Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 708

Parlementair onderzoek Economische dimensie
verduurzaming voedselproductie

Nr. 21

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 maart 2012
Op 2 februari heeft u mij verzocht om een brief met de stand van zaken
over «voedselspeculatie en het overleg binnen de G20». Het onderwerp
voedselspeculatie is niet een zelfstandig onderwerp van gesprek in de
G20, wel zal het onderwerp volatiliteit van prijzen een gespreksonderwerp
zijn. Ik zal in deze brief terugkijken op de resultaten van het Franse
voorzitterschap van de G20 rond dit gespreksonderwerp en aangegeven
hoe het Mexicaanse voorzitterschap dit onderwerp op de agenda heeft
gezet.
Resultaten Frans voorzitterschap
Onder het Franse voorzitterschap is het Action Plan on Food Price
Volatility and Agriculture gepresenteerd. Dit plan was het resultaat van de
G20 landbouwministeriële van 22 en 23 juni 20111. Hierin wordt het
belang van het implementeren van het Global Partnership for Agriculture,
Food Security and Nutrition en het uitvoeren van het L’Aquila Food
Security Initiative herbevestigd.
De G20 benadrukken daarbij de noodzaak tot verbeterde toegang tot veilig
en nutriëntrijk voedsel. Het actieplan heeft tot doel het verbeteren van
voedselzekerheid en aanpakken van volatiliteit van de prijs van voedsel.
Het plan bevat vijf elementen:
1. Verbeteren agrarische productie en productiviteit;
2. Verbeteren van marktinformatie en transparantie;
3. Sterkere internationale afstemming van beleid;
4. Ontwikkelen van instrumenten voor risicomanagement om risico’s van
volatiele voedselprijzen te beheersen en te mitigeren;
5. Het verbeteren van de werking van derivatenmarkten van agrarische
grondstoffen.

1
http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/2011-0623_-_Action_Plan_-_VFinale.pdf

kst-32708-21
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 708, nr. 21

1

1. Verbeteren agrarische productie en productiviteit
Dit eerste punt is een belangrijk element uit het Actieplan. Het verbeteren
van productiviteit van de mondiale landbouw is noodzakelijk om ook in
toekomst aan de toenemende vraag naar landbouwproducten te voldoen.
Daarbij is niet alleen de stijging van de productie van belang, maar ook
het omgaan met de uitdagingen die aan de landbouw gesteld worden.
Bijvoorbeeld het vaker voorkomen van extremen in het weer, door
klimaatverandering.
Een verhoging van de productie is nodig om excessieve volatiliteit in de
voedselprijzen te beheersen en grote pieken in de prijsstijgingen te
voorkomen. Juist deze grote pieken in de prijs kunnen de voedselzekerheid voor kwetsbare groepen verminderen. De G20 benadrukt naast de
noodzaak voor productie verhoging andere actie- en aandachtspunten
zoals het belang van «country owned investment plans», publieke- en
private investeringen, beter functionerende markten, diversificatie van
landbouwsystemen en duurzame gewasontwikkeling. Naast investeringen
in productiviteit en voedselzekerheid vraagt de G20 aandacht voor
inkomensgeneratie in rurale gebieden en het belang van infrastructuur,
logistiek, irrigatie en verbeterde vormen van opslag en voorraadvorming.
Een gedegen aanpak van dit probleem vereist een evenwichtig samengesteld pakket van maatregelen en instrumenten. Het is dan ook goed dat de
G20 dit via verschillende sporen aanpakt. Het is van belang de beschikbare kennis op een efficiëntie manier te mobiliseren. Daarom is de
gecombineerde inzet van internationale organisaties zoals FAO, OECD,
Wereldbank, IFAD, UNCTAD, WFP, WTO, IMF, IFPRI en UN HLTF ook toe te
juichen.
De G20 ministers zetten in op een versterking van onderzoek en innovatie
door nationale organisaties, de «Consultative Group on International
Agricultural Research» (CGIAR) en de «Global Forum on Agricultural
Research» (GFAR). Specifiek wil de G20 zorgen dat de beschikbare kennis
bij de boeren komt en deze betrokken zijn bij kennisontwikkeling. Dit is
iets waar Nederland van oudsher sterk in is en waar Nederland mede in
het kader van ontwikkelingssamenwerking een bijdrage aan kan leveren.
Het internationaal delen van kennis en technologie is een prominent
onderdeel van de strategie. Specifiek voor graan hebben de G20 ministers
voor landbouw het «International Research Initiative for Wheat Improvement» (IRIWI) ingesteld als brug tussen nationale en internationale
graan programma’s en om de coördinatie van onderzoek naar dit
belangrijke voedingsgewas te verbeteren.
Ook is opgeroepen investering in landbouw te verbeteren door hiervoor
een goed klimaat te scheppen. Hierbij is opgeroepen investeringen in
agrarische productieketens in ontwikkelingslanden te stimuleren door
zowel landen, internationale organisaties en bedrijven. Deze investeringen
moeten passen in de eigen agrarische strategie van de landen en gericht
zijn op het ontwikkelen van een effectief en efficiënt systeem van
landbouwontwikkeling, waaronder bijvoorbeeld ook het beperken van
verliezen na de oogst. Dit sluit aan bij het Nederlandse (ontwikkelings)beleid rond voedselzekerheid.
Daarin is het verbeteren van het ondernemersklimaat een van de vier
pijlers, waarbij ook de inzet van Nederlandse bedrijven met specifieke
kennis op deze gebieden een grote rol kan spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 708, nr. 21

2

Specifiek wordt hierbij door de G20 gewezen op de drievoudige uitdaging
voor landbouw: (1) verzekeren van voedselzekerheid, (2) onder
aanpassing voor klimaatverandering en (3) bij vermindering van de
uitstoot van broeikasgassen. Dit onderstreept de noodzaak voor «climatesmart agriculture». Terecht wordt daarbij aangegeven dat hiervoor een
inzet en ontwikkeling van kennis nodig is, met name in ontwikkelingslanden, juist ook omdat investeringen in landbouwonderzoek een hoog
rendement opleveren.
2. Marktinformatie en transparantie
De sterke (excessieve) volatiliteit in voedselprijzen kan (deels) veroorzaakt
worden door een onvolledig inzicht in toekomstige beschikbaarheid van
agrarische grondstoffen. Onduidelijkheid over voorraden of oogstverwachtingen kan een sterke reactie op de grondstoffenmarkten veroorzaken. Als partijen bijvoorbeeld op basis van een negatieve oogstverwachting hun toekomstige behoefte aan grondstoffen veiligstellen kan
daardoor de prijs sterk stijgen. Als later de oogstverwachting toch minder
negatief blijkt, kan de prijs weer (sterk) dalen. Dit is een natuurlijk proces
voor agrarische markten. Het is daarom van belang dat goede openbare
data beschikbaar zijn zodat marktpartijen zo goed mogelijk kunnen
reageren. Het door de G20 landbouwministers gelanceerde «Agricultural
Market Information System» (AMIS) kan daarin voorzien. Het bij de FAO
gestationeerde systeem moet informatie verzamelen en beschikbaar
stellen. Hierbij is het afhankelijk van de medewerking van private partijen
en in- en exporterende landen om de gegevens beschikbaar te stellen.
Hoe meer partijen meewerken hoe succesvoller het initiatief is.
Momenteel wordt het AMIS ontwikkeld en vinden besprekingen over de
structuur en inrichting van het systeem plaats. Een eerste algemene
rapportage over AMIS is afgelopen november verschenen.
3. Internationale coördinatie van beleid
Een goede coördinatie van internationaal beleid is nodig om voedselzekerheid te bevorderen. De G20 ministers geven daarin de FAO een
centrale rol, zonder het belang van andere organisaties te verminderen.
Een goede samenwerking is noodzakelijk, bijvoorbeeld ook rond het
onderzoek van biobrandstoffen en de invloed daarvan op agrarische
markten. Daarbij wordt het belang van een vrije handel in agrarische
producten benadrukt en wordt benadrukt dat barrières volatiliteit van
voedselprijzen verscherpt en daarom moeten worden afgebroken dan wel
vermeden. Ook adviseerde de G20 tot afschaffing van exportrestricties
voor voedselnoodhulp.
4. Risico management, het verminderen van negatieve effecten
van excessieve prijsvolatiliteit op zwakke groepen.
Mensen in kwetsbare posities worden eerder getroffen door extreme
prijsvolatiliteit, daarom hebben de landbouwministers van de G20
voorgesteld gericht «safety nets» te ontwikkelen om de effecten hiervan te
mitigeren.
Bijvoorbeeld door het bieden van een «tool-box» voor het marktgericht
managen van risico’s van economische en klimaat schokken, zoals
langdurige droogte. De initiatieven moeten daarbij in de landen zelf
genomen worden, zodat zij zelf in staat zijn in risico’s te beperken. Zowel
landen als organisaties kunnen hierbij samenwerken en informatie delen
zodat kwetsbare landen instrumenten krijgen voor het beperken van
risico’s van bijvoorbeeld snel stijgende of dalende voedselprijzen. Zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 708, nr. 21

3

ondersteunt Nederland activiteiten van de Wereldbank gericht op
ontwikkeling van instrumenten om agrarische risico’s in ontwikkelingslanden te verminderen, bijvoorbeeld via (index) landbouwverzekeringen.
5. Werking derivatenmarkten
Transparantie in de fysieke markten is nodig voor het functioneren van
derivaten (afgeleide producten) markten en vice versa. Goede informatie
over vraag een aanbod factoren is nodig voor een juist prijsvorming op de
termijnmarkten. Maar ook de verwachting over de toekomstige prijs (via
de termijnmarkt) moet transparant zijn om juiste productiekeuzen te
maken. Daarom is de ontwikkeling van AMIS ook voor de derivatenmarkten van belang. Handelaren krijgen daardoor betere informatie over
de fundamentele waarden van de markt. De G20 landbouwministers
geven aan dat voor een goede werking van de markt ook transparantie in
agrarische financiële markten nodig is, waaronder ook de zogenaamde
Over-the-Counter (OTC) handel wordt verstaan. Vooral het voorkomen van
misbruik, manipulatie of slecht functionerende markten moet voorkomen
worden. Het werk van de International Organization of Securities
Commissions (IOSCO) kan daarbij behulpzaam zijn. De Ministers van
Financiën en centrale banken zijn gevraagd om waar nodig maatregelen
te nemen voor toezicht of regulering van agrarische financiële markten
om het goed functioneren hiervan te bevorderen.
De G20
Elementen uit het Actieplan zijn ook teruggekomen in de bijeenkomst van
regeringsleiders in Cannes in november 2011. Hierin is opnieuw bevestigd
dat voedselzekerheid een prioritair thema is.
Agenda 2012: inzet Mexico
Mexico bouwt als nieuwe voorzitter van de G20 voort op het Actieplan, in
het bijzonder op het verhogen van de landbouwproductiviteit. Zo legt
Mexico conform het Actieplan de nadruk op:
– het versterken van samenwerking en extensie gericht op onderzoek en
ontwikkeling en innovatie en technologie;
– het bevorderen van investeringen in de agro-food sector door publieke
en private samenwerking;
– duurzaamheidscriteria voor de landbouw;
– gebruik van risico management instrumenten ter voorkoming van
financiële, klimatologische- en sanitaire risico’s.
Dit zijn dan ook de belangrijkste landbouw- en voedselzekerheidthema’s
voor de G20 top van regeringsleiders. De bijeenkomst van landbouwministers die ter voorbereiding op die top gehouden zou worden, gaat
helaas niet door omdat er gelijktijdig een bijeenkomst van landbouwministers van de APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) over voedselzekerheid gehouden wordt in Rusland.
De voorbereiding zal nu (onder meer) via twee bijeenkomsten op hoog
ambtelijk niveau plaatsvinden. Nederland zal in de voorbereiding en bij de
ambtelijke bijeenkomsten actief bijdragen en de Nederlandse inzet op het
gebied van voedselzekerheid naar voren laten komen. Deze inzet is eerder
beschreven in de brief (TK 32 605 nr. 54) van staatssecretaris Knapen en
mij over voedselzekerheid. De speerpunten die Mexico voor de bijeenkomst heeft benoemd sluiten goed aan bij de sterke punten van
Nederland. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de samenwerking tussen
onderzoek, bedrijfsleven en overheid zoals vormgegeven in de topsectoren Agro & Food en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. Deze samen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 708, nr. 21

4

werking zal bijdragen aan de ontwikkeling van een efficiënte en duurzame
landbouwsector. Ook de inzet van Nederland op productieverhoging via
«climate-smart agriculture» kan een voorbeeld zijn voor andere landen. In
dat verband zal ik ook de resultaten van de conferentie die Vietnam en
Nederland in mei 2012 over dat thema organiseren laten inbrengen in de
G20-beraadslagingen.
Voor wat betreft het financiële deel van het onderwerp grondstoffenmarkten wordt door de ministers van Financiën naar verwachting
specifiek aandacht besteed aan drie thema’s:
– inzicht verkrijgen in de (sociaal-)economische effecten van prijsvolatiliteit en maatregelen om dit tegen te gaan;
– analyseren van de relatie tussen verschillende grondstoffenmarkten,
bijvoorbeeld de energiemarkt en de markt voor landbouwproducten en
de rol van subsidies op deze relaties;
– voortzetting en verbreding van eerdere activiteiten om de transparantie van grondstoffenmarkten te vergroten.
Toezegging publicatie LEI
In het debat economische dimensie verduurzaming voedselproductie op
18 januari 2012 (Handelingen II 2011/12, nr. 42) heb ik u toegezegd een
essay van het LEI toe te sturen over de duurzaamheidsaspecten van een
regionale voedselvoorziening. Hierin zijn ondermeer gedachten
opgenomen over de gevolgen van een volledig regionale voedselvoorziening zonder importen en exporten. Deze heb ik bijgevoegd1.
De staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
H. Bleker

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 708, nr. 21

5