Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2021

Nr. 97

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 februari 2021
Bij brief van 18 januari 2019 heb ik uw Kamer geïnformeerd over mijn
voornemen een onafhankelijk persoon te vragen aanvullend onderzoek in
te stellen naar de volledigheid van het dossier Julio Poch1. In mijn
beantwoording van 26 februari 2019 op schriftelijke Kamervragen van het
lid Sjoerdsma (D66) heb ik uw Kamer gemeld dat ik de heer Machielse,
oud advocaat-generaal bij de Hoge Raad, heb gevraagd om het bovengenoemde onderzoek in te stellen en dat de heer Machielse de onderzoeksopdracht heeft aanvaard2. Op 1 februari 2021 heeft de Commissie Dossier
J.A. Poch (hierna: de Commissie) mij haar rapport aangeboden. Dit
rapport treft u aan als bijlage bij deze brief3.
Ik ben de leden van de Commissie en haar ondersteuning erkentelijk voor
hun inspanningen en de zorgvuldigheid van het uitgevoerde onderzoek.
Het rapport geeft er blijk van dat de Commissie een grondig onderzoek
heeft verricht langs verschillende sporen, teneinde haar opdracht zo
compleet mogelijk te vervullen.
De Commissie heeft tot taak gekregen onderzoek te verrichten met het
oog op de beantwoording van in ieder geval de volgende vragen:
a. welke bemoeienis hebben blijkens het dossier achtereenvolgende
Ministers van Justitie gehad met het onderzoek naar en de vervolging
van de heer Poch; zijn in het licht daarvan in het dossier aanwijzingen
te vinden voor de in de media opgeworpen suggestie dat de Minister
van Justitie een aanwijzing zou hebben gegeven met betrekking tot of
zich anderszins heeft bemoeid met het verloop van het politieonderzoek in de zaak Poch?
b. welke overwegingen hebben een rol gespeeld bij het innemen van
het standpunt dat eventuele vervolging van de heer Poch in
1

Kamerstuk, 35 000 VI, nr. 88.
Aanhangsel van de Handelingen II 2018/19, nr. 1706.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-35570-VI-97
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 97

1

Argentinië meer in de rede lag dan een vervolging in Nederland; zijn
in het dossier aanwijzingen te vinden voor de in de media opgeworpen suggesties daaromtrent?
c. welke overwegingen hebben gespeeld bij de diverse beslissingen en
gedragingen van de Nederlandse autoriteiten met betrekking tot
contacten die hebben plaatsgevonden tussen de justitiële autoriteiten
van Nederland en andere landen zoals Argentinië over mogelijke
vormen van rechtshulp en de handelingen die op basis daarvan zijn
verricht?
Het stond de Commissie vrij om andere feiten te signaleren die haar in het
licht van de onderzoeksvragen relevant voorkomen en kunnen bijdragen
aan de waarheidsvinding.
De vraag of Nederland door het verschaffen van inlichtingen over de
vliegbewegingen van Poch aan Argentinië een verkapte uitlevering in
gang heeft gezet, wordt door de Commissie ontkennend beantwoord. De
Nederlandse staat heeft niet teweeggebracht dat de heer Poch is
afgeweken van wat hij van plan was te doen, te weten het volgens
schema uitvoeren van een vlucht voor Transavia naar Valencia. Nederland
was volgens de Commissie, bijvoorbeeld op basis van het Folteringverdrag4, gehouden de grootst mogelijke mate van rechtshulp aan
Argentinië te verlenen. Daarnaast concludeert de Commissie dat de
toenmalige Minister van Justitie Hirsch Ballin geen ministeriële
aanwijzing heeft verstrekt met betrekking tot de zaak Poch. De Minister
heeft evenmin persoonlijke opdrachten verstrekt die de uitvoering van het
onderzoek naar Poch raakten.
De Commissie heeft geen aanwijzingen gevonden voor een rol van het
Koninklijk Huis bij het onderzoek, anders dan de in het rapport vermelde,
beweerdelijk vanuit kringen rond het Koninklijk Huis gedane interventiepoging via Eurojust. De Commissie heeft geen nadere bevestiging kunnen
krijgen van dit voorval.
Hierna volgt een kort overzicht van de beantwoording van de onderzoeksvragen door de Commissie:
a. Minister van Justitie Hirsch Ballin heeft geen ministeriële aanwijzing
verstrekt m.b.t. de zaak Poch. De Minister heeft evenmin persoonlijke
opdrachten verstrekt die de uitvoering van het onderzoek naar de
heer Poch raakten. Wel heeft de Minister vanuit zijn ministeriële
verantwoordelijkheid, na het verschijnen van het artikel in Vrij
Nederland en de daaropvolgende Kamervragen, aangegeven dat hij
«de vinger aan de pols wilde houden». Verder is de Minister
betrokken geweest bij de besluitvorming tot medewerking aan de
aanhouding van de heer Poch in het buitenland, door het verlenen
van toestemming om de vluchtgegevens van de heer Poch te delen
met Argentinië en Spanje. Zijn opvolgers hebben geen rechtstreekse
bemoeienis met het dossier Poch gehad. Wel hebben zij in de loop
der tijd vanuit hun functie geantwoord op vragen over het dossier
vanuit uw Kamer;
b. Het standpunt dat een eventuele vervolging van de heer Poch beter in
Argentinië kon plaatsvinden, berustte op een aantal overwegingen:
– Nederland vindt principieel dat vervolging bij voorkeur dient
plaats te vinden in het land waar het delict is gepleegd. Daar
bevinden zich de (nabestaanden van de) slachtoffers en redelijkerwijs ook het bewijsmateriaal;

4

Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke en onterende behandeling of
bestraffing, New York, 10-12-1984, Trb. 1985, nr. 69.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 97

2

–

De juridische mogelijkheden tot een vervolging in Nederland
waren – los van praktische problemen met bewijsvergaring –
beperkt;
– Argentinië gaf aan dat het bij voorkeur de vervolging van de heer
Poch zelf ter hand nam en deed daartoe rechtshulpverzoeken aan
Nederland, waaraan Nederland zich gehouden voelde medewerking te verlenen.
De Commissie heeft geen aanwijzingen gevonden dat Nederland de heer
Poch, zoals wel beweerd, per se in Argentinië wilde laten berechten.
Hetzelfde geldt voor beweringen van een mogelijke afruil van de heer
Poch tegen de belofte van de Argentijnse autoriteiten van het niet
vervolgen in Argentinië van Jorge Zorreguieta.
Hiermee is tevens onderzoeksvraag c beantwoord.
Overigens beantwoordt de Commissie in haar rapport nog een groot
aantal andere vragen, ik verwijs daarvoor naar de samenvatting hiervan
op pagina’s 15 t/m 19 van het rapport5.
Het moet zowel voor de heer Poch als voor zijn naasten zwaar zijn
geweest dat hij een groot aantal jaren in voorlopige hechtenis is
gehouden. Ik heb vorig jaar aangekondigd, zodra het rapport van de
Commissie zou zijn aangeboden, een gesprek met de heer Poch en zijn
advocaat aan te willen gaan. Bij brief van vandaag zal ik daartoe aan de
advocaat een uitnodiging doen uitgaan.
Verder besef ik net als de Commissie dat het moeilijk moet zijn geweest
voor degenen die, vanuit hun burgerplicht, over deze zaak hebben
verklaard. Zij hebben nadien ondervonden dat hen werd nagedragen dat
zij schuldig zouden zijn aan wat de heer Poch heeft moeten ondergaan en
dit heeft grote impact gehad op hun leven.
De Commissie heeft verder geconstateerd dat bij het merendeel van de bij
dit onderzoek betrokken instanties zich problemen voordoen op het
gebied van archivering. Die hebben zowel betrekking op de (doorgaans
oudere) papieren dossiers als in toenemende mate op de digitale
archivering. Een aantal dossiers is niet aangetroffen in de archieven. De
Commissie is desalniettemin van mening dat zij een verantwoorde
feitenreconstructie heeft kunnen maken.
De Commissie vraagt terecht aandacht voor het belang van archivering.
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Buitenlandse Zaken hebben al eerder een aantal verbeteracties in gang gezet die
de door de Commissie gesignaleerde problemen op het gebied van
archivering adresseren. Daarnaast is recent aan uw Kamer gemeld dat de
achterstand in de informatiehuishouding Rijksbreed sneller moet worden
ingehaald en verbeterd6. Om dit te bewerkstelligen wordt op dit moment
gewerkt aan een actieplan informatiehuishouding. Elk departement maakt
ook een eigen actieplan. In de departementale actieplannen van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Buitenlandse
Zaken zal beschreven worden hoe de informatiehuishouding zal worden
verbeterd, waarbij de bevindingen van de Commissie zullen worden
meegenomen.
De organisaties die naast bovengenoemde departementen in de onderhavige zaak een rol hebben gespeeld, namelijk het Openbaar Ministerie en
de politie, hebben ook al eerder verschillende acties in gang gezet om hun
5
6

Zie paragraaf «Juridische bevindingen en conclusies» vanaf blz. 15.
Kabinetsreactie op het rapport van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag, 15 januari 2021, Kamerstuk 35 510, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 97

3

informatiehuishouding te verbeteren. Deze acties zien onder andere op
investeringen in ICT-systemen en betere richtlijnen voor gegevensverwerkingen. De bevindingen van de Commissie zullen ook hier worden
meegenomen in de lopende trajecten.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 97

4