Vrijplaatsen op
woonwagenlocaties

Vrijplaatsen op
woonwagenlocaties

Inhoudsopgave
1 Inleiding
1.1 Ontwikkelingen
1.2 Aanleiding onderzoek
1.3 Onderzoeksmethode
1.4 Leeswijzer

03
03
03
03
04

2 Woonwagens in cijfers
2.1 Beschrijving woonwagenlocaties
2.2 Regelovertreding en handhaving
2.3 Beleid
2.4 Samenvatting
		
3 Woonwagenbeleid nader bekeken
3.1 Beleid
3.2 Toezicht en handhaving
3.3 Regelovertreding
3.4 Samenvatting

05
05
06
07
08
09
09
09
10
10

Bijlagen
Bijlage 1: Overzicht locaties
Bijlage 2: Overzicht geïnterviewde gemeenten

11
12
22

Colofon

23

1.
Inleiding
1.1 Ontwikkelingen
In het kader van de normalisatie en decentralisatie van het woonwagenbeleid is in 1999 de
Woonwagenwet ingetrokken. De huisvesting
van woonwagenbewoners is hiermee
onderdeel geworden van het reguliere
huisvestingsbeleid. Daarmee hebben
gemeenten volledige beleidsvrijheid gekregen
ten aanzien van woonwagencentra en
standplaatsen. Ook hebben gemeenten
budgettair mogelijkheden gekregen een eigen
woonwagenbeleid te voeren. De gemeenten
kunnen reguliere subsidies, bijvoorbeeld voor
nieuwbouw van woningen, stedelijke
vernieuwing of bodemsanering, aanwenden
voor huisvesting van woonwagenbewoners.
Tegelijkertijd hebben gemeenten hierdoor een
belangrijke rol gekregen in de handhaving van
wet- en regelgeving op woonwagenlocaties.
Jarenlang werd vrij algemeen aangenomen en
getolereerd dat in woonwagencentra ‘contra
legem’ handelingen gepleegd werden, zonder
dat er ingegrepen werd. Het gebrek aan
handhaving heeft er toe geleid dat sommige
woonwagencentra zijn uitgegroeid tot
vrijplaatsen. In de Fraudenota 1996-2000
wordt voor het eerst gesproken over
vrijplaatsen, zij het dan nog fiscale vrijplaatsen1. In de uitvoering van de nota is de
definitie verbreed om ook buiten de fiscale
sfeer van toepassing te kunnen zijn. Onder
vrijplaatsen wordt dan verstaan:
Groepen of locaties waar een effectief
overheidsoptreden wordt belemmerd, leidend
tot een maatschappelijk ongewenste situatie,
waarbij structurele fraude van wezenlijk
belang is. De belemmering betreft soms een
bestaande of vermeende dreiging, soms een
sociaal culturele hindernis. De aandacht van
de overheid beperkt zich veelal tot handhaving van de openbare orde, waarbij structurele
fraude voor lief wordt genomen2.
1

TK, 1996-1997, 17050, nr. 201.

2

In: Onderzoek Belastingdienst contra-legemhandelingen; bij brief staatssecretaris Wijn aan TK, 3 juni 2004.

In de omschrijving zit de mogelijkheid dat er
op de vrijplaatsen niet wordt opgetreden
vanwege geweld(sdreiging), maar ook
wanneer die dreiging er niet is kan optreden
uitblijven. Overigens werden aanvankelijk
woonwagencentra, maar ook illegale casino’s
als de meest urgente projecten gekwalificeerd. Later is daar de prostitutiesector aan
toegevoegd. Daarnaast is er nog een
categorie ‘overig’, waaronder bijvoorbeeld
coffeeshops, hennepkwekerijen, belwinkels
en moskeeën vallen.
In 2004 heeft het kabinet de Kamer op de
hoogte gesteld van het voornemen vrijplaatsen te gaan aanpakken nadat in het voorjaar
van 2004 maatschappelijke onrust was
ontstaan na het grootschalig optreden op het
woonwagencentrum Vinkenslag in
Maastricht. In april 2005 hebben de ministers
van Binnenlandse Zaken, Justitie en VROM en
de staatssecretaris van Financiën een brief
gestuurd aan alle gemeenten om een
dringende oproep te doen om het bestaan of
ontstaan van vrijplaatsen tegen te gaan. Zij
leggen deze verantwoordelijkheid neer bij
gemeenten, omdat deze zicht hebben op de
lokale situatie en primair verantwoordelijk
zijn voor de openbare orde en veiligheid.

1.2 Aanleiding onderzoek
Handhaven op woonwagenlocaties betreft
nadrukkelijk ook wet- en regelgeving op het
terrein van VROM, zoals bouwregelgeving
(bouwvergunningen, sloopvergunningen,
brandveiligheid), regelgeving op het gebied
van ruimtelijke ordening (bouwen of
gebruiken in strijd met bestemmingsplan)
en milieuwetgeving (milieubeheer,
milieugevaarlijke stoffen, bodemverontreiniging). Daarnaast kan op woonwagenlocaties sprake zijn van overtredingen van de
Belastingwet, de Opiumwet, de Wet werk en
bijstand (WWB), de Leerplichtwet, de Wet
op de economische delicten, het Wetboek
van Strafrecht, etc

Om haar overleggen met gemeenten voor te
bereiden heeft de VROM-Inspectie aan
Regioplan de opdracht gegeven een data- en
fact finding onderzoek uit te voeren. Het doel is
het maken van een inventarisatie van
potentiële vrijplaatsen, het beleid en programma van gemeenten alsmede de daadwerkelijke
uitvoering en de resultaten die geboekt zijn. In
de volgende paragraaf wordt kort toegelicht
hoe het onderzoek is uitgevoerd.

1.3 Onderzoeksmethode
Het onderzoek bestaat uit vier fasen. De
eerste fase bestond uit de schriftelijke
benadering van alle Nederlandse gemeenten met een globale vragenlijst. Gemeenten
is de optie geboden om de vragenlijst
schriftelijk of via internet in te vullen. Er is
gebruik gemaakt van verschillende
telefonische en schriftelijke rappels, zowel
door Regioplan als door de VROM-Inspectie.
De respons is 100 procent. Ongeveer de
helft van de gemeenten heeft de vragenlijst
schriftelijk geretourneerd en de andere helft
via internet. De algemene resultaten van de
vragenlijst zijn verwerkt in deze rapportage.
De tweede fase bestond uit een nader
onderzoek in een selectie van gemeenten. Alle
gemeenten met vrijplaatsen en/of geweldsdreiging op een of meer woonwagenlocaties
zijn benaderd voor een telefonisch interview.
Om te waarborgen dat het overzicht van te
benaderen gemeenten compleet was, is de
lijst met te benaderen gemeenten voorgelegd
aan VROM-Inspecteurs uit alle vijf regio’s en
aan provincies en servicepunten handhaving
(SEPH). Uit deze inventarisatie is een aantal
aanvullingen gekomen. In totaal zijn 70
gemeenten telefonisch geïnterviewd. De
interviews hadden tot doel dieper in te gaan
op de antwoorden die zijn gegeven in de
vragenlijst en op het beleid van de gemeenten
inzake handhaving op woonwagenlocaties.
De belangrijkste bevindingen uit de
interviews zijn in dit rapport weergegeven
Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 03

Vervolgens heeft de VROM-Inspectie
gemeenten benaderd naar aanleiding van
de resultaten van deze inventarisatie.
Daarbij is geadviseerd over de aanpak,
steunend op de Handreiking “Werken aan
woonwagens” die in 2006 is gepubliceerd.

1.4 Leeswijzer
In hoofdstuk twee worden de belangrijkste
resultaten uit de landelijke inventarisatie
onder alle gemeenten weergegeven. Dit
hoofdstuk bevat vooral feitelijke, kwantitatieve informatie3. In het derde hoofdstuk
wordt ingegaan op de belangrijkste
bevindingen uit de verdiepende telefonische interviews met een selectie van
gemeenten.

3

De gegevens in hoofdstuk 2 zijn gebaseerd op de
antwoorden van gemeenten op de vragenlijst. Dit
hoofdstuk bevat dus geen feitelijke constateringen.

0 4 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

2.
Woonwagens in cijfers
In dit hoofdstuk worden de belangrijkste
algemene resultaten uit de inventarisatie
onder alle gemeenten beschreven. Alle
gemeenten en de stadsdelen van
Amsterdam (totaal van 471), zijn aangeschreven met een globale inventariserende
vragenlijst. De respons is 100 procent. Als
gesproken wordt over gemeenten dan
worden daarmee ook de stadsdelen van
Amsterdam bedoeld.

2.1	Beschrijving
woonwagenlocaties

Tabel 2.1 Aantal gemeenten met woonwagenlocaties
absoluut
Wel woonwagenlocaties

374

79

Geen woonwagenlocaties

97

21

Totaal

471

100

Figuur 2.1 Aantal locaties

Van de 471 gemeenten die in 2006 hebben
gerespondeerd, hebben er 374 woonwagenlocaties binnen de gemeentegrenzen
(tabel 2.1).
Van de gemeenten die beschikken over
woonwagenlocaties, heeft 45 procent één
locatie, heeft 42 procent twee tot vijf
locaties en heeft 13 procent zes of meer
locaties (figuur 2.1).
In tabel 2.2 is weergegeven dat alle gemeenten vanaf 100.000 in ieder geval één of meer
woonwagenlocaties hebben. Het zijn vooral
de kleinere gemeenten die een beperkt
aantal locaties hebben (tabel 2.2). In bijlage 1
is een overzicht opgenomen van het aantal
woonwagenlocaties per gemeente.
De grootte van de locaties varieert van 1
standplaats tot 168 standplaatsen. In totaal
zijn er 1181 woonwagenlocaties met in totaal
8186 standplaatsen volgens het bestemmingsplan en 8319 feitelijke standplaatsen4.
Van alle woonwagencentra in Nederland is
het grootste deel ontstaan in de periode
tussen 1975 en 2000 (85 procent; tabel 2.2).
4

percentage

13%
45%

1 locatie
2-5 locaties
>6 locaties

42%

Tabel 2.2 Aantal locaties naar gemeentegrootte (in absolute aantallen)
Aantal inwoners
0-50.000

Geen
locaties

1
locatie

2-5
locaties

6-10
locaties

11-20
locaties

Meer dan
20 locaties

95

160

134

12

2

0

50.000-100.000

2

8

21

7

3

3

100.000-150.000

0

0

1

4

6

2

150.000-200.000

0

1

2

0

3

1

>200.000

0

0

0

1

2

1

Van de 1181 woonwagenlocaties is van 70 locaties
onbekend hoeveel standplaatsen er zijn volgens het
bestemmingsplan en is van 59 locaties onbekend
hoeveel feitelijke standplaatsen er zijn.

Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 0 5

De helft van alle woonwagenlocaties ligt
naar opgave van de gemeenten in de
randzone van de gemeenten, 38 procent ligt
in de kern en 12 procent ligt in een
buitengebied (figuur 2.2).

Tabel 2.2 Ontstaansperiode woonwagencentra
percentage
Voor 1975

9

Tussen 1975 en 1990

58

Tussen 1990 en 2000

27

Na 2000

6

Totaal

100

Verder is van alle woonwagenlocaties in
Nederland in 66 procent van de gevallen de
gemeente de eigenaar. In 29 procent van de
gevallen is dit de woningcorporatie en in 5
procent zijn dit andere instellingen, zoals
een gewest een woonwagenschap of zijn de
standplaatsen in eigen bezit. De beheerder
van de woonwagencentra is een woningcorporatie (39%), de gemeente (34%), een
particulier bureau (22%) of een woonwagenschap (5%).

Figuur 2.2 Ligging woonwagenlocaties

12%

50%

randzone
kern
buitengebied

38%

Tabel 2.3	Voorkomen van overtredingen naar VI-regio
(in percentages van het aantal locaties)
Regio

Ja

Nee

Onbekend

Noord

7

75

19

Noord-West

31

57

12

Oost

25

55

20

Zuid

33

51

16

Zuid-West

27

60

13

Totaal

28

56

16

2.2	Regelovertreding en
handhaving
In deze paragraaf wordt gesproken over
handhaving, controle en toezicht. Controle
en toezicht zijn noodzakelijk om te kunnen
handhaven. Indien in deze paragraaf wordt
gesproken over handhaving, wordt daarmee
ook controle en toezicht bedoeld.
Op 28 procent van alle woonwagenlocaties
in Nederland is er sprake van (structurele)
overtredingen van wet- en regelgeving (op
het gebied van bouw, ruimtelijke ordening,
milieu, Leerplichtwet, WWB en openbare
orde). Op 16 procent van de locaties is het
onbekend of er overtredingen voorkomen
en op 56 procent vinden er geen overtredingen plaats. De grootte van de gemeente
heeft geen effect op het feit of overtredingen voorkomen. Wel is er een relatie met de
factor regionale spreiding (zie tabel 2.3).
			
In de analyses is gebruik gemaakt van de
indeling van de VROM-regio’s5. In tabel 2.3
is te zien dat er op de woonwagenlocaties in
de regio Noord relatief weinig overtredingen voorkomen.

5

0 6 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

Friesland, Groningen en Drenthe behoren tot de regio
Noord. Noord-Holland, Utrecht en Flevoland behoren tot
de regio Noord-West. Overijssel en Gelderland behoren
tot de regio Oost. Noord-Brabant en Limburg behoren tot
de regio Zuid. Zeeland en Zuid-Holland behoren tot de
regio Zuid-West.

2.3 Beleid

Op 23 procent van de locaties vinden vaak
controles plaats op de naleving van wet- en
regelgeving. Op 68 procent van de locaties
gebeurt dat soms en op 9 procent van de
locaties nooit. Als op een locatie nooit
wordt gecontroleerd door een gemeente,
sluit dit niet uit dat andere locaties binnen
diezelfde gemeente wel worden gecontroleerd. De locaties waar nooit wordt
gecontroleerd liggen in 11 procent van de
gemeenten.

Op de vraag of er gemeentelijk beleid ten
aanzien van woonwagenlocaties is,
antwoordt de helft van de gemeenten
bevestigend. Bij 27 procent van de gemeenten is er sprake van geïntegreerd beleid. In
21 procent van de gemeenten wordt er een
specifiek woonwagenbeleid gevoerd. De
helft van de gemeenten heeft geen
gemeentelijk beleid ten aanzien van
woonwagenlocaties. Naarmate gemeenten
over meer woonwagenlocaties beschikken,
is er vaker sprake van beleid op dit terrein.
82 procent van de gemeenten hanteert een
gemeentelijk handhavingsbeleid. In 76
procent gaat het om een algemeen
handhavingsbeleid en 6 procent voert een
specifiek handhavingsbeleid gericht op
woonwagens. Ook hier geldt dat naarmate
gemeenten over meer woonwagenlocaties
beschikken, er vaker sprake is van beleid op
dit terrein.

Volgens gemeenten is 5 procent van alle
woonwagenlocaties te kenmerken als
vrijplaats en is er op 10 procent van alle
locaties sprake van geweldsdreiging.
Opvallend is dat vrijplaatsen en geweldsdreiging vaker voorkomen op woonwagenlocaties in de grootste gemeenten
(>200.000 inwoners, tabel 2.4).
Verder komt geweldsdreiging relatief vaker
voor op woonwagenlocaties in de regio
Zuid-West (tabel 2.5).

Tabel 2.4	Voorkomen van vrijplaatsen en geweldsdreiging naar gemeentegrootte (in percentages van het aantal locaties)
Aantal inwoners

Vrijplaatsen komen voor

Geweldsdreiging komt voor

0-50.000

5

9

50.000-100.000

5

4

100.000-150.000

4

14

150.000-200.000

6

13

>200.000

10

26

Totaal

5

10

Tabel 2.5	Voorkomen van vrijplaatsen en geweldsdreiging naar VI-regio (in
percentages van het aantal locaties)
Aantal inwoners

Vrijplaatsen komen voor

Geweldsdreiging komt voor

Noord

2

3

Noord-West

8

11

Oost

2

8

Zuid

5

10

Zuid-West

6

16

Totaal

5

10

Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 0 7

2.4 Samenvatting
De belangrijkste gegevens uit dit hoofdstuk
kunnen worden samengevat in onderstaande twee figuren.

Figuur 2.2 Overzicht naar alle gemeenten

Alle Nederlandse gemeenten

Geen woonwagenlocaties (21%)

Wel woonwagenlocaties (79%)

Geen structurele
overtredingen (56%)

Wel structurele
overtredingen (28%)

Onbekend (16%)

Figuur 2.3 Overzicht naar alle woonwagenlocaties

Alle woonwagenlocaties

Geen vrijplaatsen
(95%)

Wel vrijplaatsen
(16%)

Vaak controles (23%)

0 8 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

Geen geweldsdreiging
(90%)

Soms controles (68%)

Wel geweldsdreiging
(10%)

Nooit controles (9%)

3.
Woonwagenbeleid nader bekeken
De tweede fase van het onderzoek
bestond uit telefonische interviews met
een selectie van gemeenten. Deze selectie
is gemaakt op basis van de antwoorden
op de schriftelijke vragenlijst in de eerste
fase. Indien gemeenten aangaven dat er
sprake is van vrijplaatsen en/of geweldsdreiging op een van de woonwagenlocaties, is een gemeente nogmaals benaderd
voor een telefonisch interview.
In totaal is met 70 gemeenten een verdiepend interview gehouden. In bijlage 2 is een
overzicht van deze gemeenten opgenomen.
In deze paragraaf worden de belangrijkste
bevindingen uit de verdiepende interviews
beschreven. De resultaten in dit hoofdstuk
gaan dus over de selectie van gemeenten. In
deze selectie zitten juist gemeenten waar
problemen spelen en waar er sprake is van
geweldsdreiging en/of vrijplaatsen. Hier
moet bij de interpretatie van de resultaten
rekening mee gehouden worden. De
resultaten zijn geenszins generaliseerbaar
naar alle Nederlandse gemeenten.

3.1 Beleid
Veel gemeenten maken de laatste jaren een
ontwikkeling door ten aanzien van
woonwagenbeleid. De fase waarin gemeenten zich bevinden verschilt; sommige
gemeenten staan aan het begin van de
aanpak van de woonwagenlocaties en
andere gemeenten hebben reeds een
genormaliseerde situatie waarin woonwagenlocaties zijn overgedragen aan een
woningcorporatie en handhaving regulier
plaatsvindt.
De aanleiding om de situatie op woonwagenlocaties aan te gaan pakken verschilt per
gemeente. De belangrijkste aanleiding is de
onhoudbare situatie. De problemen werden
dusdanig groot dat besloten is de situatie te
gaan veranderen en beleid in te gaan zetten.
De brief die vanuit het rijk is gestuurd met

de boodschap dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de aanpak van vrijplaatsen,
heeft daar voor sommige gemeenten een rol
in gespeeld, evenals het idee dat gedogen
niet meer van deze tijd is. Andere motivaties
om beleid en handhaving in te zetten op
woonwagenlocaties zijn: het intrekken van
de woonwagenwet; de rampen in Enschede
en Volendam, het ontstaan van een
brandonveilige situatie; een tekort aan
standplaatsen en herstructureringsplannen.
Er zijn echter ook gemeenten die geen
(handhavings)beleid hebben ten aanzien
van woonwagenlocaties. De belangrijkste
redenen voor gemeenten om geen beleid te
hebben zijn: woonwagenbewoners zijn
gewone burgers en moeten ook als zodanig
worden behandeld (apart beleid is niet
gewenst); er is maar een beperkt aantal
standplaatsen; de problemen zijn niet
ernstig genoeg en de noodzaak voor
specifiek beleid ontbreekt; er wordt
momenteel gewerkt aan woonwagenbeleid.
Ongeveer drievijfde van de gemeenten heeft
plannen tot het herstructureren van
woonwagenlocaties, zit reeds midden in
een herstructureringsproces of heeft de
afgelopen paar jaar herstructureringsplannen uitgevoerd. Deze herstructureringsplannen zijn onder andere het verplaatsen van
locaties, het creëren van extra standplaatsen, het inkrimpen van het aantal standplaatsen6, het herindelen, renoveren,
opheffen of het verplaatsen van locaties, het
aanleggen van nieuwbouwlocaties voor
woonwagens of het vervangen van
woonwagens door woningen (‘verstenen’)
om de duurzaamheid te bevorderen.

3.2 Toezicht en handhaving
In ongeveer één vijfde van de gemeenten
waarmee een verdiepend interview is
gehouden, wordt helemaal niet gecontroleerd. De redenen hiervoor zijn veelal de
angst naar aanleiding van geweldsdreiging7,
de geringe prioriteit die aan handhaving
wordt gegeven en het feit dat er geen
aanleiding is voor controles.
In de overige gemeenten vinden controles
op verschillende manieren plaats. In
ongeveer één vijfde van de gemeenten
vinden integrale controles plaats. Dit houdt
in dat instanties of gemeentelijke afdelingen, zoals politie, woningcorporatie, sociale
dienst, milieu, bouw- en woningtoezicht en
handhaving, in verschillende samenstellingen periodiek controleren op de woonwagenlocaties. De frequentie van deze
periodieke controles verschilt per gemeente: van één keer per week tot één keer per
drie maanden. Daarnaast komt het voor dat
er één of twee vaste afdelingen van de
gemeente controles uitvoeren. Vaak is dit de
afdeling bouw- en woningtoezicht, milieu
of handhaving.
Een andere veelvoorkomende wijze is het
controleren op ad hoc basis, bijvoorbeeld
naar aanleiding van een melding. Andere
wijzen van controles zijn: het controleren
naar aanleiding van een melding van de
beheerder; het meenemen van de woonwagencentra in de reguliere controles van de
gemeente; het regelmatig surveilleren door
de politie op de locaties.

7

6

Voor zowel een woonfunctie als voor bedrijfsactiviteit.

De geïnterviewde gemeenten zijn geselecteerd vanwege
de geweldsdreiging en/of vrijplaatsen. Het is daarom niet
vreemd dat geweldsdreiging een vaak genoemde reden is
voor het niet uitvoeren van controles.

Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 0 9

Ongeveer de helft van de gemeenten ervaart
serieuze problemen bij de uitvoering van
toezicht en handhaving8. Het meest
genoemde probleem is de geweldsdreiging.
Deze dreiging leidt er toe dat ambtenaren
liever niet op de woonwagenlocaties komen
en er dus in sommige gevallen niet meer
wordt gehandhaafd. In veel gemeenten
heeft een bepaalde mate van dreiging er toe
geleid dat controles met minimaal twee
personen worden uitgevoerd.
Een ander regelmatig genoemd probleem in
de handhaving is het gebrek aan prioriteit,
waardoor er te weinig middelen beschikbaar
zijn om de handhaving op een goede
manier te organiseren. Ook de jarenlange
gedoogsituatie wordt door gemeenten
genoemd als probleem in de handhaving.
Strikt handhaven na een periode van
gedogen wordt als onwenselijk gezien.
Verder wordt de moeizame communicatie
met bewoners als probleem beschouwd.
Bewoners beroepen zich vaak op juridische
procedures, die soms lange tijd in beslag
kunnen nemen. Ten slotte maken gedateerde bestemmingsplannen (of het geheel
niet aanwezige plannen) het lastig om te
handhaven en is het niet altijd duidelijk wie
het bevoegd gezag is (provincie of
gemeente).

3.3 Regelovertreding
Sinds het intrekken van de Woonwagenwet
in 1999 valt het wonen in een woonwagen
onder het reguliere huisvestingsbeleid.
Woonwagenbewoners zijn gelijk aan
bewoners in reguliere woningen en hebben
zich aan dezelfde wet- en regelgeving te
houden. In ongeveer de helft van de
geïnterviewde gemeenten bevinden zich
“inrichtingen” op een of meer woonwagenlocaties. Het gaat veelal om garagebedrijven, autosloperijen, oud ijzer handel en
kermisactiviteiten. Op deze inrichtingen is
de Wet milieubeheer van toepassing.

8

Ook hier moet nogmaals opgemerkt worden dat het gaat
om een selectie van gemeenten met de meeste
problemen.

10 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

In bijna alle gemeenten waarmee een
verdiepend interview is gehouden is sprake
van regelovertredend gedrag op de
woonwagenlocaties, door zowel bewoners
als inrichtingen. Op sommige locaties zijn
de overtredingen redelijk beperkt in
omvang, maar op andere locaties wordt de
wet- en regelgeving veelvuldig en op
verschillende terreinen overtreden.
Hieronder is weergegeven wat de meest
voorkomende overtredingen van wet- en
regelgeving zijn.
• Woningwet: bouwen zonder bouwvergunning, het plaatsen van meer woonwagens op één standplaats, het te dicht op
elkaar staan van woonwagens (brandgevaar) en het niet voldoen aan andere
eisen van het bouwbesluit.
• Wet op de Ruimtelijke Ordening: te grote
woonwagens op de standplaatsen,
bedrijven beginnen op een woonlocatie
en het in gebruik nemen van
gemeentegrond.
• Wet Milieubeheer: illegale lozing,
bedrijfsvoering zonder vergunning,
lekkende olievaten en het illegaal opslaan
van banden en accu’s.
• Wet werk en bijstand (WWB):
uitkeringsfraude.
• Leerplichtwet: schoolverzuim.
• Wetboek van Strafrecht: wietteelt, illegaal
aftappen van elektriciteit, drugshandel en
wapenhandel.

3.4 Samenvatting
Er vinden op veel woonwagenlocaties
overtredingen plaats op verschillende
terreinen. Dit is soms jarenlang gedoogd.
Sinds enkele jaren voeren echter veel
gemeenten actief beleid met betrekking tot
woonwagenlocaties. Zij willen naar een
genormaliseerde situatie op de woonwagencentra. Vaak is dat ook een vereiste
alvorens gemeenten de locaties kunnen
overdragen aan woningcorporaties. In een
groot deel van de gemeenten zijn daarom
herstructureringsplannen of zijn deze
plannen reeds uitgevoerd. Ook vinden in
een groot deel van de gemeenten (weer)
controles plaats om de situatie te normaliseren. De handhaving gaat echter nog niet
probleemloos. Geweldsdreiging zorgt nog

steeds voor enige schroom bij ambtenaren
om op woonwagenlocaties te komen.
Daarnaast heeft handhaven op woonwagenlocaties nog niet altijd even veel prioriteit of
speelt de jarenlange gedoogsituatie parten.
Er is kortom de laatste jaren een duidelijke
omslag waar te nemen in het beleid van
gemeenten ten aanzien van woonwagenlocaties. Er moeten desondanks nog wel
enkele obstakels worden weggenomen om
in alle gemeenten tot een genormaliseerde
situatie te komen.

Bijlagen

Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 11

Bijlage 1
Overzicht locaties
Gemeente
Aantal woonwagenlocaties
Aantal vrijplaatsen
							
Aa en Hunze
Aalburg		
Aalsmeer		
Aalten		
Abcoude
Achtkarspelen
Alblasserdam
Albrandswaard
Alkemade
Alkmaar
Almelo
Almere
Alphen aan den Rijn
Alphen-Chaam
Ambt Montfort
Ameland
Amersfoort
Amstelveen
Amsterdam, stadsdeel Amsterdam Noord
Amsterdam, stadsdeel Bos en Lommer
Amsterdam, stadsdeel Centrum
Amsterdam, stadsdeel de Baarsjes
Amsterdam, stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer
Amsterdam, stadsdeel Oost / Watergraafsmeer
Amsterdam, stadsdeel Osdorp
Amsterdam, stadsdeel Oud West
Amsterdam, stadsdeel Oud Zuid
Amsterdam, stadsdeel Slotervaart
Amsterdam, stadsdeel Westerpark
Amsterdam, stadsdeel Zeeburg
Amsterdam, stadsdeel ZuiderAmstel
Amsterdam, stadsdeel Zuidoost
Andijk		
Anna Paulowna
Apeldoorn
Appingedam
Arcen en Velden
Arnhem
Assen		
Asten		
Baarle-Nassau
Baarn		
Barendrecht
Barneveld
Bedum
12 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

0
0
0
1
0
1
2
1
1
3
7
1
1
0
3
0
11
4
3
0
0
0
5
1
4
0
0
2
1
0
0
1
0
1
25
0
1
15
4
1
1
2
1
2
0

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
4
0
0
0
0
0
0
0
0
0
3
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

Aantal locaties met
geweldsdreiging
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
7
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

Gemeente
Aantal woonwagenlocaties
Aantal vrijplaatsen
							
Beek-L		
Beemster
Beessel
Bellingwedde
Bennebroek
Bergambacht
Bergeijk
Bergen op Zoom
Bergen-L
Bergen-NH
Bergschenhoek
Berkel en Rodenrijs
Berkelland
Bernheze
Bernisse
Best			
Beuningen
Beverwijk
Binnenmaas
Bladel		
Blaricum
Bleiswijk
Bloemendaal
Boarnsterhim
Bodegraven
Boekel		
Bolsward
Borger-Odoorn
Borne		
Borsele
Boskoop
Boxmeer
Boxtel		
Breda		
Breukelen
Brielle		
Bronckhorst
Brummen
Brunssum
Bunnik
Bunschoten
Buren 		
Bussum
Capelle aan den IJssel
Castricum
Coevorden
Cranendonck
Cromstrijen
Cuijk 		
Culemborg
Dalfsen
Dantumadeel

5
0
1
0
1
0
4
7
1
1
1
1
5
5
0
1
1
6
0
3
1
1
2
0
1
1
0
2
1
0
1
1
1
12
2
1
1
1
4
2
1
2
1
1
1
8
3
2
2
2
3
0

0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0

Aantal locaties met
geweldsdreiging
0
0
0
0
0
0
1
1
0
0
0
1
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 13

Gemeente
Aantal woonwagenlocaties
Aantal vrijplaatsen
							
De Bilt		
De Marne
De Ronde Venen
De Wolden
Delft 		
Delfzijl
Den Haag
Den Helder
Deurne
Deventer
Diemen
Dinkelland
Dirksland
Doesburg
Doetinchem
Dongen
Dongeradeel
Dordrecht
Drechterland
Drimmelen
Dronten
Druten		
Duiven
Echt-Susteren
Edam - Volendam
Ede 			
Eemnes
Eemsmond
Eersel		
Eijsden
Eindhoven
Elburg		
Emmen
Enkhuizen
Enschede
Epe 			
Ermelo
Etten-Leur
Ferwerderadiel
Franekeradeel
Gaasterlân-Sleat
Geertruidenberg
Geldermalsen
Geldrop-Mierlo
gemeente Texel
Gemert-Bakel
Gennep
Giessenlanden
Gilze en Rijen
Goedereede
Goes		
Goirle		
14 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

2
0
2
1
2
1
12
2
3
28
1
1
1
2
5
1
1
11
1
2
1
1
2
8
1
6
1
0
2
4
16
1
6
1
4
2
1
1
0
0
0
1
4
4
0
4
1
1
0
1
1
1

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
6
0
0
0
0
0
1
1
0
0
0
0
2
5
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0

Aantal locaties met
geweldsdreiging
1
0
0
0
0
1
12
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
3
0
0
0
0
0
1
1
0
0
0
0
3
3
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0

Gemeente
Aantal woonwagenlocaties
Aantal vrijplaatsen
							
Gorinchem
Gouda 		
Graafstroom
Graft - De Rijp
Grave 		
Groenlo
Groesbeek
Groningen
Grootegast
Gulpen-Wittem
Haaksbergen
Haaren
Haarlem
Haarlemmerliede & Spaarnwoude
Haarlemmermeer
Haelen
Halderberge
Hardenberg
Harderwijk
Hardinxveld-Giessendam
Haren-GR
Harenkarspel
Harlingen
Hattum
Heel			
Heemskerk
Heemstede
Heerde
Heerenveen
Heerhugowaard
Heerlen
Heeze-Leende
Heiloo		
Helden
Hellendoorn
Hellevoetsluis
Helmond
Hendrik-Ido-Ambacht
Hengelo
Het Bildt
Heumen
Heusden
Heythuysen
Hillegom
Hilvarenbeek
Hilversum
Hof van Twente
Hoogeveen
Hoogezand-Sappermeer
Hoorn 		
Horst aan de Maas
Houten

1
6
0
0
1
2
0
11
1
4
0
1
11
1
11
4
3
4
6
1
0
1
0
1
3
7
2
1
1
3
21
2
1
1
4
2
6
1
3
0
1
4
1
1
1
4
1
15
0
2
3
2

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
0
0

Aantal locaties met
geweldsdreiging
0
0
0
0
1
0
0
0
0
1
0
0
6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
0
1
0
2
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
1
0
0
0
0
0
Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 15

Gemeente
Aantal woonwagenlocaties
Aantal vrijplaatsen
							
Huizen-NH
Hulst 		
Hunsel		
IJsselstein
Jacobswoude
Kampen
Kapelle
Katwijk-ZH
Kerkrade
Kessel		
Kollumerland
Korendijk
Krimpen aan den IJssel
Laarbeek
Landerd
Landgraaf
Landsmeer
Langedijk
Laren 		
Leek			
Leerdam
Leeuwarden
Leeuwarderadeel
Leiden		
Leiderdorp
Leidschendam-Voorburg
Lelystad
Lemsterland
Leusden
Liemeer
Liesveld
Lingewaal
Lingewaard
Lisse 		
Lith			
Littenseradiel
Lochem
Loenen
Loon op Zand
Lopik 		
Loppersum
Losser		
Maarssen
Maasbracht
Maasbree
Maasdonk
Maasdriel
Maassluis
Maastricht
Margraten
Marum
Medemblik
16 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

1
6
2
2
1
8
1
3
10
1
0
0
1
3
1
5
1
1
0
1
1
4
0
2
1
5
1
1
0
0
0
3
3
1
1
0
3
1
1
0
0
0
1
5
1
2
3
1
26
2
1
2

0
0
0
0
0
0
0
0
4
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

Aantal locaties met
geweldsdreiging
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
7
0
0
0

Gemeente
Aantal woonwagenlocaties
Aantal vrijplaatsen
							
Meerlo-Wanssum
Meerssen
Meijel		
Menaldumadeel
Menterwolde
Meppel
Middelburg
Middelharnis
Midden-Delfland
Midden-Drenthe
Mill en St. Hubert
Millingen aan de Rijn
Moerdijk
Montferland
Montfoort
Mook en Middelaar
Moordrecht
Muiden
Naarden
Neder-Betuwe
Nederlek
Nederweert
Neerijnen
Niedorp
Nieuwegein
Nieuwerkerk aan den IJssel
Nieuwkoop
Nieuw-Lekkerland
Nijefurd
Nijkerk
Nijmegen
Noord-Beveland
Noordenveld
Noorder-Koggenland
Noordoostpolder
Noordwijk
Noordwijkerhout
Nuenen
Nunspeet
Nuth		
Obdam
Oegstgeest
Oirschot
Oisterwijk
Oldebroek
Oldenzaal
Olst-Wijhe
Ommen
Onderbanken
Oosterhout
Oostflakkee
Ooststellingwerf

1
4
0
0
0
3
4
2
1
2
1
0
5
1
1
1
2
0
1
5
1
3
1
0
1
1
2
0
0
2
5
0
2
0
4
0
1
4
3
1
0
1
1
2
2
2
4
1
1
2
1
2

0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
1
0
0
0
0

Aantal locaties met
geweldsdreiging
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
1
0
0
0
0
0
1
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 17

Gemeente
Aantal woonwagenlocaties
Aantal vrijplaatsen
							
Oostzaan
Opmeer
Opsterland
Oss 			
Oud-Beijerland
Oude IJsselstreek
Ouder-Amstel
Ouderkerk
Oudewater
Overbetuwe
Papendrecht
Pekela		
Pijnacker-Nootdorp
Purmerend
Putten		
Raalte		
Reeuwijk
Reiderland
Reimerswaal
Renkum
Renswoude
Reusel-De Mierden
Rheden
Rhenen
Ridderkerk
Rijnwaarden
Rijnwoude
Rijssen-Holten
Rijswijk
Roerdalen
Roermond
Roggel en Neer
Roosendaal
Rotterdam
Rozenburg
Rozendaal
Rucphen
Schagen
Scheemda
Schermer
Scherpenzeel
Schiedam
Schiermonnikoog
Schijndel
Schinnen
Schoonhoven
Schouwen Duiveland
Sevenum
‘s-Gravendeel
‘s-Hertogenbosch
Simpelveld
Sint anthonis
18 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

1
0
1
13
0
0
1
1
0
4
2
0
2
4
1
4
1
0
1
2
1
2
8
1
2
1
1
2
2
2
3
1
11
8
1
0
4
1
0
0
1
2
0
1
4
1
3
1
0
12
2
1

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

Aantal locaties met
geweldsdreiging
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

Gemeente
Aantal woonwagenlocaties
Aantal vrijplaatsen
							
Sint Oedenrode
Sint-Michielsgestel
Sittard-Geleen
Skarsterlân
Sliedrecht
Slochteren
Sluis 		
Smallingerland
Sneek 		
Soest 		
Someren
Son en Breugel
Spijkenisse
Stadskanaal
Staphorst
Stede Broec
Steenbergen
Steenwijkerland
Stein 		
Strijen		
Swalmen
Ten Boer
Ter Aar		
Terneuzen
Terschelling
Teylingen
Tholen		
Thorn 		
Tiel			
Tilburg
Tubbergen
Twenterand
Tynaarlo
Tytsjerksteradiel
Ubbergen
Uden		
Uitgeest
Uithoorn
Urk 			
Utrecht
Utrechtse Heuvelrug
Vaals 		
Valkenburg aan de Geul
Valkenswaard
Veendam
Veenendaal
Veere 		
Veghel		
Veldhoven
Velsen		
Venlo 		
Venray		

1
1
24
1
2
0
2
4
4
1
3
4
2
2
2
1
3
5
7
0
1
0
1
8
0
3
1
1
13
12
1
2
4
0
1
2
1
1
0
26
4
2
4
3
1
3
1
1
4
3
10
1

0
1
4
1
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
1
0
1
0
0
0
2
0
0

Aantal locaties met
geweldsdreiging
0
1
4
0
0
0
1
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
3
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
1
1
0
0
Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 19

Gemeente
Aantal woonwagenlocaties
Aantal vrijplaatsen
							
Vianen		
Vlaardingen
Vlagtwedde
Vlieland
Vlissingen
Vlist 		
Voerendaal
Voorschoten
Voorst		
Vught 		
Waalre		
Waalwijk
Waddinxveen
Wageningen
Wassenaar
Waterland
Weert 		
Weesp 		
Werkendam
Wervershoof
West Maas en Waal
Wester-Koggenland
Westerveld
Westervoort
Westland
Weststellingwerf
Westvoorne
Wieden
Wieringen
Wieringermeer
Wijchen
Wijdemeren
Wijk bij Duurstede
Winschoten
Winsum
Winterswijk
Woensdrecht
Woerden
Wognum
Wormerland
Woudenberg
Woudrichem
Wûnseradiel
Wymbritseradiel
Zaanstad
Zaltbommel
Zandvoort
Zederik
Zeevang
Zeewolde
Zeist 		
Zevenaar
20 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

2
1
0
0
2
1
1
1
2
2
1
4
2
2
2
1
12
1
1
0
7
0
5
1
6
2
1
2
0
1
2
0
2
0
0
3
5
3
1
1
0
0
0
0
7
4
3
1
0
0
1
4

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
1
0

Aantal locaties met
geweldsdreiging
0
0
0
0
0
0
1
1
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
3
0
3
0
0
0
1
0

Gemeente
Aantal woonwagenlocaties
Aantal vrijplaatsen
							
Zevenhuizen-Moerkapelle
Zijpe 		
Zoetermeer
Zoeterwoude
Zuidhorn
Zundert
Zutphen
Zwartewaterland
Zwijndrecht
Zwolle		

1
0
9
1
0
0
8
3
3
23

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

Aantal locaties met
geweldsdreiging
1
0
0
1
0
0
0
0
0
0

Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 21

Bijlage 2
Overzicht geïnterviewde gemeenten
Gemeente

Gemeente

Amsterdam, stadsdeel Westerpark
Amsterdam, stadsdeel Osdorp
Apeldoorn
Bergeijk
Bergen op Zoom
Berkel en Rodenrijs
Borne
Breda
Culemborg
De Bilt
Delfzijl
Den Haag
Deurne
Dordrecht
Echt-Susteren
Edam – Volendam
Eijsden
Eindhoven
Grave
Gulpen-Wittem
Haarlem
Heemskerk
Heerde
Heerhugowaard
Helden
Heusden
Hof van Twente
Hoorn
Kerkrade
Krimpen aan den Ijssel
Landgraaf
Leeuwarden
Lith
Maasbracht
Maastricht
Meerssen
Midden-Drenthe
Neder-Betuwe
Nederlek
Nieuwkoop
Nijmegen
Nuenen
Oirschot
Papendrecht
Reusel-De Mierden
Rotterdam

Sint-Michielsgestel
Sittard-Geleen
Skarsterlân
Sluis
Son en Breugel
Spijkenisse
Stein
Tiel
Uithoorn
Valkenswaard
Veenendaal
Veldhoven
Velsen
Voerendaal
Voorschoten
Waalre
Waddinxveen
West Maas en Waal
Woensdrecht
Zaanstad
Zandvoort
Zeist
Zevenhuizen-Moerkapelle
Zoeterwoude

22 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

Colofon
Bestelgegevens
Deze publicatie is te downloaden onder vermelding van VROM 9032.
Datum publicatie
Februari 2009

Contactgegevens:
VROM-Inspectie
www.vrom.nl
Regio Noord (Groningen, Friesland, Drenthe)
Groningen, telefoon 050 5992700
Regio Oost (Overijssel, Gelderland)
Arnhem, telefoon 026 3528400
Regio Zuid (Noord-Brabant, Limburg)
Eindhoven, telefoon 040 2652911
Regio Noord-West (Noord-Holland Utrecht, Flevoland)
Haarlem, telefoon 023 5150700
Regio Zuid-West (Zuid-Holland, Zeeland)
Rotterdam, telefoon 010 2244444

Vrijplaatsen op woonwagenlocaties | 23

24 | Vrijplaatsen op woonwagenlocaties

VROM 9032 / februari 2009

Dit is een publicatie van: Ministerie van VROM
Rijnstraat 8 | 2515 XP Den Haag | www.vrom.nl