Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 835

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA)

Nr. 5

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 mei 2014
In het VAO NVWA van 6 februari jl. (Kamerstuk 33 835, nr. 4) heb ik uw
Kamer toegezegd informatie te verstrekken over pootfracturen bij dieren
die naar slachterijen worden vervoerd. Onderstaand treft u deze informatie aan.
Achtereenvolgens wordt ingegaan op het wettelijk kader, de registratie
van de pootfracturen en de handhaving.
Wettelijk kader
Een fractuur is een breuk in het bot. Dieren kunnen op verschillende
momenten pootfracturen oplopen (of bij kippen ook vleugelfracturen): op
het veehouderijbedrijf, tijdens het transport, bij het op- en afladen of
tijdens het verblijf op het slachthuis. Het is van buitenaf niet altijd vast te
stellen of een bot gebroken is en/of op welk moment de breuk is ontstaan.
Dieren met een pootfractuur mogen niet worden vervoerd1. Zij zijn niet in
staat zich op eigen kracht pijnloos te bewegen of zonder hulp te lopen, en
dus niet geschikt voor vervoer. Een dier dat op het veehouderijbedrijf een
poot heeft gebroken mag daarom niet worden opgeladen en moet op het
bedrijf worden behandeld of gedood. Ook kan de boer kiezen voor de
zogenaamde noodslachting. Een niet-ziek dier met bijvoorbeeld een
pootfractuur wordt dan door de dierenarts Ante Mortem (AM) gekeurd en
daarna gedood. Vervolgens wordt het dier aangeboden aan de slachterij

1

kst-33835-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Transportverordening (EG) Nr. 1/2005, Bijlage I, hoofdstuk I punt 1: «alleen dieren die geschikt
zijn voor het voorgenomen transport mogen worden vervoerd, en de vervoersomstandigheden
moeten van dien aard zijn dat de dieren geen letsel of onnodig lijden kan worden berokkend.»
Idem punt 2: «Gewonde, zwakke en zieke dieren worden niet in staat geacht te worden
vervoerd, met name in de volgende gevallen»:
- 2a: «wanneer de dieren niet in staat zijn zich op eigen kracht pijnloos te bewegen of zonder
hulp te lopen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 5

1

voor verwerking voor menselijke consumptie. Op de slachterij beslist de
toezichthoudend dierenarts van de NVWA hierover.
Een dier met een pootfractuur is dus niet zonder meer ongeschikt voor
menselijke consumptie.
Voor pluimvee geldt dat bij de aanvoer op een slachthuis sprake kan zijn
van letsel en soms ook van dode dieren. Dieren die op de veehouderij al
zichtbaar gewond zijn, mogen niet worden vervoerd, maar moeten ter
plekke worden gedood. De wijze van vangen, het transport en het lossen
kunnen leiden tot letsel en sterfte bij een aantal dieren. De NVWA hanteert
grenswaarden bij het toezicht op slachthuizen, namelijk 0,5% voor het
aantal dode dieren bij aankomst (DOA, death on arrival) en 2% voor het
percentage gewonde dieren bij de post mortem-keuring.
Registraties
Er is geen landelijke database van de aantallen fracturen in de diverse
stadia van transport (voor, tijdens en na het transport). Slachthuizen
moeten over een HACCP-procedure2 beschikken die het welzijn van de
dieren bij aankomst garandeert. Daaruit vloeit voort dat dieren die bij
aankomst op het slachthuis gewond blijken te zijn of zijn gestorven
worden genoteerd. Tevens moet de exploitant van het slachthuis
passende maatregelen nemen voor deze dieren, ook om herhaling bij een
volgend transport te voorkomen. Bij gewonde dieren is niet altijd vast te
stellen dat er sprake is van een fractuur. Dieren die niet kunnen lopen
worden ter plekke gedood.
Gebaseerd op gegevens van enkele grote varkens- en runderslachterijen
kan redelijkerwijs worden aangegeven dat het aantal fracturen bij varkens
gemiddeld 0,05% van de aangevoerde dieren betreft en bij runderen
gemiddeld 0,013%.
Voor pluimvee was het gemiddeld sterftepercentage (DOA) in alle
pluimveeslachthuizen in 2013 0,18% voor vleeskuikens en 0,17% voor
slachtkippen. Uit een kleine steekproef van de NVWA in 2013 bleek bij
gemiddeld 3% van de dieren omvangrijk vleugelletsel (met een variatie
van 0 tot 8%).
Handhaving
De NVWA houdt toezicht op de naleving van de regels voor dierenwelzijn
op het veehouderijbedrijf, tijdens het transport en in het slachthuis.
In 2012 en 2013 zijn 32 boeterapporten opgemaakt en schriftelijke
waarschuwingen gegeven aan transporteurs en veehouders die dieren
(varkens, runderen, schapen en geiten) met een pootfractuur hadden
vervoerd of laten vervoeren.
Ten aanzien van pluimvee zijn in 2013 45 diergeneeskundige verklaringen
opgemaakt. In 40 gevallen ging het om een verhoogd percentage DOA en
5 keer betrof het letsel bij de dieren.
Verder beoordeelt de NVWA periodiek of het bedrijf de eigen HACCPprocedures naleeft.

2

Verordening (EG) nr. 853/2004, Bijlage II, sectie II, punten 1, 2f en 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 5

2

De NVWA heeft in 2013 een project uitgevoerd in de pluimveeketen naar
het vervoer van pluimvee. Het verslag van dit project is medio mei 2014
gereed en zal ik u doen toekomen.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 835, nr. 5

3