11
Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van aardwarmte
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Mijnbouwwet (aanpassing van het vergunningsstelsel voor opsporen en
winnen van aardwarmte) ( 35531 ).
De voorzitter:
Aan de orde is het wetsvoorstel Wijziging van de Mijnbouwwet (aanpassing van het vergunningsstelsel voor opsporen
en winnen van aardwarmte) (35531). We hebben negen
sprekers van de zijde van de Kamer. Iedereen is al aan het
spreken, maar dan door elkaar heen. Dat kan ook, maar dat
gaan we vanavond echt anders doen.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
De eerste spreker van de zijde van de Kamer is de heer
Erkens. Hij heeft een fidelcastroïaanse spreektijd aangevraagd van vijftien minuten. Dus als leden iets anders willen
gaan doen of nog een toetje uit het ledenrestaurant willen
gaan halen, dan kan dat en ga ik daar geen probleem van
maken. Maar we gaan vijftien minuten vol belangstelling
luisteren naar de heer Erkens van de fractie van de VVD.

De heer Erkens (VVD):
Dank u, voorzitter. Mij staat bij dat u onlangs een verhaal
van 26 minuten gehouden heeft, dus ik voel me geïnspireerd
door de besten onder ons.
Voorzitter. De VVD is een voorstander van een veilige en
snelle opschaling van het gebruik van aardwarmte in
Nederland. Aardwarmte is een duurzame vorm van energie,
die onder andere van grote waarde is voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving en van de glastuinbouw.
Als we de klimaatdoelen voor de gebouwde omgeving in
2030 willen halen, is het belangrijk dat we meer aardwarmte
kunnen winnen in Nederland. Zonder die toename zouden
de doelen in gevaar kunnen komen. Aardwarmte speelt
bovendien een belangrijke rol als alternatief voor houtige
biomassa. Door meer aardwarmte uit de bodem te kunnen
halen, kunnen we er ook voor zorgen dat het gebruik van
houtige biomassa voor warmtetoepassingen snel kan
worden uitgefaseerd.
Gelukkig ligt er veel potentie voor het verdere gebruik van
aardwarmte in Nederland en zijn er veel plekken waar
aardwarmte gewonnen kan worden. Het is belangrijk dat
we die potentie ook gaan realiseren. De wetswijziging die
voorligt, biedt een nodige modernisering van een vergunningstelsel voor het opsporen en winnen van aardwarmte.
Hiermee wordt de vergunningverlening beter toegespitst
op de specifieke kenmerken van aardwarmte. Dat systeem
ontbrak nog. Het doel voor de VVD is in ieder geval om in
de komende jaren een snelle én veilige groei te bewerkstelligen in de productie en het gebruik van aardwarmte.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Voorzitter. Ik heb daar nog enkele vragen en zorgen over.
In de gekozen vergunningssystematiek wordt er ingezet op
de individuele ontwikkeling van aardwarmteprojecten. Dit
kan volgens experts uit het veld de opschaling en kostendaling in de weg staan. Die zorg deel ik, aangezien de procedures vaak uitgebreid zijn en veel tijd in beslag nemen, en
het daarbij steeds gaat om een enkelvoudige aanvraag. Is
de staatssecretaris het met de VVD eens dat een vergunningverleningsprocedure van enkele jaren wel vrij lang is,
en misschien de uitrol van aardwarmte in de weg kan staan?
Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris om bepaalde
stappen in de vergunningsprocedure te verkorten, mits dat
veilig kan, of de procedures bijvoorbeeld parallel aan elkaar
te laten lopen? Kunnen we bijvoorbeeld op basis van de
inzichten van het programma SCAN, Seismische Campagne
Aardwarmte Nederland — dat is een hele mooie afkorting
— de eerste stappen in een proces rondom de zoekgebieden
verkorten? Een nationale kennisbank op het gebied van
aardwarmtepotentieel zou het initiële proces immers kunnen verbeteren.
Van belang is daarnaast dat, wanneer er termijnen worden
afgesproken in een proces, deze deadlines ook gehaald
worden. Hoe gaat de staatssecretaris ervoor zorgen dat het
ministerie zichzelf gaat houden aan de termijnen die het
voor zichzelf stelt in het vergunningsstelsel? Is er versterking
nodig op dit vlak binnen de overheid? En wordt daarmee
aan de slag gegaan? Hoeveel projecten denkt de minister
per jaar te kunnen afhandelen?
Mijn fractie vraagt zich daarnaast af waarom er in deze wet
enkel gekozen is voor het afgeven van enkelvoudige startvergunningen. Hoe kijkt de staatssecretaris naar het zogeheten play-model, waarbij er meerdere putten binnen één
vergunningsgebied aangeboord kunnen worden? Hierbij
zou immers een versnelling bewerkstelligd kunnen worden
van de groei van aardwarmte en de grootschalige afzet
ervan.
Daarnaast is mijn fractie van mening dat een evaluatie na
vijf jaar wel vrij laat komt als je nog zou willen bijsturen
voor de doelen van 2030. Wij zouden daarom graag ook
nog een tussenevaluatie zien over drie jaar. Die kan ook vrij
oppervlakkig en kort gehouden worden. Wij zouden graag
zien dat daarin in ieder geval de eerste ervaringen opgehaald worden vanuit de overheid, toezichthouders, lokale
overheden en marktspelers. We kunnen dan kijken of er
nog aanpassingen nodig zijn en of bijsturing in 2025
gewenst is. Daarvoor heb ik ook al een specifiek amendement ingediend.
Daarnaast bestaan er zorgen over de mogelijke impact van
het zoeken naar aardwarmtegebieden en over boringen
door de drinkwatervoorzieningen. Tot nu toe zijn er gelukkig
nog geen serieuze incidenten geweest waarbij dit voorbijkwam, maar we moeten er ons bewust van zijn dat we aan
de vooravond staan van een forse groei in het gebruik van
aardwarmte. Die zorgen moeten serieus genomen worden,
zowel om ons drinkwater te beschermen, alsook om te
zorgen voor een stevig draagvlak in de toekomst voor
aardwarmte. Nederlanders mogen er immers van uitgaan
dat we geen risico nemen met hun drinkwater. Ik heb
daarom een amendement voorbereid en ingediend met
mijn collega van de ChristenUnie op dat vlak. Momenteel
mag er officieel niet geboord worden in drinkwatergebied,
maar er kunnen wel zoekgebieden aangevraagd worden in
een drinkwatergebied. Mijn vraag aan de staatssecretaris

17 februari 2022
TK 52

52-11-1

is waarom we nu iets toestaan waar uiteindelijk officieel
geen vergunning voor verleend kan worden. Dat is een
gekke situatie die tot veel onrust en zorg leidt bij drinkwaterbedrijven, provincies en gemeenten. Wat ons betreft
mag er geen misverstand over bestaan dat er niet geboord
mag worden in een drinkwatergebied. Dit willen we ook
expliciet in de zoekvergunning terugzien.
Daarnaast staat de sector nog in de kinderschoenen en is
er een professionaliseringsslag nodig. Er is hard gewerkt
aan een veiligere standaard, met een vaak dubbele bebuizing van de aardwarmteputten. Wij zouden graag zien dat
die standaard verplicht wordt in de hele sector en dat deze
van tijd tot tijd aangescherpt wordt en gecontroleerd wordt
door het SodM en/of andere relevante toezichthouders. Ook
hiervoor is een amendement ingediend.
Voorzitter. Daarnaast verschilt de bodemsamenstelling in
Nederland, waarbij met name in Zuid- en Oost-Nederland
aardwarmte moeilijker gewonnen kan worden. Dit probleem
speelt bijvoorbeeld al een aantal jaren in Noord-Limburg,
bij de glastuinbouw. Er lijkt weinig schot in de zaak te zitten.
Waarom gebeurt hier vrij weinig de laatste jaren? Wat zijn
de verschillen met onze buurlanden, waardoor soms een
andere afweging gemaakt wordt? Ik dring in ieder geval
aan op snelle duidelijkheid. De doelen voor 2030 komen
ook voor de glastuinbouw in Noord-Limburg snel dichtbij.
Als de staatssecretaris van mening is dat aardwarmte alsnog gewonnen kan worden, onder strenge voorwaarden,
dan moet dit snel helder worden. Dat zou bijvoorbeeld met
een pilot en grondig onderzoek getoetst kunnen worden.
Is de staatssecretaris bereid dit toe te zeggen? Als hij van
mening is dat dit niet veilig kan, dan moet hij dat ook snel
duidelijk maken aan de regio, want dan kan deze een alternatief plan gaan uitwerken, waarmee onder andere de
glastuinbouw nog steeds voor gelijkwaardige kosten kan
verduurzamen. Als de route van aardwarmte afvalt, moet
er immers perspectief zijn. Duidelijkheid op de korte termijn
is daarin het belangrijkste. Is de staatssecretaris hiertoe
bereid en erkent hij dit dilemma?
Voorzitter. Daarnaast heb ik nog wat zorgen bij de marktmacht die een vergunninghouder kan krijgen door lokaal
het exclusieve recht op een gebied te hebben voor de winning van aardwarmte. Een aantal vragen daarover. Wat zou
dat betekenen voor de inwoners van wijken die met aardwarmte verwarmd worden? Lopen we hiermee niet het
risico op langdurige lokale monopolies, waarbij de tarieven
na verloop van tijd fors verhoogd kunnen worden voor de
inwoners? Hoe ga je dat voorkomen? Hoe worden de
tarieven voor de geleverde aardwarmte bepaald? Valt dit
bij het nieuwe wetsvoorstel onder de Warmtewet, met een
kostplusmodel, of heeft u daar iets anders voor voorbereid?
En wat betekent zo'n lokaal monopolie, als het eenmaal
afgegeven is, voor bijvoorbeeld een lokaal glastuinbouwbedrijf dat na twee jaar besluit alsnog een eigen bron te willen
aanboren, in een al vergund gebied? Is daar ruimte voor
en hoe gaan we daarmee om? Hoe voorkomen we dat er
een lokaal monopolie ontstaat waarmee consumenten en
ondernemers wellicht vast komen te zitten? Is dat volgens
de staatssecretaris voldoende geborgd of is er nog meer
nodig?
Mijn laatste punt gaat over de financiering van aardwarmte.
Die valt al jaren buiten de boot. Er wordt nu gekeken naar
zogeheten schotten of hekjes in de SDE++-subsidieregeling.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Dit zou pas in 2023 mogelijk zijn. Dat lijkt ons echt te langzaam, want dan verliezen we weer een jaar. Weer een jaar
waarin we niet aan de slag gaan met aardwarmte voor de
doelen van 2030. Ziet de minister mogelijkheden om nog
dit jaar met een deels aangepaste SDE++-regeling te gaan
werken, waarbij aardwarmteprojecten beter van de grond
zouden komen? Of ziet de minister een mogelijkheid om
dit in een najaarsronde op te lossen?
Concluderend. Wij willen inzetten op een snelle en veilige
uitrol van aardwarmte in Nederland, want hiermee kunnen
we de verduurzaming, met name in de gebouwde omgeving
en bij de glastuinbouw de gewenste versnelling geven.
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan mevrouw Kröger van de fractie van
GroenLinks.

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Voorzitter. Vorige week spraken we uitgebreid over Groningen. De puinhoop die decennia gaswinning daar heeft
aangericht, is niet te overzien: te veel macht voor de NAM,
te weinig controle en een hand-aan-de-kraanprincipe dat
in de praktijk mosterd na de maaltijd is. In Groningen zien
we van heel dichtbij de heftige impact van de gaswinning,
maar overal op de wereld zien we de destructieve effecten
van fossiel. Alle reden dus om van olie en gas over te
stappen naar wind, zon en ook aardwarmte. We moeten
dus van grijs naar groen. Als we de opwarming van de
aarde binnen de 1,5 graad willen houden, dan moeten we
zo snel mogelijk stoppen met fossiele winning en vol
inzetten op echt groene alternatieven.
Nu ligt er een wetsvoorstel voor om het verlenen van de
vergunningen voor geothermie te versnellen. Daar staan
wij positief tegenover, maar we zien ook dat er een aantal
zorgen zijn. Er zijn van een heleboel collega's amendementen. Wat GroenLinks betreft speelt geothermie een belangrijke rol in de energietransitie, maar juist daarom is het echt
heel belangrijk dat alle randvoorwaarden goed geregeld
zijn en we de fouten uit het verleden niet herhalen.
Natuurlijk zijn het volstrekt andere risico's dan bij gaswinning. We zien dat dit vergunningsstelsel dat nu is voorgesteld in de wet, daar ook op geënt is, dus echt op aardwarmte, op geothermie. Maar hoe is die veiligheid goed
geborgd? Op dat punt zijn amendementen ingediend, die
wij dan ook zullen steunen.
Er zijn grote zorgen geuit over de veiligheid voor drinkwatergebieden, onder andere in het rapport van de Algemene
Rekenkamer. Die concludeert dat de drinkwaterbronnen bij
de ontwikkeling van geothermie door de minister van Economische Zaken en Klimaat en de minister van Infrastructuur en Waterstaat niet doeltreffend worden beschermd,
noch in de opzet van het beleid, noch in de uitvoering
daarvan. Dat zijn hele stevige conclusies. Die baren ons
zorgen. Wij horen daar graag een reactie op van de staatssecretaris. Want wat er is er nou beleidsmatig voor nodig
om meer regie te krijgen op de ondergrond, zoals de Algemene Rekenkamer aanbeveelt? Wij steunen het amendement van de heer Erkens en collega Grinwis om de toekomstige drinkwatervoorraden beter te beschermen dan op dit

17 februari 2022
TK 52

52-11-2

moment in de wet gebeurt. Wij zijn heel benieuwd naar de
appreciatie van de staatssecretaris op dit amendement en
ook naar de implicaties hiervan.
Dan de putten. Worden er echt wettelijke eisen gesteld aan
de kwaliteit van die putten? Ook op dat punt zijn er amendementen. Wij zullen die ook steunen, omdat wij bijvoorbeeld in het verhaal van de afvalwaterinjectie zien wat er
misgaat als er zo'n put lekt. Dan gaat het natuurlijk wel om
water dat is vervuild met chemische stoffen. Dit is een ander
geval, maar het is wel belangrijk dat we het toezicht en de
kwaliteit van de putten goed borgen.
Voorzitter. Ons drinkwater staat onder druk. Het is van
belang dat we er echt zuiniger op zijn. Maar als het misgaat,
dan moet de schade ook verhaald kunnen worden op de
bedrijven. Is de staatssecretaris dat met mij eens en hoe
wil hij ook dat borgen?
Dan de inspraak van omwonenden, gemeentes en provincies. Zoals bij alle vormen van energie, is inspraak ontzettend belangrijk. We hebben gezien hoe dat bij fossiele
energie faliekant misgaat. We willen voorkomen dat we bij
nieuwe vormen van duurzame energie dezelfde fouten
maken. Welke stappen gaat de staatssecretaris daarop zetten?
Dan niet zozeer over het wetsvoorstel, maar breder over
geothermie. Hoe zorgen we ervoor dat die voldoende steun
krijgt? Dat gebeurt op dit moment eigenlijk niet afdoende.
De huidige SDE++ functioneert als een soort kiloknaller, die
geen innovatie, maar alleen de meest kosteneffectieve
technieken stimuleert. Er gaan nu dus miljarden naar CCS,
die geen transitie aanjaagt, terwijl geothermie buiten de
boot valt. Mijn vraag aan de staatssecretaris is: gaat hij er
bij de minister voor Klimaat op aandringen dat we een
regeling krijgen die innovatie echt aanjaagt, en dus ook
geothermie goed gaat financieren? Er zijn ook projecten
waarvan de realisatietermijn overschreden dreigt te worden,
waardoor ze de beschikte subsidies dreigen mis te lopen.
Kan daarvoor een oplossing gevonden worden?
Voorzitter. Dan nog kort een ander onderwerp: lithium. Voor
de energietransitie is ontzettend veel lithium nodig. Aan de
winning van lithium zitten allerlei haken en ogen. Zo worden
bijvoorbeeld waterreserves in Chili aangetast. Ook schiet
de prijs van lithium omhoog. Misschien kunnen we in eigen
land lithium winnen. In sommige delen van Europa bevat
het warme, zoute water dat wordt opgepompt bij diepe
geothermie, winbare concentraties lithium. Er lopen al
demonstratieprojecten voor lithiumwinning in combinatie
met geothermie. Ik zou heel erg graag van de staatssecretaris horen of hij wil kijken of dit ook in Nederland een optie
is en hoe we dat mogelijk zouden kunnen maken.
Tot slot, voorzitter. We bespreken vanavond een wijziging
in de Mijnbouwwet. Ik wil dit moment aangrijpen om de
huidige Mijnbouwwet op nog een punt te wijzigen, want
op dit moment kan nog steeds gas gewonnen worden in
de Waddenzee, een uniek en ons meest kwetsbare natuurgebied. Wij willen dat beschermen. In het coalitieakkoord
staat: we geven geen nieuwe vergunningen af voor gaswinning onder de Waddenzee. Dat is duidelijke taal. Daarom
helpen wij de coalitie graag een handje door dit vanavond
ook in de wet te verankeren.
Dank u wel, voorzitter.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

De voorzitter:
En dat doet u met het amendement dat aanvankelijk het
amendement op stuk nr. 12 was, maar nu het amendement
op stuk nr. 25 is geworden.
Dan gaan we nu luisteren naar de heer Grinwis van de
fractie van de ChristenUnie.

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Menig huishouden houdt het
angstvallig in de gaten: wat is de weersvoorspelling, blijft
de winter zacht, lukt het me mijn energierekening binnen
de perken te houden, blijft dat aardgas naar Europa stromen
of loopt de prijs nog verder op en zit er niets anders op dan
de cv een graadje lager te zetten of productieprocessen af
te schakelen?
Terwijl de urgentie van het snel en goed isoleren van
woningen en het overschakelen op andere warmtebronnen
in de gebouwde omgeving en in de glastuinbouw evident
is, lag het voorliggende wetsvoorstel voor de aanpassing
van het vergunningsstelsel voor opsporen en winnen van
aardwarmte in de Kamer al meer dan een jaar te verstoffen.
Dat was eigenlijk niet verantwoord. Maar goed dat we het
nu alsnog behandelen. Tegelijkertijd hebben we het subsidie-instrument SDE++ zo ingericht dat er de laatste paar
jaar geen euro is beschikt aan nieuwe geothermieprojecten.
Ondanks een aangenomen motie van collega Bontenbal en
mij — de heer Bontenbal komt net binnenlopen — wil het
bouwen van een schot voor warmte in de SDE++ niet vlotten. Gelet op de trage uitvoering van die motie duurt het
mogelijk zelfs nog tot 2023 voordat er gegarandeerd geld
naar de duurzame warmte gaat. Dat kan toch niet waar zijn,
meneer de staatssecretaris? Graag hoor ik zijn toezegging
dat dit jaar, desnoods in een extra SDE-ronde, wel geld
wordt toegezegd voor aardwarmteprojecten.
De noodzaak om zo snel mogelijk minder aardgas en meer
duurzame warmte te gaan gebruiken is groot, zowel om
geopolitieke redenen als om duurzaamheidsredenen. Maar
helaas, al het geld dat in de SDE++ beschikbaar is, wordt
momenteel gereserveerd voor CO2-opslag en voor zon op
dak en, minder, voor zon op land. In juni jongstleden werd
nog voor 4,7 miljard euro aan SDE-subsidies toegezegd,
waarvan €0,0 voor aardwarmte, terwijl zeker tien aardwarmteprojecten wachten op een positieve subsidiebeschikking.
Doordat deze telkenmale worden afgewezen, dreigen zij
zelfs het loodje te leggen. Dat is best treurig en exemplarisch voor de energietransitie in Nederland tot op heden.
Er is enorm veel aandacht voor tonnenjacht en duurzame
elektriciteit — zon en wind — maar er is te weinig aandacht
voor, en er zijn te weinig investeringen in, duurzame
warmte, en dat terwijl de warmtetransitie, zeker voor de
gebouwde omgeving en voor sectoren als de glastuinbouw,
veel belangrijker is.
Geothermie — daar hebben we het vandaag over — heeft
een enorme potentie. Geothermie is met vallen en opstaan
op gang gekomen, maar als je nu gaat kijken in bijvoorbeeld
het Westland, bij tuinders die op hun eigen Westlandse
warmtesysteem zijn aangesloten, of bij de Haagse Aardwarmte Leyweg, die sinds deze maand eindelijk draait, dan
word je daar wel warm van. Tegelijkertijd is het bij aardwarmte, bij geothermie, natuurlijk niet al goud wat er blinkt.

17 februari 2022
TK 52

52-11-3

Allereerst moet het veilig zijn voor omwonenden, overal in
Nederland, van Groningen tot Limburg, en voor ons drinkwater. Het moet voldoende aantrekkelijk zijn voor initiatiefnemers om de aarde te exploreren met het oog op de
warmte die hij biedt.
Langs deze lijn heb ik het vervolg van mijn bijdrage opgebouwd en heb ik in samenspraak met collega's een aantal
amendementen ingediend dan wel mede-ingediend om de
wet in dezen te verduidelijken en te verbeteren.
Allereerst lijken de seismische risico's bij aardwarmte op
dit moment gelukkig klein en op veel plekken zelfs verwaarloosbaar. Maar, zoals eerder gezegd, is de aardwarmtesector een lerende sector. We moeten dus niet naïef zijn en
alle mogelijke gevolgen goed in de gaten blijven houden.
Het lijkt de ChristenUniefractie geen slecht idee dit wetsvoorstel aanleiding te laten zijn voor een landelijk meetnetwerk seismiciteit onder leiding van het KNMI. Op die manier
worden onafhankelijke metingen gegarandeerd, kent het
systeem samenhang en is er maximale transparantie. Hoe
staat de staatssecretaris tegenover dit idee? Ik overweeg
de Kamer een uitspraak voor te leggen op dit punt.
Uit de evaluatie Staat van de Sector Geothermie van afgelopen oktober bleek dat het SodM zorgen heeft over het
naleefgedrag en de veiligheid bij geothermiebedrijven, en
dat de professionalisering van de sector nog niet op het
gewenste niveau zou zijn. Bovendien waren in de vorige
wetgeving de normen om aanvragen van vergunningen te
toetsen onvoldoende scherp, waardoor initiatiefnemers
niet wisten aan welke eisen zij moesten voldoen, en de
handhaving voor SodM vervolgens ook lastiger is. Wat
vragen hierbij. Waarom wordt SodM zo laat in de procedure
betrokken? Is het niet verstandiger om SodM, het Staatstoezicht op de Mijnen, al te betrekken in de zoekfase? En welke
maatregelen neemt de staatssecretaris om het naleefgedrag
en de veiligheid bij geothermiebedrijven op een hoger
niveau te krijgen? Zoals bij alles is Nederland een klein en
druk land, waar veel gebeurt op een klein stukje grond.
Maar de cumulatie van milieueffecten van bijvoorbeeld alle
mijnbouwactiviteiten krijgen we niet goed in beeld. Nu
wordt pas bij een startvergunning een summiere risicoanalyse gevraagd. Maar omdat de wetenschappelijke kennis
hierover ontbreekt, kunnen we die risicoanalyse eigenlijk
niet fatsoenlijk maken. Mijn vraag aan de staatssecretaris:
hoe wil hij werk maken of laten maken van het opvullen
van dit kennishiaat?
Dan drinkwater. Geothermie brengt ook een risico op vervuiling van drinkwaterbronnen met zich mee. Milieuvervuiling in het kader van verduurzaming is natuurlijk absoluut
onwenselijk, en dus moeten we het risico op schade zo klein
mogelijk maken. Daarom heb ik samen met collega Erkens
een amendement ingediend om tegemoet te komen aan
de zorgen die leven over aardwarmte en het risico op vervuiling van ons drinkwater. In ons amendement sluiten we
uit dat er geboord kan worden door de aardlagen heen die
ons drinkwater herbergen. Daarnaast blijft het belangrijk
dat provincies, drinkwaterbedrijven en initiatiefnemers op
aardwarmte met elkaar in gesprek blijven. Is de staatssecretaris bereid om dit gesprek aan te moedigen en te ondersteunen, en een plan van aanpak op te stellen, samen met
provincies, om bij het aanwijzen van de aanvullende strategische voorraden ook kritisch en creatief te blijven kijken
naar locaties waar geothermie wel mogelijk is?

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Voorzitter. Er is geen energiebron of er zijn wel risico's. Zo
ook bij aardwarmte. Terecht dat we daar vanavond best
wel uitgebreid bij stilstaan. Tegelijk liggen er ook grote
kansen. Kansen die we nu onvoldoende benutten omdat
door regelgeving en een tekortschietend subsidie-instrumentarium projecten niet van de grond komen, op achterstand worden gezet, of waar zelfs een streep doorheen
dreigt te worden gezet. Daarom een drietal amendementen,
en een drietal verbeteringen wat mij betreft. Er moet allereerst echt beter overgangsrecht geregeld worden. Tientallen
projecten dreigen nu stil te vallen. En gezien de niet ongebruikelijke traagheid bij — excuus, staatssecretaris — ook
wel het ministerie van EZK in het verleden, acht ik het niet
realistisch dat al deze projecten binnen nu en drie maanden
alsnog een startvergunning krijgen. Met mijn amendement,
samen met collega Boulakjar, probeer ik zekerheid en rust
voor zowel initiatiefnemers als ambtenaren te creëren.
Dan het tweede, voorzitter. Dit voorstel is bedoeld om de
Mijnbouwwet beter aan te laten sluiten bij de praktijk van
geothermie. Maar als ik de wet lees en naast de praktijk leg,
zie ik nog wel wat verbetermogelijkheden, bijvoorbeeld
inzake de periode die tussen het mogen zoeken in een
bepaald gebied en het aanvragen van een startvergunning
ligt. Daarom heb ik een amendement met collega Erkens
ingediend, om de termijn op vier in plaats van twee jaar te
zetten; een periode die ook aansluit bij de SDE++.
Dan het derde. In dit wetsvoorstel is veel vrijheid gegeven
aan provincies voor onder welke voorwaarden zij warmtewinning willen toestaan. Ik ben zelf een groot voorstander
van een gebiedsgerichte aanpak, maar een goed uitgewerkt
landelijk beoordelingskader kan wel helpen om zorgen die
bij omwonenden leven, te verkleinen, en warmtebedrijven
tegelijk voldoende duidelijkheid en zekerheid te bieden.
Daarom het derde en laatste amendement, met collega
Agnes Mulder, dat ziet op het verder uitwerken van een
beoordelingskader in lagere regelgeving, om de provincie
handvatten te geven bij de beoordeling van een project.
Het is belangrijk om een race to the bottom te voorkomen,
en regels op te stellen over — zoals dat heet — "putintegriteit" en "putontwerp", om zo omwonenden en het milieu
optimaal te beschermen.
Voorzitter. De huidige ellenlange doorlooptijden van vergunningverlening zijn funest voor aardwarmteprojecten.
Hierdoor verliezen projecten subsidie. Op dit moment dreigt
dat nota bene bij 22 projecten te gebeuren. Het vertrouwen
van financiers komt daarmee onder druk te staan. Specialistische toeleveranciers verdwijnen hierdoor naar het buitenland. En we missen kansen om de stap van fossiele
warmte naar duurzame warmte te zetten, terwijl de doelen
voor 2030 alleen maar omhooggaan - en het overmorgen
eigenlijk al 2030 is. Mijn vraag: wat gaat de staatssecretaris
doen om de vergunningverlening te vereenvoudigen en
die termijnen voortaan wél te gaan halen? Is daar ook niet
gewoon meer capaciteit voor nodig? Wanneer komt de
vergunningverlening eindelijk op stoom?
In zijn evaluatie signaleert het Staatstoezicht op de Mijnen
dat de professionalisering van de geothermiesector snel
gaat, maar nog niet op het gewenste niveau is. In dat licht
is het goed dat EBN verplicht deelneemt, zowel om snelle
opschaling te ondersteunen als voor het opbouwen van
een portfolio. Wanneer wordt de rol van EBN verder uitgewerkt in lagere regelgeving? Hoe kan de hele sector profite-

17 februari 2022
TK 52

52-11-4

ren van de ervaring die EBN gaat opdoen? Met andere
woorden, hoe wordt kennis gedeeld?
Voorzitter. Dan kom ik bij het laatste thema: eigenaarschap.
Draagvlak voor de energietransitie wordt natuurlijk groter
als je jezelf eigenaar voelt. Dat gaat niet alleen op bij
windturbines en zonnepanelen, maar natuurlijk ook bij
warmte uit eigen bodem. Het Klimaatakkoord stelt 50%
deelname ten doel. Dat lijkt soms te verwateren tot — nu
komt dat vreselijke woord — participatie. Maar wat is de
inzet van de staatssecretaris hierbij voor wat betreft aardwarmte? Draagvlak wordt natuurlijk ook groter als je van
betaalbare, duurzame warmte kunt profiteren tegen de
achtergrond van een extreem hoge aardgasprijs, zoals nu.
Wanneer ligt er een voorstel tot ontkoppeling in de Kamer?
Ik denk dat dat ook op het terrein van collega Jetten ligt,
maar toch.
Afsluitend. Aardwarmte is natuurlijk niet de silver bullet
van de energietransitie, maar het is wel een meer dan aardige toevoeging aan het duurzame warmtebronnenarsenaal
waarmee we op relatief korte termijn duizenden huizen,
kantoren en kassen kunnen gaan verwarmen. Ik reken erop
dat de staatssecretaris deze ambitie deelt en zie hoe dan
ook uit naar zijn reactie in eerste termijn.
De voorzitter:
Heel goed. Dank u wel. Dan mevrouw Beckerman van de
fractie van de SP.

Mevrouw Beckerman (SP):
Goedenavond, voorzitter. Ik mag vanavond ook mede
namens Lammert van Raan spreken. Ja, dat belooft wat!
Ik zou me ook vast zorgen gaan maken.
Voorzitter, laat ik beginnen. Nederland heeft veel ervaring
met mijnbouw. Nederland heeft ook al vaak pijnlijke lessen
moeten leren over hoe je niet met mijnbouw moet omgaan.
Ik noem kolenwinning, gaswinning, oliewinning en zoutwinning. Wat vooraf niet mogelijk werd geacht of wat lang
werd ontkend, bleek achteraf te moeten worden gerepareerd. Denk aan aardbevingen, bodemdaling, verontreiniging enzovoorts, met alle gevolgen van dien. We hebben
nu veel kennis over mijnbouw en we zouden dus niet naïef
dezelfde fouten opnieuw moeten maken. We moeten leren
van de fouten die in het verleden zijn gemaakt. Vanavond
spreken we over een nieuwe vorm van mijnbouw: geothermie, het gebruik van aardwarmte.
De fracties van de SP en de Partij voor de Dieren maken
zich zorgen dat we met deze wet toch weer ruimte laten
voor dezelfde fouten als die we hebben gemaakt met gaswinning, kolenwinning, oliewinning en zoutwinning. Tegelijkertijd zien we dat de Tweede Kamer de wet wél wil aanpassen om de veiligheid voorop te zetten. Ik wil dan ook
complimenten geven aan de collega's Erkens en Grinwis,
en Agnes Mulder en Grinwis, of moet ik zeggen: Bontenbal
en Grinwis? Dat gaat wel wat ver, hè? Mijn complimenten
voor het indienen van amendementen om niet te boren in
gebieden waar drinkwater in de bodem zit en om eisen te
stellen zodat schade voor bewoners, natuur en milieu wordt
voorkomen. We vonden dat mooie voorstellen en we hopen
ook dat het kabinet bereid is de wet aan te passen.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Ik wil onze kritiekpunten langslopen aan de hand van de
onderzoeken die de OVV — u kent ze wel — deed naar de
gaswinning in Groningen. Daar zitten wat onze fracties
betreft belangrijke lessen in voor eigenlijk alle vormen van
mijnbouw. Ze hebben dat in 2015 op een hele zinnige
manier gedaan. In 2017 hebben ze dat herhaald toen het
kabinet er veel te weinig mee had gedaan. In 2015 concludeerde de OVV dat de veiligheid bij de gaswinning niet
voorop had gestaan. Maar hun conclusie trokken ze breder
dan alleen de gaswinning. Ze zeiden: versterk het veiligheidsbelang in de besluitvorming over activiteiten in de
diepe ondergrond. De SP- en de Partij voor de Dieren-fracties vinden de veiligheid nog onvoldoende vooropstaan
met de huidige wet.
Het belangrijkste punt voor ons is dat drinkwater. Daar is
al veel op gewezen door andere fracties, dus ik hou dat kort.
De Algemene Rekenkamer was ook wel heel ferm in zijn
bewoording: "De drinkwatervoorraden zijn niet afdoende
beschermd tegen de risico's van het boren naar aardwarmte." Dat is de verantwoordelijkheid van de rijksoverheid, maar diezelfde rijksoverheid neemt het kritische rapport onvoldoende serieus, volgens de Rekenkamer zelf, en
doet alsof de problemen al zijn opgelost. Volgens de SP en
de Partij voor de Dieren is het eigenlijk ondenkbaar om voor
deze wet te stemmen, als boren in drinkwatergebieden niet
wordt uitgesloten. Ik weet niet of we het amendement
daarover op deze manier mogen steunen, maar we zouden
daar heel graag bij willen aansluiten, omdat we het zo
belangrijk vinden.
Maar schade aan drinkwater is niet de enige mogelijke
schade. Door geothermie kunnen ook aardbevingen ontstaan, zo waarschuwt toezichthouder SodM. In het Belgische
Mol waren er al meerdere aardbevingen door geothermie,
en ook elders gebeurt dat. We kennen ook een voorbeeld
uit Limburg. SodM stelt dat ook schade aan natuur en milieu
mogelijk is. Is de staatssecretaris het met ons eens dat er
strengere eisen vooraf moeten worden gesteld om schade
voor omwonenden, natuur en milieu te voorkomen? Voorkomen is immers beter dan genezen.
Maar als er schade ontstaat, moeten bedrijven gedwongen
kunnen worden om te betalen. Ik wil daarbij een pijnlijk
voorbeeld aanhalen. In Limburg moest na een faillissement
van zo'n aardwarmtebedrijf zeven ton publiek geld worden
geïnvesteerd om de rotzooi weer op te ruimen. Ik herhaal:
zeven ton. Die kosten waren zo hoog omdat het om lichtradioactief afval gaat. Het bedrijf betaalde een boete van drie
ton niet en kon de opruimkosten niet betalen. Ik zou de
staatssecretaris willen vragen: hoe staat het daarmee? Kan
de schade via de curator worden verhaald? Of moet het
Rijk betalen? Want dan betalen we hier dus met z'n allen
aan mee.
Herhaling hiervan moet echt worden voorkomen. Is de
staatssecretaris dat met ons eens? Wij dienen dan ook een
amendement in om ervoor te zorgen dat bedrijven er vooraf
voor moeten zorgen dat dat geld gereserveerd is — dat kan
bijvoorbeeld via een fonds — zodat schade aan grondwater,
bodem of natuur en milieu altijd kan worden vergoed, ook
in het geval van zo'n faillissement, omdat dat dus al gereserveerd is. We willen graag een reactie daarop.
Dan toezicht en kennis. Een belangrijk advies van de OVV
in 2015 was om het toezicht te versterken. Onze fracties
maken zich er zorgen over of SodM met deze wet wel vol-

17 februari 2022
TK 52

52-11-5

doende toezicht kan houden. De heer Grinwis stelde daar
net ook al terechte vragen over. In de lobbybrieven van de
geothermiesector schermen ze ermee dat het niet altijd
even goed ging en dat er inderdaad cowboys waren, maar
dat het nu beter gaat, omdat er een industriestandaard is.
Waarom laten we de sector zelf die standaard maken?
Moeten we niet ervoor zorgen dat die standaarden onafhankelijk worden bepaald en vastgelegd, juist zodat er goed
toezicht kan worden gehouden? Het staatsbedrijf EBN —
dat kennen we natuurlijk ook van de gaswinning — wordt
onderdeel van alle projecten. De vraag is: houdt de minister,
of in ieder geval het ministerie, voldoende toezicht op EBN?
Waar bestaat dat dan uit? Het is namelijk niet automatisch
zo dat er, omdat het een staatsbedrijf is, voldoende toezicht
op is.
De OVV deed in 2015 ook de aanbeveling om ervoor te
zorgen dat er structureel, voor de lange termijn, wetenschappelijke onderzoeksprogramma's op zouden worden gezet,
voor onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek, juist omdat
er keer op keer wetenschappelijke kennis miste over mijnbouw, waardoor problemen te lang werden ontkend. We
hebben dat natuurlijk op een hele pijnlijke manier moeten
leren bij de gaswinning, maar ook bij andere mijnbouwactiviteiten. Over deze nieuwe vorm van mijnbouw, geothermie, is eigenlijk nog heel erg veel onbekend. Wij willen dan
ook vragen: is de staatssecretaris bereid om ervoor te zorgen dat er voor de lange termijn een onafhankelijk wetenschappelijk kennisprogramma wordt opgezet? Wat mij
betreft wordt dat een fundamenteel wetenschappelijk programma.
Een derde advies van de OVV was, naast veiligheid voorop,
beter toezicht en kennis daarbij, dat het belang van inwoners meer voorop moest staan en dat provincies en
gemeentes een rol moesten krijgen in de besluitvorming.
Dat is, volgens de SP en de Partij voor de Dieren, echt nog
steeds onvoldoende geregeld bij de gaswinning in Groningen en uit de kleine velden. Maar is dat nu afdoende geregeld in deze wet voor de geothermie? Kan een gemeente
of provincie een slecht plan wijzigen of tegenhouden?
Kunnen bewoners dat? Wie communiceert er als er problemen ontstaan? Wat zijn nou eigenlijk de ervaringen, zowel
positief als negatief, van bewoners, gemeenten en provincies bij de huidige projecten? Juist daarvan kun je ook heel
erg veel leren, namelijk wat er voor de toekomst beter moet.
Kijken we alleen maar naar wat de toezichthouder of de
bedrijven zelf erover zeggen, of kijken we ook naar wat de
omwonenden, gemeenten en provincies ervan vinden? Is
de staatssecretaris bereid om zo'n onderzoek te doen, zodat
deze ervaringen mee kunnen worden genomen in de nadere
uitwerking van de wet, maar ook in de evaluatie? Ik ga niet
de hele tijd complimenten geven aan de heer Erkens, maar
hij vond het ook een slim idee om dat naar voren te halen.
Nu is het klaar. Anders geef ik dit compliment namens de
Partij voor de Dieren; dan voelt het wat beter. Het is vandaag de Internationale Doe Vriendelijk Dag. Dat is heel
moeilijk voor mij, maar ik probeer het wel een beetje te
doen.
Dan het schadefonds: de eventuele schade voor omwonenden. Het mag bekend zijn dat de SP-fractie en de fractie van
de Partij voor de Dieren heel kritisch zijn op de manier
waarop de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen is geregeld. Deze fracties wilden, en willen nog steeds,
dat bewoners niet zelf hoeven te bewijzen dat de schade

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

door mijnbouw komt, maar dat het schadefonds moet
bewijzen dat de schade niet door mijnbouw komt. De
bewijslast moet omgekeerd worden; zo heet dat dan. Met
geothermie voegen we er weer een vorm van mijnbouw
aan toe.
We krijgen straks op meer plekken in het land veel meer
vormen van energieopwekking dicht bij elkaar. Dat is heel
anders dan in het verleden. Je krijgt heel veel verschillende
vormen van energieopwekking. Maar ja, als daardoor
schade ontstaat, op wat voor manier dan ook, is het voor
bewoners steeds moeilijker om te bewijzen waardoor dat
komt. Komt het door de windmolen, door de geothermie,
door het oude gasveld, door de zoutwinning? Je hebt dus
heel veel vormen bij elkaar. Je ziet nu al bij gestapelde
mijnbouw dat het heel ingewikkeld wordt voor bewoners.
Deelt de staatssecretaris de angst dat het wel heel lastig
wordt? Het zou natuurlijk het mooiste zijn als we eindelijk
gaan voor die omgekeerde bewijslast.
Tot slot, voorzitter. Onze fracties kunnen voorstander zijn
van het gebruik van aardwarmte, maar dan willen we wel
graag dat deze wet wordt aangepast. De veiligheid moet
vooropstaan. We hebben daar suggesties voor gedaan of
we steunen die van anderen. Ons ideaal is overigens een
publieke energievoorziening, zodat de winsten kunnen
worden gebruikt om de energierekening verder te verlagen
en huishoudens meer zeggenschap hebben over energie.
Ik wil het amendement op stuk nr. 20 intrekken. Dat moet
ik tegen de voorzitter zeggen.
De voorzitter:
Het amendement-Beckerman (stuk nr. 20) is ingetrokken.
Mevrouw Beckerman (SP):
Voorts zijn wij van mening dat de gaswinning in Groningen
dient te worden gestopt en dat er geen nieuwe gaswinning
onder de Wadden dient te komen. Daarom hebben wij met
andere partijen twee amendementen ingediend.
Dank u wel.
De voorzitter:
Heel goed, dank u wel. Dan de heer Kops van de fractie van
de Partij voor de Vrijheid.

De heer Kops (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Aardwarmte! Kort gezegd wordt er
dan van diep uit de grond warm water opgepompt. Daarmee wordt leidingwater verwarmd, dat vervolgens gebruikt
kan worden voor de verwarming van bijvoorbeeld woningen, bedrijfspanden of kassen. De eerste vragen die in mij
opkomen, zijn dan: waar is dat eigenlijk allemaal goed voor?
Wat is de bedoeling? Hoeveel kost het? Hoeveel subsidie
is ermee gemoeid? Wat levert het feitelijk op? En natuurlijk,
zeker denkend aan Groningen: hoe veilig voor omwonenden
en hun huizen is aardwarmte nu eigenlijk? Aardwarmte
wordt duurzame energie genoemd. Duurzame energie is
klimaatbeleid. De eerste vraag aan de staatssecretaris is
dan: kan hij wellicht even voorrekenen tot hoeveel
CO2-besparing aardwarmte tot dusver heeft geleid, en in

17 februari 2022
TK 52

52-11-6

de toekomst zal moeten gaan leiden? Wat doet dat dan met
de opwarming van de aarde? Daar gaat het uiteindelijk toch
allemaal om, nietwaar?
Voorzitter. De staatssecretaris schrijft dat er vanaf 2007
slechts 24 projecten zijn gerealiseerd, waarvan er in 2018
slechts 18 ook daadwerkelijk warmte hebben opgeleverd.
Achttien. Dat is natuurlijk niet bijzonder veel. Een aardwarmte-installatie produceert gemiddeld 0,2 petajoule. De
minister schrijft dat daarmee een jaar lang 4.000 woningen
verwarmd kunnen worden. 4.000 woningen is natuurlijk al
niet heel veel en het is ook wel wat misleidend. De huidige
aardwarmte-installaties voorzien voornamelijk kassen van
warmte; niks woningen. Wat hebben huishoudens daar in
hemelsnaam aan?
De vraag is hoeveel kassen er dan gebruikmaken van
aardwarmte. In 2020 bedroeg het totale energieverbruik in
de glastuinbouw 110 petajoule. Alle aardwarmte-installaties
tezamen leverden slechts zo'n 3,7 petajoule. Dat is dus
slechts 4% van het totale energieverbruik. Dat is ook niet
bijzonder veel. Het is de vraag hoeveel dat heeft gekost en
hoeveel subsidies hier tot dusverre mee gemoeid zijn. De
Mijnraad zegt: "Aardwarmte is een zwaar gesubsidieerde
vorm van energiewinning, waarbij het de vraag is of en
wanneer rendabele winning, dus zonder subsidie, mogelijk
zal zijn." Kijk: daar ga je dus al. Al die SDE-subsidies worden,
behalve door bedrijven, door de huishoudens opgebracht.
Die huishoudens betalen dus mee aan de subsidies, maar
wat krijgen ze ervoor terug? Feitelijk helemaal niets.
Voorzitter. De staatssecretaris schrijft: "Er zijn nog geen
voorbeelden en/of ervaringen bekend waarbij omwonenden
meeprofiteren van gewonnen warmte." Daar zijn de mensen
dan lekker mee. Conclusie: huishoudens hebben er dus
geen zak aan, maar moeten er wel voor betalen. Dat doen
ze via hun energierekening, die sowieso al naar recordhoogte is gestegen. Hebben omwonenden trouwens om
aardwarmteprojecten gevraagd? Nee. Hebben omwonenden
dan überhaupt iets te zeggen over die aardwarmteprojecten? Nee, ook niet. De ontwerpvergunning wordt weliswaar
ter inzage gelegd en dan kunnen de omwonenden inspraak
leveren, maar wat houdt dat in de praktijk concreet in? De
ervaring leert dat burgers dan een paar minuten spreektijd
krijgen om bijvoorbeeld te vertellen dat ze het allemaal niet
zien zitten en dat ze bang zijn voor schade aan hun woning.
Kortom, ze willen het allemaal niet, maar dat is het dan ook.
Meer gebeurt er niet.
Laten we eerlijk zijn: de angst voor bevingen en als gevolg
daarvan schade aan woningen is natuurlijk heel reëel. Kijk
vooral naar Groningen. Daar zitten gedupeerden al jarenlang in een kapot huis. Ze moeten eindeloos wachten op
schadevergoeding en eindeloos wachten op versterking.
De overheid laat hen keihard in de steek en beloften worden
keer op keer gebroken. Het is dus één groot drama. Dat
drama mag zich natuurlijk niet gaan herhalen met aardwarmte.
Hoe zit het dan met het risico op bevingen bij aardwarmte?
Ik citeer opnieuw de staatssecretaris: "Door het gebrek aan
feitelijke data is het op dit moment nog niet mogelijk om
het risico op bevingen te berekenen." Met andere woorden:
we weten het dus helemaal niet. Hoe kun je die aardwarmteprojecten dan überhaupt toestaan? De staatssecretaris
heeft het over een "aanvaardbaar risiconiveau". Wat is dan
precies "aanvaardbaar"? Dat impliceert alleen al dat een

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

zekere mate van risico en dus ook schade aanvaardbaar
zou zijn, maar waar ligt dan de grens? Wederom denk ik
dan aan de ellende in Groningen. Is dat dan aanvaardbaar?
Nee, natuurlijk niet. En ja, in de wijziging van het Mijnbouwbesluit is weliswaar een norm opgenomen, de zogeheten
Meijdamnorm, maar hoe wordt dan gemeten of die norm
wel of niet wordt overschreden? Ja, dat gaat helemaal niet,
want, zoals gezegd: er zijn geen data.
In een rapport van april 2020 heeft TNO het over een
grenswaarde van 3,5 op de schaal van Richter. TNO zegt
daarbij dat de kans op bevingen zwaarder dan 3,5 bij aardwarmte waarschijnlijk heel gering is. Natuurlijk, als je die
grenswaarde maar hoog genoeg maakt, lijkt alles wat
eronder valt wel mee te vallen. Maar de praktijk is natuurlijk
toch echt anders. Neem bijvoorbeeld de beving in Groningen bij Garrelsweer van november vorig jaar. Die had een
kracht van 3,2, dus onder de genoemde grenswaarde, maar
was in werkelijkheid een van de zwaarste bevingen ooit en
heeft enorm veel schade opgeleverd. Nogmaals de vraag
aan de staatssecretaris: wat is dan aanvaardbaar?
Voorzitter. Ook David Smeulders, hoogleraar energietechnologie, zegt: de risico's op bevingen door aardwarmte zijn
vergelijkbaar met de bevingen in Groningen. Conclusie:
terwijl huishoudens, omwonenden, feitelijk niets te zeggen
hebben en dit allemaal maar machteloos moeten ondergaan, projecten worden doorgedrukt ondanks inspraak,
moeten ze er wel aan meebetalen. Maar de aardwarmtebedrijven worden juist beschermd en gematst. Ten eerste, ik
zei het al, worden ze zwaar gesubsidieerd en volgens de
Mijnraad zal dat ook niet gauw zonder subsidie kunnen.
Ten tweede is er de zogeheten garantieregeling aardwarmte, opgetuigd nota bene door de overheid. Aardwarmtebedrijven kunnen een aanvraag indienen en premie
betalen en als een boring dan dreigt tegen te vallen, krijgen
ze een vergoeding. Het budget voor deze regeling is 44
miljoen euro. Kan de staatssecretaris aangeven hoe vaak
er inmiddels van die regeling gebruik is gemaakt?
Bedrijven kunnen dus subsidies stapelen en zelfs risico's
afkopen, maar alle huishoudens die dat moeten ondergaan,
kunnen dat niet. Zij moeten maar afwachten of er schade
optreedt én, zoals we in Groningen al jarenlang zien, of die
schalen en hoe die wordt gecompenseerd. En dat is zo vaak
bij het klimaatbeleid het geval. En ook aardwarmte is daar
onderdeel van. Huishoudens moeten betalen via de energierekening die al torenhoog is, hebben niets te zeggen,
moeten het allemaal ondergaan en daar moeten we zo snel
mogelijk vanaf.
Ik dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Een vraag van de heer Erkens.
De heer Erkens (VVD):
Ik denk een interruptie, voorzitter. Die hebben we niet voor
niks in een plenair debat, toch? Als ik het goed begrijp, is
de heer Kops geen groot voorstander van aardwarmte —
dat had ik wel verwacht — lokaal gewonnen energie van
eigen bodem. Wat voor alternatief ziet de heer Kops? Hoe
wil hij al die woningen gaan verwarmen? Want momenteel
gebeurt dat vaak ook met biomassa? Ik denk dat hij daar
ook geen fan van is.

17 februari 2022
TK 52

52-11-7

De heer Kops (PVV):
Ten eerste wil een partij als de VVD af van fossiele brandstoffen als kern van het klimaatbeleid. Dat is natuurlijk al
een hele foute keuze, want het gevolg daarvan is dus dat
we overal windturbines zien, die vreselijke dingen, en overal
zonneweiden. En nu dus ook aardwarmte. Zoals ik al zei,
daar gaan miljarden subsidie naartoe, opgehoest door
bedrijven en ook zeker door al die huishoudens die de
energierekening nu al niet meer kunnen betalen. Daar
moeten we dus mee stoppen. En wat biomassa betreft,
sorry hoor, daar moeten we zeker vanaf. Hoe vaak heeft de
PVV hier niet een motie ingediend om daar onmiddellijk
mee te stoppen en er geen subsidies meer voor te verlenen?
En dan stemt een partij als de VVD daartegen.
De heer Erkens (VVD):
Ik hoor de heer Kops praten over de energieprijzen. Volgens
mij zijn momenteel de gasprijzen heel hoog en die bepalen
voor mensen hun hoge energiekosten. En u stelt voor om
met gas door te gaan tot in den oneindigheid en u wilt geen
alternatieven uitbouwen. Waar gaat u dat gas dan vandaan
halen? En hoe zorgt u dat dan betaalbaar wordt?
De heer Kops (PVV):
Wat betaalbaar betreft: een partij als de VVD wil heel graag
duurzame energie. Afgelopen jaar viel de opbrengst uit
windturbines heel erg tegen, omdat er relatief weinig wind
was. Dat krijg je als je energie afhankelijk maakt van het
weer. En wat is daar dan het gevolg van? Mede daardoor
is het gasverbruik gestegen. De gascentrales zijn hierdoor
harder gaan draaien. Maar wat is het gevolg? De VVD wil
van het gas af en als alternatief zijn de kolencentrales weer
harder gaan draaien, omdat kolen goedkoper zijn dan gas.
Een partij als de VVD wil met heel veel subsidies af van
kolen en gas, maar daardoor worden we er feitelijk alleen
maar meer afhankelijk van.
De heer Erkens (VVD):
Mijn vraag was waar het gas vandaan komt. Waar gaat u
het gas vandaan halen in de toekomst? Wilt u het weer in
Nederland gaan produceren? Wilt u het vanuit het buitenland gaan halen? Wilt u verder van Rusland afhankelijk
worden?
De heer Kops (PVV):
Verder van Rusland afhankelijk worden? Dan is de VVD, de
heer Erkens, waarschijnlijk niet echt op de hoogte, want op
dit moment komt ongeveer 19% van het gas dat we in
Nederland verbruiken uit Rusland, dus schei uit daarmee.
Maar inderdaad, gas kunnen we heel goed importeren. Dat
doen we ook uit landen als Noorwegen, Canada, GrootBrittannië, het kan overal vandaan komen. We kunnen het
inderdaad ook gaan oppompen uit de Noordzee, dat is
allemaal prima. We kunnen het dus overal vandaan halen.
Waar we het niet vandaan moeten halen, is Groningen.
Daar moeten we onmiddellijk stoppen met de gaswinning,
zoals de PVV al zo vaak heeft gezegd. Maar een partij als
de VVD heeft dat jarenlang getraineerd. Dat mensen daar
nu diep in de ellende zitten, komt door de VVD die hier in
dit land al jarenlang aan het roer zit.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

De voorzitter:
Prima. De heer Grinwis wellicht.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Hierop doorgaand. Volgens de PVV kunnen we dat gas
prima importeren. Dat betekent wel dat het geld dat we
daarvoor moeten betalen — op dit moment is dat een
enorme, verschrikkelijke rekening — niet in Nederlandse
zakken verdwijnt, maar in buitenlandse zakken. Dan heb ik
het deels over Poetin, maar het gaat inderdaad naar heel
veel andere plekken op de wereld.
Als we aardwarmte gaan ontwikkelen, komt het geld
gewoon bij Nederlandse initiatiefnemers terecht. Het komt
dan onder andere terecht bij de beleidsdeelneming EBN.
Dan komt het uiteindelijk weer bij ons terecht. Het is dus
ook vanuit welbegrepen eigen belang en vanwege het
geopolitieke belang om qua energie onafhankelijker te
worden toch best wel verstandig om in onze eigen bodem
te boren in plaats van de zakken van Poetin en anderen nog
verder te vullen.
De heer Kops (PVV):
Volgens mij heb ik hier acht minuten gesproken over aardwarmte. Wellicht spreek ik niet duidelijk. Wellicht spreek ik
Chinees, maar ik heb heel veel redenen genoemd waarom
we die aardwarmte hier in Nederland gewoon niet moeten
doen. Er zijn heel weinig projecten die succesvol zijn
gebleken. Het levert heel weinig op. De warmte die deze
projecten daadwerkelijk hebben opgeleverd, verdwijnen
richting de kassen. Op zich is dat prima, maar wat hebben
de mensen thuis daaraan? De mensen thuis worden echter
wel geconfronteerd met een torenhoge energierekening.
Dit komt niet alleen door de hoge gasprijs, maar ook doordat ze moeten opdraaien voor al die SDE-subsidies die met
dergelijke duurzame projecten zijn gemoeid. En dan zegt
nota bene de Mijnraad: aardwarmte wordt zwaar gesubsidieerd en we moeten nog maar zien of aardwarmte überhaupt ooit zonder subsidie kan. Blijkbaar is de visie van de
ChristenUnie op energie: we moeten het allemaal maar
gaan subsidiëren. De mensen thuis betalen zich blauw,
maar zien daar uiteindelijk niets voor terug. Ze zitten alsnog
in de kou vanwege energiearmoede.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ja, daar moeten we wat aan doen. We moeten zo snel
mogelijk, als de wiedeweerga, huizen gaan isoleren. Maar
op dit moment betalen mensen zich vooral blauw aan
aardgas. Die 49 glastuinders hier in het Westland die op
het aardwarmtenet en op twee doubletten van Trias Westland, van hun eigen coöperatie, zitten, zijn dolblij. Als de
heer Kops aan een glastuinder in het Westland die op
aardgas zit en naast zich een buurman heeft die wel op het
aardwarmtenet zit, zou vragen "waar zou u liever uw energie
vandaan halen: uit die gasleiding bij u of bij de buurman
uit het aardwarmtenet", dan weet ik wel wat hij antwoordt,
zeker bij deze prijzen.
De heer Kops (PVV):
Ik zal de heer Grinwis even uitleggen waarom de energierekening zo ontzettend is gestegen. Natuurlijk, touché, door
de hoge energieprijzen. Maar laten we aan de andere kant

17 februari 2022
TK 52

52-11-8

niet vergeten dat bijna de helft van de energierekening uit
belastingen bestaat. Energiebelasting, opslag duurzame
energie- en klimaattransitie, btw, het zit allemaal op die
energierekening. De heer Grinwis kan lachen, maar in de
afgelopen vier jaar heeft zijn partij in het kabinet gezeten
en die energierekening alleen maar gigantisch laten oplopen. Toen was er nog geen sprake van extreem hoge gasprijzen, maar toch ging die energierekening telkens
omhoog, omdat u die belastingen op gas heeft verhoogd
en verhoogd. U heeft gas onbetaalbaar gemaakt.
De heer Grinwis gaat zitten, dus hij is het ermee eens.
Ik dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Nee, nee, hij ging zitten! Het is een beetje uitlokking, meneer
Kops.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dat is uitlokking, voorzitter! Nog één ding.
De voorzitter:
Dan moet u even terugkomen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dit laten we niet zomaar over onze kant gaan. De heer Kops
stapte heel behendig weer over van glastuinders naar
huishoudens. Inderdaad, huishoudens betalen behoorlijk
veel belasting op hun gasrekening. De glastuinders betalen
een stuk minder belasting. Daarom ondervinden ze juist
direct veel meer invloed van een hoge gasprijs, omdat dit
deel van hun rekening veel harder doortikt als Poetin iets
minder aardgas aan Europa levert. Dus juist zij zijn erbij
gebaat om duurzame aardwarmteprojecten te kunnen ontwikkelen, af te kunnen stappen van gas, te kunnen elektrificeren en over te kunnen stappen op aardwarmte. Dat kan
de heer Kops met allerlei tirades over veel belasting niet
ontkennen, want bij de glastuinbouw ligt dat net een sikkepitje anders.
De heer Kops (PVV):
Wat moet ik hiermee? Ik heb al gezegd dat het één grote
illusie is. In 2018 waren er slechts achttien projecten die
daadwerkelijk warmte hebben opgeleverd. Ik weet dus niet
waar de heer Grinwis het over heeft. En als we het hebben
over de betaalbaarheid van energie, doe dan eens wat aan
de hoge belastingen op de energierekening. Hij heeft daar
vier jaar de tijd voor gehad. Maar in plaats van verlagen
heeft hij alleen maar verhoogd. En hem zo horende, gaat
hij daar alleen maar mee door.
De voorzitter:
Nee, nee, nee. We gaan naar de heer Bontenbal, want die
heeft allemaal dingen verzonnen.
De heer Bontenbal (CDA):
Het verhaal dat u nu houdt, had u misschien twee jaar
geleden …

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

De voorzitter:
Het verhaal dat de heer Kops houdt.
De heer Bontenbal (CDA):
Sorry, voorzitter, een klassieke fout. Het verhaal dat de heer
Kops nu houdt, had hij twee jaar geleden misschien nog
kunnen houden, hoewel ik het dan nog steeds niet met hem
eens zou zijn. Maar die hoge gasprijzen zijn natuurlijk wel
degelijk een issue. De gasprijs staat nu boven de €80 per
megawattuur. Dat was een jaar geleden €18, dus dat is vele
malen hoger. Het verhaal over energiebelastingen die de
helft van de gasprijs uitmaken is dus al lang niet meer zo.
Ook over 2023 zitten we nog boven €50, meen ik, en ook in
2025 boven €30. Dus dan is die nog steeds een factor 2
hoger.
Al zou je het niet vanuit klimaatoogpunt doen, dan nog zou
het nog steeds verstandig zijn om in energiebronnen te
investeren die wellicht op termijn kunnen concurreren, maar
die ook niet zo veel last hebben van die enorme volatiliteit
in gasprijzen. Dus ik begrijp niet goed waarom de heer Kops
toch niet iets meer voorstander zou zijn van deze toch
prachtige technologie.
De heer Kops (PVV):
Ik kan het wel opnieuw uitleggen, maar volgens mij heb ik
genoeg argumenten gegeven. We zien wereldwijd dat het
gasverbruik alleen maar toeneemt. De komende jaren zal
het naar recordhoogte stijgen. Partijen als het CDA willen
in Nederland van het gas af, de mensen moeten daar heel
veel geld voor betalen. De rest van de wereld gaat alleen
maar meer gas verbruiken, juist omdat gas zo ontzettend
schoon is. Het is gewoon echt niet meer uit te leggen. En
nogmaals, wat die betaalbaarheid betreft, doe daar dan
eens wat aan. Verlaag die belastingen dan eens en maak
energie, waaronder gas, betaalbaar. U zit toch aan het roer?
Maar u doet het niet.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer Boulakjar
van de fractie van D66.

De heer Boulakjar (D66):
Voorzitter. Een aantal interessante bijdragen is al langsgekomen, dus ik zal hinkstappend door mijn bijdrage gaan.
Vandaag spreken we over een wijziging van de Mijnbouwwet. Dit om de winning van aardwarmte te bevorderen en
te versnellen. De aardwarmtesector is een jonge sector die
sterk in ontwikkeling is. Er zijn in grote delen van Nederland
nog onvoldoende data en kennis van de diepe ondergrond
en daarmee van de mogelijkheden om gebruik te maken
van aardwarmte. Dit terwijl we aardwarmte nodig hebben
om de klimaatambitie van 60% waar te maken.
Mijn fractie is positief dat er een aangepast vergunningstelsel komt dat specifiek is afgestemd op de opsporing en
winning van aardwarmte. Maar wij vragen ons wel af hoe
dit in de praktijk uitpakt, specifiek welke effecten dit heeft
voor ons drinkwater. Daarom stel ik een aantal vragen aan
de staatssecretaris en kom ik met een aantal amendementen

17 februari 2022
TK 52

52-11-9

op deze wet. Ik zal ook diverse amendementen van collega's
ondersteunen.
Voorzitter. Ik wil beginnen met een aantal onduidelijkheden
van de wet. In gebieden waar nog weinig geologische
ondergronddata bekend zijn, is het lastig om een inschatting
te maken van de potentiële warmte. D66 ontvangt vanuit
de sector zorgen dat aanvragen zullen worden gedaan voor
zoekgebieden met een relatief grote omvang ten opzichte
van de verwachte warmtevraag. Mijn vraag aan de staatsecretaris is hoe in het beoordelingskader rekening wordt
gehouden met de onzekerheden van het warmtepotentieel
in gebieden waar weinig geologische ondergronddata
bekend zijn.
In de wet is geregeld dat alleen aardwarmte opgespoord
mag worden indien er een startvergunning is. Kan de
staatssecretaris toelichten wat het effect van deze wetswijziging is voor de huidige houders van een opsporingsvergunning die reeds zijn gestart met de voorbereiding van
het opsporen van aardwarmte door het aanbrengen van
een boorgat? Dit is redelijk technisch. Is een overgangsregeling voor hen wenselijk? Samen met collega Grinwis
hebben wij hierover een amendement ingediend.
Zoals ik in mijn inleiding heb aangegeven, zien wij bij deze
wet naast veel kansen voor de sector ook diverse risico's.
Allereerst de capaciteit en kennis bij de provincies en bij
het ministerie van EZK. Een open vraag aan de staatssecretaris — misschien wel een gesloten vraag, maar dat laat ik
graag aan hem. Is er voldoende kennis en capaciteit voor
het voortvarend behandelen van vergunningaanvragen
voor geothermie? Welk afwegingskader wordt er gehanteerd om toewijzing te verlenen, dan wel geheel of gedeeltelijk af te wijzen? Dit vooral met het oog op de effecten
voor ons drinkwater.
Voorzitter. Collega Erkens gaf het al aan, maar ook D66
heeft zorgen over het gebrek aan regels voor de uitvoering
en standaarden van materiaal en personeel. Zo denken wij
bijvoorbeeld aan voorwaarden als dubbele buizen om
risico's van lekkage te verminderen en een monitoringssysteem van dieper grondwater om eventuele lekkage te kunnen detecteren. We ondersteunen dan ook zijn amendement.
Voorzitter. Natuurlijk moet alles erop gericht zijn om schade
te voorkomen, maar ik vind het ook belangrijk dat we
afspraken maken voor als het wel misgaat. In artikel 24b is
de aansprakelijkheid geregeld. Hoe zorgt de staatssecretaris
ervoor dat milieuschade verhaald kan worden op de veroorzaker? Mevrouw Beckerman had het daar ook uitgebreid
over in haar betoog, dus ik zal een aantal vragen overslaan.
Ik wil alleen nog de opmerking maken dat we uitzien naar
de appreciatie van de amendementen van collega Beckerman.
Voorzitter. Met dit wetsvoorstel krijgt het Rijk een regierol.
Tegelijkertijd is bij het boren naar drinkwaterbronnen een
zorgvuldige afweging op provinciaal niveau nodig. Kan de
staatssecretaris toelichten hoe provinciale adviezen worden
meegenomen? Zijn deze dwingend? Provincies moeten
voldoende tijd krijgen om hun afweging te maken. Wij willen daarom de termijn voor het adviesrecht van de provincie
verruimen naar acht weken. Hiervoor hebben we een
amendement gemaakt.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Voorzitter. Voor een complexe vergunningverlening, zoals
bij mijnbouw, is er wat mijn fractie betreft grote zorgvuldigheid nodig. Kennis en expertise zijn hierbij cruciaal. Mijn
fractie heeft zorgen dat IenW, dat systeemverantwoordelijkheid heeft voor de publieke drinkwatervoorziening op basis
van de Drinkwaterwet, onvoldoende betrokken wordt bij
de vergunningverlening. Daarom kom ik vandaag met een
amendement dat regelt dat de minister van IenW moet
worden geraadpleegd wanneer de staatssecretaris van EZK,
tegen de advisering van de provincies in, op het gebied van
drinkwater een vergunning verleent. Dit amendement moet
de staatssecretaris zien als een extra middel om ons drinkwater te beschermen.
Voorzitter. Dan nog over de evaluatie van deze wet. De heer
Erkens heeft daar al het een en ander over verteld. Maar ik
zie een interruptie van mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Mag ik? Ik zou kort iets willen vragen over dat amendement.
Want op zich zou je, als een provincie zo veel zorgen heeft
over drinkwater, dit toch ook kunnen ondervangen door te
zeggen dat we het dan niet doen?
De heer Boulakjar (D66):
De provincies hebben nu een advies ... Nee, ik zal het even
anders zeggen. Het gaat nu over het amendement. Er zijn
heel veel zorgen over de kwaliteit van ons drinkwater. Bij
het boren van geothermie komen er risico's vrij. Op dit
moment is IenW systeemverantwoordelijke. Wij vragen
eigenlijk, als een stok achter de deur, aan EZK en IenW om
goed met elkaar, aan de voorkant, in gesprek te gaan om
de zorg van de provincies weg te nemen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Mijn fractie maakt zich ook enorme zorgen over het drinkwater. Ik vond het voorstel van collega's Erkens en Grinwis
heel logisch. Zij zeggen dat je in die drinkwatergebieden
überhaupt niet moet boren. Maar dan houd je natuurlijk
dat schuinboren over. Je zou dan de wet kunnen wijzigen
door te zeggen: dat sluiten we ook uit. Je zou ook kunnen
zeggen: we laten het advies van de provincie, de omwonenden en de gemeenten heel erg zwaar wegen. Dat zijn twee
andere mogelijkheden. Ik snap het voorstel van D66 wel,
maar dan heb je de veiligheid niet zo geborgd als je zou
kunnen doen. Er blijft dan een risico over. Begrijp ik dat
goed?
De heer Boulakjar (D66):
Het is wel een poging tot uitsluiten daarvan. Ik denk dat het
goed is als de staatssecretaris daar zijn appreciatie over
geeft.
Dan de evaluatie. Maar daar heeft de heer Erkens al het een
en ander over verteld.
Dan toch nog een stukje over het Waddengebied. Laat hier
vandaag nog eens duidelijk zijn — ik zeg dat ook namens
de heer Tjeerd de Groot, u allen welbekend — dat D66 geen
mijnbouwactiviteiten wil in, op of onder het Waddengebied.
Tegelijkertijd is mijn fractie wel voorstander van een gedegen wetgevingsproces, waarbij een openbare consultatie
plaatsvindt, er een Raad van State-advies komt en de

17 februari 2022
TK 52

52-11-10

Kamer, volgens de normale procedures, hierover de discussie aangaat. Daarom hebben we in het coalitieakkoord
afgesproken om dit te regelen voor gaswinning. Ik zie dat
ik hiermee een aantal interrupties uitlok, voorzitter.

De heer Boulakjar (D66):
Dank u wel voor de vraag van mevrouw Kröger. Laat ik
eerst zeggen dat wij als D66 volgens mij heel helder zijn.
Wij willen geen gaswinning in de Wadden. Volgens mij is
dat helder.

De heer Nijboer (PvdA):
De heer Boulakjar vraagt er ook een beetje om. Hij zegt klipen-klaar: we zijn tegen boren onder de Waddenzee. Vervolgens zegt hij, met een of andere procedurele reden: maar
ik stem niet voor het amendement. Tenminste, zo begreep
ik dat hij het klip-en-klaar regelt. Klopt dat? En hoe legt u
dat uit?

Vervolgens zeggen wij: we leven in een rechtsstaat. Je zult
procedures dus op een nette manier moeten volgen. Ik weet
niet of het amendement van mevrouw Kröger helemaal
juridisch is dichtgetimmerd. Het laatste wat je wil is dat je
een amendement hebt en dat later blijkt dat er niet over
alles is nagedacht en er een probleem ontstaat. Maar u
heeft uw amendement ingediend. Misschien is het verstandig om de appreciatie van de staatssecretaris af te wachten.
Dat is altijd verstandig.

De heer Boulakjar (D66):
Je kunt maar klip-en-klaar zijn, zou ik zeggen. Tegelijkertijd
leven we in een rechtsstaat. Dat erkent de heer Nijboer ook.
Bij het commissiedebat Wadden, waar de heer Tjeerd de
Groot volgens mij niet met de heer Nijboer maar met zijn
collega heeft gedebatteerd, is hij daar heel helder over
geweest. Niet alleen mijn collega De Groot, maar onze
fractie is een groot voorstander en voorvechter van het
Waddengebied. We willen daar absoluut geen mijnbouwactiviteiten. Dat hebben we heel helder overgebracht. Maar
tegelijkertijd leven we in een rechtsstaat en zullen we de
procedures afgewogen en stap voor stap moeten doorlopen.
De heer Nijboer (PvdA):
Ja, we leven in een rechtsstaat en wij zijn als Kamer
medewetgever. Er ligt gewoon een wetswijziging voor —
een amendement noem je namelijk ook wel een wetswijziging — om het niet meer toe te staan. Zo simpel is het. We
stemmen daar volgende week over. Als ze er echt voor
willen kiezen om het nu stop te zetten, kan D66 daar gewoon
voor stemmen. Je kunt er ook tegen stemmen, om andere
redenen, omdat er vergunningsprocedures lopen en omdat
er andere belangen zijn, zoals economische belangen. Dat
kan allemaal. U kunt er ook voor stemmen, en dan is het
klaar.
De heer Boulakjar (D66):
Mag ik daar nog kort op reageren, voorzitter? Wat we bij
de stemming doen, zal nog blijken. Ik weet alleen niet of
met dit amendement, dat is ingediend door mevrouw Kröger c.s., alles juridisch is dichtgetimmerd. Als het gaat om
het Waddengebied, ons aller geliefde Waddengebied, dan
zullen we alles goed moeten dichttimmeren zodat we geen
fouten tegenkomen. Ik ben dus niet helemaal overtuigd van
het amendement. Ik hoor straks graag de appreciatie van
dit amendement van de staatssecretaris. Maar ik wil alle
stappen heel zorgvuldig, weloverwogen, nemen.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dit is toch een wonderlijke redenering. Ons meest kwetsbare
natuurgebied dreigt te worden aangetast door mijnbouw.
Wij stellen met een wetswijziging nu gewoon voor dat we
dat type activiteiten op, onder en in het Waddengebied
verbieden. Het is een heel duidelijk amendement. Er ligt
ook een hele duidelijke toelichting bij. Ik snap werkelijk niet
wat er voor D66 nog mistig is.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dat is sowieso de orde der dingen. Dat gaat dus gebeuren.
Wij gaan niet nu stemmen. Daarover kan D66 gerust zijn.
Maar als ik hoor dat D66 de stappen en procedures zorgvuldig wil doorlopen, dan vraag ik of de heer Boulakjar het
heeft over het vergunningstraject dat op dit moment loopt.
Wil hij dat rustig afwachten? Of gaat het hem om de wetswijziging om de Wadden te beschermen?
De heer Boulakjar (D66):
Volgens mij was u bij het commissiedebat aanwezig.
Minister Van der Wal heeft daar heel duidelijk aangegeven
dat er een procedure rondom de natuurvergunning loopt.
Die procedure moet je netjes afwachten. Dat erkent
mevrouw Kröger toch ook?
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Wij hebben een amendement ingediend dat inderdaad het
vergunningstraject doorkruist. Dat klopt. Wij zeggen dus
het volgende. Je kunt op dit moment die wet wijzigen. Dat
is een rigoureuze stap, maar dan verzeker je je ervan dat
er niet geboord gaat worden. Dat is het voorstel dat wij
doen. We hopen dat D66 dat steunt. Dat kan inderdaad
gevolgen hebben. Het kan zijn dat de NAM zegt: maar we
hadden een vergunningstraject lopen. Dat kan. Het kan zijn
dat ze naar de rechter stappen. Dat kan. Maar de Wadden
zijn mij een lief ding waard. Daarom dienen wij deze wetswijziging in. Ik hoor de heer Boulakjar zeggen: nou, ik wil
eigenlijk gewoon dat vergunningentraject aflopen. Als we
dat doen, lopen we een groot risico dat we de Wadden
aantasten. Dat risico wil ik niet lopen.
De heer Boulakjar (D66):
Mevrouw Kröger en ik willen exact hetzelfde. Wij willen
exact hetzelfde. D66 is daar heel duidelijk in. D66 heeft er
ook voor gevochten om dat in het regeerakkoord te krijgen.
Maar laten we rustig de procedures op een nette manier
met elkaar aflopen. Ik denk dat we hetzelfde willen. En het
gaat hopelijk ook gebeuren.
De voorzitter:
Heel kort.

17 februari 2022
TK 52

52-11-11

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Wellicht wíllen we hetzelfde. Maar D66 wil een risico lopen,
en wij niet.
De heer Boulakjar (D66):
Risico's loop je altijd. Maar ik weet ook niet of het amendement van mevrouw Kröger nu juridisch is dichtgetimmerd.
Dat weet ik gewoon niet. Dat weet ik niet. Ik hoor dat straks
graag van de staatssecretaris.
Voorzitter. Ik heb nog twee ...
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman wil nog even iets zeggen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Nou, voorzitter, daar wil ik wel op aanhaken. Want ik zat
me een beetje zorgen te maken: het moet hier niet te veel
een debat over de Wadden worden. Het probleem is: we
moeten ons als Kamer ook wel heel erg serieus nemen. De
Kamer is medewetgever. We hebben best wel een grote
stap gezet. We hebben uit ons eigen budget, uit ons eigen
Kamerbudget, juridisch advies gevraagd. We hebben
onafhankelijk juridisch advies gevraagd van twee partijen.
We hebben gevraagd: kunnen we die gaswinning onder de
Wadden stoppen? We zijn daarbij dus niet over één nacht
ijs gegaan. Het is echt een langdurig proces geweest om
dat te vragen. Daar bleek uit: ja, dat kunt u doen. Dus het
is ook wel aan D66 om een keer die knoop door te hakken.
Wilt u het, of wilt u het niet?
De heer Boulakjar (D66):
Dit is volgens mij een herhaling van zetten. Wat ik over het
amendement heb gezegd, blijft hetzelfde. Ik weet niet of
het juridisch dichtgetimmerd is. Er wordt nu net gedaan
alsof wij ruimte overlaten. Mijn collega Tjeerd de Groot is
klip-en-klaar en heel helder geweest: géén gaswinning en
géén mijnbouwactiviteiten in de Wadden. Dat is heel helder.
Volgens mij krijgt u het niet helderder vandaag.
De voorzitter:
Prima. U maakt uw betoog af.
De heer Boulakjar (D66):
Ik heb dus zelf nog een aantal vragen over wat we in het
coalitieakkoord hebben gezegd over gaswinning. Wanneer
komt de staatssecretaris met wetgeving daarover naar de
Kamer? En hoe kijkt de staatssecretaris naar het uitbreiden
van deze wetgeving voor gaswinning naar álle mijnbouwactiviteiten op, onder en in het Waddengebied?
Voorzitter, ik sluit af. Aardwarmte — daar hadden we het
over — kan een rol spelen bij de grote klimaatambities van
Nederland. Maar de aanleg moet wel op een goede manier
gebeuren. Mijn collega's en ik hebben diverse kritische
vragen gesteld aan de staatssecretaris. Ik zie uit naar zijn
antwoorden.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

De voorzitter:
Hartelijk dank. Het woord is aan de heer Nijboer van de
fractie van de Partij van de Arbeid.

De heer Nijboer (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Eigenlijk alles wat je in ruimtelijke
zin in Nederland wilt doen, roept verzet op. Het maakt
daarbij niet uit of je nou iets wilt bouwen boven de grond
of onder de grond. Mijn beeld is dat een en ander in de
afgelopen jaren veel gevoeliger is komen te liggen. Dit geldt
dus ook voor aardwarmtevoorzieningen. Ik heb best ook
wel zorgen over de veiligheid. In Groningen hebben we niet
alleen met aardbevingen te maken, maar is er ook een
geothermieproject behoorlijk mislukt. Dat is ook gebeurd
omdat het niet goed was opgezet. Staatstoezicht greep in.
Dat heeft heel veel commotie veroorzaakt. Ik vraag de
staatssecretaris dus ook naar die veiligheidsaspecten. Het
was echt bedoeld als duurzaamheidsproject, en om de wijk
duurzaam te maken. En het is gewoon mislukt. Ik vraag de
staatssecretaris om dat wel te voorkomen.
Wat betreft mijn tweede punt sluit ik mij aan bij collega's.
Als die boel wordt afgebouwd, wordt er dan ook een beetje
opgeruimd? En liggen de financiële risico's waar ze moeten
liggen? Mevrouw Beckerman zei daar ook iets over.
Een derde punt is drinkwater. In Twente gaat het wel om
iets anders, namelijk om afvalwater, maar uit Twente weten
we hoe gevoelig dat ligt. Ik wil eigenlijk van de staatssecretaris min of meer de garantie dat er geen drinkwatervervuiling optreedt als je dit start, al bestaan echte garanties in
het leven niet, en in de politiek al helemaal niet. Ik wil
daarvoor in ieder geval meer zekerheden dan er nu zijn
gegeven.
Voorzitter. Ik heb een vraag over de deelneming van EBN,
of eigenlijk twee vragen. EBN neemt overal in deel en dat
snap ik op zichzelf wel. 20% is dan het uitgangspunt. De
vraag is: vanwaar die 20% en wat is dan de zeggenschap?
Laat je dan ook voor 80% bepalen, heb je als overheid een
soort gouden aandeel, dat zal het niet zijn, maar heb je meer
zeggenschap in die projecten? Wat is daar de verhouding
in?
En de tweede is: omdat het ook veel voor de glastuinbouw
wordt gebruikt, is er niet een risico dat de overheid een
soort grootaandeelhouder in de glastuinbouwsector wordt?
Dat kan toch de bedoeling niet wezen? Aan de ene kant kun
je daar ook het meest besparen, want zij gebruiken gas bij
de neten, dat snap ik ook wel, en je wil ook innovatie, maar
dat vind ik niet gewenst. Ik vind dat best wel een dilemma.
Ik ben best voor staatsdeelnemingen, voor innovatie en
voor verduurzaming, maar ik wil daar toch graag een reactie
van de staatssecretaris op. Als wij straks 20% van de energievoorziening van de glastuinbouw op onze balans hebben,
dan heb je er ook een belang bij om dat maar overeind te
houden en dat lijkt mij niet per se een overheidstaak.
Voorzitter, tot slot. Er zijn twee amendementen. Het ene
gaat over niet boren onder de Waddenzee. Daar staan wij
onder. De Kamer kan daar hom of kuit over geven of klipen-klaar over zijn, om in de woorden van D66 te spreken.
Het tweede amendement is van mevrouw Beckerman en
daar sta ik ook onder. Dat is gewoon: in Groningen niet

17 februari 2022
TK 52

52-11-12

meer boren dan is afgesproken. Ik hoop dat de staatssecretaris zich daar zelf al aan kan houden, maar voor de zekerheid willen we dat bij wet vastleggen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Heel goed. Neem nog een slokje. Het glas is halfvol bij u.
Dan gaan we luisteren naar de laatste spreker van zijde van
de Kamer: de heer Bontenbal van de fractie van het CDA.

De heer Bontenbal (CDA):
Voorzitter. Ik sta hier namens collega Agnes Mulder, want
zij zit in quarantaine. Sorry, u moet het maar met mij doen.
Voorzitter. Met het winnen van aardwarmte kunnen we
grote stappen zetten om de glastuinbouw van duurzame
warmte te voorzien. Ook kunnen we met aardwarmte
warmtenetten voeden die ervoor zorgen dat woningen niet
met aardgas verwarmd hoeven te worden. Aardwarmte,
geothermie, is dus onmisbaar in de overgang naar duurzame energievoorziening, maar we moeten het veilig doen;
veilig voor omwonenden en veilig voor de drinkwatervoorziening. Daarom ligt er het wetsvoorstel dat we vandaag
behandelen. Dit past ook bij een geothermiesector die volwassen wordt.
Het is goed om in de beantwoording van de schriftelijke
ronde over dit wetsvoorstel te lezen dat zowel het Staatstoezicht op de Mijnen als TNO wordt gevraagd te adviseren
of eventuele risico's voor de veiligheid van omwonenden
of schade die veroorzaakt kan worden bij het winnen van
aardwarmte, op een aanvaardbaar niveau zullen blijven.
Het is ook goed dat deze adviezen zullen worden betrokken
bij de uiteindelijke beoordeling en dat het SodM adviseert
over de kwaliteit van de seismische risicoanalyse. Dat klinkt
als een zorgvuldig proces, waarover is nagedacht.
Ook de rol die EBN kan spelen bij nieuwe geothermieprojecten kan volgens de CDA-fractie helpen bij het verkleinen
van de veiligheidsrisico's. EBN participeert met name in de
projecten om een versnelling van de kennis in de sector
aan te brengen en zal om die reden na een jaar of vijf ook
weer uit de projecten stappen. In hoeverre is of blijft EBN
vervolgens ook medeverantwoordelijk voor het opruimen
van de activiteiten, mocht het daar in de toekomst van
komen?
Ik hoor ook graag van de staatssecretaris wat er gebeurt
als er ondanks alle aandacht voor de veiligheid toch ergens
schade optreedt als gevolg van het winnen van aardwarmte.
Waar kunnen de inwoners dan op rekenen? Hoe wordt
voorkomen dat inwoners in de bureaucratische molen
terechtkomen, als zo'n situatie zich voordoet? Hoe functioneert het loket dat daarvoor is opgezet tot nu toe?
In september vorig jaar evalueerde SodM de in 2017 gedane
aanbeveling voor de geothermiesector. SodM stelt dat het
belangrijk is dat er duidelijke en concrete eisen aan de
competenties en deskundigheid van uitvoerders van aardwarmteprojecten worden gesteld. Dat zou onder andere in
de Mijnbouwregeling geregeld moeten worden, maar deze
eisen waren in september nog niet bekend. Omdat de wijziging van de mijnbouwregelgeving nog niet gereed was,

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

ontbraken ook duidelijke normen waaraan voldaan moet
worden voor bijvoorbeeld het verkrijgen van een vergunning, terwijl daar wel sterke behoefte aan is, zowel bij
bedrijven als bij SodM. Het SodM stelt in zijn rapportage
van september dat er hierdoor onduidelijkheid is voor de
operator in de naleving en voor het SodM tijdens het toezicht. Het kan daarnaast tot vertraging leiden bij het
beoordelen van aanvragen en het verlenen van mijnbouwvergunningen. Dat is zorgelijk. Kan de staatssecretaris duidelijk maken wanneer deze eisen en de wijziging van de
Mijnbouwregeling die dat moet regelen, gereed zullen zijn?
Het SodM geeft ook aan dat de lange procedure en de
onzekerheid die er momenteel bestaat over de vraag of en
wanneer er een vergunning wordt verleend, obstakels zijn
voor nieuwe geothermieprojecten of bij de uitbreiding van
bestaande projecten. Die onzekerheid kan ook gevolgen
hebben voor de financiering. Het kan ertoe leiden dat een
deel van de financiers zich terugtrekt uit de geothermiemarkt. Dat lijkt ons een slechte situatie voor de ontwikkeling
van geothermie en daarmee voor de warmtetransitie. Daar
komt bij dat ook het wegwerken van de achterstanden voor
instemming op winningsplannen niet is gelukt. SodM
adviseert om dat alsnog met urgentie op te pakken. Wat
doet de staatssecretaris eraan om de onzekerheid weg te
nemen en de achterstanden zo snel mogelijk weg te werken?
In het rapport van SodM staat ook dat een norm voor seismiciteit is opgenomen in de conceptwijziging van het
Mijnbouwbesluit en dat de rekenmethodiek om aan te tonen
dat er wordt voldaan aan de norm, ontbreekt, maar dat daar
wel aan wordt gewerkt. Kan de staatssecretaris ons vertellen
hoe het daarmee staat? Wanneer moeten de norm voor
seismiciteit en de rekenmethodiek klaar zijn en worden
vastgesteld?
Ook het vroegtijdig informeren en betrekken van inwoners
als er plannen zijn voor het boren naar aardwarmte, is voor
het CDA van groot belang. Dit wordt door het SodM ook
als voorwaarde genoemd om goed onderbouwde besluiten
te kunnen nemen. Ook de Mijnraad heeft aangegeven dat
we moeten leren van de lessen van Groningen. Het is goed
om, in antwoord op de vragen van onze fractie hierover, te
lezen dat het ministerie van EZK de communicatie met de
omwonenden en het erbij betrekken van de omwonenden
heeft verbeterd en geïntensiveerd, en samen met lokale
overheden zal bekijken hoe de omgeving er goed bij
betrokken kan worden. Het zou goed zijn om daarbij wel te
monitoren of men er ook daadwerkelijk in slaagt om inwoners vroegtijdig en voldoende te informeren. Dit is ook wat
het SodM adviseert. Kan de staatssecretaris aangeven of
en hoe hij opvolging zal geven aan dit advies? Hoe wordt
gemonitord of inwoners daadwerkelijk voldoende en
vroegtijdig worden geïnformeerd?
Een ander punt dat door het SodM wordt aangegeven, is
dat gemeenten en initiatiefnemers er nog niet altijd goed
in slagen om ongerustheid bij inwoners te voorkomen,
doordat de informatie over een mogelijk geothermieproject
vaak al bekend is voordat formele trajecten worden gestart.
Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris om dit soort
situaties te voorkomen, zoals SodM aanbeveelt?
Dan de veiligheid van ons drinkwater. De Algemene
Rekenkamer publiceerde vorig jaar juni een rapport, waarin
zorgen werden uitgesproken over risico's voor de kwaliteit

17 februari 2022
TK 52

52-11-13

van ondergrondse drinkwaterbronnen als gevolg van het
boren naar aardwarmte. Er zouden namelijk zowel ondergrondse als bovengrondse lekkages van zout water kunnen
ontstaan. De Rekenkamer geeft aan dat het zwaarwegende
belang van drinkwater niet is uitgewerkt in wet- en regelgeving, en dat daarom niet vaststaat hoe het zwaarwegende
belang van drinkwater moet worden gewogen ten opzichte
van andere nationale belangen. Graag een reactie van de
staatssecretaris hierop. Welke stappen neemt hij met zijn
collega van IenW om dat zwaarwegende belang uit te werken in wet- en regelgeving?
De Rekenkamer waarschuwt er ook voor dat initiatiefnemers
momenteel niet gevraagd wordt om op één centraal
moment stil te staan bij de mogelijke risico's voor gronden drinkwater en dat deze effecten niet door de minister op
één centraal moment worden beoordeeld. Ook is er volgens
de Rekenkamer momenteel geen beoordelingskader op
grond waarvan het drinkwaterbelang wordt beoordeeld.
Dat is ook de reden dat de ChristenUnie een amendement
heeft ingediend om ervoor te zorgen dat er wel een goed
beoordelingskader komt; het CDA is daarbij medeondertekenaar. Kan de staatssecretaris toezeggen dat hij daar snel
mee aan de slag gaat en dat er ook een centraal moment
komt, bijvoorbeeld bij de startvergunning, waarop drinkwateraspecten, zowel door initiatiefnemers als door de
minister, in het proces worden beoordeeld? Kan de staatssecretaris tevens toelichten hoe hij de preventieladder uit
het drinkwaterbeleid van de rijksoverheid zal toepassen?
Wat het casusonderzoek van de Rekenkamer ook laat zien,
is dat decentrale overheden niet gericht wordt gevraagd
om te reageren op de drinkwateraspecten bij de vergunningsaanvraag van een geothermieproject. Kan de staatssecretaris in het vervolg de decentrale overheden hier wel
gericht naar vragen?
SodM noemt het tevens van belang dat geothermiebedrijven in Nederland zorgen voor een goed gedocumenteerd
putintegriteit-zorgsysteem. Dat kan lekkages naar drinkwater
voorkomen. Kan de staatssecretaris aangeven of er inmiddels wordt gewerkt aan een dergelijk systeem?
Tot slot. Er zijn heel veel projecten en bedrijven in Nederland die werken aan geothermie. Het is een jonge sector.
Er zijn veelbelovende projecten. Ik denk dat het belangrijk
is dat we in de samenleving ruimte geven aan die bedrijven.
Wij wensen al die bedrijven die met dit soort mooie projecten bezig zijn, veel wijsheid, innovatie en ondernemerschap
toe.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. En wij wensen Agnes Mulder veel sterkte en
beterschap toe.
De heer Bontenbal (CDA):
Ik zal het doorgegeven.
De voorzitter:
Graag namens de gehele zaal, inclusief de staatssecretaris.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Ik schors twintig minuten en dan gaan we luisteren naar
de antwoorden van de staatssecretaris, en dan staan we
over een uurtje buiten.
De vergadering wordt van 19.34 uur tot 19.57 uur geschorst.
De voorzitter:
We gaan luisteren naar de staatssecretaris. Zoals altijd,
antwoordt hij zittend. Hij heeft de gewone microfoon aanstaan. Wij gaan naar zijn kort en puntig antwoord luisteren.
Dan zijn we zo klaar en dan hebben we nog iets aan onze
avond na dit mooie debat. Het woord is aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Vijlbrief:
Voorzitter, dank u wel. Ik zal mijn best doen. Er waren veel
vragen. Ik wil de leden bedanken voor alle vragen en
opmerkingen. Ik vond het over het algemeen een constructieve inbreng waar we, denk ik, veel mee kunnen, ook om
de wet beter te maken. Het liefst had ik het erdoorheen
gedaan, maar dat kreeg ik even niet voor elkaar; ik ga dus
gewoon aan het einde even alle amendementen langs die
al ingediend zijn in mijn eerste termijn. Dat bevordert ook
de snelheid.
Het wetsvoorstel van vandaag is belangrijk voor de energietransitie. De wet die hier voorligt, zorgt er eigenlijk voor dat
de inzet van aardwarmte in de gebouwde omgeving kan
worden versneld. Dat is belangrijk, want het is eigenlijk een
logische weg om de gebouwde omgeving met aardwarmte
van warmte te voorzien. Het betreft wel een relatief jonge
sector; de Kamer wees daar ook op. Maar er komen wel
steeds projecten bij. Voor sommige sectoren — veel leden
wezen op de glastuinbouw — is aardwarmte gewoon
belangrijk. Het huidige vergunningensysteem is outdated
— in beter Nederlands: uit de tijd — en dateert uit 2002,
toen de aardwarmtewinning nog in de kinderschoenen
stond. We brengen dan ook een aantal wijzigingen aan in
de Mijnbouwwet die er specifiek op gericht zijn om juist die
projecten te kunnen versnellen, om het sneller te laten gaan.
Ik denk dat de heer Erkens dat als eerste en het meest
pregnant zei, maar eigenlijk zei iedereen dat. We doen
eigenlijk vier dingen. Er komt een apart vergunningenstelsel
voor het opsporen en winnen van aardwarmte. Hierdoor
kan de inzet van aardwarmte in de bebouwde omgeving
versneld worden. Daarbij staat veiligheid voorop; daar ga
ik zo meteen ook mee beginnen. Veilig voor omwonenden,
maar ook vooral — en daar ga ik heel veel over zeggen —
voor het drinkwater. Dat was eigenlijk het belangrijkste punt
dat de Kamer maakte. Ik heb ook de specifieke voorwaarden
waaraan de putten moeten voldoen. Het wetsvoorstel regelt
provincies en advies. Daar zal ik ook wat over zeggen, want
daar waren ook een aantal vragen over. Verder de rol van
Energie Beheer Nederland. Dan ben ik zo ongeveer door
alle onderwerpen heen, en ga ik aan het eind nog even wat
zeggen over een paar onderwerpen die eigenlijk helemaal
niet expliciet op de agenda stonden, maar waarvoor wel
amendementen zijn ingediend, wat natuurlijk voor de Kamer
haar goed recht is bij ieder debat over wetgeving. Dus u
hoort mij daar niet over, behalve dat ik daar een appreciatie
van zal geven.

17 februari 2022
TK 52

52-11-14

Voorzitter. De woorden "klip-en-klaar" zijn al te vaak
gebruikt. Maar het is nu ook volkomen duidelijk, en er mag
ook geen enkele twijfel over bestaan dat boren in drinkwatergebieden niet gewenst is. Dus — zo zeg ik alvast maar
even — ik ben voorstander van het amendementErkens/Grinwis, of -Grinwis/Erkens, waarin dat nog eens
expliciet wordt gezegd. Mijn ambtenaren zeggen dat dat
eigenlijk niet nodig is, want dat loopt al goed via de provincie, maar ik vind het verstandig om dat te borgen in de wet.
Ik vind dat een verstandig amendement, en dat moeten we
gewoon doen. De vraag was ook nog: zijn die provinciale
adviezen op dit terrein dwingend? Ja. Wanneer het gaat
om het doorboren van een grondwaterbeschermingsgebied
kan dat niet zonder toestemming van de provincie. Het was
mevrouw Beckerman die daar specifiek op doorvroeg in
een klein debatje met de heer Boulakjar: wanneer is het
nou dwingend? Nou, dan is het dwingend. Maar van andere
adviezen van de provincie kan bij zwaarwegende belangen
gemotiveerd worden afgeweken. Ik ga straks nog wat zeggen over het amendement dat de heer Boulakjar daarvoor
in zijn gedachten had.
Dan: kan de staatssecretaris de garantie geven dat, als
geothermie breed wordt gestart, er geen drinkwatervervuiling plaats zal vinden? De heer Nijboer vroeg dat. Ja, want
de bescherming van het grondwater is heel belangrijk, en
daarom zullen wij de put- en reservoirintegriteit checken
voordat wij de vergunningen afgeven. SodM houdt daar
toezicht op. En daarmee moet dus ook het zwaarwegende
belang van drinkwater uit de Drinkwaterwet, waar de heer
Bontenbal naar verwees, zijn geborgd.
En dan even dat afwegingskader. Ik ben daar wel gevoelig
voor. Wie heeft nou wat te zeggen over het drinkwater op
welk moment? Ik zeg dit maar even tegen de heer Bontenbal, want ik geloof dat hij daarnaar vroeg. Ik wil niet zeggen
dat hij een beetje in de war was, maar hij vroeg in ieder
geval om duidelijkheid daarover, om dat nog eens aan te
geven. Dus als hij dat bedoelt met een afwegingskader, dan
zal ik graag nog een keer op papier zetten wie wat nou
wanneer beslist. Ik vond dat wel een goed idee eigenlijk,
dus ik ga dat doen.
Is de staatssecretaris bereid om provincie en omwonenden
mee te laten beslissen? Het antwoord daarop is gewoon:
ja, provincies hebben adviesrecht in alle procedures en
omwonenden hebben via de normale procedures ook
inspraak.
Mevrouw Beckerman vroeg aandacht voor het bredere
veiligheidsaspect. Als "staatssecretaris Groningen", zoals
ik mezelf vaak hoor noemen, voel ik daar natuurlijk enorm
in mee. Moeten we niet gaan voor een omgekeerde
bewijslast? Nou, dat middel vind ik hier aan de disproportionele kant. Maar ik voel wel mee met mevrouw Beckerman
dat we echt goed moeten kijken of dat onderbrengen bij de
Commissie Mijnbouwschade voldoende waarborg biedt
voor eventueel ontstane schade. Ik zei het al: ik vind die
omgekeerde bewijslast nu disproportioneel. Maar ik kan
mij wel voorstellen dat ik nog eens een keer precies kijk
wat ik eraan kan doen dat — het gaat niet zozeer om
mevrouw Beckerman, maar het zijn meer de mensen zelf
om wie het gaat — die mensen voldoende veiligheid ervaren; laat ik het zo formuleren. Mevrouw Beckerman wil wat
aan mij vragen, denk ik.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Mevrouw Beckerman (SP):
Ik kan me herinneren dat een paar journalisten van het
Dagblad van het Noorden ooit naar Amerika gingen om te
kijken hoe het daar zat met schade door gaswinning. Die
was ook enorm. En de mensen hadden een nog veel groter
probleem, namelijk dat er niet maar één bedrijf boorde,
maar dat er tien boorden. Ga het dan maar eens aantonen.
Dat dreigt natuurlijk met die geothermie ook, en juist ook
straks met die hele energietransitie, waarbij je misschien
wel drie, vier, vijf soorten energie rondom je huis kunt
hebben. Ik vind het nog niet heel erg concreet wat de
staatssecretaris nou wil met "nader kijken".
Staatssecretaris Vijlbrief:
Mevrouw Beckerman heeft gelijk dat ik nog niet heel concreet ben. Ik ben namelijk gevoelig voor het argument dat
er in een klein land steeds meer dingen op elkaar gebeuren.
Maar het instrument dat zij aandroeg in het debat vind ik
niet proportioneel. Dat instrument hebben we voor Groningen en voor het aardbevingsgebied. Ik heb vorige week in
het Groningendebat gezegd dat ik ook bereid ben om serieus te kijken om dat ook toe te passen in Grijpskerk, omdat
daar gasopslag speelt. Dus ik weet niet of dat hier het goede
instrument is. Misschien kan ik dan de volgende toezegging
doen aan mevrouw Beckerman. Ik probeer het nu zo formeel
mogelijk te formuleren. Ik zal kijken in hoeverre de schadeafhandeling door de Commissie Mijnbouwschade afdoende
is als er gecumuleerde activiteiten plaatsvinden. Dat was
vooral haar punt en daar zal ik op terugkomen. We hebben
veel debatten over mijnbouw de komende maanden, dus
vele mogelijkheden om hierop terug te komen. Is dat een
goed idee?
Mevrouw Beckerman (SP):
Heel kort. Ik kan ook best aan andere instrumenten denken
dan omkering bewijslast of bewijsvermoeden. Een van die
instrumenten zou bijvoorbeeld een soort nulmeting bij
woningen kunnen zijn, zoals bijvoorbeeld ook weleens
gebeurt als er een weg voor je huis wordt aangelegd. Is dat
dan het soort instrumentarium?
Staatssecretaris Vijlbrief:
Laat mij die suggestie van mevrouw Beckerman meenemen.
Dan kom ik in de aanloop naar een mijnbouwdebat in de
komende maanden met een brief of met een mondeling
antwoord hierop. Want het punt is terecht, lijkt mij.
Ik wil in het algemeen nog iets zeggen. Ik zie hier een vraag
over het naleefgedrag en de veiligheid bij geothermiebedrijven. De heer Bontenbal wees daarop. Het is een nieuwe
sector. Sommige mensen hebben het in hoorzittingen over
cowboygedrag van die sector. Het lijkt mij verstandig dat
ik in de komende maanden een keer een gesprek ga voeren
met deze sector om te praten over hoe zij zich beter kunnen
organiseren. Ze zijn georganiseerd; er is een soort branchevereniging. Maar ik denk zelf dat ik hieraan kan bijdragen
door een keer met hen een gesprek te hebben over hoe zij
zich organiseren en wat voor gedrag zij daarbij vertonen.
Ik denk dat dat kan helpen om dit probleem te adresseren.
De heer Grinwis vroeg in datzelfde licht: hoe staat de
staatssecretaris tegenover die veiligheid en een onafhankelijk meetnetwerk van de KNMI? Ik ben daarvoor. Ik heb de

17 februari 2022
TK 52

52-11-15

KNMI gevraagd een voorstel te doen om zo'n landelijk
netwerk in te richten. Om de vraag voor te zijn: ik heb dit
voorstel ontvangen en ik zal uw Kamer daar binnenkort
over informeren, zeg ik tegen de heer Grinwis. Ik neem aan
dat dat per brief zal zijn.
Het was met name de heer Erkens die naar Limburg vroeg.
Limburg is een lastig gebied voor geothermie. Het is geologisch een lastig gebied. Er werd door de heer Nijboer — hij
is inmiddels vertrokken — verwezen naar een eerder probleem daar, naar eerdere schade. Tegelijkertijd is het een
gebied waarin ook een aantal mensen graag gebruik willen
maken van die geothermie. Dus ik denk eigenlijk — om door
al zijn vragen heen te kijken — dat op dit terrein het meest
effectieve en meest efficiënte antwoord is dat wij inderdaad
een pilot gaan uitvoeren in Noord-Limburg. Dan zouden
we extra versneld kennis kunnen vergaren of dit veilig kan
in Limburg, want dat is dan eigenlijk het doel van de pilot.
De heer Erkens (VVD):
Ik ben blij met die toezegging, hoor. Ik heb dan alleen de
vraag op welke termijn de staatssecretaris denkt te kunnen
beginnen met die pilot. Want snel duidelijkheid is het
belangrijkste.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Daar kom ik in tweede termijn even op terug. Ik heb op mijn
briefje geen termijn staan, tenzij de medewerkers dat nu
naar mij appen, want dan kan ik het alsnog melden.
Voorzitter. Dat brengt mij bij het toezicht. Na de veiligheid
komt het toezicht. De heer Erkens vroeg: hoe staat de
staatssecretaris tegenover een verplichting van de industriestandaard voor de gehele sector, waarbij deze van tijd tot
tijd aangescherpt en gecontroleerd wordt? Volgens mij zei
een van de andere leden ook: het is toch gek dat die industriestandaarden eigenlijk min of meer door bedrijven zelf
worden gedaan? Ik ben er inderdaad positief over om dat
te verplichten. Het mag wat mij betreft door de sector zijn
opgesteld, maar het wordt daarna wel verplicht gesteld.
Daarna neem ik de hoofdpunten van die standaarden ook
op in lagere regelgeving, zodat het punt dat alles vrijwillig
is, is opgelost. Dan kan SodM daar ook toezicht op houden.
De heer Grinwis vroeg nog: waarom wordt SodM nou zo
laat in de procedure betrokken? Het is een beetje een simpel
en ook flauw antwoord, maar het is wel het antwoord op
de vraag waarom SodM niet in de zoekfase is betrokken:
omdat men dan nog niet in de grond aan het boren is. Dat
is het korte antwoord aan de heer Grinwis. SodM is
natuurlijk puur gericht op het in de gaten houden van de
booractiviteiten: veiligheid en risico's bij het gebruik van
de diepe ondergrond. In die zoekfase is men letterlijk gezien
nog niks in de grond aan het doen, alleen nog maar aan
het zoeken. Ook is de specifieke winningslocatie in dat
zoekgebied dan nog niet bekend. Dat zou het antwoord
daarop zijn.
Dat geeft in antwoord op de vraag van mevrouw Beckerman
ook gelijk aan dat ik denk dat SodM hier voldoende toezicht
kan houden.
Dan zit ik met een moeilijke kwestie, omdat ik het eigenlijk
eens ben met het amendement van mevrouw Beckerman

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

over financiële zekerheid, en ook weer niet. Ik ga dat proberen uit te leggen. De heer Boulakjar gaf eigenlijk de hoofdlijnen aan. Hij zei: je zou toch willen dat milieuschade verhaald kan worden op de veroorzaker? Ja, dat willen we
allemaal. Daar zijn we het over eens; punt. Mevrouw Beckerman zei dat zo'n bedrijf dan wel voldoende reserves
moet hebben om dat te kunnen doen. Tegelijkertijd is het
zo, dat als wij te grote eisen gaan stellen aan de financiële
zekerheden van die bedrijven, die sector nog moeilijker op
gang komt dan die al doet. Ik ben hier dus een beetje verscheurd. Ik kan de ideeën volgen, maar ik zit een beetje met
de operationalisering via het amendement, waarmee wordt
gezegd dat ieder bedrijf dat iets doet, die financiële zekerheden moet hebben. Ik zat te denken of dit oplosbaar is op
een elegante manier, door, om te beginnen, te zeggen dat
het in ieder geval moet als je in de buurt van drinkwater
bezig bent, omdat daarin vermoedelijk de grootste risico's
zitten. Het hoeft dus niet als je überhaupt in de grond bezig
bent met aardwarmte, maar als je bezig bent in een gebied
waar er een moeizame afweging is met drinkwater, dan zou
het verstandig kunnen zijn om daar tegen de bedrijven te
zeggen die dat doen: dan heb je wel een extra financiële
eis nodig. Daarmee zou ik het amendement dan oordeel
Kamer kunnen geven. Dan vind ik het uitvoerbaar. Anders
twijfel ik of ik het de bedrijven niet te moeilijk maak. Maar
ik ben een beetje in de handen van de Kamer hier. Ik leg
het dilemma maar voor, in het kader van goede wetgeving.
Mevrouw Beckerman (SP):
Het is een beetje ingewikkeld als de staatssecretaris mij
vraagt om elegant te zijn, want dat is echt geen kernkwaliteit
van mij.
Ik wil daar best in meegaan, maar ik zit wel nog wat te
worstelen. Neem nou het voorbeeld dat ik aanhaalde van
een failliet aardwarmtebedrijf in Horst. De kosten waren
zeven ton. Die kosten moeten mogelijkerwijs door het Rijk
worden betaald. Dat was trouwens ook nog een vraag die
ik had gesteld. Volgens mij was dit niet in waterwingebied.
De staatssecretaris zegt: bescherm nou die arme bedrijven.
Maar ik wil ook graag — dat haalde de heer Kops natuurlijk
ook aan in zijn betoog — voorkomen dat we als Rijk straks
dubbel gaan betalen, dus dat we eerst meebetalen en vervolgens ook nog eens een keer de rotzooi opruimen.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Ik geloof niet dat mevrouw Beckerman mij recht doet. Het
was niet elegant om te zeggen dat ik zei: bescherm nou die
arme bedrijven. Dat is niet wat ik zei, geloof ik. Ik bedoelde
dat die bedrijven wel van start moeten kunnen en dit moeten kunnen doen. Als de financiële last op die bedrijven te
groot wordt … Denk aan het staartrisico. U had het overigens ook over een fonds in uw bijdrage, in alle eerlijkheid,
dat kun je misschien voor zo'n staartrisico doen. Ik vind het
dus ingewikkeld om het amendement — dat is eigenlijk de
operationalisering van de vraag van mevrouw Beckerman
— nu oordeel Kamer te geven, terwijl ik niet goed weet wat
dat betekent voor de levensvatbaarheid van die bedrijven.
We zouden het nu ook anders kunnen doen, namelijk dat
ik aan u vraag om het amendement aan te houden en dat
ik nog eens even nader laat kijken naar wat dat dan in
financiële termen betekent voor die bedrijven. Ik ben
namelijk nogal bang dat ze dan enorme reserves moeten

17 februari 2022
TK 52

52-11-16

gaan aanhouden. Dit zijn ongeveer de smaken die ik in de
aanbieding heb.
Mevrouw Beckerman (SP):
Oké, ik wil daar zeker over nadenken. Ik kijk naar die suggesties. Maar ik ben wel heel erg benieuwd naar het antwoord
op mijn vraag over die zeven ton, want het zou ongeveer
nu duidelijk moeten worden of de Staat dat moet betalen
of dat het via de curator alsnog kan worden verhaald. Het
is wel nogal een strop.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Ik kom daar in tweede termijn op terug, als ik de vraag dan
wel kan beantwoorden. Ik weet het niet. Ik heb het nu niet
bij de hand, sorry.
De heer Bontenbal (CDA):
Ik probeer een beetje mee te denken met de staatssecretaris,
ook naar aanleiding van het punt dat collega Beckerman
maakt. Aan de voorkant dekken we risico's af met een
garantieregeling. Dat wordt voor een deel door de overheid
gedragen, maar die bedrijven dragen er ook zelf aan bij. Ik
snap heel goed uw argument dat je het niet op individueel
niveau van een bedrijf kan doen aan de achterkant, want
dan komt er inderdaad geen project meer los. Maar kunnen
we dan niet ook zoiets gemeenschappelijks als we aan de
voorkant hebben, aan de achterkant doen? Kunnen we
bedrijven niet vragen om bepaalde kwaliteitsstandaarden
te hanteren en lid te zijn van de brancheorganisatie? Ook
zou er wellicht een soort gezamenlijk fonds kunnen zijn,
met de garantstelling dat er, als dit soort dingen misgaan,
vanuit dat fonds iets gedekt kan worden. Of is dat een gekke
gedachte?
Staatssecretaris Vijlbrief:
Nee, dat is helemaal geen gekke gedachte. Dat is precies
waar ik aan zat te denken, maar daarmee hoeven we de
wet, het stemmen over de wet en de amendementen, niet
op te houden. Ik kan in de geest van wat de heer Bontenbal
en mevrouw Beckerman zeggen nadenken over de nadere
uitwerking; misschien in lagere regelgeving of zoiets.
Voorzitter. Dan kom ik bij alles wat te maken heeft met de
snelheid van de vergunningen, de heer Erkens, de heer
Grinwis, capaciteit, et cetera, et cetera. Ik kom zo nog even
terug op het punt van de enkelvoudige vergunningen versus
de zogenaamde play-benadering, wat op dit uur een heel
andere connotatie heeft; een speelbenadering, zal ik maar
zeggen; een brede benadering. De heer Bontenbal vroeg
naar het wegnemen van onzekerheden en achterstanden
in de beoordeling van winningsplannen. Dit wetsvoorstel
is er nou juist voor bedoeld om dit te versnellen. Het verschil is dat je een periode krijgt waarin je zoekt. Daarna krijg
je één vergunning en kun je gelijk gaan boren. Dat zou
moeten helpen, gewoon vanwege de fysieke kwaliteiten
van geothermie.
Welke mogelijkheden heb ik dan nog om bepaalde stappen
in de vergunningsprocedure te verkorten? Waar mogelijk
worden adviesaanvragen parallel uitgezet. Ik denk zelf dat
dat zou kunnen helpen. Gaat de staatssecretaris ervoor
zorgen dat het ministerie zich gaat houden aan zijn eigen

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

termijnen? Ja, dat gaan we zeker proberen te doen. Ik denk
dat deze wet daarbij ook kan helpen.
Misschien kan ik gelijk iets zeggen over de evaluatie, of
misschien kan ik dat het beste doen als ik de play-benadering heb meegenomen. Wat daar denk ik speelt, zo zeg ik
naar aanleiding van wat de heer Erkens vroeg, is de vraag:
wil je in de play-benadering nu een groter gebied gunnen
om daarin te laten zoeken en te laten spelen, of doe je het
meer per kleiner gebied, enkelvoudig? Daar zijn gewoon
twee opvattingen over. Mijn probleem ligt een beetje in het
feit dat je, als je dat grotere gebied gunt, in feite een groter
monopolie weggeeft. De heer Erkens maakt een punt op
de marktordening; daar kom ik zo op terug. Ik denk dat dat
uiteindelijk een doorslaggevend argument is waarom we
voor deze benadering hebben gekozen. Er is een vraag of
dit het beste werkt en dat brengt me bij wat ik net wilde
zeggen. Ik vind het idee dat we sneller evalueren dan na
vijf jaar en een tussenevaluatie doen na drie jaar, verstandig. Het lijkt mij ook verstandig dat we dan bij die evaluatie
direct kijken of dat play-model toch niet een beter model is
dan het model dat we nu gaan gebruiken. Is er meer capaciteit nodig? Ik kan dat nu niet zeggen, zeg ik tegen meneer
Grinwis. Als dat nodig zou zijn, ga ik dat zeker regelen.
Voorzitter. Dat brengt mij bij die marktordening. Het is een
ietwat ingewikkeld antwoord, maar de marktordening wordt
niet zozeer bepaald door de ordening onder de grond, maar
door de ordening boven de grond. Het is uiteindelijk de
Warmtewet. Ik dacht dat de heer Grinwis daar net ook naar
vroeg, hoe het daarmee staat. Het is inderdaad mijn collega
Jetten die daarmee bezig is. Die ordening bepaalt uiteindelijk hoe de marktordening eruitziet. Die ordening onder de
grond is uiteindelijk alleen maar een ordening die de
bovenkant volgt, om het maar simpel te zeggen. Als collega
Jetten komt met een nieuw idee rond de Warmtewet, dan
zal dit daar gelijk inzitten.
De heer Erkens vraagt wat zo'n lokaal monopolie dan bijvoorbeeld betekent voor een lokaal glastuinbedrijf dat na
twee jaar besluit alsnog een eigen bron aan te willen boren
in al vergund gebied. Daar geldt inderdaad voor dat, als
dat gebied vergund is, een ander daar niet meer in mag
boren. Dit is overigens weer een argument dat me terugbrengt bij mijn punt van net, die play-benadering: als je dat
gebied te groot maakt, dan bevorder je eigenlijk monopolies. Dus dat is niet aan te raden, maar we gaan die evaluatie
doen.
Voorzitter. Dat brengt mij bij de SDE. Niet om te vluchten,
maar ik begreep dat dit vanmiddag ook aan de orde is
geweest in het debat met collega Jetten. Ik denk dat de
minister van Klimaat en Energie en ikzelf de mening delen
dat er snel gewerkt moet worden aan die schotten of hekjes
of hoe we het ook met elkaar willen noemen. Voor zover
er kijkers thuis zijn — ik vraag het me af — probeer ik het
interessant te houden. Die hokjes of die schotten moeten
ertoe leiden dat niet alleen de goedkoopste techniek subsidie krijgt, maar ook de duurdere technieken, die meer subsidie nodig hebben maar misschien wel kansrijker zijn. Ik
dacht dat collega Jetten daarover vanmiddag een of twee
brieven heeft toegezegd. Die komen dan ook snel, heb ik
van de medewerkers begrepen. Daar wil ik nu niet doorheen
lopen. Het staat de Kamer natuurlijk vrij om er uitspraken
over te doen in dit debat. Dat kan ik niet tegenhouden. Maar
dat is wat ik er nu over kwijt wilde.

17 februari 2022
TK 52

52-11-17

Dat brengt mij bij EBN. Het is interessant dat wij daar iets
doen wat we eigenlijk normaal gesproken nooit doen. We
gaan min of meer gedwongen regelen dat er een overheidsparticipatie is via EBN in de projecten. Die is echt nadrukkelijk bedoeld — ik dacht dat de heer Bontenbal dat het meest
pregnant onder woorden bracht — om kennisvermeerdering
mogelijk te maken, en is er dacht ik gekomen naar aanleiding van een motie van de heer Jetten van een aantal jaren
geleden. Die heeft hierom gevraagd. Daarom hebben we
die participatie van EBN. Ik moest er even aan wennen,
maar ik vind het uiteindelijk een verstandige gedachte.
Dat brengt mij bij onderdelen die niet te maken hebben met
de geothermie: de Waddenzee en de amendementen. Ik
kijk even naar de Kamer om te zien of ik naar die onderwerpen over mag gaan, tenzij er nog vragen zijn over de geothermie.
De heer Bontenbal (CDA):
Misschien heb ik het gemist, maar ik heb nog een vraag
gesteld over het feit dat EBN in die projecten stapt, maar
er op een gegeven moment ook weer uit gaat. Wat betekent
het als er veel later dingen in het project misgaan? Ik neem
aan dat EBN daar dan op geen enkele manier meer de verantwoordelijkheid voor draagt. Is die verantwoordelijkheid
na vijf jaar klaar of zit er nog ergens een risico?
Staatssecretaris Vijlbrief:
Ik vermoed dat het antwoord hierop ja is, maar ik ga het
even checken voor de tweede termijn. Ik hoop dat de ambtenaren meeluisteren. Dan kom ik op dit punt terug. Het
lijkt mij dat het antwoord ja moet zijn.
De heer Erkens (VVD):
Ik had een korte vraag over de capaciteit van het ministerie
zelf om de vergunningen te behandelen. Misschien is die
gemist. Ziet de staatssecretaris daar knelpunten? Ziet hij
misschien toe op een opschaling van de eigen capaciteit?
Want als het aantal vergunningen toeneemt, kan daardoor
ook vertraging ontstaan.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Ik heb het in een bijzin gezegd, maar dat was heel snel.
Excuses daarvoor. Ik zie daar op dit moment geen capaciteitsbeperking, maar ik zeg de Kamer toe dat als er een
capaciteitsbeperking zou komen, ik die zal aanpakken en
aan de Kamer zal melden.
Voorzitter. Dat brengt mij bij een wat vreemde eend in de
bijt en dat is de Waddenzee en Ternaard.
De voorzitter:
Mevrouw Kröger komt nog even aanrennen.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Voordat we over de Wadden gaan praten: ik heb een vraag
gesteld over lithiumwinning.

Staatssecretaris Vijlbrief:
Daar heeft u gelijk in. Dat antwoord zit niet in mijn set. Ik
durf die niet uit mijn hoofd te beantwoorden. Ik vond het
een originele en oorspronkelijke gedachte, maar die is ook
nieuw voor mij. Ik ga hier niet freeriden, zoals dat zo mooi
heet, en kom daar in tweede termijn op terug, als mevrouw
Kröger dat goed vindt.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dat kan. Ik heb er ook een motie over die ik wil indienen.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Het is alsof we het afgesproken hebben.
We hebben enkele weken geleden een debat over de Wadden gehad met maar liefst vier of vijf bewindslieden. De
partijgenoot van mevrouw Kröger wilde mij zo spoedig
mogelijk uit dat debat weg hebben, want ze vond dat er
nooit meer geboord zou moeten worden in de Waddenzee,
dus ik hoorde daar helemaal niet. Ik voelde mij daar zeer
welkom, dat begrijpt u. Namens de minister voor Natuur
en Stikstof zou ik de Kamer willen aangeven dat er inmiddels contact is geweest met UNESCO en dat IUCN, de
adviseur van UNESCO voor natuurlijke werelderfgoederen,
een advies zal uitbrengen over de gaswinning in Ternaard.
Dat is een wens van de Kamer. Zij zal uw Kamer hierover
nog per brief informeren voorafgaand aan het tweeminutendebat over de Wadden. Dat meld ik u even.
Voorzitter. Rond Ternaard hebben we toen een lang en
intensief debat gehad dat ertoe leidde dat de Kamer,
gehoord alles wat er gebeurde — we hoeven het niet met
elkaar eens te zijn — het standpunt van het kabinet goed
begreep. Het standpunt van het kabinet is dat de minister
voor Natuur en Stikstof nu aan het kijken is naar een
natuurvergunning, gesteld dat zij nog een keer advies heeft
gevraagd aan UNESCO. Op basis daarvan zal het kabinet
een besluit nemen. Ik zal dat besluit als staatssecretaris
verantwoordelijk voor de mijnbouw volgen. Met andere
worden, als er vanuit de Omgevingswet een beperking is,
zal ik die volgen en wordt er niet geboord vanuit Ternaard.
Dat is wat wij hebben afgesproken.
Er volgt nog een tweeminutendebat — ik zie in mijn tekst
dat dit nog niet heeft plaatsgevonden — naar aanleiding
van dat debat. Dat betekent, en mevrouw Kröger zal daar
niet verbaasd over zijn want dit is in lijn met wat het kabinet
eerder zei, dat het amendement zoals zij dat heeft ingediend
op één manier al niet kan. Het kabinet zal niet nu oordeel
Kamer geven aan een amendement dat nu boren in Ternaard onmogelijk maakt. Dat betekent namelijk dat we midden in de procedure opeens iets anders gaan doen. De
Kamer kan natuurlijk iets anders vinden. Laat mevrouw Van
der Wal nou die procedure even afronden, hebben we toen
in dat debat ook gezegd. Daarna kunnen er nog allerlei
dappere beslissingen worden genomen door iedereen die
erbij betrokken is. Ik zeg erbij dat een dergelijke wetswijziging nu via dit amendement betekent dat wij een gigantische claim van de NAM aan onze broek krijgen. Dat is toen
in dat debat heel uitgebreid gedeeld. Dat is lijn één waarom
ik het amendement niet verstandig vind.
Lijn twee is een andersoortige argumentatie, zeg ik tegen
mevrouw Kröger. Dat is het punt waarover ik het eigenlijk

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

17 februari 2022
TK 52

52-11-18

100% met haar eens ben. Wij moeten het standpunt "er
wordt niet meer geboord in de Wadden", wat ook in het
coalitieakkoord staat en wat volgens mij bijna Kamerbreed
gedeeld wordt, ergens in de wetgeving laten neerslaan. Ik
wil dat graag zelf doen in de Mijnbouwwet. Zoals het nu
geformuleerd staat in het amendement, gaat het zo snel —
er staat niet alleen "gas", maar er staat "delfstoffen" — dat
het zou kunnen dat er ook uit anderen hoofde vergunningen
liggen die leiden tot rechtszaken en schadebetaling. Mijn
vraag aan mevrouw Kröger zou dus de volgende zijn. Het
kan op twee manieren. Ze kan het amendement aanhouden,
maar goed, volgende week wordt gestemd over de wet.
Vanuit Ternaard, dat is dus niet het standpunt van het
kabinet. Aan de andere kant is het eigenlijk wel het standpunt van het kabinet. Maar ik wil dat netjes doen. In het
debat waar uw partijgenoot Bromet aanwezig was, heb ik
toegezegd dat ik richting de zomer zelf met een wetswijziging kom die boren in de Wadden onmogelijk maakt.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik zal eerlijk zijn. Ik had niet verwacht dat deze staatssecretaris nu over het amendement zou zeggen: dank voor de
hulp bij het implementeren van het coalitieakkoord. Er is
dus geen verbazing. Maar ik vind het toch een moeizaam
standpunt. We zijn allemaal heel duidelijk dat Ternaard een
onwenselijke operatie is. Als het kabinet voornemens is om
dat in de toekomst te verbieden, waarom zou je dan toch
nog een vergunning willen afgeven of het risico willen lopen
dat je die gaat afgeven? Waarom zou je die duidelijkheid
niet nu verschaffen? Dat kan met deze wetswijziging. Het
kan ook dat er daarna nog wat anders moet gebeuren. Maar
deze wetswijziging is glashelder. Het kan inderdaad zijn dat
de NAM daarna stappen zet. Dat kan, maar dan hebben we
wel voorkomen dat er onder de Wadden wordt geboord.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Ik zal de laatste zijn die gaat ontkennen dat de wetswijziging
die mevrouw Kröger voorstelt, glashelder is. Die is glashelder. Maar ik denk dat het standpunt van het kabinet ook
glashelder is. Dat standpunt staat ook in het coalitieakkoord.
We maken de procedure rond Ternaard af. Dat betekent dat
we nu aan het kijken zijn naar de natuurvergunning. Ik ben
staatssecretaris van het kabinet, dus ik geef gewoon de
procedure weer. Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik al in het
Waddendebat geen meerderheid proefde voor boren via
Ternaard. Luisterend naar het debat, denk ik dat er in de
Kamer geen meerderheid is. Ik zou de vraag ook kunnen
omdraaien: waarom nu er dwars doorheen gaan met een
wetswijziging, terwijl het kabinet een net proces afloopt,
waarmee het risico op een claim of een rechtszaak van de
NAM geminimaliseerd wordt? Het wordt immers keurig via
de vergunning gedaan. Dat zou de wedervraag zijn aan
mevrouw Kröger. Dit zijn dus de twee standpunten die hier
tegenover elkaar staan. Ik probeer maar zo helder mogelijk
te zijn.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
De communicatie is heel helder. Maar zegt de staatssecretaris nu dat ook als zo direct die natuurvergunning er ligt
en er een winningsvergunning kan worden afgegeven, de
staatssecretaris niet voornemens is om dat te doen? Als
dat het antwoord is, verandert het verhaal. Maar dat is tot
nu toe absoluut niet het antwoord.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Staatssecretaris Vijlbrief:
Maar dat is ook niet het antwoord. Ik formuleerde het heel
precies. Ik proefde in het debat over Ternaard geen
Kamermeerderheid. Als het kabinet straks met het standpunt komt om dit wel te doen omdat wij in de vergunning
geen ruimte zien om het niet te doen, dan vermoed ik dat
de Kamer daar een opvatting over gaat uiten. Dat is op dat
moment aan de Kamer. Ik vind echt dat dit nu net de verkeerde timing is. We hebben hier een goed debat over
gehad. Het standpunt van GroenLinks, maar ook van ander
partijen, is helder. Dat mag. Het is een glashelder standpunt.
Het standpunt van het kabinet is: laat ons het proces nu
afmaken en dan komen we met een standpunt naar de
Kamer.
De voorzitter:
Afrondend, want de posities zijn volgens mij inmiddels wel
helder.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Wat ik lastig vind, is het volgende. Met betrekking tot de
afvalwaterinjecties hebben we een Kameruitspraak die zegt:
leg ze stil. De staatssecretaris zegt: nee, die Kameruitspraak
leg ik naast me neer. Nu impliceert de staatssecretaris dat
als er zo direct een natuurvergunning door LNV wordt
afgegeven en de winningsvergunning finaal wordt, de
staatssecretaris voornemens is om naar een uitspraak van
een Kamermeerderheid te luisteren, om die dan vervolgens
niet uit te voeren. Zegt de staatssecretaris dat?
Staatssecretaris Vijlbrief:
De voorzitter heeft gelijk. Ik stop er nu mee. Ik stop nu met
wat-als. Het standpunt van het kabinet is glashelder. Het
standpunt van het kabinet is: we wachten de procedure af.
Mevrouw Van der Wal kijkt nu of we vanuit de natuurvergunning de procedure in positieve of in negatieve zin kunnen afronden. Ik zal mij daarbij aansluiten vanuit de Mijnbouwwet. Dat is punt één.
Punt twee is dat de Kamer, mevrouw Kröger zegt: daar wil
ik niet op wachten; ik wil nu zeggen dat het nooit zal
gebeuren. Daar zeg ik op: dat is risicovol, met het oog op
het feit dat het, als er een vergunning ligt, heel veel geld
kan gaan kosten. Laten we nou het proces even netjes
afmaken. U bent ontijdig. En dat is het. Daar heb ik bij
gezegd: toen ik in dat debat zat, zag ik bij lange na geen
meerderheid die voor boring in Ternaard is. Punt. Dat is
het enige wat ik heb gezegd. Meer niet, minder ook niet.
De voorzitter:
De staatssecretaris continueert.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Voorzitter. Ik loop de amendementen langs. Dat had ik u
beloofd.
De voorzitter:
Hebt u het amendement op stuk nr. 25 van mevrouw Kröger
nu becommentarieerd?

17 februari 2022
TK 52

52-11-19

Staatssecretaris Vijlbrief:
Dat zal ik zo nog een keer noemen, maar dat heb ik wel
ongeveer gedaan, ja.
De voorzitter:
Mag ik raden dat het "ontraden" was?
Staatssecretaris Vijlbrief:
Ja.
De voorzitter:
Dat woord wilde ik even horen. Even voor de eeuwigheid.

De voorzitter:
Ja hoor, u kunt er ook nog over nadenken. Maar ik denk
dat de staatsecretaris duidelijk is. Hij moet de huidige tekst
ontraden, maar als u met een variatie komt in de richting
die de staatssecretaris net heeft voorgesteld, dan valt u in
de prijzen.
De heer Boulakjar (D66):
Ik zal het amendement als de wiedeweerga aanpassen.
De voorzitter:
Heel goed. Dat zien wij een verbeterd amendement op stuk
nr. 15 tegemoet.

Datzelfde geldt — maar dat heb ik net al gezegd in het debat
— voor het amendement op stuk nr. 10 van het lid Erkens.
Ik proefde in de eerste termijn brede steun van de Kamer
voor dat amendement. Het voorstel om al te evalueren na
drie jaar krijgt oordeel Kamer.

Staatssecretaris Vijlbrief:
Voorzitter. Het amendement op stuk nr. 19 heeft ook niet
te maken met geothermie, maar met het Groningenveld.
Het zal mevrouw Beckerman echt niet verbazen dat ik dit
amendement moet ontraden, ofschoon mevrouw Beckerman en ik — dat is vorige week gebleken — de doelstelling
volledig delen. Ik hoop, zoals ik vorige week ook in het debat
heb gezegd, snel duidelijkheid te kunnen geven over welke
datum ik denk dat wel haalbaar is. Maar dit amendement
kan ik nu niet oordeel Kamer geven, simpelweg omdat het
gewoon niet kan. Maar ik ben het totaal eens met de strekking dat het veld dicht moet, en wel zo snel mogelijk. Dat
zou mevrouw Beckerman moeten weten na het vorige
debat. Totaal eens.

Amendement op stuk nr. 13 van de leden van Grinwis en
Boulakjar. Dat gaat over de vraag hoe het overgangsrecht
geregeld is. De indieners willen het overgangsrecht tussen
de huidige vergunningen en de toekomstige vergunningen
goed formuleren. Oordeel Kamer.

Dat brengt mij bij het amendement op stuk nr. 22, van de
leden Grinwis en Mulder, inzake de uitwerking van het
beoordelingskader in lagere regelgeving voor toepassing
van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht, vervolgvergunning. Dit amendement krijgt oordeel Kamer.

Met het amendement op stuk nr. 15, van de heer Boulakjar,
heb ik een probleem. Dat probleem is misschien oplosbaar.
Het probleem is dat de heer Boulakjar de adviestermijn
voor provincies, gemeenten en waterschappen van zes naar
acht weken wil verlengen. Dat zou op zich kunnen, maar
dat betekent dat we dan alle termijnen moeten opschuiven,
omdat anders de andere termijnen verkort worden. Als de
heer Boulakjar mij nog kan volgen. Mijn voorstel zou dus
zijn om ook de andere termijn twee weken op te schuiven.
Alleen moet ik even goed kijken waar dat precies moet
gebeuren, want dat luistert nauw. In dat geval kan ik het
amendement oordeel Kamer geven. Anders moet ik het
ontraden, omdat er dan te weinig tijd overblijft.

Dan ben ik gekomen bij het amendement op stuk nr. 23 van
mevrouw Beckerman. Dat is het amendement over de
financiële zekerheid, waarover we het net lang gehad hebben. In deze vorm wil ik het amendement ontraden. Maar
wij hebben er dacht ik een afspraak over gemaakt, zeg ik
tegen mevrouw Beckerman, hoe zij daar mee verder zou
kunnen gaan.

Staatssecretaris Vijlbrief:
Voorzitter, u mag niet meer meedoen aan dit spel.
Het amendement op stuk nr. 9 van de leden Grinwis en
Erkens inzake het verlengen van de termijn voor de toewijzing van het zoekgebied. Dat heeft de heer Grinwis toegelicht. Dat kon ik goed volgen. Daar zou ik van willen zeggen
dat wij het amendement oordeel Kamer kunnen geven.

De heer Boulakjar (D66):
Een ontraden amendement zou zonde zijn. Als we dat kunnen aanpassen, zal ik dat zeker overwegen.
De voorzitter:
Wat betekent dat?
De heer Boulakjar (D66):
Ja, dat is een goeie, voorzitter. Heb ik nog wat tijd om het
amendement aan te passen?

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Voorzitter. Het amendement op stuk nr. 24 over een verplicht voorschrift voor geen doorboring door drinkwatergebieden: oordeel Kamer. We hebben het daar uitgebreid over
gehad en daar ben ik het mee eens.
Het amendement op stuk nr. 25 over de Waddenzee: dat
had u net al heel goed geraden, want dat amendement ga
ik ontraden.
Dan houd ik over het amendement op stuk nr. 26 over het
afwijken van het advies van Gedeputeerde Staten en het
informeren van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat: oordeel Kamer. Dat is prima.
Als laatste het amendement op stuk nr. 27 van de heer
Erkens over het verbinden van voorschriften aan een starten vervolgvergunning voor boorgaten en het uitwerken in
lagere regelgeving: oordeel Kamer.
Daarmee heb ik alle amendementen gehad, dacht ik.

17 februari 2022
TK 52

52-11-20

De voorzitter:
Ja, dan zijn we rond.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Dan kan ik in tweede termijn nog een aantal vragen beantwoorden die zijn blijven liggen.
De voorzitter:
Betekent dit dat dit het einde van uw betoog in eerste termijn is? Ja. Dan kijk ik of er behoefte bestaat aan een
tweede termijn. Maar dat hoeft niet. Zie ik dat mevrouw
Kröger ervan afziet? De eerste spreker van de zijde van de
Kamer is de heer Erkens van de VVD.

De heer Erkens (VVD):
Dank u, voorzitter. Ik had veel moties voorbereid, maar de
staatssecretaris heeft vandaag een open houding getoond,
waarvoor complimenten.
De voorzitter:
Het is vandaag Doe Eens Aardig Dag, leerden we van
mevrouw Beckerman.
De heer Erkens (VVD):
Precies. Ook mevrouw Beckerman complimenten daarvoor.
Ik had niet verwacht hier te staan en dan een lofzang vanuit
de SP richting de VVD te horen. Maar de wonderen zijn de
wereld niet uit, voorzitter.
Ik ben in ieder geval blij dat de staatssecretaris het ermee
eens is dat we de doorboring van de drinkwatergebieden
moeten verbieden. Ik ben ook blij dat er betere standaarden
voor de putontwerpen vastgelegd gaan worden en dat alle
bedrijven zich daaraan moeten gaan houden. Volgens mij
helpt dat ook bij de professionalisering van de sector. We
hebben ook gesproken over de pilot in Noord-Limburg en
over de voorwaarden waaronder we daar geothermie kunnen toepassen, of om snel duidelijkheid te creëren als dat
niet zo is. Ik zou de staatssecretaris nog willen vragen op
welke termijn hij verwacht dat het mogelijk is. Haast is echt
belangrijk voor Noord-Limburg en de glastuinbouw daar.
Ze kunnen daar geen kant op zolang ze geen aardwarmte
kunnen toepassen en tegelijkertijd wel hoge gastarieven
moeten betalen. Snelheid is echt cruciaal wat ons betreft.
Ik heb nog twee vragen, maar geen moties. Het ging net
over het punt of, als zo'n vergunning is afgegeven, er
daarna nog iemand in hetzelfde gebied, bijvoorbeeld een
glastuinbouwbedrijf — maar andersom ook, bijvoorbeeld
als grootschalige afzet bij een nieuwe woonwijk mogelijk
is — een vergunning zou kunnen aanvragen. Op het
moment kan dat niet. Ik ben benieuwd of de staatssecretaris
daar wat dieper op kan ingaan. Dat hoeft niet per se nu bij
de wetsbehandeling, maar kan ook later in een brief. Zijn
er nog mogelijkheden? Is schuinboren naar andere aardwarmte in de buurt mogelijk? Ik ben even creatief aan het
nadenken. Ik zou dus willen kijken of er nog wat ruimte zit,
want ik wil het ook niet helemaal vastzetten.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

De tweede vraag gaat over de capaciteit bij het ministerie.
De staatssecretaris gaf aan dat er nu nog geen problemen
zijn. Tegelijkertijd hebben we net in het debat besproken
dat het aantal aanvragen in het verleden ook nog heel
beperkt is geweest. Ik heb wel behoefte aan een soort
prognose van hoeveel aanvragen hij de komende jaren
verwacht met dit vergunningsysteem, en ook met de aanpassing in de SDE++ in de toekomst. En wat is de capaciteit
die het ministerie nodig heeft? Volgens mij is transparantie
hierin voor zowel de Kamer als de regering handig.
Daar zou ik het bij willen laten, voorzitter. Dank u.
De voorzitter:
U bedankt. Dan mevrouw Kröger van de fractie van
GroenLinks.

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Voorzitter. Dank voor de beantwoording met betrekking tot
de wet. Ik heb één motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de wereldwijde vraag naar lithium stijgt,
met name als gevolg van de elektrificatie van vervoer;
overwegende dat gangbare vormen van lithiumwinning,
uit zoutvlaktes of vast gesteente, risico's met zich meebrengen voor biodiversiteit, milieu en lokale gemeenschappen;
overwegende dat de winning van lithium uit water dat wordt
opgepompt voor diepe geothermie een relatief schone vorm
van lithiummijnbouw zou kunnen zijn die de Europese Unie
minder afhankelijk maakt van import;
constaterende dat hiertoe in diverse Europese landen
onderzoek wordt uitgevoerd en demonstratieprojecten zijn
opgezet;
verzoekt de regering de haalbaarheid van lithiumwinning
bij diepe geothermie in Nederland te onderzoeken, en
daarbij zowel ecologische als economische en juridische
aspecten in kaart te brengen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Kröger, Beckerman,
Grinwis, Erkens, Bontenbal, Boulakjar en Nijboer.
Zij krijgt nr. 28 (35531).
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dan heb ik voor de staatssecretaris dit boekje, waaruit het
idee over de lithiumwinning komt. Het is geschreven door
ons wetenschappelijk bureau en er staan een heleboel
ideeën in voor het verduurzamen van de transitie.

17 februari 2022
TK 52

52-11-21

De voorzitter:
Wij nemen het boekje in ontvangst en overhandigen het
voor u aan de staatssecretaris.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Tot slot een vraag met betrekking tot de Wadden. Als ik het
goed begrijp, zegt de staatssecretaris: we lopen de vergunningsverlening af, dan ligt er een vergunning, maar wellicht
is er dan geen Kamermeerderheid. Maar klopt het dat het
issue van schadeclaims dat de staatssecretaris opbrengt,
mocht er een vergunning liggen en mocht een Kamermeerderheid zich uitspreken tegen het project Ternaard, op dat
moment net zo goed aan de orde zou zijn als wanneer wij
nu als Kamer duidelijkheid verschaffen en dit amendement
aannemen?
Voorzitter. Het zal de staatssecretaris en de Kamer niet
verbazen dat wij het amendement in stemming brengen.
Dank u wel.

erop zag dit op te lossen, maar dat een structurele oplossing
pas in 2023 wordt doorgevoerd;
verzoekt de regering te voorkomen dat 2022 een verloren
jaar wordt voor duurzame warmteprojecten en er daarom
zorg voor te dragen dat in de SDE++-ronde van dit jaar wel
duurzame warmteprojecten worden beschikt, en als dat
niet lukt daartoe een extra najaarsronde op te zetten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis, Bontenbal,
Erkens en Boulakjar.
Zij krijgt nr. 29 (35531).
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dan de laatste motie, voorzitter.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Grinwis van de fractie van de
ChristenUnie.

Motie

Mevrouw Kröger, we zouden graag uw motie willen hebben.
Anders hoort de wereld er nooit meer iets van.

gehoord de beraadslaging,

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Ook dank aan de staatssecretaris
voor zijn heel welwillende en adequate beantwoording. De
eerste motie die ik had voorbereid, houd ik op zak. Een
landelijk meetnetwerk seismiciteit onder leiding van het
KNMI is namelijk ruimhartig toegezegd. Dank daarvoor.

De Kamer,

constaterende dat er 22 duurzame warmteprojecten met
toegekende SDE-beschikking gereed zijn voor realisatie,
maar dat deze door vertraagde vergunningverlening of door
complexiteit niet binnen de gestelde SDE-termijn gerealiseerd kunnen worden;
constaterende dat sommige projecten hierdoor vastlopen,
zoals project Geothermie Delft, waarvoor de SDE-beschikking al eens is teruggegeven en er vervolgens twee keer
achter elkaar geen nieuwe SDE-subsidie is toegewezen;

De voorzitter:
Hoe minder moties, hoe beter.

overwegende dat de huidige termijn waarbinnen de SDE
gerealiseerd moet worden — vier jaar met een verlenging
van één jaar — dus onvoldoende aansluit bij de praktijk van
geothermieprojecten;

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dat weet ik, voorzitter, maar ik ga u toch teleurstellen met
twee heuse moties. Dat komt omdat die een beetje op het
snijvlak van de terreinen van deze staatssecretaris en de
minister voor Klimaat en Energie liggen. Het betreft namelijk
de SDE. Daar komen ze.

verzoekt de regering te bezien of het mogelijk is om voor
bestaande aardwarmteprojecten die in de knel dreigen te
komen door de huidige maximale realisatietermijn in de
SDE++ in een oplossing te voorzien;

Motie

verzoekt de regering voor toekomstige SDE-beschikkingen
te bezien of — zo snel mogelijk en in ieder geval voor de
opening van de SDE-ronde van 2023 — een realisatietermijn
van vier jaar plus een mogelijke verlenging van twee jaar
mogelijk gemaakt kan worden,

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis en Erkens.

overwegende dat in de laatste twee SDE++-rondes van 2020
en 2021 geen enkel duurzaam warmteproject is beschikt,
terwijl de warmtetransitie een fors onderdeel is van de
energietransitie en er veel initiatieven zijn;
overwegende dat de huidige SDE++-systematiek tekortschiet
in het bevorderen van met name de warmtetransitie en dat
de aangenomen motie-Grinwis/Bontenbal (32813, nr. 791)

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Zij krijgt nr. 30 (35531).
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Tot zover, voorzitter. Dank u wel.

17 februari 2022
TK 52

52-11-22

De voorzitter:
Heel goed. Dank u wel. Mevrouw Beckerman van de SP.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Mevrouw Beckerman (SP):
Voorzitter. We hebben een betaalbare, goede en duurzame
energievoorziening nodig. Het is simpelweg niet genoeg
om te zeggen: we hadden iets wat grijs was en gaan nu
naar iets wat groen is en dan is het goed. Ik ben blij dat de
Kamer strenge eisen aan geothermie stelt. Ik ben ook blij
met de ruimte die de staatssecretaris laat om daarin mee
te gaan.
Ik maak me wel veel zorgen over het feit dat de energierekening voor mensen nu torenhoog is. Dat is ook veel aangehaald hier. We moeten ook voorkomen dat we dit met
veel publiek geld opzetten maar dat de risico's vervolgens
weer voor de samenleving zijn. Daar heb ik een amendement op ingediend. De staatssecretaris vroeg of ik dat kon
aanpassen. Dat ga ik doen, maar toch ga ik daar ook een
motie op indienen. Ik vind namelijk dat we echt veel te veel
projecten hebben waarbij de risico's voor ons zijn, maar de
winsten privaat zijn. Het stak mij ook een klein beetje dat
de heer Grinwis — hij loopt nu weg — zo makkelijk tegen
de heer Kops zei: nou ja, dan zijn we niet meer van Rusland
afhankelijk en dan doen we het in eigen land. O, daar is de
heer Grinwis weer. Als we het in eigen land doen, betekent
dat niet automatisch dat het geld ook voor het publiek is.
Dat is geen automatisme. We weten ook dat geothermie
plaatsvindt door grote bedrijven. Dus, nou ja, goed ... Het
is geen aanval, meneer Grinwis, maar ik wilde toch dit punt
maken.

constaterende dat omwonenden rondom geothermieprojecten zich zorgen maken over de gevolgen van deze mijnbouwactiviteiten;
overwegende dat ervaringen van omwonenden, gemeenten
en provincies rond huidige geothermieprojecten voorhanden zijn;
verzoekt de regering de ervaringen van omwonenden,
gemeenten en provincies mee te nemen in de uitwerking
en de evaluatie van nieuwe geothermieprojecten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman, Kröger,
Bontenbal, Erkens, Van Raan en Grinwis.
Zij krijgt nr. 31 (35531).
Mevrouw Beckerman (SP):
Mijn tweede motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Heel kort, hè, meneer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik ben heel erg voor lokaal eigenaarschap. Dat deel ik volgens mij met mevrouw Beckerman en de SP. Met dit wetsvoorstel komt EBN, onze eigen beleidsdeelneming, standaard in elk initiatief.

overwegende dat toezicht cruciaal is voor de veiligheid
rondom geothermieprojecten;
constaterende dat standaarden nodig zijn die onafhankelijk
worden bepaald, zodat goed kan worden gehandhaafd;
verzoekt de regering uit te werken hoe Staatstoezicht op
de Mijnen standaarden voor geothermie gaat stellen waarop
onder andere het toezicht gebaseerd zal zijn,
en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
Prima.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
En de glastuinbouwers doen het ook zelf. Dus heel veel
projecten worden wél binnenslands aangepakt.
De voorzitter:
Helder, helder. Ja. Uw motie, mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Zeker. Nou kijk, dat is heel constructief, dus ik denk dat de
heer Grinwis ook vast voor al die voorstellen gaat stemmen.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman, Kröger,
Van Raan en Grinwis.
Zij krijgt nr. 32 (35531).
Mevrouw Beckerman (SP):
Mijn derde motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Motie

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

17 februari 2022
TK 52

52-11-23

overwegende dat in Nederland inmiddels veel ervaring met
mijnbouwactiviteiten is opgedaan, waarbij helaas pijnlijke
lessen zijn geleerd;

De heer Boulakjar (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik vond het een fijn debat. De zaal
wordt wel wat leeg. Ik heb nog wel twee moties.

constaterende dat kennis van groot belang is;
constaterende dat geothermie nog in de kinderschoenen
staat;
verzoekt de regering te investeren in een onafhankelijk
wetenschappelijk kennisprogramma geothermie,

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman, Kröger
en Van Raan.
Zij krijgt nr. 33 (35531).
Mevrouw Beckerman (SP):
Mijn laatste motie.

constaterende dat de Evaluatie aanbevelingen Staat van
de Sector Geothermie van SodM (2021) aangeeft dat de
bedrijven de lat hoger moeten en kunnen leggen;
constaterende dat de sector eigen verantwoordelijkheid
neemt door onder andere industriestandaarden op te stellen, zoals dat gebeurd is voor de industriestandaard Duurzaam Putontwerp;
verzoekt de regering om de sector op te roepen verder te
gaan op de ingeslagen weg met het ontwikkelen van industriestandaarden, convenanten en procesafspraken, en
verzoekt de regering de sector hierbij te ondersteunen,

Motie
en gaat over tot de orde van de dag.
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Boulakjar en
Grinwis.

overwegende dat bij mogelijke faillissementen in de geothermiesector kosten blijven bestaan;

Zij krijgt nr. 35 (35531).

constaterende dat voorkomen dient te worden dat de
gemeenschap hiervoor opdraait;

De heer Boulakjar (D66):
Mijn tweede motie.

verzoekt de regering een garantiefonds uit te werken
waaraan bedrijven meebetalen, dat ingezet kan worden bij
een faillissement van een geothermiebedrijf,

Motie

en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Beckerman.

gehoord de beraadslaging,

Zij krijgt nr. 34 (35531).
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik zwak dus het amendement af, zoals de staatssecretaris
wilde, maar ik voeg deze laatste motie dan toe om wel te
voorkomen dat de samenleving alsnog dubbel betaalt.
En ik wil nog wel graag die antwoorden op de vragen die
ik gesteld heb over Horst. Daar moet zeven ton van het Rijk
betaald worden.

overwegende dat de Waddenzee is aangewezen als
UNESCO-werelderfgoed;
overwegende dat lopende procedures worden afgerond;
verzoekt de regering geen nieuwe vergunning af te geven
voor gaswinning onder de Waddenzee,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Boulakjar, Tjeerd
de Groot en Grinwis.

Dank u wel.
De voorzitter:
De heer Boulakjar van D66.

Tweede Kamer

overwegende dat mensen dag in, dag uit genieten van een
ongerepte waddennatuur;

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

Zij krijgt nr. 36 (35531).

17 februari 2022
TK 52

52-11-24

De heer Boulakjar (D66):
Ik heb nog geprobeerd om de handtekening van mevrouw
Kröger onder deze motie te krijgen, maar zij wil niet. Ik zie
echter dat ze nu nog wel wil interrumperen.
De voorzitter:
Ik hoop dat mevrouw Kröger een nieuw punt gaan inbrengen.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Mijn vraag aan de heer Boulakjar gaat over de laatste motie.
In de motie wordt gesproken over "nieuwe vergunningen".
Dan gaat het dus niet over Ternaard.
De heer Boulakjar (D66):
Ternaard is een lopende procedure. In principe is dat ook
een nieuwe vergunning, want er ligt nog geen vergunning.
Die procedure wachten we af. Dat zeg ik ook in de motie.
Dat hebben we ook in het debat met elkaar gewisseld. Dat
wachten we zorgvuldig af.
De voorzitter:
Afrondend, kort, puntig.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dus deze motie gaat louter over nieuwe vergunningen en
is in die zin eigenlijk gewoon het zinnetje uit het regeerakkoord in een motie gevat?
De heer Boulakjar (D66):
"Het zinnetje uit het regeerakkoord" — het is een hele forse
zin en het zal grote voordelen hebben voor het Waddengebied. Ik zie het niet als een zinnetje maar als een hele
belangrijke aanzet om te stoppen met mijnbouwactiviteiten
in de Waddenzee.
De heer Bontenbal (CDA):
Hier heeft GroenLinks natuurlijk wel een punt. Dit staat
gewoon in het coalitieakkoord. Of de motie doet iets, of de
motie doet niks, maar volgens mij is het een zin uit het
coalitieakkoord. Als we op die manier moties gaan indienen,
dan weet ik nog wel een hele stapel moties, want er staan
heel veel zinnen in het coalitieakkoord, ook bijvoorbeeld
over de gasproductie op de Noordzee enzovoorts. Doet
deze motie iets anders dan het coalitieakkoord? Anders lijkt
de motie mij overbodig.
De heer Boulakjar (D66):
Het is inderdaad een bestendiging van een tekst uit het
regeerakkoord. Ik wil dat vandaag nogmaals helder hebben.
Ik heb gesproken over klip-en-klaar. Ik vond het wel nodig,
ook gezien het debat met mevrouw Kröger en het ingediende amendement.
Dat was het, voorzitter.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Bontenbal van de fractie van het
CDA. Hij is de laatste spreker van de zijde van de Kamer.
Kunnen we dan meteen luisteren naar de staatssecretaris?

De heer Bontenbal (CDA):
Voorzitter, ik ben denk ik te laat om nu allerlei zinnetjes uit
het coalitieakkoord ... Er staan echt heel veel mooie zinnen
in dat coalitieakkoord, maar goed.
Het mooie aan dit debat is dat wij er volgens mij allemaal
van overtuigd zijn dat geothermie belangrijk is, dat we het
nodig hebben en dat het een onderdeel gaat zijn van de
duurzame energievoorziening van de toekomst. Er zijn
schattingen dat tot 25% van de warmtevraag door geothermie zou kunnen worden ingevuld. Dat is misschien wat
optimistisch, maar het geeft wel het potentieel aan. Het zou
bij de glastuinbouw misschien zelfs tot 50% kunnen zijn. Er
staan 70 geothermieprojecten op de rol, dus het is een hele
bruisende sector en het is belangrijk dat dit wetsvoorstel
die sector ook volwassen maakt.
Ik heb geen moties en dat is ook omdat ik er een heel aantal
van collega's heb ondertekend. We werken vanavond samen
met de SP, met GroenLinks en met de ChristenUnie, dus
zo ziet u maar, voorzitter: het CDA werkt altijd met alle
constructieve krachten in deze Kamer samen.
Misschien nog iets over innovatie. Er was een motie die
ging over wetenschappelijk onderzoek. Die heb ik niet
meegetekend, maar ik vind die op zich wel interessant. Er
zijn best wel wat startups die op het gebied van geothermie
nog veel innovatievere dingen doen. Ik noem bijvoorbeeld
een bedrijfje als Eavor, dat met een gesloten loop met
geothermie aan de slag gaat, dus dat is weer wat anders
dan nu gangbaar is. Maar ook Quaise Energy, dat is ook
een startup, wereldwijd, die heel diep boort, 10 tot 20 km
diep. Hoe zorgen we dat we in Nederland ook dat soort
innovatieve vormen van geothermie in de gaten houden
en wellicht kunnen ontwikkelen?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
U bedankt. U hoeft zich echt niet te verontschuldigen als u
geen moties indient, hoor. Dat is een beetje de omgekeerde
wereld, maar dit terzijde. Ik schors tot 21.00 uur en dan gaan
we luisteren naar de staatssecretaris.
De vergadering wordt van 20.54 uur tot 21.00 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Vijlbrief:
Allereerst veel dank aan de Kamer voor de vragen en de
moties. De heer Bontenbal vroeg wat er gebeurt met de
aansprakelijkheid van EBN als het na vijf jaar uit het project
stapt. Als EBN deelneemt, neemt het deel tot aan het einde

17 februari 2022
TK 52

52-11-25

van het project. Je kunt dus niet uit het project stappen na
vijf jaar. Dat is het antwoord.
Is de staatssecretaris bereid om de haalbaarheid van lithium
in combinatie met diepe geothermie te onderzoeken? Er
loopt al een onderzoek naar de lithiumconcentratie in
Nederland door de TU Delft. Ik zou graag met mevrouw
Kröger willen afspreken dat we na afronding van dat
onderzoek kijken of we nog verder onderzoek gaan doen
en, zo ja, in welke richting.

De voorzitter:
Een enorm signaal.
De voorzitter:
Op verzoek van de heer Grinwis stel ik voor zijn motie
(35531, nr. 29) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.

Dan de €700.000 van het project in Horst. Het SodM gaat
de rekening voor het opruimen indienen bij de curator
middels een invorderingsbesluit. Mevrouw Beckerman had
daar in die zin het goede gevoel bij. Althans, ze had het
verkeerde gevoel, maar wel het goede gevoel over het
verkeerde gevoel, namelijk dat verkoop van de boedel
waarschijnlijk niet voldoende zal zijn om het gehele bedrag
te betalen. Maar dat is dus nog niet helder.

Staatssecretaris Vijlbrief:
De motie op stuk nr. 30 over SDE++ kan ik oordeel Kamer
geven.

Op welke termijn is er een pilot mogelijk in Noord-Limburg?
Ik ben nu aan het kijken naar de financiering van die pilot
op basis van een voorstel van TNO en EBN. Als dat rond
is, dan kan er nog dit jaar worden begonnen.

De motie op stuk nr. 32 van Beckerman c.s. over SodM krijgt
oordeel Kamer als ik de motie zo mag lezen dat SodM de
standaarden beoordeelt. Ik zie dat ik de motie zo mag lezen.

De heer Boulakjar vroeg: hoeveel vergunningaanvragen
worden er verwacht onder de nieuwe wet? Hoeveel capaciteit is hiervoor nodig ter behandeling? O, volgens mij vroeg
de heer Erkens dit. Er kunnen geen exacte aantallen worden
genoemd. Met het wetsvoorstel wordt een versnelling
beoogd. Maar ik denk dat het verstandig is dat ik in een van
de debatten over mijnbouw in het komende jaar daar een
keer op terugkom en dan een overzichtje geef. Dat is volgens mij wat de heer Erkens vroeg.
Dan de moeilijkste vraag: als vergunningen verleend zijn,
zijn er dan nog mogelijkheden voor andere initiatiefnemers?
Een vergunning wordt niet alleen horizontaal afgebakend
maar ook verticaal. Dit betekent inderdaad dat het mogelijk
is dat meerdere initiatieven in verschillende verticale lagen
onder elkaar zouden kunnen winnen. Het korte antwoord
op het creatieve idee van de heer Erkens is, als ik het goed
begrijp: het kan.
Voorzitter. Dan heb ik de moties. De motie op stuk nr. 28
van mevrouw Kröger over lithiumonderzoek krijgt oordeel
Kamer. Na afronding van die verkenning, waar ik het over
had, zullen we kijken hoe we het vervolgonderzoek kunnen
vormgeven. Het is dus niet de vraag óf, maar hóé. Daarin
zullen zowel ecologische als economische en juridische
aspecten worden meegenomen.
Dan heb ik twee moties over de SDE++. Wat betreft de motie
op stuk nr. 29 zou ik aan de indieners, Grinwis, Bontenbal,
Erkens en Boulakjar, willen vragen om die even aan te
houden tot de minister voor Klimaat en Energie met de
desbetreffende brieven komt.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Daar zijn de indieners toe bereid. Hierbij wil ik wel opmerken
dat hiervan een belangrijk signaal uitgaat van de indieners
aan de briefschrijvers.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Ik zal het signaal overbrengen aan mijn buurman.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

In de motie op stuk nr. 31 wordt de regering verzocht de
ervaring van omwonenden, gemeenten en provincies mee
te nemen in de uitwerking en de evaluatie van nieuwe
geothermieprojecten. Deze motie krijgt oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 33 van mevrouw Beckerman kan ik
uitvoeren. Ik kan deze motie oordeel Kamer geven als
mevrouw Beckerman ermee akkoord is dat ik dit onderbreng
in het Kennisprogramma Effecten Mijnbouw. Er komt dus
geen apart kennisprogramma geothermie. Er is namelijk
geen aparte financiering voor.
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman, kort en puntig.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ja, zo mag de staatssecretaris de motie lezen. Dat kan ook
al op dit moment, maar daarin wordt bijna niet aan geothermie gedaan, vandaar deze aanvullende motie.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Dan is het oordeel Kamer, want dat gaan we bevorderen.
Dat is dan het doel van de motie.
De motie op stuk nr. 34 van mevrouw Beckerman sluit
eigenlijk aan bij haar nog te wijzigen of gewijzigde amendement. Daar zit één probleem in en dat is dat in het dictum
staat: verzoekt de regering, een garantiefonds uit te werken.
Daarmee lijkt de beslissing genomen om een garantiefonds
in te stellen, maar zover zou ik niet willen gaan. Als
mevrouw Beckerman dat deel van het dictum zou kunnen
wijzigen in "verzoekt de regering om te onderzoeken of een
garantiefonds" — de precieze woorden laat ik dan even aan
haar over — dan kan ik deze motie oordeel Kamer geven,
maar nu een garantiefonds uitwerken en daarmee dus
eigenlijk al zeggen dat we het gaan doen, gaat het kabinet
nu te ver. De vraag aan mevrouw Beckerman zou dus zijn
of zij de motie in die richting zou kunnen wijzigen. Anders
ga ik de motie ontraden.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ja, dat wil ik wel, maar we moeten natuurlijk wel op een
juist bewoording uitkomen. Dus: verzoekt de regering …

17 februari 2022
TK 52

52-11-26

Staatssecretaris Vijlbrief:
… de mogelijkheden voor een garantiefonds te onderzoeken
waaraan bedrijven meebetalen ….
Mevrouw Beckerman (SP):
Akkoord.
De voorzitter:
We krijgen dus een gewijzigde motie van mevrouw Beckerman.
Staatssecretaris Vijlbrief:
Dan de motie-Boulakjar/Grinwis op stuk nr. 35 over industriestandaarden: oordeel Kamer.
Ten slotte de motie van de leden Boulakjar, Tjeerd de Groot
en Grinwis op stuk nr. 36: oordeel Kamer.
Voorzitter. Daarmee heb ik alle negen moties behandeld.
De voorzitter:
Ja! Hartelijk dank aan de staatssecretaris voor zijn altijd
accurate toelichting en zijn aanwezigheid hedenavond. Tot
zover dit debat. Hartelijk dank.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Wij stemmen dinsdag over de moties en de amendementen
en over de wijziging van de Mijnbouwwet zelf. Iedereen
wel thuis. Denk om de storm.

Tweede Kamer

Aanpassing van het vergunningsstelsel
voor opsporen en winnen van
aardwarmte

17 februari 2022
TK 52

52-11-27