Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 973

Toekomst veehouderij

Nr. 240

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 3 december 2020
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Ministers van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over de brief van 24 april 2020 over het rapport «Longontsteking
in de nabijheid van geitenhouderijen in Gelderland, Overijssel en Utrecht»
(Kamerstuk 28 973, nr. 237).
De vragen en opmerkingen zijn op 28 mei 2020 aan de Ministers van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport voorgelegd. Bij brief van 22 september 2020 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-28973-240
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
1
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het rapport
«Longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in Gelderland,
Overijssel en Utrecht». Deze leden hebben hierbij nog enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie lezen in de uiteenzetting van de onderzoeksmethode dat de prevalentie (het voorkomen) van longontsteking in de
afzonderlijke jaren 2014 tot en met 2017 vergeleken wordt tussen twee
gebieden: het nieuwe onderzoeksgebied in de provincies Gelderland,
Overijssel en Utrecht, en een controlegebied bestaande uit landelijke
gebieden met geen/zeer weinig intensieve veehouderij, verspreid door
heel Nederland. Kan het kabinet aangeven wat de bevolkingsdichtheid en
verstedelijkingsgraad is in het onderzoeksgebied, in vergelijking met het
controlegebied?
Antwoord
De onderzoekspopulatie bestaat uit patiënten van huisartsenpraktijken.
Alle praktijken in het onderzoek (onderzoeksgebied en controlegebied)
waren plattelandspraktijken in gemeentes met minder dan 30.000
inwoners en een stedelijkheidsgraad van 4 of 5.
2
Genoemde leden lezen dat het onderzoek zich toespitst op de gebieden
Gelderland, Overijssel en Utrecht. Dit gebied heeft een hoge veehouderijdichtheid, maar een lagere achtergrondconcentratie fijnstof dan het VGO
onderzoeksgebied in delen van Noord-Brabant en Limburg. Is of wordt
ook onderzocht wat de oorzaak is van de lagere achtergrondconcentratie
fijnstof in de onderzochte gebieden, ten opzichte van het onderzoeksgebied in delen van Noord-Brabant en Limburg? Kan het kabinet tevens
aangeven wat de achtergrondconcentratie fijnstof was in de controlegebieden?
Antwoord
In VGO-III wordt geen onderzoek gedaan naar de oorzaak van fijnstofconcentraties in de controlegebieden en ook niet in de intensieve veehouderijgebieden. Wel wordt in een van de VGO-III vervolgstudies op geitenbedrijven fijnstof gemeten gerelateerd aan bepaalde werkzaamheden.
In onderstaand kaartje is in rood aangegeven waar de controlegebieden
zijn. Deze zijn gekozen op basis van vergelijkbare inwonersaantallen (tot
30.000 inwoners) maar met weinig tot geen intensieve veehouderij. Het
onderzoeksgebied in Gelderland, Utrecht en Overijssel is aangegeven in
groen en het onderzoeksgebied in Noord-Brabant en Limburg is aangegeven in blauw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

2

Rood: controlegebieden
Groen: onderzoeksgebied Utrecht, Gelderland en Overijssel
Blauw: onderzoeksgebied Noord Brabant en Limburg

De gemiddelde achtergrondconcentraties fijnstof over de jaren 2014–2019
in de controlegebieden is berekend met data van de punten, waar een
Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) station aanwezig is. In totaal zijn
dit 13 meetlocaties voor PM 10 (fijnstof) gevestigd in: Zuid-Limburg
1 LML station; Noord-Brabant West 2 LML stations; Zeeland 1 LML station,
Zuid-Holland 2 LML stations; Noord-Holland 1 LML station; Utrecht
2 LML stations; Overijssel 1 LML station; Friesland 1 LML station; Drenthe
1 LML station en Groningen 1 LML station. Voor PM2,5 zijn er slechts
4 achtergrondlocaties in de controlegebieden beschikbaar: Zuid-Holland
1 LML station; Noord-Holland 1 LML station; Utrecht 1 LML station;
Groningen 1 LML-station. De jaargemiddelde PM concentraties die zijn
vastgesteld op de achtergrondlocaties in de controlegebieden zijn in
onderstaande grafiek te zien.

3
De leden van de VVD-fractie lezen tevens dat personen die op een
veehouderij wonen uitgesloten zijn van het onderzoek. Kan het kabinet
aangeven wat de reden is dat deze personen zijn uitgesloten van het
onderzoek? Deze leden zijn benieuwd welke resultaten onderzoek naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

3

longontsteking bij deze groep oplevert. Is het kabinet voornemens om een
apart onderzoek in te stellen naar deze doelgroep? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Het onderzoeksprogramma Veehouderij en Gezondheid Omwonenden
(VGO) is gericht op mogelijke gezondheidseffecten van veehouderij bij
omwonenden. Mogelijke associaties tussen blootstelling aan veehouderij
en gezondheid bij veehouders zelf en hun familieleden zijn door hogere
blootstelling en eventuele immuniteit of tolerantie niet direct te vergelijken met effecten bij omwonenden. Wel zal in een van de vervolgonderzoeken van het VGO-III programma onderzoek worden gedaan naar
mogelijke ziekteverwekkers bij geitenhouders.
4
Uit dit onderzoek in Utrecht, Gelderland en Overijssel kan geconcludeerd
worden dat er in plattelandsgemeenten met veel intensieve veehouderij
meer longontstekingen voorkomen. Dit onderzoek levert geen informatie
over de oorzaak die deze associatie verklaart. Andere deelonderzoeken
binnen het VGO-III-onderzoeksprogramma naar ziekteverwekkers bij
patiënten met een longontsteking, bij geitenhouders, en op geitenbedrijven zullen meer inzicht moeten opleveren in de oorzaak (of oorzaken)
van de verhoogde incidentie van longontsteking bij omwonenden van
geitenhouderijen. Kan het kabinet aangeven welke onderzoeksmethodes
de andere deelonderzoeken zullen hanteren?
Antwoord
Er zijn in het VGO-III onderzoeksprogramma nog drie verschillende
vervolgonderzoeken gepland:
1. Microbiologisch onderzoek bij patiënten met longontsteking
Bij enkele honderden patiënten die de huisarts consulteren wegens
een longontsteking wordt nagegaan door welke ziekteverwekker de
longontsteking is veroorzaakt. De huisartsen zijn geselecteerd op basis
van afstand van geitenhouderijen. Ook wordt in een controlegroep met
dezelfde methoden onderzoek gedaan.
2. Onderzoek bij geitenhouders
Bij circa 100 geitenhouders en hun medewerkers wordt onderzocht of
zij worden blootgesteld aan bepaalde ziekteverwekkers die mogelijk
longontsteking veroorzaken.
3. Onderzoek op geitenbedrijven
Op geitenbedrijven wordt onderzocht of ziekteverwekkers aanwezig
zijn, die gerelateerd kunnen zijn aan de longontstekingen bij omwonenden. Niet alleen dieren, maar ook de mest, stof en de lucht worden
onderzocht. Tevens worden de verschillende manieren van werken op
geitenhouderijen in kaart gebracht, met name hoe een bedrijf omgaat
met mest en of dit leidt tot meer emissie van fijnstof en mogelijke
ziekteverwekkers.
5
Er worden op dit moment in de (pluim)veesector verschillende maatregelen genomen om onder andere fijnstof terug te dringen. Na lezing van
het rapport zouden de leden van de VVD-fractie graag willen pleiten voor
een afgebakend gebied waar ontwikkelingen van de veehouderijen heel
precies worden bijgehouden en waarbij gemonitord wordt wat de
ontwikkelingen van de volksgezondheid zijn. Wanneer maatregelen en de
effecten op de volksgezondheid gemonitord worden, kan er makkelijker
bepaald worden welke maatregelen een positief effect hebben. Kan
worden toegelicht hoe het kabinet tegenover dit voorstel staat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

4

Antwoord
Er zijn veel ontwikkelingen gaande in de veehouderij. Het is praktisch niet
mogelijk om een «nulmeting» uit te voeren in een afgebakend gebied en
vervolgens voor elke afzonderlijke ontwikkeling de effecten daarvan op de
volksgezondheid te monitoren. Daarvoor zijn er eenvoudigweg te veel
variabelen die hier van invloed op kunnen zijn. Uit eerdere onderzoeken,
(Intensieve Veehouderij en Gezondheid en VGO-1 en VGO-2) is gebleken
dat wonen in de nabijheid van een veehouderij zowel positieve als
negatieve effecten kan hebben.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
1
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het deelrapport
«Longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in Gelderland,
Overijssel en Utrecht» en de bijbehorende reactie van het kabinet. Uit dit
onderzoek kan geconcludeerd worden dat er in plattelandsgemeenten met
veel intensieve veehouderij meer longontstekingen voorkomen. Tegelijk
levert het onderzoek geen informatie over de oorzaak die deze associatie
verklaart. Genoemde leden hebben hier enkele vragen bij.
Het kabinet schrijft dat andere deelonderzoeken binnen het VGO-IIIonderzoeksprogramma naar ziekteverwekkers bij patiënten met een
longontsteking meer inzicht zullen moeten opleveren in de oorzaak (of
oorzaken) van de verhoogde incidentie van longontsteking bij
omwonenden van geitenhouderijen. De leden van de CDA-fractie vragen
welke andere deelonderzoeken dit betreft, door wie die uitgevoerd
worden, wat daarbij de (hoofd)vragen zijn en op welke termijn deze
deelonderzoeken worden opgeleverd.
Antwoord
Er worden nog drie deelonderzoeken uitgevoerd binnen het VGO-III
programma. De hoofdvraag is of er verschillen zijn in oorzakelijke
micro-organismen van longontsteking tussen patiënten die dicht bij
geitenbedrijven wonen vergeleken met patiënten die niet dicht bij
geitenbedrijven wonen. Er zijn in het VGO-III onderzoeksprogramma nog
drie verschillende vervolgonderzoeken gepland:
1. Microbiologisch onderzoek bij patiënten met longontsteking
Bij enkele honderden patiënten die de huisarts consulteren wegens
een longontsteking wordt nagegaan door welke ziekteverwekker de
longontsteking is veroorzaakt. De huisartsen zijn geselecteerd op basis
van afstand van geitenhouderijen. Ook wordt in een controlegroep met
dezelfde methoden onderzoek gedaan.
2. Onderzoek bij geitenhouders
Bij circa 100 geitenhouders en hun medewerkers wordt onderzocht of
zij worden blootgesteld aan bepaalde ziekteverwekkers die mogelijk
longontsteking veroorzaken.
3. Onderzoek op geitenbedrijven
Op geitenbedrijven wordt onderzocht of ziekteverwekkers aanwezig
zijn, die gerelateerd kunnen zijn aan de longontstekingen bij omwonenden. Niet alleen dieren, maar ook de mest, stof en de lucht worden
onderzocht. Tevens worden de verschillende manieren van werken op
geitenhouderijen in kaart gebracht, met name hoe een bedrijf omgaat
met mest en of dit leidt tot meer emissie van fijnstof en mogelijke
ziekteverwekkers.
De onderzoeken worden uitgevoerd door het RIVM, Nivel (het Nederlands
Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg) en het Institute for Risk
Assessment Sciences (IRAS). Voor enkele deelonderzoeken worden ook
andere onderzoekspartners betrokken. De start van deze deelonderzoeken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

5

is uitgesteld wegens de COVID-19 uitbraak. Tijdens de zomer 2020 zal
geleidelijk worden opgestart.
2
Genoemde leden vragen waarom het totale VGO-IIIonderzoeksprogramma enkele maanden vertraging oplevert als gevolg
van de coronacrisis. Wat is hier exact de reden voor? Deelt het kabinet de
mening van deze leden dat juist nu vanwege de coronacrisis inzicht in de
oorzaak van de verhoogde ziektedruk er zo snel mogelijk moet zijn? Dat
zou toch juist eerder aanleiding moeten zijn om (zo mogelijk) deze
onderzoeken te versnellen?
Antwoord
Een deel van het VGO-onderzoeksgebied bevindt zich in de regio die ook
zwaar getroffen is door de uitbraak van COVID-19. Het eerstvolgende
deelonderzoek is een patiëntenstudie. Binnen het onderzoeksgebied
worden hiertoe patiënten met een longontsteking onderzocht, om te
achterhalen waardoor deze longontsteking wordt veroorzaakt. Het is
bekend dat COVID-19 ook longontsteking kan veroorzaken. Om te
voorkomen dat de patiëntenpopulatie voornamelijk bestaat uit patiënten
met longontstekingen die door COVID-19 worden veroorzaakt, is besloten
om de start van het onderzoek met enkele maanden uit te stellen, tot na
de piek van de COVID-19 uitbraak. Ook konden de huisartsen tijdens de
piek van de COVID-19 epidemie niet extra belast worden met deelname
aan een studie met een vast omschreven protocol. Ook werd in veel
plaatsen de organisatie van de huisartsenzorg sterk aangepast, bijvoorbeeld met speciale «hoestspreekuren» waardoor de aan het VGO
onderzoeksprogramma deelnemende huisartsen vaak niet hun eigen
patiënten zagen.
3
Correlatie Q-koorts en coronavirus
Tijdens het plenaire debat over de ontwikkeling rondom het coronavirus
van 7 mei 2020 (Handelingen II 2019/20, nr. 70, item 5) heeft de Minister
van VWS aangegeven dat er momenteel onder andere door de Universiteit Wageningen onderzoek wordt gedaan naar de correlatie tussen de
Q-koorts uitbraak en de corona-uitbraak van nu en dat daartoe de
luchtkwaliteit wordt onderzocht. De leden van de CDA-fractie vragen wat
de huidige stand van zaken is van de onderzoeken naar deze correlatie. Op
welke termijn kan de Kamer over de resultaten hiervan worden
geïnformeerd?
Antwoord
De Minister van VWS heeft tijdens het debat van 7 mei over COVID-19 aan
de Kamer toegezegd dat er onderzoek gedaan zal worden naar de relatie
tussen het hebben gehad van Q-koorts en extra vatbaarheid voor en
hogere risico’s bij het krijgen van COVID-19. VWS heeft de vraag uitgezet
bij veldpartijen, of zij op relatief korte termijn hierover onderzoek kunnen
opzetten dat voortborduurt op eerder uitgevoerd onderzoek op het terrein
van Q-koorts. Er is half augustus een voorstel ingestuurd. Hierin staat dat
eerst op basis van meldingsgegevens enkele oriënterende analyses
uitgevoerd worden. Daarnaast zijn een drietal korte onderzoeksvoorstellen
geformuleerd, waarvoor verdere gegevens uit huisartsenpraktijken en
ziekenhuizen in Brabant worden verzameld en geanalyseerd, om de vraag
of mensen na het doormaken van Q-koorts een verhoogd risico op infectie
met SARS-CoV-2 en op ernstig beloop van COVID-19 hebben zo goed en
zo snel mogelijk te kunnen beantwoorden. Deze voorstellen zullen nog
verder worden afgestemd. Zodra meer bekend is over dit onderzoek wordt
uw Kamer geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

6

4
De correlatie tussen Q-koorts en corona zou er ook op kunnen wijzen dat
het hebben gehad van Q-koorts kan betekenen dat je vatbaarder bent voor
corona. Huisartsen vanuit Brabant en de GGD geven immers aan dat er
vermoedens zijn dat men op sommige plekken vatbaarder is en ernstiger
ziek is geraakt juist door een relatie met Q-koorts in het verleden. De
Minister van VWS zegde in hetzelfde debat op 7 mei toe dat dat hij bereid
is een onderzoek daartoe te laten uitvoeren. De leden van de CDA-fractie
vragen wat hier nu de stand van zaken is. Is een dergelijk onderzoek
inmiddels uitgezet, en zo ja, waar? Zo nee, waarom niet en/of op welke
termijn wordt hier wel een onderzoek naar uitgezet en wanneer kunnen de
resultaten hiervan worden verwacht?
Antwoord
Zoals in het antwoord op de vorige vraag is aangegeven, zijn er enkele
voorstellen ingestuurd. Deze zullen nog nader worden afgestemd. Zodra
hier meer over bekend is, wordt uw Kamer geïnformeerd.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
1
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van het
kabinet betreffende veehouderij en gezondheid omwonenden alsmede het
deelrapport «Longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in
Gelderland, Overijssel en Utrecht». Deze leden zien dit als een bevestiging
dat het wonen in de nabijheid van veehouderijen een verhoogde kans
geeft op longontstekingen en menen dat de resultaten van dit onderzoek
gedurende deze coronacrisis extra van belang zijn. Genoemde leden
willen het kabinet nog enkele vragen stellen.
De leden van de D66-fractie constateren dat uit eerder onderzoek in
Limburg en Noord-Brabant (2009–2016) vergelijkbare resultaten naar
voren zijn gekomen. Deze leden hebben enkele vragen over het onderzoek
zelf. De resultaten van dit onderzoek betreffen met name de gevolgen van
wonen in de nabijheid van geitenhouderijen en pluimvee. Deze leden
riepen eerder al het kabinet op om onderzoek te doen naar de gezondheidsrisico’s voor omwonenden van veehouderijen, niet alleen betreffende het coronavirus en longontsteking maar ook in zijn algemeenheid.
Wat zijn volgens het kabinet de gevolgen voor de volksgezondheid en
specifiek longontstekingen, wanneer men woont in de nabijheid van
andere vormen van veeteelt? Indien deze resultaten niet beschikbaar zijn,
zijn er dan internationale onderzoeken die hierover wetenschappelijk
bewijs leveren? Wordt er in het onderzoek onderscheid gemaakt tussen de
verschillende typen geitenhouderijen en in welke mate deze geitenhouderijen hun stallen hebben ingericht op bijvoorbeeld luchtfilters?
Antwoord
De afgelopen jaren is veel onderzoek gedaan naar de effecten van
veehouderij op gezondheid. Het programma Veehouderij en Gezondheid
is erop gericht meer kennis te krijgen over de gezondheid van mensen die
in de buurt van veehouderijen wonen. Het programma bestaat uit
verschillende deelonderzoeken. Het eerste onderzoek «Intensieve
Veehouderij en gezondheid» richtte zich op de vraag of er ziekten waren
die in de omgeving van de veehouderijen vaker voorkwamen dan
daarbuiten. Daarna startte het programma Veehouderij en Gezondheid
Omwonenden. Sinds januari 2018 is het programma Veehouderij en
Gezondheid en Omwonenden III (VGO-III) gestart. Het RIVM, Universiteit
Utrecht, Wageningen University en Research en Nivel voeren samen de
VGO onderzoeken uit. Uit deze onderzoeken is gebleken dat het wonen in
de nabijheid van een veehouderij effecten kan hebben op de gezondheid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

7

zowel positief als negatief. Zo komt astma en neusallergie minder voor bij
mensen die dichtbij een veehouderij wonen. Ook is gebleken dat mensen
die in de buurt van minimaal 15 veehouderijen wonen een minder goede
longfunctie hebben. Ook is er een grotere kans op longontsteking. In de
gebiedsvergelijkingen is naar alle veehouderijen gekeken en er is ook
onderzoek gedaan naar verschillende soorten veehouderijen. Daaruit blijkt
consistent, over de jaren heen, dat mensen die vlakbij een geitenhouderij
wonen, iets meer kans hebben op het oplopen van een longontsteking.
Voor mensen die in de buurt van een pluimveehouderij wonen werd in
Noord-Brabant en Limburg ook enkele jaren een associatie gevonden een
verhoogde kans op longontsteking en de woonafstand tot de pluimveehouderij. Deze associatie is niet consistent over de jaren heen gevonden
en is ook niet gevonden in het onderzoeksgebied Utrecht, Gelderland en
Overijssel. Voor andere soorten veehouderijen is geen duidelijk verband
tussen longontsteking en de woonafstand tot veehouderijen gevonden.
In de komende deelonderzoeken wordt onder meer gekeken of het aantal
patiënten met longontsteking in de omgeving afhangt van het type
geitenhouderij. Daarvoor wordt een aantal geitenhouderijen onderzocht
op de verschillende manieren van werken, met name hoe een bedrijf
omgaat met mest. De onderzoekers combineren dit met metingen naar
mogelijke ziekteverwekkers die op geitenhouderijen aanwezig kunnen zijn.
Niet alleen de geitenhouders en hun medewerkers, maar ook de dieren,
mest, stof en de lucht worden onderzocht.
2
De leden van de D66-fractie constateren dat sinds 2009 dieren standaard
tegen de Q-koorts bacterie worden gevaccineerd. Desondanks komen er
rondom bedrijven met meer dan vijftig geiten steeds meer longontstekingen voor dan op andere plaatsen in Nederland. Daarbij komt dat,
ondanks dat provincies een moratorium hebben ingesteld voor het
verlenen van nieuwe milieuvergunningen voor geitenhouders, nog steeds
uitbreiding plaatsvindt door het invullen van reeds verleende milieuvergunningen. Zo is tussen 2010 en 2019 het aantal geiten in Nederland
verdrievoudigd naar 614.000 in 2019. Is het kabinet bereid om een
volstrekte stop uit te roepen op de uitbreiding van geitenhouderijen,
zolang studies geen uitsluitsel geven over de negatieve invloed van de
sector op de volksgezondheid?
Antwoord
In Nederland zijn de provincies bevoegde om maatregelen te nemen
binnen de ruimtelijke ordening. Zij kunnen bijvoorbeeld besluiten om een
moratorium voor geitenhouderijen in te stellen. Een aantal provincies
(Noord-Brabant, Gelderland, Overijssel, Zuid-Holland, Utrecht, Limburg,
Noord-Holland en Flevoland) heeft voorzorgsmaatregelen getroffen, zoals
een stop op het bouwen of uitbreiden van geitenhouderijen en een stop
op het omzetten van een agrarisch bedrijf naar een geitenhouderij. De
uitkomsten van dit rapport zijn geen aanleiding om de bevoegdheden
anders te beleggen. Wel heeft het kabinet begrip voor de maatregelen die
provincies hebben ingesteld.
3
De leden van de D66-fractie menen dat juist nu tijdens deze coronacrisis
de onderzoeksresultaten belangrijk zijn voor beleidskeuzes. Deze leden
hebben enkele vragen over de consequenties voor het beleid naar
aanleiding van dit deelrapport. Is het kabinet het met deze leden eens dat
juist nu tijdens de coronacrisis deze onderzoeksresultaten van belang zijn?
Kan het kabinet in dit licht aangeven waarom er enkele maanden
vertraging is in het uitvoeren van de vervolgonderzoeken? Zijn deze
deelrapporten alsmede andere (inter)nationale onderzoeken van invloed
op het beleid rondom de bestrijding van het coronavirus? Is het kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

8

het met deze leden eens dat dit onderzoek het belang van preventie in de
zorg aantoont? Hoe gaat het kabinet zich inzetten voor preventie om te
voorkomen dat er in de buurt van veehouderijen meer longontstekingen
komen?
Antwoord
Het VGO-onderzoek laat zien dat mensen die in de buurt van geitenhouderijen wonen een verhoogde kans hebben op het oplopen van een
longontsteking. Ik kan me voorstellen dat mensen – nu het coronavirus
ons land in haar greep houdt – daarvan schrikken. Voor nu is het
belangrijk om zo spoedig mogelijk achter de oorzaak voor deze verhoogde
kans te komen, zodat gekeken kan worden naar maatregelen om te
voorkomen dat mensen ziek worden. De komende deelonderzoeken
binnen VGO-III gaan daar nader op in. Het klopt dat de start hiervan
vertraagd is. Een deel van het VGO-onderzoeksgebied bevindt zich in de
regio die ook zwaar getroffen is door de uitbraak van COVID-19. Het
eerstvolgende deelonderzoek is een patiëntenstudie. Binnen het onderzoeksgebied worden hiertoe patiënten met een longontsteking onderzocht, om te achterhalen waardoor deze longontsteking wordt veroorzaakt. COVID-19 kan ook longontsteking veroorzaken. Om te voorkomen
dat de patiëntenpopulatie voornamelijk bestaat uit patiënten met
longontstekingen die door COVID-19 worden veroorzaakt, is besloten om
de start van het onderzoek met enkele maanden uit te stellen, tot na de
piek van de COVID-19 uitbraak. Als er meer zicht is op de oorzaak voor de
verhoogde kans op het oplopen van een longontsteking, zal worden
gekeken naar gerichte risicoreducerende maatregelen.
Het beleid rondom de bestrijding van het coronavirus is gestoeld op
advies van experts en beschikbaar wetenschappelijk onderzoek. De
epidemiologische onderzoeken uit het VGO-III programma zijn uitgevoerd
vóór de uitbraak van het coronavirus en staan dus los van de COVID-19
uitbraak. Wel heb ik, zoals ik in mijn brief «COVID-19 en mogelijke relatie
met dieren» van 22 april jongstleden (Kamerstukken 28 286 en 25 295,
nr. 1088) heb aangegeven, het RIVM gevraagd een verkenning uit te
voeren naar de onderzoeksmogelijkheden aangaande de relatie luchtkwaliteit, veehouderijen en COVID-19.
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
1
De leden van de GroenLinks-fractie vragen al jaren provinciaal en landelijk
aandacht voor het verband tussen geitenhouderijen en de volksgezondheid. Genoemde leden zijn van mening dat de resultaten van het
onderzoek vragen om doortastend overheidsbeleid. In de brief valt te
lezen dat diverse provincies uit voorzorg een moratorium hebben
ingesteld om uitbreiding of nieuwvestiging van geitenhouderijen al dan
niet tijdelijk tegen te gaan. Deze leden vragen welke provincies nog geen
moratorium hebben ingesteld, of het kabinet van plan is deze provincies
hier ook op te attenderen, en of deze bevindingen niet vragen om
landelijke aanbevelingen.
Antwoord
De provincies Zeeland, Groningen, Friesland en Drenthe hebben op dit
moment geen moratorium ingesteld om uitbreiding of nieuwvestiging van
geitenhouderijen (tijdelijk) tegen te gaan. In Nederland zijn de provincies
de bevoegde instanties om maatregelen te nemen binnen de ruimtelijke
ordening. Het past niet in de verantwoordelijkheidsverdeling om als
kabinet hierover aanbevelingen te geven aan provincies. Wel heeft het
kabinet begrip voor de maatregelen die provincies hebben ingesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

9

2
Daarnaast vragen de leden van de GroenLinks-fractie hoeveel Nederlanders in totaal op minder dan 500 meter, minder dan 1.000 meter en
tussen de 1 à 2 kilometer wonen van een geitenhouderij.
Antwoord
In Nederland wonen 1,7 miljoen mensen op minder dan 2 km afstand van
een geitenhouderij. Het is in de VGO-onderzoeken niet berekend hoeveel
mensen op 500, 1.000 en 1.500 meter afstand van een geitenhouderij
wonen.
3
Tot slot vragen zij wat het aandeel is van mensen die permanente
longschade overhouden aan een longontsteking.
Antwoord
Het VGO-III onderzoek richt zich op nieuwe episodes van longontsteking,
niet op mogelijke lange termijn effecten zoals blijvende longschade.
Voor longontsteking hangt het risico op langdurige restschade af van de
ernst van de infectie (duur, ziekenhuisopname), de oorzaak van de
longontsteking, de gezondheidsstatus van de patiënt (leeftijd,
gezondheid). Het risico op ernstig verloop is hoger bij jonge kinderen en
bij ouderen met name wanneer er sprake is van co-morbiditeit.
4
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich tevens grote zorgen over
de relatie tussen COVID-19 besmettingen en dieren. Geiten lijken hier
vooralsnog niet vatbaar voor, maar deze leden horen graag van het
kabinet wat van dit onderzoek geleerd kan worden als het gaat over
andere luchtwegaandoeningen en de luchtkwaliteit rondom stallen. Als
het gaat over de Q-koorts, varkenspest of nu COVID-19, wordt NoordOost-Brabant steeds relatief hard getroffen. Is het kabinet bereid verder
onderzoek te doen naar de invloed van luchtkwaliteit op de infectie en
verspreiding van dierziekten en virussen?
Antwoord
Het is bekend dat luchtverontreiniging in het algemeen kan leiden tot een
verhoogd risico op ziekte en sterfte. Daarom heeft het verbeteren van de
luchtkwaliteit ten behoeve van de gezondheid de volle aandacht. Met het
Schone Lucht Akkoord (hierna: SLA) zet het kabinet samen met decentrale
overheden zich in om voor alle inwoners van Nederland de luchtkwaliteit
te verbeteren zodat de gezondheidsschade door luchtverontreiniging
minder wordt. Binnen het SLA wordt ingezet op de belangrijkste bronnen
van luchtverontreiniging voor de impact op gezondheid zoals verkeer,
landbouw, houtstook en industrie.
De maatregelen in het kader van de stikstofaanpak, de verduurzaming van
de veehouderij (middels stalinnovaties) en het Klimaatakkoord zullen
eveneens bijdragen aan de verbetering van de luchtkwaliteit. In mijn brief
«COVID-19 en mogelijke relatie met dieren» van 22 april jongstleden
(Kamerstukken 28 286 en 25 295, nr. 1088) is aangegeven dat het RIVM is
verzocht een verkenning uit te voeren naar onderzoeksmogelijkheden
aangaande de relatie luchtkwaliteit, veehouderijen en COVID-19. Samen
met mijn collega’s van I&W en VWS zal ik vervolgens besluiten of en zo ja,
welke onderzoeken we willen uitzetten. Daarbij worden de regionale
partijen zoals de provincie Noord-Brabant en de GGD betrokken. Uw
Kamer wordt daar zo spoedig mogelijk over geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

10

Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
1
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het rapport over longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in
Gelderland, Overijssel en Utrecht. Deze leden hebben naar aanleiding van
het rapport onderstaande opmerkingen en vragen.
Onderzoek
De leden van de SP-fractie vinden de resultaten van dit onderzoek van
groot belang en zeer actueel. Zeker ook aangezien de luchtvervuiling door
bijvoorbeeld veehouderijen mogelijk verband houdt met de bevattelijkheid van mensen voor COVID-19. Genoemde leden vragen dan ook of
de nu gepresenteerde resultaten (al) iets kunnen leren over een mogelijk
verband tussen luchtkwaliteit, wonen in de nabijheid van veehouderijen
en het lopen van een groter risico op besmetting, ziekte of overlijden door
het coronavirus.
Antwoord
In mijn brief «COVID-19 en mogelijke relatie met dieren» van 22 april
jongstleden (Kamerstukken 28 286 en 25 295, nr. 1088) is aangegeven dat
het RIVM is verzocht een verkenning uit te voeren naar onderzoeksmogelijkheden aangaande de relatie luchtkwaliteit, veehouderijen en COVID-19.
Samen met mijn collega’s van I&W en VWS zullen we vervolgens
besluiten of en zo ja, welke onderzoeken we willen uitzetten bij het RIVM.
Daarbij worden de regionale partijen zoals de provincie Noord-Brabant en
de GGD betrokken. Uw Kamer wordt daar zo spoedig mogelijk over
geïnformeerd.
2
Uit het gepresenteerde onderzoek blijkt dat in plattelandsgemeenten met
veel intensieve veehouderij meer longontstekingen voorkomen, met de
nabijheid van veehouderijen als mogelijke oorzaak. Het onderzoek levert
echter geen informatie over de oorzaak van deze associatie, andere
onderzoeken moeten hierover meer duidelijkheid geven, zo wordt
aangegeven. De resultaten van deze onderzoeken worden echter pas
medio 2022 verwacht. De leden van de SP-fractie begrijpen dat het
onderzoek enige vertraging oploopt door de corona-uitbraak maar achten
de resultaten van dit onderzoek van groot belang, zoals hiervoor
aangegeven juist ook in verband met deze corona-uitbraak.
De leden van de SP-fractie willen dan ook benadrukken dat verdere
uitloop van het onderzoek voorkomen moet worden en zij vragen dan ook
of gegarandeerd kan worden dat van verdere uitloop geen sprake zal zijn.
Antwoord
Het belang van dit onderzoeksprogramma onderschrijft het kabinet
volledig. Er wordt dan ook alles aan gedaan om de vertraging door de
COVID-19 uitbraak zo veel als mogelijk te beperken en te voorkomen dat
er verdere vertragingen zullen ontstaan.
3
Geiten
De leden van de SP-fractie vragen wat omwonenden van geitenhouderijen
geadviseerd wordt ter bescherming van hun gezondheid tot het moment
van het verschijnen van de resultaten van de aangekondigde vervolgonderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

11

Antwoord
Op dit moment gelden er geen specifieke maatregelen of adviezen. Omdat
de oorzaak van de verhoogde kans op het oplopen van een longontsteking
niet bekend is, zijn er geen aanknopingspunten voor beleid waarmee deze
kans verlaagd kan worden. De komende deelonderzoeken binnen het
VGO-III onderzoeksprogramma richten zich op de mogelijke oorzaak van
de verhoogde kans op het oplopen van een longontsteking. Wanneer daar
inzicht in is, zal bepaald worden welke nadere maatregelen worden
getroffen.
4
Genoemde leden vinden het een ernstige bevestigende conclusie dat de
meta-analyse een associatie laat zien bij een woonafstand van minder dan
500 meter, namelijk dat er sprake is van circa 70% meer longontsteking.
Deze leden vragen om een nadere reactie op deze bevinding en vragen of
deze bevinding leidt tot een verandering in beleid.
Antwoord
Deze cijfers zijn inderdaad ernstig en onderstrepen het belang om snel
achter de oorzaak van de verhoogde ziektedruk rond geitenhouderijen te
komen, zodat er risicoreducerende maatregelen genomen kunnen
worden. De komende deelonderzoeken gaan nader in op de mogelijke
oorzaak voor de verhoogde ziektedruk.
5
De leden van de SP-fractie zijn groot voorstander van de ingestelde
moratoria met betrekking tot de uitbreiding en/of nieuwvestiging van
geitenhouderijen. Echter, de bevoegdheid van een moratorium ligt bij de
provincies. Deze leden zijn benieuwd of voor de verschillende provincies
inzicht gegeven kan worden over de standpunten van die provincies op dit
gebied. Beschikken reeds alle provincies waar geitenhouders actief zijn
over een dergelijke maatregel? En kan het kabinet aangeven in hoeverre
de provincies deze moratoria consequent handhaven en op welke wijze?
Zo nee, in welke provincies staat het moratorium nog ter discussie, met
welke redenen en wat gaat het kabinet ondernemen om het afzien van een
dergelijk moratorium te voorkomen?
Antwoord
De provincies Zeeland, Groningen, Friesland en Drenthe hebben op dit
moment geen moratorium ingesteld om uitbreiding of nieuwvestiging van
geitenhouderijen (tijdelijk) tegen te gaan. In Nederland zijn de provincies
de bevoegde instanties om maatregelen te nemen binnen de ruimtelijke
ordening. Wel heeft het kabinet begrip voor de maatregelen die provincies
hebben ingesteld. De handhaving op dergelijke moratoria is decentraal
belegd, hier kan het kabinet geen inzicht in verschaffen.
6
Deze leden wijzen erop dat de geitenpopulatie sinds 2000 in omvang is
verdrievoudigd. Zelfs een hevige gezondheidscrisis als de
Q-koortsepidemie en het afkondigen van moratoria hebben aan deze
intensieve groei geen halt weten toe te roepen.
Omwonenden van veehouderijen verkeren al geruime tijd in onzekerheid
over de potentiële gevolgen voor hun gezondheid. Daarnaast wijzen de
leden van de SP-fractie erop dat zeker in de meest veedichte regio’s er
dikwijls meerdere grootschalige veehouderijen in de nabijheid van
woonhuizen te vinden zijn, waardoor omwonenden met meervoudige
overlast worden geconfronteerd als het gaat om stank, lawaai, aantasting
van de leefomgeving en risico’s voor de gezondheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

12

Nu het bewijs tussen verhoogde prevalentie van longontsteking en
luchtwegklachten in relatie tot de nabijheid van geitenhouderijen zich
overtuigend opstapelt, achten deze leden de tijd rijp om de omvang van
de geitenstapel terug te dringen teneinde de volksgezondheid afdoende te
borgen.
De leden van de SP-fractie vragen welke maatregelen het kabinet hiertoe
kan treffen en in hoeverre de bereidheid daarvoor bij het kabinet aanwezig
is. Mocht het kabinet hier geen noodzaak toe zien dan zullen deze leden
zich beraden op (initiatief)voorstellen van eigen hand.
Antwoord
In Nederland zijn de provincies de bevoegde instanties om maatregelen te
nemen binnen de ruimtelijke ordening. Zij kunnen bijvoorbeeld besluiten
om een moratorium voor geitenhouderijen in te stellen. Wanneer er
inzicht is in de uitkomst van de deelonderzoeken van het VGO-III
programma, zal bepaald worden welke nadere maatregelen worden
getroffen.
7
Pluimvee
De leden van de SP-fractie vinden de gezondheidsrisico’s van fijnstof
(voor de omwonenden van veehouderijen) van groot belang en zien een
reductie hiervan als belangrijke stap. Dit onderwerp behoeft blijvende
aandacht, zo menen deze leden. Kan een tussenstand gegeven worden
van de ontwikkelingen ten aanzien van deze reductie, in aanvulling op de
door het kabinet aangehaalde brief van 4 september 2019?
Antwoord
In mijn Kamerbrief van 4 september 2019 (Kamerstuk 28 973, nr. 218) heb
ik de afspraken uit de sectorplannen van verschillende veehouderijsectoren met uw Kamer gedeeld. Eén van de plannen van de pluimveehouderijsector is halvering van de emissie van fijnstof binnen 10 jaar. In
aanvulling op het sectorplan heeft de sector een plan uitgewerkt om de
emissie van fijnstof te reduceren. De kern hiervan is een generieke
aanpak, aangevuld met een specifieke gebiedsgerichte aanpak in
zogenaamde hotspots waar de fijnstofuitstoot het hoogst is en waar dus
ook de meeste gezondheidswinst te behalen is. Samen met de Staatssecretaris van I&W wil ik de sector de kans geven dit plan verder te
concretiseren en uit te voeren. Het is de gezamenlijke voorkeur dat dit
leidt tot de beoogde emissiereductie. Ik verwacht het geconcretiseerde
plan van de pluimveesector op korte termijn te ontvangen. Vanwege de
uitgestelde datum van het inwerking treden van de Omgevingswet, kan
nieuwe wetgeving voor fijnstofreductie in de pluimveesector op zijn
vroegst per 1 januari 2022 ingaan. Mocht de komende periode blijken dat
het plan van de sector niet uitvoerbaar is of onvoldoende effect heeft, dan
zal generieke reductie wettelijk worden vastgelegd. De Staatssecretaris
van I&W bereidt deze momenteel voor.
In de brief van 1 juni 2017 (Kamerstuk 28 973, nr. 191) van de Staatssecretarissen van Economische Zaken en Infrastructuur en Milieu staan
maatregelen beschreven naar aanleiding van de resultaten van de
onderzoeken naar de relatie tussen veehouderij en gezondheid voor
omwonenden. Hieruit komt het onderzoeks- en innovatieprogramma
voort dat gericht is op het ontwikkelen van bij voorkeur nieuwe brongerichte maatregelen in de stal en end-of-pipe maatregelen die de emissies
van onder andere fijnstof sterk terugbrengen. Met behulp van het
Praktijkcentrum Emmissiearme Veehouderij zijn de afgelopen jaren
verschillende fijnstofreducerende technieken getest. De eerste drie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

13

bewezen brongerichte fijnstofreducerende technieken die hier getest zijn,
zijn opgenomen op de Fijnstoflijst.1
Op 13 januari 2020 heeft mijn collega van I&W het Schone Lucht Akkoord
gepresenteerd (Kamerstuk 30 175, nr. 343). Hierin staat de afspraak van
halvering van de fijnstofuitstoot in de pluimveesector genoemd. Ook staat
hier de inmiddels gepubliceerde Subsidieregeling brongerichte verduurzaming (Sbv) genoemd. Deze bestaat uit twee modules, de innovatie- en
investeringsmodule (Stcrt. 2020, nrs. 27006 en 31403). De innovatiemodule heeft als doel het ontwikkelen van integrale, brongerichte
emissiereducerende maatregelen in zowel bestaande als nieuwe stallen.
Daarbij geldt ook voor fijnstofemissies een minimaal reductiepercentage
om in aanmerking te komen voor subsidie, voor alle veehouderijsectoren
waarbij fijnstofuitstoot relevant is. De investeringsmodule richt zich op de
uitrol van bewezen brongerichte technieken door first movers. Voor de
pluimveesector zijn vijf brongerichte fijnstofreducerende technieken
opgenomen in de momenteel opengestelde investeringsmodule. Drie van
deze technieken zijn recent ontwikkeld. De openstelling van de investeringsmodule is van 1 juli 2020 tot en met 31 augustus 2020.
8
De leden van de SP-fractie vragen daarnaast in hoeverre verklaard kan
worden dat de eerder in Noord-Brabant en Limburg gevonden associatie
tussen pluimveehouderijen en longontsteking niet wordt gezien in het
nieuwe onderzoeksgebied. Kan het kabinet daarop reflecteren en deelt het
kabinet de mening dat vervolgonderzoek hiernaar nodig is?
Antwoord
In mijn brief van 24 april 2020 (Kamerstuk 28 973, nr. 237) heb ik aangegeven dat de eerder in delen van Noord-Brabant en Limburg gevonden
associatie tussen het wonen in nabijheid van een pluimveehouderij en
een verhoogd risico op longontsteking (2009 tot en met 2014) niet wordt
gezien in het nieuwe onderzoeksgebied. Het nieuwe onderzoeksgebied,
dat delen van de provincies Gelderland, Overijssel en de oostkant van
Utrecht omvat, heeft een hoge veehouderijdichtheid. De achtergrondconcentratie fijnstof is lager dan het VGO onderzoeksgebied in delen van
Noord-Brabant en Limburg. Dit kan verklaren dat de associatie tussen
pluimveehouderijen en longontsteking niet wordt gezien in het nieuwe
onderzoeksgebied.
Het kabinet is niet van mening dat vervolgonderzoek naar de associatie
tussen pluimveehouderijen en longontsteking nodig is. Hoewel in VGO de
aandacht op longontsteking is gericht, veroorzaakt fijnstof een breder
spectrum gezondheidsrisico’s. Het recente advies van de Gezondheidsraad benadrukt dat ook en adviseert daarom reductie van fijnstof ter
verbetering van de luchtkwaliteit. In reactie daarop heb ik uw Kamer, in
mijn brief van 4 september 2019 (Kamerstuk 28 973, nr. 218), geïnformeerd over de invulling van het plan voor de reductie van fijnstof.
9
Schapen
De leden van de SP-fractie hebben in verband met de overdraagbaarheid
van het coronavirus van dier-op-dier en dier-op-mens bij nertsenhouderijen gepleit voor het versneld sluiten van deze bedrijfstak. De nieuw
gevonden verhoogde associatie tussen de aanwezigheid van nertsen en
1

De emissie van fijnstof vanuit een huisvestingssysteem wordt aangegeven met een emissiefactor. Deze factor geeft de emissie in gram per dierplaats per jaar. De fijnstoflijst geeft een
overzicht van de emissiefactoren per huisvestingssysteem. Daarnaast staan in de fijnstoflijst
emissiereductiepercentages van additionele technieken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

14

de kans op longontsteking sterkt deze leden in hun mening dat de risico’s
van de nertsenhouderij voor de volksgezondheid van dien aard zijn dat
versneld afbouwen noodzakelijk is om meerdere redenen.
Antwoord
Er wordt in het VGO-onderzoek geen bevinding gedaan van een verhoogd
risico op longontsteking rondom nertsenhouderijen.
Zoals in de brief «Stand van zaken SARS-CoV-2 bij nertsen, OMT-Z advies
en voorgenomen beleid nertsenhouderij» van 28 augustus jongstleden
(Kamerstukken 28 286 en 25 295, nr. 1124) is aangegeven, acht het kabinet
het van belang om de verspreiding van het SARS-CoV-2 virus binnen de
nertsenhouderij te stoppen, ook omdat de humane COVID-19-situatie
ongewis is en dat te allen tijde moet worden voorkomen dat er een
reservoir ontstaat dat mogelijk volgend voorjaar een groter risico voor de
volksgezondheid vormt. Het kabinet heeft daarom besloten om aan het
OMT-Z advies uitvoering te geven en zal wetgeving voorbereiden op basis
waarvan het houden van nertsen op korte termijn moet worden
beëindigd. Daarbij acht het kabinet van belang dat de afgelopen maanden
de maatschappelijke onrust over de besmettingen op de nertsenbedrijven
verder is toegenomen.
Het voorbereiden van wetgeving zal met spoed plaatsvinden. Streven is
dat de wet, uiteraard na instemming van beide Kamers der StatenGeneraal, in elk geval voor het nieuwe fokseizoen (dat normaliter in maart
begint) in werking kan treden. Het ligt voor de hand dat pelsdierhouders
de huidige productiecyclus, die omstreeks 1 december aanstaande
eindigt, zullen afmaken. De facto zal de voorgenomen wetswijziging de
huidige uit de Wet verbod pelsdierhouderij voortvloeiende overgangstermijn (tot 1 januari 2024) met drie productieseizoenen verkorten.
10
Rapport
De leden van de SP-fractie vinden de resultaten van het gepresenteerde
onderzoek verontrustend. Genoemde leden begrijpen dat uit de resultaten
ten aanzien van geiten blijkt dat voor zowel Utrecht, Overijssel,
Gelderland, Noord-Brabant als Limburg gevonden is dat er in plattelandsgemeenten met veel intensieve veehouderij meer longontstekingen
voorkomen. Voor pluimvee werd in Noord-Brabant en Limburg wel een
associatie gevonden tussen wonen in nabijheid van een pluimveehouderij
en een verhoogd risico op longontsteking maar dat dit niet het geval is
voor de provincies Utrecht, Overijssel en Gelderland. En als het gaat om
schapen is een dergelijk verhoogd risico gevonden voor de provincies
Gelderland, Overijssel en Utrecht maar juist weer niet voor Noord-Brabant
en Limburg. De leden van de SP-fractie vragen om een nadere toelichting
en reflectie op deze verschillen en zij vragen wat deze resultaten
betekenen voor het toekomstige beleid op dit onderwerp.
Antwoord
Voor de geitenhouderij geldt dat voor zowel Utrecht, Overijssel,
Gelderland, Noord-Brabant als Limburg gevonden is dat er in plattelandsgemeenten met veel intensieve veehouderij meer longontstekingen
voorkomen. Voor de geitenhouderij zal vervolgonderzoek uitgevoerd
worden naar de oorzaak van deze verhoogde ziektedruk.
Voor de pluimveehouderij heb ik in mijn brief van 24 april 2020
(Kamerstuk
28 973, nr. 237) beschreven dat de eerder in delen van Noord-Brabant en
Limburg gevonden associatie tussen het wonen in nabijheid van een
pluimveehouderij en een verhoogd risico op longontsteking (2009 tot en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

15

met 2014) niet wordt gezien in het nieuwe onderzoeksgebied. Het nieuwe
onderzoeksgebied, dat delen van de provincies Gelderland, Overijssel en
de oostkant van Utrecht omvat, heeft een hoge veehouderijdichtheid. De
achtergrondconcentratie fijnstof is lager dan het VGO onderzoeksgebied
in delen van Noord-Brabant en Limburg. Dit zou kunnen verklaren dat de
associatie tussen pluimveehouderijen en longontsteking niet wordt gezien
in het nieuwe onderzoeksgebied. Hoewel in VGO de aandacht op
longontsteking is gericht, veroorzaakt fijnstof een breder spectrum
gezondheidsrisico’s. Het recente advies van de Gezondheidsraad
benadrukt dat ook en adviseert daarom reductie van fijnstof ter verbetering van de luchtkwaliteit. In reactie daarop heb ik uw Kamer, in mijn
brief van 4 september 2019 (Kamerstuk 28 973, nr. 218), geïnformeerd
over de invulling van het plan voor de reductie van fijnstof voor de
pluimveesector.
Voor de schapenhouderij heb ik in mijn brief van 24 april 2020 (Kamerstuk
28 973, nr. 237) aangegeven dat de onderzoekers nog niet weten hoe ze de
resultaten moeten interpreteren. Zij zullen hier in verder onderzoek
aandacht aan besteden.
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het rapport «Longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in
Gelderland, Overijssel en Utrecht». Genoemde leden hebben de volgende
vragen.
1
Hoe oordeelt het kabinet over deze onderzoeksresultaten?
Antwoord
Dit rapport benadrukt het belang van inzicht in de oorzaak van de
verhoogde ziektedruk rond geitenhouderijen. Zoals eerder al aan uw
Kamer gemeld, laten wij onderzoek uitvoeren naar de oorzaak van de
verhoogde ziektedruk om uiteindelijk risicoreducerende maatregelen te
kunnen nemen.
2
Deelt het kabinet de opvatting dat gezien de conclusies van het voorliggende onderzoek het onwenselijk is dat geitenboerderijen zich nog verder
uitbreiden in gebieden die nadrukkelijk de hoofdfunctie wonen hebben?
Antwoord
In Nederland zijn de provincies de bevoegde instanties om maatregelen te
nemen binnen de ruimtelijke ordening. Zij kunnen bijvoorbeeld besluiten
om een moratorium voor geitenhouderijen in te stellen. Wanneer er
inzicht is in de uitkomst van de deelonderzoeken van het VGO-III
programma, zal bepaald worden welke nadere maatregelen worden
getroffen.
3
Is het kabinet bereid tot het uitvaardigen van een landelijk verbod op de
uitbreiding van geitenhouderijen?
Antwoord
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik uw Kamer naar het antwoord
op vraag 2 van de PvdA-fractie.
4
Hoe kijkt het kabinet aan tegen geitenboerderijen die zich bevinden in een
woongebied en die recentelijk zijn uitgebreid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

16

Antwoord
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik uw Kamer naar het antwoord
op vraag 2 van de PvdA-fractie.
5
Is het kabinet net als de leden van de PvdA-fractie van mening dat met het
instellen van een verbod op de uitbreiding van geitenboerderijen niet kan
worden gewacht op de uitkomsten van aanvullend onderzoek (VGO-III)?
Antwoord
In Nederland zijn de provincies de bevoegde instanties om maatregelen te
nemen binnen de ruimtelijke ordening. Zij kunnen bijvoorbeeld besluiten
om een moratorium voor geitenhouderijen in te stellen. Een aantal
provincies (Noord-Brabant, Gelderland, Overijssel, Zuid-Holland, Utrecht,
Limburg, Noord-Holland en Flevoland) heeft voorzorgsmaatregelen
getroffen, zoals een stop op het bouwen of uitbreiden van geitenhouderijen en een stop op het omzetten van een agrarisch bedrijf naar een
geitenhouderij. Wel heeft het kabinet, zoals aangegeven op voorgaande
vragen, begrip voor de maatregelen die provincies hebben ingesteld.
Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennisgenomen van
het rapport «Longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in
Gelderland, Overijssel en Utrecht».
1
Genoemde leden zijn verontrust door de bevestiging dat ook in deze
gebieden er een correlatie is aangetoond tussen een verhoogde kans op
longontsteking en het wonen in de nabijheid van geitenhouderijen. Zij
begrijpen de bezorgdheid die dit bij omwonenden, geitenhouders en hun
gezinnen kan veroorzaken, zeker in het licht van de Q-koorts uitbraak 15
jaar geleden. Is op basis van dit onderzoek een significant hogere kans
door geitenhouderijen dan andere (pluim)veehouderijen aangetoond?
Antwoord
Uit dit onderzoek in Utrecht, Gelderland en Overijssel kan geconcludeerd
worden dat er in plattelandsgemeenten met veel intensieve veehouderij
meer longontstekingen voorkomen. Daarnaast kan uit dit onderzoek
geconcludeerd worden dat de associatie tussen het wonen in nabijheid
van een geitenhouderij en een verhoogd risico op longontsteking in
Gelderland, Overijssel en Utrecht niet afwijkt van de eerder gevonden
associatie in delen van Noord-Brabant en Limburg. Het is daarom redelijk
te veronderstellen dat deze associaties zijn te vertalen naar andere
gebieden in Nederland waar zich geitenhouderijen bevinden.
2
Deze leden zien dat er nog geen verder onderzoek is gedaan naar een
causaal verband tussen wonen in de nabijheid van een geitenhouderij en
een verhoogde kans op longontsteking. Welke conclusies kan het kabinet
op basis van dit onderzoek betrouwbaar trekken, vragen deze leden.
Welke mogelijke verklaring voor de correlatie achten de onderzoekers zelf
waarschijnlijk? Zijn er concrete aanwijzingen voor directe veroorzakers
van longontsteking bekend in de geitenhouderij, naast Q-koorts? Zo ja, is
het kabinet bereid om in afwachting van verder onderzoek maatregelen te
treffen die de kans op longontsteking voor omwonenden beperken?
Antwoord
De oorzaak voor een verhoogde kans op het oplopen van een longontsteking bij omwonenden van geitenhouderijen is nog onbekend. Wel is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

17

duidelijk dat dit verband niet veroorzaakt wordt door Q-koorts, om een
aantal redenen. Zo kwamen ook in de onderzochte jaren na de
Q-koortsepidemie rond geitenhouderijen meer longontstekingen voor.
Daarnaast is gebleken dat mensen met longontstekingen niet vaker een
infectie met de Q-koortsbacterie doorgemaakt hadden. De komende
deelonderzoeken gaan nader in op de oorzaak van de verhoogde kans op
het oplopen van een longontsteking bij omwonden van geitenhouderijen.
Zo wordt er een retrospectieve en prospectieve patiëntenstudie uitgevoerd en worden er onderzoeken gedaan op geitenhouderijen, naar
mogelijke ziekteverwekkers en de verschillende manieren van werken op
geitenhouderijen.
Om gericht maatregelen te kunnen nemen, is het noodzakelijk om eerst te
achterhalen wat de oorzaak is van de verhoogde kans op longontsteking.
3
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het begrijpelijk dat het
kabinet de uitkomst van de wetenschappelijke discussie over onderzoeksmethoden afwacht alvorens het definitieve rapport naar de Kamer te
sturen. Genoemde leden achten het in het belang van de volksgezondheid
om zo snel mogelijk inzicht te verkrijgen in de eventuele risico’s die
geitenbedrijven met zich meebrengen. Is het kabinet bereid de rapporten
die ingaan op een causaal verband eerder naar de Kamer te sturen? Tot
slot vragen deze leden of de uitkomsten van dit onderzoek ook betekenen
dat omwonenden van geitenbedrijven of geitenhouders zelf een grotere
kans hebben op ernstige klachten bij besmetting door het COVID-19 virus.
Zo ja, is deze informatie bij het RIVM bekend en wat betekent dit voor de
voorzorgsmaatregelen ter bestrijding van het virus in gebieden rondom
geitenbedrijven?
Antwoord
Zodra een deelonderzoek is afgerond zal dit naar uw Kamer worden
verstuurd. Of er een relatie is tussen het wonen nabij een geitenhouderij
en (de kwetsbaarheid voor) COVID-19 is op basis van huidig onderzoek
niet bekend. In algemene zin is het RIVM gevraagd de onderzoeksmogelijkheden te verkennen inzake de relatie luchtkwaliteit, veehouderij en
COVID-19, zoals is aangegeven in mijn brief «COVID-19 en mogelijke
relatie met dieren» van 22 april jongstleden (Kamerstukken 28 286 en
25 295, nr. 1088).
Vragen en opmerkingen van de PvdD-fractie
De leden van de fractie van de PvdD hebben met belangstelling kennisgenomen van het rapport «Longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in Gelderland, Overijssel en Utrecht» en zijn ontsteld over de
begeleidende brief van het kabinet. Het onderzoek bevestigt opnieuw wat
al sinds 2009 bekend is: de geitenhouderij vormt een gezondheidsrisico
voor omwonenden. Helaas moeten deze leden constateren dat het kabinet
te weinig heeft geleerd van de Q-koorts epidemie waarbij 95 mensen zijn
overleden en minstens 500 mensen chronisch ziek zijn geworden, omdat
dezelfde argumenten die toen voor een drama hebben gezorgd, nu
opnieuw worden gebezigd om gebrek aan maatregelen te verbloemen.
Gebrek aan sluitend wetenschappelijk bewijs wordt aangegrepen om
onder het mom van meer onderzoek tijd te rekken; maatregelen uit
voorzorg blijven uit om de belangen van de sector te beschermen en
locaties van geitenhouderijen worden niet vrijgegeven waardoor
omwonenden niet weten welk risico zij lopen. De commissie Van Dijk
concludeerde tien jaar geleden al dat een combinatie van dergelijke
argumenten tijdens de Q-koorts epidemie tot een gebrek aan daadkracht
van de overheid leidde waardoor de volksgezondheid het onderspit moest
delven. De leden van de PvdD-fractie roepen het kabinet op niet opnieuw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

18

dezelfde fout te maken en het probleem bij de bron aan te pakken door
het aantal geiten dat in Nederland wordt gefokt, gebruikt en gedood snel
omlaag te brengen. Te beginnen door nu zo snel mogelijk een stelsel van
productierechten in te voeren voor de geitenhouderij en de hoeveelheid
rechten stapsgewijs naar beneden te brengen.
De leden van de PvdD-fractie vinden het onacceptabel dat 11 jaar na de
eerste bevestiging dat omwonenden binnen een straal van twee kilometer
van een geitenhouderij 40 tot 60% meer kans hebben op een longontsteking, het kabinet nog steeds stelt dat meer onderzoek nodig zou zijn en
ondertussen nalaat om maatregelen te nemen. Het kabinet stelt correct
dat de specifieke mechanismen die longontsteking veroorzaken nog niet
bekend zijn, maar dat het vaker voorkomt, is nu herhaaldelijk bewezen en
beschreven in rapporten in 2009, 2011, 2016 en 2017.
1
En nog altijd is er geen landelijke stop op de groei van de geitenhouderij
ingesteld. Niet eens tijdelijk, waardoor het aantal geiten sinds de Q-koorts
epidemie enorm is toegenomen, van 396.725 in 2012 naar maar liefst
614.645 in 2019. Zelfs in provincies met een provinciale geitenstop nam
het aantal geiten in 2019 verder toe. Genoemde leden vragen hoe het
kabinet deze groei beoordeelt. Erkent het kabinet dat door deze groei van
het aantal geiten ook de gezondheidsrisico’s zijn vergroot? Voelt het
kabinet hier een verantwoordelijkheid voor?
Antwoord
In Nederland zijn de provincies de bevoegde instanties om maatregelen te
nemen binnen de ruimtelijke ordening. Zij kunnen bijvoorbeeld besluiten
om een moratorium voor geitenhouders in te stellen. Een aantal
provincies (Noord-Brabant, Gelderland, Overijssel, Zuid-Holland, Utrecht,
Limburg, Noord-Holland en Flevoland) heeft voorzorgsmaatregelen
getroffen, zoals een stop op het bouwen of uitbreiden van geitenhouderijen en een stop op het omzetten van een agrarisch bedrijf naar een
geitenhouderij. Wel heeft het kabinet begrip voor de maatregelen die
provincies hebben ingesteld.
Met de komende vervolgonderzoeken wordt nader onderzoek gedaan
naar de mogelijke oorzaak van de verhoogde ziektedruk rond geitenhouderijen. Als er meer inzicht is in de oorzaak van deze verhoogde
ziektedruk, zal bepaald worden welke nadere maatregelen worden
getroffen.
2
De leden van de PvdD-fractie vragen waarom het kabinet niet uit voorzorg
actie onderneemt om het aantal geiten te beperken. Is het kabinet het met
deze leden eens dat de huidige stand van de wetenschap is dat geitenhouderijen een gezondheidsrisico vormen – ook al is de onderliggende
oorzaak nog onbekend – en dat op basis daarvan maatregelen moeten
worden genomen om omwonenden beter te beschermen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord
Om gericht maatregelen te kunnen nemen is er meer duidelijkheid nodig
over de oorzaak van de verhoogde kans op het oplopen van een longontsteking bij mensen die in de buurt van een geitenhouderij wonen. De
voorgaande rapporten bevestigen dat er een associatie is, maar gaan niet
in op de oorzaak. Zoals ik in het antwoord op uw vorige vraag heb
aangegeven, zullen de komende deelonderzoeken hier nader op ingaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

19

3
De leden van de PvdD-fractie merken op dat het voorzorgsbeginsel
(gelukkig) vaker wordt toegepast als het gaat om de volksgezondheid,
zoals momenteel bij de coronacrisis. Scholen, horeca en kappers gingen
halsoverkop dicht om de volksgezondheid te beschermen, ook al was de
precieze werking van (de verspreiding van) SARS-CoV-2 nog niet tot in
detail onderzocht. Onder het motto «voorzorg» zijn rigoureuze maatregelen genomen, en dat is maar goed ook. De leden van de PvdD-fractie
vragen waarom het kabinet in het geval van de longontstekingen rond
geitenhouderijen wel de precieze werking tot in detail wil laten onderzoeken alvorens eventueel maatregelen te treffen. Waarom geldt voor de
bescherming van omwonenden van veehouderijen het voorzorgsbeginsel
niet? Hoe legt het kabinet het uit aan omwonenden, die al wekenlang
thuis moeten blijven om hun longen te beschermen tegen COVID-19, dat
zij wel extra risico lopen op een longontsteking door de geitenhouderij,
zonder dat de overheid daar iets tegen doet?
Antwoord
Tijdens de uitbraak van COVID-19 was duidelijk wat de bron van de
infecties was; het SARS-CoV-2 virus. De stuwende kracht achter de
uitbraak waren mens-op-mens transmissies. Wanneer de oorzaak en de
stuwende kracht achter de uitbraak bekend zijn, kan gericht worden
gekeken naar maatregelen om dit in te dammen. Daardoor kon het kabinet
landelijke maatregelen instellen waarmee de uitbraak kon worden
ingedamd.
De verhoogde kans op het oplopen van een longontsteking rondom
geitenhouderijen is echter een andere situatie. Het is niet bekend
waardoor deze verhoogde kans op het oplopen van een longontsteking
wordt veroorzaakt. In de komende deelonderzoeken wordt nader ingegaan
op de mogelijke oorzaak van de verhoogde ziektedruk. Als hier meer
inzicht in is, zal bepaald worden welke nadere maatregelen worden
genomen om omwonenden te beschermen. Een aantal provincies heeft
vanuit het voorzorgsprincipe moratoria ingesteld voor geitenhouderijen.
Die bevoegdheid ligt ook bij de provincies. Het kabinet heeft in de
Kamerbrief «Rapport «Longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in Gelderland, Overijssel en Utrecht» «van 24 april 2020 jongstleden
(Kamerstuk 28 973, nr. 237) aangegeven begrip te hebben hiervoor.
4
Het kabinet stelt de moratoria op de vestiging of uitbreiding van geitenhouderijen door een aantal provincies te steunen. Kan het kabinet
bevestigen dat de zorg voor de volksgezondheid de grondwettelijke taak
van het Rijk is? Waarom stelt het kabinet (uit voorzorg, voor de volksgezondheid) geen landelijke stop in op de nieuwvestiging, omschakeling en
uitbreiding van geitenhouderijen? Erkent het kabinet daarbij dat een
moratorium slechts een eerste stap is, met als doel de gezondheidsrisico’s
niet toe te laten nemen, maar dat de risico’s hierdoor ook niet afnemen?
Antwoord
Zorg voor de volksgezondheid is een taak voor de rijksoverheid. Ruimtelijke ordening is echter decentraal belegd. Provincies zijn daarom bevoegd
om vanuit het voorzorgsprincipe maatregelen als een moratorium in te
stellen. Het kabinet is van mening dat de provincies met hun instrumentarium voldoende uitgerust zijn om dergelijke maatregelen te treffen. Wel
heeft het kabinet in de Kamerbrief «Rapport «Longontsteking in de
nabijheid van geitenhouderijen in Gelderland, Overijssel en Utrecht» «van
24 april 2020 jongstleden (Kamerstuk 28 973, nr. 237) aangegeven begrip
te hebben voor provincies die een dergelijk moratorium instellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

20

5
Deelt het kabinet het inzicht van de leden van de PvdD-fractie dat de enige
effectieve manier voor een verlaging van de ziektedruk rond geitenhouderijen het verminderen van het aantal geiten is? Zo nee, waarom niet?
Genoemde leden pleiten al langer voor een systeem van productierechten
voor de geitenhouderij (in het kader van de fosfaat- en stikstofuitstoot),
waardoor de fok gecontroleerd en beperkt kan worden. De sector heeft de
laatste jaren laten zien dat de benodigde krimp van het aantal dieren en
zelfs een stand still in de geitenhouderij niet vanzelf gaat worden bereikt,
gelet op de eerder genoemde explosieve groei. Erkent het kabinet dat
hiervoor ingrepen vanuit de overheid nodig zijn? Niet alleen vanwege de
volksgezondheid, maar ook voor het beperken van het enorme dierenleed
dat speelt in de geitenhouderij. Om de productie van geitenmelk (o.a. voor
geitenkaas) op gang te houden, moet de moedergeit een geitenlammetje
krijgen dat direct na de geboorte bij haar wordt weggehaald en in een
doos wordt gezet. (Een deel van de) vrouwelijke geitenlammetjes wordt
aangehouden voor de melkproductie, maar de mannelijke geitenbokjes
gelden steeds meer als «waardeloos bijproduct». De sterfte onder
pasgeboren geitenlammetjes is ongekend; ruim 30% van de lammetjes
sterft voortijdig in de stallen, met uitschieters tot wel 61% op één bedrijf.
Omdat in Nederland de afzetmarkt voor het vlees van geiten die als
«bijproduct» worden geboren beperkt is, worden de geitenbokjes veelal
geëxporteerd naar Zuid-Europese landen en/of onverdoofd geslacht, zodat
hun vlees als halal kan worden verkocht. Nu door de coronacrisis de
exportmogelijkheden en afzetmogelijkheden in de horeca zijn beperkt,
worden de pasgeboren geitenbokjes massaal zeer vroeg naar de slacht
afgevoerd. De afgelopen maanden zijn tienduizenden pasgeboren
geitenbokjes afgevoerd naar de destructie of verwerkt als hondenvoer.
Zelfs vanaf een leeftijd van drie dagen oud. De problematiek die al jaren
speelt, is door de coronacrisis nog schrijnender en zichtbaarder
geworden.
Antwoord
Zolang niet bekend is wat de oorzaak is van de verhoogde kans op
longontsteking rondom geitenhouderijen, is ook niet bekend welke
maatregelen effectief zullen zijn om deze kans te verlagen.
Provincies hebben de bevoegdheid om uitbreidingsmogelijkheden
(tijdelijk) te beperken. Een groot aantal provincies heeft een uitbreidingsen nieuwvestigingverbod ingesteld voor melkgeitenhouderijen. Sinds
deze verboden zijn ingesteld is het aantal melkgeiten nog licht toegenomen op basis van vergunningen die nog voor de verboden waren
afgegeven.
De leden van de PvdD-fractie zijn van mening dat omwonenden recht
hebben op informatie over de locatie van geitenhouderijen en over (in het
verleden) afgegeven vergunningen. Hiermee kunnen zij, in ieder geval
zolang de landelijke overheid weigert het probleem bij de bron aan te
pakken, een gedegen risico-inschatting voor hun gezondheid maken en
nagaan welke mogelijkheden er zijn om in verweer te komen tegen
besluiten van de (lokale) overheid wanneer zij van mening zijn dat hun
gezondheid door beleid van de overheid wordt geschaad. Momenteel
wordt omwonenden de informatie over de precieze locatie van geitenhouderijen, en daarmee het risico dat zij lopen, onthouden. De Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland beschikt over informatie over de locatie
van geitenhouderijen in Nederland, maar weigert die informatie vrij te
geven. Bovendien zijn (in het verleden afgegeven) vergunningen lang niet
altijd terug te vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

21

6
Is het kabinet het met de leden van de PvdD-fractie eens dat omwonenden
in staat moeten worden gesteld om zelf een verantwoordelijke keuze te
maken of zij de in het rapport genoemde gezondheidsrisico’s willen lopen,
en dat openbare informatie over de locaties van geitenhouderijen
daarvoor onontbeerlijk is?
Antwoord
Ik stel voorop dat de formele wetgever bepaalde taken en bevoegdheden
betreffende ruimtelijke ordening en milieu heeft neergelegd bij decentrale
overheden, onder meer inzake het verlenen van en de controle en
handhaving op de omgevingsvergunning voor veehouderijbedrijven.
Gemeenten en, in voorkomend geval, provincies zijn het bestuursorgaan
om lokaal en regionaal de juiste afweging te maken over het toestaan van
de vestiging en uitbreiding van veehouderijbedrijven. Het verstrekken van
informatie, binnen de wettelijke kaders, is dan ook een taak van deze
decentrale overheden. Wanneer een informatieverzoek betrekking heeft
op milieu-informatie moet deze informatie verstrekt worden. Het is aan de
betrokken overheden om te oordelen of daar sprake van is.
7
Deze leden vragen of het kabinet met hen van mening is dat omwonenden
recht hebben op dergelijke informatie, en of het kabinet dientengevolge
die informatie zal delen.
Antwoord
Welke diercategorieën en hoeveel dieren van een diercategorie op een
locatie en in een stal gehouden mogen worden is onderwerp van het
omgevingsrecht. Het kabinet beschikt niet over informatie van
omgevingsvergunningen en kan deze dus ook niet delen.
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) beheert het Identificatie & Registratie systeem (I&R) en het register van Unieke Bedrijfsnummers (UBN). Hieruit kan informatie over de locatie van geitenhouderijen worden opgemaakt. Wanneer dergelijke informatie wordt
opgevraagd, merk ik op dat dan rekening moet worden gehouden met de
wettelijke vereisten betreffende de bescherming van persoonsgegevens.
De gegevens over aantallen dieren die op een bedrijf worden gehouden,
zullen namelijk veelal als persoonsgegevens moeten worden aangemerkt.
Zie ook mijn brief van 30 oktober 2018 (Aanhangsel Handelingen II
2018/19, nr. 478).
8
Erkent het kabinet dat het een democratisch recht is om in verweer te
komen tegen overheidsbeleid indien iemand van mening is dat het
zijn/haar belang schaadt?
Antwoord
Ja.
9
Zo ja, erkent het kabinet dat burgers die mogelijkheid wordt ontnomen
doordat zij geen informatie krijgen over de locatie van geitenhouderijen
en over (in het verleden afgegeven) vergunningen? Is dit kabinet bereid
daar iets aan te doen?
Antwoord
De verlening van omgevingsvergunningen is niet belegd bij de rijksoverheid. De rijksoverheid beschikt dan ook niet over informatie over
dergelijke vergunningen. Dergelijke informatie kan bij provincies en/of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

22

gemeenten worden opgevraagd. Wanneer een informatieverzoek
betrekking heeft op milieu-informatie moet deze informatie verstrekt
worden. Het is aan de betrokken overheden om te oordelen of daar sprake
van is.
10
Ook rond schapenhouderijen zijn aanwijzingen gevonden voor een hogere
incidentie van longontstekingen, die eerder niet gevonden werden. De
leden van de PvdD-fractie roepen het kabinet ook in dit geval op om het
voorzorgsbeginsel te hanteren. Totdat onomstotelijk bewezen is dat
schapenhouderijen geen gezondheidsrisico’s vormen, dient een landelijk
moratorium ingesteld te worden op de nieuwvestiging, omschakeling en
uitbreiding van schapenhouderijen. Graag ontvangen deze leden een
reactie van het kabinet.
Antwoord
In een van de analysemethoden wordt in het onderzoeksgebied Utrecht,
Gelderland en Overijssel een associatie gevonden tussen wonen in de
nabijheid van een schapenhouderij en een verhoogd risico op het oplopen
van een longontsteking die eerder in delen van Noord-Brabant en
Limburg niet consistent over de onderzochte jaren werd gezien. In de
andere gehanteerde analysemethoden binnen dit onderzoek wordt deze
associatie echter niet gevonden. De onderzoekers weten nog niet hoe ze
deze resultaten moeten interpreteren en zullen hier in het verdere
onderzoek aandacht aan besteden. Het kabinet ziet hier geen aanleiding in
om een landelijk moratorium voor schapenhouderijen in te stellen.
11
Wat betreft de pluimveehouderij stellen het rapport en het kabinet dat
fijnstofemissies een punt van zorg blijven, ook als het gaat om de
volksgezondheid. Kan het kabinet de Kamer informeren hoe het staat met
de uitvoeringsagenda van de pluimveesector om de fijnstofemissies voor
2029 te halveren? Worden de resultaten gemonitord? Wanneer zal
overgegaan worden op bindende wetgeving om de fijnstofemissies te
reduceren? Is eventuele wetgeving hiervoor al ontwikkeld door de
Staatssecretaris van I&W?
Antwoord
Ik verwacht op korte termijn het geconcretiseerde plan van de pluimveesector om de emissie van fijnstof te reduceren. Hierover zijn de
Staatssecretaris van I&W en ik dan ook in overleg met de sector. Medio
2021 moet duidelijk zijn of het plan uitvoerbaar is en voldoende effect
heeft op de reductie van fijnstof. Vanwege de uitgestelde datum van het
inwerking treden van de Omgevingswet, kan nieuwe wetgeving voor
fijnstofreductie in de pluimveesector op zijn vroegst per 1 januari 2022
ingaan. Mocht de komende periode blijken dat het plan van de sector niet
uitvoerbaar is of onvoldoende effect heeft, dan zal generieke reductie
wettelijk worden vastgelegd. De Staatssecretaris van I&W bereidt deze
momenteel voor.
De luchtkwaliteit wordt gemonitord binnen het samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Ook onder de Omgevingswet zal
monitoring van luchtkwaliteit in samenwerking met de decentrale
overheden worden voortgezet.
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
De leden van de 50PLUS-fractie hebben kennisgenomen van het rapport
«Longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in Gelderland,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

23

Overijssel en Utrecht» en de reactie van het kabinet hierop. Genoemde
leden hebben de volgende vragen.
1
In de reactie van het kabinet is te lezen dat diverse provincies vanuit het
voorzorgsprincipe een moratorium hebben ingesteld om uitbreiding en/of
nieuwvestiging van geitenhouderijen (tijdelijk) tegen te gaan. Geldt dit
voor alle provincies met geitenhouderijen? En zijn de verschillende
provincies voornemens het moratorium in stand te houden totdat er meer
duidelijkheid is over de oorzaak van de verhoogde ziektedruk en er
gerichte maatregelen zijn genomen die het risico reduceren? Mocht een
provincie het moratorium voor die tijd opheffen, is het kabinet dan bereid
in gesprek te gaan met de betreffende provincie?
Antwoord
In alle provincies in Nederland worden geiten gehouden. Het merendeel
van de professionele geitenhouderijen bevindt zich echter in NoordBrabant en Limburg. Deze provincies hebben, evenals Gelderland,
Overijssel, Zuid-Holland, Utrecht, Noord-Holland en Flevoland, een
moratorium ingesteld. Die bevoegdheid hebben de provincies ook. De
moratoria lijken overwegend van tijdelijke aard, totdat er meer duidelijkheid is over de oorzaak van de verhoogde kans op het oplopen van een
longontsteking.
2
Door de coronacrisis zijn de resultaten van het onderzoek naar de oorzaak
van de verhoogde ziektedruk pas medio 2022 bekend. Dat is pas over twee
jaar. De leden van de 50PLUS-fractie willen graag weten of er in de
tussentijd nog andere maatregelen genomen kunnen worden om het
aantal longontstekingen bij omwonenden van een geitenhouderij te
reduceren. En is er een mogelijkheid, gezien de resultaten van dit
onderzoek, het onderzoek naar de oorzaak eerder te laten plaatsvinden?
Antwoord
Het gehele onderzoeksprogramma is een langdurend traject, met
meerdere deelonderzoeken. De onderzoeken tot nu toe betroffen met
name epidemiologische gebiedsvergelijkingen. De komende deelonderzoeken betreffen andere type onderzoeken. Zo wordt een patiëntenstudie
uitgevoerd, wordt er onderzoek bij geitenhouders en wordt een onderzoek
op geitenhouderijen uitgevoerd. Dergelijk onderzoek vergt tijd. Het tijdpad
kan daarom niet versneld worden. Zoals eerder toegezegd, wordt de
Kamer na afronding van ieder deelonderzoek geïnformeerd over de
uitkomsten daarvan.
Een aantal provincies heeft op basis van de resultaten van het VGO-III
programma voorzorgsmaatregelen getroffen, zoals het instellen van een
moratorium voor geitenhouderijen. Die bevoegdheid ligt ook bij hen.
Zodra er meer inzicht is in de mogelijke oorzaak van de verhoogde
ziektedruk, zal bepaald worden welke nadere maatregelen worden
genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 973, nr. 240

24