Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2172
Vragen van de leden Van Ojik en Diks (beiden GroenLinks) aan de Ministers
van Buitenlandse Zaken en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over het bezoek van de Mozambikaanse
president aan Nederland (ingezonden 23 mei 2017).
Antwoord van Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) en de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen 23 juni 2017).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «Fraude mag handel niet in de weg
staan»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Vindt u het opportuun om president Nyusi nu te ontvangen voordat het
onderzoek naar de grote bank- en obligatieleningenfraude is afgerond?
Antwoord 2
President Nyusi is in september vorig jaar onder druk van de internationale
gemeenschap, waaronder ook Nederland, akkoord gegaan met een internationale en onafhankelijke audit naar de verborgen leningen. Op 12 mei jl. heeft
de onafhankelijke auditfirma Kroll haar bevindingen aangeboden aan het
Mozambikaanse Openbaar Ministerie. Parallel aan de audit bereidt het
Openbaar Ministerie het strafrechtelijk onderzoek voor. De president heeft de
bevindingen van Kroll publiekelijk verwelkomd en aangekondigd te zullen
meewerken aan verdere stappen die zullen voortkomen uit het strafrechtelijk
onderzoek.
Het officiële bezoek van President Nyusi aan Nederland van 17 mei tot 19 mei
jl. bood gelegenheid voor een constructief kritische dialoog met de Mozambikaanse regering op het hoogste politieke niveau waarbij de reeds positieve
genomen stappen verwelkomd zijn en is aangedrongen op concrete
opvolging van het strafrechtelijk onderzoek.

1

ah-tk-20162017-2172
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

NRC, 17 mei 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 3
Is de fraudezaak onderwerp van gesprek geweest tijdens het bezoek van de
president? Zo ja, wat heeft het gesprek hierover opgeleverd? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 3
Minister Koenders heeft in zijn gesprek met President Nyusi aandacht besteed
aan de financiële situatie in Mozambique en de verborgen leningen. Daarin is
de noodzaak tot concrete opvolging met eventuele strafrechtelijke vervolging
centraal gesteld. De verborgen leningen kwamen ook aan de orde in het
gesprek met de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal en in de
ontmoeting met academici en maatschappelijke organisaties die actief zijn in
Mozambique. President Nyusi benadrukte in deze gesprekken dat met steun
van hemzelf en de Mozambikaanse regering het Mozambikaanse Openbaar
Ministerie opvolging zal geven aan de internationale audit. Het kabinet en de
internationale gemeenschap zullen hierop blijven toezien.
Vraag 4 en 5
Klopt het dat het Ministerie van Defensie van Mozambique een belangrijke rol
speelde in de fraude?
Acht u het waarschijnlijk dat de huidige president als toenmalig Minister van
Defensie op de hoogte was van de fraude?
Antwoord 4 en 5
De verborgen leningen zijn afgesloten door drie bedrijven die eigendom zijn
van de geheime dienst van Mozambique. De geheime dienst valt in Mozambique niet onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Defensie, maar
direct onder de verantwoordelijkheid van de president. Er zijn geen aanwijzingen van directe persoonlijke betrokkenheid van de huidige President Nyusi bij
het destijds aangaan van de leningen. Pas na het afronden van het volledige
onderzoek van het Mozambikaanse Openbaar Ministerie zal duidelijk worden
of, en zo ja, in hoeverre, het Ministerie van Defensie een rol heeft gespeeld.
Vraag 6
Welke concrete acties neemt de Mozambikaanse regering om dergelijke
fraude in de toekomst te voorkomen?
Antwoord 6
Sinds het aan het licht komen van de verborgen leningen heeft de Mozambikaanse overheid concrete maatregelen genomen om de transparantie in de
publieke financiën te vergroten en om de gevolgen van de ontstane financiële
crisis tegen te gaan. Zo zijn de overheidsuitgaven voor 2016 met tien procent
teruggebracht, waarbij de sociale sectoren zoveel mogelijk zijn ontzien.
Daarnaast zijn fiscale maatregelen getroffen en is de nieuw aangestelde
gouverneur van de Mozambikaanse Centrale Bank een voormalig IMFeconoom met een goede reputatie op het gebied van monetair beleid. De
auditfirma Kroll zal in het auditrapport aanbevelingen doen over de wijze
waarop verdere controle- en beschermingsmaatregelen ingebouwd kunnen
worden om dergelijke transacties in de toekomst te voorkomen.
Vraag 7
Wat is de staat van het strafrechtelijk onderzoek?
Antwoord 7
Het Openbaar Ministerie is al begonnen aan een strafrechtelijk onderzoek. Op
13 mei jl. heeft President Nyusi op nationale televisie verklaard dat hij de
audit omarmt en het Openbaar Ministerie alle ruimte geeft om het onderzoek
voort te zetten. Ook zal de regering alle noodzakelijke stappen zetten om het
vertrouwen van partners en investeerders te herstellen. Zowel de Mozambikaanse regering, het parlement als de internationale partners zijn in afwachting van het openbaar maken van de samenvatting van het auditrapport. Na
verschijning van het auditrapport heeft het Mozambikaanse Openbaar
Ministerie nog 90 dagen de tijd om het strafrechtelijk onderzoek af te ronden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Vraag 8
Bent u zich ervan bewust dat de ontvangst de indruk wekt dat Nederland de
fraudezaak geen belemmering vindt voor het aanhalen van handelsrelaties?
Antwoord 8
Het kabinet deelt deze inschatting niet. Zoals hierboven uiteengezet is in
gesprekken met President Nyusi nadrukkelijk aandacht besteed aan de
verborgen leningen. De Mozambikaanse overheid is aangemoedigd de
uitkomsten van de audit aan te grijpen om verdere vertrouwenwekkende
maatregelen te treffen richting financieel herstel. Ook heeft Nederland het
signaal afgegeven dat er concrete acties nodig zijn voordat Nederland
overweegt de ontwikkelingshulp via de centrale overheid te hervatten.
Daarnaast zijn het vergroten van de markttoegang en het verbeteren van het
ondernemingsklimaat, en daarmee het aanhalen van de handelsrelaties,
belangrijke elementen van de inzet om armoede te bestrijden en stabiliteit in
Mozambique te vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3