Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 827

Toekomst mediabeleid

Nr. 101

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 mei 2017
In mijn brief van 13 juli 2016 liet ik u weten dat ik een definitieve
beslissing zal nemen over de mogelijke aanpassing van de Mediawet
inhoudende een afschaffing van de wettelijke verplichting van het
standaardpakket voor 30 televisiekanalen na een evaluatie van de huidige
omroepdistributiewet.1 2 Het voornemen tot afschaffing van het
standaardpakket komt tegemoet aan de wens van de consument om te
kunnen kiezen. Het biedt aanbieders de ruimte om beter op de wensen
van de consument in te spelen.
Voor de evaluatie en beoordeling van het huidige wettelijke kader voor de
distributie van televisie maak ik gebruik van de volgende inbreng:
1. het onderzoek dat als onderdeel van de Mediamonitor door het
Commissariaat voor de Media (hierna: het Commissariaat) is gedaan
naar diversiteit en de tevredenheid van consumenten met het aanbod
(zie bijlage)3;
2. een bijeenkomst met media-instellingen en pakketaanbieders die op
1 november 2016 is gehouden en waarin aan betrokkenen is
gevraagd om zich uit te spreken over het hiervoor genoemde
onderzoek van het Commissariaat en het voornemen tot afschaffing
van de verplichting tot een standaardpakket;
3. de schriftelijke inbreng van stakeholders naar aanleiding van deze
bijeenkomst.
Daarnaast is het onderzoek naar de interesse van de Nederlandse kijker en
de ervaringen met televisie à la carte in het buitenland een grondslag voor

1

Kamerstuk 32 827, nr. 87.
Handelingen II 2012/13, nr. 93, pag. 61.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-32827-101
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 827, nr. 101

1

deze evaluatie. Over dit onderzoek informeerde ik u in mijn brief van
13 juli 2016.4
Bij de beoordeling van de onderzoeken en de inbreng van betrokkenen
heb ik de volgende afwegingen gehanteerd:
– Wat zijn de gevolgen voor het publiek, pakketaanbieders en omroepen
als het standaardpakket wordt afgeschaft?
– Wat zijn de consequenties voor de innovatiemogelijkheden?
– Is er een meerwaarde in het opleggen van dergelijke verplichtingen en
zijn daar ook buitenlandse voorbeelden over terug te vinden?
Bevindingen van het onderzoek naar de huidige omroepdistributie
Sinds 1 januari 2014 bepaalt de Mediawet dat het digitale standaardpakket
niet kleiner mag zijn dan 30 televisiezenders.5 Met deze regeling werd
afscheid genomen van de programmaraden die adviseerden over de
samenstelling van het zenderpakket. Met de invoering van het standaardpakket beoogde de regering de toegang tot een gevarieerd radio- en
televisieaanbod te bevorderen.
De kernvraag voor de evaluatie van de omroepdistributie is of de huidige
standaardpakketten een gevarieerd aanbod bieden en of daarvoor een
wettelijk verplicht minimaal aantal zenders nodig is. Om op deze vraag
een antwoord te bieden monitort het Commissariaat sinds 2014 op
verzoek van het Ministerie van OCW de diversiteit van en de tevredenheid
met TV-pakketten. In de bijlage treft u de resultaten van deze monitor aan.
Uit de monitor blijkt dat de diversiteit van de televisiepakketten sinds 2014
op een goed niveau is gebleven. Dit ondanks het gegeven dat er bij de
aanbieders en in de distributiemethoden de afgelopen jaren het nodige is
veranderd. Zo zijn er meer distributievormen gekomen, kwamen er de
pakketten van online.nl van de M7 groep en is UPC door de fusie met
Ziggo verdwenen. Het zenderaanbod in het digitale standaardpakket is
van gemiddeld 43,1 in 2014 gestegen naar 45,2 in 2016. Het aangeboden
standaardpakket is dus in de regel ruimschoots groter dan de wettelijke
verplichting voorschrijft. Een direct verband tussen de wettelijke regeling
en de diversiteit lijkt hierdoor dus niet aannemelijk. De markt kan zelf
voorzien in een divers aanbod dat bijdraagt aan de tevredenheid van de
klant.
De monitor constateert verder dat binnen de televisiepakketten de
diversiteit van genres licht is gestegen. Deze trend is er ondanks de
toevoeging van de kleinere standaardpakketten van «KPN Play» en «Tele2
TV Light». De toevoeging van kleinere pakketten contrasteert met de trend
dat televisiepakketten steeds groter en steeds meer divers worden. Het
Commissariaat constateert verder dat deze toevoeging aansluit bij de
technologische ontwikkelingen waarbij steeds meer aanbod via online
kanalen beschikbaar komt en bij de discussies die de afgelopen jaren
gaande zijn over een kleiner aanbod en meer keuzevrijheid voor kijkers.
Dit maakt duidelijk dat er voor de consument meer aanbod komt om uit te
kiezen. Ik vind dat een goede ontwikkeling.
Uit het onderzoek van het Commissariaat naar tevredenheid van de
consument valt op te maken dat de Nederlandse consumenten tevreden
zijn met de televisie(pakketten). Het blijkt overigens dat de diversiteit zeker
niet de belangrijkste factor is voor de tevredenheid. De prijs van het

4
5

Kamerstuk 32 827, nr. 87.
Zie onder andere artikel 6.13 lid 2 Mediawet 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 827, nr. 101

2

abonnement, de kwaliteit van het beeld en de hoeveelheid storingen in de
ontvangst hebben de grootste invloed op de tevredenheid.
Overwegingen
Op dit moment zien we dat de mediamarkt volop in beweging is. Als
onderdeel van deze beweging veranderen ook de voorkeuren, de
verwachtingen en het kijkgedrag van de consumenten. Het media-aanbod
wordt steeds meer op een andere manier dan lineair geconsumeerd. De
enorme groei van «Video On Demand» illustreert dit. Ook ontstaan er
meer mogelijkheden om «los van de kabel» te kijken. Voor het «Over The
Top» via internet kijken, volstaat een goede internetverbinding. Met de
netneutraliteitswet is de consument ervan verzekerd dat de gewenste
programma’s zonder belemmering of eventuele inmenging vanuit de
internetaanbieder kunnen worden bekeken.
Innovatie vindt plaats daar waar nieuwe technologieën worden gebruikt
en nieuwe diensten worden ontwikkeld. Nieuwe mediadiensten kunnen
mogelijk bouwen op – of gecombineerd worden met – bestaande
distributiemethoden, zoals de «traditionele» lineaire televisiedistributie.
De afgelopen tijd zijn er nieuwe mediadiensten ontstaan op het gebied
van lineaire en on demand televisie, onafhankelijk van de aanbieder van
het netwerk zoals «KPN-Play», «T-Mobile KNIPPR» en «Tele2 TV light». Dit
soort initiatieven spelen in op de behoefte van de consumenten, maar
hebben minder kans van slagen als zij door een verplicht standaardpakket
worden beperkt.
Ik hecht veel waarde aan ruimte voor dit soort innovatieve experimenten.
Mede door de huidige wettelijke voorschriften op het gebied van het
standaardpakket en «must carry», blijven deze initiatieven echter beperkt
tot een «experiment» waarvoor tijdelijke ontheffing op deze verplichtingen is verleend.6 Met het loslaten van het wettelijk verplichte
standaardpakket krijgen pakketaanbieders meer ruimte. Dit biedt een
perspectief voor vergroting van de diversiteit van het media-aanbod,
bijvoorbeeld via genoemde nieuwe diensten. Daarnaast kan dit aanleiding
zijn voor «niche-spelers» om à la carte specifieke doelgroepen te gaan
bedienen. Met het toetreden van dit soort nieuwe, innovatieve aanbieders
komt er ook meer concurrentie in de markt.
Het afschaffen van de wettelijke verplichting tot een standaardpakket zal
naar verwachting verder weinig negatieve effecten hebben. Pakketaanbieders bieden nu al grotere basispakketten aan dan op grond van de
wettelijke verplichting noodzakelijk is. Ik zie geen reden om aan te nemen
dat het aanbod minder divers zal worden door de afschaffing van het
standaardpakket. Daarnaast blijkt uit eerder onderzoek van het Commissariaat dat er in geen enkel land in Europa regels zijn die een bepaald aantal
minimum zenders voorschrijven. Deze bevinding ondersteunt het voorstel
tot afschaffing. Wel kent bijna ieder land regels voor «must carry»
zenders.7 Op de «must carry» zal ik hierna nog nader ingaan.
Een aantal stakeholders wijst niettemin op mogelijke, voor hen nadelige
effecten van het voornemen tot afschaffing van het standaardpakket.

6

Zie bijvoorbeeld het besluit van het Commissariaat voor de Media ten aanzien van KPN Play:
https://www.cvdm.nl/besluit/ontheffing-doorgifteverplichting-kpn/
7
Zie bijlage bij mijn brief van 13 juli 2016, Kamerstuk 32 827, nr. 87.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 827, nr. 101

3

Inbreng van media-instellingen, pakket aanbieders en de Tweede Kamer
De commerciële omroepen hebben hun zorg geuit over het voornemen
tot afschaffing van het standaardpakket, mede in relatie tot de «must
carry» van de publieke zenders. De commerciële omroepen geven ook als
aandachtspunt mee dat er bij een afschaffing van het standaardpakket
mogelijk kleinere pakketten zullen worden aangeboden voor een hogere
prijs («minder voor meer»).
Ook vragen zij aandacht voor de mogelijk toenemende concentratie in de
markt van distributeurs. Er wordt verder gewezen op de mogelijkheid dat
de continuïteit van de kleinere en themazenders onder druk kan komen te
staan.
Tot slot wordt aandacht gevraagd voor het mogelijk effect dat door
terugvallend bereik de commerciële zenders niet meer kunnen voldoen
aan de eisen voor de evenementenlijst.8
Pakketaanbieders hebben aangegeven geen bezwaar te hebben tegen
deregulering door afschaffing van het standaardpakket. Van deze zijde
wordt aangegeven dat er geen intentie bestaat om het zenderaanbod in
het basispakket te verkleinen.
Verschillende posities met betrekking tot de «must carry» en de evenementenlijst zijn verwoord door de fracties van de VVD, het CDA en D66
tijdens het wetgevingsoverleg op 28 november 2016 over de mediabegroting 2017.9 De VVD-fractie stelde in dit overleg voor om de «must
carry» verplichting af te schaffen. Van de zijde van de fracties van D66 en
50plus werd in dit overleg juist gevraagd om het kanaal «politiek24» op te
nemen in de «must carry».
Afweging
Pakketaanbieders hebben mij laten weten geen intentie te hebben om het
zenderaanbod in het standaardpakket te verkleinen als het standaardpakket niet meer wettelijk verplicht wordt. Dat is voor mij een belangrijk
signaal, waarmee een gedeelte van de zorg van commerciële omroepen
kan worden weggenomen. Overigens hebben themazenders en kleinere
zenders ook onder de huidige regeling geen garantie om opgenomen te
worden in het standaardpakket en kunnen zij hun programma’s ook
non-lineair gaan of blijven aanbieden.
Afschaffing van het standaardpakket zal ertoe leiden dat de definitie van
«open televisieprogrammakanaal» in de Mediawet 2008 zal moeten
worden aangepast, in die zin dat de relatie met het standaardpakket zal
worden geschrapt.
Het is niet aannemelijk dat dit zal leiden tot het wegvallen van toegang tot
verslaglegging van evenementen op de evenementenlijst. De verwachting
is dat er in de nabije toekomst nog altijd grote basispakketten zullen
worden aangeboden waar deze evenementen vrijwillig in worden
opgenomen en die een bereik hebben van minimaal 75 procent van de
Nederlandse huishoudens. Mocht deze situatie door meer marktwerking
8

De evenementenlijst waarborgt de toegang van burgers tot actuele verslaggeving van
evenementen die van aanzienlijk belang voor de samenleving zijn. Het gaat om evenementen
die in ieder geval moeten worden uitgezonden op een (publiek of commercieel) open televisieprogrammakanaal dat ontvangen kan worden door ten minste vijfenzeventig procent van alle
huishoudens in Nederland en dat in het standaardprogrammapakket zit.
9
Kamerstuk 34 550 VIII, nr. 97

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 827, nr. 101

4

veranderen dan kan dit aanleiding zijn om de regeling van de evenementenlijst te herzien.
Voor de positie van het kabinet aangaande de machtsconcentraties
verwijs ik u naar de antwoorden van Minister Kamp op eerder gestelde
Kamervragen. Hieruit blijkt dat dit onderwerp de aandacht van het kabinet
heeft.10
Ik wil ook de vraag naar de mogelijke aanpassing van de «must carry»,
zoals voorgesteld, verder onderzoeken. Dat onderzoek zal in het najaar
gereed zijn. Aanpassing van de «must carry» is een interessant idee, maar
ik meen dat er gedegen moet worden onderzocht wat de effecten van
deze maatregel zijn. Ik bekijk daarbij ook de samenhang tussen het
standaardpakket en de «must carry». Daarmee kom ik tegemoet aan de
wens van de commerciële omroepen om het geheel aan wetgeving rond
doorgifteverplichting in samenhang te onderzoeken.
Een van de gedachten achter deze doorgifteverplichting is namelijk dat de
publieke media inclusief regionale en lokale publieke omroepen, die uit
belastinggeld worden bekostigd, toegankelijk moeten zijn en blijven. Die
toegankelijkheid vind ik belangrijk, niet alleen bij lineaire distributie, maar
ook bij de distributie van publieke media in de on demand omgeving.
Daarom wil ik me ook nader verdiepen in de praktijk en beleidsontwikkeling met betrekking tot de «must carry» regels in andere landen. «Must
carry» regels worden in veel landen toegepast, maar worden in verschillende landen op basis van nieuwe inzichten ook regelmatig aangepast.11
In het debat over de mediabegroting op 28 november 2016 is gesproken
over het vergroten van het aanbod van «must carry» zenders door
toevoeging van het kanaal «politiek24». Dat vind ik niet nodig. De
consument kan bij veel aanbieders dit kanaal al in het eerste aanvullende
basispakket ontvangen. Daarnaast is het politieke debat door streaming
uitstekend te volgen via internet.
Relatie met nota over omroepdistributie
Het komende jaar zal door het Ministerie van EZ, samen met het Ministerie van OCW, een nota over omroepdistributie worden opgesteld.12 De
nota over omroepdistributie zal in twee delen worden uitgebracht. Het
eerste gedeelte zal rond de zomer worden uitgebracht. In het later te
verschijnen tweede gedeelte zullen de huidige veranderingen in het
medialandschap worden geanalyseerd en zal worden bezien welke
verdere aanpassingen van de media- en telecomwetgeving er nog nodig
zijn om aan de eisen van de tijd tegemoet te komen. Hierbij zullen ook de
concurrentiële aspecten aan de orde komen.
Conclusie
Ik zal de bovenstaande inzichten meenemen in een wetsvoorstel waarin in
ieder geval de wettelijke verplichting van een standaardpakket wordt
afgeschaft. Deze aanpassing zal deel uitmaken van een traject van
herziening van de Mediawet. Dit wetstraject is gestart naar aanleiding van
10

Vragen van de leden Jacobi en Oosenbrug (beiden PvdA) aan de Minister van Economische
Zaken over het bericht «Traag internet of verplicht tv – vier vragen over de macht van KPN en
Ziggo; Kamervragen met antwoord Minister van Economische Zaken d.d. 7-12-2016,
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 668.
11
Zie hiervoor: Deirdre Kevin & Agnes Schneeberger, Access to TV platforms: must-carry rules,
and access to free-DTT, Strasbourg: European Audiovisual Observatory, december 2015
12
Brief van de Minister van Economische Zaken met als bijlage de nota Frequentiebeleid 2016,
Kamerstuk 24 095, nr. 409.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 827, nr. 101

5

de brief over de procedure voor de goedkeuring van nieuwe aanbodkanalen van de publieke omroep.13 Mijn streven is om dit wetsvoorstel voor
de zomer voor internetconsultatie gereed te hebben. De resultaten van het
onderzoek naar de mediawettelijke doorgifteverplichting («must carry»)
zullen, zodra beschikbaar, worden besproken met betrokken partijen. Deze
onderzoeksresultaten zullen samen met de reacties uit de internetconsultatie worden betrokken in het vervolgtraject van dit wetsvoorstel.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

13

Kamerstuk 32 827, nr. 95.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 827, nr. 101

6