Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

30 573

Migratiebeleid

Nr. 197

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 november 2022
Op 1 juli 2021 overhandigde mevrouw Kremer, voorzitter van de
voormalige Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ), het
rapport getiteld «Grip houden op publieke belangen. Onderzoek naar
privatisering in het migratiebeleid» aan mijn voorgangster. Hierbij bied ik
u met welgemeende excuses voor de vertraging, het rapport inclusief de
kabinetsreactie aan.
Aanleiding rapport
Op verzoek van het voormalige kabinet heeft de ACVZ de rol van private
actoren in het migratiebeleid onderzocht. De centrale vraag daarbij is
geweest, hoe en met welke gevolgen privatisering plaatsvindt in het
migratiebeleid. Drie casussen zijn voor het onderzoek geselecteerd en zijn
in afzonderlijke deeladviezen eerder gepubliceerd.
Aanbevelingen en beleidsreactie
Het onderzoek is verricht op basis van de kerncriteria borging en
monitoring van publieke belangen, toezicht en rechtsbescherming. Het
rapport van de ACVZ biedt een drietal brede suggesties voor het
aanpassen van en toezicht houden op privatisering binnen het migratiebeleid op basis van drie casussen: de start-up regeling, vervoerdersverplichtingen en inburgering.
1. Identificeer en expliciteer als overheid welke publieke belangen bij
privatisering moeten worden betrokken en leg vast hoe deze belangen
worden gewaarborgd en gemonitord. Doe dit ook met terugwerkende
kracht voor de lopende privatiseringen in het migratiebeleid.
2. Zorg als overheid voor een adequaat toezicht op het handelen van
private actoren in het migratiebeleid. Houdt de borging van publieke
belangen gescheiden van het toezicht daarop en maak bij grote
publieke belangen dit toezicht publiek.

kst-30573-197
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 573, nr. 197

1

3. Realiseer als overheid bij privatiseringen een effectieve rechtsbescherming in de vorm van geschillenbeslechting waarmee voorkomen
wordt dat een rechtzoekende voor de uitkomst van een bestuursrechtelijke procedure afhankelijk is van de uitkomst van een civielrechtelijke
procedure tegen een private actor.
Beleidsreactie
Op de aanbevelingen is onderstaand in de beleidsreactie per aanbeveling
en per casus ingegaan.
De startup-regeling
De start-up verblijfsregeling biedt een extra mogelijkheid om kennis en
talent in Nederland aan te trekken en te behouden en stimuleert daarmee
de Nederlandse economie. Daarnaast vestigden meer buitenlandse
startup ondernemers zich in Nederland sinds de verblijfsregeling bestaat.
De ACVZ doet daarnaast een aantal aanbevelingen ten aanzien van de
invloedrijke rol van begeleiders in het toelatingsproces, de noodzaak om
de positie van de startup-ondernemer ten opzichte van de begeleider te
versterken, de versterking van de rechtsbescherming van begeleiders, het
nut van wettelijke mogelijkheden om te interveniëren en het voortbestaan
van buitenlandse startups. Vanwege het beperkte zicht van de overheid op
de selectie van startup-ondernemingen door begeleiders is het toepassen
van het begunstigend beleid in belangrijke mate aan de private partijen
overgelaten. Dit kan volgens de ACVZ tot een situatie leiden waar de
startup-ondernemer voor het krijgen van een positieve verklaring
afhankelijk is van de begeleider en daarnaast weinig effectieve middelen
heeft om een negatief oordeel van de begeleider te betwisten.
Bij de aankondiging van de start-up regeling in 2015 is aan de Tweede
Kamer toegezegd deze regeling te evalueren1. In de evaluatie zou worden
bezien hoe de startup regeling functioneert, worden beoordeeld of de
regeling aanpassing behoeft. Naar aanleiding van deze toezegging is de
Immigratie-en Naturalisatiedienst (IND) in 2022 verzocht om een evaluatie
van de start-up regeling uit te voeren. De IND heeft het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat (EZK) en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), gelet op hun rol bij het selecteren van de
begeleiders in het toelatingsproces, hierbij betrokken.
Het bovenstaand advies en de aanbevelingen van de ACVZ worden
meegenomen in de evaluatie2 en in de gesprekken met het Ministerie van
EZK en RVO. De evaluatie van de start-up regeling voorzien van een
kabinetsreactie wordt in het najaar gedeeld met uw Kamer.
Vervoerdersverplichtingen
De ACVZ beargumenteert dat op grond van de geldende regelgeving en
praktijk vervoerders (luchtvaartmaatschappijen of rederijen die van buiten
het Schengengebied passagiers naar een Nederlandse (lucht)haven
vervoeren) niet blijken bij te dragen aan de naleving van de internationale
rechtsorde. Niet of onjuist gedocumenteerde passagiers die asielmotieven
aanvoeren kunnen door vervoerders worden geweigerd. Er bestaat geen
verplichting voor vervoerders om die beslissing voor te leggen aan de
IND. De ACVZ stelt dat de focus van het toezicht door de vervoerders
eenzijdig op het borgen van de nationale veiligheid en openbare orde ligt
en dat de overheid geen zicht heeft op vreemdelingen die toegang tot het
1
2

Staatsblad 2014/450. Nota van Toelichting, (19/11/2014).
ACVZ, Voorbij de opstartfase.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 573, nr. 197

2

Schengengebied wordt geweigerd. Op basis hiervan concludeerde de
ACVZ dat de rechtsbescherming van vreemdelingen daarmee in het
geding komt. Ook vindt de ACVZ dat vervoerders verplicht moeten
worden om t.a.v. passagiers die aangeven bescherming nodig te hebben,
contact op te nemen met de IND.
Over het ACVZ-onderzoek naar de vervoerdersverplichtingen is op 17 april
20203 in antwoord op Kamervragen aangegeven dat het een misvatting is
dat vreemdelingen gefaciliteerd dienen te worden in een reis naar
Nederland, of een ander Europese lidstaat, zonder dat aan de
voorwaarden is voldaan die door de Europese wet- en regelgeving aan de
toegang zijn gesteld.
Daarnaast gaat het vluchtelingenrecht zoals dat internationaal wordt
geaccepteerd uit van bescherming tegen een gevaar voor vervolging van
personen die zich in de rechtsmacht van de Nederlandse overheid
bevinden en niet een verplichting om doormigratie te faciliteren. In de
situatie dat de betrokken vreemdeling niet in Nederland verblijft en hier te
lande geen aanvraag om internationale bescherming heeft ingediend zou
het te ver gaan om Nederland verantwoordelijk te houden voor
bescherming tegen eventuele mensenrechtenschendingen begaan in
landen van herkomst of een ander derde land. De door de ACVZ
benoemde uitleg zou de reikwijdte van de beschermingsaanvragen
bovendien op zodanige wijze uitbreiden dat het systeem daarmee
onwerkbaar zou worden.
Inburgeringsonderwijs
De ACVZ adresseert in dit syntheseadvies het inburgeringsonderwijs op
grond van de wet inburgering. De Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid draagt (beleids)verantwoordelijkheid voor het inburgeringsonderwijs. Op 21 maart 2021 heeft de voormalig Minister van SZW
het ACVZ-rapport «Inburgering is geen bijzaak; advies over marktwerking
en de kwaliteit van het inburgeringsonderwijs» ontvangen. In de brief van
4 juli 2022 inzake de uitvoering inburgering heeft de Minister van SZW
hierop gereageerd4.
In het nieuwe inburgeringsstelsel dat op 1 januari 2022 in werking is
getreden zijn de aanbevelingen van de ACVZ op hoofdlijnen terug te
vinden. In dit stelsel hebben de gemeenten de regie over de uitvoering
van het inburgeringsproces. Als onderdeel van deze regierol kopen zij
inburgeringscursussen in voor inburgeringsplichtige migranten. Met deze
regierol van gemeenten wordt de controle op taalscholen versterkt. Het
toezicht op de kwaliteit van het inburgeringsonderwijs wordt, net zoals in
het vorige inburgeringsstelsel, uitgeoefend door middel van een
keurmerkconstructie. Dit keurmerk wordt beheerd door de stichting Blik
op Werk. Ik verwijs u voor wat betreft de recente ontwikkelingen met
betrekking tot dit keurmerk naar de brief van de Minister van SZW van
14 april jl.5 en de eerdergenoemde brief inzake de uitvoering inburgering.
Tot slot, het belang van de menselijke maat in het werk van uitvoeringsorganisaties en goed bestuur staat buiten kijf. De bevindingen van de
«Parlementaire Ondervragingsscommisie Kinderopvangtoeslag» (POK) en
de «Werkagenda voor de Uitvoering» (WaU) maken dat ik binnen het
migratiedomein kritisch kijk en blijf kijken naar de menselijke maat en
individuele belangen. Bij privatisering is oog voor de borging van
3

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 2486.
Kamerstuk 32 824, nr. 365.
5
Kamerstuk 32 824, nr. 360.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 573, nr. 197

3

belangen, toezicht en rechtsbescherming randvoorwaardelijk voor goed
bestuur.
Dit ACVZ-advies sluit hierbij aan en zal worden gebruikt bij de verdere
invulling van de rol van de overheid ten opzichte van de samenleving en
private partijen binnen het migratiedomein.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 573, nr. 197

4