Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

23 235

Thuiszorg

Nr. 184

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag 10 september 2019)
In het Hoofdlijnenakkoord wijkverpleging is door alle partijen aangegeven
dat zij de groei van niet-gecontracteerde zorg onwenselijk vinden
(Kamerstuk 29 689, nr. 91). Partijen hebben in het Hoofdlijnenakkoord
gezamenlijk afspraken gemaakt om contractering te bevorderen en om de
omvang van niet-gecontracteerde zorg te doen dalen. Zo zijn afspraken
gemaakt over hoe zorgverzekeraars en zorgaanbieders beter contact met
elkaar hebben en houden, zowel bij de contractering zelf als door het jaar
heen en zowel over de kwaliteit als over het verbeteren van de informatie
aan de cliënt. Met deze afspraken willen partijen het proces van contracteren verbeteren en willen zij het voor zorgaanbieders aantrekkelijker
maken om een contract af te sluiten.
Met partijen is afgesproken dat de NZa de ontwikkelingen in het contracteerproces monitort. Vektis rapporteert over cijfermatige ontwikkeling van
het aandeel niet-gecontracteerde zorg. Op basis van deze monitors
bespreken de partijen samen of het contracteerproces verbetert en waar
mogelijkheden zijn voor verdere verbetering.
Bijgaand ontvangt u een verdiepend onderzoek naar redenen van
zorgaanbieders en zorgverzekeraars om wel of niet een contract te
sluiten1. Dit onderzoek is in opdracht van de NZa uitgevoerd en vormt het
tweede deel van de Monitor contractering wijkverpleging 20192, conform
de afspraken in het Hoofdlijnenakkoord. De belangrijkste bevindingen van
het onderzoek zijn:
Zorgaanbieders en zorgverzekeraars noemen ten dele dezelfde redenen
om geen contract aan te gaan, namelijk dat de aanbieder niet voldoet aan
de kwaliteitseisen die de zorgverzekeraar als contractvoorwaarde
opneemt en dat aanbieder niet voldoet aan de eis van minimumomzet.

1
2

kst-23235-184
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 29 689, nr. 984.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 235, nr. 184

1

Aanbieders noemen daarnaast lage aangeboden tarieven, een laag
omzetplafond, gebrek aan contractonderhandeling, en administratieve
lasten als redenen om geen contract aan te gaan. Andere door zorgaanbieders genoemde redenen zijn dat de zorgverzekeraar al genoeg zorg
heeft ingekocht in de regio en dat er weinig cliënten zijn verzekerd bij de
betreffende zorgverzekeraar.
Zorgverzekeraars noemen het ontbreken van een innovatief aanbod bij de
aanbieder, het ontbreken van een integraal zorgaanbod, het niet
doorstaan van een integriteitstoets, en vermoedens van fraude.
De al eerder gepubliceerde Monitor contractering 2019 en dit aanvullende,
verdiepende onderzoek geven een aantal handvatten die partijen kunnen
oppakken om het contracteren aantrekkelijker te maken. Ik ga hierover
met partijen het gesprek aan.
Zoals eerder aangegeven bereid ik momenteel ook een wetsvoorstel voor,
in lijn met de afspraken uit het hoofdlijnenakkoord. Daarin is afgesproken
dat als het aandeel niet-gecontracteerde zorg ondanks de inspanningen
niet daalt, na een gezamenlijke analyse van aard en oorzaak verdergaande
(gerichte) aanpassingen in wet- en regelgeving noodzakelijk zijn om het
onderscheid tussen de vergoeding van niet-gecontracteerde versus
gecontracteerde zorg te verhelderen dan wel te versterken. De wetswijziging biedt de mogelijkheid om voor bepaalde (deel-) sectoren de hoogte
van de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg in (nadere) regelgeving
vast te leggen en deze dus niet langer over te laten aan verzekeraars en de
daarover ontstane jurisprudentie. In de tussentijd moet op basis van de
jaarlijkse inhoudelijke analyse van het contracteerproces door de NZa en
de reguliere meting van de contracteergraad door Vektis als ook de
bestuurlijk weging hiervan, meer duidelijkheid ontstaan over hoe de
contracteergraad zich ontwikkelt en wat daarvan de achtergrond is. Op
basis daarvan kan het kabinet in een volgende fase besluiten of en
wanneer deze kan-bepaling nader wordt ingevuld en geëffectueerd. Dat is
nu nog niet aan de orde.
Samenvatting van de resultaten
Het verdiepende onderzoek over redenen om wel of niet een contract aan
te gaan is aangekondigd in de brief over bevorderen van contracteren van
9 november 20183 en tijdens het Algemeen Overleg op 14 november 2018
nader met u besproken (Kamerstuk 29 689, nr. 955). U heeft tijdens dit
overleg gevraagd om een zorgvuldige analyse, omdat volgens uw Kamer
pas gekeken kan worden welke oplossingsrichting passend is, als duidelijk
is wat de redenen zijn voor het niet sluiten van een contract. Ook heeft uw
Kamer via een motie aangegeven dat het wenselijk is om ook wijkverpleegkundigen die werkzaam zijn als zelfstandigen in dit onderzoek te
betrekken4. Aan deze motie heb ik gehoor gegeven door ten behoeve van
het onderhavige onderzoek ook zzp’ers te interviewen.
Uit het onderzoek komen de volgende bevindingen naar voren.
Instellingen en zzp’ers noemen als belangrijke reden om geen contract
aan te gaan dat ze het aangeboden omzetplafond ontoereikend vinden,
dat ze niet kunnen of niet willen voldoen aan de minimale kwaliteitseisen
die de zorgverzekeraar als contractvoorwaarden stelt, dat ze de aangeboden tarieven te laag vinden en dat er geen contractonderhandeling
mogelijk is met de zorgverzekeraar. Andere door zorgaanbieders
genoemde redenen zijn dat de

3
4

Kamerstuk 29 689, nr. 941.
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 944.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 235, nr. 184

2

zorgverzekeraar al genoeg zorg heeft ingekocht in de regio en dat er
weinig cliënten zijn verzekerd bij de betreffende zorgverzekeraar. Zzp’ers
benoemen daarnaast als redenen de administratieve lasten rond het
contracteerproces.
Zorgverzekeraars noemen als redenen om geen contract aan te gaan het
niet voldoen aan de kwaliteitseisen door de zorgaanbieder, het ontbreken
van een innovatief aanbod bij de aanbieder, het ontbreken van een
integraal zorgaanbod, het niet doorstaan van de integriteitstoets, en
vermoedens van fraude.
Deze resultaten komen overeen met eerdere onderzoeken naar redenen
om geen contract aan te gaan. Het onderzoek is minder diepgravend
geweest dan de bedoeling was. De bedoeling was de eerdere
NZA-monitor te verdiepen door op casusniveau ervaringen van zorgaanbieders en zorgverzekeraars te spiegelen. Met uitzondering van één
aanbieder, gaven aanbieders echter geen toestemming aan de onderzoekers om hun gegevens door te spreken met de zorgverzekeraar. De
onderzoekers hebben daarom geanonimiseerd de gegevens met de
zorgverzekeraar moeten delen waardoor geen hoor- en wederhoor van
specifieke casussen mogelijk was. Hierdoor zijn de bevindingen
algemener en minder casusgebonden en heeft het onderzoekstraject ook
geen effect kunnen sorteren in termen van een beter gesprek tussen
partijen over een concrete casus.
De NZa concludeerde in haar monitor dit voorjaar dat, in vergelijk met
voorgaande jaren, de gecontracteerde aanbieders duidelijk tevredener zijn
over het contracteerproces, en dan met name over de vermindering van
de administratieve lasten. Tegelijkertijd wees de NZa op een aantal
verbeterpunten, die voor een deel ook terugkomen in bijgevoegd
onderzoek, om drempels voor contractering weg te nemen. Zo is het
belangrijk dat zorgverzekeraars kritisch blijven kijken naar de administratieve lasten die met contractering gepaard gaan. Ook kunnen zij afwijzingen beter onderbouwen. Ook kleine aanbieders moeten in aanmerking
kunnen komen voor een contract; zorgverzekeraars kunnen de eis van
minimale omzet kritisch tegen het licht houden. Aanbieders kunnen de
kwaliteit van hun dienstverlening verder verbeteren en ervoor zorgen dat
zij voldoen aan de kwaliteitseisen die zorgverzekeraars stellen, die veelal
samenhangen met het Normenkader van V&VN en/of het Kwaliteitskader
wijkverpleging. Een voorbeeld van zo’n contracteis is dat een
hbo-verpleegkundige verbonden is aan de aanbieder voor de indicatiestelling en de organisatie van de zorgverlening. Uit het rapport blijkt
verder dat sommige antwoorden die aanbieders geven waarom zij geen
contract aangaan onjuist zijn (bijvoorbeeld dat een contract met zorgverzekeraars vijfminutenregistratie zou vereisen). Dit impliceert dat ook via
het vergroten van kennis en goede voorlichting (vermeende) drempels
weggenomen kunnen worden.
Voor een deel laat het onderzoek ook zien dat er geen contract wordt
gesloten omdat de belangen van de partijen te ver uiteen liggen.
Voorbeelden daarvan zijn een zorgverzekeraar die een omzetplafond
hanteert om de kosten in de hand te houden, terwijl een aanbieder juist
wil groeien; een zorgverzekeraar die een doelmatigheidseis als contractvoorwaarde opneemt terwijl een aanbieder geen bemoeienis wenst van
de zorgverzekeraar wat betreft het gemiddeld aantal uren zorg per patiënt;
een aanbieder die alleen specifieke wijkverpleging (bijvoorbeeld palliatieve terminale zorg) wil leveren terwijl de zorgverzekeraar alleen
aanbieders contracteert met een integraal zorgaanbod om te voorkomen
dat er meer dan één aanbieder betrokken is bij een cliënt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 235, nr. 184

3

Reactie
Voor de cliënt wijkverpleging is het belangrijk dat hij of zij zorg krijgt die
van goede kwaliteit is en toegankelijk is, binnen redelijke termijn en
afstand. En natuurlijk moet de zorg professioneel worden verleend en
georganiseerd. Niet alleen in elk afzonderlijk onderdeel van de zorg en
ondersteuning, maar zorgverleners moeten ook goed samenwerken zodat
de zorg ook in samenhang wordt verleend, zeker voor kwetsbare mensen.
Goede, betaalbare en toegankelijke zorg vraagt om goede afspraken
tussen verzekeraars en aanbieders. Die afspraken worden in de regel
vastgelegd in contracten, waarin zij afspraken maken over de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg. Zo kunnen zij samen
invulling geven aan thema’s zoals de juiste zorg op de juiste plek,
kwaliteit, wachttijden en administratie. Daarom vind ik het belang dat
drempels om een contract af te sluiten worden weggenomen. De Monitor
contractering 2019 en het bijgaand onderzoeksrapport geven een aantal
handvatten die partijen kunnen oppakken om het contracteren aantrekkelijker te maken. Daarover ga ik – conform de afspraken van het hoofdlijnenakkoord – de afspraken aan met partijen. De Nza brengt volgend jaar
opnieuw een monitor uit.
Uit dit onderzoek blijkt dat partijen soms niet tot een contract komen
omdat belangen te ver uiteen liggen. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars
hebben andere belangen daar waar zorgaanbieders willen kunnen groeien
of geen inmenging willen daar waar het de doelmatigheid van de zorg
betreft, terwijl zorgverzekeraars de wettelijke opdracht hebben om de
zorgkosten betaalbaar te houden. Ik vind het van belang dat zorgverzekeraars deze opdracht waar kunnen maken, juist ook in het licht van
schaarste aan personeel en middelen. Het kan niet zo zijn dat we op één
plek te veel zorg leveren en dat op een andere plek mensen verstoken
blijven van zorg. De beschikbare zorg moet eerlijk verdeeld worden en de
solidariteit niet onnodig op de proef worden gesteld.
Naast de maatregelen die genomen worden in het kader van bevorderen
contracteren zijn ook andere trajecten van belang om de kwaliteit en
doelmatigheid van de wijkverpleegkundige zorg te verbeteren, zoals de
implementatie van het Kwaliteitskader wijkverpleging, een verbetering
van de indicatiestelling, een steviger screening van nieuwe aanbieders in
het kader van de Wtza, en het aanpassen van de bekostiging van de
wijkverpleging waardoor de volumeprikkel (die de huidige bekostiging
kent) wordt verminderd. Zie mijn brief van 5 september 20195 voor een
stand van zaken op deze onderwerpen. De NZa noemt in de aanbiedingsbrief ook de bestrijding van fraude. De NZa is samen met de Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd, Inspectie SZW, het Openbaar Ministerie, FIOD
en zorgverzekeraars een pilot gestart om gezamenlijk misbruik, fraude en
zorgverwaarlozing in de wijkverpleging aan te pakken. Door samen te
werken en informatie te delen, optimaliseren deze partners de kans dat
men de juiste casuïstiek selecteert en aanpakt. U ontvangt einde
september een tweede voortgangsrapportage Rechtmatige zorg
2018–2021 voor een overzicht van acties voor de sector wijkverpleging om
fouten en fraude aan te pakken.
Zoals eerder aangegeven bereidt het kabinet ook een wetswijziging voor
die de overheid de mogelijkheid biedt om voor bepaalde (deel)sectoren de
hoogte van de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg in (nadere)

5

Kamerstuk 23 235, nr. 183.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 235, nr. 184

4

regelgeving vast te leggen en deze dus niet langer over te laten aan
zorgverzekeraars en de daarover ontstane jurisprudentie. Deze wetswijziging zal in het najaar aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 235, nr. 184

5