Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

21501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 203

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 april 2009
Mede namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap informeer ik u hierbij over de informele Raad voor Concurrentievermogen van
3, 4 en 5 mei a.s. in Praag (Tsjechië). Het informele karakter van deze Raad
betekent dat er een vrije gedachtewisseling zal plaatsvinden zonder
besluitvorming.
De bijeenkomst valt uiteen in twee delen: een deel over onderzoek en een
deel over industrie en interne markt. Tijdens het onderzoeksdeel van deze
Raad zal gediscussieerd worden over de kennisdriehoek en de ontwikkeling van menselijk kapitaal in onderzoek en ontwikkeling. Het betreft twee
aspecten van de langetermijntoekomstvisie op de Europese onderzoeksruimte die de Raad eind vorig jaar formuleerde.
Tijdens het deel over industrie en interne markt op 4 en 5 mei zal worden
gesproken over de interne markt en de lessen op dit terrein 5 jaar na de
uitbreiding. Daarnaast zal worden gesproken over administratieve lastenreductie met de nadruk op het uitwisselen van best practices en casestudies uit lidstaten. Hieronder vindt u een verdere toelichting op deze
onderwerpen.
Onderzoeksdeel

Kennisdriehoek
Over de noodzaak van het versterken van de verbinding tussen onderwijs,
onderzoek en innovatie bestaat in Europa algemene overeenstemming.
Het vertalen van deze zogenaamde kennisdriehoek naar concreet beleid
en instrumenten, op zowel Europees als op nationaal niveau, is echter
complex. De Europese Unie heeft ten aanzien van de drie elementen van
de kennisdriehoek namelijk verschillende bevoegdheden. Maar ook op
nationaal niveau bestaat er behoefte aan meer geïntegreerd beleid ten

KST130510
0809tkkst21501-30-203
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-30, nr. 203

1

aanzien van de kennisdriehoek te realiseren. Zo was dit in Nederland de
aanleiding voor het kabinetsproject Nederland Ondernemend Innovatieland.
Wat betreft de relatie tussen onderzoek en onderwijs is de mobiliteit van
studenten en staf een essentieel onderdeel. Dit draagt bij aan de concentratie van kwaliteit. Nederland zal vanwege dit verband wijzen op het
belang van de interactie tussen het Ljubljana proces en het Bolognaproces. Ook de transparantie van de hoger onderwijssystemen is van
groot belang. Hoe duidelijker de kwaliteit van het hoger onderwijs over de
grenzen heen kan worden beoordeeld hoe groter de mobiliteit van
studenten, staf en (jonge) onderzoekers. Ook de Europese moderniseringsagenda gericht op universiteiten, zoals opgenomen in het Lissabonproces,
vormt een goed aangrijpingspunt voor concretisering van de kennisdriehoek (Kamerstukken II, 2005–2006, 22 112, nr. 460).
Bij de verdere versterking van de kennisdriehoek acht Nederland het van
belang dat rekening wordt gehouden met nieuwe manieren van kennisproductie enoverdracht, veelal aangeduid als «Open Innovatie». Door
deze nieuwe manieren van kennisproductie enoverdracht vervagen de
grenzen tussen innovatie en onderzoek én ontstaat er een grotere interactie tussen bedrijven en onderzoeksinstellingen. Dit betekent dat ook het
beleid voor onderzoek en innovatie beter op elkaar afgestemd moet
worden. Dit is in 2007 en 2008 voor Nederland een belangrijk punt van
aandacht geweest in de consultatie en discussies over de versterking van
de Europese Onderzoeksruimte. Het zal ook een belangrijk punt vormen
bij de uitwerking door de lidstaten en Commissie van een Europees plan
voor innovatie zoals verzocht door de Europese Raad van 1–2 december jl.
Dit zou onder andere tot uiting moeten komen door het vergroten van de
samenhang op instrumenteel niveau, te weten het Zevende Kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling (KP7), het Kaderprogramma
voor concurrentievermogen en Innovatie Programma (CIP), het Leven
Lang Leren programma, de Structuurfondsen en de oprichting van het
Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT). Al deze fondsen
spelen een rol bij ontwikkeling van kennisdriehoek maar afstemming
tussen de verschillende programma’s is momenteel nog (te) beperkt.
Naast deze maatregelen op Europees niveau zal Nederland ook aandacht
vragen voor maatregelen op nationaal niveau om de kennisdriehoek te
versterken. Hiervoor zijn innovatieve werkwijzen nodig zowel op het
gebied van onderzoeksprogrammering als bij inrichting van wetenschap
en hoger onderwijs. In Nederland zelf heeft dit kabinet ingezet op een
integrale, interdepartementale strategie om de samenhang tussen kennis
(onderwijs en onderzoek), innovatie en ondernemerschap te versterken.
Daartoe is het eerdergenoemde kabinetsproject Nederland Ondernemend
Innovatieland in het leven geroepen, dat wordt uitgevoerd door de interdepartementale programmadirectie Kennis en Innovatie. Eén van de
doelen is het geven van focus en massa aan publieke en private strategische onderzoeksgelden in een gezamenlijke meerjaren investeringsagenda voor kennis en innovatie (MIKI). Binnen dit kabinetsproject
worden ook maatschappelijke innovatieagenda’s opgesteld op gebieden
als veiligheid, water, energie en zorg. Deze zullen worden uitgewerkt in
concrete innovatieprogramma’s die de samenwerking tussen overheid,
kennisinstellingen en bedrijven stimuleren. De inzet van het kabinet ten
aanzien van wetenschap en hoger onderwijs is uitgewerkt in de strategische agenda voor hoger onderwijs en onderzoek «Het Hoogste Goed».
Daarin is het uitgangspunt dat valorisatie, innovatie en vraagsturing enerzijds en wetenschappelijke excellentie anderzijds in elkaars verlengde
liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-30, nr. 203

2

Menselijk kapitaal
De EU moet een aantrekkelijkere plaats voor onderzoekers worden en de
mobiliteit van onderzoekers tussen landen, instellingen en tussen de
academische en de private sector moet worden verbeterd. Hiervoor zijn
de Commissie en lidstaten in 2008 een partnerschap overeengekomen
met als doel de inspanningen van individuele lidstaten te intensiveren en
beter op elkaar af te stemmen. Er worden gezamenlijke doelen geformuleerd, maar de lidstaten zullen middels nationale actieplannen eigen prioriteiten aan kunnen brengen.
De inzet van het partnerschap is om voor het einde van 2010 snelle, meetbare vooruitgang te bereiken op de volgende vier punten:
1. systematische openstelling van rekrutering voor alle Europese onderzoekers;
2. voldoen aan de behoeften inzake sociale zekerheid en aanvullende
pensioenrechten van mobiele onderzoekers;
3. bieden van eerlijke arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden
zoals verbeterde contractvoorwaarden, salarissen en kansen voor
loopbaanontwikkeling; en
4. ervoor zorgen dat onderzoekers over de juiste opleiding en vaardigheden beschikken om kennis in resultaten om te zetten, inclusief door
het versterken van de banden tussen universiteiten en industrie.
Nederland zal eind dit jaar de gevraagde verdere uitwerking geven aan
het partnerschap. In dit stadium zal Nederland ten aanzien van het partnerschap opmerken, dat de energie van lidstaten niet in Europese coördinatie moet gaan zitten, maar in maatregelen en hervormingen die daadwerkelijk leiden tot een open Europese arbeidsmarkt voor onderzoekers.
Nationale overheden kunnen overigens op de voorgestelde terreinen niet
altijd directe invloed uitoefenen, gezien de autonomie van kennisinstellingen en bedrijven op het gebied van personeelsbeleid en arbeidsvoorwaarden.
Nederland zelf zal in de uitvoering van het partnerschap prioriteit geven
aan de sociale zekerheid en pensioenrechten van mobiele onderzoekers.
Vanuit Nederlands perspectief is daarop met name nog voortgang te
boeken. Dat kan met name door het verbeteren van de informatievoorziening aan onderzoekers over hun rechten op dit gebied. Daarnaast
kijkt Nederland uit naar de resultaten van een haalbaarheidsstudie van de
Europese Commissie naar een pan Europees pensioenfonds voor onderzoekers.
Industrie en interne marktdeel

Interne markt en uitbreiding
Tijdens het industriedeel van de Raad zal ten eerste informeel van
gedachte worden gewisseld over de interne markt en de lessen op dit
terrein 5 jaar na de uitbreiding met de 10 nieuwe lidstaten in 2004. Deze
discussie zal gevoerd worden op basis van een informeel paper van het
Tsjechisch voorzitterschap. Op het moment van schrijven is het paper nog
niet beschikbaar. Naar verwachting zal het voorzitterschap de discussie
met name richten op de belangrijkste uitdagingen voor de toekomst van
de interne markt, daarbij de ervaring met de uitbreiding in ogenschouw
nemend.
Nederland zal onderstrepen dat de uitbreiding heeft bijgedragen aan
economische groei in zowel de oude als de nieuwe lidstaten, nieuwe
investeringskansen en macro-economische stabiliteit in de regio en een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-30, nr. 203

3

betere concurrentiepositie voor de EU. Een recent rapport van de Europese Commissie («Five years of an enlarged EU: Economic achievements
and challenges») toont aan dat de uitbreiding van de Unie met twaalf
lidstaten heeft geleid tot gemiddeld 1,75% jaarlijkse extra groei in de
«nieuwe lidstaten» en gemiddeld 0,5–0,7% jaarlijkse extra groei in de
oude lidstaten. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de gevolgen van de
economische crisis niet in de cijfers zijn verdisconteerd. Nederland heeft
fors geprofiteerd van de uitbreiding. Van de oude lidstaten groeide de
handel van Nederland met de nieuwe lidstaten het hardst.
Voorts zal Nederland eens te meer benadrukken groot voorstander te zijn
van het wegnemen van nog bestaande belemmeringen in de interne
markt. Nederland profiteert vol van de interne markt, zoals ook naar voren
komt in een CPB-rapport van september 2008 («The Internal market and
the Dutch economy: implications for trade and economic growth»). Het
rapport toont aan dat de interne markt Nederlanders € 1500–2200 per
persoon per jaar oplevert.
Prioriteiten voor de interne markt zijn wat Nederland betreft een tijdige en
effectieve implementatie van de dienstenrichtlijn, een akkoord over een
Gemeenschapsoctrooi en bijbehorend systeem voor geschilbeslechting
en het verbeteren van de interconnectie van netwerksectoren. Op deze
terreinen zullen we in EU-verband voortgang moeten boeken om ondernemers en consumenten ten volle de voordelen van de interne markt te
laten benutten. Daarnaast blijft voor de toekomst van de interne markt van
belang dat de bestaande regels ook in tijden van crisis en economische
neergang correct worden toegepast en nageleefd.

Administratieve lastenreductie
Tijdens het industriedeel van de Raad is ook een informele gedachtewisseling voorzien over administratieve lastenreductie. Hierbij zal de
nadruk liggen op het uitwisselen van best practices uit lidstaten. De
discussie zal worden gevoerd op basis van een informeel paper van het
voorzitterschap, dat op het moment van schrijven nog niet beschikbaar is.
Tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van 28 en 29 mei a.s. zullen
naar verwachting raadsconclusies worden aangenomen over de derde
strategische evaluatie van de Commissie over Betere Regelgeving (COM
2009, 15). Met het oog op de Nederlandse inbreng in de formele raad in
mei is het wenselijk om tijdens deze informele raad al een voorzet te
geven op de voor Nederland belangrijkste aandachtspunten. Allereerst
zou er een jaarlijkse rapportage moeten komen van de ontwikkelingen van
administratieve lasten (monitoren van de lasten, zowel reducties als
toenames). Daarnaast wil Nederland dat er specifieke administratieve
lasten-doelstellingen («sectorale reductieplannen») per prioritair domein
worden opgesteld door de Commissie (in aanvulling op de reeds ingediende reductievoorstellen voor BTW en vennootschapsrecht). Ook de
Voorjaarsraad heeft aangedrongen op sectorale targets.
Nederland heeft een goede reputatie op het terrein van Betere Regelgeving. Onderdelen van het Nederlandse reductieprogramma kunnen dan
ook als best practice worden gezien. Daarbij gaat het met name om de
infrastructuur op het terrein van administratieve lastenreductie. Om de
voor Nederland belangrijkste punten in de Raad te ondersteunen kunnen
onder andere de volgende best practices in de informele Raad worden
genoemd. Een eerste best practice vormen de meetbare doelstellingen ten
aanzien van administratieve lasten (met gebruik van het Standaard
Kostenmodel, dat door de Commissie en meer dan 20 lidstaten is overge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-30, nr. 203

4

nomen), en ook ten aanzien van nalevingskosten, toezichtlasten, subsidies, kwaliteit dienstverlening én beleving.
Een tweede best practice zijn de kwantitatieve reductiedoelstellingen, die
een extra stimulans zijn voor reductie en zorgen voor betere monitoring,
rapportage en communicatie. Een derde best practice is de netto reductiedoelstelling en compensatieverplichting. Deze zorgen ervoor dat de
wetgever zich te allen tijde bewust is dat het afschaffen van hinderlijke
regels aan de ene kant alleen zin heeft als bij voorgenomen regelgeving
de lasten voor het bedrijfsleven zo laag mogelijk worden gehouden. Dit is
inmiddels overgenomen in Duitsland, Oostenrijk, het Verenigd Koninkrijk
(VK), Denemarken en Tsjechië.
Daarnaast neemt Nederland ook best practices uit andere lidstaten over,
zoals bijvoorbeeld de vaste verandermomenten die in het VK bestaan om
bedrijven en instellingen in een vroeg stadium en op een duidelijke wijze
inzicht te geven in de wet- en regelgeving die op hen van toepassing
wordt. Daarnaast wordt beoogd bedrijven en instellingen een redelijke
termijn te geven om zich op nieuwe wet- en regelgeving voor te bereiden.
Het kabinet heeft met ingang van 1 januari 2009 het uitgangspunt van
twee vaste inwerkingtredingdata en een minimale invoeringstermijn van
drie maanden ingevoerd voor alle wetten en AMvB’s met directe relevantie voor bedrijven en instellingen. De Commissie heeft het principe
van vaste verandermomenten ook opgenomen in de Small Business Act.
Nederland heeft overigens conform verzoek van de Commissie op 9 april
jl. via een brief van minister-president Balkenende aan Commissievoorzitter Barroso suggesties voor reductievoorstellen gedaan ter voeding
van het EU-actieprogramma. De brief zal uw Kamer separaat worden
toegezonden. Het betreft 62 concrete reductievoorstellen op 14 prioritaire
domeinen. Het pakket is een mix van structurele voorstellen en quick
wins. Naar verwachting zou het pakket een additionele besparing van
ongeveer € 500 miljoen voor Nederland kunnen opleveren (bijdrage van
bijna 6% punt aan nationale reductiedoelstelling).
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-30, nr. 203

5