Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200

Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën

Nr. 183

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 juni 2023
Voor u ligt de tweede voortgangsrapportage over de uitvoering van de
Subsidieregeling bekostiging plafond energietarieven kleinverbruikers
2023 (CEK23), ook wel bekend als het prijsplafond voor energie. Zoals
toegezegd in de eerste voortgangsrapportage1 van 31 maart 2023, wordt u
elk kwartaal geïnformeerd over de uitvoering van het prijsplafond voor
2023. In deze voortgangsrapportage informeer ik u ook over de voortgang
van de tijdelijke tegemoetkoming blokaansluitingen (TTB).
Stand van zaken energiemarkt
De stand van zaken ten aanzien van de energiemarkt is veranderd ten
opzichte van een jaar geleden: de energieprijzen zijn lager en er is weer
een aanbod aan vaste energiecontracten, ook met tarieven onder die van
het prijsplafond. Consumenten hebben een ruime keuze tussen verschillende energiecontracten. Het aanbod aan vaste energiecontracten met een
looptijd van 12 maanden is met ruim 50% verhoogd. Ook groeit het aantal
energieleveranciers dat vaste contracten met een langere looptijd
aanbiedt.2 Ik vind het een belangrijke positieve ontwikkeling dat consumenten in Nederland weer kunnen kiezen voor prijszekerheid door
contracten voor langere tijd af te sluiten. Het wegvallen van dat aanbod
was, naast de stijging in de prijzen zelf, een belangrijke reden om het
prijsplafond in te stellen om de consument toch een bepaalde mate van
zekerheid te geven over de maximale hoogte van de prijs in 2023. Nu het
aanbod verbreed is, kunnen consumenten ook na 2023 de afweging
maken of ze, tegen de tarieven die worden aangeboden op de markt, voor
langjarige zekerheid willen kiezen.

1
2

kst-36200-183
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 36 200, nr. 179.
https://www.acm.nl/nl/publicaties/nieuwe-regels-acm-stimuleren-aanbod-vaste-contractenweer-ruime-keuze-voor-consument.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 183

1

Stand van zaken uitvoering prijsplafond
In de bijlage staan de belangrijkste cijfers weergegeven wat betreft de
ontwikkeling van de voorschotbedragen elektriciteit en gas onder het
prijsplafond. Deze bedragen dalen wanneer de tarieven lager worden en
er minder subsidie wordt aangevraagd.
Voor elektra en gas is door de leveranciers voor het tweede kwartaal van
2023 een voorschotbedrag van totaal € 874,7 miljoen aangevraagd. Dat is
een daling van 68,5% ten opzichte van het voorschotbedrag in het eerste
kwartaal van 2023.
Dit is terug te zien in de sterke daling van het aantal aansluitingen waarop
het prijsplafond van toepassing is. Waar het plafond in de eerste maanden
van het jaar op de meerderheid van de huishoudens van toepassing was,
is dat nu voor ongeveer de helft van de huishoudens het geval: 49% van
de elektriciteitsaansluitingen en 59% van de gasaansluitingen hebben in
de maand juni nog een contracttarief boven de € 1,45 per m3 gas en/of
€ 0,40 per kWh en profiteren daarmee van het prijsplafond. De resterende
aansluitingen hebben contracttarieven onder deze grenzen.
In de voorlopige cijfers voor de maand juli is er een substantiële verdere
daling zichtbaar in de totale hoogte van de door deze leveranciers
aangevraagde voorschotbedragen. Een aantal kleinere leveranciers heeft
ervoor gekozen om tijdelijk geen voorschotaanvragen in te dienen. Zij
geven daarmee hun recht op subsidie niet op.
In totaal is er door leveranciers vanaf januari tot en met juni
€ 3.545 miljoen aan voorschotbedragen aangevraagd, waarvan RVO
€ 3.435 miljoen heeft toegekend. Bij de augustusbesluitvorming wordt
conform de begrotingscyclus de raming geactualiseerd.
Warmteleveranciers krijgen hun voorschot per kwartaal, omdat het aantal
warmteaansluitingen doorgaans weinig wijzigt. Omdat het aantal
aansluitingen en de tarieven zeer beperkt wijzigen gedurende een jaar,
wordt het toegekende voorschot in vier gelijke delen uitbetaald. Het
gevraagde voorschotbedrag voor warmte is daardoor in het tweede
kwartaal gelijk aan dat in het eerste kwartaal (€ 94,0 miljoen euro).
Handhaving door RVO op de subsidievoorwaarden: één leverancier
voldoet niet
Iedere leverancier die een aanvraag doet onder het prijsplafond, is
verplicht om binnen vier maanden een accountantsrapport van feitelijke
bevindingen over de getrouwheid van de aanvraag te verstrekken. RVO
ziet toe op het nakomen van de subsidieverplichtingen die in de regeling
worden gesteld. Daarnaast wordt, indien nodig, aanvullende informatie
opgevraagd over de aanvraag, om zeker te stellen dat deze aan de
vereisten van de subsidieregeling voldoet. Indien onregelmatigheden
worden geconstateerd, kan een rapport van feitelijke bevindingen door
een accountant worden gevraagd.
Op grond de regeling vragen de 62 elektriciteit- en gasleveranciers
maandelijks een subsidievoorschot aan voor het verschil tussen hun
actuele gemiddelde contracttarieven en het prijsplafondtarief. Omdat de
gemiddelde contracttarieven in de markt in de afgelopen maanden sterk
zijn gedaald, is het voorschot dat RVO uitkeert aan leveranciers ook sterk
gedaald. RVO heeft echter gesignaleerd dat voor één energieleverancier
de cijfers significant van dit patroon afwijken. RVO heeft daarom sinds
januari aanvullende vragen aan deze leverancier gesteld, een bedrijfs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 183

2

bezoek afgelegd en in april een verplichting opgelegd om een additioneel
rapport van feitelijke bevindingen van een accountant aan te leveren.
De leverancier heeft dat naar bevinding van RVO tot op heden niet
voldoende en volledig gedaan. RVO schort daarom per 23 juni het
eerstvolgende voorschot van juni op en heeft dit gecommuniceerd aan de
leverancier. RVO heeft dit besluit gelijktijdig aan mij en aan de ACM
gemeld. Omdat gerede twijfel is ontstaan over de waarheidsgetrouwheid
van het aangeleverde accountantsproduct zal, op advies van RVO, mijn
departement de ADR vragen om een review uit te voeren op dit accountantsproduct. De leverancier is nu aan zet om met een volledig accountantsproduct te onderbouwen dat hij aan de eisen van de regeling
voldoet. Hierna kan de uitbetaling van de voorschotten worden hervat.
RVO ziet toe op de naleving van de subsidievoorwaarden om een
doelmatige en verantwoorde besteding van de middelen te kunnen
borgen. Uiteraard houd ik de situatie de komende tijd nauwlettend in de
gaten en zal ik de Kamer bij nieuwe ontwikkelingen hierover informeren.
Brutomarge toets voor nieuwe toetreders op de energiemarkt
In de eerste voortgangsrapportage van het prijsplafond heb ik uw Kamer
geïnformeerd over het feit dat er nog geen passend en juridisch houdbaar
alternatief was gevonden voor de margetoets voor nieuwe energieleveranciers. Afgesproken is dat deze energieleveranciers een voorstel zouden
doen voor een gedragen, passend en juridisch houdbaar alternatief. Tot
op heden is dit niet gebeurd. Ik sta ervoor open om dit gesprek te voeren
met de energieleveranciers en zal uw Kamer informeren als er concrete
ontwikkelingen zijn op dit punt.
Stand van zaken Tijdelijke tegemoetkoming blokaansluitingen
Sinds 25 april 2023 is de regeling Tijdelijke Tegemoetkoming Blokaansluitingen (TTB) opengesteld voor aanvragen. De TTB is bedoeld om
bewoners achter blokaansluitingen voor elektriciteit en warmte een
tegemoetkoming te bieden voor de hoge energiekosten in 2023, omdat
deze doelgroep te weinig of geen voordeel geniet van het prijsplafond.
Net als bij het prijsplafond vragen bewoners de subsidie niet zelf aan. Dit
gebeurt door de contracthouder van de desbetreffende blokaansluiting(en). De regeling wordt uitgevoerd door de Belastingdienst.
In totaal worden er 50.000 aanvragen voor de TTB verwacht, waarvan
40.000 aanvragen voor afzonderlijke blokaansluitingen en 10.000
zogenaamde «bulkaanvragen». Het aantal aanvragen tot nu toe blijft
echter achter bij de verwachting.
In totaal zijn er tot en met 20 juni 4570 aanvragen ingediend voor de TTB
bij de Belastingdienst. Op 16 juni zijn de eerste beschikkingen verstuurd.
De Belastingdienst zal binnen twee weken van de beschikkingsdatum
overgaan tot uitbetaling van de subsidie. De aanvragers dienen binnen
twee weken na het ontvangen van de beschikking de bewoners daarover
in te lichten, waarbij ook aangegeven moet worden hoe de tegemoetkoming met de energiekosten van de bewoners wordt verrekend. Daarbij
dient aangesloten te worden bij de in 2023 geldende systematiek voor het
in rekening brengen van de energiekosten bij bewoners. In veel gevallen
zal dit neerkomen op een verrekening van de tegemoetkoming met het
maandelijkse voorschotbedrag dat bewoners betalen voor hun energie.
De tot nu toe binnengekomen aanvragen bedragen hoofdzakelijk
aanvragen voor afzonderlijke blokaansluitingen. Zeer binnenkort is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 183

3

voor contracthouders van meerdere blokaansluitingen mogelijk om voor
minimaal 10 blokaansluitingen een bulkaanvraag in te dienen. Deze route
is met name geschikt voor institutionele aanvragers, zoals professionele
beheerders en woningbouwcorporaties. De verwachting is dat, als deze
route goed werkt, het aantal vragen aanzienlijk toe gaat nemen. De
Belastingdienst geeft aan het aantal binnengekomen aanvragen tot nu toe
goed aan te kunnen. De werving van aanvullend personeel voor de
uitvoering gaat in de tussentijd wel door.
De applicatie van het Kadaster die bewoners in staat stelt om te controleren of er een subsidieaanvraag voor hun blokaansluiting is ingediend en
of deze is goedgekeurd, gaat zo spoedig mogelijk live. De applicatie
versterkt de informatiepositie van bewoners, die aan de hand van deze
gegevens contracthouders kunnen aansporen om een subsidieaanvraag
te doen of om de uitgekeerde subsidie juist te verrekenen.
De hoogte van de tegemoetkoming is gebaseerd op het gemiddeld
ondervonden nadeel van bewoners doordat ze niet of onvoldoende
profiteren van het prijsplafond. Het bedrag wordt per halfjaar bepaald,
zodat rekening gehouden wordt met de ontwikkeling van de relevante
energieprijzen. De bedragen zijn als volgt:
• Voor het eerste halfjaar zijn de bedragen € 786,45 en € 731,13 voor
warmte en elektriciteit bij zelfstandige eenheden, en € 329,28 en
€ 307,63 bij onzelfstandige eenheden. De bedragen voor elektriciteit
zijn inclusief de gemiste compensatie voor november en december
2022.
• Voor het tweede halfjaar worden de bedragen bepaald op basis van de
verwachte tarieven in juli, met een minimum van € 276,76 en € 183,92
voor zelfstandige eenheden, en € 116,18 en € 77,33 voor onzelfstandige eenheden, voor respectievelijk gas en elektriciteit.
Indien aanvragers een positieve beschikking ontvangen voor 1 augustus
2023, wordt het voorschot in twee termijnen uitgekeerd. Daarbij wordt het
eerste voorschot uitgekeerd binnen twee weken na het versturen van de
beschikking en het tweede voorschot binnen twee weken na 1 augustus.
Bij een positieve beschikking na 31 juli wordt het gehele voorschot in één
keer uitgekeerd. De totale kosten van de regeling zijn ten tijde van de
publicatie geraamd op € 861,3 mln. Deze raming zal uiterlijk in het najaar
worden herijkt.
Mocht het aantal aanvragen ondanks het beschikbaar komen van de
bulkroute en de lancering van de applicatie van het Kadaster achterblijven
bij de verwachting, dan zal ik daarover met de relevante stakeholders het
gesprek aangaan om ervoor zorg te dragen dat tegemoetkoming bij
zoveel mogelijk bewoners terechtkomt.
Update over traject 2024
De Kamer is op 28 april 2023 geïnformeerd over de verkenning van
maatregelen voor gerichte compensatie van huishoudens die kwetsbaar
zijn voor hoge energieprijzen in 2024.3 Een aantal maatregelen is
afgevallen omdat ze onvoldoende doelmatig of onhaalbaar zijn. Tijdens de
augustusbesluitvorming zal op basis van de laatste koopkrachtprognose
van het CPB, de ontwikkeling van het aanbod van vaste contracten en de
energieprijsontwikkeling worden besloten of de overgebleven gerichte
maatregelen in 2024 worden ingezet. Om te voorkomen dat maatregelen
niet uitvoerbaar zijn bij besluitvorming in augustus, is het kabinet
begonnen met de technische voorbereiding van maatregelen die meer tijd
3

Kamerstuk 36 200, nr. 182.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 183

4

vergen. Dit geldt bijvoorbeeld voor een verlenging van het prijsplafond. In
samenwerking met de RVO en Energie-Nederland wordt deze maatregel
verder uitgewerkt. Hierbij wordt in kaart gebracht wat hiervoor nodig is
t.b.v. de besluitvorming in augustus.
Een verlenging van het prijsplafond betekent ook dat er opnieuw een
oplossing moet komen voor huishoudens achter een blokaansluiting.
Hiervoor geldt in 2023 de Tijdelijke Tegemoetkoming Blokaansluitingen,
maar deze regeling is nadrukkelijk alleen bedoeld voor 2023, en kan niet
zonder herbeoordeling door het kabinet worden verlengd. Hierbij moeten
de kosten, de uitvoerbaarheid en de risico’s van deze regeling opnieuw
worden gewogen.
Relatie tussen prijsplafond en tijdelijke Europese regels rond staatssteun
De mogelijkheid tot verlenging van een prijsplafond voor alle kleinverbruikers in 2024 is verder afhankelijk van de eventuele voortzetting door
de EU van een tijdelijke uitzondering op de Elektriciteitsrichtlijn en het
staatssteunregime om een dergelijke prijsregulering en -subsidiëring toe
te staan. Het huidige speciale regime loopt eind 2023 af. Ook bij voortzetting van dit regime in enigerlei vorm waarbij alle kleinverbruikers
(waaronder bedrijven) een tegemoetkoming krijgen, is opnieuw
toestemming van de Commissie voor een prijsplafond in 2024 nodig. De
Europese Commissie zal op korte termijn, mede ten aanzien van dit type
staatssteun aan kleine en middelgrote ondernemingen, haar algemene
groepsvrijstellingsverordening (AGVV) wijzigen.
Daarnaast heeft de Commissie op 24 mei aan alle lidstaten de aanbeveling
gedaan om generieke steunmaatregelen voor energieprijzen af te bouwen
in 2023.4 Dit maakt de mogelijkheid tot verlenging onzeker.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

4

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/qanda_22_7082.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 183

5

Bijlage 1:

Overzicht voorschotten elektriciteit en gas tot en met juni 20235

Gegevens

Januari

Februari

Maart

April

Mei

Juni

Percentage kleinverbruik-aansluitingen waarvoor een
subsidieaanvraag is ingediend

99,9%

99,0%

99,4%

99,5%

99,6%

99,6%

Percentage kleinverbruik-aansluitingen met een contracttarief boven het prijsplafond

70,0%

71,3%

71,7%

65,1%

61,3%

53,9%

Aantal subsidieaanvragen ontvangen

62

59

59

59

58

53

Aantal subsidieaanvragen nog in behandeling

0

1

1

2

2

9

Subsidievoorschot bedrag aangevraagd

€ 947 mln.

€ 926 mln.

€ 822 mln.

€ 366 mln.

€ 287 mln.

€ 195 mln.

Subsidievoorschot bedrag toegekend

€ 927 mln.

€ 910 mln.

€ 802 mln.

€ 337 mln.

€ 280 mln.

€ 179 mln.

Subsidievoorschotbedrag per kleinverbruikersaansluiting
boven het plafond
– elektriciteit

€ 60,93

€ 59,81

€ 51,59

€ 22,88

€ 20,07

€ 14,92

Subsidievoorschotbedrag per kleinverbruikersaansluiting
boven het plafond
– gas

€ 115,15

€ 112,53

€ 99,27

€ 46,87

€ 42,59

€ 29,83

5

Deze bedragen zijn exclusief de tegemoetkomingen voor blokaansluitingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 183

6