Ministerie van BZK
Rijksvastgoedbedrijf

Overzicht weging duurzaamheidsmaatregelen renovatie
Binnenhof

Bijlagenummer

Bijlage 1

Ons kenmerk

1162681

Onderstaande tabellen geven een overzicht van zowel de door de TU Delft / Andy
van den Dobbelsteen1 geadviseerde maatregelen als de overige in het kader van
de renovatie te nemen maatregelen zoals o.a. genoemd in de derde rapportage
van 7 okt 2019. Zo ontstaat een totaal overzicht van (mogelijke) maatregelen op
het gebied van duurzaamheid.
Afkortingen:
EK: Eerste Kamer
TK: Tweede Kamer
RvS: Raad van State
AZ: Algemene Zaken
GZ: Grafelijke Zalen
Kostenklassen conform rapport TU Delft (paragraaf 6.3.2):
Klasse 1 (geen meerkosten)
Klasse 2 (tot 7 jaar terugverdientijd)
Klasse 3 (7 tot 25 jaar terugverdientijd)
Klasse 4 (geen terugverdientijd, relatief geringe meerinvestering)
Klasse 5 (geen terugverdientijd, relatief hoge meerinvestering)
Tabel 1:
Maatregelen die zijn opgenomen in het huidige ontwerp.

1

Voorgestelde
maatregelen
rapport TU Delft

Kosten
-klasse

Wat staat in huidige
ontwerp

1.Duurzame
warmtebronnen in het
gemeentelijke
warmtenet

1

Ja, door aansluiting bij
EnergieRijk Den Haag.

Aanvullende maatregelen
t.o.v. rapport TU Delft,
zoals o.a. eerder
genoemd in de derde
rapportage

De ambitie van EnergieRijk
Den Haag is om
geothermie als duurzame
warmtebron te laten
ontwikkelen.

Rapport ‘Duurzaamheidsvisie Renovatie Binnenhof’ versie 3.7_190823_DEF’

Pagina 1 van 6

Datum
2 maart 2020

2. Lokale warmte- en
koudebronnen

2

Ja, door aansluiting bij
EnergieRijk Den Haag
De ambitie is om het
Binnenhof aan te sluiten
op een WKO-ring van
EnergieRijk Den Haag.

3. Na-isolatie, ramen
vervangen en
kierdichting op meer
plekken, onderdeel
meer Kierdichting

2

Bij TK is voor nagenoeg
alle gebouwen verbetering
van luchtdichtheid
meegenomen.
Bij EK en RvS zal de
bestaande kierdichting
worden hersteld wat leidt
tot een verbetering van
luchtdichtheid.
Bij bouwdeel N van de TK,
AZ en GZ wordt het
ontwerp nog verder
uitgewerkt op dit thema.

8. Circulaire
materialen en
producten

4

Maatregelen zijn
opgenomen in het
Technische programma
van Eisen en moeten nog
worden uitgewerkt in het
ontwerp. De mate van
toepassing is afhankelijk
van het projectbudget.

10.Duurzame
groenvoorzieningen

4

Ja, groen in de
buitenruimte is voorzien in
het concept VO
buitenruimte (van
landschapsarchitect Karres
en Brands).

13. Actieve
gebruikersparticipatie

1

Het gaat hierbij om het
betrekken van de
gebruiker en andere
belanghebbenden bij breed
gedragen duurzaamheidsstrategieën en
oplossingen, in het
ontwerp en gebruik van
het gebouw.

Pagina 2 van 6

Datum
2 maart 2020

Alle installaties in de panden
worden vervangen voor
moderne energiezuinige
installaties.
Ook wordt er
warmteterugwinning
toegepast op de ventilatie
installaties.
De verlichtingsinstallaties
worden vervangen door
energiezuinige LEDverlichting.
Daarnaast wordt de
verlichting voorzien van
aanwezigheidsdetectie en
een daglichtafhankelijke
regeling.

Tabel 2:
Maatregelen waarvan onderzocht wordt in hoeverre het mogelijk is deze toe te
passen voor zover dit past binnen de randvoorwaarden. Regelmatig zitten de
maatregelen al in de ontwerpfase, maar de mate van toepassing wordt nog
onderzocht.
Voorgestelde
maatregelen
rapport TU Delft

Kosten
-klasse

Wat staat in huidige
ontwerp

3. Na-isolatie, ramen
vervangen en
kierdichting op meer
plekken, onderdeel:
Na-isolatie op meer
plekken

2

In het huidige ontwerp
wordt geïsoleerd daar waar
het nodig is vanwege
comfort.

Aanvullend t.o.v. rapport
TU Delft, zoals o.a.
eerder genoemd in de
derde rapportage

Bij TK betreft dit
dakisolatie in alle
gebouwen.
Bij EK en RvS worden de
daken voorzien van
thermische isolatie waar
dit binnen de
projectkaders valt en
kostenefficiënt is.
Bij GZ worden de daken
niet na-geïsoleerd

Pagina 3 van 6

Datum
2 maart 2020

vanwege het niet-continue
gebruik van de betreffende
ruimtes.

3. Na-isolatie, ramen
vervangen en
kierdichting op meer
plekken, onderdeel:
Ramen vervangen

2

Bij AZ wordt het ontwerp
nog verder uitgewerkt op
dit thema.
Bij TK is vervanging van
enkel glas in ramen door
dubbel glas of voor- of
achterzetramen
momenteel nog niet
opgenomen in het ontwerp
en wordt nader onderzocht
waar dit binnen de
projectkaders valt en
kostenefficiënt is.
Bij EK en RvS worden op
meerdere posities nieuwe
achterzetramen geplaatst,
mede ter verbetering van
het thermisch comfort.
Bestaande voor- en
achterzetramen zullen,
daar waar dat nodig is,
gerenoveerd en/of
verbeterd worden. Daar
waar dit vanuit
monumentaal oogpunt
mogelijk is en waar dit
kostenefficiënt is, wordt
enkel glas vervangen door
dubbel glas.

5. PV-systemen en
zonnecollectoren op
daken

3

Bij AZ en GZ wordt het
ontwerp nog verder
uitgewerkt op dit thema.
Het plaatsen van
zonnepanelen is
momenteel nog niet
opgenomen in het huidige
ontwerp. Op dit moment
wordt gewerkt aan een
nieuw VO voor de TK,
waarin dit wordt
opgenomen waar dit

Pagina 4 van 6

Datum
2 maart 2020

binnen de projectkaders
valt en kostenefficiënt is.
De mogelijkheid om bij EK,
RvS en AZ zonnepanelen
te plaatsen wordt, aan de
hand van gestelde
projectkaders en
kostenefficiëntie, nader in
het ontwerp onderzocht.

7. Opslag van eigen
elektriciteit

3

11. CO2-accountancy
en -verantwoording

4

Bij GZ is er, vanuit
monumentaal oogpunt,
zeer beperkt tot geen
mogelijkheid om
zonnepanelen te plaatsen.
Dit wordt, aan de hand
van gestelde projectkaders
en kostenefficiëntie, nader
in het ontwerp onderzocht.
Niet in het Technisch
programma van Eisen en
nu niet in scope ontwerp.
De reden is dat er centraal
energie geleverd gaat
worden. Het kan in
onderzoek wel worden
gekoppeld aan maatregel
5 (PV – systemen en
zonnecollectoren).
Nu niet in scope project.

12. Certificering
middels BREEAM-NL

4

Nu niet in scope project.

4

Deze certificering is niet
standaard bij
Rijkshuisvesting.
Zie tabel 3

9. Gebruik van
hemelwater en
gezuiverd grijs water

In het ontwerp
buitenruimten wordt
onderzocht of regenwater
van de bestrating op een
andere manier kan worden
geloosd dan op het riool.
Zonwering wordt waar het
monument het toelaat
toegepast.
Herstellen van
zonwering/Louvre luiken.

Pagina 5 van 6

Datum
2 maart 2020

Tabel 3:
Maatregelen die niet zijn of worden opgenomen in het ontwerp en als technisch
niet-haalbaar worden ingeschat door RVB.
Voorgestelde
maatregelen
rapport TU Delft
4. Alternatieve
ventilatiesystemen

Kosten-klasse

Wat staat in ontwerp

3

Het risico op comfortklachten in de gebruiksfase
bij alternatieve ventilatiesystemen worden als te
groot ingeschat (bijvoorbeeld te koud, te warm,
tocht).Er worden daarom bewezen technieken
toegepast zoals beschreven in het Technisch
Programma van Eisen (TPvE).

6. Kortcyclische
warmte- en
koudeopslag

3 of 2
(afhankelijk van
invulling van de
maatregel:
phase change
materials
(PCM))

9. Gebruik van
hemelwater en
gezuiverd grijs water

4

Bij uitzondering worden alternatieve
ventilatiesystemen toegepast in enkele
monumentale ruimten waar te weinig ruimte is
voor kanalen etc.
Niet in scope project.
Bij TK is de toepassing van kortcyclische warmteen koudeopslag in het VO nader onderzocht. Voor
PCM’s heeft het ontwerpteam geen toepassing
gesignaleerd en het energiebesparende effect niet
kon worden aangetoond. De mogelijkheden voor
opslag in watertanks zijn vanwege ruimtegebrek
te beperkt.
Niet in scope project. Een dubbel uitgevoerd
waternet leidt tot substantieel extra kosten,
hetgeen niet in het kader van “sober en
doelmatig” past. Bovendien bestaat bij het
toepassen van grijs water het risico op een
slechte waterkwaliteit met kans op vervuiling van
de leidingen en gezondheidsrisico’s.

Pagina 6 van 6