Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 332

Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen

Nr. 89

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP EN VOOR BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS EN
MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 januari 2019
Tijdens het algemeen overleg (AO) van 23 januari jl. is gesproken over de
toekomst van het rekenonderwijs. In uw Kamer was brede steun te
proeven voor het eindpunt dat het kabinet voor ogen heeft: integratie van
rekenen in het curriculum, zonder aparte rekentoets. Tegelijk was er
verschil van inzicht over de wijze waarop we naar dit eindpunt toewerken.
Uit uw Kamer kwam het verzoek te reflecteren op de haalbaarheid,
uitvoerbaarheid en het tijdpad van de invoering van de twee alternatieven
voor die transitieperiode die tijdens het AO naar voren zijn gebracht.
In deze brief schetsen wij eerst kort beide alternatieven op hoofdlijnen,
geven wij daarna een beeld van de benodigde wijzigingen van regelgeving en de tijdpaden daarbij, en vermelden wij tot slot enkele gevolgen
voor het mbo bij de transitieperiode uit het voorstel Een nieuw perspectief
op rekenen in het voortgezet onderwijs 1 (hierna: Een nieuw perspectief).
Eindsituatie
Er is brede overeenstemming over het uitgangspunt dat de huidige
rekentoets moet verdwijnen en dat rekenen voor alle leerlingen in het
voortgezet onderwijs een geïntegreerd onderdeel van het onderwijs en
het examen moet worden. Onderwijs en examinering van rekenen kan
worden geïntegreerd in wiskunde en andere vakken. Voor het vmbo kan
deze integratie de vorm krijgen van twee vakken wiskunde, waarbij één
vak voor alle leerlingen verplicht is en het basisniveau rekenen (referentieniveau 2F) dekt en het andere vak meer verdieping biedt. Voor havo en
vwo krijgt rekenen een plek in wiskunde en andere vakken. Het is van
belang dat er goede afstemming plaatsvindt met het vervolgonderwijs
over de wijze waarop het rekenniveau wordt geborgd, zodat zij er ook van

1

kst-31332-89
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 31 332, nr. 86.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 332, nr. 89

1

verzekerd zijn dat leerlingen in de nieuwe situatie met het juiste niveau
instromen. Dit is ook onderdeel van het vervolgproces van curriculum.nu.
De beide alternatieven voor de transitieperiode
Er zijn twee alternatieven besproken tijdens het AO. Beide varianten voor
deze transitieperiode hebben tot gevolg dat er in schooljaar 2019–2020
geen centrale rekentoets meer hoeft worden afgenomen voor leerlingen
in het voortgezet onderwijs. Ook kunnen scholen in beide varianten
ervoor kiezen het onderwijs met betrekking tot rekenen onder te brengen
binnen het vak wiskunde. Onder beide varianten kan ook verder toegewerkt worden naar het geschetste eindbeeld, waaronder de vakvernieuwing van wiskunde in het vmbo, vooruitlopend op en parallel aan
curriculum.nu. Het belangrijkste verschil heeft betrekking op de wijze van
toetsing: apart als schoolexamen rekenen voor alle leerlingen of geïntegreerd binnen het examen wiskunde en alleen voor leerlingen zonder
wiskunde een schoolexamen rekenen.
Hieronder worden de consequenties en tijdpaden van beide opties
uiteengezet, zodat uw Kamer die kan wegen.
A. Transitieperiode Kamerbrief 9 november
Het voorstel dat wij in de brief van 9 november jl. aan u hebben gestuurd
behelst een transitieperiode vanaf 1-8-2019 tot aan de implementatie van
curriculum.nu. In dit voorstel wordt rekenen voor alle leerlingen apart
getoetst via een schoolexamen, waarbij het resultaat meetelt voor het
behalen van het diploma en de doorlopende leerlijn wordt geborgd. De
school is vrij in het vormgeven van het rekenonderwijs en kan er voor
kiezen om rekenen te integreren in wiskunde en andere vakken. Dit
voorstel resulteert in een zichtbaar resultaat voor rekenen, iets dat voor
het vervolgonderwijs belangrijk is om de doorlopende leerlijn te kunnen
borgen. Daarnaast biedt het een sluitende oplossing voor alle leerlingen,
dus ook de circa 16.000 (15%) vmbo- en 3.000 (5%) havoleerlingen zonder
wiskunde.
Tijdpad Kamerbrief 9 november
Zoals beschreven in de Kamerbrief van 9 november is voor dit voorstel
zowel een wetswijziging nodig, als een wijziging op AMvB-niveau. In dit
traject zijn al enkele stappen gezet en had als beoogde inwerkingtredingsdatum 1-8-2019, maar gezien de vertraging die nu al is opgelopen, is dit
een zeer krap tijdpad. Realistischer is daarom inwerkingtreding per
1-1-2020 (voor de eerste afnameperiode van de centrale rekentoets). Vanaf
het schooljaar 2019–2020 verdwijnt de centrale rekentoets en hoeven
leerlingen deze dus niet meer af te leggen.
B. Transitieperiode Een nieuw perspectief
In het plan Een nieuw perspectief wordt een andere transitieperiode
voorgesteld. Daarin wordt het rekenonderwijs zoveel mogelijk getoetst
binnen wiskunde. Ondertussen wordt gewerkt aan de vakvernieuwing in
het vmbo, zodat iedere leerling in het vmbo straks een vorm van
wiskunde volgt. Tot die tijd moeten leerlingen zonder wiskunde in het
vmbo wat het plan betreft een schoolexamen rekenen afleggen, dat niet
meetelt in de slaag-zakregeling. Een aandachtspunt hierbij is dat het
afschaffen van de centrale rekentoets en het creëren van een schoolexamen voor leerlingen zonder wiskunde circa twee jaar in beslag zal
nemen. Gedurende deze twee jaar wordt rekenen voor deze leerlingen
niet geëxamineerd. Dit geldt ook voor havoleerlingen zonder wiskunde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 332, nr. 89

2

Voor de andere leerlingen is rekenen onderdeel van wiskunde en is er in
de transitieperiode geen herkenbaar resultaat voor rekenen en geen
volledige dekking van de referentieniveaus.
Tijdpad Een nieuw perspectief
Om de rekentoets voor alle leerlingen te schrappen en tegelijkertijd voor
leerlingen zonder wiskunde een schoolexamen te introduceren is meer
tijd nodig. Dit komt omdat het nodig is dat de rekentoets als verplicht
onderdeel van het eindexamen voor alle leerlingen helemaal uit de Wet
op het voortgezet onderwijs wordt verwijderd. Tegelijkertijd dient er een
nieuwe wettelijke basis te worden gecreëerd voor het afnemen van een
schoolexamen voor leerlingen zonder wiskunde. Dit kost circa twee jaar,
omdat er een nieuw wetsvoorstel moet worden gemaakt. Invoering kan
bovendien niet middenin het schooljaar en kan daarmee niet eerder dan
in schooljaar 2021–2022. Voor leerlingen die wel wiskunde volgen kan er,
binnen de kaders van de huidige examenprogramma’s, al direct worden
gestart met de integratie van rekenen in wiskunde.
Gevolgen voor het mbo
Bij de curriculumherziening is het mbo betrokken als vervolgonderwijs en
in dat kader wordt zorgvuldig bezien wat de gevolgen zijn voor de
doorlopende leerlijn tussen het vo en het mbo. Verder zal in het kader van
de curriculumherziening ook bepaald moeten worden hoe wordt
omgegaan met de examinering van rekenvaardigheden aan het eind van
de mbo-opleiding.
Als uw Kamer kiest voor de transitieperiode zoals die wordt geschetst in
Een Nieuw Perspectief dan is dit van invloed op het mbo. De wet- en
regelgeving voor het mbo bevat op dit moment een onderhoudsplicht.2
De kern hiervan is dat door de student eerder aangeleerde vaardigheden
in het voortgezet onderwijs in het mbo dienen te worden onderhouden.
Gezien de onderhoudsplicht wordt aan het einde van de beroepsopleiding
getoetst of de student nog voldoende rekenvaardigheden beheerst. Als
het niveau aan het einde van het voortgezet onderwijs niet meer duidelijk
inzichtelijk en verzekerd is, dan kan uitvoering geven aan de onderhoudsplicht lastiger zijn. Het mbo zou kunnen aandringen op de invoering van
toelatingstoetsen, waarvan de introductie de doorlopende leerlijn zou
kunnen onderbreken. Of het mbo moet zelf extra inspanningen leveren
met betrekking tot rekenonderwijs, die ten koste zouden kunnen gaan van
andere, beroepsgerichte lessen. Als er voor de transitieperiode uit het
plan Een nieuw perspectief wordt gekozen door uw Kamer, zullen wij de
consequenties van deze keuze zorgvuldig met de mbo-sector bespreken.
Tot slot
Zoals in het AO verwoord kiest het kabinet wat betreft de transitiefase
voor het voorstel uit haar brief van 9 november (Kamerstuk 31 332, nr. 88).
Met deze brief hebben we uw Kamer inzicht willen geven in de overwe-

2

De onderhoudsplicht is gebaseerd op het Besluit referentieniveaus Nederlandse taal en
rekenen, waarin is bepaald dat de geldende referentieniveaus voor het vmbo en mbo gelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 332, nr. 89

3

gingen en gevolgen van de beide varianten voor deze periode. Daarbij
staat het breed gedeelde einddoel voorop: een einde aan de centrale
rekentoets en integratie van rekenen in het nieuwe curriculum.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 332, nr. 89

4