16
Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang
Aan de orde is de behandeling van:
- het Voorstel van wet van het lid Raemakers tot wijziging
van de Wet kinderopvang teneinde te bevorderen dat
ouders kunnen kiezen tussen kindercentra die wel of niet
kinderen toelaten die niet deelnemen aan het rijksvaccinatieprogramma ( 35049 ).
De voorzitter:
Aan de orde is het Voorstel van wet van het lid Raemakers
tot wijziging van de Wet kinderopvang teneinde te bevorderen dat ouders kunnen kiezen tussen kindercentra die wel
of niet kinderen toelaten die niet deelnemen aan het rijksvaccinatieprogramma, Kamerstuk 35049.
Ik heet de initiatiefnemer van harte welkom. Hij wordt in
vak-K ondersteund door mevrouw Sabeth de Boer,
beleidsmedewerker bij de D66-fractie. Tevens heet ik welkom de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport, die ik nog niet heb gesignaleerd. Die komt misschien straks binnen. Beide staatssecretarissen zullen bij
de behandeling van dit wetsvoorstel optreden als adviseur
van de Kamer. Vandaag is aan de orde de eerste termijn
van de zijde van de Kamer. De voortzetting van deze wetsbehandeling zal in overleg met de initiatiefnemer worden
gepland.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Dan geef ik nu eerst het woord aan de heer Gijs van Dijk
namens de PvdA-fractie. En de staatssecretaris komt nu
binnen. Van harte welkom!

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Als eerste spreker mag ik beginnen
met het geven van complimenten aan de heer Raemakers,
want uit eigen ervaring weet ik hoe het is om een initiatiefwetsvoorstel in voorbereiding te hebben. Ik heb het nog in
voorbereiding en vorig jaar al aangekondigd bij dezelfde
staatssecretaris. Ik weet dus hoeveel werk het is en hoeveel
tijd het kost. Je krijg fantastische ondersteuning van
medewerkers, maar je moet het alsnog allemaal zelf doen.
Dus alle complimenten, ook voor de snelheid, en fijn dat
we het daar nu over kunnen hebben.
De initiatiefnemer heeft een heel belangrijk onderwerp
gekozen, waarvan je een paar jaar geleden misschien had
gedacht: de vaccinatie van jonge kinderen in Nederland is
goed geregeld; we hebben een Rijksvaccinatieprogramma
dat werkt, want kinderen worden gelukkig niet meer ziek.
Daar mogen we ongelooflijk blij mee zijn, maar er is iets
ontstaan in de samenleving. Er zijn bezorgde ouders
opgestaan, die zich afvragen of er eventueel nadelige
effecten aan het vaccineren zitten. Daarnaast kennen we
een vaste groep in Nederland die vanuit zijn eigen religie

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

een andere keuze maakt. Maar die groep is groter geworden, juist omdat er een soort twijfel is ontstaan.
Voor de Partij van de Arbeid geldt dat ieder jong kind op
een gezonde en veilige manier moet kunnen opgroeien. Ik
weet nog dat ik, toen ik nog een jong zoontje had, heel
bezorgd was en bij iedere tafelpoot- en rand dacht: o, daar
gaat zijn hoofd tegenaan! Dat je op de fiets zit en op gegeven moment — daar had je nog nooit over nagedacht —
denkt: misschien moet ik mijn zoontje wel een helm opzetten. Dat alles heb ik niet gedaan, maar dat zijn wel reële
zorgen die je hebt als ouder, zeker als jonge ouder. Zeker
als het je eerste kind is, ben je voortdurende aan het kijken
of het wel veilig genoeg is. Dat hoort ook bij de ontwikkeling
als ouder. Ik heb bij mijn zoontje in ieder geval geleerd dat
je hem gewoon lekker de ruimte moet geven, en als hij af
en toe met een kneuzing thuiskomt, dan heeft hij daar ook
weer wat van geleerd.
Maar als het gaat om het krijgen van en lijden aan een
ernstige ziekte, dan heb je het over een heel andere veiligheidsrisico. Een veiligheidsrisico dat je als ouder niet kunt
overzien en waarvoor we in Nederland gelukkig een goed
programma hebben ontwikkeld, waardoor we ervoor kunnen zorgen dat alle kinderen in Nederland op een gezonde
manier opgroeien en niet ziek worden. Maar er dreigt nu
een gevaar, want de vaccinatiegraad staat onder druk. De
initiatiefnemer heeft terecht zorgen over met name de
plekken waar jonge kinderen samenkomen; de kinderopvang is natuurlijk dé plek waar kinderen van 0 tot 4 jaar met
elkaar omgaan. Er zijn al twee of drie uitbraken geweest bij
kinderopvangcentra. Het gevaar dreigt dat kinderen die nog
niet ingeënt mogen worden, kinderen tot veertien maanden,
ziek worden vanwege een keuze die een andere ouder heeft
gemaakt voor haar of zijn eigen kind. Dat is een heel zorgelijke ontwikkeling. De Partij van de Arbeid vindt dat de veiligheid en gezondheid van het kind altijd vooropstaan.
Daarom is het van belang dat de overheid, om de gezondheid van ieder kind te garanderen, ervoor gaat zorgen dat
de vaccinatiegraad weer omhooggaat en de norm gaat
stellen dat een kind niet ziek mag worden door de keuze
die de ouder van een ander kind maakt.
Daarbij heb ik vier vragen die ik aan de initiatiefnemer en
aan de twee staatssecretarissen wil stellen. De eerste. De
initiatiefnemer kiest ervoor om de kinderopvang de informatie te geven of een kind al dan niet gevaccineerd is,
waarbij de locatie of het centrum zelf de afweging moet
maken of ze dat toestaan of niet. Maar is het, ook in lijn met
de commissie-Vermeij en het advies dat we hebben gekregen, eigenlijk niet juist de overheid die een norm moet
stellen? Waarom heeft de initiatiefnemer er niet voor
gekozen om de kinderopvang die keuze niet te geven en
gewoon te stellen dat ieder kind dat naar de opvang gaat,
gevaccineerd moet zijn? Dat is ook de vraag aan de twee
staatssecretarissen. Zij stellen in een kabinetsreactie op de
commissie-Vermeij dat zij dit met voorrang zullen behandelen, maar betekent dat ook dat de initiatiefnemer nu een
goede wet indient, die wij ook steunen, maar dat het kabinet
straks een stapje verder gaat? Dat stapje verder is eigenlijk
nog beter. Ik hoor graag een reactie van de twee staatssecretarissen.
Het tweede punt.

15 oktober 2019
TK 13

13-16-1

De heer Hijink (SP):
De heer Van Dijk zei eerst dat de overheid degene zou
moeten zijn die de norm stelt. Daar ben ik het van harte
mee eens. Daarna zegt hij: wij gaan dit voorstel steunen.
Dat staat een beetje haaks op elkaar. Het voorstel van de
indiener, de heer Raemakers, regelt nu juist dat de kinderdagverblijven de norm gaan bepalen. Hoe kun je aan de
ene kant zeggen dat de overheid de norm moet stellen en
aan de andere kant de indiener steunen die zegt dat kinderdagverblijven de norm gaan stellen?
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dank voor de mijns inziens terechte vraag. Wij steunen de
initiatiefnemer, maar wel in de wetenschap dat de overheid
een extra stap zou moeten zetten. Wij kunnen de toekomst
niet voorspellen en wij weten ook niet hoe de coalitie hier
intern verder over denkt en of ze tot een eenduidige richting
gaan komen. Daar roepen we de coalitie wel toe op. Maar
dan heb je in ieder geval een eerste stap. We geven de
kinderopvanglocaties de informatie. Maar u heeft mij goed
gehoord, ik wil dat de overheid de norm stelt. Ik wil dat die
keuze in principe niet bij de kinderopvangcentra ligt. Maar
als het kabinet die stap niet zet, hebben we in ieder geval
de eerste stap gezet van transparantie, zodat ouders en
kinderopvangcentra een eigen afweging kunnen maken.
De heer Hijink (SP):
Maar critici en ook experts en wetenschappers zeggen nu
juist dat deze wet, hoe goedbedoeld ook, zomaar eens een
averechts effect zou kunnen hebben. Het zou zomaar kunnen
betekenen dat wij een hardere scheiding krijgen tussen
enerzijds kinderdagverblijven waar 100% gevaccineerd
wordt en anderzijds kinderdagverblijven waar een relatief
veel lager aantal kinderen gevaccineerd wordt doordat die
kinderen niet meer terecht kunnen op een andere plek.
Daarmee bereik je dus precies het tegenovergestelde. Je
legt de norm bij de kinderdagverblijven, maar loopt de kans
brandhaarden te creëren. Als daar een infectie toeslaat,
vallen er veel meer slachtoffers. Dat staat haaks op het doel
dat volgens mij ook de PvdA zou moeten hebben, namelijk
alle kinderen in de kinderopvang beschermen.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Het doel is om alle kinderen in de kinderopvang te
beschermen, absoluut; vandaar ook mijn inbreng. De
mogelijkheid bestaat dat je bijvoorbeeld in Amsterdam
Oud-Zuid of in de biblebelt — ik noem deze voorbeelden
niet zomaar, want daar speelt deze discussie volop —
opvangcentra krijgt waar je als niet-gevaccineerd kind
naartoe moet. Dat is een heel onwenselijke ontwikkeling.
Ik zeg erbij dat er ook een hoop locaties zullen zijn waarvan
we in ieder geval weten dat ze veilig zijn. Better safe than
sorry in dat geval. Maar ik ben het met de SP eens, eigenlijk
zouden we de stap moeten zetten dat de overheid de norm
stelt.

De derde vraag is vooral gericht aan de twee staatssecretarissen. Wij hebben vanuit de commissie-Vermeij de oproep
gekregen om te kijken naar de ondergrens van de vaccinatiegraad. Het RIVM heeft daar ook wat over gezegd, namelijk
dat zij op basis van wetenschappelijke gegevens niet kunnen
vaststellen of dat bijvoorbeeld 90% is of 95%. Zij spelen de
bal terug naar de overheid. Het RIVM stelt dat als het nodig
is, de overheid de norm moet stellen. Hebben de staatssecretarissen wellicht een eigen norm in gedachten waarvan
ze vinden dat die ten minste de ondergrens is die wij als
overheid stellen?
Mijn derde punt gaat over de werknemers. Het kan in theorie namelijk ook zo zijn dat werknemers in de kinderopvang
niet gevaccineerd zijn en mogelijk ook een gevaar vormen.
Kan de initiatiefnemer daar ook op reageren?
Voorzitter. Tot slot ben ik vooral benieuwd naar de timing
van het kabinet. Dat is mijn vierde punt en dat is een vraag
aan de twee staatssecretarissen. We hebben het er net al
even over gehad dat de initiatiefnemer een goed voorstel
doet, maar dat het eigenlijk beter was geweest als er een
voorstel vanuit de overheid was gekomen. Ik denk dat de
initiatiefnemer dat diep in zijn hart ook vindt. Het kabinet
geeft aan om dit met voorrang te behandelen. Wanneer
kunnen wij vanuit het kabinet een voorstel verwachten,
waardoor dit initiatief mogelijk niet meer nodig is? Het is
immers aan de overheid om de norm te stellen die hier
noodzakelijk is. Daarvoor hebben we een overheid, en dat
is ook onze oproep.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Gijs van Dijk. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Hijink namens de SP.

De heer Hijink (SP):
Dank u wel, voorzitter. Laat ik ook beginnen met het
bedanken van de initiatiefnemer en zijn ondersteuning voor
het werk dat zij nu al hebben verzet. Er zal ongetwijfeld nog
een hoop werk bij komen, want dat gebeurt als je een initiatiefwet indient. Ik vind het altijd heel goed als leden de
moeite nemen om dat te doen. Ik ben ook heel blij dat we
hier vandaag staan om dit debat te voeren, hoewel ik het
misschien niet eens ben met de door de indiener gekozen
oplossing. Maar daar komen we uitgebreid over te spreken.
Voorzitter. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie moet
de vaccinatiegrens op 95% liggen om zeer besmettelijke
ziektes zoals de mazelen te voorkomen en uit te bannen,
maar de afgelopen jaren is het in Nederland helaas niet
gelukt om dat percentage te halen. Een dalende of een lage
vaccinatiegraad klinkt misschien niet zo ernstig, maar met
een dalende vaccinatiegraad wordt het risico op gevaarlijke
besmettingen, op risicovolle ziekten, waaronder ziekten

De voorzitter:
Gaat u verder.

Tweede Kamer

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Voorzitter. Mijn tweede vraag is waarom de initiatiefnemer
alleen kiest voor de kinderopvang en niet ook voor de
gastouders. De commissie-Vermeij adviseert ook om als
overheid iets te doen voor alle vormen van opvang van 0
tot 4 jaar. Daar zou je een norm moeten stellen.

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

15 oktober 2019
TK 13

13-16-2

waaraan je dood kunt gaan, wel groter. Dat maakt de
urgentie van dit probleem natuurlijk alleen maar duidelijker.
Overal in Europa zien we dat het aantal uitbraken van
dodelijke infectieziekten stijgt. Sinds januari 2018 zijn er in
47 landen in Europa mazelenuitbraken geweest. 100.000
mensen raakten bij deze uitbraken besmet. 60.000 mensen
zijn daarbij in het ziekenhuis beland en meer dan 90 van
hen zijn helaas overleden.
Nu zijn dit cijfers en statistieken, maar als het gaat om de
grote gezondheidsrisico's die wij lopen, dan denk ik vooral
ook aan de gesprekken die wij als Kamer in dit gebouw
hebben gehad met slachtoffers, met mensen die ziek zijn
geworden en gelukkig weer zijn hersteld of gedeeltelijk zijn
hersteld, maar ook met nabestaanden van patiënten die
door deze vreselijke ziektes zijn overleden. Ik denk dan bijvoorbeeld aan moeder Meggy, die heel moedig op televisie
haar verhaal deed over hoe een infectie met de meningokokkenbacterie een einde aan het leven van haar dochter
Sammie maakte. We hebben ook hier gesproken met ouders
die een kind hebben verloren en met jonge mensen die
levenslange schade hebben opgelopen doordat zij niet
gevaccineerd waren of nog niet gevaccineerd konden worden tegen ziekten die heel gevaarlijk zijn. We moeten alles
op alles zetten om de gezondheid van alle kinderen in ons
land te beschermen. Dat is ook de grondwettelijke taak die
de overheid heeft.
Maar dan, voorzitter. Het voorstel van de heer Raemakers
betreft een wijziging van de Wet kinderopvang. De indiener
wil dat de transparantie in de sector bevorderd wordt. Hij
wil dat kinderdagverblijven zelf kunnen kiezen of zij kinderen
die niet gevaccineerd zijn, wel of niet toelaten op hun
locatie. Je kunt het als winst bestempelen dat de kinderdagverblijven die kinderen kunnen weigeren. De vraag is wel
of dat ook nieuw is. Ik krijg daar graag een reactie op van
de regering, maar ook van de indiener. Wat is nu eigenlijk
nieuw? Het kan toch eigenlijk nu al? Het gebeurt op sommige plekken ook al. Kan de indiener uitleggen waarom dit
voorstel nu eigenlijk ingediend wordt, als hij iets wil regelen
wat al kan?
In een eerder stadium heeft de SP bezwaren geuit tegen
het voorstel van de heer Raemakers. De wet schiet wat ons
betreft tekort en heeft ook niet de juiste doelstelling. Dat
wordt overigens ook vastgesteld door de Raad van State.
Die stelt vast dat het uiteindelijke probleem een dalende
vaccinatiegraad is en niet een gebrek aan keuzevrijheid. De
wet moet volgens de Raad van State bekeken worden in
het licht van het vaccinatiebeleid. Daar is de SP het van
harte mee eens. Door de keuzevrijheid van ouders en de
transparantie in de sector tot uitgangspunt te nemen verkiest D66, de indiener in dit geval, private keuzevrijheid
boven het belang van de publieke gezondheid.
Dat belang gaat over de bescherming van alle kinderen en
de kinderopvang tegen gevaarlijke infectieziekten. Ik vraag
de indiener of hij die keuze nogmaals kan toelichten, want
met zijn keuze om nadrukkelijk niet tot doel van de wet te
nemen dat de vaccinatiegraad verhoogd wordt, neemt de
indiener wat mij betreft, wat de SP betreft, een groot risico.
Ik heb dat debat net ook met de heer Van Dijk gehad: als
ouders als gevolg van deze wet nog specifieker zullen gaan
kiezen voor kinderopvang met louter gevaccineerde kinderen, dan zullen er tegelijkertijd ook locaties komen met een
veel hoger aantal niet-gevaccineerde kinderen. Kinderen
van weigeraars en twijfelaars zullen dan alleen nog daar

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

terechtkunnen. Daarmee groeit natuurlijk het risico dat op
deze locaties een ziekte veel sneller om zich heen kan grijpen en helaas meer slachtoffers kan maken. Zulke brandhaarden moeten wij zien te voorkomen, als je tenminste de
gezondheid van alle kinderen wil beschermen. Dat hebben
ook de verschillende experts in reactie op deze wet gezegd.
Ik vraag de indiener of hij deze zorgen deelt. Hoe wil hij met
zijn voorstel voorkomen dat niet-gevaccineerde kinderen
geconcentreerd worden op een beperkt aantal opvanglocaties? En beseft hij dat zijn marktgerichte en consumentistische insteek botst met het fundamentele debat dat hier
gevoerd moet worden, namelijk over de vraag hoe we alle
kinderen in ons land beschermen tegen de gevaren van
infectieziekten? Ik hoor ook graag de mening van de regering, van beide bewindspersonen, hierover.
Voorzitter. De indiener van deze wet dreigt zichzelf juridisch
in de nesten te werken. Hij wil dat de kinderopvangcentra
nadrukkelijker weigeringsbeleid kunnen gaan voeren op
het punt van vaccinaties. Een dergelijk weigeringsbeleid
kan op gespannen voet staan met het recht op gelijke
behandeling. De Raad van State maakt daar in de bijsluiter
bij deze wet een groot punt van. Ik citeer daaruit: "De weigering van niet-gevaccineerde kinderen mag geen verboden
onderscheid opleveren op grond van godsdienst, levensovertuiging of een andere beschermde grondslag in de zin
van de Algemene wet gelijke behandeling", zo schrijft de
Raad van State. Het maken van een indirect onderscheid is
dus wel toegestaan. Dat mag wel, maar alleen als het verschil in behandeling een legitiem doel dient. Dat schrijft
ook het College voor de Rechten van de Mens.
Dat doel is er natuurlijk wel. Er is een legitiem doel, alleen
niet in uw wet. Het legitieme doel is namelijk het beschermen van de volksgezondheid, de rechten en de vrijheden
van anderen door het verhogen van de vaccinatiegraad ter
bescherming van de gezondheid van kinderen. Het punt is
natuurlijk dat de indiener dit legitieme doel — het doel van
het schermen van de publieke gezondheid, de gezondheid
van alle kinderen — nadrukkelijk niet tot doelstelling van
zijn wetsvoorstel heeft gemaakt. Daar zit een probleem. Hij
kiest voor transparantie en keuzevrijheid. Dat is op zichzelf,
wat de SP en de Raad van State betreft, niet het meest
overtuigende argument om onderscheid te maken op basis
van geloofs- of levensovertuiging.
Voorzitter. De indiener geeft aan eerst het liefst lichte
maatregelen te willen nemen en de verantwoordelijkheid
en de keuze bij de kindercentra zelf te leggen. Bij onvoldoende effectiviteit zal, zo stelt hij, naar dwingender maatregelen moeten worden omgezien. Dat is een lijn die de
SP-fractie steunt. Niemand zit immers te wachten op
onnodige drang of dwang op het punt van vaccinaties. Het
liefst zou mijn fractie zelfs zien dat we dit debat helemaal
niet zouden voeren en dat wij geen probleem zouden hebben met een stabiliserende of straks mogelijk dalende vaccinatiegraad. Daar zouden wij liever geen probleem mee
hebben, maar het zou heel naïef zijn om rustig af te wachten
tot alles vanzelf wel goed komt. Daarom vraag ik de indiener
wanneer hij van mening is dat lichtere maatregelen niet
effectief zijn. Wellicht kan ook de regering antwoord geven
op die vraag. Op welk moment vindt hij dat meer drang bij
vaccinaties noodzakelijk wordt? En is het nu wel zo slim om
in dit kader met wetgeving te wachten tot het moment
waarop het zover is? Of is het verstandiger om wetgeving
nu alvast klaar te leggen, zodat zij direct van kracht kan

15 oktober 2019
TK 13

13-16-3

worden als dat nodig is? Hoelang wil men wachten met het
klaarleggen van wetgeving? Ik leg die vraag ook neer bij
het kabinet.
Voorzitter. Er kleeft nog een ander bezwaar aan het voorstel
dat de heer Raemakers heeft ingediend. Hij stelt transparantie en keuzevrijheid in de sector als hoofddoel van zijn wet;
dat zei ik al. Hoewel dit zijn doelstelling is, kan de wet uiteindelijk een heel andere uitwerking hebben, die veel verstrekkender is. Immers, de kinderdagverblijven krijgen
bedoeld of onbedoeld een bepaalde verantwoordelijkheid
in het vaccinatiebeleid in ons land, zonder dat bij wet
geregeld wordt dat voor alle kinderdagverblijven dezelfde
regels gelden. Dat is heel vreemd en in mijn ogen ook niet
goed, want zwaarwegende beslissingen die toch raken aan
de bescherming van de volksgezondheid, moeten wij niet
overlaten aan private sectoren, zoals bijvoorbeeld de kinderopvang. Als wij wel andere eisen stellen aan de kinderopvang, bijvoorbeeld over het plaatsen van traphekjes, het
dichtmaken van stopcontacten en het aantal personeelsleden dat per groep aanwezig moet zijn om ervoor te zorgen
dat alle kinderen veilig en goed kunnen verblijven, waarom
laten we dan een dergelijke zwaarwegende afweging over
het wel of niet toelaten van gevaccineerde kinderen over
aan de sector zelf? Ik kan dat niet uitleggen. De sector is
hiermee ook niet gediend, maar het dient dus ook niet de
bescherming van alle kinderen die in de opvang verblijven.
Ik vraag de indiener of hij op die argumentatie kan reageren.
Voorzitter. Recent heeft de commissie kinderopvang en
vaccinatie in opdracht van het kabinet gezocht naar oplossingsrichtingen om tegemoet te komen aan de zorgen van
ouders over de situatie in de kinderopvang, in het licht van
de dalende vaccinatiegraad. Ook deze commissie stelt
nadrukkelijk vast dat de primaire verantwoordelijkheid voor
het treffen van maatregelen in het kader van het vaccinatiebeleid bij de overheid ligt. Ik hoor mevrouw Agema niezen.
Gezondheid, mevrouw Agema! Daar gaan we weer. Zijn
de medicijnen weer op? O, ze heeft ze weer. Ik ben helemaal
afgeleid, voorzitter.
De verantwoordelijkheid voor het treffen van maatregelen
in het kader van het vaccinatiebeleid ligt bij de overheid en
niet bij de kinderopvang. Het kabinet schrijft dat feitelijk
ook in zijn reactie van vorige week. Ik citeer: het maatschappelijke probleem komt weliswaar tot uiting in de kinderopvang, maar het betreft in de kern een publieke taak. Dat
schrijven beide staatssecretarissen in hun brief van vorige
week. Het spreekt natuurlijk voor zich dat de SP het daar
van harte mee eens is.
De aanbevelingen die deze commissie-Vermeij doet, en die
het kabinet zelf feitelijk ook zegt te volgen, zijn verstandig.
Zolang de vaccinatiegraad zich stabiliseert of zelfs verbetert,
is een wettelijke plicht tot vaccineren in de kinderopvang
niet nodig en vooral ook niet gewenst. Andere maatregelen,
zoals betere voorlichting, het bestrijden van spookverhalen
en goede gesprekken met twijfelaars, kunnen dan afdoende
zijn. De SP heeft de plannen van kabinet op dat punt ook
altijd ondersteund. Maar mocht het besmettingsrisico
groeien en de vaccinatiegraad onder een kritische ondergrens dalen, dan ligt het voor de hand om deelname aan
het Rijksvaccinatieprogramma verplicht te stellen voor alle
kinderen die naar de opvang gaan. Dat zegt niet alleen de
commissie-Vermeij, maar zeggen ook veel experts die wij
de afgelopen maanden hebben gehoord.

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

Voorzitter. De SP vindt het daarom noodzakelijk om de
doelstelling en uitwerking van de ingediende wet te veranderen. Wij hebben op deze wet een amendement ingediend
dat regelt dat kinderdagcentra en voorzieningen van gastouderopvang alleen nog maar kinderen mogen accepteren
die deelnemen aan het Rijksvaccinatieprogramma, als de
vaccinatiegraad daadwerkelijk daalt en onder een kritische
ondergrens zakt. Wij sluiten daarmee aan op het advies van
de commissie kinderopvang en vaccinatie, die dat recent
heeft uitgebracht, en feitelijk ook op de uitgangspunten van
het kabinet. Voor de SP is dit amendement de uitwerking
van een cruciale aanvulling. Wij kunnen niet leven met een
wet die het risico in zich draagt dat er een scheiding komt
tussen kinderdagverblijven met louter gevaccineerde kinderen en aan de andere kant kinderdagverblijven met een
hoog gehalte niet-gevaccineerde kinderen. Dat mag dan
misschien de transparantie dienen, die de heer Raemakers
zoekt, maar het dient niet het belang van het publiek: de
volksgezondheid en de gezondheid van kinderen.
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik heb op het punt van het amendement een heel inhoudelijke vraag. Inderdaad heeft de commissie-Vermeij een
rapport geschreven, waarop een reactie is gekomen van
het kabinet. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen een
groen, een oranje en een rood scenario. Ik begrijp nu dat
de SP met het amendement de wetgeving wil voorbereiden
qua timing, om snel te kunnen schakelen op het moment
dat aan de orde zou komen dat die kritische grens wordt
bereikt. Ik heb daar een inhoudelijke vraag over. In het
amendement wordt verwezen naar een breed samengestelde commissie die dat dan moet bepalen. Is de SP van
mening dat we die situatie op het moment eigenlijk al
hebben? We zitten al in het oranje scenario. Is dit amendement erop gericht om zo snel mogelijk door te schakelen
naar die algehele verplichting of niet?
De heer Hijink (SP):
Nee. Dat heb ik zonet ook nadrukkelijk geprobeerd te zeggen. Het liefst neem ik geen verdergaande maatregelen als
dat niet nodig is. Alleen is het niet aan de SP-fractie en zeker
niet aan mijzelf om vast te stellen of wij die kritische grens
nu wel of niet hebben bereikt. Daar hebben wij de wetenschap, het RIVM en de Gezondheidsraad voor. Daar hebben
wij heel veel verstandige mensen voor, die daar een uitspraak over kunnen doen. Ons voorstel, ook in ons amendement, is: laat een commissie waarin dit soort experts en
wetenschappers zitten, met een goed gedragen advies
komen. Vervolgens is het aan de regering om de knoop
door te hakken. Uiteindelijk is het natuurlijk een politiek
besluit of je tot zo'n maatregel overgaat.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Hijink (SP):
Voorzitter. Ons amendement voorziet de wet van de indiener ook van het legitieme doel dat op dit moment in de wet
ontbreekt, namelijk het voeren van een weigeringsbeleid
op basis van de bescherming van de volksgezondheid, en
specifiek de gezondheid van alle kinderen in de opvang.
Wij zijn van mening dat we niet met het vaststellen en het
invoeren van maatregelen moeten wachten totdat we door

15 oktober 2019
TK 13

13-16-4

die grens zijn gezakt. Je kunt dan gewoon te laat zijn. En
misschien is het nu nog niet nodig om tot drang over te
gaan, maar je kunt het instrument maar beter hebben
klaarstaan voor het geval dat nodig is. Gek genoeg heeft
de indiener zelf dit ook voorgesteld; dat moet mij toch van
het hart. Op de dag in juli dat de commissie-Vermeij met
haar onderzoek kwam en voorstelde om precies te gaan
organiseren wat in ons amendement staat, heeft de heer
Raemakers in de krant gezegd: nu de commissie-Vermeij
aan het kabinet adviseert om een ondergrens vast te stellen
voor een vaccinatieplicht op de kinderopvang zien wij daarin
aanleiding om aan ons wetsvoorstel deze maatregel toe te
voegen. Toen dacht ik: da's een goeie zaak. Het is wat ons
betreft al code rood, zegt de heer Raemakers. Hij zei dat in
juli al. Als je zulke grote woorden gebruikt, dan is de vraag
wel waar het voorstel is. Als je in de krant moord en brand
schreeuwt dat het code rood is, waar is dan het voorstel?
Ik vind dat we hier zorgvuldig in moeten zijn. Als je zulke
grote woorden gebruikt in een debat dat gevoelig ligt, moet
je voorzichtig opereren. Dan kun je niet aan de ene kant
roepen dat je halsoverkop, binnen een dag nadat het advies
komt, de initiatiefwet gaat aanpassen en vervolgens
maanden later in vak-K zitten en die aanpassing niet hebben
opgeschreven. Ik vind dat dat niet kan. Waarom wel zo veel
kabaal maken in de krant en nu niet daadwerkelijk met dat
voorstel komen? Mag ik dan op zijn minst aannemen dat
de heer Raemakers nu ons amendement zal steunen? Dat
is in lijn met wat de commissie-Vermeij zegt. Het is feitelijk
ook in lijn met waar het kabinet aan zegt te werken. Het is
ook exact in lijn met wat de heer Raemakers op 1 juli nog
in de krant heeft geroepen.
Het lijkt ons verstandig om op korte termijn al een commissie in te stellen met daarin onder andere het RIVM, de
Gezondheidsraad en andere wetenschappers om te bepalen
welke kritische ondergrens vastgesteld kan worden, waarbij
aanvullende maatregelen in kunnen gaan. Ik wil aan beide
staatssecretarissen vragen om op dit voorstel te reageren.
Kunnen zij daar al mee aan de slag? Ik vraag dat niet omdat
wij dat zo graag willen, maar wel omdat dit nodig kan zijn
om nieuwe uitbraken van ernstige ziektes te voorkomen.
Om deze reden zal mijn partij, de SP, ook niet afwachten.
Wij zullen gezamenlijk met de VVD, met collega Hermans,
een initiatiefwet gaan maken die in lijn met wat de commissie-Vermeij en het kabinet zeggen, verdergaande voorstellen
gaat voorbereiden voor het geval het nodig is. Als er dan
een kritische ondergrens bereikt wordt, liggen die voorstellen er. We zullen dus met een initiatiefwet komen en daar
zullen we dan ongetwijfeld nog vaak over te spreken komen.
De heer Renkema (GroenLinks):
Over dat laatste punt heb ik een meer procedurele vraag.
Er ligt een amendement van de SP op dit initiatiefwetsvoorstel. Hoe verhoudt zich dat dan tot het initiatiefwetsvoorstel
van u samen met de VVD dat er nog komt?
De heer Hijink (SP):
We gaan gewoon de reactie straks afwachten. Maar ik heb
ook een politieke antenne. Dat zal u niet verbazen. Mijn
gevoel is dat dit amendement geen lang leven beschoren
is. Ik vind dat wij niet moeten wachten. We moeten niet
dralen. We moeten dit gewoon wel op de agenda houden

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

en ervoor zorgen dat de juiste maatregelen klaarliggen voor
als het nodig is. Het kan zijn — dat schat ik zomaar in — dat
het amendement het niet gaat halen. Ik wil dat we dan
gewoon kunnen doorpakken. Daarom nemen wij gezamenlijk met de VVD het initiatief om wel door te gaan.
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik vind dit een beetje ingewikkeld, omdat ik het amendement
heb bestudeerd en er zonet ook een inhoudelijke vraag over
heb gesteld. Het lijkt er nu op dat de SP op voorhand zegt
dat dit amendement het niet gaat redden.
De heer Hijink (SP):
Als u het alsnog gaat steunen, hebben we een nieuwe
situatie. Maar mijn voorgevoel zegt dat dat niet het geval
is. Maar goed, als u zegt dat u van harte bereid bent om
het wel te steunen, ga ik hier graag nog even een rondje
maken.
De heer Renkema (GroenLinks):
Mijn vraag heeft ook te maken met het punt van de SP over
de timing. Want er zit verschil in de tijd die het kost om een
initiatiefwetsvoorstel of een amendement te behandelen.
De heer Hijink (SP):
Ik snap de vraag niet, voorzitter.
De heer Renkema (GroenLinks):
We kunnen al snel stemmen over het amendement, maar
we moeten het initiatiefwetsvoorstel nog maar afwachten.
De heer Hijink (SP):
Dat is in zekere zin waar. Maar als u nu zegt dat u het
amendement wilt steunen; be my guest! Ik heb eens wat
gepolst en ik proef dat er op dit moment nog niet heel veel
steun voor is. Ik vind het zonde om dan af te wachten.
Vandaar dat wij samen het initiatief nemen.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik ben ook van mening dat het RIVM en de Raad voor de
Volksgezondheid of de Gezondheidsraad ons dan moeten
adviseren, maar ze hebben een paar dagen geleden al
aangegeven dat ze dat niet kunnen. Daarmee valt de hele
opzet, de hele constructie van de heer Hijink eigenlijk in het
water, toch?
De heer Hijink (SP):
Nee, dat is niet waar, want het RIVM heeft gezegd: we
kunnen niet één getal noemen op basis waarvan je kunt
zeggen dat de grens bereikt is en je tot zo'n maatregel moet
overgaan. Dat is wat het RIVM heeft gezegd. Daar is ook
iets voor te zeggen, want het maakt nogal wat uit, bijvoorbeeld als je regionaal gaat kijken waar je de vaccinatiegraad
in beeld gaat brengen. Als je in plaatsen in de biblebelt of
op Urk komt, zul je nu al tot een vaccinatiegraad komen die
iedereen hier angstaanjagend laag vindt en die dus een
probleem is. Het RIVM heeft gezegd dat het op dit moment
niet één hard getal kan noemen op basis waarvan de

15 oktober 2019
TK 13

13-16-5

staatssecretaris vervolgens kan besluiten om tot een verplichting over te gaan. Het heeft ook gezegd: je kunt wel op
een andere manier onderzoek doen en bepaalde waardes
vaststellen. Uiteindelijk is het dan een politiek besluit van
de regering om op basis van die informatie over te gaan
tot het wel of niet invoeren van een verplichting tot deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma. Dus niet één getal,
maar wel een combinatie van getallen.
Mevrouw Agema (PVV):
Het RIVM geeft aan dat dat op dit moment heel ingewikkeld
is, omdat er grote verschillen zijn in het land tussen ziektes
en de gevolgen daarvan. Maar het heeft niet gezegd dat
het dat op termijn wél kan. In uw amendement, voorstellen
en gedachten is die kritieke ondergrens erg belangrijk, maar
die is niet vast te stellen, althans niet op korte termijn. Hoe
gaat u dat oplossen?
De heer Hijink (SP):
Volgens mij is het belangrijkste wat het RIVM heeft gezegd:
je kunt niet aan ons vragen om één getal aan te wijzen op
basis waarvan je tot verstrekkende wetgeving kunt overgaan. Dat snap ik eigenlijk wel, want dat zal altijd een politieke afweging zijn. Je kunt niet zeggen: omdat de vaccinatiegraad in de biblebelt nu te laag is, gaan we voor het hele
land verstrekkende maatregelen invoeren. Je zult moeten
kijken naar de vaccinatiegraad als geheel, naar de verschillende vaccinatiegraden die horen bij de verschillende ziektes, de getallen die daarvoor relevant zijn en de combinatie
daarvan. Zo zul je uiteindelijk tot een politiek oordeel moeten komen over de vaccinatiegraad op dat moment. Dat is
ingewikkeld. Daar kun je advies over vragen aan de
Gezondheidsraad, het RIVM en andere experts, maar uiteindelijk ligt de bal wel weer bij de regering om te zeggen:
oké, we hebben nu deze informatie en op basis daarvan
bepalen wij dat het nu het moment is om tot zo'n maatregel
over te gaan. Je kunt niet één getal aanwijzen — daar ben
ik ook niet naar op zoek — en zeggen: het is nu 94,6% en
dus ... Dat is te plat.
Mevrouw Agema (PVV):
Maar dan glijden we wel af naar het niveau van een bananenrepubliek, als uiteindelijk de politiek gaat bepalen waar
de grens moet liggen. Het lijkt me dat uitsluitend professionals dat kunnen doen. En als zij dat niet kunnen, blijft het
toch een hele ingewikkelde toestand. Je kunt niet zeggen:
dan moet het ministerie maar een beslissing nemen. Volgens mij kan dat helemaal niet. Ik denk dat de voorstellen
van meneer Hijink wat dat betreft echt ontzettend kwetsbaar
zijn.
De heer Hijink (SP):
Ik begrijp het punt wel, maar het is razend ingewikkeld. Het
omgekeerde is namelijk ook heel vreemd: dat wij zouden
afspreken dat het RIVM op eigen houtje kan bepalen wanneer de Tweede Kamer en de regering overgaan tot heel
vergaande maatregelen. Dan zou de wereld toch ook te
klein zijn? Stel je voor dat we op een maandagochtend
wakker worden en dat het RIVM heeft vastgesteld dat we
door een grens zijn heen gegaan, waardoor op dat moment
opeens wetgeving van kracht wordt waar wij als Kamer en
als regering dan helemaal niks meer over te zeggen hebben.

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

Dat is het andere uiterste. Je moet dus een weg vinden op
basis van advisering door het RIVM, door de Gezondheidsraad, door andere experts. Dat moet een zwaarwegend
advies zijn en ik vind dat de staatssecretaris wel van goeden
huize moet komen — laat ik het zo zeggen — om op zo'n
moment van zo'n advies af te wijken. Maar uiteindelijk moet
zo'n besluit, omdat het ingrijpt in de levens van mensen,
wel in deze zaal worden genomen. Dat kan niet alleen op
het bordje van het RIVM liggen.
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Agema.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik denk dat het wel goed is om een en ander even te verduidelijken, want het is een ontzettend belangrijk punt. Het lijkt
mij toch dat de professionals kijken naar de kritische grens,
inclusief verschillen in het land en verschillen per ziekte.
De politiek gaat uiteindelijk over de consequenties, maar
niet over waar grenzen liggen. Het lijkt me uiterst discutabel
als de politiek gaat besluiten waar de grens ligt.
De heer Hijink (SP):
Nee, maar dat zeg ik ook niet. Ik zeg: experts, RIVM en
Gezondheidsraad bepalen op basis van hun wetenschappelijke metingen en kennis wat de vaccinatiegraad is en of we
een kritiek punt bereiken. Als dat moment daar is, zijn wij
hier en is het kabinet aan zet om te bepalen of je op dat
moment moet overgaan tot een verplichting om in de kinderopvang deel te nemen aan het Rijksvaccinatieprogramma. Volgens mij is dat de volgorde en zou je niet
moeten willen dat enkel een advies of een mededeling van
het RIVM al voldoende zou zijn om tot dergelijke wetgeving
over te gaan. Uiteindelijk moeten de besluiten wel hier
genomen worden.
Ik ben klaar.
De voorzitter:
Ja, dat dacht ik ook. Dank u wel, meneer Hijink. Dan geef
ik nu het woord aan de heer Renkema namens GroenLinks.

De heer Renkema (GroenLinks):
Voorzitter, dank u wel. In de achttiende eeuw riep Immanuel
Kant zijn tijdgenoten op om moedig te zijn, om het lef te
tonen om hun eigen verstand te gebruiken. Hij pleitte voor
autonome denkers: de mens die voor zichzelf denkt en zich
niet onmondig laat leiden door anderen. Dat pleidooi was
een steun in de rug van heel veel verlichte denkers en
onderzoekers. De dogma's van de kerk maakten plaats voor
wetenschap. En die wetenschap heeft ons vervolgens heel
veel gebracht.
Een uiterst besmettelijke en levensbedreigende ziekte als
de pokken is geen gevaar meer voor ons dankzij wetenschappelijk onderzoek en de ontwikkeling van een vaccin. Een
zeer besmettelijke ziekte als de mazelen, die vroeger echt
veel voorkwam, is zeldzaam geworden. Maar een mazelenvrije samenleving is geen vanzelfsprekendheid. In 2017 en
in 2018 stierven in Europa tientallen mensen aan een ziekte

15 oktober 2019
TK 13

13-16-6

die vermijdbaar is. De vaccinatiegraad is ook in Nederland
gedaald naar een te laag niveau. Als dat doorzet, loopt de
groepsimmuniteit, zoals dat dan heet, gevaar. Het verhogen
van de vaccinatiegraad is daarom belangrijk. Om die reden
heb ik eerder voorstellen gedaan zoals het opleiden van
meer jeugdartsen, en heb ik gesproken over de introductie
van een vaccinatiepaspoort.
Een plek waar veel kinderen bijeenkomen die nog niet zijn
beschermd door het Rijksvaccinatieprogramma, is de kinderopvang. Mijn fractie heeft begrip voor het initiatiefwetsvoorstel dat nu voor ons ligt. Mijn collega de heer Raemakers verdient een compliment dat hij, ook een autonoom
denker, bij zichzelf te rade is gegaan hoe hij het beleid kan
verbeteren. Maar dat betekent niet dat we geen kritische
vragen hebben over het voorstel dat er nu ligt.
Voorzitter. De initiatiefnemer geeft aan dat het verhogen
van de vaccinatiegraad niet het doel is van het wetsvoorstel.
Het doel is om het voor ouders mogelijk te maken om voor
hun kinderen een zo veilig mogelijke omgeving te kiezen.
En hoe nobel dat voornemen ook is, daar heeft mijn fractie
wel vragen over. Kinderopvangcentra zullen nu immers zelf
moeten kiezen of ze overgaan tot het voeren van zo'n weigeringsbeleid. Hierdoor zullen er mogelijk ook kinderopvangcentra ontstaan die kinderen niet zullen weigeren,
waardoor ze juist relatief veel ongevaccineerde kinderen
zullen opvangen. Daarom vraag ik de indiener hoe hij ervoor
zorgt dat in deze opvangcentra kinderen niet extra gevaar
lopen. Hoe garandeert hij dat het wetsvoorstel niet het
tegenovergestelde effect heeft dat wordt beoogd, doordat
vanwege dit wetsvoorstel straks kinderopvangcentra ontstaan waar die vaccinatiegraad te laag wordt?
Voorzitter. Mijn fractie heeft ook wat twijfels over de keuze
die hier gemaakt wordt om het al dan niet invoeren van
een weigeringsbeleid te beleggen bij individuele organisaties en bij individuele bedrijven in de kinderopvang. Vaccinatiebeleid moet, ook gezien hetgeen de Grondwet zegt
over volksgezondheid, vooral een taak en verantwoordelijkheid zijn van de overheid. Die dient, wat ons betreft, hierin
normerend te zijn, grenzen aan te geven en mogelijk zelfs
voor te schrijven wat in het kader van volksgezondheid
wenselijk is. Daarom wil ik de indiener vragen of hij het met
GroenLinks eens is dat de overheid in eerste instantie de
grootste verantwoordelijkheid heeft en dat deze verantwoordelijkheid is vastgelegd in artikel 22 van de Grondwet.
Wat vindt hij van de aanbeveling van de commissie-Vermeij,
die stelt dat "de primaire verantwoordelijkheid voor het
treffen van maatregelen bij de overheid ligt, en niet bij de
kinderopvang"? Die commissie is vanmiddag al een paar
keer genoemd. Deelt de indiener de zorgen van GroenLinks
dat dit wetsvoorstel een wel heel zware verantwoordelijkheid legt bij de kinderopvangcentra?
Voorzitter. Ook zien wij een aantal uitvoeringsproblemen.
Zo hoeven kinderopvangcentra in dit voorstel geen register
bij te houden of kinderen wel of niet zijn gevaccineerd.
Zonder zo'n register kunnen de kinderopvangcentra nooit
100% zeker weten of ze de belofte die ze doen bij dat weigeringsbeleid ook waar kunnen maken. Kinderen onder de
veertien maanden zijn nog niet gevaccineerd, maar zelfs al
zouden kinderopvangcentra heel streng selecteren aan de
poort, dan nog kunnen ze zonder register nooit bijhouden
of kinderen die aanvankelijk onder de veertien maanden
waren, ook daadwerkelijk zijn gevaccineerd. Ook worden

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

kinderen die worden opgevangen door gastouders niet
beschermd. Daarom vraag ik de indiener hoe hij kijkt naar
de verplichte registratie om onduidelijkheid hierover tegen
te gaan. Hoe kijkt hij naar het idee van zo'n vaccinatiepaspoort dat ik heb geïntroduceerd? Zou dat een rol van betekenis kunnen hebben om dit probleem te ondervangen? En
hoe kijkt hij naar de positie van kinderen in de gastouderopvang en hun ouders? Waarom wordt de gastouderopvang
niet in deze wet meegenomen?
Tot slot wil ik graag een reactie van de indiener horen op
de toch wel behoorlijk kritische beoordeling van het wetsvoorstel door de Raad van State. Dat is natuurlijk ook
schriftelijk gebeurd, maar ik wil daar in tweede termijn toch
ook een reactie op horen. Daarbij stel ik de volgende vraag.
Mocht dit wetsvoorstel worden aangenomen, is de indiener
dan bereid om over een aantal jaren te laten evalueren wat
de gevolgen, de effecten, ervan zijn geweest, zeker als het
gaat om de kritische kanttekeningen die ik maakte over
mogelijk een aantal crèches waarin de vaccinatiegraad juist
lager is geworden?
Dan stop ik even, want ik zie de heer Van der Staaij bij de
microfoon.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik werd even aan het denken gezet door wat de heer Renkema zei: het staat in de Grondwet. Maar dat betekent dat
de overheid de eerste verantwoordelijkheid heeft voor de
gezondheid. Waaraan ontleent hij dat? Want ik zie in de
Grondwet staan: de overheid treft maatregelen voor de
gezondheid. Heel goed, daar sta ik van harte achter. Maar
hoe maakt hij de sprong naar dat het de eerste verantwoordelijkheid van de overheid is en niet van burgers zelf?
De heer Renkema (GroenLinks):
Het is altijd een verantwoordelijkheid van burgers en van
organisaties om maatregelen te nemen ter bevordering van
de eigen gezondheid. Deze discussie hebben we overigens
ook gehad bij het Preventieakkoord. In de Grondwet staat
over volksgezondheid nadrukkelijk: "De overheid treft
maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid." Als
er één maatregel is die bewezen effectief is als het gaat om
het beschermen van de gezondheid van het volk, dan is het
vaccinatiebeleid geweest. Heel veel vaccinaties hebben
geleid tot heel veel minder sterfte onder kinderen en dat
was een initiatief van de overheid. Gelukkig maar, denk ik
dan.
De heer Van der Staaij (SGP):
Maar dat treffen van maatregelen kan ook betekenen dat
er een Rijksvaccinatieprogramma is en dat je dat onder de
aandacht brengt. Maar dat betekent niet dat het ook de
verantwoordelijkheid van de overheid zou zijn dat als het
ware af te dwingen bij burgers.
De heer Renkema (GroenLinks):
Dat heb ik ook niet gezegd, geloof ik. Ik heb zonet gezegd
dat op dit moment dit wetsvoorstel vrij veel verantwoordelijkheid neerlegt bij kinderopvangcentra om daar zelf keuzes
in te maken, en dat wij vinden dat de overheid de eerste is
die aan zet is als het gaat over dit type beleid.

15 oktober 2019
TK 13

13-16-7

Mevrouw Hermans (VVD):
In het verlengde van dit debatje over waar nou de verantwoordelijkheid ligt, hoorde ik de heer Renkema een kritische
vraag aan de initiatiefnemer stellen: leggen we daar niet te
veel verantwoordelijkheid bij de kinderopvang? Die zou
eigenlijk bij de overheid moeten liggen. Tegelijkertijd
hoorde ik u ook kritisch over het amendement en als het
amendement niet wordt aangenomen, het initiatiefvoorstel
van de SP en de VVD. Daar ligt de verantwoordelijkheid
nou juist nadrukkelijk bij de overheid. Dus wat wil GroenLinks dan dat de overheid voor verantwoordelijkheid neemt?
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik heb daar net iets over gezegd, dat dit wetsvoorstel
eigenlijk niet beoogt om de vaccinatiegraad te verhogen.
Het wil helderheid bieden aan ouders. Op het moment dat
we zeggen dat die vaccinatiegraad wel omhoog zou moeten
en dat een plek waar veel kinderen komen de kinderopvang
is, dan vind ik dat de overheid aan zet is. Ik heb wat inhoudelijke en procedurele vragen gesteld aan de heer Hijink
van de SP over een amendement, dan wel een initiatiefvoorstel. Die vragen heb ik gesteld vanuit de achtergrond dat ik
vind dat de rijksoverheid de verantwoordelijkheid heeft
voor het beschermen van de volksgezondheid en dus ook
keuzes moet maken ten aanzien van het vaccinatiebeleid.
Mevrouw Hermans (VVD):
Helder. Dan is heel concreet mijn vraag: als u zegt dat dan
de overheid aan zet is, wat is dan de zet die de overheid
moet doen volgens GroenLinks?
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik kom daar zo meteen even op terug. Als dit ook al meteen
een inhoudelijke vraag is naar hoe we kijken naar het
amendement, moet ik zeggen, zoals ik in het vaccinatiedebat
dat wij een paar maanden geleden hebben gevoerd — in
dit geval met staatssecretaris Blokhuis — vrij nadrukkelijk
naar voren heb gebracht: GroenLinks gelooft van harte in
veel meer dialoog, in veel meer communicatie en in andere
instrumenten dan in dwang en plicht. Niet vanwege het feit
dat wij op voorhand tegen dwang en plicht zijn, maar vanuit
de gedachte dat als de overheid, als Staat, dingen afdwingt
bij burgers, dat bij een deel van de burgers eerder leidt tot
wantrouwen en afstand in plaats van tot dialoog en begrip
voor elkaar. Vandaar dat wij — daarin steunen we ook het
kabinetsbeleid als het gaat om vaccinatie — van harte
geloven in die dialoog en ook in het gesprek met weigerachtige ouders.
Daar worden een aantal dingen voor gedaan. Daar hebben
we wat mij betreft ook nog niet het laatste in bereikt. Mocht
het nou zo zijn, wat natuurlijk ook heel nadrukkelijk in het
rapport van de commissie staat, dat er uiteindelijk een
dalende vaccinatiegraad is, dan aarzelt GroenLinks absoluut
niet om te zeggen: nu het moment wél gekomen om te
kiezen voor meer dwang van bovenaf. In het kader van de
volksgezondheid, om het even af te maken.
De voorzitter:
Meneer Hijink, u twijfelt.

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

De heer Hijink (SP):
Ja, omdat de heer Renkema toch een beetje de suggestie
wekt alsof nu de keuzevrijheid belangrijker is, alsof het een
het ander uitsluit. Dat is eigenlijk mijn punt. Je kunt
natuurlijk prima — ik heb dat in mijn eigen inbreng net ook
gezegd — meer voorlichting geven, meer het gesprek aangaan. Dat is allemaal superbelangrijk, dat moet je allemaal
doen. Maar dat neemt niet weg dat je tegelijkertijd natuurlijk
wel als achterwacht iets klaar moeten hebben staan voor
het geval het nodig is. Nou vraag ik toch aan de heer Renkema of hij het daarmee eens is. Want hij doet nu net alsof
het een of het ander is. Volgens mij is het nou juist de kunst
dat je het een doet en het ander klaarzet.
De heer Renkema (GroenLinks):
De heer Hijink en ik zijn het volgens mij helemaal met elkaar
eens. Bij het vaccinatiedebat hebben we ook een motie
gesteund waarin het kabinet is gevraagd om alle denkbare
scenario's voor het verhogen van de vaccinatiegraad naast
elkaar te leggen. Bij "alle denkbare scenario's" horen
inderdaad ook veel verplichtender maatregelen dan alleen
voorlichting en communicatie.
De heer Hijink (SP):
De heer Renkema is het dus wel met mij eens dat keuzevrijheid belangrijk is. Maar keuzevrijheid, dus de vrijheid van
de ene ouder om te besluiten niet te vaccineren, mag niet
ten koste gaan van de vrijheid van andere kinderen om in
goede gezondheid op de opvang te kunnen leven. Is hij het
daarmee eens?
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik benader het hele debat niet vanuit keuzevrijheid, maar
vanuit effectiviteit. Op het moment dat blijkt dat je door
middel van communicatie, dialoog en allerlei maatregelen
— ik heb daar zelf een aantal voorstellen voor gedaan —
effectief bent in het bereiken van een voldoende vaccinatiegraad in Nederland, dan is dat prachtig. Dan moet je niet
meer gaan doen. Op het moment dat blijkt dat dat niet het
geval is en dat het niet effectief is, moet je overgaan tot
verplichtingen.
De voorzitter:
Dat heeft u ook al gezegd. Gaat u verder.
De heer Renkema (GroenLinks):
Voorzitter, dank u wel. Ik ben ook aan het eind gekomen
van mijn bijdrage. Ik begon met Immanuel Kant en ik eindig
ook even met Immanuel Kant, want deze filosoof pleitte
voor autonomie en voor de zelfdenkende mens. Dan komen
we terug op het thema waarover we het net al even hadden
in het debat met zowel de VVD als de SP. Verschillende
groepen in onze samenleving hebben twijfel over nut en
noodzaak van vaccineren of hebben hiertegen principiële
bezwaren, die voortkomen uit een geloofsovertuiging.
Eigenlijk praktiseren ook zij autonomie, maar rijmt hun
gedachtegoed of keuze niet met een breed gedeelde
wetenschappelijke en maatschappelijke consensus. Maar
wat mijn fractie betreft is het juist daarom van groot belang
om veel meer voorlichting te geven, zoals zonet al even
aan de orde kwam, om het gesprek echt te gaan met deze

15 oktober 2019
TK 13

13-16-8

ouders en om de dialoog op te zoeken. 18% van de ouders
in het kwalitatieve onderzoek uit het rapport van de commissie-Vermeij vraagt eigenlijk om meer informatie.
Gelukkig heeft het kabinet hier werk van gemaakt. Een eigen
en vrijwillige keuze voor vaccinatie zal immers altijd veel
effectiever zijn dan verplichtingen. Mijn fractie kijkt uit naar
de beantwoording van de vragen in tweede termijn en dankt
de indiener nogmaals voor zijn inzet.
Ik zie nog een vraag van ...

De heer Renkema (GroenLinks):
Nee, op dit moment ben ik niet voor een vaccinatieplicht
in de kinderopvang.
De voorzitter:
Dank u wel. Ook dat is helder. Dan geef ik nu het woord
aan mevrouw Hermans namens de VVD. Klopt het dat u
twintig minuten spreektijd hebt? O, gelukkig is dat niet het
geval. Mevrouw Hermans.

De voorzitter:
... de heer Gijs van Dijk.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ik ben nog een beetje op zoek. Aan de ene kant zegt
GroenLinks: wij gaan vooral ouders helpen om de goede
keuze te maken met voorlichting. Ook het kabinet heeft al
gezegd dat je dat sowieso niet moet laten. Maar voor mij
ligt hier ook het debat onder of wij ervoor gaan kiezen om
kinderen in ieder geval gevaccineerd te laten zijn als zij
worden opgegeven voor kinderopvang. Dan kan je tegelijkertijd heel veel gesprekken voeren, maar zorg je er in ieder
geval voor dat de opvanglocaties geen gevaar lopen.
De heer Renkema (GroenLinks):
Wat is de vraag van de heer Van Dijk?
De voorzitter:
Meneer Gijs van Dijk, wat is de vraag?
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
De vraag is: is GroenLinks het met de Partij van de Arbeid
eens om een norm te stellen? Wanneer je je kind op de
opvang doet, moet je je verplichten aan een norm, namelijk
dat je je kind moet vaccineren, waarmee het geen keuze
meer is.
De heer Renkema (GroenLinks):
Mijn insteek is vooral die van het bevorderen van de vaccinatiegraad in Nederland. Als wij dat in de kinderopvang
goed regelen door daar in ieder geval maatregelen te
nemen, dan moeten we niet vergeten dat dat alleen niet
voldoende is om die ziektes tegen te gaan, want kinderen
worden niet allemaal ingeënt. Tot veertien maanden zijn
ze kwetsbaar, ook als ze naar een speeltuin gaan of op een
andere plek komen. Volgens mij moet onze insteek dus zijn
— zo zie ik dit debat ook — hoe we ervoor zorgen dat alle
kinderen in Nederland beschermd zijn. Daarvoor is een
vaccinatiegraad van boven de 95% zo belangrijk.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dat ben ik met de heer Renkema eens, maar dan rest nog
steeds de vraag: zullen wij nu alvast een stap met elkaar
zetten door vanuit de overheid een vaccinatieplicht in te
voeren voor de opvanglocaties?

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

Mevrouw Hermans (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Deze maand is mijn nichtje veertien
maanden. Heel binnenkort krijgt zij de eerste prik om haar
te beschermen tegen de mazelen. "Natuurlijk" krijgt zij die
prik, zou ik willen zeggen. Vanzelfsprekend; dat leidt geen
twijfel bij haar ouders. Het is voor haar eigen gezondheid
en voor de gezondheid van haar neefje, het zoontje van
mijn broertje, dat, als alles goed gaat, in februari hopelijk
gezond geboren wordt. De keus om je zoon of dochter te
laten vaccineren maakten al mijn collega's in de fractie al
lang geleden of nog maar net. Ik zeg steeds "keus", maar
eigenlijk is het iets wat je gewoon doet. Dat geldt gelukkig
nog steeds voor het overgrote deel van de ouders in onze
samenleving. Meer dan 90% van de ouders laat hun kind
vaccineren, voor hun eigen gezondheid, de gezondheid van
hun eigen kinderen en de gezondheid van iedereen in de
samenleving. Dat is de norm.
Toch is er reden tot zorg. Daarom staan we hier vandaag.
Want hoewel meer dan 90% van de ouders hun kinderen
laat vaccineren, is dat percentage tussen 2015 en 2018
gedaald. Gelukkig zagen we in het afgelopen jaar geen
verdere daling, en laten we hopen dat dit zo blijft. Maar die
daling toont wel aan dat iets wat wij allemaal zo logisch
lijken te vinden en wat zo vanzelfsprekend lijkt te zijn, verre
van logisch en vanzelfsprekend is. Het vraagt dus continu
onze aandacht. Alleen daarom al een compliment van de
VVD-fractie aan collega Raemakers en zijn ondersteuning
voor zijn initiatiefvoorstel en voor het maatschappelijk debat
dat hij ook met dit voorstel heeft helpen aanjagen en helpen
voeren.
Nu is het aan ons, aan de politiek, om daadwerkelijk stappen
te zetten, te beginnen met het debat dat wij vandaag,
althans voor een deel, voeren. Het is belangrijk, want wij
als politiek hebben een verantwoordelijkheid als het gaat
om vaccineren, om het beschermen van kinderen, onze
samenleving en onze volksgezondheid. We hebben niet
voor niks een Rijksvaccinatieprogramma, dat continu wordt
gemonitord. Het wordt aangevuld en aangepast naar de
laatste inzichten van de wetenschap.
In Nederland gaan zo'n 700.000 kinderen een of meer dagen
per week naar een kinderdagverblijf. Als je je zoon of
dochter daarnaartoe brengt, wil je er zeker van zijn dat de
kwaliteit goed is, dat het er veilig is en dat het een gezonde
omgeving is. Nu snapt iedereen — de heer Van Dijk refereerde er ook al aan — dat daar waar kinderen spelen en
op elkaars lip zitten, weleens ongelukjes gebeuren: een gat
in het hoofd, een blauwe plek. En een griepje kan zomaar
overslaan. Een griepje en misschien de waterpokken, maar
geen ziektes als mazelen of kinkhoest; ziektes met grote
gevolgen en ziektes waartegen we ons kunnen beschermen.

15 oktober 2019
TK 13

13-16-9

Als jij dat gewoon doet omdat je het logisch en normaal
vindt, mag je dat ook van anderen verwachten als zij hun
kindje naar het kinderdagverblijf brengen.

en ook vastlegt: een norm die stelt dat deelname aan het
Rijksvaccinatieprogramma als voorwaarde geldt voor toegang tot de kinderopvang. Oftewel: geen prik, geen opvang.

Over de vraag of kinderdagverblijven daarop nu actie
mogen ondernemen, is onduidelijkheid bij ouders en bij
kinderdagverblijven. Met het voorstel van de heer Raemakers nemen we die onduidelijkheid weg. We geven kinderdagverblijven de ruimte om te kiezen, om een signaal af te
geven en om te zeggen: wij zorgen met liefde en toewijding
voor jouw zoon of dochter, maar alleen als hij of zij gevaccineerd is. Is hij of zij dat niet, dan is er bij ons geen plek.

Dit is niet zomaar iets. Dit moet zorgvuldig gebeuren en
daarvoor moeten we een paar lastige vragen beantwoorden;
het is al even voorbijgekomen in het debat. Wat is dan die
ondergrens en hoe definieer je die precies? Hoe gaan we
om met uitzonderingen voor kinderen die om medische
redenen niet gevaccineerd kunnen worden en natuurlijk de
allerkleinsten, die nog te jong zijn om gevaccineerd te
worden? Hoe regelen we de administratie en de controle?

Zo nemen kinderdagverblijven hun verantwoordelijkheid
en wijzen ze ouders op de hunne. En zo beschermen we de
kinderen op ons kinderdagverblijf. De VVD steunt dit voorstel. Het geeft duidelijkheid voor ouders en duidelijkheid
voor kinderdagverblijven. Maar duidelijkheid komt er alleen
als het in de praktijk goed gaat werken en goed geregeld
is. Laten we daarbij een voorbeeld nemen aan kinderdagverblijf Berend Botje, dat dit beleid al voert.

Voorzitter. Dit soort vragen vergt zorgvuldigheid. Zorgvuldigheid, en toch willen wij wel doorpakken langs de lijnen
van het advies van de commissie-Vermeij. Wij hadden
goede hoop op ambitie en daadkracht vanuit het kabinet.
Nogmaals: zorgvuldig maar ambitieus en daadkrachtig. De
heer Van Dijk van de PvdA vroeg al naar het tempo dat het
kabinet voor zich ziet. Wij hadden, zeg ik nog maar, goede
hoop dat er tempo in zou zitten, maar die hoop is wel een
beetje vervlogen bij het lezen van de kabinetsreactie op het
advies van de commissie-Vermeij.

Dan kom ik op mijn eerste vraag aan de initiatiefnemer.
Heeft de initiatiefnemer bij de uitvoering voor ogen dat het
moet gaan volgens het beleid dat Berend Botje voert en in
praktijk brengt? Graag een reactie hierop.
Het is al een paar keer aan de orde geweest: hoe kijkt de
initiatiefnemer naar het potentiële risico van de infectiehaarden? Ik gebruik dat woord ook maar even. Dan gaat het dus
om die plekken waar straks overwegend kinderen komen
te zitten die niet gevaccineerd zijn. De VVD las de beantwoording van de initiatiefnemer daarover, maar vindt die wat te
mager. Dus ik wil graag een nadere en wat uitvoerigere
toelichting op die vraag.
En verder dit — de Raad van State gaat daar ook op in: om
niet-gevaccineerde kinderen te kunnen weigeren, is er op
een of andere manier een registratie van gegevens nodig.
Hoe ziet de initiatiefnemer dat precies voor zich? Wie mogen
die gegevens inzien en moeten we daar een begrenzing
aan stellen?
Dan heb ik nog een vraag over de controle. Als jou als ouder
wordt verteld dat op de opvang waar jij jouw kindje naartoe
brengt geen niet-gevaccineerd ... Nu gebruik ik een dubbele
ontkenning. Als jou wordt verteld dat jij je kindje naar een
opvang brengt waar alleen gevaccineerde kinderen komen,
dan moet je daarvan uit kunnen gaan. Wie controleert of
dat ook echt gebeurt?
Voorzitter. Deze vragen gaan over de uitvoering in de kinderopvang. Ik zou deze vragen dus ook willen stellen aan
de staatssecretaris van Sociale Zaken. Hoe kijkt zij aan tegen
deze vragen, ook in het licht van de kritische opmerkingen
die de Raad van State hierover heeft gemaakt?
Voorzitter. Ik zei het al. Wij steunen het initiatief van collega
Raemakers. Het is een goede stap. Om precies te zijn: het
is een goede eerste stap. Wat de VVD betreft kan het hier
niet bij blijven, zeker niet wanneer we in een situatie
terechtkomen waarin de vaccinatiegraad toch onverhoopt
weer verder gaat dalen en dat we zien dat gezondheidsrisico's echt groter worden. Dan moeten we voorbereid zijn.
Dan mag je als ouder niet afhankelijk zijn van de keus die
het kinderdagverblijf bij jou in de buurt heeft gemaakt. Dan
moet je kunnen rekenen op een overheid die een norm stelt

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

Voorzitter. Ik heb veel van die brieven voorbij zien komen
in de afgelopen twee en een half jaar dat ik hier in de Kamer
zit. Ik vind het jammer om te moeten zeggen, maar de brief
telt wel eindeloos veel zinnen die duiden op barrières,
ingewikkeldheden en andere complexiteiten. Het zijn allerlei
redenen om voorlopig geen moeilijk besluit te hoeven
nemen. Althans, zo is het op mijn fractie overgekomen. Het
lijkt alsof dat moeilijke besluit vooruit wordt geschoven.
Want ja, dit is geen makkelijk besluit. Maar het is wel een
besluit dat wij als politiek moeten nemen en waar we ons
over moeten buigen. Het is een besluit dat mensen in dit
land van ons mogen verwachten. Dan past het ons niet om
ons te verschuilen achter procesargumenten om het debat
over overtuigingen en ja, ook ideologieën niet te voeren.
Voorzitter. Ik zei het al. Mijn fractie mist de ambitie en de
daadkracht bij het kabinet om die stappen nu te zetten.
Daarom pakken wij dit zelf op en daarom zullen wij samen
met de SP aan de slag gaan om tot een initiatiefvoorstel te
komen. Ik hoop, zeg ik erbij, echt van harte dat deze wet
nooit in werking hoeft te treden, maar we moeten die wel
klaar hebben liggen voor het geval dat de vaccinatiegraad
onder een ondergrens daalt. Het is al een paar keer gezegd,
maar ik herhaal het ook namens de VVD-fractie. In de tussentijd moeten we alles op alles zetten om uit te dragen
dat vaccineren de norm is, in onze communicatie en in onze
voorlichting en informatievoorziening, eigenlijk zoals de
heer Renkema aan het slot van zijn betoog betoogde, dat
allemaal met als doel om de vaccinatiegraad omhoog te
krijgen.
De staatssecretaris van VWS heeft in zijn brief Verder met
vaccineren van vorig jaar november een aantal acties
geformuleerd die precies hierover gaan. Ook de commissieVermeij, die de huidige situatie eigenlijk typeert als het
oranje scenario, geeft aan dat we nu met kracht aanvullende
maatregelen moeten nemen op het gebied van communicatie, voorlichting en informatievoorziening. Indachtig dat
advies en de brief van de staatssecretaris van VWS heb ik
een aantal vragen aan de staatssecretaris.
We zien dat de verschillen in de vaccinatiegraden in regio's
groot zijn. Die zijn lang niet altijd te verklaren door een

15 oktober 2019
TK 13

13-16-10

religieuze achtergrond of een antroposofische inslag. Wat
verklaart die verschillen dan wel? Is dat bijvoorbeeld de
manier waarop het gesprek wordt gevoerd met ouders? De
staatssecretaris gaf aan dat hij hier onderzoek naar doet.
De vraag is: wat is de stand? Worden hier nu stappen gezet?
Ook de commissie-Vermeij adviseert weer: ga nou actief
het gesprek aan; laat zorgprofessionals nou actief het
gesprek aangaan met ouders die besluiten om hun kindje
niet te vaccineren. Ook hierover heeft de staatssecretaris
vorig jaar in de brief geschreven dat hij daarover het
gesprek voert met het veld. Hoe staat het daarmee? Gebeurt
dat nu? Worden ouders nu intussen op gesprek gevraagd?
En krijgen professionals de juiste handvatten om dit gesprek
te voeren? Ook hierover heeft de staatssecretaris geschreven dat hij inventariseert hoe professionals het beste
ondersteund kunnen worden. Is daar al meer zicht op en
worden ook daar stappen gezet? Krijgen de professionals
de ondersteuning die ze nodig hebben?
Voorzitter. Ik ga afronden en dat is echt ver onder de twintig
minuten.
De voorzitter:
Dat is heel goed.
Mevrouw Hermans (VVD):
Ik zei het al: het is goed dat wij dit debat vandaag voeren.
Nogmaals, het is goed dat collega Raemakers dat initiatief
heeft genomen. Zo zetten wij als Kamer, als politiek, een
belangrijke stap voor veilige kinderopvang. Ik zeg het nogmaals: het is een eerste stap. Nu komt het aan op het vervolg, namelijk dat wij ons voorbereiden op een situatie
waarvan we hopen dat we er nooit in terechtkomen: een
situatie waarin de vaccinatiegraad te laag is en de risico's
voor onze volksgezondheid te groot zijn.
De voorzitter:
De heer Renkema. Mevrouw Hermans, u was al klaar, toch?
Mevrouw Hermans (VVD):
Ik heb nog een heel klein stukje.
De voorzitter:
Dan wil ik toch voorstellen dat u keurig uw verhaal afrondt.
Vindt u dat goed, meneer Renkema?
De heer Renkema (GroenLinks):
Uiteraard, voorzitter.
Mevrouw Hermans (VVD):
Dit gaat over onze veiligheid, over het beschermen van
onze kinderen. Het gaat niet alleen over je eigen kinderen,
maar ook over de kinderen van een ander. We hebben het
over iets wat in een land als Nederland vanzelfsprekend
zou moeten, namelijk dat je je kindje laat inenten tegen
enge ziektes, ziektes waar vroeger nog heel veel kinderen
aan doodgingen. Dat laatste hoeft nu niet meer te gebeuren.
Laten we er dus ook alles aan doen om te voorkomen dat
het gebeurt. Laten we er alles aan doen om ervoor te zorgen

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

dat de vaccinatiegraad omhooggaat. Wij moeten daarvoor
doen wat we kunnen, zonder taboes. Voor mijn nichtje en
mijn neefje, en voor alle kinderen in Nederland.
De heer Renkema (GroenLinks):
Een mooi en gloedvol betoog van mevrouw Hermans. Dank
daarvoor. Ik heb gewoon een heel technische vraag over
dat initiatiefwetsvoorstel. Zij kondigt aan dat ze dat samen
met de SP gaat indienen. Waar zit nu het verschil tussen
dat wetsvoorstel en het amendement dat de SP vandaag
op tafel legt?
Mevrouw Hermans (VVD):
Het is eigenlijk inhoudelijk helemaal in lijn met het amendement van de heer Hijink, maar voor de VVD is het toch
belangrijk om het apart te behandelen, want het gaat wel
echt ergens over. Ik hoop dat ik dat ook duidelijk heb kunnen
maken in mijn bijdrage. Het is echt een fundamentele keuze
die we maken als we zeggen dat de overheid zo'n norm
gaat opleggen, en als de overheid gaat zeggen: uw kind
móét gevaccineerd zijn wil het toegang krijgen tot kinderopvang. Ik vind dus dat als je iets zo fundamenteels doet,
dat ook een zelfstandig en eigenstandig debat verdient.
Daar komt bij dat er een aantal onderwerpen is waarbij we
echt nog heel precies zaken uit moeten zoeken. De ondergrens is al genoemd. Hoe regel je een uitzondering voor
kinderen die om medische redenen niet gevaccineerd kunnen worden? Daar moeten we de tijd voor nemen. Maar
nogmaals, ik vind de tijd die het kabinet neemt te lang.
Daarom zetten wij zelf tempo achter de zaak.
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik kan me heel goed voorstellen dat een aparte wetsgang
gewenst is omdat het om een fundamentele vraag gaat.
Het roept bij mij nog wel de vraag op wat de VVD nu van
dit amendement vindt.
Mevrouw Hermans (VVD):
Wij steunen het wetsvoorstel van de heer Raemakers zoals
het er nu ligt.
De heer Renkema (GroenLinks):
En het amendement van de SP niet?
Mevrouw Hermans (VVD):
Nee.
De voorzitter:
Oké. Dank u wel, mevrouw Hermans. Dan geef ik nu het
woord aan de heer Bruins namens de ChristenUnie.

De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter. Door te vaccineren bescherm je je kind tegen
nare ziektes en zorg je indirect ook voor bescherming van
andere heel jonge kinderen, die nog geen vaccinaties hebben gehad. Je zou zeggen: welke ouder wil dat nou niet?

15 oktober 2019
TK 13

13-16-11

De ChristenUnie vindt het Rijksvaccinatieprogramma dan
ook een grote zegen.
We zijn het er, denk ik, ook snel met elkaar over eens dat
een dalende vaccinatiegraad een groot risico vormt voor
de volksgezondheid. Wat de ChristenUnie betreft moeten
we er daarom werk van maken om de vaccinatiegraad weer
omhoog te krijgen. Het gaat hier om de gezondheid van al
onze kinderen, nu en in de toekomst. Dat rechtvaardigt
overheidsbemoeienis.
De overheid kan allereerst nog veel meer doen om ouders
te overtuigen van het nut van vaccinaties. Een eerder rapport over het Rijksvaccinatieprogramma liet zien dat ouders
tegenwoordig niet meer alles voor zoete koek slikken. Een
andere aanpak is nodig. Allereerst moeten ouders een steviger oproep krijgen om hun kinderen te laten vaccineren.
Als je niet langskomt bij het consultatiebureau, krijg je nu
geen enkele brief, herinnering of aanmaning. Daar mag de
overheid nadrukkelijker optreden. Ook kan het klemmende
beroep van artsen met oog voor de zorgen van ouders
helpen om ouders over de streep te trekken.
Voorzitter. Dan kom ik bij het wetsvoorstel. Mijn fractie
heeft veel waardering voor het werk dat collega Raemakers
in deze initiatiefwet heeft gestoken. Het idee dat een kinderopvangorganisatie zelf kan bepalen wie wel of niet wordt
toegelaten, past op zich ook goed bij het christelijk-sociale
denken en het principe van soevereiniteit in eigen kring.
Zoals ouders vanuit de soevereiniteit in eigen kring in vrijheid de keuze kunnen maken om hun kind al dan niet in te
enten, zo moet ook een kinderdagverblijf zijn verantwoordelijkheid vanuit soevereiniteit kunnen invullen om de groep
kinderen als geheel te beschermen. Mijn fractie twijfelt
echter of deze initiatiefwet een oplossing vormt voor wat
wij als het echte probleem zien, namelijk de dalende vaccinatiegraad. Ik wil daarom een zestal punten aan de orde
stellen.
Ten eerste is het wetsvoorstel er in feite op gericht om
ouders het comfort te geven dat ze hun kind veilig naar de
opvang kunnen brengen. Daarmee richt het zich op ouders
die hun kind toch al laten vaccineren. Bovendien is het de
vraag of het voorstel wel de zekerheid kan bieden die
gesuggereerd wordt. Mijn fractie is van mening dat wij ons
moeten richten op maatregelen die de vaccinatiegraad
daadwerkelijk verhogen. Ook de commissie-Vermeij, die
onlangs haar advies presenteerde, stelt dat we eerst alternatieven moeten onderzoeken om te bekijken wat de beste
maatregelen zijn om de vaccinatiegraad te verhogen. In dat
licht is de commissie kritisch op het voorliggende wetsvoorstel. De commissie beschrijft een groen, oranje en rood
scenario, maar deze initiatiefwet is volgens de commissie
in geen van de scenario's een oplossing. Bovendien bevat
dit wetsvoorstel geen ondergrens, terwijl het kabinet daar
zelf wel naar kijkt. Graag een reflectie van de initiatiefnemer
hierop. Ook hoor ik graag hoe de staatssecretarissen in het
licht van het rapport van de commissie-Vermeij naar de
initiatiefwet kijken. Hoe ziet de staatssecretaris van VWS
dit wetsvoorstel vanuit het streven om de vaccinatiegraad
en het vertrouwen in het Rijksvaccinatieprogramma te
verhogen? Kan een dergelijk voorstel niet ook juist een
negatief effect hebben?
Ten tweede, is de wet wel nodig? Kinderopvangorganisaties
zijn private ondernemingen, die zelf kunnen bepalen aan
wie zij hun diensten leveren. Zij kunnen al kinderen weige-

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

ren. Daar hebben ze geen expliciete wettelijke grondslag
voor nodig. Is het wetsvoorstel dus wel nodig, zo vraag ik
de indiener. In de memorie van toelichting stelt de indiener
dat het doel van het wetsvoorstel met name is om te verhelderen dat een ondernemer dit recht heeft, maar dat kan ook
op andere manieren. Het creëren van een speciale wettelijke
grondslag lijkt daarvoor niet proportioneel te zijn; we maken
al zo veel wetten en regels in dit huis. Ik vind het van groot
belang dat we kritisch blijven kijken of het nuttig en noodzakelijk is, ook indachtig Comptabiliteitswet artikel 3, lid 1.
Als kinderopvangorganisaties niet goed op de hoogte zijn
van wat ze wel en niet mogen, dan moeten we dáár juist
werk van maken.
Ten derde, gaat de wet wel goed werken? Mijn fractie heeft
vragen over de werking van het wetsvoorstel. Als je een
adequaat weigeringsbeleid wilt, dan is het nodig dat kindercentra een sluitende administratie bijhouden van de
behaalde vaccinaties per kind. De initiatiefnemer geeft aan
dat hij een dergelijke registratie niet nodig acht, maar dat
het tonen van een bewijs van deelname voldoende is. Kan
de initiatiefnemer dit nader toelichten? Mist het wetsvoorstel zijn doel niet als er geen adequate registratie is die ten
grondslag ligt aan het weigeringsbeleid? Ik merk op dat de
Raad van State hier ook kritisch over is.
Ten vierde — het werd al eerder genoemd — vergroot deze
wet niet het risico op brandhaarden? Ik wil ook de vinger
leggen bij dat mogelijke neveneffect. Als de meerderheid
van de kindercentra niet-gevaccineerde kinderen zal weigeren, dan blijven er slechts enkele kindercentra over waar
niet-gevaccineerde kinderen heen kunnen gaan. Dergelijke
clustering levert het risico van brandhaarden op. Dat is niet
alleen een risico voor de betreffende locatie, maar ook voor
de rest van de omgeving, de regio en uiteindelijk ons hele
land. De initiatiefnemer schrijft in de nota naar aanleiding
van het verslag in feite dat hij dit risico voor lief neemt. Dat
vindt mijn fractie zorgelijk. Dit punt zou beter geadresseerd
moeten worden.
Voorzitter. Ten vijfde. Zoals uit het rapport van de commissie-Vermeij en uit de kabinetsreactie daarop blijkt, komen
er bij deze thematiek nog behoorlijk wat complexe vraagstukken om de hoek kijken, zowel juridisch als qua uitvoering. Ook daarom is het niet raadzaam om overhaaste
beslissingen te nemen waarvan het de vraag is of ze effect
hebben. Het kabinet kondigt in de beleidsreactie aan dat
het nader onderzoek gaat doen naar diverse scenario's en
mogelijke maatregelen. Komt dit voorstel daarom niet te
vroeg, zo vraag ik de initiatiefnemer. Moet er bijvoorbeeld
niet eerst worden gekeken naar specifieke maatregelen,
gericht op regio's waar de vaccinatiegraad veel lager is dan
het landelijk gemiddelde?
Ten zesde, discriminatie. De initiatiefnemer heeft in een
nota van wijziging nog toegevoegd dat het met dit wetsvoorstel gerechtvaardigd is om indirect onderscheid te
maken op grond van godsdienst of levensovertuiging. Maar
deze toevoeging verbaast mij enigszins. Want mensen die
hun kinderen om religieuze redenen niet laten vaccineren,
zijn in Nederland een zeer kleine minderheid. Het aantal
antivaxers is de afgelopen jaren sterk toegenomen bij
hoogopgeleide ouders, die om niet-religieuze redenen, op
grond van bijvoorbeeld eigen internetonderzoek, hiervoor
kiezen. De religieuze component in de toevoeging is daarom
mijns inziens onnodig en roept vragen op. Wat bedoelt de
indiener hier nou eigenlijk precies mee te zeggen?

15 oktober 2019
TK 13

13-16-12

Dan nog een opmerking over het amendement-Hijink. Collega Hijink heeft een amendement op het wetsvoorstel
ingediend dat in feite vooruitloopt op wat het kabinet nu
aan het onderzoeken is, namelijk een voorwaardelijke toegang tot de kinderopvang gekoppeld aan een kritische
ondergrens van de vaccinatiegraad. Het amendement is in
mijn ogen onzorgvuldig, omdat nog niet alle haken en ogen
zijn onderzocht. De antenne van de heer Hijink klopt in ieder
geval wat de ChristenUnie betreft. Maar bovenal gaat het
opleggen van een dergelijke verplichting mijn fractie vooralsnog veel te ver. Ik hoor graag van de staatssecretarissen
hoe zij naar het amendement kijken. Ik ben benieuwd wie
een eventuele ondergrens zou moeten vaststellen, nu het
RIVM heeft aangegeven dat er geen wetenschappelijke
basis is voor een harde ondergrens en dat het een politieke
keuze is. Wat vindt de staatssecretaris van VWS van dit
standpunt van het RIVM?
De heer Hijink (SP):
Ik kan me voorstellen dat de ChristenUnie vindt dat de SP
misschien net iets te ver voor de troepen uit loopt. Dat kan.
Maar kan de heer Bruins zich ten principale bij het uitgangspunt van ons amendement aansluiten dat het gezien de
dalende vaccinatiegraad op een zeker moment nodig kan
zijn om in de kinderopvang deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma wél verplicht te stellen? Vindt hij het dan
ook niet logisch om dat bijtijds te gaan voorbereiden?
De heer Bruins (ChristenUnie):
De overheid moet voorbereid zijn op allerlei scenario's; dat
geldt in allerlei sectoren. Tegelijkertijd denk ik dat er nog
lang niet voldoende is gehandeld om de vaccinatiegraad
weer omhoog te krijgen. Ik zie uit naar de acties die dit
kabinet wil uitvoeren om eerst daarop in te zetten. Zolang
nog niet duidelijk is of dat werkt, denk ik dat verdere stappen op dit moment nog echt te vroeg komen.
De heer Hijink (SP):
Het gaat mij er niet om nu al verdergaande stappen in te
voeren. In mijn eigen inbreng — en volgens mij heeft
mevrouw Hermans dat ook gezegd — heb ik nadrukkelijk
gezegd: liever komen wij helemaal niet met stevigere wetgeving, maar er kan een moment komen dat die vaccinatiegraad blijft dalen, en dan wil je voorbereid zijn. Dat betekent
dat de wet klaar moet zijn, om als het nodig is snel ingevoerd te kunnen worden. Daarom stel ik de vraag nog een
keer. Ik vraag niet of u het er ten principale mee eens bent
om het nu al te doen, maar of u zich kunt voorstellen dat
er wel een moment komt dat het zou kunnen en dat het
daarom slim is om het voor te bereiden.
De heer Bruins (ChristenUnie):
De commissie-Vermeij heeft echt een volgtijdelijkheid
vastgesteld. In het rapport wordt gesteld dat er eerst nog
allerlei acties nodig zijn voordat je op zo'n punt komt. Dus
ik kan mij van alles voorstellen — als de hemel naar beneden valt, hebben we allemaal blauwe hoedjes — maar eerst
moeten er nog een heleboel acties plaatsvinden voordat je
in zo'n scenario komt.

De heer Renkema (GroenLinks):
Ik hoorde de ChristenUnie zeggen dat zij zorgen heeft over
de situatie die zou kunnen ontstaan als gevolg van dit
wetsvoorstel, bijvoorbeeld dat een crèche een hele lage
vaccinatiegraad zou hebben en dat er lokaal voor kinderen
maar ook voor anderen — volgens mij hoorde ik zelfs "de
hele bevolking" — een gevaar kan ontstaan. Tegelijkertijd
is de ChristenUnie mild als het gaat om mensen die vanwege religieuze bezwaren weigeren. Daarin zit volgens mij
een wonderlijke tegenspraak. Maakt de ChristenUnie zich
nu geen zorgen over de vaccinatiegraad in de biblebelt?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Er zijn heel weinig mensen die om religieuze redenen hun
kinderen niet laten vaccineren. Dit onderwerp is opnieuw
op de agenda omdat een heleboel hoogopgeleide ouders
als gevolg van eigen onderzoek tot de conclusie komen dat
ze hun kind niet willen laten vaccineren. Het is eigenlijk
weer een nieuw fenomeen geworden. Daardoor is de vaccinatiegraad stabiel of aan het dalen. Dat ligt niet aan de
biblebelt. Juist de ouders waar we nu opnieuw zo veel
zorgen over hebben, zijn in de regel niet ChristenUnieachtig.
De heer Renkema (GroenLinks):
Dit is een mooie redenering. Eigenlijk zegt de ChristenUnie:
de vaccinatiegraad in Nederland daalt en dat vinden we
een probleem, maar het is niet ons probleem; het is niet
het probleem van de biblebelt, het is niet het probleem van
religieuze weigeraars. Uit onderzoek blijkt dat het ook niet
gaat om hoogopgeleiden maar dat het vrij divers is: laagopgeleid en hoogopgeleid. Het is ook heel divers als je kijkt
naar de regio's; op allerlei plekken enten mensen niet in.
Maar stabiel in dat gegeven, ook in de percentages, is —
dat wordt wat gebagatelliseerd door te zeggen "het gaat
maar om een heel klein aantal" — dat in een aantal regio's,
die geografisch aan te wijzen zijn, de vaccinatiegraad laag
is. Ik verbaas mij erover dat de ChristenUnie zich daar geen
zorgen over maakt maar wel over de groepen waarvan ze
zegt "het is niet onze achterban".
De heer Bruins (ChristenUnie):
De heer Renkema sprak mij specifiek aan op mensen die
om religieuze redenen besluiten tot het niet-vaccineren van
hun kinderen. Die groep is klein — het is een zeer kleine
minderheid — en ook stabiel in Nederland. In de tijd dat dit
de enige groep was die er zo over dacht, was het ook zo
dat de vaccinatiegraad voldoende hoog was en dit onderwerp minder op de agenda stond. Dit onderwerp staat nu
op de agenda omdat de vaccinatiegraad gevaarlijk daalt.
Dat komt door een andere groep. Dat is ook een groep waar
ik mij zorgen over maak, omdat die zich geografisch ook
kan gaan concentreren wanneer je in bepaalde wijken kinderopvanglocaties krijgt waar vaccinatie wel verplicht is en
al die ouders die normaal geen geografische focus zouden
hebben, zich geografisch gaan focusseren op een bepaalde
locatie waar je nog wel een ongevaccineerd kind naartoe
kunt brengen.
De heer Renkema (GroenLinks):
Tot slot, voorzitter, want ik denk dat we hier niet uitkomen.
De laatste uitbraken van mazelen waren in de biblebelt.
Daar werden tienduizenden kinderen ziek en er gingen ook

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

15 oktober 2019
TK 13

13-16-13

kinderen dood. Dat is een feit. De laatste vraag die ik hierover wil stellen — nogmaals, ik denk dat wij hier niet uitkomen — is als volgt. Ik heb gepleit voor communicatie,
voorlichting en dialoog. Vindt de ChristenUnie dat we als
overheid ook de biblebelt in moeten gaan om te zeggen
"die vaccinatiegraad moet omhoog"?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik vind dat alle mensen in dit land bereikt moeten worden
en dat de overheid ook in die regio's sterker aanwezig moet
zijn en sterker moet stimuleren om kinderen te laten vaccineren. Vaccinatie is een zegen van deze moderne tijd. Laten
we alsjeblieft zo veel mogelijk mensen daarvan overtuigen.
De voorzitter:
Dan zijn jullie het toch ergens over eens, meneer Renkema!
Mevrouw Hermans (VVD):
Nog even terug naar het advies van de commissie-Vermeij.
De heer Bruins zegt terecht dat de commissie zegt dat er
op dit moment, in deze fase van code oranje nog een heleboel winst te behalen is in de communicatie, in de voorlichting en de informatievoorziening aan ouders. Maar de
commissie zegt ook: juist in dit scenario moeten we ons
wel voorbereiden op de situatie dat we onverhoopt afzakken
naar het rode scenario en we echt in een kritische, risicovolle situatie terechtkomen. Zegt de ChristenUnie eerst te
willen afwachten wat extra communicatie en extra informatievoorziening voor effect hebben op de vaccinatiegraad
om vervolgens te bekijken of er wetgeving moet worden
voorbereid? Of volgt de heer Bruins het hele advies, dat
zegt: extra communiceren én alvast een wet voorbereiden?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Laat ik mevrouw Hermans hier in ieder geval iets tegemoetkomen. Ik ben vandaag geconfronteerd met het idee dat er
een initiatiefwet van de VVD en de SP komt. Iedere initiatiefwet zullen we in ieder geval op z'n merites beoordelen. Wij
staan niet bij voorbaat negatief of positief tegenover zo'n
voorstel.
De voorzitter:
Maar vandaag gaat het over het wetsvoorstel van de heer
Raemakers.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ja, precies. Het is moeilijk om nu een positie in te nemen
ten aanzien van een toekomstig initiatiefwetsvoorstel, maar
we gaan het dan ook gewoon op de inhoud bekijken. We
kijken dan of we daarachter kunnen staan. Of misschien
gaan we het zelfs amenderen.
De voorzitter:
Dat lijkt mij heel verstandig.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Tot slot, voorzitter. Ik waardeer de inzet van de heer Raemakers vanuit de zorg voor kwetsbare kinderen. Ik denk niet

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

dat het geruststellen van ouders die hun kinderen wel willen
vaccineren ons eerste doel moet zijn. Laten we boven alles
inzetten op de maatregelen die ertoe bijdragen dat andere
ouders hun vaccinatieangst kunnen overwinnen, zoals ik
ook de heer Renkema heb toegezegd. Daardoor kan de
vaccinatiegraad dan ook weer stijgen. Hopelijk is het weigeren van kinderen op kindercentra of zelfs het verplichten
van vaccinaties zoals hier wordt gesuggereerd, dan niet
nodig. Ik kijk uit naar de antwoorden van de initiatiefnemer.
Ik wil hem nogmaals complimenteren voor al het werk dat
hij hierin heeft gestopt.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bruins. Dan geef ik nu het woord aan
mevrouw Agema namens de PVV.

Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Wat een mooi gezicht om meneer
Raemakers daar in vak-K te zien zitten. Dat staat hem wel,
toch?
Voorzitter. Het wel of niet verplichten van vaccineren levert
al sinds de uitvinding van vaccins discussie op. Zo kenden
we in Nederland in de negentiende eeuw, nog voor de
invoering van de leerplicht, een verplichte vaccinatie tegen
de koepokken. Je had toen het zogenaamde pokkenbriefje.
Als je dat niet kon tonen, mocht je niet naar school. Omdat
de pokken in de twintigste eeuw praktisch uitgeroeid waren,
werd in 1976 de verplichte vaccinatie afgeschaft. Wat was
dat een mooi resultaat. En toch is ook polio praktisch uitgeroeid zonder dat daar een vaccinatieplicht voor nodig was.
Informatie, de zichtbaarheid van de ziekte en voorlichting
in combinatie met een gratis verstrekt vaccin waren de
sleutel tot een succesvol Rijksvaccinatieprogramma.
Inmiddels leven we in een andere tijd, in een digitaal tijdperk waarin andere normen de boventoon zijn gaan voeren.
Dit initiatiefvoorstel gaat niet over het verplichten, maar
juist over het informeren, voorlichten en keuzes maken.
Mijn complimenten aan de initiatiefnemer voor het in
bespreking brengen van dit wetsvoorstel en voor zijn poging
om het voor ouders makkelijker te maken om te bepalen
naar welke kinderopvang zij hun kroost brengen.
Het wetsvoorstel vraagt om transparantie en om het mogen
weigeren, het mogen vragen en het mogen opzeggen van
een overeenkomst. Ook regelt het dat de stand van zaken
wordt opgenomen in het Landelijk Register Kinderopvang,
met daarbij een ingangsdatum. De handhaving schiet echter
nog wel tekort. Wij kregen vanmiddag per e-mail — ik denk
dat meerderen van u dat ook hebben gekregen —
screenshots van social media, van fora waarop werd aangegeven dat er nu al ouders zijn die vragen verkeerd
invullen, die nu al sjoemelen, die denken dat er t.z.t. wel
een dokter te vinden is die een briefje wil invullen. Ik zou
de indiener willen vragen in hoeverre deze handhaving zijn
voorstel ondermijnt, want je wilt natuurlijk wel dat de
zekerheid die dit initiatiefvoorstel wil bieden, er ook zal zijn.
Uitbraken zijn immers niet louter theoretisch. We voeren
hier vandaag ook niet louter een theoretische discussie. We

15 oktober 2019
TK 13

13-16-14

hebben het afgelopen april nog gezien bij een kinderdagverblijf in Den Haag, waar vier kinderen de mazelen kregen.
Ik denk dat dit wetvoorstel daarvoor wel iets kan betekenen.
Er kan bijvoorbeeld een uitbraak zijn op een kinderdagverblijf waar een kind van twee of tweeënhalf zit dat niet
gevaccineerd is, dat iets opgelopen heeft in het buitenland
en dat in een groep geplaatst wordt met kinderen die nog
jonger dan veertien maanden zijn. Daar kan die besmetting
dan plaatsvinden. Daarom denk ik dat het heel belangrijk
is dat ouders mogen weten welk beleid er gevoerd wordt
op het kinderdagverblijf waar ze hun kind naartoe brengen.
Voorzitter. Dan heb ik ook nog een vraag aan de staatssecretaris. Ik weet niet of ik dit al eerder aan hem heb voorgesteld — excuses als dat wel het geval is — maar ik zou de
staatssecretaris van VWS willen vragen om na te denken
over het idee om ouders die besluiten hun kind niet te laten
vaccineren, een gesprek te laten hebben met kinderartsen.
We hebben bij ons twee kinderartsen op gesprek gehad in
onze kamer. Ze zouden dit heel graag oppakken om tegenover dat wat die ouders allemaal lezen op internetfora,
gewoon een redelijk gesprek met een professional te stellen.
Dat was hun voorstel en dat lijkt mij op zich goed, want je
wil die vaccinatiegraad niet verder laten dalen en je zou die
het liefst ook nog iets omhoog willen krikken. Als dat in
redelijkheid kan, dan ben je volgens mij spekkoper.
Voorzitter. Tot slot nog het verhaal over het RIVM. Ik vind
het een vreemd verhaal dat de politiek nu aan zet is. Dat
vind ik ook niet goed. We zijn geen bananenrepubliek. Wij
zijn "maar" politici. We zijn geen professionals. We weten
niet hoe een en ander in elkaar steekt. Wij moeten juist
geïnformeerd worden. We moeten ook een advies krijgen
waar we al dan niet iets aan hebben. Vervolgens gaan we
over de consequenties; wij moeten niet over de inhoud
gaan. Ik zou de staatssecretaris van VWS dus graag wat
uitgebreider horen over wat hij nu gaat doen. Wat de vervolgstappen en een kritische ondergrens betreft, bijvoorbeeld in het kader van het amendement van de heer Hijink,
zal ik mijn fractie dan dus om een standpunt vragen over
wat te doen. Wat dat betreft ga ik niet op de zaken vooruitlopen.
De heer Hijink (SP):
Dan heb ik een heel praktische vraag aan mevrouw Agema:
wat stelt zij zelf voor? Als zij niet vindt dat het uiteindelijk
een besluit van het kabinet moet zijn, maar dat de bal bij
het RIVM of een andere instantie ligt, wie gaat dan uiteindelijk bepalen of verdergaande maatregelen zouden moeten
ingaan?
Mevrouw Agema (PVV):
Ik ga als politicus niet op basis van niets een besluit nemen.
Er ligt nu niets. Er ligt op het punt van een kritieke ondergrens nu geen enkel voorstel van een organisatie die we
op dat punt kunnen vertrouwen. Ik begrijp eigenlijk ook wel
dat het een spannende tijd is, maar die kritieke ondergrens
is niet bereikt. Ik ga wat dat betreft dus ook niet op zaken
vooruitlopen. Ik ben geen deskundige en ik ga dus ook niet
op de stoel van een deskundige zitten. We zullen dus maar
op een andere manier vanuit het veld van deskundigen
moeten afdwingen wat er gedaan moet worden, maar ik
ga dat in ieder geval niet zelf lopen te verzinnen.

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

De heer Hijink (SP):
Nee, maar dat heb ik ook gezegd. Je moet als politiek niet
gaan bepalen wat die grens daadwerkelijk is. Dat lijkt mij
logisch, maar de vraag is of mevrouw Agema vindt dat het
RIVM of iemand anders wél met zo'n duidelijke kritische
grens moet komen. Vindt zij dat het RIVM of een andere
organisatie dit moet gaan onderzoeken en eigenlijk moet
gaan vaststellen hoe een kritische ondergrens eruitziet en
wat dat punt zou zijn in plaats van wat ze nu hebben
gezegd? Want dat kan, hè? Ik vind dat helemaal geen gekke
gedachte. Of vindt ze het ook oké wat het RIVM nu eigenlijk
heeft gezegd, namelijk: we kunnen niet één getal noemen,
maar we kunnen wel een serie van onderzoeken en getallen
combineren en op basis daarvan een advies uitbrengen.
Dat kan natuurlijk ook. Wat heeft haar voorkeur?
Mevrouw Agema (PVV):
Zolang het advies maar bij het RIVM vandaan komt en de
verantwoordelijkheid niet op het bordje van het ministerie
wordt gelegd.
Mevrouw Hermans (VVD):
Even ter verduidelijking. In het advies waar mevrouw
Agema het over heeft, zegt het RIVM inderdaad dat het op
wetenschappelijke gronden niet één getal kan noemen. Het
noemt wel een bandbreedte. U heeft er ook gelijk in dat we
nog niet op dat percentage zitten. Het RIVM zegt dat het
uiteindelijk een politieke keuze blijft, maar er is bij het RIVM
en bij de Gezondheidsraad natuurlijk heel veel informatie
beschikbaar om wel tot een afweging te kunnen komen.
Als al die informatie bij elkaar ligt en komt, is mevrouw
Agema het dan met de VVD eens dat we hier uiteindelijk
politiek moeten zeggen: op grond van deze informatie, of
dat nou een bandbreedte is of één getal, nemen we dit
besluit?
Mevrouw Agema (PVV):
Dat doen we uiteindelijk alleen op basis van een advies. Ik
ga niet zelf een advies in elkaar sleutelen op basis van iets
wat ik ergens vandaan zou moeten halen. Dat ga ik zeker
niet doen. Ik ben geen professional.
De voorzitter:
Helder. Dank u wel, mevrouw Agema. Dan geef ik nu het
woord aan mevrouw Diertens namens D66.

Mevrouw Diertens (D66):
Dank u wel, voorzitter. Het afgelopen jaar zijn we weer
opgeschrikt door een aantal uitbraken van de mazelen op
kinderdagverblijven. Veel afschrikwekkende en besmettelijke
kinderziekten zijn uit beeld geraakt, waardoor de ernst ervan
gemakkelijk kan worden onderschat. Ondertussen zijn er
steeds meer vaccinatietwijfelaars, ouders die zijn afgeschrikt, soms alleen door wetenschappelijk niet onderbouwde verhalen op social media over bijwerkingen, terwijl
er onweerlegbaar bewijs is dat vaccinaties veilig zijn. Nu
de vaccinatiegraden steeds verder dalen, vind ik het tijd
worden om ouders die zich zorgen maken, te beschermen.

15 oktober 2019
TK 13

13-16-15

Bij ziekten als de mazelen moet de vaccinatiegraad 95%
zijn. Nu dreigt dit percentage onder de 90 te zakken. Daarmee wordt de groepsimmuniteit doorbroken. Het is met
name gevaarlijk voor baby's, die pas vanaf veertien maanden kunnen worden ingeënt. Ouders die hun kinderen wel
laten inenten, maken zich terecht zorgen over de gevolgen
van de dalende vaccinatiegraad. Daarom wil D66 dat kinderopvangorganisaties ervoor moeten kunnen kiezen om nietgevaccineerde kinderen te weigeren en in dat geval aan de
ouders een bewijs van inenting te mogen vragen.
Ouders met een andere levensovertuiging kunnen nog
steeds zelf kiezen of ze hun kinderen willen inenten. Crèches
en peuteropvangdiensten staat het vrij om een eigen
afweging te maken en alleen maar gevaccineerde kinderen
toe te laten. Maar D66 wil wel de ouders die willen vaccineren de mogelijkheid bieden om voor het ene of het andere
kindercentrum te kiezen. Hiermee bescherm je de jonge
kinderen tegen risico's van niet-vaccineren. Op crèches zijn
dat met name de baby's van onder de veertien maanden.
Ook prikkel je de ouders die twijfelen over vaccineren om
hun kind alsnog te laten inenten. Zo stellen we kinderen
niet onnodig bloot aan besmetting met gevaarlijke ziekten.
Sommige kinderopvangorganisaties doen dit al uit eigen
beweging, maar daarmee lopen ze de kans dat ze voor de
rechter gesleept worden. D66 vindt niet dat dit maatschappelijk probleem tussen ouders en kinderopvang bij de
rechter moet worden uitgevochten. Wij willen deze organisaties een wettelijke basis bieden.
Het wetsvoorstel van mijn D66-collega Rens Raemakers,
dat nu voorligt, maakt de markt van kindercentra transparant. Dit is in het belang van de ouders die zich zorgen
maken of zij hun kinderen wel naar een veilige omgeving
brengen. Zo kunnen ouders een goed geïnformeerde keuze
maken voor een kindercentrum voor hun kind. Daarvoor is
het ook nodig dat kindercentra ouders goed informeren
over de mate waarin ze de zorgen van de ouders over de
veiligheid van hun kind kunnen wegnemen. Er blijft immers
altijd een kans aanwezig dat een besmet kind een onbeschermd kind infecteert. Dat is met name het geval als een
kind van jonger dan veertien maanden, dat de ziekte buiten
het kindercentrum heeft kunnen oplopen omdat het nog
niet gevaccineerd was, in het kindercentrum een ander nog
niet-gevaccineerd kind van die leeftijd infecteert. Anderzijds
dient het voor kindercentra duidelijk te zijn dat ze nietgevaccineerde kinderen mogen weigeren en in dat verband
aan de ouders een bewijs van vaccinatie mogen vragen.
Uiteraard geldt dat alleen voor kinderen vanaf veertien
maanden. Dat is de leeftijd waarop zij in het Rijksvaccinatieprogramma worden gevaccineerd voor mazelen, bof en
rodehond.
Juist voor kinderen onder deze leeftijd is het van belang
dat zij niet door oudere kinderen kunnen worden besmet.
Zodra zij de leeftijd van veertien maanden hebben bereikt,
zal van hun ouders een vaccinatiebewijs kunne worden
opgevraagd. Houders van kindercentra kunnen in hun
contracten met ouders opnemen dat zij dit contract mogen
opzeggen als de ouders niet binnen een redelijke termijn
nadat een kind in aanmerking komt voor het Rijksvaccinatieprogramma aantonen dat hun kind daaraan inderdaad
deelneemt.
Voorzitter, ik sluit af. Mijn fractie ziet de noodzaak van het
stellen van zo'n ondergrens. Hoe ziet de initiatiefnemer dit?
Aan de staatssecretaris vraag ik daarom om zijn onderzoek

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

naar het bepalen van een beargumenteerde ondergrens zo
spoedig mogelijk gereed te hebben, nu het RIVM dat aan
de politiek laat.
De voorzitter:
Was u klaar? Nee.
Mevrouw Diertens (D66):
Ja, dank u wel.
De voorzitter:
Een korte vraag van de heer Hijink.
De heer Hijink (SP):
Ik zou graag aan D66 willen vragen waarom zij in juli heel
nadrukkelijk in de krant riepen dat we nu met extra maatregelen moeten komen en verder moeten gaan, eigenlijk
conform het voorstel dat SP en VVD nu gaan doen, maar
dat vervolgens niet in het voorstel hebben opgenomen.
Mevrouw Diertens (D66):
Nou, ik wil in ieder geval helder maken dat wij voor een
ondergrens zijn en dat we die ook ontzettend graag bepaald
willen hebben. Alleen hoe die vorm moet krijgen is nog de
vraag. In eerdere vragen aan mijn collega's is al duidelijk
geworden dat er nog heel veel water door de Rijn moet om
te bepalen waar die grens wordt bepaald en wie die grens
gaat bepalen. Daar zal dus ook het een en ander voor
onderzocht moeten worden. Die vorm laten wij graag nog
even aan de staatssecretaris.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Hijink.
De heer Hijink (SP):
Maar ik stelde helemaal geen vraag over een ondergrens.
Ik stelde de vraag waarom D66 in een heel groot stuk in de
krant belooft om te komen met een aanpassing van het
voorstel in de lijn met wat VVD en SP nu ook voorstellen
en conform het amendement dat ik heb ingediend — dat
wordt groots in de krant aangekondigd — om dat hier vervolgens niet te doen. Ik vind dat eigenlijk een beetje raar.
Je zegt in de krant "wij gaan ons voorstel aanpassen omdat
wij na de commissie-Vermeij zien dat er andere maatregelen
nodig zijn", en vervolgens zit je hier in de bankjes en heb
je niet gedaan wat je in de krant beloofd hebt. Mijn vraag
is: waarom niet?
Mevrouw Diertens (D66):
Inhoudelijk steunen wij het idee van een ondergrens, maar
ik wil wel graag zowel van de initiatiefnemer als van het
kabinet horen of een amendement zoals u dat hebt voorgesteld ook juridisch de juiste manier is om dit te regelen.
Inhoudelijk zijn we het daarmee eens.
De voorzitter:
Tot slot, en niet dezelfde vraag weer herhalen.

15 oktober 2019
TK 13

13-16-16

De heer Hijink (SP):
Nee, niet herhalen, maar waarom heeft D66 het eigen
voorstel niet aangepast, zoals beloofd?
De voorzitter:
Dat is toch dezelfde vraag. Dat is de derde keer.
De heer Hijink (SP):
Maar goed, voorzitter, als ik tot twee keer toe geen antwoord krijg... Mevrouw Diertens geeft antwoord op vragen
die ik niet stel. Ik stel één vraag: waarom heeft u het voorstel
niet zoals beloofd aangepast?
De voorzitter:
Dat is de vierde keer dezelfde vraag.
Mevrouw Diertens (D66):
Het antwoord is hetzelfde, namelijk dat we het inhoudelijk
eens zijn met het bepalen van een ondergrens. Alleen heeft
het RIVM gezegd dat die moeilijk te bepalen is. In navolging
van eerdere sprekers, zeg ik dat dat wel iets is wat bepaald
moet worden. Wij vinden het fijn dat daar gewoon duidelijkheid over komt. Dat moet ook. We zijn het er dus over
eens dat we een ondergrens willen hebben, maar we zijn
het er nog niet over eens of een amendement de juridisch
juiste manier is om dit te regelen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Diertens.
Mevrouw Diertens (D66):
Dat was het.
De voorzitter:
Mooi. Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan mevrouw
De Pater-Postma namens het CDA.

Mevrouw De Pater-Postma (CDA):
Voorzitter. Dank. Allereerst veel waardering voor alle
inspanningen die de heer Raemakers en zijn medewerker
hebben gedaan voor het indienen van dit wetsvoorstel.
Initiatiefwetgeving vraagt altijd veel tijd en geduld. Het is
een hele klus, dus complimenten daarvoor.
De CDA-fractie maakt zich net als de heer Raemakers zorgen
over de afnemende vaccinatiegraad in de kinderopvang.
Voorkomen moet worden dat deze tendens doorzet, dus
dat de vaccinatiegraad nog verder afneemt en de veiligheid
van onze kinderen op het spel wordt gezet. Onlangs
berichtte het RIVM dat de vaccinatiegraad gelukkig toch
weer iets aan het stijgen is. Dat is hoopvol, maar niet
genoeg om achterover te leunen. Dat gebeurt ook niet.
Zoals de staatssecretaris van VWS al heeft aangegeven,
wordt de communicatie over vaccineren verbeterd. Er komt
meer nadruk op het belang van vaccineren en op de vragen
rondom vaccinatie. Het kabinet zet volop in op het zo goed
mogelijk toerusten van zorgprofessionals om gesprekken

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

te voeren met ouders die twijfelen over vaccinatie, zodat
meer ouders kunnen worden overtuigd van het nut van
deze vaccinatie. Dat is goed en belangrijk. Dat zagen we
ook terug bij Berend Botje, dat al eerder is aangehaald. De
gesprekken die met de ouders gevoerd werden, werkten
gewoon heel goed.
Het is goed om ons te realiseren dat er in de kinderopvang
vanwege de verschillende inentingsprogramma's nooit
sprake kan zijn van een vaccinatiegraad van 100%. Dat
betekent ook dat kindercentra met een weigeringsbeleid
niet altijd helemaal veilig kunnen zijn, omdat kinderen jonger dan veertien maanden nog niet gevaccineerd kunnen
worden tegen bof, mazelen en rodehond. Er zijn ook kinderen die vanwege ziekte niet ingeënt kunnen worden. Gelet
op de besmettelijkheid van mazelen en de sterk verminderde werking door groepsimmuniteit binnen kinderopvangcentra blijft de kans dat een besmet kind onbeschermde
kinderen infecteert dus altijd aanwezig.
Voorzitter. Met dit voorstel wil de indiener aan kindercentra
de mogelijkheid geven om kinderen die niet gevaccineerd
zijn te weigeren. Maar kindercentra hebben die mogelijkheid
al. In onze schriftelijke inbreng heeft de CDA-fractie twijfels
geuit over de toegevoegde waarde van dit wetsvoorstel.
Die twijfels zijn na de schriftelijke beantwoording nog niet
geheel weggenomen. Ik heb in deze eerste termijn dan ook
vooral een aantal vragen.
Voorzitter. Kan de indiener uitgebreid toelichten wat precies
het praktisch nut is van dit wetsvoorstel, nu het in de praktijk
al mogelijk is om niet-gevaccineerde kinderen te weigeren?
Hoe kijkt de indiener aan tegen het gegeven dat het door
het verschil in inentingsprogramma's en de leeftijd van de
kinderen nooit mogelijk is om helemaal veilig te zijn?
Is de indiener niet bang dat hij met dit wetsvoorstel de
schijnveiligheid verhoogt?
Brandhaarden zijn door een aantal andere fracties al
genoemd. Hoe wil de indiener voorkomen dat er crèches
ontstaan waar alleen nog kinderen zitten die niet gevaccineerd zijn, waardoor de kans op een uitbraak van bijvoorbeeld de mazelen wordt verhoogd? Is er een quickscan
gemaakt van het scenario dat er crèches ontstaan met alleen
niet-gevaccineerde kinderen? Ik kijk even naar het kabinet:
zo nee, zou de staatssecretaris dan bereid zijn om zo'n
quickscan te laten maken?
Hoe zit het met de administratieve lasten? Is de indiener
niet bang dat die zullen toenemen?
En, ook heel belangrijk, waarom zijn de gastouderbureaus
niet in dit wetsvoorstel meegenomen? Is de indiener niet
bang dat het niet meenemen van de gastouderbureaus ten
koste gaat van de keuzevrijheid van de ouders en van een
gelijk speelveld tussen de kinderopvangcentra?
Dat zijn allemaal vragen die we graag beantwoord willen
zien alvorens wij ons standpunt over de wet bepalen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw De Pater-Postma. Dan geef ik nu het
woord aan de heer Van der Staaij namens de SGP.

15 oktober 2019
TK 13

13-16-17

De heer Van der Staaij (SGP):
Mevrouw de voorzitter. Ik wil allereerst de heer Raemakers
complimenteren met zijn initiatiefwetsvoorstel. Het is altijd
een hele klus om, naast al het andere parlementaire werk,
met een initiatiefwetsvoorstel aan de gang te zijn. Het
getuigt ook van zijn grote betrokkenheid bij dit thema, zoals
we bij eerdere debatten gemerkt hebben. Tot zover mijn
complimenterende woorden.
De voorzitter:
Kort en krachtig. Nu de rest!
De heer Van der Staaij (SGP):
De heer Raemakers zag wel aankomen — gelet op onze
stellingname in eerdere debatten — dat wij grote vraagtekens plaatsen bij de weg die deze initiatiefwet inslaat. In
die eerdere debatten heb ik namens de SGP-fractie naar
voren gebracht dat wij de zorgen over de dalende vaccinatiegraad begrijpen en dat wij het belangrijk vinden dat er
ingezet wordt op informatievoorziening, dialoog, communicatie.
De SGP vindt het belangrijk dat ouders op basis van correcte
informatie een zorgvuldige, gewetensvolle keuze maken
over het vaccineren van hun kinderen. In gemeentes, die
een belangrijke taak hebben in het licht van het Rijksvaccinatieprogramma, zien we allerlei ontwikkelingen. Men gaat
er concreet mee aan de slag en gaat het gesprek aan. Het
is afwachten of die trend doorzet, maar we zien ook uit
berichtgeving van rond de zomer dat de dalende vaccinatiegraad tot stilstand komt en dat er nu weer een stijging
aan de orde lijkt te zijn.
Voorzitter. De SGP is tegen iedere vorm van vaccinatieplicht.
Met zo'n dwingende maatregel kom je te veel in de persoonlijke, grondwettelijk beschermde levenssfeer. Als we er
binnen onze partij over spreken, merk ik dat de partij
ongeveer opgericht is met als een van de belangrijkste
argumenten dat we waren tegen de toen bestaande vaccinatieplicht. Er was in de twintiger jaren van de vorige eeuw
een enorme adresbeweging, omdat er toen ook een vaccinatie aan de orde was, de koepokinenting, die behoorlijk
ernstige bijwerkingen had maar die verplicht was.
Ik zie wat hoofdschuddende gebaren in de zaal. De situatie
nu is inderdaad niet vergelijkbaar met toen; daar zullen we
het snel over eens zijn. De bijwerkingen die nu aan de orde
zijn, zijn niet te vergelijken, medisch gesproken, met wat
toen aan de orde was, maar ik schets even de historische
achtergrond, omdat het voor de gevoeligheid van zo'n
thema soms wel uitmaakt. Wij keren ons als partij principieel tegen iedere vorm van vaccinatieplicht. Nogmaals, dat
is in eerdere debatten aan de orde geweest, maar ik vond
het wel netjes om niet gelijk technisch op dit wetsvoorstel
in te gaan, maar ook even het vertrekpunt voor mijn fractie
te schetsen.
De heer Raemakers wil in de wet vastleggen dat kindcentra
niet-gevaccineerde kinderen mogen weigeren. Ik heb daar
in hoofdzaak drie vragen bij. In de eerste plaats: kan hij
scherper aangeven welk probleem hij met dit wetsvoorstel
nu precies wil oplossen? Gaat het vooral om de zorgen van
ouders, om de vermeende onduidelijkheid voor de kinder-

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

opvangcentra, of om de dalende vaccinatiegraad zelf? Dat
is op grond van de stukken niet heel scherp, mijns inziens,
en ik denk dat het wel nuttig en waardevol is om dat iets
toe te spitsen. Het is natuurlijk wel duidelijk dat het wetsvoorstel is ingegeven door zorgen over de landelijk dalende
vaccinatiegraad, maar we weten eigenlijk niet hoe het precies staat met de vaccinatiegraad op de kinderdagopvangcentra zelf. Wellicht ligt die vaccinatiegraad gewoon boven
de 95%. Dat is niet eens uitgesloten. Dat is onduidelijk.
Daarbij geeft de initiatiefnemer zelf aan dat hij zich realiseert
dat er op de kinderopvang altijd ongevaccineerde kinderen
onder de veertien maanden zullen zijn. 100% zekerheid om
niet besmet te raken is er niet. Het is dan ook de vraag of
het wetsvoorstel niet een soort schijnwerkelijkheid realiseert. Hoe reageert hij op dat bezwaar? Het wetsvoorstel
draagt niet direct bij aan het verhogen van de vaccinatiegraad in het algemeen. Ook de Raad van State wijst hierop.
Waarom kiest de heer Raemakers niet meer voor voorstellen
in die richting, voorstellen die meer direct kunnen bijdragen
aan het verhogen van de vaccinatiegraad in het algemeen?
Dan de tweede vraag: waar eindigt dit? Als je helemaal
inzoomt op dit wetsvoorstel op zichzelf, kan je zeggen: het
is een nog relatief lichte maatregel, die dicht ligt bij wat
juridisch nu al het geval is. De kinderopvangcentra kunnen
zo'n beleid gewoon vormgeven. Maar wat zijn de vervolgstappen? De initiatiefnemer geeft in de nota naar aanleiding van het verslag aan dat hij de mening van de SGP
niet deelt dat er sprake is van indirecte vaccinatiedwang
als een kinderdagverblijf overgaat tot het weigeren van
niet-gevaccineerden. Hij constateert verderop dat vermoedelijk een aanzienlijk deel van de kindcentra een gesloten
toelatingsbeleid zal gaan voeren. Dit zal een direct gevolg
zijn van het wetsvoorstel. De initiatiefnemer spreekt elders
in de nota naar aanleiding van het verslag zelfs de hoop uit
dat het wetsvoorstel bij zal dragen aan een lichte stijging
van de vaccinatiegraad. Maar dan is het toch juist de
bedoeling om die ouders via dit wetsvoorstel tot het vaccineren te brengen? Is dat nu wel of niet een doel? Dat is dus
een onduidelijkheid waar ik graag nog een reactie op krijg.
De heer Raemakers sluit niet uit dat een landelijke vaccinatieplicht ooit noodzakelijk zal zijn in het belang van de
volksgezondheid. Uit het gestelde op pagina 13 van de nota
naar aanleiding van verslag valt op te maken dat de initiatiefnemer ook verder zou willen gaan met eventueel een
verplichte vaccinatie voor scholen, hoewel hij erkent dat
dat om andere, meer ingrijpende wetswijzigingen vraagt.
Ik vind het altijd goed dat als je iets in je achterhoofd hebt,
je dat dan ook gewoon expliciet maakt in het debat en je
het niet alleen maar als het ware laat doorsijpelen via
technische punten. Ik heb eigenlijk het gevoel dat als je hier
"ja" tegen zegt, dat betekent dat het volgende dan eigenlijk
ook binnen handbereik komt. Is dit dus echt iets wat helemaal op zichzelf staat, is dit een eindpunt in een bepaalde
discussie? Of is dit stap 1, die ook door nieuwe stappen
gevolgd zal worden? Daar zit voor ons ook een belangrijke
aarzeling bij dit wetsvoorstel.
En dan mijn derde en laatste vraag. Is de maatregel die de
indiener in dit wetsvoorstel voorstelt, niet veel te algemeen?
Dan kijk ik ook met name even naar de nota van wijziging
die de heer Raemakers heeft ingediend. Daarin staat dat
wanneer een kindcentrum een gesloten toelatingsbeleid
gaat voeren, dit in alle gevallen gerechtvaardigd is met een
beroep op artikel 2, lid 1 van de Algemene wet gelijke
behandeling. In alle gevallen acht de indiener zo'n maatre-

15 oktober 2019
TK 13

13-16-18

gel passend en noodzakelijk. Onze vraag is: kan je dat wel
zomaar zeggen? Zijn er ook geen situaties denkbaar waarin
een afweging van belangen wordt gemaakt en je zegt: nee,
je kan niet zomaar een gesloten toelatingsbeleid volgen?
Of je zal op zijn minst een hardheidsclausule van toepassing
moeten verklaren om recht te doen aan die normen van de
Algemene wet gelijke behandeling. Want eigenlijk vraagt
het juist om een bijzondere afweging van een bijzondere
situatie.
Hoe zit het met bijvoorbeeld een kind dat in een regio woont
waarin er weinig mogelijkheden zijn om uit te wijken naar
een alternatief kinderdagverblijf? Hoe zit het met de medische bezwaren tegen inenting, die er ook kunnen zijn? En
het geldt niet alleen voor kinderen. Hoe zit het met personeelsleden die al mazelen gehad hebben? Kan dat ook niet
een vergelijkbare beschermingsgraad opleveren? Dan zeg
je eigenlijk: het is nieuw beleid; je komt er gewoon niet in.
Is dat dan wel proportioneel in zo'n geval? Je zegt eigenlijk
met die nota van wijziging: wat er ook aan de hand is, het
is altijd goed om te weigeren. Is dat niet veel te algemeen?
Ik heb ook nog even naar andere wetgeving gekeken. Is dat
ook niet een heel ongebruikelijke constructie? Ik kan althans
zelf niet direct terugvinden dat het in een andere wet op
deze manier geregeld is. Het gaat hier om een belangrijke
nota van wijziging. Zou het niet goed zijn om op dit punt
nog nader advies van de Raad van State te vragen? Dat is
de vraag die ik tot slot aan de initiatiefnemer zou willen
stellen.
Voorzitter, tot zover mijn bijdrage.
De voorzitter:
De heer Renkema, een korte vraag.
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik heb toch even de inleiding van de heer Van der Staaij op
me in laten werken.
De voorzitter:
En niet samenvatten!
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik ga het niet samenvatten. Ik ken de geschiedenis van de
SGP niet zo goed als de heer Van der Staaij, maar volgens
mij is partij opgericht tegen verzekeringsdwang, tegen het
vrouwenkiesrecht en tegen vaccinatieplicht. Als ik het goed
heb begrepen, zegt de heer Van der Staaij dat die weerstand
tegen een vaccinatieplicht te maken had met de angst voor
bijwerkingen. Ik heb altijd begrepen dat het religieuze
overtuigingen waren die de SGP ertoe brachten om niet te
vaccineren.
De heer Van der Staaij (SGP):
Het klopt dat de SGP tegen allerlei vormen van dwang was.
Die vrijheid was een belangrijk punt. Die argumenten
speelden wel degelijk: het religieuze argument, wat betekent
het vertrouwen op de voorzienigheid? Er heeft nooit iemand
gezegd dat het vertrouwen op de voorzienigheid dat God
je leven leidt, betekent dat je geen voorzorgsmaatregelen

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

moet nemen. Integendeel, in de oudtestamentische wetten
staat voorgeschreven dat als je een balkon hebt, je er een
wet omheen moet zetten, zodat je er niet zomaar af valt.
Maar de discussie ging over het volgende. Voorzorgsmaatregelen? Zeker, heel belangrijk. Daar is eigenlijk geen discussie over. Maar de vraag was eigenlijk: is dit wel een
normale voorzorgsmaatregel, als het je juist ziek kan
maken? Dat was met die koepokinenting natuurlijk wel het
geval. Daarom is die op een gegeven moment ook afgeschaft. Dat resoneert natuurlijk wel. We kunnen er niet
omheen dat die specifieke, ook vrij Nederlandse, discussie
nog wel doorwerkt, zeker ook bij mensen die gewend zijn
om historisch te denken en die ook oude boeken in de kast
hebben staan en die lezen. Dat speelt allemaal ook nog wel
een rol. Ik vind het eigenlijk heel mooi hoe de overheid hier
in het verleden mee is omgegaan, door te zeggen: we zorgen dat er een brochure is, die laat zien dat je er ook religieus verschillend tegen aan kunt kijken en we geven aan
jeugdartsen informatie over hoe je met dit soort argumenten moet omgaan. Ik denk dat dat een goede route is voor
de overheid, om ook bij andere doelgroepen, die soms
lastiger op te sporen zijn, heel gericht te proberen het
gesprek aan te gaan, omdat het wel van belang is dat
iedereen hierin een zorgvuldige en gewetensvolle afweging
maakt.
De heer Renkema (GroenLinks):
Naar mijn informatie zijn toch de pokken verdwenen dankzij
de vaccinatie en niet vanwege de angst voor bijwerkingen.
Ik wil hier nog een vraag aan toevoegen naar aanleiding
van het debat tussen de heer Bruins van de ChristenUnie
en mij. Hij heeft hier vanmiddag gezegd: ik vind het eigenlijk
heel goed dat de voorlichting en communicatie zich specifiek richten op religieuze groepen in de biblebelt, omdat zij
een lage vaccinatiegraad hebben. Deelt de SGP het standpunt van de ChristenUnie?
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik vind allereerst dat je de ChristenUnie wel recht moet
doen. Als je je echt goed verdiept in de verschillende achterbannen, dan zitten de bezwaren, ook in de biblebelt, meer
in een deel van de SGP-achterban dan in die van de ChristenUnie. De eerlijkheid gebiedt wel om dat te zeggen. Ik
vind juist ook het maatwerk terecht en goed. Dat heb ik ook
bepleit: ga nu kijken waar die bezwaren leven. Wat is de
beste manier om daarover in gesprek te gaan? Het bijzondere is dat dit juist is gebeurd voor de reformatorische
achterban. Dat zou juist ook moeten gebeuren voor nieuwe
groepen, die soms op heel andere argumenten aanspreekbaar zijn. Die brochure over de reformatorische achterban
zegt: let ook vooral op het geloofsargument en laat zien dat
er verschillende visies zijn. Dat laat die brochure zien. Blijf
niet beklemtonen dat het zo erg is als je een ziekte krijgt,
want dat weten mensen wel. Die nemen die verantwoordelijkheid wel serieus. Ik ben inderdaad een voorstaander van
dat soort gerichte informatievoorziening.
Ik kom nog even terug op het eerste punt, want hij zei in
een tussenzin dat de pokken wel verdwenen zijn door de
inenting. Het klopt dat die daar een positieve bijdrage aan
heeft geleverd. Maar in de begintijd was er wel een hoge
prijs, door de bijwerkingen. Er waren mensen die hersenvliesontsteking kregen na pokken of daaraan ook overleden.
Dat was ook een stuk van die werkelijkheid van toen. Nog-

15 oktober 2019
TK 13

13-16-19

maals, ik zeg erbij dat de huidige vaccinaties niet zijn te
vergelijken met de koepokinentingen van toen. De medische
informatie is gewoon dat bijwerkingen in het algemeen
zeer beperkt zijn.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Staaij. Dan geef ik tot slot het
woord aan mevrouw Van Kooten-Arissen.

Mevrouw Van Kooten-Arissen (vKA):
Voorzitter, dank u wel. Allereerst wil ik de indiener hartelijk
bedanken voor het indienen van deze initiatiefwetswijziging.
Ik wil hem ook ermee complimenteren dat hij zijn zorgen
over keuzevrijheid van de ouders in het belang van het kind
omzet in daden. Daar wil ik mee beginnen.
Vaccineren doet de gemoederen en de maatschappelijke
discussie hoog opvlammen, en niet zonder reden. Iedere
ouder of verzorger wil toch het beste voor zijn of haar kind?
Wat het beste is, daarover verschillen voor- en tegenstanders van vaccineren zo ontwrichtend van mening, dat
sommige mensen maar gestopt zijn om naar elkaars argumenten te luisteren. Ik begrijp dat heel goed. Als moeder
kan ik voluit beamen dat er eigenlijk niets in dit leven is
waar ik harder voor zal vechten dan voor onze kinderen:
voor hun geluk en hun gezondheid. Ook ik ben extra voorzichtig, en daarom ben ik als moeder van harte voorstander
van vaccineren. Maar mijn baby'tje is nu elf maanden en
gaat naar het kinderdagverblijf. Als moeder van een kindje
dat nog niet ingeënt is tegen mazelen, bof en rodehond kan
ik ontzettend meevoelen met ouders die zich zorgen maken
over de recente mazelenuitbraak op kinderdagverblijven
en de dalende vaccinatiegraad in het algemeen. Maar
ouders zijn vrij om hun eigen afweging te maken in de
beslissing om hun kind wel of niet te vaccineren. Het is
goed als burgers kritisch zijn en vragen stellen, en vrijheid
van godsdienst is een groot goed. Maar de vrijheid van de
een kan heel goed een beperking vormen voor de vrijheid
van een ander. We hebben een groot probleem als de vrijheid van de een de onvrijheid of zelfs het leed van de ander
veroorzaakt, en dat is nu juist het geval.
Voorzitter. De afgelopen jaren is de vaccinatiegraad van
kinderen steeds verder gedaald. Waar voorheen met name
gelovigen hun vrijheid gebruikten om kinderen niet in te
enten en zich onafhankelijk op te stellen van de medische
wetenschap, is er anno 2019 een groep bij gekomen. Deze
groep mensen leest zichzelf uitgebreider in dan veel andere
burgers ooit hebben gedaan. Zij keren zich niet op basis
van levensovertuiging, maar op basis van eigen onderzoeken af van de wetenschappelijk onderbouwde adviezen uit
de medische wereld.
Voorzitter. De verhalen van ouders van wie de kinderen
ernstig ziek zijn geworden door het niet inenten bereiken
ons via de media en bereiken mij persoonlijk via de e-mail.
Schokkende getuigenissen van kinderartsen die vechten
voor het leven van kinderen die besmet zijn geraakt met
ziekten die wij in Nederland allang hadden willen overwinnen en uitbannen, zoals de mazelen. De dalende vaccinatiegraad. De kwetsbaarheid van de aller-, allerkleinsten, jonger
dan veertien maanden, die nog niet ingeënt zijn tegen de
bof, mazelen en rodehond, zeker op kinderdagverblijven.

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

De recente uitbraken. De groepsimmuniteit die op de tocht
staat. Dat dringt in ieder geval bij mij de urgentie zich op
dat het inderdaad tijd is voor echte maatregelen.
Voorzitter. Dit wetsvoorstel regelt dat kinderdagverblijven
de niet aan het rijksvaccinatieprogramma deelnemende
kinderen mogen weigeren. Dat is een goede eerste stap.
Het zorgt inderdaad voor duidelijkheid en ook voor transparantie. Maar kan het eigenlijk niet al en zo ja, is dat eigenlijk
wel duidelijk voor kinderdagverblijven? Hoe ziet de indiener
in dat licht de toegevoegde waarde van dit wetsvoorstel?
Het is belangrijk dat ouders de persoonlijke vrijheid hebben
om de keuzes te maken waarvan zij ten diepste voelen dat
die het beste zijn voor hun kind. Als ouders eenmaal hun
keuze hebben gemaakt, dan lijkt het mij ontzettend van
belang dat er mogelijkheden zijn om te controleren of kinderdagverblijven die dit weigeringsbeleid invoeren dat
daadwerkelijk in de praktijk handhaven. Waarom denkt de
indiener dat dit niet nodig is? Wordt er anders niet een
schijnzekerheid gecreëerd? Is er volgens de indiener geen
kans dat kinderdagverblijven uit angst voor minder aanmeldingen meegaan in het weigeringsbeleid, maar in de praktijk
zacht zullen zijn op de handhaving? Wat doen we dan?
Schiet dit wetsvoorstel dan niet zijn doel voorbij? Heeft de
indiener dit voorzien? Wie kan de vaccinatiebewijzen inzien?
Heeft de indiener gedacht aan de privacy? Hoe stellen we
de ouders gerust die bang zijn dat hun ongevaccineerde
kind als een soort paria behandeld wordt, als bekend wordt
dat het niet ingeënt is? En wat te doen voor kinderen die
om medische redenen niet ingeënt kunnen worden?
Voorzitter. Het is van belang om de allerkwetsbaarsten te
beschermen. Is dit wetsvoorstel in dat licht dan genoeg?
Vindt de indiener dit genoeg? Ik deel de zorgen van voorgaande sprekers of er niet een tweedeling zal ontstaan in
de kinderdagverblijven die het weigeringsbeleid invoeren
tegenover de kinderdagverblijven die dit niet doen, waar
relatief veel kinderen zullen verblijven die niet gevaccineerd
worden en waar kinderen logischerwijs nog kwetsbaarder
worden dan nu al het geval is, zogenaamde brandhaarden
in het geval van een uitbraak. Hoe wordt er in zo'n geval
omgegaan met uitbraken, zo vraag ik aan de staatssecretaris
van VWS. Worden er extra voorzorgsmaatregelen ingebouwd voor kinderdagverblijven waar waarschijnlijk meer
ongevaccineerde kinderen verblijven, zodat in het geval
van uitbraken extra snel gehandeld kan worden?
Voorzitter. Het doel van dit wetsvoorstel is niet het verhogen
van de vaccinatiegraad, zo stelt de indiener. De hoop van
de indiener is wel dat het de ouders die nog een beetje
twijfelen, over de streep zal trekken. Maar is de indiener
het met mij eens dat dit niet zal gebeuren bij ouders die
vanuit religieuze overwegingen hier niet voor kiezen? Ook
kan de angst een rol spelen dat vaccineren juist gevaarlijk
zou zijn voor de gezondheid en het immuunsysteem juist
verzwakt. Er schuilen ontzettend veel verschillende redenen
achter de dalende vaccinatiegraad. Denkt de indiener nu
werkelijk dat dit wetsvoorstel nog twijfelende ouders over
de streep trekt? En als dit niet het geval is en de vaccinatiegraad blijft dalen? Wat stelt de indiener voor om dan te
doen? Is een vaccinatieplicht dan wél bespreekbaar? Is het
wellicht een idee om als achtervang een gedeeltelijk verplicht vaccinatieprogramma klaar te zetten, voor bijvoorbeeld de ziekten die de hoogste vaccinatiegraad nodig
hebben doordat ze hoogbesmettelijk zijn? Ik noem als
voorbeeld de mazelen.

15 oktober 2019
TK 13

13-16-20

Voorzitter. Wat is de kritische ondergrens? Wil de staatssecretaris van VWS haast maken om die vast te stellen? En
kunnen we dan nog verder gaande maatregelen nemen?
Of zakken we dan echt door het ijs? Ik wacht met belangstelling de initiatiefwet af van de SP, waar meerdere partijen
zich bij zullen aansluiten. Ik steun dit initiatiefwetsvoorstel,
maar ik denk inderdaad dat er meer moet gebeuren om
onze kinderen te beschermen als de vaccinatiegraad verder
daalt.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Kooten-Arissen. Hiermee zijn
we gekomen aan het einde van de eerste termijn van de
zijde van de Kamer.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Zojuist, bij de opening van dit debat, zei ik al dat verdere
behandeling van het wetsvoorstel zal plaatsvinden in goed
overleg met de initiatiefnemer.
Ik heb u nog niet gecomplimenteerd met uw wetsvoorstel,
meneer Raemakers, maar dat komt wel als u aan het woord
bent geweest. Dus dat houd ik even voor me. Voor nu dank
dat u alle opmerkingen heeft meegekregen.
Ik schors de vergadering tot 19.15 uur. Na de schorsing
gaan we verder met het debat over de Europese top.
De vergadering wordt van 17.59 uur tot 19.18 uur geschorst.

Tweede Kamer

Initiatiefwetsvoorstel-Raemakers tot
wijziging van de Wet kinderopvang

15 oktober 2019
TK 13

13-16-21