Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 006

Wijziging van enkele belastingwetten (Geefwet)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave

Blz.

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
2. Huidige fiscale faciliteiten
2.1. Giftenaftrek en vrijstelling van schenk- en erfbelasting
2.2. Vrijwilligers
2.3. Fondswerving
2.4. Uitgangspunt Geefwet
3. Fiscale maatregelen
3.1. ANBI-status en commerciële activiteiten
3.2. Maatregelen vennootschapsbelasting
3.2.1. Verruiming giftenaftrek vennootschapsbelasting
3.2.2. Stimulering cultureel ondernemerschap
3.3. Definitie ANBI
3.4. Codificatie voorwaarden vrijwilligersvergoeding
3.5. Verruiming vrijwilligersregeling loonbelasting
3.6. Introductie negatieve giftenaftrek
3.7. Multiplier giftenaftrek (IB/Vpb), aanpassen aftrek
uitgaven monumentenpanden
4. SBBI’s
5. Niet-fiscale maatregelen
6. Budgettaire aspecten
7. EU-aspecten
8. Duurzaamheidsaspecten
9. Uitvoeringskosten Belastingdienst
10. Gevolgen voor bedrijfsleven en burger
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

1
1
3
3
3
4
4
5
5
5
5
6
7
7
7
8
8
9
11
11
12
12
12
12
13

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
Nederland kent een rijke traditie van particuliere vrijgevigheid en van
filantropie in bredere zin. De doelen van vrijgevigheid kennen een grote
variatie, van kerken en cultuur tot aan ontwikkelingshulp, gezondheidszorg, natuur en wetenschap. De vrijgevigheid in Nederland blijkt

kst-33006-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

1

bovendien nagenoeg niet te lijden onder de economische recessie en is in
de afgelopen jaren zelfs toegenomen. Uit recent onderzoek van de Vrije
Universiteit Amsterdam over geefgedrag in Nederland komt naar voren
dat in 2009 goede doelen een bedrag van ten minste € 4,7 mld. hebben
ontvangen.1 Dit bedrag is afkomstig uit giften van huishoudens, bedrijven,
fondsen (zowel de fondswervende fondsen als de vermogensfondsen), uit
nalatenschappen en uit de opbrengsten van goededoelenloterijen. Uit
hetzelfde onderzoek blijkt dat dit bedrag in 2007 nog € 4,5 mld. was. Naast
alle financiering en subsidiëring van overheidswege geven Nederlanders
dus nog eens een bedrag aan goede doelen dat overeenkomt met 0,8%
van het bruto binnenlands product. Deze cijfers tonen aan dat de
particuliere vrijgevigheid in Nederland van grote omvang is en zijn een
belangrijk signaal van de betrokkenheid van de burgers bij de Nederlandse samenleving en van het oppakken van hun eigen verantwoordelijkheid daarvoor. Dit is mede van belang omdat de goede doelen die door
die vrijgevigheid gediend worden, vaak supplementair zijn aan doelen die
door de overheid worden nagestreefd.
Het antwoord op het vraagstuk welke doelen, taken en verantwoordelijkheden door de overheid moeten worden vervuld en welke taken aan de
private sector overgelaten kunnen worden, verdient een zorgvuldige
afweging en regelmatige herijking. Het kabinet is van mening dat de
overheid gedurende de afgelopen decennia op veel terreinen een te
nadrukkelijke rol is gaan spelen en zet daarom stappen om te komen tot
een kleinere overheid. De bezuinigingen op de subsidies voor culturele
instellingen zijn hier een voorbeeld van. Bij een kleinere overheid past
naar de mening van het kabinet echter wel een overheid die ruimte laat
aan het maatschappelijke middenveld om initiatieven te ontplooien, een
overheid die eventuele onnodige belemmeringen wegneemt voor
particulieren en organisaties in hun streven goede doelen te verwezenlijken en een overheid die particuliere vrijgevigheid stimuleert. In dit kader
heeft het kabinet in het Regeer- en Gedoogakkoord aangekondigd tot een
Geefwet te komen. Een samenstel van overheidsmaatregelen, erop
gericht om geefgedrag nog meer te stimuleren en de eventuele onnodige
belemmeringen te elimineren, zal onder de noemer «Geefwet» tot stand
worden gebracht. In tegenstelling tot hetgeen hieromtrent in de Geefwetbrief2 is opgemerkt, is toch besloten de fiscale maatregelen in het kader
van de Geefwet in het onderhavige, afzonderlijke, wetsvoorstel onder te
brengen. Hiermee wordt beoogd het belang dat het kabinet aan de
Geefwet hecht te benadrukken.
In de budgettaire paragraaf van het Regeer- en Gedoogakkoord is voor de
Geefwet geen financiële ruimte vrijgemaakt. Integendeel, er is een fiscale
taakstelling van € 40 mln. bij de giftenaftrek opgenomen die met ingang
van 2013 moet worden ingevuld. Voor de maatregelen in dit wetsvoorstel
die leiden tot aanvullende derving is daarom buiten de Geefwet dekking
gevonden, evenals voor die taakstelling van € 40 mln., namelijk in het
wetsvoorstel Belastingplan 2012.
In deze memorie van toelichting wordt uitgebreid ingegaan op de thema’s
vrijgevigheid, vrijwilligers en sociaal belang behartigende instellingen
(SBBI’s). Deze memorie dient derhalve tevens ter invulling van de motie
Omtzigt3 en de motie Omtzigt/Schouten.4

1
«Geven in Nederland 2011», Reed Business
bv, Amsterdam.
2
Kamerstukken II 2010/11, 32 740, nr. 6.
3
Kamerstukken II 2010/11, 35 504, nr. 60.
4
Kamerstukken II 2010/11, 32 800, nr. 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

2

2. Huidige fiscale faciliteiten
2.1. Giftenaftrek en vrijstelling van schenk- en erfbelasting
Dat het fiscale geefklimaat in Nederland als ruimhartig kan worden
aangemerkt, blijkt uit het rijke fiscale instrumentarium dat gericht is op
goede doelen en hun donateurs. Voor schenkingen aan instellingen die
door de Belastingdienst als algemeen nut beogende instelling (ANBI) zijn
aangemerkt, geldt een vrijstelling van schenk- en erfbelasting. Hetzelfde
geldt voor schenkingen door een ANBI voor zover die schenkingen
plaatsvinden in het kader van het algemeen belang. Ook SBBI’s zoals
amateursport- en muziekverenigingen, zijn vrijgesteld van schenk- en
erfbelasting. Een gift aan een ANBI of een SBBI kan daardoor volledig
voor het doel van die instelling worden aangewend, zonder dat door
belastingheffing een deel van de schenking in de schatkist vloeit. Voor
eenmalige giften aan ANBI’s en voor periodieke giften aan ANBI’s en aan
verenigingen met ten minste 25 leden zijn in de Wet IB 2001 faciliteiten
opgenomen op grond waarvan de gever in de inkomstenbelasting
giftenaftrek kan genieten. De giftenaftrek leidt tot een besparing op de
verschuldigde inkomstenbelasting die kan oplopen tot 52% van het
geschonken bedrag (en door de «multiplier», zie paragraaf 3.7, zelfs tot
78%). Ook de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969)
bevat een faciliteit op grond waarvan bedrijven giften aan ANBI’s in aftrek
kunnen brengen op de winst. Door dit samenstel van faciliteiten kan met
recht gesproken worden van een aanzienlijke stimulans van vrijgevigheid.
2.2. Vrijwilligers
Vrijwilligers zijn onmisbaar binnen de Nederlandse samenleving.
Vrijwilligers stellen hun tijd, kennis en arbeid gratis ter beschikking van de
maatschappij. Zij vervullen een essentiële rol binnen de filantropie. In het
eerder genoemde onderzoek «Geven in Nederland 2011» wordt geschat
dat 41% van de Nederlanders in 2010 vrijwilligerswerk heeft gedaan en
daar gemiddeld maar liefst 19 uur per maand aan besteedden. Met name
sportverenigingen en kerkelijke instellingen tellen veel vrijwilligers. In de
fiscaliteit bestaan diverse faciliteiten om het maatschappelijke belang van
vrijwilligers te onderstrepen. In de eerste plaats is er in de loonbelasting
een faciliteit voor vrijwilligers die werken voor een ANBI of een sportvereniging. Een belangrijk kenmerk van vrijwilligerswerk is namelijk dat zij
arbeid verrichten zonder tegenprestatie, of maximaal tegen een zeer
geringe vergoeding die niet in verhouding staat tot het tijdsbeslag en de
aard van het werk. Het is echter wel mogelijk dat zij van de instelling de
door hen gemaakte kosten vergoed krijgen. Bij wijze van forfait wordt
deze zogenoemde vrijwilligersvergoeding van maximaal € 150 per maand
of € 1 500 per jaar geacht een kostenvergoeding te zijn die onbelast kan
worden uitgekeerd. Wanneer de vergoeding niet hoger is dan dit bedrag,
wordt geen dienstbetrekking aanwezig geacht en hoeft de instelling niet
de regels van de loonbelasting met betrekking tot de loonadministratie
toe te passen. Bij een hogere vergoeding dient aannemelijk te worden
gemaakt dat uitsluitend sprake is van een onkostenvergoeding om heffing
van loonbelasting te voorkomen. Een oneffenheid in deze faciliteit wordt
in het onderhavige wetsvoorstel weggenomen (zie paragraaf 3.5).
Daarnaast bestaat in de vennootschapsbelasting een aftrek van fictieve
kosten van vrijwilligers. Deze geldt voor lichamen waarbij weliswaar een
algemeen maatschappelijk of sociaal belang op de voorgrond staat, maar
die wel vennootschapsbelasting betalen omdat zij ook een onderneming
drijven. Juist de inzet van die vrijwilligers vormt een belangrijke bijdrage
aan de behaalde winsten van deze stichtingen en verenigingen. De
regeling voorziet erin dat fictieve loonkosten van de vrijwilligers op basis
van het minimumloon van de winst in aftrek gebracht mogen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

3

Hierdoor wordt geen vennootschapsbelasting betaald over het voordeel
dat het inschakelen van vrijwilligers brengt. Ten slotte kunnen vrijwilligers
in de inkomstenbelasting giftenaftrek claimen voor een vrijwilligersvergoeding waarvan is afgezien. Voorwaarden zijn dat de vrijwilliger
aanspraak kan maken op een vergoeding van de ANBI en dit recht in een
verklaring is vastgelegd. Voorts geldt als voorwaarden dat de ANBI in
staat is de vergoeding uit te keren, maar de vrijwilliger wenst af te zien
van deze vergoeding. In dat geval kan die vergoeding waarvan wordt
afgezien, worden opgevoerd als aftrekbare gift aan de ANBI zonder dat
hier een kasrondje moet worden gemaakt. Ook een vergoeding voor
daadwerkelijk gemaakte kosten waarvan door de vrijwilliger is afgezien,
kan worden opgevoerd als aftrekbare gift als het gaat om kosten die naar
algemeen aanvaarde maatschappelijke opvattingen behoren te worden
vergoed. Dit is ook het geval als de vrijwilliger geen onkostenvergoeding
met de ANBI is overeengekomen. Indien de vrijwilliger aftrek claimt voor
zowel het afzien van de forfaitaire vergoeding via de vrijwilligersverklaring
als ook voor het afzien van werkelijk gemaakte kosten, komt de forfaitaire
vergoeding in mindering op de werkelijk gemaakte kosten.
2.3. Fondswerving
Fondswerving is een belangrijk instrument voor goededoelenorganisaties
om gelden te verwerven. Fondswervende activiteiten zijn de laatste jaren
steeds verder toegenomen en van karakter veranderd. Waar voorheen de
activiteiten veelal bestonden uit het inzamelen van gebruikte goederen,
zijn op het gebied van de fondswerving nieuwe markten aangeboord. Op
allerlei manieren worden mensen aangespoord om aan goede doelen te
geven. Dit kan zien op de verkoop van producten die een link hebben met
een goed doel, maar ook op activiteiten die naast een persoonlijk doel ook
een goed doel dienen. Te denken valt aan de verkoop van sieraden, fietsen wandeltochten, diners, benefietconcerten etc. Niet alleen de goededoelenorganisaties zelf zijn actiever geworden op het gebied van fondswerving, er komen ook steeds meer professionele organisaties op de
markt die zich uitsluitend bezig houden met het ontwikkelen en uitvoeren
van fondswervende acties ten behoeve van goededoelenorganisaties.
Om bovenstaande ontwikkelingen te faciliteren bestaat er een regeling die
voorkomt dat over de opbrengsten eerst vennootschapsbelasting moet
worden betaald, voordat die kunnen worden uitgekeerd aan de goededoelenorganisaties.1 Door onder voorwaarden toe te staan dat de uitkering
mag worden afgetrokken van de winst wordt fondswerving voor en door
goededoelenorganisaties actief gestimuleerd.
2.4. Uitgangspunt Geefwet

1
Deze faciliteit wordt in het wetsvoorstel
Overige fiscale maatregelen 2012 overigens
wel beter gericht op kenbare fondswervende
activiteiten.

Als al deze fiscale faciliteiten gezamenlijk worden beschouwd, is het een
legitieme vraag of, en zo ja, op welke wijze particuliere vrijgevigheid en
filantropie in den brede nog meer fiscaal gestimuleerd dienen te worden.
Enerzijds erkent het kabinet de zeer belangrijke rol die filantropie en
vrijgevigheid spelen in de maatschappij. Anderzijds moet bij zaken als
vrijwilligerswerk en particuliere vrijgevigheid worden voorkomen dat de
stimulering en faciliëring daarvan zover gaat dat het fiscale voordeel de
voornaamste reden wordt voor dat gedrag. Kenmerkend voor vrijwilligerswerk en particuliere vrijgevigheid is immers juist dat dit eigen
initiatieven betreft die zich geheel buiten de invloedsfeer van de overheid
afspelen. Aan de fiscale maatregelen onder de noemer van de Geefwet
ligt het uitgangspunt ten grondslag dat de fiscale begeleiding van het
geefklimaat en geefgedrag in Nederland reeds als zeer goed te kwalificeren is. Het gaat bij het pakket aan maatregelen dus niet om grootscheepse verschuivingen in het beleid aangaande goede doelen of hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

4

donateurs. Het gaat veeleer om het optimaliseren van het beleid en om
maatregelen die erop zijn gericht eventuele oneffenheden in beleid en
wetgeving weg te nemen. Over het pakket heeft, conform de afspraak in
het convenant «Ruimte voor geven″1 afstemming plaatsgevonden met de
Samenwerkende Brancheorganisaties Filantropie (SBF).
3. Fiscale maatregelen
In het onderhavige wetsvoorstel wordt het volgende pakket aan fiscale
maatregelen voorgesteld ter invulling van de Geefwet.
3.1. ANBI-status en commerciële activiteiten
De eerste fiscale maatregel onder de noemer Geefwet is dat de uitoefening van commerciële activiteiten in beginsel niet langer in de weg staat
aan het verkrijgen of behouden van de ANBI-status. Het is beleid van dit
kabinet om gesubsidieerde instellingen, bijvoorbeeld in de culturele
sector, minder afhankelijk te maken van gemeenschapsgeld. Dit heeft tot
gevolg dat veel instellingen een groter deel van hun inkomsten zelfstandig
zullen moeten gaan vergaren. Het kan niet zo zijn dat instellingen die
thans als ANBI kwalificeren, die status zouden verliezen als zij meer
commerciële activiteiten gaan ontplooien om voldoende middelen op te
halen om het algemeen nuttige doel te kunnen (blijven) nastreven. Dit zou
onder het huidige beleid wel een mogelijkheid zijn. Er zal daarom een
beleidsbesluit worden uitgevaardigd waarin een ruimhartiger beleid
wordt voorgeschreven met betrekking tot commerciële activiteiten van
ANBI’s. Het uitgangspunt hierbij zal zijn dat commerciële activiteiten
waarvan de opbrengsten ten goede komen aan het algemeen nuttige
doel, niet in de weg staan aan de ANBI-status. Vanzelfsprekend blijft
vereist dat de instelling uitsluitend of nagenoeg uitsluitend (dat wil
zeggen voor meer dan 90%) het algemeen nut beoogt. Op het moment dat
een instelling feitelijk geen algemeen nuttig doel, maar een zakelijk doel
voor ogen heeft, wordt aan dat vereiste niet (langer) voldaan. In dat geval
zal de ANBI-status niet worden verleend of worden ingetrokken. Daarvan
zal echter bij een instelling die statutair en feitelijk nagenoeg uitsluitend
het algemeen nut beoogt, niet gauw sprake zijn. Als bijvoorbeeld een
theater dat als ANBI is aangemerkt, horeca-activiteiten gaat ontplooien in
zijn pand om de begroting sluitend te krijgen, zullen die activiteiten de
ANBI-status van het lichaam niet in gevaar brengen, zolang de horecaopbrengsten maar ten goede komen aan het algemeen nuttige doel van het
theater.
3.2. Maatregelen vennootschapsbelasting
Ook in de sfeer van de vennootschapsbelasting wordt een pakket
maatregelen getroffen in het kader van de Geefwet. Deze worden hierna
toegelicht.

1
Aangeboden bij de eerder genoemde
Geefwetbrief.

3.2.1. Verruiming giftenaftrek vennootschapsbelasting
De giftenaftrek in de vennootschapsbelasting wordt aantrekkelijker
gemaakt. Dit mede gezien de belangrijke rol die het bedrijfsleven kan
spelen binnen sectoren die thans door bezuinigingen worden geraakt. Zo
vervalt de drempel van € 227. Verder wordt het totale bedrag dat per jaar
als aftrekbare gift kan worden aangemerkt, verhoogd van maximaal 10%
van de winst naar maximaal 50%, waarbij het totaal aan aftrekbare giften
per jaar niet meer mag bedragen dan € 100 000. Ter stimulering van het
cultureel ondernemerschap wordt de aftrek van giften aan ANBI’s die als
culturele instelling zijn aangemerkt (hierna: culturele instellingen) nog
verder gestimuleerd. Zie voor meer over de stimulering van fondswerving
door culturele instellingen paragraaf 3.7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

5

3.2.2. Stimulering cultureel ondernemerschap
Voorts wordt een aantal maatregelen in de vennootschapsbelasting
getroffen om het commercieel (cultureel) ondernemerschap bij onder
meer ANBI’s en SBBI’s te stimuleren en faciliteren.
Uitgangspunt in de vennootschapsbelasting is dat ondernemingswinsten
moeten worden belast. Een uitzondering hierop is de vrijstelling voor
lichamen waarbij een algemeen maatschappelijk of sociaal belang op de
voorgrond staat en het streven naar winst slechts van bijkomstige
betekenis is. Dit is het geval als de winst jaarlijks minder bedraagt dan
€ 7 500, dan wel minder dan € 37 500 in het jaar zelf en de vier voorafgaande jaren tezamen. Naar verwachting zullen instellingen door het
ontplooien van winstgevende activiteiten, een ontwikkeling die het
kabinet aanmoedigt, eerder tegen deze grenzen aanlopen. Commercieel
ondernemerschap bij ANBI’s en SBBI’s zorgt er bovendien voor dat
dergelijke lichamen minder snel zullen voldoen aan de huidige vrijstellingsvoorwaarde «dat het algemeen of sociaal belang op de voorgrond
moet staan».
Om aan deze twee bezwaren tegemoet te komen kiest dit kabinet voor een
pragmatische oplossing. Ten eerste wordt de winstdrempel, die sinds de
invoering van de euro niet meer is bijgesteld, verdubbeld tot een bedrag
van € 15 000 op jaarbasis, dan wel € 75 000 over het jaar zelf en de vier
voorafgaande jaren tezamen. Ten tweede vervalt de eis dat het algemeen
of sociaal belang op de voorgrond moet staan.
Door bovengenoemde wijzigingen ontstaat dus een generieke vrijstelling
voor alle stichtingen en verenigingen met beperkt winstgevende
ondernemingsactiviteiten. ANBI’s, SBBI’s en andere stichtingen en
verenigingen die via (cultureel) ondernemerschap hun eigen inkomsten
genereren worden op deze wijze niet meer geconfronteerd met de
administratieve en financiële lasten die samenhangen met het doen van
aangifte. Voorwaarde is uiteraard wel dat de behaalde winst de grens van
€ 15 000 niet overschrijdt. Ook zal de vraag of door de ondernemingsactiviteiten van de ANBI of SBBI het algemeen of sociaal belang nog wel op
de voorgrond staat niet meer beantwoord hoeven te worden. Mogelijke
discussies met de Belastingdienst hierover worden zo voorkomen.
Daarnaast wordt aan culturele instellingen de mogelijkheid geboden te
kiezen voor een integrale belastingplicht. Stichtingen en verenigingen zijn
slechts belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting indien en voor
zover zij een onderneming drijven. Daardoor kan er binnen een stichting
sprake zijn van een belast ondernemingsdeel en een onbelast
niet-ondernemingsdeel. Indien in het onbelaste deel exploitatietekorten
optreden, mogen deze niet worden verrekend met de eventuele winsten
uit het belaste ondernemingsdeel. Door te opteren voor integrale
belastingplicht kunnen deze gedeeltelijk belastingplichtige culturele
stichtingen en verenigingen de winsten uit het ondernemingsgedeelte
salderen met de exploitatietekorten uit het niet-ondernemingsdeel.
Hierdoor zullen lichamen die opteren voor integrale belastingplicht ook
eerder gebruik kunnen maken van de vrijstelling voor stichtingen en
verenigingen met een winst die jaarlijks niet meer bedraagt dan € 15 000.
Voorts worden in het wetsvoorstel Belastingplan 2012 de mogelijkheden
om een (her)bestedingsreserve te vormen verruimd. Deze verruiming
geldt voor culturele instellingen en voor verenigingen en stichtingen die
een sociaal belang behartigen en de winsthoofdzakelijk realiseren door de
inzet van vrijwilligers (zoals sportverenigingen of de scouting). Dotaties
aan de bestedingsreserve leiden tot uitstel van de heffing van vennoot-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

6

schapsbelasting. Indien de reserve volledig wordt aangewend, kan zelfs
sprake zijn van afstel van belastingheffing.
3.3. Definitie ANBI
Het kabinet vervangt de huidige open norm voor algemeen nut door een
meer ingeklede definitie daarvan. Bij deze nadere wettelijke invulling van
het ANBI-begrip wordt verduidelijkt dat een vennootschap met in
aandelen verdeeld kapitaal, een coöperatie, een onderlinge waarborgmaatschappij of een andere rechtsfiguur waarin bewijzen van deelgerechtigdheid kunnen worden genomen, in ieder geval niet als ANBI kan
kwalificeren. Dit mede ter invulling van het criterium dat een ANBI niet het
behalen van winsten tot doel mag hebben. Tevens is besloten de definitie
van een ANBI over te hevelen van de Wet IB 2001 naar de Algemene wet
inzake rijksbelastingen (AWR), omdat de definitie in meerdere belastingwetten gebruikt wordt en daarom beter op haar plaats is in de AWR. Het
ANBI-begrip zal nader worden ingevuld door een opsomming van doelen
die beschouwd worden als van algemeen nut. Een belangrijke notie is dat
de verdere wettelijke invulling van de ANBI-definitie en de verplaatsing
daarvan naar de AWR niet de bedoeling heeft het ANBI-begrip anders in te
vullen dan nu het geval is. Wat onder algemeen nut dient te worden
verstaan, is inmiddels, onder meer via de rechtspraak, voldoende
uitgekristalliseerd. Dit blijkt ook uit het feit dat in de meeste jurisprudentie
niet het doel zelf ter discussie staat, maar veelal de vraag voorligt of
daarbij sprake is van het dienen van een algemeen belang of van een
particulier belang. Wellicht ten overvloede wordt erop gewezen dat een
instelling niet alleen een in de wet genoemd doel moet beogen, maar dit
ook uitsluitend of nagenoeg uitsluitend (ten minste 90%), zowel statutair
als feitelijk moet doen.
3.4. Codificatie voorwaarden vrijwilligersvergoeding
In de brief van 8 juli 20111 is aangekondigd dat het tot stand gekomen
toetsingskader voor de aftrekbaarheid van de zogenoemde vrijwilligersvergoedingen (zie hiervoor paragraaf 2.2) wettelijk te zullen verankeren
om toekomstige discussies over dit kader en de kenbaarheid daarvan te
voorkomen. Dat voornemen wordt in dit wetsvoorstel tot uitvoer
gebracht. Zoals reeds aangegeven zijn de inmiddels kenbare voorwaarden
waaronder een vrijwilligersvergoeding waarvan is afgezien voor aftrek in
aanmerking kan komen, dat de ANBI verklaart dat de vrijwilliger recht
heeft op een vergoeding, de ANBI bereid en in staat is de vergoeding uit
te betalen en de vrijwilliger aanspraak kan maken op die vergoeding en de
vrijheid heeft daarover te beschikken.
3.5. Verruiming vrijwilligersregeling loonbelasting

1

Kamerstukken II 2010/11, 31 066, nr. 108.

De vrijwilligersregeling in de Wet op de loonbelasting 1964 wordt
verruimd door de kring van instellingen waarvoor deze regeling geldt, te
verruimen. Deze regeling bepaalt dat vrijwilligers bij een privaat- of
publiekrechtelijk lichaam dat niet is onderworpen aan de vennootschapsbelasting of bij een sportorganisatie die een vergoeding van ten hoogste
€ 150 per maand en € 1 500 per kalenderjaar ontvangen van die instelling
of organisatie, onder bepaalde voorwaarden niet in dienstbetrekking zijn
bij die instelling. Aan de kring van instellingen wordt nu ook de ANBI
toegevoegd, waardoor ook ANBI’s die wel aan de vennootschapsbelasting
zijn onderworpen voor hun vrijwilligers gebruik kunnen maken van de
faciliteit. ANBI’s die niet zijn onderworpen aan de vennootschapsbelasting
of daarvan zijn vrijgesteld komen reeds in aanmerking voor de faciliteit.
Deze verruiming is geheel in lijn met de overige wijzigingen in dit
wetsvoorstel die erop zijn gericht om meer ruimte te bieden voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

7

commerciële activiteiten bij goededoelenorganisaties. Indien een ANBI
door het verwerven van meer eigen middelen vennootschapsbelasting
verschuldigd wordt, heeft dit door deze verruiming geen gevolgen voor
de vrijwilligersregeling.
3.6. Introductie negatieve giftenaftrek
Een andere fiscale maatregel onder de noemer Geefwet is de introductie
van een negatieve persoonsgebonden aftrekpost voor giften die onder
een ontbindende voorwaarde worden gedaan en na verloop van tijd
worden herroepen of ontbonden. Bij een ruimhartig beleid met betrekking
tot vrijgevigheid en filantropie past een restrictief fiscaal instrumentarium
om te voorkomen dat misbruik wordt gemaakt van die ruime mogelijkheden. In de praktijk is geconstateerd dat, vooralsnog op kleine schaal,
giftenaftrek wordt geclaimd voor een herroepelijke schenking. De
schenking komt civielrechtelijk tot stand op het moment dat zij wordt
gedaan, ondanks het feit dat de gever in beginsel nog over het vermogen
kan beschikken omdat hij op een door hem zelf gekozen moment gebruik
kan maken van zijn bevoegdheid de schenking te herroepen. De gever zal
in het jaar van de schenking giftenaftrek claimen in zijn aangifte inkomstenbelasting. Indien hij vervolgens in een volgend jaar de schenking
herroept, bevat de wet thans geen mogelijkheid het genoten belastingvoordeel dat aan die schenking verbonden was, terug te nemen. Een
dergelijke constructie wordt in de praktijk door de Belastingdienst
vanzelfsprekend bestreden. Om echter onmiskenbaar duidelijk te maken
dat dergelijk misbruik van het fiscale instrumentarium ongewenst is,
wordt in het onderhavige wetsvoorstel een negatieve persoonsgebonden
aftrekpost geïntroduceerd. In het jaar dat de gever de gift herroept, dient
hij het eerder in aftrek gebrachte bedrag derhalve tot zijn inkomen uit
werk en woning te rekenen.
3.7. Multiplier giftenaftrek (IB/Vpb), aanpassen aftrek uitgaven monumentenpanden
Ter stimulering van de fondswerving door culturele ANBI’s, wordt een
«multiplier» geïntroduceerd in de giftenaftrek in zowel de inkomstenbelasting als in de vennootschapsbelasting voor giften aan culturele
instellingen. Hierdoor mogen giften aan een dergelijke ANBI ten behoeve
van de giftenaftrek in de inkomstenbelasting onbegrensd en in de
vennootschapsbelasting tot een gezamenlijk bedrag van maximaal
€ 5 000 worden vermenigvuldigd met een factor 1,5. Met deze maatregel
beoogt het kabinet ondernemerschap bij culturele ANBI’s extra te
stimuleren. In verband met staatssteunaspecten wordt de multiplier in de
giftenaftrek ter goedkeuring voorgelegd aan de Europese Commissie.
De benodigde budgettaire ruimte voor deze multiplier wordt gevonden
door een reeds in de hiervoor genoemde Geefwetbrief aangekondigde
aanpassing van de persoonsgebonden aftrek van uitgaven voor
monumentenpanden. Hierbij is gekozen voor een vereenvoudiging van de
regeling door het laten vervallen van de drempels in deze persoonsgebonden aftrekpost. Verder is beoogd evenwicht te creëren met de
niet-monumenteneigenaren. Dit wordt gerealiseerd door voortaan nog
slechts 80% van de onderhoudskosten aftrekbaar te laten zijn. Verder
vervalt de mogelijkheid tot aftrek van de eigenaarslasten en afschrijvingen
in het geheel. Met deze wijzigingen blijft de kern van de regeling overeind.
Voor deze aanpassing is voorzien in overgangsrecht. Met deze schuif is
een budgettair belang gemoeid van € 12 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

8

Voor de multiplier in de giftenaftrek in de inkomstenbelasting en in de
vennootschapsbelasting is voorzien in een zogenaamde horizonbepaling.
Zoals al aangegeven in de Fiscale agenda ligt het voor nieuwe belastinguitgaven voor de hand om een horizonbepaling op te nemen. Op grond
van die bepaling zullen beide multipliers vijf jaar na de inwerkingtreding
weer vervallen. Om de regeling te continueren is nieuwe besluitvorming
noodzakelijk op basis van een positieve evaluatie. Het doel van de
multiplier is om giften aan culturele instellingen (tijdelijk) extra te
stimuleren. De multiplier dient derhalve ter (tijdelijke) ondersteuning van
de fondswerving door dergelijke instellingen in een tijd dat die instellingen in grotere mate verantwoordelijk worden voor eigen financiering.
Bovendien blijkt dat relatief weinig particuliere giften naar culturele
instellingen vloeien. Doel van de multiplier is dan ook mede om door het
genereren van extra giften voor deze instellingen, het aandeel in de totale
giftenmassa substantieel toe te laten nemen.
4. SBBI’s
Mede ter invulling van de motie Omtzigt c.s.1 en de motie Omtzigt/
Schouten2, wil het kabinet op deze plaats uitvoerig stilstaan bij het belang
van maatschappelijke organisaties als sportverenigingen en andere
SBBI’s.
De vele verenigingen die Nederland rijk is, leveren naar hun aard een
grote bijdrage aan de sociale cohesie en dragen bij aan allerlei
maatschappelijk gewenste doelen. Die verenigingen zijn daardoor van
zeer groot belang voor onze maatschappij. Nederland is bij uitstek een
land met een groot maatschappelijk middenveld en een bijzonder rijk
verenigingsleven. Er zijn onderzoeksresultaten waaruit blijkt dat bijna alle
Nederlanders lid zijn of zijn geweest van een club of vereniging en dat
mensen dat lidmaatschap vooral associëren met «gezelligheid» en
«ontspanning». Trefwoorden die leiden tot een sterke verbondenheid met
die verenigingen.
De waarde die aan dergelijke verenigingen (hierna gevat onder de noemer
SBBI’s) wordt toegekend, roept de vraag op of de huidige fiscale stimulering van SBBI’s voldoende is, of dat in het kader van de Geefwet wellicht
aanvullende maatregelen moeten worden genomen. Dit om het (voort)bestaan van SBBI’s verder te ondersteunen of vrijgevigheid jegens SBBI’s
nog meer te stimuleren. Het antwoord op deze vraag is tweeledig.
Enerzijds is het kabinet van mening dat het belang dat aan SBBI’s moet
worden toegekend, niet minder groot is dan het belang dat aan ANBI’s
moet worden toegekend. Het maatschappelijke belang van sportverenigingen, muziekverenigingen, buurtverenigingen, de scouting en dergelijke
instellingen is evident. SBBI’s zorgen voor de instandhouding of zelfs een
toename van de sociale cohesie en verbeteren de leefbaarheid van een
gemeenschap. SBBI’s kunnen in hun activiteiten een grote bijdrage
hebben in maatschappelijke thema’s als het overbruggen van afstanden
en het creëren van wederzijds begrip tussen mensen of groepen mensen,
de algemene ontwikkeling van burgers en het verbeteren van hun
gezondheid. Het feit dat die bijdragen aan maatschappelijke thema’s
worden geleverd bij het nastreven van de primaire doelstelling van
SBBI’s, namelijk het aanbieden van activiteiten die voorzien in de
vervulling van een bepaalde behoefte van de leden, is een grote
maatschappelijke winst.

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 504, nr. 60.

Anderzijds moet de vraag worden bezien in het kader van het thema van
de Geefwet. Dan wordt de vraag aldus verstaan of geefgedrag aan SBBI’s
meer moet worden gestimuleerd dan thans het geval is. Voor het fiscale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

9

terrein zou hieraan invulling kunnen worden gegeven door bijvoorbeeld
eenmalige giften aan SBBI’s (eventueel met een minimum aantal leden)
aftrekbaar te maken voor de inkomstenbelasting. Dat zou voor de
giftenaftrek een volledige gelijkstelling van de ANBI en de SBBI
betekenen. Immers, op dit moment zijn eenmalige giften alleen aftrekbaar
als deze aan een ANBI worden gedaan, dit in tegenstelling tot periodieke
giften die aftrekbaar zijn indien deze zijn gedaan aan een ANBI of aan een
vereniging met ten minste 25 leden.
Allereerst zou bij gelijkschakeling in de sfeer van de giftenaftrek het
verschil tussen een ANBI en SBBI’s ten onrechte niet langer tot
uitdrukking worden gebracht. Bij ANBI’s wordt (nagenoeg) uitsluitend het
algemeen nut gediend. Bij een SBBI staat primair het belang van de leden,
uitmondend in een sociaal belang, op de voorgrond. Het is daarbij zeer de
vraag of aan giften aan SBBI’s eenzelfde mate van vrijgevigheid (dus
zonder eigenbelang) kan worden toegedicht als aan giften aan een ANBI.
Bij een gift aan bijvoorbeeld de lokale sport- of muziekvereniging zal in
veel gevallen sprake zijn van een min of meer direct belang van de gever
bij de gift of de aanwending daarvan. De gever of zijn familieleden kunnen
immers gebruikmaken van betere sportfaciliteiten of van een mooiere
kantine, respectievelijk van muziekinstrumenten die door de vereniging
zijn aangeschaft en ter beschikking worden gesteld. In de praktijk zal
vrijwel geen onderscheid te maken zijn tussen dergelijke gevallen en de
gevallen waarbij sprake is van zuivere vrijgevigheid in de zin dat de gever
op geen enkele wijze profijt trekt uit zijn gift. Dit belangrijke verschil
tussen giften aan ANBI’s en SBBI’s rechtvaardigt een verschil in de fiscale
behandeling ervan. In de tweede plaats zou een dergelijke uitbreiding een
jaarlijkse budgettaire derving met zich brengen ter grootte van circa € 350
mln. In de derde plaats doen zich bij een dergelijke uitbreiding twee
afbakeningsproblemen voor. Het eerste afbakeningsprobleem hangt
ermee samen dat SBBI’s niet dezelfde kenbaarheid via een register
hebben als ANBI’s. Het is voor de Belastingdienst onbegonnen werk om
een register aan te leggen voor SBBI’s, overeenkomstig het ANBI-register.
Hierbij wordt de forse personele taakstelling waar de Belastingdienst zich
voor gesteld ziet, in herinnering geroepen. Wijzigingen in het belastingstelsel met een substantiële uitvoeringslast verhouden zich niet tot die
taakstelling. Bedacht moet echter ook worden dat juist het meer lokale
karakter van een SBBI vanzelf leidt tot een grotere bekendheid bij de
potentiële gever. Het tweede afbakeningsprobleem houdt verband met het
feit dat bij verenigingen vaak sprake is van contributiebetalingen. Hoewel
contributiebetalingen naar hun aard geen gift kunnen zijn, zal het in de
praktijk zeer veel uitvoeringskosten met zich brengen om te controleren of
dergelijke gelden desondanks niet toch als gift in aftrek worden gebracht.
De totale uitvoeringskosten van de Belastingdienst voor het onder de
eenmalige giftenaftrek brengen van SBBI’s (zonder daarbij een register op
te tuigen) bedragen € 5,1 mln. per jaar.
Deze afwegingen brengen het kabinet er thans toe geen verandering aan
te brengen in het onderscheid tussen ANBI’s en SBBI’s en de giftenaftrek
niet te verruimen ten gunste van SBBI’s. De in het Regeer- en Gedoogakkoord aangekondigde inperking van de periodieke giftenaftrek voor
verenigingen met ten minste 25 leden wordt echter niet tot uitvoering
gebracht, zoals toegezegd aan de Eerste Kamer1 tijdens de behandeling
van het Belastingplan 2011 c.a. De aangekondigde bezuiniging van € 40
mln. zal het kabinet dus niet laten neerslaan bij SBBI’s. Met deze wijziging
ten opzichte van het Regeer- en Gedoogakkoord voegt het kabinet de daad
bij het woord dat aan SBBI’s een groot belang wordt gehecht.
1
Handelingen I, 21 december 2010, blz.
13–17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

10

5. Niet-fiscale maatregelen
In de Geefwetbrief1 heeft het kabinet aangegeven waar het ruimte ziet om
particuliere vrijgevigheid nog meer te stimuleren. Zo zal de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie de komende jaren in overleg met mij en
met de filantropische sector een gezamenlijke visie ontwikkelen op het
gebied van de transparantie van en het toezicht op de goededoelenorganisaties en hoe dat verbeterd kan worden. Transparantie en toezicht zijn
nodig om te voorkomen dat malafide instellingen misbruik maken van de
ruimhartige faciliteiten voor goededoelenorganisaties, alsmede om het
vertrouwen in die sector te verbeteren. Vrijgevige burgers en de belastingbetaler hebben er recht op om op adequate wijze verantwoord te krijgen
hoe hun gift of hun belastinggeld door de organisaties wordt aangewend
voor het goede doel. Vertrouwen in goededoelenorganisaties is een
randvoorwaarde voor voortdurende vrijgevigheid jegens hen. Alleen
daarom al is meer transparantie en meer verantwoording ook het streven
van de goededoelensector zelf vanuit een welbegrepen eigenbelang.
Goededoelenorganisaties kunnen overigens zonder hiertoe dwingende
wetgeving op eigen initiatief al overgaan tot het bieden van meer
openheid, bijvoorbeeld door de jaarstukken op de eigen website te
publiceren. Hiermee wordt blijk gegeven van de erkenning van het
genoemde eigenbelang.
Bij de gedachtevorming rondom de Geefwet heeft het kabinet ten slotte
geconstateerd dat de samenwerking tussen de overheid en de filantropische sector ruimte laat voor verbetering. Om tot een gezamenlijke inzet
te komen en tot meer maatschappelijk rendement is op 21 juni jl.,
eveneens ter invulling van de Geefwet, het convenant «Ruimte voor
geven» gesloten tussen het kabinet (vertegenwoordigd door de MinisterPresident en de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie) en de SBF.2 In
dit convenant is afgesproken dat de overheid en de filantropische sector
beter gaan samenwerken zodat de gezamenlijke maatschappelijke inzet
toe zal nemen. Dit zal onder meer plaatsvinden door veelvuldiger
afstemming te zoeken over beleid dat goede doelen aangaat en door op
lokaal niveau meer aansluiting te zoeken tussen projecten van (lokale)
overheden en van filantropische instellingen. De SBF en het Ministerie
van Financiën zullen tweemaal per jaar gezamenlijk de samenhang en de
uitvoering van fiscale wetgeving die in het bijzonder de filantropische
sector raakt, bezien. Ook is afgesproken dat de SBF zich zal inzetten om
een groter deel van de goededoelensector te gaan vertegenwoordigen,
zodat de SBF nog meer als een representatieve vertegenwoordiger voor
de sector kan optreden. Over de uitgangspunten van het wetsvoorstel
Geefwet is goed overleg gevoerd met de SBF. Daarmee is een eerste
invulling gegeven aan de afspraken over consultatie in het convenant
«Ruimte voor geven».
6. Budgettaire aspecten
In de onderstaande tabel is het totale budgettaire beeld van dit
wetsvoorstel weergegeven. De dekking voor dit wetsvoorstel wordt
gevonden in het wetsvoorstel Belastingplan 2012.
Tabel 1 Budgettaire aspecten Geefwet (€ mln, -/- = lastenverlichting)

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 740, nr. 6.
2
Aangeboden bij de eerder genoemde brief
van 21 juni 2011.

Onderwerp

2012

2013

2014

2015

struc.

ANBI-status en commerciële activiteiten
Verruiming giftenaftrek vennootschapsbelasting
Multiplier giftenaftrek (IB/Vpb)
Verhoging Vpb-vrijstelling verenigingen en
stichtingen

–15

–15

–15

–15

–15

–5
0

–5
–12

–5
–12

–5
–12

–5
–12

–2

–2

–2

–2

–2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

11

Onderwerp

2012

2013

2014

2015

struc.

Optionele Vpb-plicht culturele instellingen
Introductie negatieve giftenaftrek
Inperking aftrek uitgaven monumentenpanden

–5
5

–5
5

–5
5

–5
5

–5
5

0

10

12

12

12

Totaal Geefwet

–22

–24

–22

–22

–22

7. EU-aspecten
In verband met staatssteunaspecten zal de voorgestelde «multiplier» op
de giftenaftrek ter goedkeuring worden voorgelegd aan de Europese
Commissie.
8. Duurzaamheidsaspecten
Met de motie Koffeman3 heeft de Eerste Kamer verzocht om de
duurzaamheidseffecten van alle fiscale maatregelen met nadruk mee te
wegen en hierover te rapporteren. De in dit wetsvoorstel opgenomen
maatregelen hebben geen duurzaamheidseffecten.
9. Uitvoeringskosten Belastingdienst
De in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen zijn uitvoerbaar en
handhaafbaar door de Belastingdienst. Ten behoeve van het toezicht komt
er een aanpassing van het ANBI-bestand ten bedrage van € 0,6 mln. in
2012. Vanaf 2013 zijn er structurele onderhoudskosten van € 0,1 mln. en
additionele toezichtskosten van € 0,1 mln. De overige in dit wetsvoorstel
opgenomen maatregelen leiden niet tot wijzigingen van de uitvoeringskosten en kunnen via reguliere jaaraanpassing van de systemen en
processen van de Belastingdienst worden uitgevoerd.
Tabel 2 Uitvoeringskosten en besparingen (bedragen in mln. €)
2012

2013

2014

2015

2016

Uitvoeringskosten
Besparingen

0,6
–

0,2
–

0,2
–

0,2
–

0,2
–

Saldo

0,6

0,2

0,2

0,2

0,2

10. Gevolgen voor bedrijfsleven en burger
In deze paragraaf worden de gevolgen voor de administratieve lasten
voor burgers en bedrijfsleven voor zover relevant per maatregel toegelicht
en waar van toepassing gekwantificeerd. Het wetsvoorstel leidt per saldo
tot een reductie van de administratieve lasten van € 0,1 mln. voor
bedrijven en 250 uren voor burgers.
Stimulering cultureel ondernemerschap in de vennootschapsbelasting
De verhoging van de Vpb-vrijstelling voor verenigingen en stichtingen en
de optionele integrale Vpb-plicht voor culturele instellingen leiden ertoe
dat meer (culturele) verenigingen en stichtingen buiten de heffing van
vennootschapsbelasting blijven. Dit levert structureel € 0,1 mln. aan
administratieve lastenbesparing op.

3

Kamerstukken I 2010/11, 32 504, I.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

12

Alternatieve invulling maatregelen Regeer- en Gedoogakkoord
De in het Regeer- en Gedoogakkoord aangekondigde renseigneringsplicht
voor ANBIs voor alle ontvangen giften, wordt bij nader inzien niet
ingevoerd door het kabinet. Hierdoor blijft de ANBIs een administratieve
last bespaard.
Introductie negatieve giftenaftrek
Belastingplichtigen die een herroepelijke schenking herroepen, zullen op
grond van de in te voeren negatieve giftenaftrek een negatieve persoonsgebonden aftrekpost op moeten geven. Deze verplichting gaat gepaard
met een toename van de administratieve lasten van 750 uren.
Inperking aftrek uitgaven monumentenpanden
De aftrek voor uitgaven monumentenpanden wordt ingeperkt. Hierdoor
zijn afschrijvingen en lasten niet meer als persoonsgebonden aftrekpost
op te voeren. Daarnaast vervalt de drempel in de nog wel aftrekbare
onderhoudskosten. Deze wijzigingen gezamenlijk leiden tot een reductie
van de administratieve lasten van 1 000 uren.
Vaste verandermomenten
De maatregelen in dit wetsvoorstel houden de vaste verandermomenten
van 1 januari en 1 juli aan.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I
Artikel I, onderdeel A (artikel 3 139 van de Wet inkomstenbelasting 2001)
Aan artikel 3 139 van de Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB 2001), het
artikel van de negatieve persoonsgebonden aftrek, wordt een nieuw
onderdeel toegevoegd. Op grond van dat nieuwe onderdeel e wordt
ingeval een in een ander jaar gedane schenking op grond waarvan een
bedrag als gift op grond van afdeling 6.9 van de Wet IB 2001 in aftrek is
gebracht, wordt ontbonden of herroepen, een bedrag ter grootte van het
eerder in aftrek gebrachte bedrag (inclusief de daarbij eventueel toegepaste opslag van het voorgestelde artikel 6.39a van de Wet IB 2001) in
aanmerking genomen als negatieve persoonsgebonden aftrek. Teruggave
van giften kan zich voordoen bij schenkingen die gedaan zijn onder een
ontbindende voorwaarde, waarvan de met ingang van 1 januari 2003 in
het burgerlijk recht geïntroduceerde herroepelijke schenking een
voorbeeld is. In de praktijk is een geval bekend van een grote periodieke
gift waarbij in de schenkingsakte een onbeperkte herroepingsmogelijkheid
is opgenomen. Voor dergelijke schenkingen wordt de normale giftenaftrek
verleend. Indien de ontbindende voorwaarde wordt vervuld (de schenking
wordt herroepen), wordt de schenking teruggedraaid. In dat geval is er
aanleiding om het genoten fiscale voordeel eveneens terug te draaien. De
schenker blijkt immers, achteraf gezien, niet verarmd te zijn en de
begiftigde niet verrijkt.
Artikel I, onderdeel B (artikel 6.31 van de Wet inkomstenbelasting 2001)

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 740, nr. 6.

Zoals in de zogenoemde Geefwetbrief1 is aangekondigd wordt de aftrek
van uitgaven voor monumentenpanden versoberd. Van de gelegenheid is
tevens gebruik gemaakt om de regeling sterk te vereenvoudigen. Zo
vervalt op grond van dit voorstel voor eigen woningen de mogelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

13

lasten en afschrijvingen als aftrekbare kosten voor de inkomstenbelasting
aan te merken omdat andere eigenwoningbezitters deze lasten en
afschrijvingen ook hebben. Daarnaast wordt een maximum gesteld aan de
aftrekbare kosten. Van de onderhoudskosten zal met ingang van het
belastingjaar 2012 nog slechts 80% aftrekbaar zijn. Tot slot zal de drempel
om voor de aftrek in aanmerking te komen vervallen. In verband met de
laatstgenoemde maatregel is bij de vaststelling van het percentage van de
onderhoudskosten dat in aftrek kan worden gebracht, rekening gehouden
met het feit dat aan een monument ook onderhoud plaatsvindt dat niet
afwijkt van onderhoud aan panden die geen monument zijn.
In artikel 6.31, eerste lid, eerste volzin, van de Wet IB 2001 wordt nadrukkelijk gesproken van drukkende onderhoudskosten. Dat betekent dat
onderhoudskosten waarvoor een subsidie wordt verstrekt niet in aftrek
kunnen worden gebracht. De beperking van de aftrek tot 80 percent van
de uitgaven geldt voor zowel monumenten die als eigen woning
kwalificeren, als voor monumenten die onder de vermogensrendementsheffing vallen. Vanuit een oogpunt van bescherming van monumenten, is
er geen reden waarom voor panden die de belastingplichtige niet als
eigen woning ter beschikking staan andere regels zouden moeten gelden
dan voor monumentenpanden die als eigen woning dienen. Door het
vervallen van de drempel wordt voorkomen dat eigenaren van
monumenten met onderhoudskosten die nauwelijks boven de drempel
uitkomen, relatief zwaar worden geraakt door de beperking van de aftrek
tot 80 percent. Door het vervallen van de drempel maakt het tevens geen
verschil meer of gemaakte onderhoudskosten in verschillende jaren door
de belastingplichtige worden betaald of in hun geheel in één jaar worden
betaald. Dit heeft tot voordeel dat noodzakelijk onderhoud niet om fiscale
redenen wordt uitgesteld.
Met het nieuwe eerste lid, tweede volzin, van artikel 6.31 van de Wet IB
2001, wordt bereikt dat de regeling geldt voor dezelfde panden als onder
de tot 1 januari 2012 geldende regeling.
Het huidige vierde lid van artikel 6.31 van de Wet IB 2001 vervalt. Van de
delegatiebepaling in dit lid is tot nu toe slechts gebruik gemaakt om
nadere regels te stellen aan de wijze waarop afschrijvingen worden
vastgesteld. Nu de mogelijkheid om afschrijvingen als kosten in aftrek te
brengen vervalt, bestaat aan dit lid geen behoefte meer.
Voor de jaren 2012 en 2013 is in artikel II van dit wetsvoorstel een
overgangsregeling getroffen voor onderhoudskosten waartoe voor
1 januari 2012 reeds onherroepelijke verplichtingen zijn aangegaan.
Artikel I, onderdeel C (artikel 6.33 van de Wet inkomstenbelasting 2001)
Het eerste lid van artikel 6.33 van de Wet IB 2001 bevat enkele definitiebepalingen. In de huidige tekst van onderdeel b is de algemeen nut
beogende instelling (ANBI) gedefinieerd. Deze definitie, alsmede de
andere leden van dit artikel met betrekking tot de algemeen nut beogende
instelling, worden overgebracht naar de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) (de in artikel VII opgenomen artikelen 2, derde lid, onderdeel
m, en 5b van de AWR). Het nieuwe onderdeel b, van dit – nu enige – lid
van artikel 6.33 van de Wet IB 2001 verwijst nu naar de algemene definitie
van de ANBI in de AWR.
Artikel I, onderdeel D (artikel 6.36 van de Wet inkomstenbelasting 2001)
Bij brief van 8 juli 20111 is toegezegd om het ontwikkelde toetsingskader
voor giftenaftrek bij vrijwilligers die werken voor algemeen nut beogende
instellingen en afzien van een vergoeding daarvoor of van een vergoeding
voor werkelijk gemaakte kosten, ter verduidelijking in de wet vast te
leggen. De wijziging van artikel 6.36 van de Wet IB 2001 strekt daartoe.
1

Kamerstukken II 2010/11, 31 066, nr. 108.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

14

Het eerste lid ziet op de aftrek van een gift in de vorm van een vrijwilligersvergoeding waar vanaf wordt gezien. Deze giftenaftrek vindt
doorgaans met gesloten beurzen plaats waarbij vaak gebruikgemaakt
wordt van een vrijwilligersverklaring. Het louter afgeven van een
vrijwilligersverklaring is echter niet voldoende om het recht op giftenaftrek te effectueren. Giftenaftrek komt pas in beeld als de vrijwilliger
daadwerkelijk afziet van de vergoeding. Daarbij is van belang dat de
vrijwilliger aanspraak kan maken op een vergoeding en spelen de
financiële situatie en de kennelijke bedoeling van de ANBI een rol. Bij die
beoordeling of de ANBI over voldoende middelen beschikt om de
vergoeding te betalen, wordt rekening gehouden met de hoogte van de
feitelijke toezegging per vrijwilliger. Daarnaast is van belang dat de
vrijwilliger de volledige vrijheid heeft om over de vergoeding te
beschikken, dus dat er geen verplichting bestaat om de vergoeding terug
te geven aan de ANBI. Deze voorwaarden worden op grond van dit
wetsvoorstel vastgelegd in artikel 6.36, eerste lid, van de Wet IB 2001.
Bij giften die bestaan uit het afzien van een vergoeding voor daadwerkelijk
gemaakte kosten, geldt als voorwaarde dat sprake moet zijn van kosten
die door de instelling naar algemeen aanvaarde maatschappelijke
opvattingen behoren te worden vergoed. Hierbij kan worden gedacht aan
reiskosten. Ook als de vrijwilliger geen vergoedingsregeling heeft
getroffen met de ANBI, kunnen dergelijke daadwerkelijk gemaakte kosten
in aftrek worden gebracht. Deze voorwaarden zijn verwerkt in het nieuwe
tweede lid van artikel 6.36 van de Wet IB 2001. In dat lid is eveneens het
huidige artikel 6.36 van de Wet IB 2001 verwerkt, dat bepaalt dat bij het
afzien van een vergoeding voor vervoerskosten per auto (anders dan per
taxi), een gift in aanmerking wordt genomen tot € 0,19 per kilometer.
In het nieuwe derde lid is een anticumulatieregeling opgenomen. Hiermee
wordt bewerkstelligd dat ingeval met betrekking tot één ANBI zowel wordt
afgezien van een kostenvergoeding als kosten worden gemaakt waarvoor
geen vergoedingsregeling is getroffen, niet zowel de vergoeding als de
kosten zonder meer als gift in aanmerking worden genomen. Ingevolge
genoemd derde lid moet het bedrag van de aftrek van de werkelijke
kosten worden verminderd met de forfaitaire kostenvergoeding.
Artikel I, onderdeel E (artikel 6.39a van de Wet inkomstenbelasting 2001)
Algemeen nut beogende instellingen die zich uitsluitend of nagenoeg
uitsluitend richten op cultuur kunnen op verzoek aangemerkt worden als
een culturele instelling (zie het voorgestelde artikel 5b, vijfde lid, van de
AWR). Voorgesteld wordt in afdeling 6.9 van de Wet IB 2001, dat ziet op de
aftrekbare giften, een artikel op te nemen waarin een opslag wordt
geregeld voor een gift aan een dergelijke culturele instelling. Het nieuwe
artikel 6.39a, eerste lid, van de Wet IB 2001 bewerkstelligt dat het bedrag
van de gift aan een culturele instelling voor de berekening van de aftrek
wordt verhoogd met 50%. Door deze verhoging van het voor de
berekening van de aftrek in aanmerking te nemen bedrag zou het mogelijk
zijn dat het plafond van de giftenaftrek eerder wordt bereikt of
overschreden, waardoor de aftrek voor andere giften aan andere ANBI’s
niet (volledig) geëffectueerd zou kunnen worden. Dat is niet de bedoeling
van deze bijzondere faciliteit ten gunste van culturele instellingen. Daarom
wordt in het nieuwe artikel 6.39a, tweede lid, van de Wet IB 2001 bepaald
dat het in artikel 6.39, eerste en tweede lid, van die wet bedoelde plafond
van de aftrek (10% van het verzamelinkomen vóór toepassing van de
persoonsgebonden aftrek onderscheidenlijk , 10% van het gezamenlijke
bedrag van de verzamelinkomens van de belastingplichtige en zijn partner
vóór toepassing van de persoonsgebonden aftrek) te verhogen met het
bedrag waarmee de giften ingevolge artikel 6.39a, eerste lid, van de Wet
IB 2001 voor de berekening van de aftrek worden verhoogd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

15

Artikel I, onderdelen F, G en H (artikelen 10.3, 10.4 en 10.5 van de Wet
inkomstenbelasting 2001)
Artikel 10.3, achtste lid, van de Wet IB 2001 bepaalt hoe de eerste vier
percentages van de derde kolom van artikel 3.19, tweede lid, van de Wet
IB 2001 worden vastgesteld. In de daartoe in genoemd achtste lid
opgenomen formule wordt – door middel van een verwijzing naar artikel
10.4, tweede lid, van de Wet IB 2001 – onder meer verwezen naar het
percentage, genoemd in artikel 6.31, eerste lid, onderdeel a, van de Wet IB
2001, zoals dit percentage na toepassing van de in artikel 10.4 van de Wet
IB 2001 opgenomen indexering luidt. Als artikel 6.31 van de Wet IB 2001
komt te vervallen, zoals in dit wetsvoorstel wordt voorgesteld, verliest ook
artikel 10.4 van de Wet IB 2001 zijn zelfstandige betekenis en ligt het voor
de hand het hiervoor bedoelde onderdeel van de formule aan te passen.
In dat kader wordt in de genoemde formule de verwijzing naar artikel 10.4,
tweede lid, van de Wet IB 2001 vervangen door het huidige percentage
van artikel 6.31, eerste lid, onderdeel a, van de Wet IB 2001 en daarbij
bepaald dat dit percentage – op dezelfde wijze als onder de huidige
regeling gebeurt door de verwijzing naar artikel 10.4, tweede lid, van de
Wet IB 2001 – eerst wordt geïndexeerd. De thans nog in artikel 10.4,
tweede lid, van de Wet IB 2001 opgenomen wijze van indexeren wordt
daartoe opgenomen in het nieuwe artikel 10.3, tiende lid, van de Wet IB
2001. Met deze wijzigingen wordt bewerkstelligd dat de in artikel 10.3,
achtste lid, van de Wet IB 2001 opgenomen indexeringsmethode van de
eerste vier percentages van de derde kolom van artikel 3.19, tweede lid,
van de Wet IB 2001 inhoudelijk gelijk blijft.
Zoals hiervoor is aangegeven verliest artikel 10.4 van de Wet IB 2001 zijn
zelfstandige betekenis als artikel 6.31 Wet IB 2001 komt te vervallen. Om
die reden wordt voorgesteld artikel 10.4 van de Wet IB 2001 eveneens te
laten vervallen en de in artikel 10.5, eerste lid, van de Wet IB 2001
opgenomen verwijzing naar dat artikel eveneens te laten vervallen.
Artikel I, onderdeel I (artikel 10b.1 van de Wet inkomstenbelasting 2001)
Met de introductie van hoofdstuk 10B Horizonbepaling, in het bijzonder
artikel 10b.1 van de Wet IB 2001, wordt de in paragraaf 3.7 van het
algemeen deel van deze memorie omschreven horizonbepaling voor de
Wet IB 2001 geregeld. In artikel 10b.1 van de Wet IB 2001 wordt
opgenomen dat artikel 6.39a van de Wet IB 2001 met ingang van
1 januari 2017 vervalt.
Artikel II
Artikel II (overgangsrecht artikel 6.31 van de Wet inkomstenbelasting
2001)
Op grond van deze overgangsregeling heeft de wijziging van artikel 6.31
van de Wet IB 2001 met ingang van 1 januari 2012 nog geen gevolgen
voor de aftrekbaarheid van onderhoudskosten als de belastingplichtige
door middel van bescheiden of anderszins kan aantonen dat hij al voor
1 januari 2012 onherroepelijke verplichtingen is aangegaan met
betrekking tot dat onderhoud en de betaling daarvan plaatsvindt in 2012
of 2013. Dit heeft tot gevolg dat de belastingplichtige deze onderhoudskosten na aftrek van de op het monument toepasbare drempel volledig in
aftrek kan brengen. De belastingplichtige moet van iedere betaalde
rekening waarbij hij een beroep doet op de overgangsregeling kunnen
aantonen dat het de betaling betreft van een prestatie ter zake waarvan hij
voor 1 januari 2012 de verplichting reeds is aangegaan. Afschrijvingen en
lasten kunnen vanaf 1 januari 2012 in ieder geval niet in aftrek komen. In
de (elektronische) aangifteformulieren voor de inkomstenbelasting met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

16

betrekking tot de jaren 2012 en 2013 zal met dit overgangsrecht rekening
worden gehouden.
Artikel III
Artikel III, onderdelen A en B (artikelen 32 en 33 van de Successiewet
1956)
De wijzigingen in de artikelen 32 en 33 van de Successiewet 1956 hangen
samen met het onderbrengen van de definitie van een ANBI in de AWR
(de in artikel VII opgenomen artikelen 2, derde lid, onderdeel m, en 5b van
de AWR) en zijn louter technisch van aard. Er is een redactionele
verbetering aangebracht.
Artikel IV
Artikel IV, onderdeel A (artikel 2 van de Wet op de vennootschapsbelasting
1969)
Het nieuwe negende lid van artikel 2 van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969) heeft tot doel om de in het eerste lid,
onderdeel e, van dat artikel bedoelde rechtspersonen (te weten stichtingen, verenigingen en andere dan publiekrechtelijke rechtspersonen) die
zijn aangemerkt als culturele instellingen als bedoeld in artikel 2, derde lid,
onderdeel n, van de AWR (hierna stichtingen en verenigingen), de
mogelijkheid te bieden om te kiezen voor integrale belastingplicht. Door
hiervoor te opteren kunnen die stichtingen en verenigingen tekorten uit
het niet ondernemingsgedeelte salderen met overschotten uit het
ondernemingsgedeelte. De keuze voor integrale belastingplicht heeft
namelijk tot gevolg dat het gehele vermogen van de stichting of
vereniging geacht wordt ondernemingsvermogen te zijn.
Het hierna volgende voorbeeld laat zien hoe de integrale belastingplicht
voor een culturele instelling uitwerkt.
Voorbeeld:
Een stichting die is aangemerkt als culturele instelling exploiteert
een museum. Het museum zelf behoort tot het
niet-ondernemingsvermogen; voor het museum deel bestaat
derhalve geen belastingplicht. De inkomsten (o.a. subsidies, giften,
entreeprijzen) van het museum zijn ontoereikend om de kosten van
het museum te dekken. Het museumdeel realiseert dan ook
exploitatietekorten. Om de kosten van het museum (bijvoorbeeld
onderhoud en de restauratie van de collectie schilderijen) te kunnen
dekken verwerft de stichting op diverse manieren inkomsten. Zo
wordt binnen de stichting ook een museumwinkel en een horecagelegenheid geëxploiteerd. De exploitatietekorten van het museumdeel
bedragen in een jaar € 30 000. De overschotten uit de horecagelegenheid en de museumwinkel bedragen in dat jaar samen € 60 000.
Zonder te opteren voor integrale belastingplicht wordt de stichting
belast over € 60 000, zijnde de winst uit het ondernemingsgedeelte.
Door gebruik te maken van de optie kunnen de negatieve resultaten
van het museumdeel worden gesaldeerd met de winsten van de
winkel en de horecagelegenheid. In totaal bedraagt de fiscale winst
van de stichting dan nog € 30 000.
Dit bedrag kan mogelijk (deels) gedoteerd worden aan de bestedingsreserve, waardoor feitelijk de heffing over dat jaar teruggebracht kan worden tot nihil. Indien de stichting uit het voorbeeld een
winst zou hebben gerealiseerd van € 15 000 of minder, zou de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

17

vrijstelling van artikel 6 van de Wet Vpb 1969 (zoals gewijzigd
ingevolge dit wetsvoorstel) van toepassing zijn.
Het verzoek om integrale belastingplicht moet worden ingediend bij de
inspecteur. Deze overlegt daarna met het ministerie – ter bereiking van
eenheid van beleid – over de te stellen voorwaarden waaronder inwilliging mogelijk is. De inspecteur beslist op het verzoek bij een voor
bezwaar vatbare beschikking. In deze beschikking neemt de inspecteur de
voorwaarden op waaronder de integrale belastingplicht wordt toegestaan.
De optie integrale belastingplicht geldt voor een periode van minimaal 10
jaar of een veelvoud daarvan. Door het hanteren van een dergelijke
termijn wordt voorkomen dat oneigenlijk gebruik van de regeling kan
worden gemaakt. Hiervan zou sprake kunnen zijn als er in periodes waarin
er exploitatietekorten zijn in het niet-ondernemingsdeel gekozen wordt
voor integrale belastingplicht, terwijl er in periodes waarin exploitatieoverschotten zijn in het niet-ondernemingsdeel wordt teruggegaan naar
gedeeltelijke belastingplicht.
Artikel IV, onderdeel B (artikel 3 van de Wet op de vennootschapsbelasting
1969)
Door de toevoeging van een tweede volzin aan artikel 3, tweede lid, van
de Wet Vpb 1969 wordt artikel 2, negende lid, van die wet van overeenkomstige toepassing verklaard. Dit betekent dat buitenlandse lichamen als
bedoeld in artikel 3, tweede lid, van de Wet Vpb 1969 die zijn aangemerkt
als culturele instellingen als bedoeld in artikel 2, derde lid, onderdeel n,
van de AWR (artikel VII, onderdeel A) ook, net zoals vergelijkbare
binnenlandse lichamen, kunnen opteren voor integrale belastingplicht.
Artikel IV, onderdeel C (artikel 6 van de Wet op de vennootschapsbelasting
1969)
De wijzigingen in artikel 6 van de Wet Vpb 1969 betreffen een uitbreiding
van de vrijstelling voor lichamen met een algemeen maatschappelijk of
sociaal belang op de voorgrond.
In het eerste lid wordt enerzijds de groep waarvoor de vrijstelling geldt,
uitgebreid. Als gevolg van de onderhavige wijziging kunnen alle in artikel
2, eerste lid, onderdeel e, van de Wet Vpb 1969 bedoelde stichtingen,
verenigingen en andere dan publiekrechtelijke rechtspersonen (bijvoorbeeld kerkgenootschappen) en de in artikel 3, tweede lid, van de Wet Vpb
1969 bedoelde lichamen voor de vrijstelling in aanmerking komen.
Anderzijds wordt de huidige winstdrempel van jaarlijks € 7 500 (dan wel
€ 37 500 over het jaar zelf en de vier voorafgaande jaren tezamen)
verdubbeld naar jaarlijks € 15 000 (dan wel € 75 000 over het jaar zelf en
de vier voorafgaande jaren tezamen).
De winstdrempel van maximaal € 15 000 (dan wel € 75 000 euro over vijf
jaren) moet voorkomen dat grote verenigingen en stichtingen met
professionele ondernemingen ook een beroep op de vrijstelling kunnen
doen. Om deze reden is ook een bepaling opgenomen dat de winst in een
verliesjaar op nihil wordt gesteld. Immers, indien een stichting over een
periode van vijf jaren fluctuerende resultaten boekt van € 30 000 negatief
(jaar 1 en 3) en € 15 000 positief (jaar 2 en 4) en in het vijfde jaar
vervolgens een winst boekt van € 100 000, zou zonder deze bepaling de
winst over het jaar en de vier voorafgaande jaren niet meer dan € 75 000
bedragen. Door de winst uit de verliesjaren op nihil te zetten wordt
voorkomen dat de € 100 000 winst onbelast blijft.
Voor het vaststellen of de drempel wordt overschreden, wordt de winst
volgens de fiscale regels berekend. Hiervoor gelden de bepalingen uit het
tweede hoofdstuk van de Wet Vpb 1969 met uitzondering van de
fondswerversaftrek (artikel 9a van de Wet Vpb 1969), zoals opgenomen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

18

het wetsvoorstel Overige fiscale maatregelen 2012 en de bestedingsreserve (artikel 12 van de Wet Vpb 1969). Via deze laatste twee artikelen
worden reeds aan afgebakende groepen lichamen fiscale voordelen
toegekend waarmee de winst in gevallen al kan worden teruggebracht tot
nihil. Bij de bepaling van de winst voor de algemene vrijstelling voor
stichtingen en verenigingen wordt daarom geen rekening gehouden met
deze artikelen.
In het tweede lid van artikel 6 van de Wet Vpb 1969 wordt een uitzondering opgenomen voor «kleine» pensioen -en lijfrentestichtingen, die
werkzaamheden verrichten als bedoeld in artikel 4, onderdeel b, van de
Wet Vpb 1969. Deze stichtingen zijn eerder expliciet onder de belastingplicht gebracht, onder meer om te voorkomen dat resultaten ten gevolge
van het vroegtijdig overlijden van de uitkeringsgerechtigde(n) onbelast
zouden blijven. Met de onderhavige wijziging is geen verandering van dit
beleid beoogd.
Op dit moment zijn de winstdrempel en de mogelijkheid om – ter
voorkoming van eindafrekening – te opteren voor belastingplicht
opgenomen in het Vrijstellingsbesluit vennootschapsbelasting. Door deze
bepalingen op te nemen in het derde en vierde lid van artikel 6 van de Wet
Vpb 1969 kan dit besluit komen te vervallen. Ten opzichte van het besluit
wordt de optieregeling in het vierde lid verstrakt. Waar eerst per jaar voor
belastingplicht kon worden geopteerd moet deze keuze nu voor een
periode van ten minste vijf jaren worden gemaakt. Hiermee wordt
voorkomen dat er met een te grote regelmaat openingsbalansen en
slotbalansen moeten worden opgesteld, hetgeen gepaard gaat met extra
administratieve lasten en uitvoeringskosten. De inspecteur beslist op het
verzoek bij voor bezwaar vatbare beschikking.
Artikel IV, onderdeel D (artikel 16 van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969)
Als gevolg van de wijziging van artikel 16, eerste lid, van de Wet Vpb 1969
vervalt de ondergrens van € 227 en wordt het totale bedrag dat per jaar
als aftrekbare gift kan worden aangemerkt verhoogd van maximaal 10%
van de winst naar maximaal 50% van de winst, waarbij de totale
aftrekbare gift niet meer mag bedragen dan € 100 000.
Daarnaast wordt in het eerste lid, eerste volzin, de zinsnede «instelling als
bedoeld in artikel 6.33, eerste lid, onderdeel b, van de Wet inkomstenbelasting 2001» vervangen door «algemeen nut beogende instelling». Deze
wijziging is het gevolg van het opnemen van een definitie van algemeen
nut beogende instellingen in de AWR. Hiermee wordt geen inhoudelijke
wijziging beoogd.
In het nieuwe derde lid wordt geregeld dat de aftrek wordt verhoogd met
50% van het bedrag van de giften die zijn gedaan aan een culturele
instelling als bedoeld in artikel 2, derde lid, onderdeel n, van de AWR
(artikel VII, onderdeel A) met een maximum van € 2500. Dit betekent dat
de verhoging van 50% wordt toegepast over maximaal € 5 000 van de aan
dergelijke instellingen gedane giften.
Voorbeeld:
Gegevens: Een BV heeft een winst van € 100 000. Onder de huidige
giftenaftrek kwalificeert maximaal € 10 000 als aftrekbare gift.
Uitwerking huidige giftenaftrek: Over de eerste € 227 geldt geen
giftenaftrek. Bij een gift van € 10 000 bedraagt de aftrekbare gift dan
€ 9773.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

19

Uitwerking voorgestelde giftenaftrek: Over de eerste € 5 000 geldt
een giftenaftrek van 150% als de gift wordt gedaan aan een culturele
instelling. Totale giftenaftrek bedraagt bij een gift van € 10 000 dan
€ 12 500 (€ 5 000 x 1,5 + € 5000).
Artikel IV, onderdeel E (artikel 35 van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969)
In het nieuwe artikel 35 van de Wet Vpb 1969 wordt in het kader van de in
het algemeen deel van deze memorie toegelichte horizonbepaling voor
nieuwe belastinguitgaven geregeld dat de verhoogde giftenaftrek voor
culturele instellingen tot het boekjaar dat aanvangt in 2018 van kracht zal
zijn.
Artikel V
Artikel V (artikel 2 van de wet op de loonbelasting 1964)
Voorgesteld wordt de vrijwilligersregeling van artikel 2, zesde lid, van de
Wet op de loonbelasting, aan te passen door de kring van instellingen
waarvoor deze faciliteit geldt, te verruimen. Deze regeling bepaalt dat een
persoon die als vrijwilliger een vergoeding van ten hoogste € 150 per
maand en € 1 500 per kalenderjaar ontvangt van een in dat lid bedoelde
instelling waarvoor vrijwilligerswerk wordt verricht, onder bepaalde
voorwaarden niet in dienstbetrekking is bij die instelling. De faciliteit geldt
thans voor vrijwilligers die vrijwilligerswerk verrichten voor een privaatof publiekrechtelijk lichaam dat niet is onderworpen aan de vennootschapsbelasting of voor een sportorganisatie. Aan deze kring van
instellingen wordt nu de ANBI toegevoegd. Door deze uitbreiding geldt de
faciliteit niet meer alleen voor ANBI’s die niet zijn onderworpen aan de
vennootschapsbelasting of daarvan zijn vrijgesteld, maar ook voor ANBI’s
die wel aan de vennootschapsbelasting zijn onderworpen. Daarnaast
worden nog enkele redactionele verbeteringen in de tekst van de
onderhavige bepaling aangebracht waarmee geen inhoudelijke wijziging
is beoogd.
Artikel VI
Artikel VI (artikel 69 van de Wet belastingen op milieugrondslag)
De wijziging van artikel 69, tweede en derde lid, van de Wet belastingen
op milieugrondslag (Wbm) strekt ertoe dit artikel in overeenstemming te
brengen met het feit dat in de AWR een definitie wordt opgenomen van
een algemeen nut beogende instelling (ANBI) (zie artikel VII). Een deel van
de voorwaarden die in de Wbm aan ANBI’s worden gesteld kunnen in dat
geval vervallen, omdat deze dan direct volgen uit de AWR. Tevens wordt
van de gelegenheid gebruik gemaakt om in datzelfde artikel de
voorwaarden inzake een sociaal belang behartigende instelling meer in
overeenstemming te brengen met de voorwaarden in de Successiewet
1956. Hierbij wordt het verschil in doel van deze fiscale faciliteiten in
ogenschouw genomen. Dit leidt ertoe dat de bestaande voorwaarden in
artikel 69 van de Wbm die samenhangen met het geven van teruggaaf van
energiebelasting van toepassing blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

20

Artikel VII
Artikel VII, onderdeel A (artikel 2 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen)
Artikel 2 van de AWR bevat definitiebepalingen van begrippen die in
meerdere belastingwetten worden gehanteerd. Het past om ook de
definitie van de ANBI in dit artikel op te nemen. De ANBI-status is voor
meerdere belastingwetten van belang, zoals de Wet IB 2001, de Successiewet 1956, de Wet Vpb 1969 en de Wbm. Ook wordt de definitie op
grond van de in het onderhavige wetsvoorstel opgenomen wijzigingen
van belang voor de Wet LB 1964. De definitie wordt uitgewerkt in het
voorgestelde artikel 5b van de AWR (artikel VII, onderdeel B).Naast de
definitie van ANBI wordt ook de definitie van culturele instelling – een
ANBI die zich voor meer dan 90% op cultuur richt – in laatstgenoemd
artikel van de AWR opgenomen, omdat aan het zijn van culturele
instelling voor meerdere belastingen gevolgen zijn verbonden.
Artikel VII, onderdeel B (artikel 5b van de Algemene wet inzake rijksbelastingen)
In het voorgestelde artikel 5b van de AWR wordt uitwerking gegeven aan
de definitie van de ANBI.
De teksten zijn grotendeels ontleend aan artikel 6.33 van de Wet IB 2001,
waarin thans nog de definitie van de ANBI is opgenomen. Dit geldt ook
voor de bepalingen over de wijze waarop instellingen als ANBI kunnen
worden aangemerkt of in welke gevallen die status hen kan worden
ontnomen. In het eerste lid van genoemd artikel 5b is ter verduidelijking
en met het oog op een betere uitvoering een aantal wijzigingen aangebracht ten opzichte van de overeenkomstige tekst uit artikel 6.33 van de
Wet IB 2001.
De eerste wijziging is de vervanging van het te definiëren begrip
instellingen door de term algemeen nut beogende instellingen. Dat is
immers het begrip dat gedefinieerd moet worden in deze definitiebepaling. Gehandhaafd is de voorwaarde dat de instelling uitsluitend of
nagenoeg uitsluitend het algemeen nut moet beogen. De wijzigingen
strekken voor het overige ertoe een verbetering en verduidelijking te
geven met betrekking tot de invulling van het begrip algemeen nut
beogende instelling. Dat betreft ten eerste de zekerstelling van de eis dat
ANBI’s moeten voldoen aan bij ministeriële regeling te stellen
voorwaarden. In de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 2001 zijn
thans weliswaar voorwaarden opgenomen waaraan instellingen moeten
voldoen om als ANBI aangemerkt te kunnen worden, maar in de rechtspraak is wel eens de vraag aan de orde gesteld of de reikwijdte van de
huidige delegatiebepaling voldoende ver strekt om die voorwaarden te
mogen stellen en in het verlengde daarvan de vraag of er ruimte is om
daadwerkelijk aan die voorwaarden te toetsen. Daarover mag geen
onduidelijkheid bestaan. Uiteraard zullen deze voorwaarden, alsmede de
bepalingen die betrekking hebben op de methode van het aanmerken als
ANBI of het ontnemen van die status, worden overgebracht naar de
Uitvoeringsregeling AWR. Voorts is in deze definitie een aantal rechtsvormen uitgesloten van de mogelijkheid als ANBI aangemerkt te worden.
Dit zijn rechtsvormen die zijn opgericht met het oog op het doen van
uitkeringen aan de aandeelhouders of om voordelen ten bate van de
leden te behalen. Daarmee kunnen zij dus per definitie niet voldoen aan
de voorwaarde dat de ANBI uitsluitend of nagenoeg uitsluitend het
algemeen belang moet beogen.
Nieuw ten opzichte van de bestaande tekst is het voorgestelde tweede lid.
Op grond van deze bepaling worden publiekrechtelijke lichamen als
bedoeld in artikel 1, eerste lid, van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

21

altijd aangemerkt als ANBI. Deze lichamen – de Staat, de provincies, de
gemeenten, de waterschappen, alsmede alle lichamen waaraan krachtens
de Grondwet verordenende bevoegdheid is verleend – zijn daarmee
automatisch ANBI en zijn vrijgesteld van de verplichting een verzoek te
doen om als ANBI aangemerkt te worden. Dit is overigens geen wijziging
in beleidsopvatting, wel in de uitvoering. Deze lichamen zijn op grond van
de huidige tekst verplicht een verzoek te doen om als ANBI aangemerkt te
worden. Een dergelijk verzoek wordt in alle gevallen gehonoreerd, omdat
publiekrechtelijke lichamen naar hun aard worden geacht altijd het
algemeen nut te beogen.
Het derde lid van het nieuwe artikel 5b bevat een lijst van doelen die als
algemeen nut worden aangemerkt. Bij het opstellen van de lijst is
aangesloten bij de doelen die in de loop van de lange geschiedenis van de
faciliteiten voor ANBI’s zijn uitgekristalliseerd als algemeen nut. Dat deze
doelen onomstreden zijn, moge ook blijken uit het feit dat zij in grote lijn
overeenkomen met de suggesties die ontvangen zijn van wetenschappelijke zijde en uit de filantropische sector zelf. De nieuwe Nederlandse lijst
is ook gehouden naast de lijsten die in het Verenigd Koninkrijk en in
Duitsland worden gehanteerd voor «charitable purposes» onderscheidenlijk «Gemeinnützige Zwecke». Met name de Duitse lijst is veel langer
dan de voorgestelde als gevolg van een grotere uitsplitsing en precisering
van de doelen. Dergelijke uitsplitsingen kunnen echter eenvoudshalve
worden samengenomen in een algemeen geformuleerd verzamelbegrip.
De Duitse opsomming wordt afgesloten met een bepaling op grond
waarvan een doel dat niet genoemd is, maar wel ten goede komt aan de
gemeenschap op materieel, geestelijk of zedelijk gebied eveneens als
«gemeinnützig» kan worden aangemerkt. De lijst van het Verenigd
Koninkrijk vertoont grote overeenkomst met de thans voorgestelde
Nederlandse lijst. Zij bestaat uit twaalf in min of meer algemene termen
uitgeschreven goede doelen, aangevuld met een restrubriek met het oog
op ontwikkelingen in de maatschappelijke opvattingen over algemeen nut.
Het is de vraag of een dergelijke restrubriek ook in de Nederlandse
verhoudingen nodig is. Er is een lange traditie van filantropie, een iets
kortere traditie van fiscale begeleiding van het geven ten behoeve van
algemeen nuttige doelen, met als resultante dat er zoals gezegd brede
consensus bestaat over wat als een algemeen nuttig doel wordt
beschouwd en wat niet. Daarnaast is door de keuze voor ruime definities
in plaats van grote detaillering vanzelf ruimte om maatschappelijke
ontwikkelingen op te vangen binnen de huidige lijst. Een overweging
daarbij is ook dat de discussie rond het algemeen nut zich meer toespitst
op de vraag of het algemeen belang dan wel een particulier belang wordt
gediend.
Overigens kan geconcludeerd worden dat, ook al is de systematiek qua
detaillering niet geheel hetzelfde, in beide landen grosso modo dezelfde
doelen als in Nederland als algemeen nuttig worden aangemerkt.
Met de nadere inkadering van het ANBI-begrip is geen beleidswijziging
beoogd. De ANBI’s die op de huidige ANBI-lijst staan die gepubliceerd is
op de site van de Belastingdienst, hebben bij het verzoek om in de lijst te
worden opgenomen, aangegeven dat zij uitsluitend dan wel nagenoeg
uitsluitend één of meer van de als algemeen nut erkende doelen beogen.
Een nieuwe toetsing als gevolg van het opnemen in de wet van een
opsomming van als algemeen nut erkende doelen is daarom niet nodig.
Er wordt overgangsrecht getroffen opdat instellingen die op de voet van
artikel 6.33 van de Wet IB 2001 (terecht) zijn aangemerkt als ANBI, met
ingang van 1 januari 2012 als zodanig zijn aangemerkt op grond van het
nieuwe artikel 2, derde lid, onderdeel m, van de AWR. Dit laat onverlet dat
de Belastingdienst in het kader van regulier toezicht toetst of de instellingen terecht op de lijst zijn opgenomen. Naast het 90% algemeennutcriterium is daarbij ook van belang dat wordt voldaan aan de overige bij
ministeriële regeling gestelde voorwaarden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

22

De rubrieken vertonen grote overeenkomst met een aantal van de
beleidsterreinen van de overheid. Dat spreekt eigenlijk vanzelf, want ook
de overheid richt zich in brede zin op het algemeen nut. De filantropie is
daaraan complementair. Overigens is het niet zo dat alle uit de beleidsterreinen van de overheid voortvloeiende maatschappelijke activiteiten,
hoezeer ook van belang voor de gemeenschap als geheel, ook als
algemeen nut in de zin van de ANBI-regeling kunnen worden beschouwd.
Zo zijn bijvoorbeeld werkgelegenheid en (volks)huisvesting belangrijke
maatschappelijke doelen. Dit betekent echter niet dat ook woningcorporaties (toegelaten instellingen ex artikel 70 Woningwet) en (commerciële)
bedrijven met werknemers als ANBI kunnen kwalificeren. Deze doelen
staan dan ook niet opgenomen in genoemd derde lid. Ook sport is niet als
zelfstandige rubriek opgenomen. Sportverenigingen kwalificeren op
zichzelf beschouwd vanouds niet als ANBI omdat zij in eerste instantie het
eigen, particuliere belang van de leden van die vereniging behartigen en
niet kunnen voldoen aan de voorwaarde om voor ten minste 90% het
algemeen nut te beogen. Het algemeen belang wordt door deze verenigingen slechts op indirecte wijze gediend. Dat sportverenigingen niet
kunnen kwalificeren als ANBI geldt in beginsel voor alle sportverenigingen, dus ook met betrekking tot die sportverenigingen waarvan de
leden een (lichamelijke) beperking hebben. Dit uitgangspunt is van
oudsher op deze wijze ook in de rechtspraak bevestigd. Sportverenigingen
vallen wel onder het begrip SBBI, en zijn daarom vrijgesteld van schenken erfbelasting. Het is echter niet zo dat geen enkele organisatie die
werkzaam is in de sportieve sfeer zou kunnen worden aangemerkt als
ANBI. Het is onder omstandigheden namelijk mogelijk dat zij op grond
van één van de wel als zodanig benoemde rubrieken kwalificeren voor de
ANBI-status. Daarbij moet gedacht worden aan organisaties die zich qua
doelstelling richten op specifieke doelgroepen, zoals jongeren in
achterstandswijken of op gehandicapten, en hun doel trachten te bereiken
door middel van het bevorderen van sportactiviteiten. Voorbeelden
hiervan zijn de Johan Cruyff-foundation en de Richard Krajicek Stichting.
Ook instellingen die zich als overkoepelend samenwerkings- en adviesorgaan richten op het werven en verdelen van geld ten behoeve van
sportbeoefening door mensen met een beperking, het geven van
informatie hierover en het geven van voorlichting, kunnen als ANBI
worden aangemerkt, en zijn dat dan ook. Afhankelijk van hun specifieke
doel vallen zij dan bijvoorbeeld onder de rubriek «gezondheid» of «jeugden ouderenzorg». Ook de bij de vereniging Gehandicaptensport
Nederland aangesloten verenigingen en stichtingen, waarvan de
activiteiten gericht zijn op een therapeutische werking, vallen onder deze
categorie. Tot slot worden als ANBI aangemerkt sportkoepels die het
maatschappelijk belang van sport uitdragen en de Olympische gedachte
bevorderen, zoals NOC*NSF.
Om een indicatie te geven van wat moet worden verstaan onder de
categorieën algemeen nut die nu in de wet worden opgenomen, volgt
hierna per rubriek een korte beschrijving, overigens deels ontleend aan de
Dikke Van Dale. Compleet kan die toelichting niet zijn, gelet op de
diversiteit van de doelen van de instellingen, doelen die in al hun
diversiteit overigens wel onder ruime, gemeenschappelijke noemers
kunnen worden gevat. Het belangrijkste criterium is in feite dat vanuit de
instelling bezien, het beoogde doel voor meer dan 90% ten bate van het
algemeen belang moet strekken en niet ten bate van het particulier
belang. Bovendien moet dat doel niet alleen volgens de statuten worden
beoogd, maar ook feitelijk door de instelling worden gediend. Het is om
deze reden dat bijvoorbeeld werknemers- en werkgeversverenigingen die
als belangenbehartiger «pur sang» van de eigen achterban optreden, niet
als ANBI kunnen kwalificeren.
De Nederlandse lijst bevat de volgende doelen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

23

•

•

•

Welzijn. Welzijn is een begrip waaronder een aantal zaken worden
samengevat. Welzijn wordt in het woordenboek omschreven als de
toestand waarbij men in materieel en geestelijk opzicht voorspoedig,
gelukkig is. Instellingen die actief zijn in het bevorderen van het welzijn
van eenieder, kunnen kwalificeren. Eenieder moet hier worden opgevat
als een ruime kring, die openstaat voor iedereen en niet beperkt is tot
een kleine groep, qua omvang of qua locatie. Onder welzijn vallen met
name de doelen die vroeger onder charitatief werden gerangschikt,
zoals armoedebestrijding, voedselbanken e.d. De instellingen moeten
volgens hun doelstelling en met de door hen aangeboden diensten
rechtstreeks het welzijn van anderen beogen, het is niet voldoende
wanneer er slechts een bijkomend effect op het welzijn van anderen
optreedt.
Cultuur is volgens het woordenboek «het geheel van geestelijke en
fysieke voortbrengselen en verworvenheden van een gemeenschap».
Bij cultuur moet het gaan om instellingen die streven naar een
hoogwaardig cultuuraanbod dat voor zoveel mogelijk mensen
toegankelijk is. Instellingen zijn bijvoorbeeld actief in beeldende kunst,
bouwkunst, erfgoed (musea, monumenten, archieven), dans, film,
letteren, muziek, muziektheater, theater, nieuwe media of vormgeving.
Hieronder vallen bijvoorbeeld theatergroepen, schouwburgen,
bibliotheken en musea. Ook verenigingen die het particulier belang
overstijgen en instellingen die de cultuursector versterken, komen in
aanmerking. Voorbeelden hiervan zijn kenniscentra en (private)
cultuurfondsen zoals het Prins Bernhard Cultuurfonds. Met name de
rubriek cultuur geeft in de praktijk dikwijls aanleiding tot discussie. Er
zijn veel instellingen die aan cultuur doen, maar desondanks niet als
ANBI worden aangemerkt. Dit geldt met name voor instellingen
waarbij het particulier belang (van de leden) voorop staat, zoals
verenigingen die primair als doel hebben hun leden deel te laten
nemen aan door hen georganiseerde activiteiten. Bedoeld zijn
(amateur)zangverenigingen, (amateur)toneelverenigingen en literaire
leesclubs e.d. Deze instellingen kwalificeren onder voorwaarden weer
wel als SBBI, zodat zij voor hun verkrijgingen uit gift of nalatenschap
onder de vrijstelling van schenk- en erfbelasting vallen.
Onderwijs, wetenschap en onderzoek. Deze termen spreken voor zich
en behoeven nauwelijks nadere toelichting. Onderzoeksafdelingen van
commerciële instellingen kwalificeren niet. Inderdaad kunnen de
producten die daar worden ontwikkeld ook strekken tot algemeen nut.
Het (hoofd)doel van het de onderneming is echter niet het ontwikkelen
van dat product in het algemeen belang. De onderneming heeft als
drijfveer het ontwikkelen van een product waarmee winst behaald kan
worden en voldoen niet aan de voorwaarde geen winst te beogen.
Universiteiten nemen ook wel – tegen betaling of tegen voorwaarden
die per saldo tot een positieve financiële opbrengst kunnen leiden –
onderzoeksopdrachten aan. Deze activiteiten behoeven, mits op
reguliere wijze ingebed in het beleid van de wetenschappelijke
faculteit, niet aan de ANBIstatus in de weg te staan. Immers, volgens
de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW)
is valorisatie de (derde) wettelijke taak van de universiteiten. Patentering hoort daar ook bij. Bescherming van natuur en milieu, daaronder
begrepen bevordering van duurzaamheid. Hieronder valt uiteraard de
meer dan een eeuw oude Vereniging Natuurmonumenten die zich richt
op behoud van natuurwetenschappelijk of landschappelijk belangrijke
terreinen in Nederland, maar ook verenigingen of stichtingen die zich
richten op de bescherming van specifieke gebieden (de Wadden) of
van met uitsterving bedreigde diersoorten (korenwolf). Instellingen
wier werkzaamheden zich beperken tot het organiseren van congressen vallen hier niet onder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

24

•

•

•

•

•

Gezondheidszorg. Instellingen die zich met de gezondheidszorg
bezighouden en zorgtaken verrichten, zullen doorgaans kwalificeren.
Zoals hiervoor vermeld vallen ook verenigingen of stichtingen die door
middel van sportbeoefening als doel beogen de gezondheidstoestand
te verbeteren van mensen met een beperking of daardoor hun ziekte
draaglijker te maken, in deze rubriek. Instellingen die louter voorzien in
de huisvesting van zieken, ouderen of anderszins zorgbehoevenden
kwalificeren echter niet als ANBI. Hun feitelijke werkzaamheid is de
exploitatie van onroerend goed en dat is geen algemeen nut.
Jeugd- en ouderenzorg. Bij deze categorieën gaat het om verenigingen
en stichtingen die zich in het bijzonder richten op hulpbehoevende
jongeren en ouderen. Gedacht kan worden aan de opvang van
probleemjongeren die te kampen hebben met een drugs- en alcoholverslaving. Uitdrukkelijk wordt hier opgemerkt dat volgens vaste
jurisprudentie gezelligheidsverenigingen zoals studentensociëteiten of
de activiteitenclubjes in een bejaardenhuis hier niet onder vallen. Dan
prevaleert immers het particulier belang boven het algemeen belang.
Weer wel kunnen organisaties kwalificeren die zich richten op
bijvoorbeeld het financieel mogelijk maken dat jongeren sporten die
zelf niet over voldoende financiële mogelijkheden beschikken om
contributie de betalen.
Ontwikkelingssamenwerking. Hieronder wordt verstaan activiteiten die
zonder directe tegenprestatie worden gedaan in landen met een veel
lagere levensstandaard als de onze. Het bestrijkt een breed spectrum,
van slachtofferhulp en noodhulp bij rampen tot onderwijs, gezondheid,
watervoorziening enz. Als voorbeeld kan gedacht worden aan
organisaties als Artsen zonder grenzen, of aan HIVOS, maar ook
stichtingen die zich richten op verbetering van de leefomstandigheden
in een klein gebied kunnen, als zij voldoen aan de overige voorwaarden, worden aangemerkt als ANBI. Met name op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking zijn in toenemende mate veel kleine,
particuliere stichtingen actief.
Dierenwelzijn. Dit is de dierenbescherming in engere zin, zoals de
opvang van zwerfkatten. Ook kan worden gedacht aan organisaties die
zich richten op de verbetering van het leefklimaat van dieren in
bredere zin door te streven naar betere leefomstandigheden van
dieren die – uiteindelijk – voor consumptie bestemd zijn. Ook dierenambulances kwalificeren. Maar op commerciële basis werkende
dierenpensions, paardenmaneges of hondenkennels kunnen niet als
ANBI aangemerkt worden, omdat zij winst beogen.
Religie, levensbeschouwing en spiritualiteit. Kerkgenootschappen
staan, zoals in het algemeen deel van deze memorie opgemerkt, voor
een lange traditie van filantropie. Deze instellingen en hun activiteiten
passen daarom in beginsel bij uitstek binnen het concept van
algemeen nut beogende instelling. Met het CIO (Interkerkelijk Contact
in Overheidszaken) en de daarbij aangesloten grote religieuze
instellingen in Nederland zijn door de Belastingdienst convenanten
afgesloten. Onder de werking van het convenant vallen kerkgenootschappen (rechtspersonen in de zin van artikel 2 van Boek 2 van het
Burgerlijk Wetboek) alsmede organisaties die aanwijsbaar verband
hebben met een kerkgenootschap. De Belastingdienst gaat daarbij uit
van een kerkelijke binding. Van die binding kan bij voorbeeld blijken uit
de doelstelling, de benoeming of voordracht van het bestuur, de
financiële verantwoording, de bestemming van het liquidatiesaldo of
een kerkordelijk verband. In het convenant is uitdrukkelijk opgenomen
dat een instelling met een kerkelijke binding dient te voldoen aan de
voorwaarden van de ANBI regeling. Zo kunnen bijvoorbeeld commerciële brouwerijen of exploitatiestichtingen van onroerend goed ook al
behoren zij bij een kerkgenootschap niet zelf worden aangemerkt als
ANBI vanwege hun winstoogmerk. Levensbeschouwelijke stromingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

25

zijn gelijk gesteld met kerkgenootschappen, evenals spirituele
bewegingen.
• Bevordering van de democratische rechtsorde. Hiermee wordt
bijvoorbeeld gedoeld op politieke partijen. Maar ook organisaties die
zich richten op het tegengaan van discriminatie, of op het bevorderen
van gelijkheid, diversiteit, persvrijheid enzovoorts, behoren tot deze
categorie. Als voorbeeld kan worden genoemd Amnesty International.
• Een combinatie van twee of meer van de bovengenoemde doelen. Er
zijn instellingen die zich op meer doelen tegelijk richten, bijvoorbeeld
de goededoelenloterijen. Om te voorkomen dat een afweging moet
worden gemaakt welk doel prevaleert, is deze rubriek opgenomen.
• Tot slot wordt ook het financieel of op andere wijze ondersteunen van
instellingen die één of meer van de hiervoor aangeduide doelen
nastreven als algemeen nut aangemerkt. Hiermee wordt het begrip
«steunstichting» ingevuld. In de praktijk komt het voor dat een
instelling als doelstelling heeft:- Gelden inzamelen voor stichting x
teneinde de doelstelling van stichting x te ondersteunen. Als de te
ondersteunen instelling x een ANBI is kwalificeert de steunstichting
ook.Ook zijn er steunstichtingen die meerdere ANBI’s (financieel)
ondersteunen.
Het nieuwe vierde lid van artikel 5b van de AWR opent de mogelijkheid
voor instellingen die zich (nagenoeg) uitsluitend richten op cultuur om
tevens als culturele instelling aangemerkt te worden. Zowel in de
inkomstenbelasting als in de vennootschapsbelasting wordt een multiplier
voorgesteld voor de giftenaftrek aan culturele instellingen ( zie de
voorstellen met betrekking tot artikel 6.39a van de Wet IB 2001 en artikel
16 van de Wet Vpb 1969). Instellingen die als culturele instelling zijn
aangemerkt worden op de door de Belastingdienst gepubliceerde
ANBI-lijst van een herkenningsteken voorzien.
Het nieuwe vijfde lid van artikel 5b van de AWR is vrijwel gelijkluidend aan
het huidige tweede lid van artikel 6.33 van de Wet IB 2001. In deze
bepaling is opgenomen dat de inspecteur op het verzoek om als ANBI
aangemerkt te worden, beslist bij voor bezwaar vatbare beschikking.
Toegevoegd is dat de in deze bepaling opgenomen procedure ook van
toepassing is op het verzoek tot aanmerking als culturele instelling. Een
verdere inhoudelijke wijziging is niet beoogd.
Het nieuwe zesde lid van artikel 5b van de AWR is ontleend aan het
huidige derde lid van artikel 6.33 van de Wet IB 2001. Dit lid bepaalt dat de
inspecteur bij voor bezwaar vatbare beschikking een ANBI niet meer als
zodanig aanmerkt met ingang van het tijdstip waarop die instelling niet
langer uitsluitend een algemeen nut beogend karakter heeft, niet meer
voldoet aan de voorwaarden die in de ministeriële regeling zijn
opgenomen, of niet meer gevestigd is in een van de in het eerste lid
bedoelde staten. De inspecteur kan ook bij voor bezwaar vatbare
beschikking de status van culturele instelling intrekken. Het tijdstip van
intrekking kan in beide gevallen liggen voor de datum van dagtekening
van de beschikking.
Het zevende en achtste lid van artikel 5b van de AWR zijn vrijwel gelijkluidend aan het huidige vierde en vijfde lid van artikel 6.33 van de Wet IB
2001. Een inhoudelijke wijziging is niet beoogd.
Artikel VIII
Artikel VIII (overgangsbepaling verplaatsing definitie algemeen nut
beogende instelling)
Deze bepaling bewerkstelligt dat algemeen nut beogende instellingen die
op 31 december 2011 op de voet van artikel 6.33 van de Wet IB 2001 als
zodanig zijn aangemerkt, met ingang van 1 januari 2012 geacht worden op
de voet van de definitie in de AWR zoals zodanig te zijn aangemerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

26

ANBI’s die op de door de Belastingdienst bijgehouden ANBI-lijst staan,
hoeven niet opnieuw een verzoek te doen om daarop opgenomen te
worden.
De staatssecretaris van Financiën,
F. H. H. Weekers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 006, nr. 3

27