Den Haag, 15 mei 2019

De staatssecretaris van Financiën
de heer drs. M. Snel
Postbus 20201
2500 EE DEN HAAG

Betreft:

reactie op het rapport evaluatie schatkistbankieren

Geachte heer Snel,
In het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen van 2 april jongstleden lagen de bevindingen van het
rapport met de evaluatie van de wijziging van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido) uit
2013 op tafel. Met die wetswijziging is het schatkistbankieren voor de decentrale overheden
geïntroduceerd. In dit overleg hebt u aangegeven dat u in de bevindingen van het rapport geen
aanleiding ziet het verplichtende karakter van het schatkistbankieren te wijzigen.
Met het bereiken van het hoofddoel van de wetswijziging, het verlagen van de Nederlandse EMU-schuld
onder de 60% van het bbp, zien wij, als vertegenwoordigers van de decentrale overheden, in de
evaluatie juist wel een aanleiding om de wet- en regelgeving te verbeteren. In deze brief geven wij onze
visie op het schatkistbankieren en stellen wij een tweetal verbeteringen voor die de nadelige effecten
van het verplichtende karakter van het schatkistbankieren voor onze leden aanzienlijk verzachten.
Graag vernemen wij uw reactie op deze gezamenlijke brief en gaan we met u in gesprek over de wijze
waarop we de verbeteringen in de regelgeving kunnen verankeren.

Aanleiding
In 2018 heeft uw ministerie het artikel 12 ‘kasbeheer’ van de begroting van u w departement
doorgelicht. Deze doorlichting fungeerde ook als basis voor de evaluatie van de wijziging van de Wet
fido uit 2013. Deze wijziging verplicht decentrale overheden sinds dat moment om overtollige liquide
middelen in de schatkist aan te houden. Directe aanleiding voor dit instellen van het verplicht
schatkistbankieren door decentrale overheden was de destijds te hoge EMU-schuld van Nederland. Met
de wijziging van de wet werd het verlagen van de EMU-schuld naar een prudent niveau bespoedigd en
kon Nederland eerder de buitensporige tekortprocedure van de Europese Commissie verlaten. De
economische crisis rechtvaardigde destijds deze ingreep in de autonomie van de decentrale overheden.
In het rapport met de evaluatie is als conclusie opgenomen dat het verplicht schatkistbankieren
bijdraagt aan de volgende beleidsdoelen van het Rijk: reductie van de EMU-schuld door verlaging van
de externe financieringsbehoefte van de collectieve sector; minimalisatie van het risico voor onderdelen
van de collectieve sector met overtollige middelen; doelmatiger kasbeheer voor de deelnemers.
Eind 2017 bedroeg het verlagende effect van het verplicht schatkistbankieren door decentrale
overheden op de overheidsschuld van Nederland 1,3% van het bbp. Als wordt uitgegaan va n dit
percentage dan bedraagt de overheidsschuld zonder dit verplicht schatkistbankieren door decentrale
overheden eind 2018 53,7% van het bbp en komt deze schuld eind 2019 uit op 50,4% van het bbp. Dat
is nog steeds ruim onder de Europese grenswaarde voor een te hoge EMU-schuld van 60% van het bbp.
Met het bereiken van dit hoofddoel van de wijziging van de Wet fido en de bevindingen van de evaluatie
in het rapport zelf zien wij juist een aanleiding om de wet- en regelgeving te verbeteren.
Visie decentrale overheden op het verplicht schatkistbankieren
1. De oorspronkelijke Wet fido ging voor normale tijden uit van autonomie van decentrale overheden
om hun eigen financieringsbeleid binnen de randvoorwaarden van die wet vorm te geven. Dit
autonomie-beginsel is vastgelegd in de Grondwet en uitgewerkt in de Gemeentewet, de
Provinciewet en de Waterschapswet. Met het verplicht schatkistbankieren wordt de decentrale
overheden en hun gemeenschappelijke regelingen deze vrijheid voor het tijdelijk stallen van
overtollige middelen ontnomen. Met het schatkistbankieren wordt weliswaar een aanvullende
risicoreductie bereikt, maar die is ten opzichte van de strenge regels voor risicoreductie van de

Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden van de Wet fido zeer beperkt. De
systeemverantwoordelijkheid van het Rijk voor het financieringsbeleid van decentrale overheden
hoort gegeven hun autonome positie in het staatsbestel naar ons oordeel niet verder te gaan dan
risicoreductie met aanvullende bepalingen. Alleen bij grote monetaire en macro-economische
onevenwichtigheden is een ingreep zoals verplicht schatkistbankieren ‘tijdelijk’ gerechtvaardigd. Dit
blijkt ook uit de wetshistorie van de voorgangers van de Wet fido, de Wet fido zelf en de daaronder
vallende regelgeving.
2. Het huidige schatkistbankieren levert decentrale overheden extra administratieve lasten en extra
verantwoordingslasten op. Het in de schatkist onderbrengen van tegoeden vindt namelijk plaats
naast de gewone bankrekeningstelsels die decentrale overheden aanhouden voor het
betalingsverkeer. Het schatkistbankieren betekent extra werk. Eind 2017 hadden 344 gemeenten
(van de toen 381), 4 provincies (van de 12), alle 21 waterschappen en nagenoeg alle
gemeenschappelijke regelingen per saldo schulden en dus geen geld op de bank. Maar ook zij
worden door de huidige vormgeving van de verplichting gedwongen regelmatig een deel van de
liquide middelen voor het betalingsverkeer bij de schatkist te stallen. Hun bijdrage aan de reductie
van de EMU-schuld is echter beperkt. Deze decentrale overheden worden daarmee onnodig met
extra administratieve lasten en extra verantwoordingslasten geconfronteerd.
3. Het kleine aantal decentrale overheden zonder schulden mist door het verplicht schatkistbankieren
rendement op uitzettingen. Daarbij wordt de aanvullende risicoreductie van het schatkistbankieren ,
die zeer klein is, in het rapport rooskleurig ingeschat door uit te gaan van een te hoog
vermogensverlies van 60% bij een faillissement van de tegenpartij. Dat ligt vanwege Basel IV en de
kredietwaardigheidseisen voor uitzettingen krachtens de Wet fido nog lager. Het rendementsverlies
op uitzettingen is groter dan de verwaarloosbare risicoreductie door het verplicht
schatkistbankieren, blijkt uit het rapport. Daarbij is het rendementsverlies op uitzettingen door het
schatkistbankieren op dit moment vanwege het uitzonderlijke monetaire beleid van de ECB beperkt,
maar in ‘normale’ tijden kan dit aanzienlijk zijn.
Verbetervoorstellen
Gezien onze voorgaande opmerkingen stellen wij de volgende verbeteringen van de wet - en regelgeving
voor, zodat de nadelige effecten van het verplichtende karakter van het schatkistbankieren voor onze
leden worden verzacht.
1. Wijzig de drempel van de Wet fido voor het aanhouden van overtollige liquide middelen in de
schatkist zodanig, dat alleen gemeenten, provincies, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen met een positief financieel vermogen (en dus met per saldo geen schulden) hun
overtollige liquide middelen boven een drempel voor het normale betalingsverkeer in de schatkist
moeten aanhouden. Door deze wijziging wordt het merendeel van de decentrale overheden niet
meer geconfronteerd met de extra administratieve lasten en de extra verantwoordingslasten die het
huidige schatkistbankieren met zich meebrengt. Zoals aangegeven heeft het merendeel van de
gemeenten, provincies, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen immers per saldo een
schuld.
2. Wijzig de huidige bepaling ‘verplicht schatkistbankieren decentrale overheden’ van de Wet fido in
een knop anticyclisch schatkistbankieren, zodat het verplicht schatkistbankieren voor decentrale
overheden bij het omlaag brengen van een erg hoge overheidsschuld naar een houdbaar niveau kan
worden aangezet en bij het bereiken van een houdbare overheidsschuld kan worden uitgezet. De
mogelijkheid om de knop uit te zetten ontbreekt op dit moment in de wet. De decentrale overheden
hebben Nederland de afgelopen ja ren geholpen bij het voldoen aan de Europese norm voor de
hoogte van de EMU-schuld, maar nu de EMU-schuld ruimschoots onder deze norm ligt, weegt voor
decentrale overheden de autonomie om zelf over de geldelijke tegoeden te beslissen zwaarder. Het
verplicht schatkistbankieren levert daarbij voor decentrale overheden immers extra administratieve
lasten en extra verantwoordingslasten op en de decentrale overheden die per saldo geen schulden
hebben, missen inkomsten door een lager rendement. Voor het Rijk bete kent het uitzetten van de
‘knop verplicht schatkistbankieren decentrale overheden’ dat bij een eventuele overschrijding in de
toekomst van de norm van 60% van het bbp voor de EMU-schuld de knop weer kan worden
aangezet. Dat levert in dat geval wederom een verlaging van de EMU-schuld op door consolidatie
van onderlinge vorderingen en verplichtingen binnen de overheid.

2

Een afschrift van deze brief sturen wij aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Hoogachtend,

drs. T.J.F.M. Bovens
Voorzitter Interprovinciaal Overleg

mr. J.H.C.Z. van Zanen
Voorzitter Vereniging van Nederlandse Gemeenten

drs. R.A.M. van der Sande
Voorzitter Unie van W aterschappen

3