SMM van voldoende
middelen te voorzien. De EU staat klaar hier verder aan bij te dragen,
zowel financieel als met personeel. De Raad steunt de snelle uitbreiding
van de SMM naar Russische grensposten. Volledige en effectieve
Oekraïense controle over zijn grenzen is essentieel. De Raad roept
Rusland op dit te respecteren. Nederland, met steun van andere lidstaten,
gaf in dit verband aan dat Rusland deel van het probleem is maar ook deel
van de oplossing moet zijn, en dat daarom naast druk ook dialoog nodig
is. De Hoge Vertegenwoordiger gaf aan ideeën te zullen onderzoeken om
een nadrukkelijker rol voor de EU te voorzien in het faciliteren van dialoog
tussen relevante spelers.
Meerdere lidstaten, waaronder Nederland, toonden zich bezorgd over de
humanitaire gevolgen van het conflict in Oost-Oekraïne en het stijgende
aantal getroffen mensen. De humanitaire situatie waarin de getroffen
bevolking verkeert, mag niet politiek of militair geëxploiteerd worden en
humanitaire hulp moet daarom via de daartoe aangewezen kanalen
worden geleverd, onder verantwoordelijkheid van de Oekraïense
autoriteiten.
De Raad toonde zich bezorgd over de mensenrechtensituatie in
Oost-Oekraïne en op de Krim, in het bijzonder de situatie van de Krim
Tataren. De Raad herhaalde dat het de illegale annexatie van de Krim
veroordeelt en niet zal erkennen. Gedacht wordt aan de mogelijkheid om
het specifieke Krim-sanctiebeleid verder uit te breiden.
Ministers bestempelden de zogenaamde «verkiezingen» in de separatistische gebieden Donetsk en Loehansk als illegaal en illegitiem, in strijd
met de letter en geest van de Minsk-overeenkomsten en gaven aan deze
niet te zullen erkennen. De Raad roept Rusland op zijn verantwoordelijkheid in dit verband te nemen. Alle betrokken partijen moeten zich
inspannen voor lokale verkiezingen binnen het kader van de Oekraïense
Grondwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1439

2

Er was brede overeenstemming onder de Ministers dat sancties geen doel
op zich zijn, maar een instrument om een vreedzame en politieke
oplossing van het conflict te bereiken. De Ministers stonden stil bij de
economische impact van het sanctiebeleid op Rusland, mede in relatie tot
de dalende olieprijzen en de uitstroom van kapitaal uit Rusland. De Raad
besloot vanwege de situatie in Oost-Oekraïne om de EDEO en de
Commissie op te roepen een voorstel te presenteren om additionele
namen op de sanctielijst te plaatsen, specifiek gericht op de separatisten,
met het oog op besluitvorming voor het einde van de maand. De Raad zal
de situatie nauwlettend blijven volgen en in lijn daarmee handelen.
Op basis van een toelichting over de stand van zaken door Nederland
verwelkomde de Raad de recente door de OVSE-bemiddelde technische
afspraken voor toegang tot de MH17 rampplek. Dit maakt de repatriëring
van stoffelijke overschotten, persoonlijke bezittingen en wrakstukken
mogelijk. Hoge Vertegenwoordiger Mogherini vroeg aandacht voor de
nabestaanden, voor wie het moeilijk is maanden na de ramp nog dagelijks
geconfronteerd te worden met nieuwe feiten en vondsten op de rampplek.
Zij benadrukte het belang Nederland te blijven steunen bij de inspanningen om de nasleep van de ramp zo goed mogelijk af te handelen. De
Raad onderstreepte in dit licht zijn oproep aan alle staten en betrokken
actoren om zorg te dragen voor volledige, veilige en ongehinderde
toegang tot de rampplek teneinde de bergings- en onderzoekwerkzaamheden voort te kunnen zetten. Eveneens werden alle staten en betrokken
actoren opgeroepen om volledig mee te werken met de lopende onafhankelijke internationale onderzoeken naar de oorzaak van de ramp en de
schuldvraag. De Raad acht het essentieel dat de integriteit van deze
onderzoeken wordt gewaarborgd. De Raad onderstreepte dat de direct en
indirect verantwoordelijken voor het neerhalen van de MH17 verantwoordelijk zullen worden gesteld en zullen worden berecht.
De Ministers verwelkomden de nationale parlementaire verkiezingen in
Oekraïne op 26 oktober jl., die in lijn met internationale standaarden zijn
gehouden. Het is nu van belang dat Oekraïne op korte termijn een nieuwe
regering vormt die, op basis van het brede democratische mandaat, de
noodzakelijke economische en politieke hervormingen ter hand gaat
nemen, waaronder juridische en grondwettelijke hervormingen, de
aanpak van corruptie en bescherming van rechten van minderheden. In
dit licht kwam tevens de voorlopige toepassing van delen van het
EU-Oekraïne Associatieakkoord per 1 november jl. aan de orde en werd
het belang onderstreept van het noodzakelijke hervormingsproces om de
implementatie van de akkoorden, en daarmee de politieke associatie en
economische integratie van Oekraïne tot de EU, een succes te maken. De
EU staat, in samenwerking met andere donoren en internationale
financiële instellingen, klaar om het Oekraïense hervormingsprogramma
en de wederopbouw van de Oekraïense economie te steunen. EU
Commissaris Hahn (o.a. Nabuurschapsbeleid) gaf aan op korte termijn
naar Kiev te zullen reizen om hier met de Oekraïense autoriteiten verder
over te spreken.
De Raad verwelkomde de ondertekening van het akkoord over de EU
adviesmissie (EUAM) als een teken van bereidheid aan Oekraïense zijde
om de civiele veiligheidssector te hervormen. De Raad onderstreepte
hierbij het belang van nauwe coördinatie en samenwerking met andere
betrokken spelers zoals de OVSE.
De Raad stond kort stil bij het op 30 oktober jl. gesloten akkoord om de
levering van gas van Rusland naar Oekraïne gedurende de aankomende
winter te verzekeren. Dit akkoord moet eveneens bijdragen aan een
stabiele en ongehinderde gasdoorvoer naar Europa. De Ministers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1439

3

benadrukten dat Oekraïne zijn energiesector structureel moet hervormen,
waarbij de nadruk ligt op efficiënter gebruik van energie en andere zaken
om de energieconsumptie op korte termijn terug te dringen. Enkele
Ministers onderstreepten hierbij het belang voor Oekraïne om minder
energieafhankelijk te zijn van Rusland.
MOVP
Hoge Vertegenwoordiger Mogherini koppelde terug van haar bezoek aan
Israël en de Palestijnse gebieden, wat haar eerste reis buiten de EU was in
haar functie als Hoge Vertegenwoordiger. Ze gaf aan dat het bezoek
plaatsvond in een gespannen politieke en veiligheidssfeer. De Raad
beoordeelde unaniem de recente spanningen, met name rond Jeruzalem,
als verontrustend. Bij gebrek aan lopende vredesonderhandelingen en het
uitblijven van een duurzaam bestand in Gaza zijn de vooruitzichten
somber. Het is derhalve van belang beide partijen terug naar de onderhandelingstafel te krijgen. De Raad verwelkomde Secretary of State
Kerry’s intenties om het vredesproces te herstarten. De EU zegde toe een
actieve bijdrage te zullen leveren aan deze inspanningen met het oog op
het bereiken van een duurzame oplossing. De Ministers concludeerden
dat hiervoor een vruchtbare onderhandelingsruimte moet worden
gecreëerd met betrokkenheid van alle (regionale) partners, waarbij met
name plaats moet zijn voor gematigde stemmen.
De Raad besprak de toegenomen spanningen in Jeruzalem en riep alle
partijen op de heilige plaatsen te respecteren en zich te onthouden van
stappen of uitlatingen die de situatie verergeren. In dat kader werd de
ontmoeting in Jordanië tussen Koning Abdullah, premier Netanyahu en
Secretary of State Kerry verwelkomd. De Raad wees alle ontwikkelingen af
die een twee-staten oplossing ondermijnen, in het bijzonder uitbreiding
van nederzettingen die de mogelijkheid van Jeruzalem als toekomstige
hoofdstad van beide staten in gevaar brengen.
De situatie in Gaza kwam eveneens aan bod. De humanitaire en economische situatie is zorgwekkend; primaire diensten en infrastructuur
moeten worden hersteld. De Raad onderstreepte het belang van een
duurzaam staakt-het-vuren en beëindiging van de afsluiting van de
Gazastrook, met inachtneming van de veiligheidszorgen van Israël. De
Raad onderstreepte hierbij het belang van het tijdelijke «monitoring and
verification mechanism» van de VN, waaraan Nederland bijdraagt. Tevens
werd positieve nota genomen van de eerste transfers van landbouwproducten en vis van Gaza naar de Westbank, die dankzij de Nederlandse
scanner konden plaatsvinden. De EU moedigt de Palestijnse nationale
consensus-regering en president Abbas aan om bestuurlijke en administratieve taken in Gaza op te pakken.
Bosnië-Herzegovina
De Raad sprak over de uitkomst van de verkiezingen van 12 oktober jl. en
de weg voorwaarts voor Bosnië-Herzegovina. De Ministers toonden zich
bezorgd over voortdurende politieke patstelling in het land en de stilstand
in het EU-integratietraject. De nadruk van de Bosnische politieke leiders
op hun eigen partijpolitieke en etnische belangen en het gebrek aan
politieke wil en compromisbereidheid staan effectief nationaal bestuur in
de weg. Keer op keer heeft dit noodzakelijke hervormingen verhinderd. Op
tal van belangrijke beleidsterreinen is weinig tot geen voortgang
waarneembaar of is zelfs sprake van achteruitgang. De Raad constateerde
in lijn met de recente EU-uitbreidingsrapportage van de Commissie dat
Bosnië hierdoor steeds verder achterop raakt in vergelijking met
buurlanden. Zes jaar na ondertekening van de Stabilisatie- en Associatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1439

4

overeenkomst is deze nog altijd niet in werking getreden en is een
geloofwaardige lidmaatschapsaanvraag niet mogelijk gebleken. Het
hervormingsmomentum van de EU-toetredingsproces is hierdoor nooit
tot volle wasdom gekomen.
De Ministers waren het erover eens dat de voortdurende impasse in het
land vraagt om een herziening van het EU-beleid voor Bosnië om te
proberen het hervormingsproces in beweging te krijgen. Volgens de
meeste Ministers is de focus te eenzijdig gericht op een aantal specifieke
punten, die maar beperkt beantwoorden aan de bredere hervormingsbehoeften onder de Bosnische bevolking. Het algemene gevoelen was dat
het in ieder geval goed zou zijn om de inzet mede te verschuiven naar de
bredere hervormingsagenda zodat effecten van EU-toenadering tastbaar
worden voor burgers. Hierdoor zou het gewicht van de EU ingezet kunnen
worden op een breder palet, in het bijzonder sociaal-economische
kwesties, de rechtsstaat, goed bestuur en bepaalde institutionele
vraagstukken.
Er werd gesproken over welke vorm een dergelijke herziening zou moeten
krijgen. Een aantal lidstaten was van mening dat de scherpe focus op
conditionaliteiten moest worden losgelaten en dat het bijzondere geval
van Bosnië vraagt om een specifiek op het land toegesneden traject.
Andere lidstaten, waaronder Nederland dat namens de Benelux optrad in
de Raad, zagen het belang van een beperkte herschikking van de
volgtijdelijkheid van voorwaarden maar benadrukten evenzeer dat het
leidend principe van conditionaliteit dat hoort bij het stapsgewijze traject
van het EU-uitbreidingsproces behouden moet blijven. Hoge Vertegenwoordiger Mogherini overweegt in de komende weken naar Bosnië af te
reizen en de mogelijkheden te verkennen. Tijdens de Raad Buitenlandse
Zaken en de Raad Algemene Zaken van december a.s. zal waarschijnlijk
verder worden gesproken over Bosnië.
Ebola
Commissaris Noodhulp en tevens Ebola-coördinator Stylianides deed
verslag van zijn recente bezoek aan de getroffen landen in West-Afrika,
Sierra Leone, Guinee en Liberia. De EU had een tastbaar signaal van
solidariteit afgegeven en was nu hard aan de slag om naast de steun aan
drie getroffen landen de lacunes in de hulp te identificeren voor verder
werk. Hij gaf aan dat het opbouwen van gezondheidssystemen in de
getroffen landen nu prioriteit geniet. Ook zal de EU de medische evacuatiefaciliteiten moeten versterken op basis van hetgeen reeds is opgezet.
Daarnaast zal de samenwerking tussen de landen in de regio moeten
worden versterkt, mede ter voorkoming van verspreiding van het virus in
de regio. De EU zal de ontwikkeling en beschikbaarstelling van vaccins
blijven steunen.
Stylianides kondigde aan met lidstaten individueel contact op te zullen
nemen over de verdere invulling van de hulp en de snelle inzet daarvan.
Enkele lidstaten, waaronder Nederland, spraken over de noodzaak van
ondersteuning van de economieën van de getroffen West-Afrikaanse
landen en de dreigende crises op het gebied van onderwijs, voedsel,
werkgelegenheid en binnen de reguliere gezondheidszorg. Nederland
vroeg aandacht voor de verspreiding van de epidemie naar buurland Mali,
waar in de hoofdstad Bamako een ziekenhuis is getroffen waar ook
medewerkers van vredesmissies worden behandeld. Snelle reactie en
optimale steun aan Mali kan een verdere verspreiding van het virus
voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1439

5

Meerdere Ministers onderstreepten de noodzaak van inzet van additionele
hulpverleners in de komende dagen. Hierop aansluitend verwelkomde de
Raad de inzet van de EU om de interne coördinatie op medische evacuatie
te verbeteren en de herbevestiging om dergelijke evacuatie van internationale hulpverleners – indien noodzakelijk – te garanderen.
De EU verwelkomde alle financiële en materiële bijdragen en stond in dit
kader ook stil bij de inzet van middelen om de hulp te leveren, zoals de
Karel Doorman. Nederland gaf aan dat dit een goed voorbeeld is van
succesvolle EU coördinatie; negen lidstaten van de EU hebben met
ondersteuning van de Commissie goederen naar het getroffen gebied
verscheept via dit Nederlandse schip.
Enkele Ministers stonden stil bij de lessen die uit de huidige Ebola-crisis
getrokken kunnen worden die bij eventuele toekomstige vergelijkbare
crises een snellere en efficiëntere EU-reactie en medische inzet ter plaatse
mogelijk zou maken. De Hoge Vertegenwoordiger was bereid besprekingen hierover aan te gaan met de lidstaten.
De Hoge Vertegenwoordiger sprak de intentie uit tijdens de aankomende
Raad Buitenlandse Zaken gewijd aan ontwikkelingssamenwerking dieper
op de Ebola-crisis in te gaan.
Libië
De Raad besprak kort de situatie in Libië. Hoge Vertegenwoordiger
Mogherini merkte op dat de Speciaal Vertegenwoordiger van de VN
momenteel in Libië is en dat het van belang blijft dat de EU zijn pogingen
om de partijen aan tafel te krijgen eensgezind steunt. De Hoge Vertegenwoordiger gaf aan dat de conferentie die Spanje waarschijnlijk begin
december a.s. organiseert een belangrijk moment is om naar een
oplossing te zoeken. Ook verwees zij naar de ministeriële bijeenkomst die
eind november a.s. in Rome plaatsvindt over migratie, die deels over de
situatie in Libië zal gaan. De Hoge Vertegenwoordiger houdt over dit
onderwerp nauw contact met Secretary of State Kerry om zorg te dragen
dat de EU en de VS dezelfde signalen afgeven en wil spoedig in
EU-verband een diepgaandere discussie over Libië voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1439

6