Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3038
Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de Staatssecretaris van Financiën over
de elektronische berichtenbox (ingezonden 2 juni 2016).
Antwoord van Staatssecretaris Wiebes (Financiën) (ontvangen 4 juli 2016).
Vraag 1, 2 en 3
Heeft u kennisgenomen van de visiebrief digitale overheid 2017, die in 2013
door het kabinet aan de Kamer gestuurd is?1 Zo ja, deelt u de inhoud van
deze brief?
Bent u bekend met de volgende zin uit deze brief: «Wanneer de overheid het
digitale kanaal richting burgers nadrukkelijk als voorkeurskanaal presenteert
past het daarbij dat de overheid zelf ook digitale berichten accepteert.»?
Bent u bekend met het uit de genoemde brief volgende beleidsvoornemen
om de Algemene wet bestuursrecht ook in die zin te wijzigen?
Antwoord 1, 2 en 3
Ja.
Vraag 4
Volgt uit dit beleidsvoornemen, dat de burger die digitale berichten van de
Belastingdienst moet accepteren, straks ook mails met vragen naar de
Belastingdienst mag sturen en een correct antwoord mag verwachten,
waaraan rechtszekerheid ontleend mag worden?
Antwoord 4
Uit het beleidsvoornemen volgt inderdaad dat de Belastingdienst ook voor
inkomende berichten een digitaal kanaal beschikbaar moet hebben. Dit vloeit
ook voort uit de Wet elektronisch berichtenverkeer Belastingdienst, nu deze
wet niet alleen aan belastingplichtigen, belastingschuldigen en toeslaggerechtigden de plicht oplegt om digitaal te communiceren, maar ook aan de
inspecteur, de ontvanger en Belastingdienst/Toeslagen. De Belastingdienst
werkt daarom aan beschikbaarheid van digitale kanalen voor alle voorkomende zaken die burgers en bedrijven met de Belastingdienst doen, inclusief
het verkrijgen van correcte informatie over hun verplichtingen en aanspraken.
De Belastingdienst maakt beperkt gebruik van e-mail voor communicatie met
burgers en bedrijven, omdat dit kanaal niet geschikt en veilig genoeg is voor

1

ah-tk-20152016-3038
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Kamerstuk 26 643, nr. 280.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

het uitwisselen van berichten waarin (gevoelige) persoons- en fiscale
gegevens zijn opgenomen.
Vraag 5
Bent u bekend met het feit dat de brief uitgaat van een twee kanalenstrategie
ofwel dat er altijd een alternatief kanaal naast het digitale kanaal beschikbaar
moet zijn?
Antwoord 5
Op bladzijde 5 van de brief wordt inderdaad aangegeven dat er steeds
alternatieven zullen moeten zijn voor burgers die de mogelijkheden of
vaardigheden missen om hun contacten met de overheid via de digitale weg
te regelen. Persoonlijk contact met de overheid moet voor deze burgers
mogelijk blijven. Het uitgangspunt wordt: «digitaal waar het kan, persoonlijk
waar het moet».
Ook de Belastingdienst hanteert dit uitgangspunt. Er zullen altijd mogelijkheden blijven om telefonisch of aan de balie contact te hebben met een
medewerker voor hulp bij het regelen van belasting- of toeslagzaken. Deze
hulp omvat ook het ondersteunen van mensen bij digitaal berichtenverkeer.
De Belastingdienst ondersteunt daarnaast een breed netwerk van maatschappelijke organisaties om hulp te verlenen aan mensen die minder goed in staat
zijn om zelf hun zaken bij de Belastingdienst te regelen. Voor mensen die echt
niet uit de voeten kunnen met digitaal verkeer en voor wie de ondersteuningsmogelijkheden ook geen soelaas bieden, blijft de mogelijkheid bestaan
om op verzoek een papieren kopie van digitale berichten te ontvangen.
Overigens erkent de voorgenomen wijziging van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) ook de mogelijkheid van de wetgever om af te wijken van het
zogenoemde nevenschikkingsbeginsel, en dus om bij wet te regelen dat het
digitale kanaal het exclusieve kanaal is voor contact tussen overheid enerzijds
en burgers en bedrijven anderzijds.2 Dit sluit aan bij wat hierover is gezegd in
de kabinetsbrief over wetgeving voor de generieke digitale infrastructuur.
Daarin is aangegeven dat het mogelijk is dat de wetgever kiest voor
uitsluitend digitaal verkeer met burgers en bedrijven voor bepaalde bestuursorganen, waarbij zal moeten worden gezorgd voor ondersteuning van minder
zelfredzamen.3 In de Wet elektronisch berichtenverkeer Belastingdienst (Wet
EBV) en ook andere wetten (bijvoorbeeld de Wet SUWI) heeft de wetgever
(dat wil zeggen: regering en Staten-Generaal gezamenlijk) gebruik gemaakt
van de ruimte die uit deze beleidsbrief spreekt.
Vraag 6
Deelt u de mening uit de brief dat er altijd een permanent tweede kanaal
moet zijn?
Antwoord 6
Ik deel niet de mening dat er altijd een tweede kanaal moet zijn om berichten
in te sturen naar of te ontvangen van de Belastingdienst. Overigens staat dat
ook niet in de brief. Het is wel van belang dat de Belastingdienst altijd ook
niet-digitale kanalen beschikbaar heeft om mensen te helpen om het digitale
kanaal te gebruiken. In het antwoord op vraag 5 heb ik aangegeven hoe de
Belastingdienst dit heeft ingericht.
Vraag 7 en 8
Kunt u aangeven hoeveel van de 5,4 miljoen voorschotbeschikkingen die in
november/december 2014 verstuurd zijn, binnen zes weken (bezwaartermijn)
gelezen zijn via MijnOverheid.nl en via Mijntoeslagen.nl?
Indien u dit niet precies weet, waarom wordt dit dan nog niet bijgehouden?
Kunt u in dat geval dan een zo nauwkeurig mogelijke schatting geven?
Antwoord 7 en 8
Ik neem aan dat gedoeld wordt op november/december 2015 in plaats van
2014. Voor beantwoording van deze vraag is de periode van 1 november 2015
tot en met 7 februari 2016 aangehouden. In die periode zijn de continuerings-

2
3

Zie https://www.internetconsultatie.nl/wet_modernisering_elektronisch_bestuurlijk_verkeer.
Kamerstukken II 2015/16, 26 643, nr. 373, blz. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

beschikkingen in batches verzonden. Deze waren alle gedateerd op 28 december 2016, zodat verzekerd is dat mensen op de volle zes weken bezwaartermijn kunnen rekenen, ook al zou de bezorging onverhoopt enige vertraging
opleveren. De datum van 7 februari ligt 6 weken na 28 december.
In de genoemde periode hebben ruim 1,4 mln. unieke bezoekers het bericht
over hun continueringsbeschikking in de Berichtenbox op MijnOverheid
geraadpleegd. Hierbij kan worden vermeld dat op dat moment circa 2,6
miljoen mensen hun berichtenbox hadden geactiveerd.
Daarnaast hebben in diezelfde periode ruim 1 miljoen unieke bezoekers
ingelogd op het portaal MijnToeslagen. Zij hebben op de homepage allemaal
hun continueringsbeschikking kunnen zien. Daarvan hebben ruim 860.000
burgers doorgeklikt tot op het niveau van de specificatie en grondslagen
waarop de continuering van hun toeslag(en) is gebaseerd.
Vraag 9
Hoeveel toeslaggerechtigden zijn er en hoeveel hebben een account bij
Mijntoeslagen.nl?
Antwoord 9
Er zijn op dit moment ongeveer 6 miljoen burgers die toeslag voor zichzelf of
hun huishouden ontvangen. Voor alle burgers met een BSN is er een
MijnToeslagen account op www.toeslagen.nl. Op deze manier wordt iedereen
die mogelijk aanspraak heeft op toeslagen, in staat gesteld om die ook
eenvoudig digitaal aan te vragen. Op MijnToeslagen staan ook de relevante
gegevens voor een aanvraag klaar.
Vraag 10
Hoeveel toeslaggerechtigden checken ten minste een keer maand hun
account bij Mijntoeslagen.nl?
Antwoord 10
Het portaal MijnToeslagen wordt gemiddeld door ongeveer 700.000 unieke
bezoekers per maand geraadpleegd.
Vraag 11, 12 en 13
Hoeveel natuurlijke personen hebben op dit moment een account mijn
MijnOverheid.nl?
Hoeveel natuurlijke personen loggen ten minste een keer per maand in bij
MijnOverheid.nl om hun post te checken?
Hoeveel volwassen Nederlanders hebben geen account bij MijnOverheid.nl?
Antwoord 11, 12 en 13
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zorgt ervoor dat
voor alle Nederlanders van 14 jaar en ouder een MijnOverheidaccount
klaarstaat. Op dit moment betreft dat bijna 15,8 mln. mensen, ofwel alle
volwassen Nederlanders.
Ruim 5,2 mln. mensen hebben hun account geactiveerd. Dat wil zeggen dat
zij persoonlijke instellingen hebben doorgevoerd, zoals het doorgeven van
een mailadres voor notificatie van nieuwe berichten in de Berichtenbox. In de
periode van 1 november 2015 tot en met 31 mei 2016 hebben gemiddeld zo’n
1,8 mln. mensen per maand hun MijnOverheidaccount bezocht. Dit betreft
unieke bezoekers.
Vraag 14
Hoeveel volwassen Nederlanders hebben een account bij MijnOverheid.nl,
maar hebben de afgelopen vier weken niet ingelogd?
Antwoord 14
Voor het antwoord op deze vraag ben ik uitgegaan van het aantal unieke
bezoekers op MijnOverheid in de maand mei. Dat aantal bedroeg bijna 2,5
mln. Afgezet tegen het totaal aantal klaarstaande accounts van circa 15,8
miljoen hebben ongeveer 13,3 miljoen mensen in die maand niet ingelogd.
Daarbij moet uiteraard in aanmerking worden genomen dat mensen in het
algemeen alleen inloggen als daar een aanleiding toe is, bijvoorbeeld omdat
er een bericht is bezorgd in hun Berichtenbox.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Vraag 15
Is er een doelstelling hoeveel procent van de mensen een digitaal bericht van
de Belastingdienst gelezen moet hebben (binnen een bepaalde termijn) om te
kunnen spreken van een succesvolle verspreiding? Zo ja, hoe hoog is dat
percentage? Zo nee, waarom niet en bent u dan bereid om een dergelijke
doelstelling alsnog te formuleren?
Antwoord 15
Nee, zo’n doelstelling is er niet. Ieder bericht van de Belastingdienst heeft een
eigen handelingsperspectief. Ook andere informatiestromen rond berichten
van de Belastingdienst (bijvoorbeeld een massale communicatiecampagne)
spelen een rol bij de mate waarin mensen hun berichten in de Berichtenbox
raadplegen. Per berichtsoort wordt een afweging gemaakt tussen kwantitatieve en kwalitatieve aspecten. De afweging voor de definitieve toekenningbeschikking Toeslagen heb ik met uw Kamer gedeeld.4
Vraag 16
Heeft het feit dat acceptgiro’s nog per post verstuurd worden naar mensen
die moeten betalen als gevolg van een definitieve toekenning toeslagen te
maken met het feit, zoals u zelf ook wel weet, dat een meerderheid van de
mensen op dit moment helemaal geen kennis neemt van de digitale post?
Antwoord 16
Nee, dit heeft te maken met het feit dat, zoals ook bij de behandeling van de
Wet EBV is aangegeven,5 inningsberichten – dus ook acceptgiro’s – pas op
langere termijn onder het uitsluitend elektronische berichtenverkeer gebracht
zullen worden. Dit vanwege de aard van de berichten, maar ook vanwege het
feit dat nog geen systeem voor direct digitale betaling van belasting- en
toeslagschulden (zoals iDeal) beschikbaar is. Dit zal de komende jaren worden
ontwikkeld. Zoals ik heb toegezegd aan het lid Omtzigt bij de behandeling
van de Wet EBV,6 zal ik uw Kamer tijdig vooraf informeren over het moment
waarop inningsberichten onder het uitsluitend elektronisch berichtenverkeer
worden gebracht.
Vraag 17 en 18
Waarom krijgt iemand pas tot vijf weken nadat hij een elektronisch bericht
van toekenning gehad heeft, een acceptgirokaart met het bedrag dat hij moet
betalen? Heeft dat te maken met het feit dat hij dan nog maar een week de
tijd heeft om bezwaar te maken en dat het anders gewoon definitief
vaststaat?
Bent u van plan bij die acceptgiro, die mensen dus veel te laat gaan
ontvangen en die voor velen het eerste teken zal zijn dat zij moeten betalen,
ook nog netjes te vermelden dat mensen bezwaar kunnen maken, bijvoorbeeld omdat de overheid de kinderopvangtoeslag verkeerd berekend heeft –
zoals wel eens gebeurt – of bent u van plan mensen niet op hun rechten te
wijzen?
Antwoord 17 en 18
In de brief over mijn besluit over het digitaal verzenden van de definitieve
toekenningsbeschikkingen van Toeslagen heb ik inderdaad een maximumtermijn van vijf weken genoemd voor het verzenden van de acceptgiro. Nadere
informatie van Belastingdienst/Toeslagen leert dat deze termijn zelfs nooit
meer dan één week is. De praktijk is dus positiever dan de informatie
hierover in mijn brief over de definitieve toekenningsbeschikkingen.
Daarnaast is de datum dagtekening van de beschikking bepalend voor de
start van de bezwaartermijn. De beschikkingen zijn in het algemeen een week
vooruit gedateerd. Dat maakt dat de bezwaartermijn in principe altijd 6 weken
is en blijft: 6 weken formele bezwaartermijn, plus 1 week i.v.m. het vooruit
dateren van de beschikking, minus 1 week voor het toezenden van de
acceptgiro.

4

Kamerstukken II 2015/16, 34 196, nr. 29.
Kamerstukken II 2014/15, 34 196, nr. 7, blz. 12 en Kamerstukken I 2015/16, 34 196, nr. B, blz. 4.
6
Kamerstukken II 2014/15, 34 196, nr. 18, blz. 12.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

In de brief met de acceptgiro is de volgende passage opgenomen: «Hebt u
een definitieve berekening van uw toeslag ontvangen? En bent u het niet
eens met de vastgestelde hoogte van uw toeslag of met het bedrag dat u
moet terugbetalen? Maak dan bezwaar tegen deze beschikking. Op www.toeslagen.nl leest u hoe u dit kunt doen.»
In die brief wordt dus expliciet verwezen naar de mogelijkheid om bezwaar te
maken tegen de toekenningsbeschikking en de wijze waarop dat kan.
Vraag 19
Kunt u het telefoonprotocol van de BelastingTelefoon vrijgeven dat gold voor
mensen die op 1 november 2014 vroegen om de post van de Belastingdienst
op papier te blijven ontvangen?
Antwoord 19
Zoals ik eerder heb aangegeven tijdens het VAO van 17 december 20157 ben
ik van mening dat de telefoonprotocollen niet bijdragen aan begrip over de
wijze waarop burgers papieren kopieën van hun berichten krijgen toegestuurd. Met mensen die bellen voor een papieren kopie wordt besproken of
zij op een andere manier dan via papier hun belastingzaken kunnen regelen.
Daarbij wordt gevraagd of zij beschikking hebben over computer en internet
of iemand in de buurt die hen kan helpen. Aan mensen voor wie dit niet het
geval is, biedt Belastingdienst als maatwerkoplossing het toesturen van een
papieren kopie aan, zoals in het antwoord op de volgende vraag is beschreven. In geval van twijfel over de mogelijkheden waarover mensen beschikken
is de Belastingdienst coulant.
Vraag 20 en 21
Klopt het dat mensen die op of rond 1 november 2014 de BelastingTelefoon
belden met het verzoek om papieren toezending een lange lijst vragen kregen
om te beoordelen of er niemand in hun omgeving voor hen de berichtenbox
kon bijhouden?
Klopt het dat het beleid en het telefoonscript in november 2014 één of twee
keer gewijzigd is? Zo ja, kunt u dan de gewijzigde scripts doen toekomen aan
de Kamer en aangeven welke wijzigingen hebben plaatsgevonden?
Antwoord 20 en 21
Vanaf half november 2015 is gestart met de zogenoemde «maatwerkoplossing». Vanaf dat moment werd aan mensen die belden naar de Helpdesk
Digitale post een aantal vragen gesteld met de insteek om hen redzaam te
maken in het gebruik van de Berichtenbox. Zo is gevraagd naar mogelijkheden om mensen in de omgeving in te schakelen om te helpen bij het
raadplegen van de toeslagbeschikking in Berichtenbox. Daarnaast is hulp
aangeboden bij de balie om mensen te ondersteunen bij het activeren van de
Berichtenbox. Van «een lange lijst» was naar mijn oordeel geen sprake. Als
mensen aangaven geen computer met internet te hebben, niet over hulp in
de omgeving te beschikken, en dat machtigen voor hen geen oplossing bood,
zijn zij op een lijst gezet voor toezending van een papieren kopie van het naar
hun Berichtenbox verzonden bericht.
Het telefoonscript is na november enkele keren aangepast op grond van
ervaringen bij de toepassing van het maatwerkbeleid. Deze responsieve
aanpak bij de toepassing van dit beleid wordt tot op de dag van vandaag
toegepast, zoals ik zeer onlangs ook nog in reactie op een motie van de heer
Bashir over deze maatwerkoplossing heb aangegeven.8
Vraag 22 en 23
Herinnert u zich de toezegging «Ik voldoe heel graag aan het verzoek om de
Kamer in mei te informeren over de stand van zaken met betrekking tot de
elektronische berichtenbox»?9
Kunt u aangeven hoe de stand van zaken is met betrekking tot de elektronische berichtenbox en daarbij ingaan op het percentage Nederlanders dat hem

7

Handelingen TK 2015/2016, nr. 39, item 25.
Kamerstukken II 2015/16, 31 066, nr. 286.
9
Handelingen Tweede Kamer, 2015–2016, nr. 39, item 25.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5

gebruikt, de ontwikkeling van het gebruik, de machtigingen burger-tot-burger
en burger-tot-instelling?
Antwoord 22 en 23
Ja, ik heb deze toezegging uitgevoerd in de Halfjaarrapportage Belastingdienst die in april aan uw Kamer is voorgelegd.10 In het antwoord op de
vragen 11 tot en met 14 zijn nog aanvullende en actuele gegevens opgenomen over het gebruik van MijnOverheid en de Berichtenbox.
DigiD Machtigen voorziet al vanaf 2011 in een machtiging van burger tot
burger voor verschillende diensten van de Belastingdienst, inclusief het
raadplegen van berichten van de Belastingdienst via de Berichtenbox van
MijnOverheid.
Zoals ik in mijn brief met de reactie op het rapport van de Nationale
ombudsman heb aangegeven, is de verwachting dat een burgerorganisatiemachtiging in DigiD Machtigen medio 2017 beschikbaar zal zijn.
Deze mogelijkheid zal in de volgende stappen worden gerealiseerd: de
oplevering door Logius (de dienst digitale overheid van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) van de technische voorziening
voor het administreren van een machtiging voor een niet natuurlijke persoon
staat gepland voor het vierde kwartaal van 2016. Vanaf eind 2016 zal door de
Belastingdienst een pilot worden uitgevoerd voor belastingen en toeslagen.
De pilot zal lopen tot medio 2017. Afhankelijk van de uitkomsten van de pilot
zal de Machtiging voor niet natuurlijke personen naar verwachting in de
tweede helft van 2017 definitief kunnen worden geïntroduceerd.
Vraag 24
Herinnert u zich in hetzelfde plenaire debat toegezegd te hebben inzage te
geven in het aantal navorderingen dat zou plaatsvinden door de laatste nota
van wijziging in het Belastingplan? Kunt u daar nu inzage in geven?
Antwoord 24
Het lid Omtzigt heeft in het plenaire debat op 15 december 2015 over de
novelle op het Belastingplan 2016 gevraagd naar het aantal extra voorlopige
en definitieve aanslagen dat als gevolg van de laatste nota van wijziging en
de novelle verstuurd zou moeten worden en het aantal extra blauwe
enveloppen die dat tot gevolg zou hebben.
De laatste wijzigingen in het Belastingplan leiden tot een licht hogere heffing
loon- of inkomstenbelasting bij belastingplichtigen met box 1 inkomen in de
tweede/derde schijf. In het overgrote deel van de gevallen vindt deze heffing
plaats via de aanpassing van de loonbelastingtabellen die per 1 april 2016
heeft plaatsgevonden. De belastingplichtige heeft als gevolg hiervan mogelijk
gezien dat zijn loonstrook vanaf april er iets anders uitzag dan in de eerste
drie maanden van het jaar.
Belastingplichtigen die de hogere heffing niet (volledig) via de loonheffing
betalen (bijv. ondernemers), betalen via de inkomensheffing. De Belastingdienst onderneemt niet apart actie om hen tussentijds nieuwe voorlopige
aanslagen op te leggen. Voor hen geldt vrijwel altijd dat de definitieve
aanslag afwijkt van de voorlopige aanslag. Daaraan ligt een veelheid van
factoren ten grondslag. Dit jaar zijn de laatste wijzigingen in het Belastingplan
2016 ook zo’n factor. Verrekening van de extra heffing vindt plaats via een
definitieve aanslag die toch vrijwel altijd al zou worden opgelegd. De
verwachting is dan ook dat niet of nauwelijks extra aanslagen zullen worden
opgelegd.
Van extra voorlopige aanslagen als gevolg van de wijzigingen is alleen sprake
als belastingplichtigen zelf actie ondernemen. Uit een aanvraag om een
bijgestelde voorlopige aanslag is niet een-op-een af te leiden om welke reden
de belastingplichtige die aanvraag doet. Om toch een indruk te krijgen in
hoeveel gevallen de aanvraag van een nieuwe voorlopige aanslag 2016
mogelijk verband zou kunnen houden met de laatste wijzigingen van het
Belastingplan, is gekeken hoeveel mensen tot nog toe een nieuwe voorlopige
aanslag hebben aangevraagd die maximaal € 95 in hun nadeel afwijkt van de
eerder opgelegde voorlopige aanslag. Deze query levert een aantal van
ongeveer 350 aanvragen op.
10

Kamerstukken II 2015/16, 31 066, nr. 269 bijlage, blz. 51.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

6

Vraag 25
Kunt u deze vragen binnen de reguliere termijn van drie weken beantwoorden en in ieder geval ook 48 uur voordat het geplande dertigledendebat over
het afschaffen van de blauwe envelop plaatsvindt?
Antwoord 25
Het is niet gelukt om de beantwoording van deze vragen binnen de reguliere
termijn af te ronden vanwege de bouw en uitvoering van de query die nodig
was voor het antwoord op vraag 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

7