21
Begroting Wonen en Rijksdienst
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van Wonen en Rijksdienst (XVIII) voor het jaar 2017 ( 34550XVIII ).
De voorzitter:
Ik heet de minister voor Wonen en Rijksdienst, de leden en
de mensen op de publieke tribune van harte welkom.
Ik geef als eerste spreker het woord aan de heer Bashir
namens de SP-fractie.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Bashir (SP):
Voorzitter. We hebben nu bijna twee kabinetten-Rutte achter
de rug. Deze minister zit nu vier jaar in vak-K. Het is zijn
laatste missionaire begroting, en ik wil bij deze begrotingsbehandeling niet alleen vooruitkijken, maar ook zeker
terugkijken op de prestaties van deze minister. Er zijn de
afgelopen jaren zeker goede dingen gebeurd. Denk bijvoorbeeld aan de Woningwet, waarin een aantal belangrijke
aanbevelingen en conclusies van de parlementaire enquêtecommissie Woningcorporaties werd opgenomen, een
enquêtecommissie waar ikzelf en de heer Van Vliet lid van
waren. Zo kregen huurders en lokale overheden meer zeggenschap over volkshuisvestelijk beleid.
Positief zijn ook de eerste stappen die gezet zijn in het
aanpakken van de hypotheekrenteaftrek, iets wat voorheen
een taboe was. De SP zou het echter wel anders hebben
gedaan. Wij zouden ervoor hebben gekozen om de aftrek
te beperken voor mensen die deze niet nodig hebben, en
tegelijkertijd de aftrek te garanderen voor de mensen die
niet zonder kunnen. Maar het is mooi dat er een begin is
gemaakt met de aanpak van de hypotheekrenteaftrek.
Helaas heeft het kabinet in de afgelopen jaren ook veel
afgebroken. Dit is ten koste gegaan van huurders, woningzoekenden en woningcorporaties. Er is veel gesloopt, te
veel verkocht en te weinig gebouwd. De voorraad sociale
huurwoningen is kleiner geworden en de kloof tussen
huurders en kopers groter, waardoor de doorstroming niet
op gang komt. Bovendien zijn de huren hoger geworden.
Al deze punten loop ik langs, en ik begin met de huren. De
belofte uit het regeerakkoord van het kabinet luidde als
volgt: "Als sluitstuk scheppen wij een helder en houdbaar
kader voor de koop- en de huurmarkt. Zo maken we een
einde aan de heersende onzekerheid".
In zes jaar tijd stegen de huren van woningcorporatiewoningen met 28,8%. Dat is €117 per maand. Is dat houdbaar te
noemen, zo vraag ik de minister. Huurders hebben steeds
meer moeite om rond te komen. Dit geldt niet alleen voor
de lage inkomens, maar ook voor de middeninkomens. Een
half miljoen huishoudens is de helft van het inkomen kwijt
aan woonlasten. Is dat wat het kabinet verstaat onder
"houdbaar"?

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

Na jaren van absurde huurstijgingen is het tijd om het geld
aan huurders terug te geven. Stop daarom de verhuurderheffing. Dit is een belasting op sociale volkshuisvesting.
Met de helft van de verhuurderheffing kun je de huren met
€400 verlagen. De SP wil daarom een eerste stap zetten in
2017 en alle sociale huurders een huurverlaging van €200
geven. Wat is de reactie van het kabinet op dit voorstel?
De heer Albert de Vries (PvdA):
Dat is nog wel weer wat. Bij de huurstijgingen die de heer
Bashir noemt, noemt hij niet de 570 miljoen die bijgeplust
is op de huurtoeslag. Hoe zit dat? Hoe heeft hij dat berekend, en hoe gaat hij die huurverlaging van €200 dekken?
De heer Bashir (SP):
Doordat de huren stijgen, stijgen inderdaad ook de kosten
van de huurtoeslag. Dat is een logisch gevolg, als je die
huren laat stijgen omdat de verhuurderheffing ieder jaar
weer 1,7 miljard op moet leveren voor de begroting van de
minister. Maar als je wilt stoppen met het rondpompen van
geld, moet je juist iets doen aan de systematiek. Daarom
stellen we ook voor om de verhuurderheffing, een belasting
die alleen geldt voor sociale verhuurders, af te schaffen.
Een woningcorporatie die niet-sociale huurwoningen heeft,
dus woningen met huren boven de liberalisatiegrens,
betaalt daarover geen belasting. Het is een belasting die
alleen de sociale huurders treft. Dat vinden wij oneerlijk.
Hoe willen we dat betalen? We willen het betalen door bij
het Belastingplan een amendement voor te stellen waarin
de winstbelasting voor grote bedrijven en multinationals
met 1% wordt verhoogd. Dat levert 590 miljoen euro op,
die we kunnen gebruiken om de huren te verlagen. Dat is
€200 per sociale huurwoning.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Dan vraag ik de heer Bashir om iets zorgvuldiger te formuleren als hij kritiek op het kabinet heeft. De stijgingen
waarmee mensen te maken hebben gehad, zijn voor de
laagste inkomens grotendeels gecompenseerd door de
huurtoeslag. Ik vind het erg onzorgvuldig dat de heer Bashir
dat niet noemt. Voor de rest zijn we het er wel over eens
dat we kunnen nadenken over het rondpompen van geld,
dus aan de ene kant heffen en aan de andere kant huurtoeslag toekennen. Daarover kom ik straks zelf nog te spreken.
De heer Bashir (SP):
De huurtoeslag compenseert maar een deel van de stijging
van de huurkosten. Dat is juist de reden dat een half miljoen
huishoudens de helft van hun inkomen kwijt zijn aan
woonlasten. Dat is meer dan voorheen. Steeds meer mensen hebben moeite om rond te komen. Je kunt dan er dan
wel steeds naar verwijzen dat ook de huurtoeslag is gestegen, maar feit is dat steeds meer mensen moeite hebben
om rond te komen. Als de heer De Vries het met mij eens
is dat we iets moeten doen aan het rondpompen van geld,
dan moeten we iets doen aan de verhuurderheffing. Dat is
een belasting die alleen de sociale verhuurders treft.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Ik heb een korte vraag aan de heer Bashir. Ik heb een door
het CPB doorgerekende tegenbegroting ingediend. Dat
heeft de SP helaas niet gedaan. Ik vrees dus dat het weer

11 oktober 2016
TK 10

10-21-1

een kwestie is van "SP = Sint en Piet" en dat er wordt
gestrooid met centjes die er niet zijn. In mijn door het CPB
doorgerekende tegenbegroting schaf ik onder andere de
giftenaftrek af. De SP'ers kunnen hun salaris dan niet meer
aftrekken. Dat levert 700 miljoen euro op. Is dat geen betere
methode om zo'n voorstel te dekken?
De heer Bashir (SP):
Mij werd net verweten dat ik onzorgvuldig was. Ook de heer
Van Vliet moet dan even zorgvuldiger zijn. De giftenaftrek
gaat niet alleen over de giften van politici, maar ook bijvoorbeeld over giften die je doet aan goede doelen. We vinden
het belangrijk dat goede doelen worden ondersteund.
Daarom is de giftenaftrek bedacht. Ik ben het helemaal met
de heer Van Vliet eens over het afschaffen van de giftenaftrek voor politici. Laten we dat meteen doen. Dat levert
echter geen 700 miljoen euro op. Dat kan ik de heer Van
Vliet verzekeren.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Ik neem aan dat de SP dit bedoelt als serieus plan, dat
afschrapen van dat bedrag van de huren. Ik begrijp dat dat
per jaar is, want anders zou het 50 miljard kosten. Zou het
niet beter zijn om dit toch een keer te laten doorrekenen
door het CPB op alle mogelijke effecten? De heer Bashir
weet dat de inverdieneffecten niet worden meegenomen.
Dat geldt ook voor mij. Ik heb in mijn tegenbegroting de
winstbelasting met 1% verlaagd, maar omdat de inverdieneffecten niet worden meegenomen, heb ik dit gedekt door
onder andere de giftenaftrek te schrappen. Had de SP dit
dus toch niet beter kunnen laten doorrekenen? Dan hadden
we echt een serieus debat met elkaar kunnen voeren over
dit misschien wel interessante plan.
De heer Bashir (SP):
Het verkiezingsprogramma van de SP wordt waarschijnlijk
ook doorgerekend door het CPB. De heer Van Vliet kan dat
dan bestuderen en er zijn voordeel mee doen. Ik heb even
in het archief van het CPB gekeken. Daarin staat een aantal
doorrekeningen, ook van investeringen in de bouw. De
verhuurderheffing kost 2 miljard. De helft daarvan willen
we gebruiken om de huren te verlagen. De andere helft
willen we gebruiken om sociale huurwoningen te bouwen.
Daaruit komen effecten voort. Ik citeer uit een notitie van
het CPB uit 2009. Als je 1 miljard investeert in de bouw,
leidt dat tot "0,5 miljard extra inkomsten uit hogere btwafdrachten op de extra investeringen (…) en meer loonbelasting dankzij de toename van de werkgelegenheid". Je
hebt dus gigantische inverdieneffecten. Het lijkt alsof je
meteen 2 miljard kwijt bent, maar je bent maar een deel
van dat geld kwijt.

koopkracht, wat goed zou zijn voor onze economie. Op dat
punt zijn we het dus eens. Wij willen het geld echter niet
weghalen bij mensen met een koopwoning of bij bedrijven,
die daardoor natuurlijk Nederland weer uitvluchten. Is het
niet veel beter om het te dekken door bijvoorbeeld de
immigratie te beperken of de uitkering aan Brussel te verminderen? Is de SP ervoor te porren om samen te zoeken
naar een dekking die voor ons allebei goed is, die niet
Nederlandse burgers en bedrijven raakt en waarin wij
samen kunnen optrekken om die huren te verlagen? Is de
SP bereid om daarover met ons te overleggen?
De heer Bashir (SP):
Het was de PVV die in 2010 mee heeft geholpen met het
invoeren van de verhuurderheffing, die nu de sociale
huurders treft. Het was de PVV die ervoor heeft gezorgd
dat de huren voor bepaalde groepen met 5% gingen stijgen.
Het is dus opmerkelijk dat de PVV nu de SP steunt waar het
gaat om het verlagen van de huren, maar het is altijd mooi
als uit onverwachte hoek steun komt. Dat is altijd welkom.
Dan moet er echter wel een goede onderbouwing zijn van
de manier waarop die kosten betaald worden. Wij stellen
voor om de multinationals en grote bedrijven iets meer bij
te laten dragen, dus 1%. Als je 1% extra vraagt, levert dat
590 miljoen euro op. Dat kunnen we als eerste stap
gebruiken om volgend jaar de huren te verlagen. Als de
PVV zegt dat zij een betere dekking heeft, wil ik die wel zien.
In de fabeltjes over zaken rond immigratie en Brussel die
meteen geld op zouden leveren, geloof ik echter niet. Als
de PVV een dekking heeft, laat die dan zien. Wie weet kunnen we ernaar kijken.
De heer Madlener (PVV):
Ik hoor wat retoriek van de SP over het verleden. U weet
ook dat dat helemaal niet waar is wat u hier beweert,
mijnheer Bashir. De verhuurderheffing die wij hadden, was
een heel klein heffinkje vergeleken met wat zij nu is. We
hebben altijd gepleit voor huurbeperking en daarom ook
huurverlaging. Dat is echter niet het antwoord dat ik wil
horen van de heer Bashir. We zijn het eens. We willen de
huren verlagen. Hij wil €400 en wij €500 verlaging van de
huur voor een gemiddelde huurder van een sociale huurwoning. We zijn dus eens, maar nu de dekking. Ik heb een
voorstel gedaan. Als we nu de immigratie beperken, kunnen
we het daaruit dekken. Ik heb van u geen duidelijk ja of nee
gehoord. Bent u bereid om met ons te overleggen over het
beperken van de immigratie en daaruit de kosten te betalen
van die huurverlaging, mijnheer Bashir? Bent u daartoe
bereid? Kunnen wij daar samen afspraken over maken?

De heer Madlener (PVV):
Ook de PVV vindt dat de huren veel te ver gestegen zijn.
Dat kost de mensen die in een huurwoning wonen natuurlijk
heel veel koopkracht. Daarom spreek ik van harte steun uit
voor het verlagen van de huren. Ook wij hebben daar een
plan voor. We zouden daarin samen kunnen optrekken. Wij
willen 1 miljard van de verhuurdersheffing af hebben. Dat
moet dan wel teruggaan naar de huurders. Volgens ons
zou dat zo'n €500 per jaar aan huurverlaging kunnen opleveren voor een gemiddelde huurder. Dat is fors extra

De heer Bashir (SP):
De heer Madlener spreekt zichzelf tegen. Hij zegt dat wat ik
zeg niet klopt en vervolgens zegt hij dat de verhuurderheffing die hij heeft voorgesteld maar een klein beetje was. De
heer Madlener zegt ook: we hebben de huren verhoogd,
maar het was maar een beetje. Ik heb hier de feiten voor
me. Het was de PVV die de verhuurderheffing heeft bedacht,
samen met de rest van de coalitiepartijen in die tijd. Het
was ook de PVV die de huren heeft laten stijgen met 5%.
Als de heer Madlener zegt dat we de opbrengsten van een
immigratiestop moeten gebruiken, zie ik de beelden voor
me van wat dat betekent. Dat betekent dus dat we vluchtelingen die een veilig heenkomen zoeken in Nederland

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-2

blijkbaar op een of andere manier op straat moeten laten
slapen om bepaalde opbrengsten te krijgen. Ik zie dat niet
voor me. Ik zie geen land voor me waar mensen op straat
moeten slapen. Daarom kan ik helaas het voorstel van de
PVV niet steunen.
De voorzitter:
Voordat ik de heer Houwers de gelegenheid geef om te
interrumperen, vraag ik de heer Bashir of hij de vragen iets
korter en compacter kan beantwoorden. Daar hebben we
allemaal wat aan vanavond.
De heer Houwers (Houwers):
We gaan ons best doen. Over de verhuurderheffing komen
we nog apart te spreken. Ik heb er echter een beetje zorgen
over dat de heer Bashir zich blijkbaar voor het karretje van
de corporaties laat spannen, door elke keer te zeggen dat
die verhuurderheffing niet goed zou zijn. Het blijkt namelijk
dat corporaties uiteindelijk toch kunnen investeren, al zouden zij dat misschien nog meer moeten doen. Dat is echter
niet mijn vraag. De heer Bashir zegt dat een half miljoen
mensen de helft van hun inkomen kwijt zijn aan huur. Mijn
eerste vraag is of dat is zonder rekening te houden met de
huurtoeslag die zij krijgen. Mijn tweede vraag is waarom
hij alleen naar de huur kijkt. Het gaat voor die mensen
immers om de woonlasten. Heel veel van die mensen
wonen in slecht geïsoleerde woningen. Waarom zouden
we dan niet wat meer moeten investeren om de energielasten voor die mensen omlaag te krijgen? Wat doet de heer
Bashir daaraan?
De heer Bashir (SP):
Het gaat om de netto woonlasten. Inderdaad hebben we
hier een uitgebreide discussie gevoerd over de energieprestatievergoeding. Die kan een impuls zijn, maar helaas zorgt
de manier waarop het wetsvoorstel nu vorm is gegeven
ervoor dat alleen de verhuurders daar profijt van hebben
en niet de huurders. Ik wil juist dat de huurders daar profijt
van hebben. Ik vraag me ook af of de energieprestatievergoeding een succes wordt. Volgens mij wordt het dat niet,
juist omdat nagenoeg alle opbrengsten naar de verhuurders
gaan.
De heer Houwers (Houwers):
Is de heer Bashir dan bereid om mee te denken over alternatieven, zodat energiebesparende maatregelen genomen
kunnen worden die leiden tot lagere woonlasten? Dat is
eigenlijk wat hij wil. Hij wil niet alleen per se de huren
omlaag hebben, begrijp ik. Het gaat uiteindelijk om de
woonlasten. Of zie ik dat verkeerd?
De heer Bashir (SP):
Uiteraard. Het gaat om wat de huurder in zijn portemonnee
overhoudt. In de afgelopen jaren zijn de huren gigantisch
gestegen en we willen daar wat aan doen. In het debat over
de energieprestatievergoeding heb ik een voorstel ingediend om een deel van de opbrengst ook naar de huurder
te laten gaan, zodat de huurder erop vooruit zou gaan. Ik
ben het dus helemaal met de heer Houwers eens.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

De heer Ronnes (CDA):
De heer Bashir besteedt meteen het bedrag dat hij vindt.
Laten we even aannemen dat hij het vindt en dat het geen
gratis bier is. Hij besteedt het meteen aan een huurverlaging, maar de vraag is of dat de problemen oplost. Op dit
moment zijn de wachtlijsten enorm en wordt er te weinig
gebouwd. Zou het niet beter zijn om een deel van dat geld
juist te besteden aan het bouwen van en investeren in extra
woningen? Zou het niet veel beter en efficiënter zijn om het
geld op die manier te besteden?
De heer Bashir (SP):
De verhuurderheffing levert volgend jaar 1,7 miljard op en
dat loopt op naar 2 miljard. Ons voorstel is om de helft van
dat geld te gebruiken om de huren te verlagen. Daarmee
kunnen de huren van sociale woningcorporaties met €400
per huishouden omlaag. De andere helft willen we gebruiken om de bouw te stimuleren. De heer Ronnes weet dat
je, als je de bouw stimuleert met de verhuurderheffing, een
veelvoud kunt lenen omdat je te maken krijgt met solvabiliteitsratio's. Dat betekent dat je een veelvoud van die 1 miljard kunt investeren. Ik citeerde zojuist het CPB daarover,
namelijk dat met 1 miljard investeren 5.000 arbeidsplaatsen
ontstaan. Als je 5 miljard kunt investeren, heb je het dus
over 25.000 arbeidsplaatsen. Het levert bovendien heel veel
geld op in de vorm van btw en loonbelasting.
De heer Koolmees (D66):
Ik probeer het sommetje te snappen. Ik zal het afpellen. De
SP schrapt de verhuurderheffing. Dat is 2 miljard, zo zei de
heer Bashir zojuist. Daarvan wordt 1 miljard gebruikt om
de huren te verlagen en het andere miljard is een investeringsplicht. Nu heeft de heer Bashir net een CPB-sommetje
laten zien met daarin een inverdieneffect van 500 miljoen:
dus 2 miljard, min 1 miljard, min nog 1 miljard en dan 500
miljoen aan inverdieneffecten. Ik mis in dat geval 1,5 miljard. Hoe gaat de SP die betalen?
De heer Bashir (SP):
Nu worden twee dingen door elkaar gehaald. In ons verkiezingsprogramma, dat donderdag wordt gepresenteerd,
stellen wij voor om de verhuurderheffing af te schaffen, de
helft daarvan te gebruiken om de huur te verlagen en de
andere helft te gebruiken om te gaan bouwen. Dat dekken
wij met allerlei maatregelen. Zo levert bijvoorbeeld alleen
al de verhoging van de bankenbelasting 1 miljard op. Wij
willen iets doen aan grote vermogens, aan multinationals
en aan de hypotheekrenteaftrek voor dure huizen. Daarmee
kunnen we heel veel geld binnenhalen. We hebben nu het
debat over de begroting 2017, maar volgend jaar willen wij
een eerste stap zetten. Daarvoor willen wij de huren met
€200 verlagen. Dat kost 500 miljoen en die dekken we door
de winstbelasting met 1% te verhogen. Dat zal ik door een
amendement op het Belastingplan voorstellen.
De heer Koolmees (D66):
Een helder verhaal. Dat betekent dat er inderdaad wel
degelijk een gat van 1,5 miljard ontstaat in de verhuurderheffing, maar dat dit gat op andere manieren wordt gedekt,
door bijvoorbeeld andere belastingen te verhogen.

11 oktober 2016
TK 10

10-21-3

De heer Bashir (SP):
Dat klopt helemaal. Maar dat doen we dus niet in het
Belastingplan, maar in ons verkiezingsprogramma voor
2018 en verder. Je kunt de bouw ook niet in een keer een
impuls geven door 2 miljard of 5 miljard erbij te doen. Het
heeft ook voorbereidingstijd nodig.
De voorzitter:
Mijnheer Bashir, was u al aan het einde van uw betoog?
De heer Bashir (SP):
Nee, ik ben net begonnen. Ik ga het nu vervolgen.
De voorzitter:
Dat is, geloof ik, ook niet helemaal het geval, maar gaat u
verder.
De heer Bashir (SP):
De belofte van het kabinet uit het regeerakkoord was: we
brengen een eerlijke en goedlopende woningmarkt binnen
bereik. Hoe staat het met de doorstroming? Die is toch niet
op gang gekomen? In 2013 en 2014 is er 8% minder verhuisd dan daarvoor. Het aantal verhuizingen is afgenomen.
Mensen zitten vast in hun woning en worden uitgemolken
met torenhoge huurprijzen. Waar moeten deze huurders
heen? Is dat wat het kabinet bedoelt met een eerlijke
woningmarkt? Zo nee, waarom krijgen huurders in de vrije
sector dan geen huurprijsbescherming?
De SP wil dat de kloof tussen huurders en kopers kleiner
wordt. Voor verschillende groepen worden koopwoningen
onbereikbaar, terwijl zij ook geen sociale huurwoning kunnen krijgen. Er vallen steeds meer mensen tussen de wal
en het schip. Zij verdienen te veel voor een sociale huurwoning, maar hebben te weinig geld om een huis te kopen.
Daarom pleit ik voor een pas op de plaats. De maximale
hypotheek in verhouding tot de waarde van de woning
moet wat de SP-fractie betreft niet verder dalen. De loan to
value, dus de LTV, moet op 102% blijven, zodat starters ook
kunnen kiezen voor een koophuis. Kopers moeten binnen
30 jaar alles aflossen. De LTV daalt dus automatisch. Dit
voorstel zou de liberale minister moeten aanspreken. Het
helpt bovendien om de doorstroming op gang te brengen.
Graag een reactie van de minister.
Anders dan het regeerakkoord belooft, is er geen goedlopende woningmarkt. De wachtlijsten voor sociale huurwoningen zijn toegenomen. De gemiddelde wachtlijst is acht
jaar. De belofte uit het regeerakkoord was dat de sociale
voorraad in stand zou blijven. Daar is helaas niets van
terechtgekomen. In zes jaar tijd is de voorraad afgenomen
met 262.000 sociale huurwoningen. Het aantal verkopen
van sociale huurwoningen is enorm hoog. Er zijn veel huizen verkocht aan beleggers. Waarom is de belofte uit het
regeerakkoord niet nagekomen? Waarom is de voorraad
verkleind?

prioriteit nummer één. Rotterdam mag niet alleen een stad
worden voor de rijken. Rotterdam moet een stad blijven
voor iedereen. Ik roep alle Rotterdammers dan ook op om
de afbraak van de 20.000 sociale huurwoningen te stoppen.
Laat daarom je stem horen op 30 november.
Er zijn niet alleen duizenden huurwoningen verkocht aan
beleggers, maar ook heel veel woningen geliberaliseerd.
Het aantal woningen met een huurprijs hoger dan €710 is
verdubbeld in zes jaar tijd. Tussen 2012 en 2015 zijn 4.500
huurwoningen geliberaliseerd; een rechtstreeks gevolg van
het beleid van dit kabinet. Hoe gaat het dit terugdraaien?
Wat ook funest is voor het aantal sociale huurhuizen, is dat
de bouw nagenoeg stil is komen te liggen. In de gemeente
Den Haag werden in 2014 bijvoorbeeld maar 34 sociale
huurwoningen gebouwd. Absurd weinig. De afname van
de bouw is ook slecht voor de werkgelegenheid. Er gingen
sinds 2008 ongeveer 100.000 banen in de bouw in rook op.
Beseft het kabinet dat door hun extra belasting op sociale
huurhuizen niet alleen de woningnood is vergroot, maar
ook bouwvakkers hun baan kwijt zijn geraakt?
Zoals ik vertelde, willen wij de helft van de verhuurderheffing gebruiken voor de lagere huren. De andere helft willen
wij inzetten om meer betaalbare huurwoningen te bouwen.
Dan slinken de wachtlijsten en kan de woningnood verdwijnen. Hoe kijkt het kabinet hiernaar?
In een tijd van spanningen in de samenleving en een
groeiende tweedeling moet er langdurig wijkenbeleid zijn.
Dit kabinet heeft echter alle geldkranen dichtgedraaid.
Waarom laat het kabinet de tweedeling en de culturele
segregatie in stand? Op welke manier gaat de minister
ervoor zorgen dat er meer veiligheid en leefbare wijken
komen? Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat er gemengd
gebouwd wordt? Waarom wil het kabinet de financiële bijdrage aan de Huurcommissie bijna halveren in twee jaar
tijd? Een goed functionerende huurgeschillencommissie is
wat de SP betreft van groot belang. Graag een reactie.
Het is heus niet allemaal kommer en kwel, want ik zie
woningcorporaties, huurders, verhuurders en bouwers hard
werken. Zij zetten zich in voor een sociale samenleving met
voldoende betaalbare, veilige en energiezuinige woningen
in een prettige wijk. Al deze inspanningen zijn niet tot stand
gekomen door het kabinet, maar vaak ondanks het kabinet.
Als ik de balans opmaak, kan ik niet anders dan concluderen
dat het tijd is voor een betere en socialere keuze. Het is tijd
voor een eerlijke volkshuisvesting met gelijke kansen voor
iedereen. Het is tijd voor verkiezingen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Ik heb een vraag naar aanleiding van het plan van de SP
om de huren te verlagen. Ik sprak vanochtend een vriend
van mij. Hij verdient samen met zijn vrouw ongeveer
tweeënhalf keer modaal en woont in een huurwoning. Hij
is lekker vanuit zijn studententijd blijven hangen op een
leuke locatie, een enorme scheefwoner. Krijgt deze vriend
van mij straks ook de €200 huurverlaging van de SP?

In Rotterdam is binnenkort een referendum over de afbraak
van huurhuizen. Het gemeentebestuur van Rotterdam heeft
besloten om 20.000 sociale huurwoningen te verkopen dan
wel te slopen. Onbegrijpelijk. En dat terwijl er gigantische
wachtlijsten zijn. Betaalbaar wonen is wat de SP betreft

De heer Bashir (SP):
Ook die vriend van mevrouw Schouten krijgt de huurverlaging. De reden daarvoor is simpel. Wij willen de regeling

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-4

heel simpel houden. Als wij al die ditjes en datjes van
mevrouw Schouten voor het voetlicht gaan gooien, kunnen
wij een regeling niet makkelijk uitvoeren. Wij hebben in dit
land een progressieve inkomstenbelasting. Die vriend van
mevrouw Schouten, die heel veel verdient, betaalt dus naar
verhouding ook meer belasting. Wij vinden sociale volkshuisvesting geen instrument om inkomensbeleid uit te
voeren.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Die vriend van mij nam contact met mij op en hij zei: ik sta
op het punt om een huis te gaan kopen, maar als het plan
van de SP doorgaat, blijf ik gewoon lekker zitten, want dan
ben ik per maand veel goedkoper uit. Ik begrijp dus goed
dat de heer Bashir aanmoedigt dat iemand met tweeënhalf
keer modaal geen koophuis koopt maar in een sociale
huurwoning blijft zitten, die eigenlijk niet voor hem bestemd
is.
De heer Bashir (SP):
Ik heb net voorstellen gedaan om de doorstroming op gang
te brengen. De LTV, de waarde van je hypotheek ten
opzichte van de waarde van je huis, mag op dit moment
102% zijn. Dat wordt volgend jaar 101% en het jaar daarop
100%. Je moet dus meer eigen geld inbrengen om te kunnen doorstromen. Daarmee ga je juist drempels opwerpen
in de doorstroming. Om dat tegen te gaan, is voorgesteld
om de LTV op 102% te houden. Dat voorstel komt de vriend
van mevrouw Schouten tegemoet. Ons voorstel is heel
eenvoudig. De afgelopen jaren zijn er gigantische huurverhogingen geweest en wij willen die terugdraaien door alle
huurders van een sociale woningcorporatie een huurverlaging te geven. Het maakt dan niet uit of je inkomen laag of
hoog is: iedereen krijgt die €400. Als wij inkomenspolitiek
willen bedrijven, hebben wij daar andere instrumenten
voor, zoals de inkomstenbelasting.
De voorzitter:
Ik dank u wel.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
O, is het in tweeën?
De voorzitter:
Wij doen het de hele avond al in tweeën en ik zou het graag
zo willen houden, want wij zijn nog maar met de eerste
spreker bezig.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Dat begrijp ik, voorzitter, maar ik wil alleen concluderen dat
het tijd is voor verkiezingen en dat bij de SP zelfs de hoogste
inkomens douceurtjes krijgen. Dat is toch wel nieuws voor
de verkiezingen.

De heer Koolmees (D66):
Het is ook een inconsistentie. De heer Bashir van de SP zegt
nu: inkomensbeleid doen wij met belastingen. Tegelijkertijd
stelt hij voor om de huren te verlagen vanwege het inkomensbeleid. Dan snap ik het niet meer. Is het nu inkomensbeleid via de belastingen of inkomensbeleid via de huren?
De heer Bashir (SP):
De afgelopen jaren zijn de huren van sociale woningcorporaties met gemiddeld 28,8% gestegen. Om dat iets te corrigeren, stellen wij voor om de huren eenmalig te verlagen.
De heer Koolmees (D66):
De heer Bashir zei net iets anders. Hij zei dat hij inkomensbeleid wil voeren met de inkomstenbelasting. Ik vind dat
een verstandig uitgangspunt, dat overigens in strijd is met
alles wat de SP de afgelopen jaren heeft gezegd, maar dat
terzijde. Als dat het uitgangspunt is van de SP, moet de
heer Bashir ook consequent zijn. Dan moet hij zeggen dat
hij een lastenverlichting gaat geven van €400 voor iedereen,
of je nu de vriend van mevrouw Schouten bent die scheefwoont, iemand met een bijstandsuitkering of iemand die
een koopwoning heeft. Dan is het consequent beleid. Nu
is het inkomensbeleid via de huren én inkomensbeleid via
de inkomstenbelasting, en de rest betalen wij allemaal via
belastingen op banken en bedrijven. Dat is het verhaal. Ik
vind het niet heel consequent.
De heer Bashir (SP):
Ik kom met een heel logisch en eenvoudig voorstel, namelijk: wij gaan de huren voor iedereen verlagen. Vervolgens
worden er allemaal kleine dingetjes uit gehaald: maar wat
doe je dan met die ene persoon in een sociale huurwoning
die veel te veel verdient? De meeste mensen in een sociale
huurwoning hebben een laag inkomen. Om die nu allemaal
te straffen omdat alleen de vriend van mevrouw Schouten
ook in een sociale huurwoning zit, vind ik echt veel te ver
gaan.
De heer Koolmees (D66):
Dat is niet mijn stelling. Mijn stelling was dat de heer Bashir
terecht zei dat wij inkomensbeleid via de belastingen en de
toeslagen doen. Dat zou ik toejuichen, maar ik constateer
dat de SP iets anders doet. Die doet inkomensbeleid via de
huren of via eigen risico's. Dat vind ik heel onverstandig.
Dat is ook volslagen in tegenspraak met wat hij hier net
heeft beweerd.
De heer Bashir (SP):
Wij voeren inderdaad inkomenspolitiek via de inkomstenbelasting. Zo meteen kan ook de heer Koolmees ons verkiezingsprogramma uitgebreid bestuderen en zien dat wij
daarin iets doen aan de groeiende inkomens- en vermogensongelijkheid. Maar de huren zijn de afgelopen jaren gigantisch gestegen. Daarom is het gerechtvaardigd om eenmalig
de huren te verlagen. Dat doen wij met €400.

De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Houwers (Houwers):
De heer Bashir gaf aan dat hij de doorstroming wil bevorderen door de loan to value op 101% te houden.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

11 oktober 2016
TK 10

10-21-5

De heer Bashir (SP):
102%.

De voorzitter:
Dank u wel. De volgende spreker is de heer Van der Linde
van de VVD.

De heer Houwers (Houwers):
102%. Dat betekent dat hij 1% verschil maakt. Dat betekent
dat iemand met een huis van €100.000 of €200.000, €1.000
of €2.000 eigen geld zou moeten inbrengen. Denkt de heer
Bashir serieus dat daarin het verschil zit? Moet je, als je
doorstroming wilt bevorderen, er niet veeleer voor zorgen
dat er een aantrekkelijk aanbod is en dat het voor die mensen interessant is om naar wat anders te gaan zoeken? Het
zit hem toch niet in die €1.000 of €2.000 eigen geld?
De heer Bashir (SP):
De LTV was een aantal jaren geleden 106%. Voor een huis
van €150.000 kon je dus €9.000 extra lenen. Inmiddels is
dat 102%. Over een aantal jaren is dat 100%. Wij zeggen:
houdt deze nou op 102%. Wij maken een pas op de plaats.
Dat scheelt inderdaad €3.000 voor iemand die een huis
koopt, maar dat betekent ook dat hij andere kosten heeft,
bijvoorbeeld financieringskosten, notariskosten, kosten
voor de Nationale Hypotheek Garantie, kosten voor het
afsluiten van de hypotheek, noem maar op. Dat verschil is
misschien in de ogen van de heer Houwers te klein, maar
ik kan mij voorstellen dat heel veel mensen daar zo veel
voordeel van hebben dat ze niet nog een paar maanden of
een halfjaar een sociale huurwoning bezet houden, maar
doorstromen en een koopwoning kopen.
De heer Houwers (Houwers):
De heer Bashir gaat niet in op mijn opmerking over het
ruimere aanbod, dat volgens mij belangrijker is dan die
loan to value. Die loan to value beschermt kopers ook —
daar gaat de heer Bashir ook volledig aan voorbij — tegen
wellicht onverantwoorde uitgaven, in die zin dat kopers op
het moment dat ze buiten staan bij de notaris een grotere
schuld hebben dan bezit. Door die 102% hebben ze op dat
moment op z'n minst 2% minder eigendom dan wat ze aan
waarde hebben. Mijn vraag blijft of die doorstroming niet
veel beter gaat als je zorgt voor meer aanbod. Is dat niet
de weg?
De heer Bashir (SP):
Meer aanbod zou natuurlijk prachtig zijn, maar als je het
geld niet hebt, heb je aan meer aanbod niet zo veel. En
besef ook dat mensen nu volgens fiscale wetgeving verplicht zijn om de hypotheek in 30 jaar tijd af te lossen. De
hypotheek van die persoon die buiten staat bij de notaris
en vervolgens naar zijn huis gaat, staat binnen een paar
jaar al onder de 100%. Binnen tien jaar staat die waarschijnlijk al onder de 90%. In 30 jaar tijd is er niks meer van die
hypotheek over. Wij willen doorstroming en die 2% kan net
het verschil maken voor iemand om wel of niet te kopen.
Ik ben het helemaal met de heer Houwers erover eens dat
wij moeten zorgen voor meer aanbod, maar het geld moet
er ook zijn. Het is een kleine wijziging met, denk ik, grote
positieve gevolgen, dus ik hoop op de steun van de heer
Houwers.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

De heer Van der Linde (VVD):
Voorzitter. Wat is Nederland toch een mooi land. De meeste
Nederlanders hebben een eigen huis, waar ze in kunnen
leven zoals ze dat willen. Wie niet wil kopen kan huren. Dat
geeft de zekerheid en het gemak dat je ook snel kunt verhuizen, bijvoorbeeld voor een nieuwe baan. Heb je eigenlijk
te weinig geld om te huren, dan kun je terecht in de sociale
huisvesting. Daar zijn we trots op, want huisvesting is een
grondrecht. Maar je wilt geen grondrecht, je wilt geen
huisvesting; je wilt gewoon wonen in een fijn huis in een
leuke buurt, het liefst dicht bij je werk, zodat je 's avonds
kunt eten bij je kinderen. Of je wilt het liefst bij je ouders in
de straat wonen, omdat je mantelzorger bent en 's nachts
uit je bed kunt worden gebeld. Als je zelf ouder wordt, wil
je misschien iets kleiner wonen of juist groter, of naast een
winkelcentrum. Mensen die iets willen in hun leven, moeten
daarvoor verhuizen.
Toen dit kabinet in 2012 aantrad, was dat nou net niet
mogelijk. De woningmarkt was een puinhoop. Een derde
van de koophuizen stond onder water, gemiddeld met
€60.000. Die schuld kon je niet meenemen naar een volgend
huis, zelfs niet als dat financieel verstandig was. Het alternatief, de vrije huursector, was tientallen jaren verwaarloosd. Wethouders deden liever zaken met corporaties.
Grote beleggers, zoals je eigen pensioenfonds, kwamen er
niet eens tussen. En dus waren de meeste huurders aangewezen op de sociale huur, op de sector waarin corporatiedirecteuren naar believen Sinterklaas, huisbaas of projectontwikkelaar konden spelen. Deze sector bemoeide zich
niet alleen met huizen voor mensen met een kleine portemonnee, maar ook met de vrije huur, koophuizen en winkelcentra. Grote risico's en grote fouten werden afgewenteld
op huurders. Die huurders begonnen zichzelf ook af te vragen of het eigenlijk wel normaal is dat je met een inkomen
van €70.000 per jaar gebruik blijft maken van deze sociale
voorziening.
Vier jaar geleden was de woningmarkt zo flexibel als een
loden deur en die deur zat stevig in het slot. Wat is er in
vier jaar tijd ongelofelijk veel verbeterd! Deze coalitie heeft
rust en zekerheid gebracht op de woningmarkt. Een huzarenstukje van de minister. We hebben de spelregels voor
hypotheken voor 30 jaar vastgelegd. Wie een huis koopt,
weet voor 30 jaar waar hij aan toe is. Je hypotheek is
gewoon weer rechttoe rechtaan. Je betaalt rente, je lost
elke maand wat af en zo rond je pensioen is je huis vrij. Dat
maakt je financieel weerbaar.
In deze vier jaar hebben we ook ingegrepen in de sociale
huur. Het belang van de gewone huurders met een
bescheiden inkomen was op de achtergrond geraakt. Vestia
was de druppel die wij nodig hadden om de hele emmer
omver te trappen. Corporaties mogen niet meer avonturieren. Zij moeten zich richten op de doelgroep. Andersom
proberen we mensen die niet tot de doelgroep behoren,
inclusief de vriend van mevrouw Schouten, aan te moedigen om te verhuizen. Alles is van stal gehaald: gerichte
huurverhoging, tijdelijke huurcontracten, inkomenstoetsen,
passendheidstoetsen. Het resultaat is dat mensen met een

11 oktober 2016
TK 10

10-21-6

bescheiden inkomen weer aan bod komen. Ik zie dat de
trots bij corporaties ook terug is.
We hebben ook stappen gezet in de vrije huur. Dat segment
is tientallen jaren verwaarloosd. De liberalisering heeft bijgedragen aan een segment dat veel beweeglijker is dan de
sociale huur en dat snel inspeelt op wat mensen zoeken.
Tweejaarscontracten maken het segment aantrekkelijk voor
nieuwe aanbieders. In enkele grote steden kennen we nu
ook extra punten toe aan kleine appartementen, zodat we
mensen met een baan snel aan onderdak kunnen helpen.
Wat is Nederland toch een mooi land! Maar het kan altijd
mooier. Tijdens de begrotingsbehandeling in 2014 heb ik
mijn ideaal geschetst. Ik zei toen: "Wie vandaag een baan
krijgt in Amsterdam, moet daar morgen een appartement
kunnen huren. Wie zich morgen een koophuis kan permitteren, moet volgende week een hypotheek kunnen krijgen.
Wie volgende week een huis wil laten bouwen, moet volgende maand een vergunning kunnen hebben." We zijn
heel ver gekomen in vier jaar, maar zolang dit ideaal nog
niet is gerealiseerd, hebben we werk te doen, bijvoorbeeld
in de koopsector. Het gaat hartstikke goed. Mensen hebben
er vertrouwen in. De lage rente helpt natuurlijk mee, maar
het herstel in Nederland is opmerkelijk. Wij willen dat
iedereen daar nu van kan profiteren.
De heer Ronnes (CDA):
Ik heb met heel veel aandacht zitten luisteren naar het verhaal van de heer Van der Linde, maar het komt op mij toch
over alsof mensen in twee werelden leven. Er zijn wachtlijsten op huurmarkt. Er zijn enorme prijsstijgingen in de
gebieden waar de woningdruk hoog is. Het middensegment
komt slecht van de grond. Kan de heer Van der Linde dan
wel spreken van een succesvol traject in de afgelopen vier
jaar?
De heer Van der Linde (VVD):
Ik vraag me af waar de heer Ronnes de afgelopen vier jaar
is geweest. Verplaats je nou eens in de situatie van een
eenvoudige huurder, die vier jaar geleden een huis wilde
kopen. Die heeft nu alle keuze en kan weer een hypotheek
krijgen. Ik noem ook de zzp'ers en de flexwerkers. Het is
nog lang niet helemaal voor elkaar, maar we hebben zo
veel gedaan.
De voorzitter:
De heer Ronnes, tot slot.
De heer Ronnes (CDA):
Het klinkt helaas mooier dan het is. Ik moet toch constateren
dat hele groepen mensen slecht aan een hypotheek komen,
dat de regels heel star zijn geworden en dat er op de huurmarkt geen plaats is voor heel veel mensen. Dat is volgens
mij wel een feit.
De heer Van der Linde (VVD):
Ik deel het punt van de hypotheken. Ik zal daar straks nog
iets over zeggen.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

De heer Madlener (PVV):
De VVD probeert hier het beeld te schetsen dat zij de
woningmarkt in Nederland heeft gered. Op een grafiekje
van de prijsontwikkeling in Nederland zie ik echter dat bij
het aantreden van dit kabinet de daling van de huizenprijzen
juist is versneld door alle maatregelen om het moeilijker te
maken om een hypotheek te krijgen. Ik denk daarbij aan
het beperken van de hypotheekrenteaftrek, terwijl u beloofd
had dat u daar niet aan zou komen, en het opleggen van
veel strengere eisen, zodat mensen helemaal geen hypotheek meer konden krijgen. Als u het ING-rapport hebt
gezien, hebt u kunnen lezen dat het heel dom is om in een
dalende huizenmarkt dit soort maatregelen te nemen. Hebt
u dat ING-rapport van een paar weken geleden gelezen?
Daarin staat dat het dom beleid van het kabinet is om in
een dalende markt dit soort maatregelen te nemen. En bent
u het met mij eens dat dit kabinet nu profijt heeft van een
stijgende huizenprijs, maar er zelf voor heeft gezorgd dat
de huizenprijs in Nederland zo is gedaald, terwijl dat in de
ons omringende landen helemaal niet zo het geval was?
De heer Van der Linde (VVD):
Toen dit kabinet aantrad, lag de hypotheekrenteaftrek onder
vuur. Linkse partijen hadden de aftrek het liefst helemaal
geschrapt. Gewone hardwerkende mensen zouden daarvan
het slachtoffer zijn geworden. Dat heeft de VVD niet willen
laten gebeuren. We hebben de hypotheekrenteaftrek juist
toekomstbestendig gemaakt. Mensen weten nu weer 30
jaar vooruit waar zij aan toe zijn.
De heer Madlener (PVV):
Je zou bijna zeggen dat het "sorry" van de premier eigenlijk
helemaal niet nodig was. De belofte van de VVD was juist
om niet te morrelen aan de hypotheekrente, maar in een
toen al dalende huizenmarkt hebt u dat wél gedaan. Daarmee hebt u de crisis in Nederland verdiept, niet alleen door
alle lastenverhogingen maar ook door de maatregelen op
het punt van de hypotheken. Ik vraag u toch of u het INGrapport alstublieft wilt lezen en daar lessen uit wilt trekken,
zodat de VVD in een eventueel volgend kabinet niet weer
van dit soort domme fouten maakt.
De heer Van der Linde (VVD):
Ik constateer dat de woningmarkt als een dolle gaat en dat
oververhitting nu een groter probleem dreigt te worden
dan de gewone ontwikkeling die wij allemaal willen. Ik
begrijp dus niet waar de heer Madlener het over heeft.
Zoals ik al zei: wij willen graag dat iedereen nu kan profiteren nu het weer goed gaat. Mensen durven weer te investeren in hun huis. Ze laten een dakkapel of een erker bouwen of ze bouwen een heel huis. Dat zijn grote beslissingen
voor een gemiddeld gezin. Twee weken geleden hebben
wij een rondetafelbijeenkomst gehouden over de Wet
kwaliteitsborging. Die wet moet die gezinnen meer zekerheid geven, want je zult een jaar na oplevering maar een
grote constructiefout ontdekken in de wetenschap dat je
aannemer al failliet is. Of je hebt bij de oplevering niet
gezien dat er ventilatieventielen ontbreken en de aannemer
zegt doodleuk dat je dat had moeten zien. Die situatie doet
zich straks niet meer voor. Een huis wordt een product zoals
een auto: knap ingewikkeld, maar de leverancier moet er
gewoon voor zorgen dat het in orde is en je kunt je daarvoor

11 oktober 2016
TK 10

10-21-7

verzekeren. Ik hoop dan ook dat we de Wet kwaliteitsborging snel kunnen behandelen.
Als we het daar dan toch over hebben, laten we dan ook
praten over bouwleges, de boete die je aan de gemeente
moet betalen voor een bouwvergunning. In de ene
gemeente betaal je honderden euro's voor een dakkapel,
terwijl die in de andere gemeente gratis is. Voor grote
nieuwbouwprojecten kunnen de leges oplopen tot 10% van
de aanneemsom. Ik kan deze boete niet meer uitleggen,
niet aan het pensioenfonds dat in vrije huur wil investeren
en zeker niet aan een gezin dat een verbouwing heeft
gepland. De VVD wil dit punt linksom of rechtsom geregeld
hebben. Bouwleges kunnen niet de melkkoe van de
gemeente worden. Ik vraag de minister daarom om uitgebreid in te gaan op dit onderwerp. Natuurlijk moet het
bouwtoezicht betaald worden, maar waarom die idiote
verschillen tussen gemeenten? Worden er per gemeente
dan echt zulke andere kosten gemaakt? Of worden bewuste
keuzes gemaakt om bepaalde bouwwerken extra te belasten? Houden gemeenten over aan bouwleges? Zo ja, hoeveel? En als we het bouwtoezicht anders gaan regelen, dan
moeten de tarieven toch echt naar beneden kunnen, zo zou
ik denken. We hebben ook de prijs van een paspoort of rijbewijs gemaximeerd. Waarom doen we dat niet met
bouwleges?
De heer Albert de Vries (PvdA):
Natuurlijk wil de Partij van de Arbeid het het liefst linksom
oplossen. We zijn het ermee eens dat de bouwleges aandacht behoeven. We moeten echter ook de andere kant
bekijken. De heer Van der Linde kijkt alleen naar het belang
van de bouwer en de koper van een huis. De gemeenten
hebben ook een apparaat te onderhouden om een aantal
taken te kunnen blijven uitvoeren. Ziet de heer Van der
Linde er iets in om in deze wet ook op te nemen dat de
consequenties voor de gemeenten worden onderzocht en
eventueel gecompenseerd als we de bouwleges omlaagbrengen?
De heer Van der Linde (VVD):
Ik kijk nu even vanuit het perspectief van de bewoner van
het huis. Dat kan iemand in de sociale huur zijn. Dat kan
iemand in de vrije huur zijn. Dat kan de eigenaar van een
koophuis zijn. Uiteindelijk draai je als bewoner op voor de
bouwleges. Die moeten ergens vandaan komen. Ik begrijp
niet waarom het in de ene gemeente honderden euro's kost
om een dakkapelletje te laten bouwen en dat in de andere
gemeente gratis is. Dat is de belangrijkste vraag die ik nu
stel. Met de nieuwe wet zou dat ook niet meer nodig hoeven
zijn.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Daarover zijn we het eens. De kosten verschuiven namelijk:
in de toekomst gaat de bouwer al die controles doen en
gaat hij die in rekening brengen. De vraag is wat per saldo
het effect daarvan is voor de bouwer, de koper en de
gemeente. Mijn voorstel is: laten we in de wet een artikel
opnemen om die effecten te onderzoeken, met als doel om
de bouwleges omlaag te brengen.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

De heer Van der Linde (VVD):
Grote bouwers doen dit al zelf, parallel aan de gemeenten.
Die kosten worden al gemaakt. Ik denk dat het geen fluit
uitmaakt.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Dan is het gratis bier. Als de kosten ergens worden weggehaald en nergens worden gecompenseerd, dan klopt de
som niet. Op dat punt schiet de heer Van der Linde naar de
mening van de Partij van de Arbeid nu tekort.
De heer Van der Linde (VVD):
Mijn punt is …
De voorzitter:
Mijnheer Van der Linde, tot slot op dit punt.
De heer Van der Linde (VVD):
Mijn punt is dat die kosten niet meer gemaakt hoeven te
worden. Uiteindelijk gaat het de bewoner daarom. De
bewoner heeft recht op rust en duidelijkheid.
Ik kom op de hypotheken. Wetten en regels pakken op dit
moment onredelijk uit. De 65-plusser die een hypotheekje
van een ton wil meenemen naar een nieuw maar kleiner
huis, moet worden getoetst alsof hij nog in het arbeidsproces zit. Als hij geen ton wil meenemen maar wel een overbruggingsfinanciering nodig heeft, wordt hij niet geholpen
door zijn bank. Over een verzilverhypotheek is er helemaal
geen duidelijkheid. Hetzelfde geldt voor een woonboothypotheek, waarvoor op dit moment nog maar één bank in
de markt is. Ik weet dat banken in de afgelopen jaren veel
hebben gedaan voor flexwerkers en zzp'ers, maar ook zij
lopen aan tegen de grenzen van de regelgeving. Maatwerk
buiten de vaste kaders is voor een bank omslachtig en duur.
Collega Aukje de Vries en ik hebben hierover al moties
ingediend. Verder staan hierover nog schriftelijke vragen
open bij de minister van Financiën. Kan het kabinet ons
voor het einde van het jaar laten weten welke wijzigingen
in de Tijdelijke regeling hypothecair krediet realistisch zijn?
En hoe tijdelijk is zo'n tijdelijke regeling eigenlijk?
Ook met de sociale huisvesting zijn we nog niet klaar.
De voorzitter:
De heer Bashir.
De heer Van der Linde (VVD):
Ik begin pas met de sociale huisvesting. Ik moet nog helemaal los.
De heer Bashir (SP):
Het leek me interessant om juist over het vorige punt de
VVD-woordvoerder een vraag te stellen. Toekomstige
kopers, starters moeten namelijk heel lang sparen voordat
ze een huis kunnen kopen. Ik heb voorgesteld om de LTV
op 102% te houden, zodat de doorstroming in gang blijft
en mensen niet onnodig een huurwoning bezet houden
maar het huis kopen dat ze op het oog hadden, vervolgens

11 oktober 2016
TK 10

10-21-8

gaan aflossen en binnen 30 jaar van hun schuld af zijn. Kan
ik daarvoor de steun van de VVD krijgen?
De heer Van der Linde (VVD):
Ik zag 'm eigenlijk niet aankomen van de SP. Ik was dus blij
verrast. In een overleg heb ik weleens gezegd: als je een
huis koopt, wil je er ook graag een nieuwe keuken in hebben. Dat is overigens ook goed voor de economie. Ik ben
doodsbang dat we de volgende slag gaan maken, namelijk
dat de Nederlandsche Bank zijn zin krijgt en we weer gaan
praten over loan-to-valueratio's van 80%. Dan hebben we
namelijk pas echt een probleem. Als wij er in ieder geval
voor kunnen zorgen dat die op 100% blijft steken — 102%
mag ook van mij; prachtig plan — en als wij samen de strijd
kunnen aanbinden tegen die 80%, dan zijn we partners.
De voorzitter:
Tot slot, mijnheer Bashir.
De heer Bashir (SP):
Die 80% is helemaal niet aan de orde. Het voorstel is nu om
het niet te verlagen naar 100% maar om het op 102% te
houden. Het is ook niet nodig om het te verlagen, want het
wordt automatisch lager. Mensen moeten verplicht aflossen.
De zorgen die de heer Van der Linde op dit moment heeft,
zijn dus helemaal niet nodig. Ik zou zeggen: laten we samen
optrekken in dit dossier.
De heer Van der Linde (VVD):
Mag ik dit als vraag doorschuiven naar de minister? Er zit
namelijk ook een dekkingsvraag aan vast, omdat de aftrekbaarheid ermee samenhangt.
De voorzitter:
U hervat uw betoog.
De heer Van der Linde (VVD):
Ja. Ik kwam op de sociale huisvesting, en dan vind ik de
heer Bashir ongetwijfeld nog een keer op mijn pad.
Wij hebben mensen met een laag inkomen meer zekerheid
gegeven, maar er maken te veel mensen buiten de doelgroep van de sociale huisvesting oneigenlijk gebruik van
het systeem. Dit zijn mensen die al jaren voor €400 per
maand in het centrum van Amsterdam huren, maar die
eigenlijk negen maanden per jaar in Spanje, in Turkije of
op de Veluwe wonen en hun woning illegaal verhuren. Die
mensen moeten hun huur opzeggen. Elk jaar komen er
12.000 mensen bij in die stad. De VVD wil dat mensen in
de buurt van hun werk of andere verplichting kunnen
wonen. Dat geldt niet alleen voor Amsterdam. Dat geldt
voor elke stad in Nederland.
De meeste mensen met wat meer geld willen best doorstromen. Zij zoeken dan in de vrijehuursector; dat werd al eerder
genoemd. Het is tijd om nog meer energie te steken in die
sector, en dan vooral in huizen van tussen de pakweg €700
en €1.100 per maand. Grote investeerders, inclusief onze
eigen pensioenfondsen, staan in de rij. Ik noem een aantal

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

stappen die wij komend jaar, voor of na de verkiezingen,
kunnen zetten.
Ten eerste: laat corporaties zich nu definitief terugtrekken
uit de vrije huur. Ik ben blij met het voornemen van de
minister om gemeenten minder invloed te geven op afstoting; als die huizen maar betaalbaar blijven. Maar de VVD
wil echt nog een stap verdergaan. Wat ons betreft brengen
we de sociale huur terug tot huizen tot ongeveer €600 per
maand. Dat is echt betaalbaar voor de kleine portemonnee.
Ten tweede moeten we veel meer doen voor de nieuwbouw.
Het is prachtig dat de minister een aparte categorie "vrije
huur" maakt voor bestemmingsplannen. Daarmee komt die
categorie ook in woonvisies en prestatiecontracten. Maar
nog steeds hanteren veel gemeenten aparte, lage grondprijzen voor sociale huur. De kosten daarvan worden simpelweg afgewenteld op vrije huur, op koop en op bedrijfsgebouwen. Ik vind dat niet van deze tijd. Is de minister bereid
om te onderzoeken of daaraan paal en perk kan worden
gesteld?
Ten derde hebben we nog veel te winnen in het huurrecht.
Wie bij zijn volle verstand een appartement van €900 per
maand huurt, kan vervolgens bij de Huurcommissie terecht
om die huur naar beneden te onderhandelen. Die procedure
kost de huurder €25, maar de verhuurder is de pisang want
die betaalt meteen €450. Dat vreet aan mijn rechtsgevoel.
We hebben geen puntenstelsel nodig in de vrije huur. De
Huurcommissie hoort er te zijn voor kwetsbare groepen,
niet voor mensen die €900 per maand kunnen betalen. Het
moet gewoon veel makkelijker worden om onderling een
huurprijs af te spreken, om onderling een huurtermijn af te
spreken en om andere bijzonderheden te regelen.
Nederland is een mooi land, en om dat land mooi te houden
en mooier te maken, hebben we de afgelopen jaren ook
ingezet op een efficiënte, dienstverlenende overheid. Als
we van alle Nederlanders verwachten dat ze in een crisis
de broekriem aanhalen, moet de overheid dat ook doen.
De overheid moest kleiner en goedkoper worden. De
minister heeft veel van zijn doelen gehaald. Dat is een
compliment waard. Er zijn 29 rijksmonumenten overgedragen aan de Nationale Monumentenorganisatie. De voorbereidingen voor de verbouwing van het Binnenhof kunnen
van start. Het Bureau ICT-toetsing, of BIT, levert inmiddels
een stroom van veelal kritische rapporten. Diverse veranderingen binnen de rijksdienst liggen op koers. Op verzoek
van de VVD gaat de minister volgend jaar in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk aangeven in hoeverre we met het
terugdringen van de apparaatskosten op koers liggen ten
opzichte van de targets voor 2018.
Toch zijn er nog aandachtspunten. Op het gebied van ICT
wordt een groot aantal trainees en andere ICT'ers aangetrokken om het Rijk te versterken. Er is echter ook grote
behoefte aan hoogwaardige ICT-experts die grote projecten
kunnen leiden en als gesprekspartner voor externe partijen
kunnen dienen. Ik hoor graag van de minister hoe hij erop
toeziet dat die zware expertise voldoende aanwezig is en
of de daarvoor benodigde budgetten voldoende zijn. Het
budget voor personeel van baten-lastenagentschap Logius
wordt immers nauwelijks verhoogd. Wij horen dat het lastig
is om de benodigde experts binnen de thans geldende
salarisschalen ingepast te krijgen. Herkent de minister dit
beeld en, zo ja, welke oplossing ziet hij?

11 oktober 2016
TK 10

10-21-9

Voor de rijksambtenaren was er na vier jaar stilstand begin
dit jaar gelukkig weer ruimte voor salarisverhoging.
Onderdeel van het cao-akkoord was de afspraak dat er in
de richting van de volgende cao gewerkt zou worden aan
een agenda voor strategisch personeelsbeleid. De huidige
cao loopt eind dit jaar af. Vraag aan de minister: hoever
staat het met die agenda? En dan doel ik vooral op het
voornemen oom de beloning meer te koppelen aan het
functioneren van de medewerker.

De heer Van der Linde (VVD):
Nog steeds zit het geld van corporaties in de verkeerde
gebouwen. Nog steeds zijn corporaties dominant in de
vrijehuursector. Nog steeds zit er, in de woorden van de
minister, geld in een oude sok bij de corporaties. Als ik moet
kiezen of ik dat geld wil inzetten voor corporaties die er
weinig mee doen of voor belastingverlaging, dan weet ik
het wel.

Als laatste heb ik nog een paar woorden over de masterplannen rijkshuisvesting kantoren. De minister heeft op
verzoek van de Kamer uitvoerige informatie gegeven over
de effecten van het beleid en aangegeven dat bijstelling
van de plannen nu niet nodig is. De Kamer had er deze
zomer geen bezwaar tegen dat de minister die plannen zou
gaan uitvoeren. Mogelijke aanstaande maatregelen bij de
Belastingdienst en de rechtspraak zijn echter nog niet
meegenomen. De minister heeft toegezegd, de plannen zo
nodig bij te stellen. Kan de minister de Kamer een update
geven? Hij gaat in de loop van 2017 een nieuw overzicht
geven. Stel dat de plannen van Defensie voor Limburg of
andere plannen al op korte termijn een definitief effect
zichtbaar maken. Is de minister dan bereid om de Kamer
in een eerder stadium te informeren?

De heer Bashir (SP):
De keuzes zijn duidelijk. Misschien vind ik het gebouw van
Shell of Philips ook niet zo mooi, of misschien vind ik dat
dit geen goede gebouwen zijn, maar dat is voor mij geen
reden om te zeggen dat specifiek die sector meer belasting
moet betalen. Alle bedrijven in Nederland betalen Vpb,
vennootschapsbelasting, en winstbelasting. Woningcorporaties doen dat ook, maar zij moeten van het kabinet een
extra belasting betalen, namelijk de verhuurderheffing. Ik
vraag naar de rechtvaardiging daarvan. Waarom is het
rechtvaardig om de sociale huurders, de mensen met de
laagste inkomens, extra belasting te laten betalen en de
grote bedrijven en hun aandeelhouders die extra belasting
niet te vragen?

Ik neem aan dat de minister zijn laatste begroting voor
Wonen en Rijksdienst verdedigt. We kunnen dan ook
terugkijken op de afgelopen vier jaar. Als er ergens orde
op zaken is gesteld, is het wel in deze portefeuille. De
woningmarkt zat op slot. Alle sectoren — koop, vrije huur
en sociale huur — zijn aangepakt. We weten dat het even
duurt voordat iedereen daar iets van merkt, maar alle
knoppen staan de goede kant op. We weten ook dat het
nog beter kan, en ik heb daarvoor een aantal concrete
maatregelen genoemd. Dat geldt ook voor de rijksdienst.
De ingrepen hebben geleid tot een betere, efficiëntere
overheid, bijvoorbeeld op ICT-gebied. Dat geeft nieuwe
zekerheden voor mensen die nu gaan werken bij de overheid, voor mensen die nu op zoek zijn naar een passend
huis. Wat een mooi land, en wat een kei van een minister.
Dank u wel.

De heer Van der Linde (VVD):
Ik verplaats mij even in de huurder. Die ziet dat zijn corporatie een prachtig mooi en groot kantoor heeft, waar men
vier dagen in de week werkt, terwijl er aan zijn woning in
feite niet zo veel gebeurd is, hoewel zijn corporatie zat geld
heeft. Dan zetten wij dat geld toch veel liever in voor nuttige
dingen waar de mensen rechtstreeks iets van merken, te
weten belastingverlaging? Ik vind het niet zo moeilijk.

De voorzitter:
Ik dank u ook. De heer Bashir heeft nog wel een vraag voor
u. Dat had u verwacht, maar het heeft toch nog even
geduurd.
De heer Van der Linde (VVD):
Ik wil toch graag voor het verslag laten vastleggen dat de
heer Koolmees wil applaudisseren voor de minister.
De heer Bashir (SP):
De heer Van der Linde heeft het over sociale huisvesting.
Het is een feit dat de sociale huisvesting meer belasting
betaalt dan de grote bedrijven in dit land. Grote bedrijven
betalen Vpb. Woningcorporaties doen dat ook, maar zij
betalen ook nog de verhuurderheffing. Vindt de VVD het
eerlijk dat de sociale huurders meer belasting betalen dan
de grote multinationals, die ook nog eens de belasting
kunnen ontwijken via allerlei constructies?

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

De heer Koolmees (D66):
Ik kom even terug op een woord dat de heer Van der Linde
gebruikte in reactie op een opmerking van de heer Madlener. Hij zei dat er op de koopmarkt eerder sprake is van
oververhitting dan van een normale gang van zaken. De
heer Madlener vulde aan dat dit voor Amsterdam geldt,
maar er zijn meer gebieden in dit land waarvoor dit geldt.
Daar hoor ik niets over in het betoog van de heer van der
Linde. Oververhitting kan ook betekenen dat de schulden
weer snel stijgen en dat er opnieuw onevenwichtigheden
ontstaan op de woningmarkt. Wat is het antwoord van de
VVD op het risico van oververhitting?
De heer Van der Linde (VVD):
In de jaren voor 2008 was het hek van de dam. Je kreeg
een enorm hoge hypotheek en je kreeg daar verzekeringsproducten bij waar je niets van snapte; alles werd op een
grote hoop gegooid. Na 2008 hebben wij wat dit betreft
Kamerbreed orde op zaken gesteld. Veel van de leennormen
vind ik benauwend — ik ben blij met de woorden van de
SP over loan to value — maar het zorgt er nu wel voor dat
prijzen niet helemaal door het dak kunnen gaan. Het heeft
dus geholpen.
De heer Koolmees (D66):
Dat lijkt mij in tegenspraak met de bewering die de heer
Van der Linde zo-even deed in reactie op een opmerking
van de heer Madlener. De heer Van der Linde zei zo-even

11 oktober 2016
TK 10

10-21-10

dat er weer oververhitting dreigt. In reactie op een opmerking van de heer Bashir zei hij echter dat de leennormen
wel weer een beetje omhoog kunnen. Dat is toch geen
reactie op een dreigende oververhitting? Of hebben wij
toch niets geleerd van het verleden, steken wij weer ons
hoofd in het zand en gaan wij weer gewoon door, alsof het
feestje niet eindig is?
De heer Van der Linde (VVD):
Stel dat we deze leennormen niet hadden gehad, wat had
de heer Koolmees dan meegemaakt als mensen een huis
wilden kopen in Amsterdam? Dan hadden de mensen niet
22% meer betaald dan vorig jaar, nee, dan hadden zij 100%
meer betaald dan vorig jaar. De leennormen werken dus
op dit punt.
De heer Koolmees (D66):
Dat is ook mijn punt. Daarom ook heeft D66 het woonakkoord gesloten met de minister, juist om die dingen aan te
pakken. De heer Van der Linde zegt nu dat er weer oververhitting dreigt, maar vervolgens loopt hij daar met een boog
omheen. Dat vind ik niet erg verantwoordelijk voor een
partij als de VVD.
De heer Van der Linde (VVD):
Wij hadden daarstraks een debat over bijbouwen. Ik denk
dat ik daar heel duidelijk over ben geweest. Als er één ding
in Amsterdam is waar ik blij over ben, dan is het dat daar
ongelofelijk veel bijgebouwd wordt. Volgens mij hebben
de heer Koolmees en ik samen in Amsterdam gestaan om
daarnaar te kijken. Ik denk dat dat het antwoord is.
De heer Madlener (PVV):
De heer Van der Linde is namens alle Nederlanders zo blij
met de woningmarkt. Ik vraag mij echter af wie er nu
eigenlijk blij moet zijn met het kabinet. In de sociale huursector zijn de wachtlijsten gigantisch opgelopen, natuurlijk
ook door de komst van al die vluchtelingen aan wie het
kabinet maar gratis huizen wil uitdelen. Het kabinet wil dit
jaar nog 43.000 mensen een gratis huis geven. De wachtlijsten lopen dus op. De immigratie uit islamitische landen
heeft records gebroken. De achterstandswijken van straks
worden nu door het kabinet geschapen. Als ik naar de
middeldure huur kijk, zie ik heel vaak zzp'ers die niet meer
aan de bak komen. Door de strenge leennormen kunnen zij
geen huis kopen. Zij zitten gedwongen in de middeldure
huur, tegen hun zin, want ze zouden liever een huis kopen
met deze lage rente. De rest van de Nederlanders zit in een
koophuis. De heer Van der Linde wordt een beetje gered
door de lage rente van de ECB, maar stel je voor dat de
rente nog op 5% had gelegen. Dan had half Nederland
onder water gestaan. Tot op de dag van vandaag staan nog
800.000 mensen onder water met hun hypotheek. Dit kabinet heeft de normen strenger gemaakt terwijl de markt aan
het dalen was.
De voorzitter:
Gaat u een vraag stellen?

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

De heer Madlener (PVV):
Ik vraag mij af: voor wie bent u blij? Hebt u misschien zelf
een loonsverhoging gehad waardoor u blij bent? Ik denk
namelijk dat de rest van Nederland zich helemaal niet kan
vinden in uw verhaal dat het allemaal zo fantastisch is. De
woningprijzen zijn gedaald …
De voorzitter:
Mijnheer Madlener, ik geef even de heer Van der Linde de
kans om te antwoorden.
De heer Van der Linde (VVD):
Ik zal er eentje uitpikken. De heer Madlener benoemt een
vrees die bij veel Nederlanders leeft — hij doet dat in
woorden die niet de mijne zijn — over de komst van nieuwe
mensen in Nederland. Ik denk dat we te midden van ontkenners aan de ene kant en schreeuwers aan de andere kant
met een grote meerderheid in dit parlement een heel goed
debat hebben gevoerd over de vraag hoe we de huisvesting
willen regelen. Dat heeft ertoe geleid dat we op grond van
een motie van de VVD nu af zijn van de voorrangsregeling
voor statushouders. Het heeft er tegelijkertijd toe geleid —
dat was het tegenwicht dat door de PvdA werd geboden —
dat er een prachtig pakket ligt waarmee gemeenten aan de
slag kunnen om mensen een woning aan te bieden buiten
de sociale huisvesting. Dat hebben we toch keurig geregeld?
Dat is toch precies wat de heer Madlener ook wilde? Of had
hij al die mensen liever op straat laten slapen?
De heer Madlener (PVV):
Ik had die mensen helemaal niet in Nederland willen hebben, maar er waren het opengrenzenbeleid en de aanzuigende werking. Dit kabinet heeft de mensensmokkelaars
blij gemaakt. Nederland stond heel hoog in de lijstjes. Kom
maar naar Nederland, want daar krijg je een gratis huis en
de rest. De Nederlandse woningzoekenden zijn daar het
slachtoffer van. De huurders hebben een recordhuurverhoging gehad van dit kabinet en zitten dankzij dit kabinet met
wachtlijsten. Dan heb je nog de middeldure huur. Daar zitten
vaak mensen die moeten uitwijken omdat ze geen sociale
huurwoning meer kunnen krijgen omdat ze te veel verdienen, maar ook niet aan de bak komen in de koopsector. Dan
hebben we nog de koopwoningen. Er staan nog 800.000
Nederlandse gezinnen onder water met hun huis. De huizen
zijn tienduizenden euro's in waarde gedaald. Dat is gewoon
spaargeld van de mensen. Ik vraag me nogmaals af: wie
moet er blij zijn met dit kabinet? Ik kan niemand bedenken.
De heer Van der Linde (VVD):
We delen de vrees dat er druk ontstaat op de woningmarkt
doordat er heel veel mensen bij komen. Dat probleem
hebben we geadresseerd.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Als ik de heer Van der Linde hoor praten over woningcorporaties schrik ik altijd van het beeld dat hij van die organisaties schetst. Die organisaties zijn bedoeld voor het huisvesten van mensen met een kleinere portemonnee, en die
organisaties hebben daar ook hart voor. Soms kijken ze
inderdaad wat breder, want mensen wonen niet alleen in
hun huis, maar ook in een wijk waar voorzieningen moeten

11 oktober 2016
TK 10

10-21-11

zijn. Ik vraag me af of de VVD niet beter wat genuanceerder
kan kijken. Er zullen vast een paar rotte appels tussen zitten,
maar zou het gros van de woningcorporaties niet gewoon
opkomen voor mensen die een sociale huurwoning nodig
hebben? Zou dat misschien kunnen?
De heer Van der Linde (VVD):
Ja, ik denk dat we het daar helemaal over eens zijn. Ik denk
dat de corporaties daar inderdaad voor moeten zijn. Ik
schetste het beeld van de corporaties die een paar jaar
geleden volledig van het pad waren. Kijk naar de parlementaire enquête. Ik zeg niet voor niets "huisbaas, projectontwikkelaar en sinterklaas", want ze waren het alle drie tegelijk. Daar zijn corporaties niet voor. Een sporthal hoort niet
bekostigd te worden door een woningcorporatie, want dan
betalen huurders mee. Een sporthal hoort door de wethouder bekostigd te worden uit belastinggeld. Dat is precies
wat er mis was. Dat is precies wat wij de afgelopen jaren
hebben rechtgetrokken. Ik zeg niet voor niets dat de trots
weer terug is bij de corporaties. De mensen om wie het
gaat, de mensen met een bescheiden inkomen, voor wie
de corporaties ooit zijn opgericht, springen hier beter uit.
Zij krijgen namelijk weer voorrang en staan weer op de
eerste plaats bij de corporaties. Dus wij zijn het eens.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Wethouders hebben vaak helemaal geen geld voor sporthallen dankzij de enorme bezuinigingen op de zorg en de
Participatiewet die zijn doorgevoerd, mede dankzij de VVD;
maar dat terzijde. De VVD zegt dat we de verhuurderheffing
nog wel wat verder kunnen verhogen. Als je dat doet,
houden corporaties toch nog minder geld over om te
investeren in duurzaamheid en nieuwbouw? Als de VVD
dat ook belangrijk vindt, zou het dan niet veel logischer zijn
om corporaties in staat te stellen om daarin te investeren,
in plaats van die verhuurderheffing nog verder te verhogen
en de opbrengst daarvan vervolgens weer op de grote hoop
te gooien? Ik zou graag willen dat de VVD zich ook inzet
voor meer sociale huurwoningen en voor die verduurzaming van de sociale woningsector.
De heer Van der Linde (VVD):
Laat ik daar het volgende op zeggen. Mevrouw Voortman
heeft ongetwijfeld ook het rapport van Ortec Finance gelezen dat de minister heeft laten maken. Op dit moment
kunnen de corporaties 37 miljard investeren. Ze kunnen
250.000 huizen bouwen. Wij hoeven vanuit Den Haag
helemaal niets te doen om dat proces op gang te krijgen.
Dat ligt bij gemeentes, en als dat nodig is, doen ze het. Maar
om een of andere reden gebeurt dat niet, en dan denk ik
dat het probleem wel ergens anders zal liggen. Dat klopt
ook, want dat ligt in de vrije huursector.
Het punt van de verduurzaming delen we. Daar moet heel
veel aan gebeuren, zeker in de sociale sector, want daar is
de grootste winst te behalen. Maar — en dat is mijn eerste
punt — er hoort wel een eerlijk verhaal bij, en dat eerlijke
verhaal is dat die corporaties klem komen te zitten als wij
streven naar alleen maar woningen met nul op de meter.
Die corporaties willen graag kleine stappen maken, van
energielabel D naar energielabel C en van energielabel C
naar energielabel A. Dat soort kleine stappen zijn rendabel,
die kunnen uit.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

Voor de vakantie hoorde ik de idiote eis dat geen huurder
erop achteruit mag gaan als zijn woning wordt verduurzaamd. Dat is — en dat is mijn tweede punt — gewoon geen
eerlijk verhaal. Mensen gaan nu eenmaal meer gebruiken
als hun woning geïsoleerd is.
In de praktijk — dat is mijn derde punt, en dat is ook nog
wel belangrijk — zijn het huurders die de verduurzaming
tegenhouden, want 70% van de huurders moet ermee
instemmen. Laten we daar dan samen wat aan doen en het
goedkeuringspercentage voor inspraak door huurders
terugbrengen van 70 naar 50. Want dan kunnen die corporaties aan de slag. Dat zijn zo maar drie punten waarmee
we de verduurzaming enorm op gang kunnen helpen.
De voorzitter:
Dank u wel. U was aan het einde van uw betoog gekomen,
toch?
De heer Van der Linde (VVD):
Ik kan er nog wel iets achteraan verzinnen, maar nee, ik
dacht dat ik wel klaar was.
De voorzitter:
U had een prachtige slotzin, herinner ik me nu ineens.
Ik geef het woord aan de heer Ronnes.

De heer Ronnes (CDA):
Voorzitter. Dit is het laatste jaar dat we een begroting
Wonen en Rijksdienst van dit kabinet bespreken. Vanmorgen publiceerde Trouw een uitgebreid artikel waarin vele
zaken werden benoemd die onder aanvoering van deze
minister tot stand zijn gekomen. Ons inziens was dat niet
een volledig stuk, dus ik zal er nog een aantal andere zaken
uitpikken. Het is goed om de resultaten eens op een rij te
zetten en ons af te vragen of het wonen in Nederland en
de organisatie van de rijksdienst er in de afgelopen vier jaar
met deze minister nu echt beter op zijn geworden. In hoeverre is de burger er nu beter van geworden? Ik zal het
regeerakkoord Bruggen slaan op een aantal punten citeren.
Ik begin met het volgende citaat: "De problemen met
restschulden worden gericht aangepakt." Het CDA heeft
daar weinig van gemerkt. De Blok-hypotheek zou het antwoord moeten zijn en we weten wat voor mislukking dat
was.
Dan kom ik op een ander punt, namelijk dat corporaties
onder directe aansturing van gemeenten zouden komen.
Daar heb ik nooit meer iets van gehoord, terwijl ook dit
voornemen letterlijk in het regeerakkoord stond.
Dan een volgend citaat. "De schaal van een woningbouwcorporatie moet in overeenstemming zijn met de schaal
van de regionale woningmarkt en met de maatschappelijke
kerntaak." Recentelijk is die regio-indeling vastgelegd. We
krijgen nu een regionale woningmarkt met bijvoorbeeld
Den Haag en Rotterdam in één regio. Brielle en Bodegraven
zitten ook in die regio, samen met Wassenaar en Krimpen
aan den IJssel. Den Haag en Rotterdam, twee G4-gemeen-

11 oktober 2016
TK 10

10-21-12

ten, die als grote broers de boel gaan domineren: ik kan
het de mensen alleen maar uitleggen als ik ze uitleg dat de
corporaties dit wilden. Woningzoekenden willen dit volgens
mij niet en ik denk dat het juist de corporaties zijn die daar
een hoofdrol hebben gespeeld. Zij krijgen zo een groot
gebied — in dit voorbeeld gaat het om meer dan 1 miljoen
woningen — waarin ze actief kunnen zijn, en ze hoeven
amper huurwoningen over te dragen aan andere corporaties.
In het regeerakkoord stond ook dat vanwege het grote
belang en de grote complexiteit van de hervormingen op
het departement van BZK een nieuwe minister voor Wonen
en Rijksdienst belast moest worden met het woondossier.
Ons inziens was een minister niet nodig: dit had een
staatssecretaris prima kunnen doen. Er was een minister
nodig om balans te krijgen tussen de aantallen bewindspersonen in het kabinet, en nergens anders om.
Ook los van het regeerakkoord hebben we ons afgevraagd
of wonen en de rijksdienst er nu goed bij staan. Wat heeft
de burger ervan gemerkt? We zien de wachtlijsten toenemen
door verdringing op de lange lijst van woningzoekenden.
Ook de actieve zoektijd neemt toe. Bij de start van dit kabinet had nog maar 13% van de huurders een betaalrisico,
vergeleken met 18% in 2015. We zien dat het vele geld van
pensioenfondsen nog steeds niet wordt omgezet in concrete
middeldure huurwoningen in de steden. Waar zijn die
woningen met een huurprijs tussen €700 en €900? Ze zijn
er gewoon niet.
Woningen worden nu passend toegewezen. Goed, wij
hebben dat voorstel ook gesteund. Het lijkt er echter op dat
de strakke toepassing hier en daar knelt. Mijns inziens is
dat het geval in de krimpregio's en bij ouderen met een
zorgvraag die een aangepaste woning willen. We zien de
extra woningen die nodig zijn om de extra instroom van
statushouders op te vangen, ook niet. De azc's zitten vol
met vergunninghouders die wachten op een woning. Dat
zorgt voor verdringing. We zien een veel te grote terugval
in investeringen door corporaties. De verhuurderheffing
heeft zonder twijfel daaraan bijgedragen, niet alleen als het
gaat om de nieuwbouw van huurwoningen maar ook als
het gaat om renovatie en verduurzaming. Hopelijk maakt
een volgend kabinet hierin andere keuzes. De verduurzaming in de gebouwde omgeving gaat te langzaam. Ook
daar is versnelling nodig. We zien dat starters het in grote
delen van het land steeds moeilijker krijgen op de koopmarkt.
Ik kom daarmee bij een punt dat al eerder aan de orde is
geweest: de hypotheekverlening. Die is erg star geworden.
Maatwerk is er bijna niet meer. Voor mensen die niet in een
standaardprofiel passen, zijn er vaak geen andere opties.
Daar waar woonlasten gelijk blijven of zelfs beter worden
en daar waar de schuldpositie verbeterd wordt, zou maatwerk geleverd moeten en kunnen worden. Het CDA ziet
hierin graag verandering. Vanmorgen werd ik verrast door
een rapport in mijn mailbox getiteld Naar beter functionerende leennormen. Dat stuk sprak mij ontzettend aan. Misschien moet de minister er ook maar eens op reageren,
zodat we er in de tweede termijn iets mee zouden kunnen
in de vorm van een motie. We moeten het "comply or
explain" bij de hypotheekverstrekkers tussen de oren krijgen. Men heeft gewoon speelruimte voor een beoordeling
van individuele dossiers.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

De heer Van der Linde (VVD):
Ik verplaats mij eventjes in de willekeurige kiezer die overweegt op het CDA te stemmen. Die heeft de afgelopen vier
jaar drie of vier woordvoerders Wonen gezien namens het
CDA. Een van die woordvoerders kwam met een serieus
plan voor bouwsparen. Een cruciaal onderdeel daarvan was
dat je eerst maar eens moest sparen voordat je een huis
ging kopen. Ook moest de loan to value terug naar 80%.
Wat is de status van dat plan? Krijgen we dat nog terug te
zien bij het CDA of gaan we nu weer gewoon vrolijk een
andere kant op?
De heer Ronnes (CDA):
In de toekomst zal het sparen een duidelijk element moeten
zijn dat al jong, bij de jeugd, begint. Dat geldt ook voor
sparen voor het wonen. Wat ons betreft houdt dat niet direct
verband met de LTV.
De heer Van der Linde (VVD):
Dat houdt daar natuurlijk wel verband mee. Als je eigen
geld moet meenemen, heb je een lagere LTV. Wat is het
nou? Een LTV van 102% of gaan we toe naar bouwsparen
met verplicht sparen?
De heer Ronnes (CDA):
Op dit moment is een LTV die lager is dan waar het nu
naartoe gaat, namelijk de 100%, niet aan de orde.
De heer Van der Linde (VVD):
"Op dit moment"?
De heer Ronnes (CDA):
U wilt vragen wat er bij ons in het verkiezingsprogramma
staat? Dan moet u nog een dag wachten, want dat wordt
morgen bekendgemaakt.
De heer Van der Linde (VVD):
Mijn probleem is meer dat ik het op dit moment alle kanten
op zie zwabberen. Als kiezer zou ik graag willen weten
waarom u het ene jaar zegt "breng maar eigen geld mee
want we gaan bouwsparen" en het andere jaar zegt dat de
LTV benauwend is.
De heer Ronnes (CDA):
Ik begrijp niet goed waarom u zegt dat mensen eigen geld
moeten meebrengen. In mijn inbreng heb ik daar niets over
gezegd. Bouwsparen is nog altijd zeker een goede optie,
maar staat wat mij betreft los van de LTV-discussie.
De heer Bashir (SP):
Bouwsparen is inderdaad een goede optie voor de jeugd.
Wil je een lage LTV hebben, dan moeten mensen in ieder
geval een huis kunnen kopen om überhaupt een lage LTV
te kunnen hebben. Die krijgen ze dan automatisch, want na
30 jaar zijn ze allemaal van hun hypotheek af. Ik heb een
voorstel gedaan om de LTV niet verder te verlagen om de
doorstroming op gang te houden. Kan het CDA zich daarin
vinden? Ik heb het dus over het niet ieder jaar weer verlagen

11 oktober 2016
TK 10

10-21-13

van de LTV, maar om die op 100% te houden zodat mensen
niet eerst ellenlang moeten sparen en een huis bezet houden.
De heer Ronnes (CDA):
Ik denk dat we de lijn die nu is gekozen om af te bouwen
richting 100% gewoon moeten vasthouden. Ik ga daarin
wel mee met de heer Van der Linde, namelijk dat we naar
de toekomst moeten kijken, dat we moeten kijken hoe we
het verder moeten oppakken en dat we erop moeten letten
dat de LTV niet verder doorschiet naar een lager niveau.
De heer Bashir (SP):
Dan begrijp ik Ronnes het accepteert dat mensen die
eigenlijk een huis kunnen kopen en dat huis binnen 30 jaar
zouden aflossen nog maandenlang moeten blijven wonen
in een huurwoning, die huurwoning bezet moeten houden,
voordat ze eindelijk die stap kunnen zetten om te kopen,
terwijl het financieel kan en ze ook nog eens binnen 30 jaar
van hun hypotheek af zijn.
De heer Ronnes (CDA):
Ik denk niet dat het woning kopen voor mensen vastzit op
€2.000, waar het gaat om het aankoopbedrag. Als mensen
daar goed voor sparen, denk ik dat ze daar een oplossing
voor moeten kunnen vinden. Ik denk dat we meer naar de
lange termijn moeten kijken en dat we moeten kijken of er
uiteindelijk een algemene beweging kan worden ingezet
waardoor zo veel mogelijk mensen een goede woning
kunnen kopen.
De heer Koolmees (D66):
Ik ben een beetje aan het kauwen op het verhaal van de
heer Ronnes. Ik vind het eerlijk gezegd een beetje een zuur
verhaal.
De heer Ronnes (CDA):
Ja, dat is het ook. De situatie op de woningmarkt in
Nederland is uiteraard zuur op dit moment. Ben maar
iemand die staat te wachten op een huurwoning. Ben maar
iemand die wil verkassen naar een woning die kleiner is en
die niet aan hypotheek kan komen.
De heer Koolmees (D66):
Ik was nog niet aan mijn vraag toegekomen, voorzitter.
De voorzitter:
Ik zou net zeggen tegen de heer Ronnes dat u nog een vraag
wilde stellen. Ga uw gang, mijnheer Koolmees.

Eigenlijk heeft het kabinet het CDA-programma dus uitgevoerd en is het verder gegaan op de leennormen van
minister De Jager van het CDA. En dan komt er toch zo'n
toch zuur verhaal. Dat begrijp ik dan niet zo goed.
De heer Ronnes (CDA):
U tilt er nu een aantal elementen uit, mijnheer Koolmees.
Het is echter gewoon breder. Als je kijkt naar de huidige
markt, zie je dat er te weinig gebouwd is. In de hypotheeksector zie je dat de regelgeving beknellend werkt. Daarbij
spelen de innovaties die de bankenwereld en de hypotheekverstrekkende wereld doormaken ook nog een rol. Alles
komt in geautomatiseerde systemen, waardoor je alleen
maar als je in een standaardprofiel past aanspraak kunt
maken op dat soort producten. Ik vind dat u zich niet moet
beperken tot alleen dat deel van de discussie en dat u ook
moet kijken naar alle andere elementen die op de woningmarkt een rol spelen.
De heer Koolmees (D66):
Daar ben ik het op zich mee eens. We hebben hier Kamerbreed opgetrokken waar het bijvoorbeeld ging om senioren
die geen hypotheek krijgen. Waar het ging om studieschulden, heb ik dat met mevrouw Schouten gedaan. Ik ben het
daar dus mee eens. U kunt echter niet ontkennen dat er
twee heel grote dossiers op de woningmarkt dominant zijn.
Op de koopmarkt zijn dat de hypotheekrenteaftrek en de
leennormen. Aan de corporatiekant is dat de bezuiniging
op de corporaties, of dat nu de verhuurderheffing is of de
variant van het CDA. Op die beide dossiers heeft het CDA
eigenlijk precies dezelfde keuzes gemaakt als het kabinet.
Dan begrijp ik deze zure toon niet zo.
De voorzitter:
Tot slot, mijnheer Ronnes.
De heer Ronnes (CDA):
Ik ben het gewoon niet met u eens, mijnheer Koolmees. U
weet dat het CDA indertijd weggelopen is van de tafel toen
het ging om het woonakkoord. Daarvoor is er de discussie
geweest over de verhuurderheffing. Het CDA heeft er toen
al voor gepleit om de verhuurderheffing niet zo hoog te
laten zijn als zij nu is. Daarbij zijn er twee tegenbegrotingen
geweest waarin het CDA voorgesteld heeft om op een
lagere verhuurderheffing in te steken. Dat kunt u leuk vinden
of niet, maar dat zijn wel de feiten. Dat u terugpakt naar de
tijd ervoor is allemaal prima, maar ik moet het doen met
de feiten die er liggen in het traject tot dit moment en met
waar we tot nu toe gekomen zijn.
De voorzitter:
Tot slot, mijnheer Koolmees.

De heer Koolmees (D66):
Het verbaast me, omdat ik zelf bij het lenteakkoord aan tafel
heb gezeten met CDA-minister Jan Kees de Jager en ook
met de heer Buma. Daar is de aanscherping van de leennorm afgesproken en aanpassing van de hypotheekrenteaftrek, die dit kabinet eigenlijk heeft overgenomen. In het
CDA-verkiezingsprogramma stond bovendien ook een
bezuiniging van 1,6 miljard op de woningcorporaties.

De heer Koolmees (D66):
Het feit waar ik mee kom, is dat in het verkiezingsprogramma van het CDA wel degelijk een bezuiniging stond
van 1,6 miljard op de corporaties en het aanpassen van de
hypotheekrenteaftrek. Laat ik ook de aanpassing van de
leennormen door Jan Kees de Jager niet vergeten. Dat zijn
allemaal zaken die het CDA nu deze minister verwijt, maar

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-14

waar het eigenlijk zelf voorstander van is. Dan beklijft toch
een beetje het gevoel dat het CDA omdat het in de oppositie
zit plotseling wegloopt van zijn eigen plannen.
De heer Ronnes (CDA):
Ik wil toch nog een keer reageren op wat de heer Koolmees
nu zegt, voorzitter. Ik vind het niet terecht dat hij dit op deze
manier zegt. Het CDA heeft een aantal keren een alternatief
neergelegd. Dat is onder andere in twee begrotingsjaren
gebeurd. Derhalve vind ik het niet chic van hem dat hij op
deze manier allemaal cijfers op tafel legt die niet meer
actueel zijn bij de discussie die nu speelt. Morgen zal overigens het nieuwe verkiezingsprogramma van het CDA
bekend worden gemaakt.
Al met al zal de liberale minister voor Wonen de geschiedenis ingaan als een minister die met steun van de Partij van
de Arbeid er wel de nodige VVD-wetten door heeft gejast.
Daarbij is duidelijk gemaakt dat de zorgen van kwetsbare
groepen, zoals mensen met een klein inkomen, ouderen,
starters en statushouders toch ondergeschikt waren aan
het grote streven van de VVD om de huurmarkt en de corporaties een kopje kleiner te maken. Als motivatie gold
daarbij: de markt regelt het wel. De Partij van de Arbeid
stond erbij en keek ernaar.
Ik kom bij de middeldure huur. In de afgelopen tijd hebben
we van de minister vaak gehoord dat iedere belegger, en
zeker de buitenlandse belegger, staat te trappelen om in
Nederland te investeren in huurwoningen in de vrije sector.
Vaststaat dat er een nijpend tekort is aan middeldure
huurwoningen, maar de markt pakt dit tekort niet voldoende
op. Corporaties mogen dit niet oppakken, terwijl de minister
tot op heden dit middensegment niet los weten te trekken.
Toch was dit een speerpunt van beleid. Welke plannen heeft
de minister nog om dit op korte termijn wél te realiseren?
Het CDA wil op dit vlak gewoon meer daadkracht zien. We
moeten hier tot realisatie komen.
Ik ben aangeland bij de rijksdiensten en de werkgelegenheid
in de regio. Het CDA zou graag zien dat we anders zouden
omgaan met onderdelen van rijksdiensten die in het land
zijn gehuisvest. Als daar reorganisaties of bezuinigingen
plaatsvinden, weegt volgens het CDA steeds het belang
van de werkgelegenheid in de regio niet zwaar genoeg. We
vinden het bijvoorbeeld niet te verteren dat in krimpregio's
waar werkgelegenheid al zwaar onder druk staat, de rijksoverheid de situatie verergert door rijksdiensten weg te
bezuinigen. Bij de afwegingen rondom het opheffen van
een rijksdienst zou dat aspect nóg zwaarder moeten meewegen. Is de minister bereid om daarvoor te zorgen? Ik
noem als voorbeeld het Financieel Service Centrum, dat
van Limburg naar Utrecht is verhuisd.
Tot slot. Dit is de laatste keer dat het CDA de begroting voor
Wonen en Rijksdienst met dit kabinet kan bespreken. We
hebben daarom de balans opgemaakt. Onze conclusie is
dat het beter had gemoeten. Er is de afgelopen jaren een
eenzijdig VVD-beleid gevoerd met weinig oog voor kwetsbaren in de samenleving. Er had ook meer gebouwd moeten
worden. Bouwen, bouwen en nog eens bouwen.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

De heer Van der Linde (VVD):
Ik heb het verhaal van de heer Ronnes aangehoord. Ik probeer voor mezelf een samenvatting te maken, maar dat lukt
me eigenlijk niet. Ik hoor de heer Ronnes zeggen dat het
allemaal anders had gemoeten, dat het allemaal niet goed
was enzovoorts. Maar tegelijkertijd zegt hij dat hij zelf is
weggelopen van de onderhandelingstafel toen het erop
aankwam.
De heer Ronnes (CDA):
Omdat wij het niet eens waren met …
De voorzitter:
Nee, mijnheer Ronnes, ik heb u het woord niet gegeven.
De heer Van der Linde (VVD):
In het hele betoog van de heer Ronnes heb ik eigenlijk niet
één nieuw idee gehoord. Natuurlijk, we vinden allemaal
dat er meer gebouwd moet worden. Maar met welke nieuwe
ideeën komt het CDA nu? Of moet ik die morgen in de pers
lezen?
De heer Ronnes (CDA):
Ik noem de heer Van der Linde het idee dat we al eerder
geopperd hebben om iets te doen aan de starheid op de
hypotheekmarkt. Er moet daarop meer druk gezet worden
om de flexibiliteit op die markt te bevorderen. Over het
middensegment spreken we verder inmiddels al heel lang.
Toen wij voor het reces dat rapport bespraken — ik ben de
naam van de opsteller ervan nu even kwijt — heeft het CDA
nadrukkelijk gezegd dat wij daar snel mee aan de slag
moeten. De minister komt nu onder andere met het voorstel
om de bestemmingsplanprocedures zodanig aan te passen
dat het middensegment hard kan worden gemaakt in zo'n
bestemmingsplan. Maar we lopen achter de feiten aan. Dat
geldt voor heel veel zaken, mijnheer Van der Linde. De
gevolgen zijn lange wachtlijsten. Mensen die een huurwoning willen, komen er niet aan te pas. Mensen die willen
verkassen van een huurwoning naar een koopwoning,
komen er ook niet aan te pas, want zij krijgen geen hypotheek.
De heer Van der Linde (VVD):
Dit is nou precies wat ik bedoel. De heer Ronnes zegt nu
wat de minister allemaal gaat doen. Mijn vraag is echter
wat het CDA wil doen. Wat gaat de mijnheer of mevrouw
die een huis wil kopen, merken van het CDA? Ik hoor daar
helemaal niets over.
De heer Ronnes (CDA):
De heer Van der Linde zal het toch met mij eens zijn dat het
middensegment een heel belangrijk onderwerp is in dit
verband? Volgens mij moet het Rijk samen met provincies,
gemeenten en betrokkenen een meer steekhoudend actieplan neerleggen waarin staat hoe we moeten overgaan tot
het echt realiseren van die bouw. Het zit op sommige plekken gewoon vast. We zien daar te weinig beweging.

11 oktober 2016
TK 10

10-21-15

De heer Van der Linde (VVD):
Maar dat is regeringsbeleid, nogmaals. Ik zoek het verschil
met het regeringsbeleid.
De voorzitter:
Mijnheer Ronnes, tot slot.
De heer Ronnes (CDA):
De resultaten zijn er gewoon niet. We zullen daar dus uit
een ander vaatje moeten tappen en misschien ook wel aan
bindende afspraken vanuit het Rijk moeten denken.
De voorzitter:
Ik constateer dat u aan het einde van uw betoog bent en
de vragen hebt beantwoord. Dank u wel voor uw inbreng.
Ik geef het woord aan de heer De Vries.

De heer Albert de Vries (PvdA):
Voorzitter. De krimpregio's houden met hun nota Nederland
in balans een pleidooi om van symptoombestrijding over
te gaan naar structuurversterking. Zij schrijven: "Op lokaal
en regionaal lukt het tot vernieuwende oplossingen te
komen in de zorg, het onderwijs en economische vernieuwing. Dat tekent de veerkracht van de regionale bevolking.
Maar het is genoeg. Ondanks deze inzet is nog altijd sprake
van verdere erosie in leefbaarheid en economische vitaliteit.
Op dezelfde voet doorgaan of zelfs een stapje terug, zoals
in het Actieplan bevolkingsdaling, zal uiteindelijk tot grotere
achterstanden leiden. Dat is economisch, sociaal en politiek
niet wenselijk. Daarom is het tijd voor een koerswijziging."
Mevrouw Bettina Bock, socioloog en aangesteld als bijzonder hoogleraar bevolkingsdaling aan de Rijksuniversiteit
Groningen, zei vorige week in haar oratie: "Wat er mis is
met het huidige beleid is dat iedereen kijkt naar de oververhitte gebieden. Daar is geld te verdienen en zijn er problemen om op te lossen. Door de focus op deze gebieden te
hebben, worden de krimpgebieden vergeten. Het beleid
legt veel nadruk op de eigen verantwoordelijkheid van
krimpregio's en provincies. Er is te weinig sprake van besef
van gedeelde verantwoordelijkheid, van verbondenheid en
solidariteit."
De PvdA deelt deze zienswijze. We moeten zorgen voor
voldoende kansen in het hele land, in de steden en op het
platteland, in de Randstad en in het randland. We zijn het
niet eens met de aankondiging in de begrotingsstukken dat
na afloop van de samenwerkingsagenda's de krimpregio's
na 2019 geacht kunnen worden de met krimp samenhangende problematiek zelfstandig op te pakken.
De PvdA pleit voor een integralere benadering van groei
en krimp, waarbij ook in financiële zin een verbinding wordt
gemaakt en sprake is van gedeelde verantwoordelijkheid
en solidariteit met, zoals de tijdelijke commissie Huizenprijzen destijds al voorstelde, een vereveningssysteem tussen
hoge druk, stagnatie en krimpgebieden. We zijn benieuwd
naar de reactie van de minister.

bewoners. Bij gedeelde verantwoordelijkheid horen nu juist
ook de bewoners. Zij vragen voor de komende jaren
€385.000. Dat is aanmerkelijk minder dan tot nu toe. De LSA
heeft gewerkt aan buurtrechten en ondernemende bewonersinitiatieven. Juist in de krimpregio's is het in eigen hand
nemen van de verantwoordelijkheid voor voorzieningen
door bewoners van groot belang. Wij vragen de minister
om deze bezuiniging te heroverwegen.
De eigen kracht van regio's kan verder gesteund worden
door meer ruimte te creëren voor bij de omstandigheden
van de regio's passende regelgeving. Inmiddels ligt mijn
initiatiefwet om dat mogelijk te maken alweer geruime tijd
bij de Raad van State. Ik hoop dat het advies er nu snel
komt, opdat we verdere stappen kunnen zetten.
Met een motie heeft de Kamer gevraagd bij de afslanking
van de rijksdienst in de krimpregio's — en dus nu ook in
de Achterhoek — niet meer dan evenredig banen te
schrappen. De PvdA is er benieuwd naar of dit uitgangspunt
nu ook bij de turbulente afslanking van de Belastingdienst
wordt gerespecteerd.
Ook op de woningmarkt zien we toenemende regionale
verschillen. Collega Ronnes vroeg in een motie te onderzoeken of en, zo ja, op welke wijze daar in het beleid rekening
mee kan worden gehouden. De inkomensgrens voor de
doelgroep van beleid zou in de schaarstegebieden op een
aanmerkelijk hoger niveau gelegd kunnen worden. De toegang tot de koopmarkt zou vanwege volstrekt andere risicoprofielen regionaal verschillend geregeld kunnen worden.
Zo is er vast nog veel meer maatwerk te leveren om de
regionale woningmarkt beter te laten functioneren. Hoever
is de minister met de uitvoering van deze motie?
Dit kabinet heeft samen met de woonakkoordpartijen
noodzakelijke veranderingen in het woondossier doorgevoerd. In de koopsector is eindelijk de aftrek van de hypotheekrente aangepakt. Voor hogere inkomens wordt de
aftrek in stapjes teruggebracht naar een voor alle huishoudens gelijk niveau van 38%. De risico's op hypothecair
gebied zijn aangepakt. In de huursector zijn de woningcorporaties weer op hun kerntaak gezet en is er serieus werk
van gemaakt om de betaalrisico's van huishoudens te verkleinen. Er is een begin gemaakt met het energiezuiniger
maken van de gebouwde omgeving. Allemaal noodzakelijke
stappen die eerdere kabinetten niet hebben aangedurfd.
Maar wel stappen die vragen om vervolgstappen en hier
en daar ook vragen om reparatie van ongewenste effecten.
Sommige reparaties zijn al succesvol uitgevoerd. Bijvoorbeeld het, door inzet van de PvdA, jaarlijks opplussen van
de huurtoeslag, waardoor huishoudens met lage inkomens
worden ontzien. De PvdA is blij dat dit nu meer structureel
in de begroting zit en dat bovendien ruimte is gemaakt voor
circa €10,50 extra huurtoeslag voor vrijwel alle huurders
die daar recht op hebben.

We zijn het ook niet eens met het beëindigen van de subsidie aan het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve

Gevolg is wel dat er steeds meer geld wordt rondgepompt.
De PvdA vraagt zich af of dat niet anders kan. We zijn er
voorstander van dat de huren in de sociale sector meer
gekoppeld worden aan draagkracht, zodanig dat er na
huurverhoging als gevolg van het stijgen van het huishoudinkomen ook ruimte is voor huurverlaging bij het dalen van
het inkomen. Ik diende daar eerder een motie voor in. Maar
de minister voert er niet zoveel voor om die uit te voeren.
Ik vraag me nu af hoe dat wordt vervolgd.

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-16

In het huidige systeem kan het gebeuren dat je buurman,
die vijf jaar eerder met pensioen ging, levenslang een veel
lagere huur betaalt voor precies hetzelfde huis als jij hebt,
omdat jij jarenlang, met je toen nog iets hogere inkomen,
een inkomensafhankelijke verhoging aan je broek kreeg.
Door onze inzet is het Sociaal Huurakkoord dat de Woonbond met Aedes sloot, in het huurbeleid opgenomen. Met
de huursombenadering gaan we voor de meeste huurders
van een corporatiewoning weer richting inflatievolgend
huurbeleid. Ik ben benieuwd of de minister zijn toezegging
al gestand heeft gedaan om met de koepels van verhuurders
in de particuliere sector te praten om hen ertoe te bewegen
huurverhogingen te beperken als de huur nu al boven 80%
maximaal redelijk ligt.
Uit uitspraken van de Huurcommissie blijkt dat vele verhuurders veel te veel huur vragen voor woningen die qua puntental binnen de sociale sector vallen. Daarmee melken ze
niet alleen de huurder uit, maar plegen ze ook fraude,
doordat ze de verhuurderheffing ontlopen. En fraude moet
worden aangepakt. Dat zou ik een minister van VVD-huize
toch niet hoeven uit te leggen? De PvdA vindt dat verhuurders verplicht zouden moeten worden om bij elk nieuwe
huurcontract te vermelden hoeveel punten de betreffende
woning volgens het woningwaarderingsstelsel heeft en
verplicht zouden moeten worden om de huurder te informeren over de manier waarop die dat puntenaantal bij de
Huurcommissie aan kan vechten.
Om de huren ook in de vrije sector op een aanvaardbaar
niveau te houden en wildwesttaferelen te voorkomen, is
de PvdA er voorstander van dat de toepassing van het
woningwaarderingsstelsel verplicht wordt gesteld tot 200
punten. Waarom vinden de VVD en de minister dat geen
goed idee?
Ook in de vrije sector moeten we mensen beschermen tegen
een huur die een veel te groot deel van hun inkomen in
beslag neemt. In de corporatiesector geldt daarvoor het
zogenaamde passend toewijzen. Dat zou nog beter werken
als ook rekening wordt gehouden met de energierekening
van de woning, met de ondersteuningsvraag van ouderen
en van mensen van een beperking, met de huishoudensamenstelling en met het feit of het huishouden al dan niet
over vermogen beschikt. Met al die dingen wordt nu geen
rekening gehouden. Wij vragen de minister om daar toch
nog eens een keer goed naar te kijken.
Passend toewijzen kan alleen werken als de voorraad
woningen met een huur tot de eerste aftoppingsgrens, en
die ligt nu op €586 per maand, aanmerkelijk wordt uitgebreid. Dat kan door middel van huurverlaging van duurdere
woningen door het toepassen van maatwerkhuren, waarbij
rekening wordt gehouden met de draagkracht van het
huishouden, maar vooral door het bouwen van nieuwe
goedkope huurwoningen.
Zo komen we bij het grootste probleem in de woningmarkt:
het groeiende tekort aan woningen. Er dreigt weer
woningnood in sommige delen van Nederland. De nieuwbouw is tijdens de crisis vrijwel geheel stilgevallen.

het regeerakkoord staat heel duidelijk dat de sociale voorraad in stand zou blijven. Dat betekent dat het aantal sociale
huurwoningen niet zou afnemen. In de afgelopen zes jaar
is het aantal sociale huurwoningen drastisch afgenomen
met 262.000 woningen. Nu zegt de heer De Vries dat er
sociale huurwoningen bij moeten komen. Wat heeft hij
verkeerd gedaan? Hij had een contract met deze minister
en met zijn coalitiepartner. Hij heeft hen daar niet aan
gehouden. Wat is er verkeerd gegaan?
De heer Albert de Vries (PvdA):
Er zijn veel te weinig woningen gebouwd. Dat lag in het
begin van de regeerperiode vooral aan de crisis, want toen
werd er in heel Nederland niet gebouwd, niet door de ene
partij, niet door de andere partij en ook niet door corporaties. Toen wij uit de crisis kwamen, heeft de PvdA er eenen andermaal voor gepleit dat er weer gebouwd moest
worden. juist in die corporatiesector, die goedkopere,
betaalbare huurwoningen, waar mensen nu zo lang voor
in de wachtrij staan. Ik ga er in de rest van mijn betoog nog
op in. Daar ligt onze focus. Wij hebben in de crisis gezien
dat het aantal sociale huurwoningen niet omhoog te krikken
was, maar nu de kans er wel ligt, moet het met voorrang
gebeuren.
De heer Bashir (SP):
In het regeerakkoord stond dat het aantal sociale huurwoningen gelijk zou blijven. Er stond niet dat het zou stijgen,
maar dat het gelijk zou blijven. En wat is het resultaat? Het
is gedaald met 262.000 in de afgelopen zes jaar. Deze
regering is er vier jaar, dus ik snap dat niet het volledige
aantal van 262.000 aan deze regering te koppelen is, maar
u had een contract met de VVD waarin stond dat het aantal
gelijk zou blijven. Waarom hebt u uw partner daar niet aan
gehouden? Hebt u uw werk niet goed gedaan of hebben
de andere woordvoerders van de PvdA hun werk niet goed
gedaan?
De voorzitter:
Mijnheer Bashir, ik geloof dat u precies dezelfde vraag
nogmaals stelt. Volgens mij was de vraag duidelijk.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Ik heb het ook wel in beeld. De heer Bashir heeft best een
punt. Wij hadden ook graag gewild dat er in 2012 meteen
gebouwd zou worden door de corporaties, maar het bouwen
van nieuwe woningen vraagt nu eenmaal voorbereidingstijd. In de crisis hebben ze in 2012 en in 2013 gewacht en
in 2014 kwam het een klein beetje op gang. Nu moet er echt
een boost worden gegeven. De omstandigheden maakten
dat de belofte die in het regeerakkoord is gemaakt, niet
waargemaakt kon worden. De heer Bashir heeft een punt.

De heer Bashir (SP):
Ik zit met verbazing naar de woorden van de heer De Vries
te luisteren. Hij heeft het over een tekort aan sociale huurwoningen. Dan pak ik gewoon het regeerakkoord erbij. In

De heer Madlener (PVV):
Ik zou zeggen: wie gelooft de PvdA nog? Precies een jaar
geleden stonden wij hier ook te debatteren. Het ging toen
over de komst van al die asielzoekers. De heer De Vries zei
toen: nee, dat gaat niet ten koste van Nederlandse
woningzoekenden, want ik heb een plan. Er worden 100.000
woningen bijgebouwd à €25.000 per stuk. We hebben daar
een heel debat over gevoerd en ik heb toen voorspeld dat

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-17

dat niet zou lukken. Volgens de voorspelling voor volgend
jaar komen er 8.000 sociale huurwoningen bij, terwijl er
43.000 asielzoekers met voorrang een woning moeten krijgen. U komt uw beloften niet na. U staat hier praatjes voor
de vaak te houden. Er klopt helemaal niets van. U houdt
mensen gewoon voor de gek. Kunt u daar eens op reageren?
De heer Albert de Vries (PvdA):
Ik kom in de rest van mijn betoog uitgebreid terug op wat
de heer Madlener nu zegt. Ik stel voor dat ik verder ga. Dan
hoort hij mijn antwoord.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Madlener gaat zitten. U hervat uw betoog.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Nu wij uit de crisis komen en de vraag weer snel toeneemt,
komt de nieuwbouw nog nauwelijks op gang. Ook op de
koopmarkt rijzen de prijzen in grote delen van het land al
weer de pan uit. Het is weer heel normaal om boven de
vraagprijs te bieden. Daarbij brengen verkopers, makelaars,
taxateurs en kopers elkaar het hoofd op hol. Niet iedere
koper kan de risico's overzien. In plaats van dat de nieuwbouw stijgt met zo'n toenemende vraag, daalt deze. Het
lijkt wel alsof wij niets geleerd hebben van de adviezen van
de tijdelijke commissie Huizenprijzen. De corporaties denken
maximaal 20.000 sociale huurwoningen per jaar te kunnen
bouwen, terwijl er jaarlijks ten minste net zoveel worden
geliberaliseerd, verkocht of gesloopt. Dat is dus veel te
weinig. Institutionele beleggers zeggen een topprestatie te
leveren als zij erin slagen 6.000 huurwoningen per jaar te
bouwen. De minister gelooft heilig in de particuliere sector
en de marktwerking, maar de markt heeft belang bij
schaarste en beleggers zijn vooral geïnteresseerd om corporatiebezit over te nemen. Maar met overname komt er
geen woning bij. Wij vinden verkoop op grote schaal helemaal niet wenselijk. De corporatiesector, met zijn lange
traditie, is — in tegenstelling tot wat de VVD zegt — niet de
sociale dienst van het wonen. Wat ons betreft, houden
corporaties hun taak boven de aftoppingsgrenzen en waar
nodig ook daarboven. Corporaties blijven in de visie van
de Partij van de Arbeid organisaties die verheffen en verbinden. Zij zorgen voor een brede groep mensen voor een
goede woning in een fijne straat en in een plezierige en
gemengde buurt. Beleggers moeten geen huizen overnemen maar nieuwe huizen bouwen, vooral huizen met huren
die betaalbaar zijn voor huishoudens met inkomens net
boven die van de doelgroep van de sociale sector: huren
van €750, €800 of maximaal €850 per maand.
Vrijwel alle geleerden zijn het erover eens dat er de
komende tien jaar ten minste 70.000 nieuwe woningen per
jaar gebouwd moeten worden, dat de samenstelling van
de huidige woningvoorraad niet echt aansluit bij de toekomstige vraag en dat het aantal bouwvergunningen voor
nieuwe woningen daalt in plaats van stijgt. Ook zij zeggen
dat partijen helemaal geen belang hebben bij nieuwbouw
omdat schaarste de prijs van grond en woningen opdrijft,
waardoor wachten lucratiever is dan bouwen.

betaalbare bouwlocaties. De gemeentes blijken dus ook
onvoldoende in staat hun verantwoordelijkheid te nemen.
Dat vraagt om actie. Volgens de Woningwet is de minister
verantwoordelijk voor voldoende omvang, kwaliteit en differentiatie van de woningvoorraad. Hoe lang gaat het nog
duren voordat de minister tot actie overgaat?
Meteen toen wij uit de crisis kwamen is de Partij van de
Arbeid aan de noodklok gaan hangen. Wij deden vorig jaar
het voorstel, dat de heer Madelener al noemde, om versneld
100.000 betaalbare huurwoningen te bouwen. Wij deden
de suggestie daarbij ook te kiezen voor prefabconcepten.
De urgentie van onze boodschap drong maar tot een
beperkt aantal partijen door. Een aantal gemeenten is deze
weg wel ingeslagen, maar het zijn er nog veel te weinig om
de problemen op te lossen. Wij gaan ervan uit dat de
minister de corporaties nu écht achter de vodden gaat zitten
om goedkope huizen te bouwen nu er nieuwe instrumenten
komen: in het hele land €10.000 aftrek van de verhuurderheffing per nieuwe huurwoning met een huur tot €586 per
maand en €20.000 in de zogenaamde schaarstegebieden,
en voor Rotterdam-Zuid en de krimpgebieden nog aanvullende regelingen.
Dat zou een eerste stap zijn, maar wij verwachten meer van
de minister om de nieuwbouw aan te jagen. Wij hebben
eerder gepleit om de bestaande ramingen van de behoeften
aan woningen in de komende jaren regionaal door te vertalen en om te zetten in een indicatieve taakstelling per
woningmarktgebied. In die taakstelling kan dan ook de
behoefte worden betrokken van mensen die uit de ggzsector stromen, de behoefte aan kleinschalige clusters van
aangepaste woningen in dorpen en buurten voor mensen
die zorg of ondersteuning nodig hebben, de noodzaak om
woningbouw soepeler te laten zijn met de ladder voor
duurzame verstedelijking, de mogelijkheid om de minister
een aanwijzing te laten geven als een woningmarktgebied
de taakstelling niet haalt, de mogelijkheid om meer ruimte
te bieden voor eigen initiatief van bewoners, voor particulier
opdrachtgeverschap en voor coöperaties, en de mogelijkheid om afspraken te maken met onze pensioenfondsen
opdat zij in het hele land gaan investeren in middeldure
huurwoningen, zo nodig met de garantie op een bescheiden
maar redelijk rendement.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
De heer De Vries somt op wat er allemaal moet gebeuren.
Maar aangezien het de laatste begroting is van deze
minister, denk ik: had de Partij van de Arbeid niet veel eerder met deze voorstellen moeten komen? Of als die voorstellen wel gedaan zijn, had de Partij van de Arbeid dan niet
moeten zeggen: minister Blok, u moet onze voorstellen
uitvoeren?

Verder horen wij steeds vaker dat niet het geld om te
investeren het probleem is maar het tekort aan goede en

De heer Albert de Vries (PvdA):
Het had pas echt zin om flink aan de bel te trekken toen wij
een beetje uit de crisis waren. Daarom kwamen wij vorig
jaar met dat plan van die 100.000 woningen. Wij hadden
toen het idee dat niet alleen de minister maar meer partijen,
ook gemeenten, bij de les zouden zijn en aan de slag zouden
gaan. Een aantal gemeenten heeft dat ook gedaan. Een flink
aantal gemeenten is gaan investeren in prefabwoningen
en heeft er heel snel een aantal op de markt kunnen brengen. Maar dat is in onvoldoende aantallen gebeurd. Wij

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-18

hebben elk AO aangegrepen om aan de minister te vragen
de bouw aan te zwengelen. Wij zijn ook de architect van
het idee om in de verhuurderheffing die €10.000 en €20.000
aftrek te regelen om weer een nieuwe stimulans voor
nieuwbouw tot stand te brengen. Wij doen er van alles aan,
maar de markt moet het wel doen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Wat de heer De Vries er even niet bij verteld is dat die aftrek
vervolgens gerealiseerd wordt door een verhoging van de
verhuurdersheffing. Dus het is een beetje vestzak-broekzak.
Maar wat doet de Partij van de Arbeid nu zelf concreet? Zij
zegt: maar het was crisis, dus wij konden niet zo veel doen.
Juist in crisistijd was het toch goed geweest om met
bouwplannen te komen? Dat was nou juist goed geweest
voor de werkgelegenheid. Nu heeft de PvdA afgewacht en
zegt zij in de laatste begroting: hé minister, ga eens even
aan het werk!
De heer Albert de Vries (PvdA):
Ik blijf herhalen dat wij vorig jaar, nadat wij daarvoor al tijdens een flink aantal AO's hadden gewezen op het grote
tekort aan nieuwbouw, dat verhaal van die 100.000 woningen al hebben gehouden, gewoon om ook te laten zien dat
je met eenvoudige concepten en andere grondexploitatiemodellen snel tot productie kunt komen. Ik ben zelf op
excursie geweest bij een flink aantal gemeenten. Ik heb een
aantal van die projecten bezocht. Het heeft dus wel gewerkt,
maar de schaal waarop het werkt, is te gering. Dat kan een
eenvoudig Kamerlid niet aanzwengelen; daar hebben we
de minister voor.
De heer Madlener (PVV):
Ik heb even netjes gewacht tot de woordvoerder van de
PvdA zijn verhaal had afgedraaid. Ik weet niet wat ik hoor.
Het lijkt wel alsof hier een soort oppositiepartij staat die
nog alles noemt wat anders en beter moet. We hebben hier
jaar op jaar staan debatteren. U hebt die grenzen opengezet
voor al die asielzoekers! U hebt gezegd: maakt u zich geen
zorgen; wij zorgen voor die woningen. Die waren er niet en
die zijn er nu nog niet. U staat hier niet alleen mij voor de
gek te houden; u houdt heel Nederland voor de gek en
vooral uw eigen kiezers. Ik hoop voor u dat er niet veel
mensen naar dit debat luisteren. Ik zou eerlijk gezegd een
heel, heel diepgaand sorry van u toch op zijn plaats vinden.
De voorzitter:
Ik geef de heer De Vries het woord, maar ik verzoek u om
via de voorzitter te spreken, mijnheer Madlener.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Ik hoop eigenlijk dat er best veel mensen kijken vanavond,
want dan horen ze dat de PVV het niet nalaat om verdeeldheid te zaaien, om mensen tegen elkaar op te zetten en om
mensen verdacht te maken. De Partij van de Arbeid houdt
hier jaar in, jaar uit pleidooien om oplossingen te vinden
voor de mensen die een vergunning hebben. De heer
Madlener heeft het steeds maar over "asielzoekers", maar
wij hebben het over "vergunninghouders". Die mensen
hebben het recht om in Nederland woonruimte te vinden.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

Als we te weinig hebben bereikt, dan hebben we nog steeds
veel meer bereikt dan de PVV met al haar angstzaaierij.
De heer Madlener (PVV):
Dit is wel heel treurig. We hebben het over asielzoekers die
door zes veilige landen zijn gereisd om hier te komen. Dat
is bijna op uitnodiging van de PvdA, want u staat hier met
open armen en zegt: kom maar binnen. Het is de PvdA die
verdeeldheid zaait en problemen veroorzaakt in onze
samenleving. U nodigt tienduizenden asielzoekers uit om
hier te komen.
De voorzitter:
Mijnheer Madlener, wilt u via de voorzitter spreken?
De heer Madlener (PVV):
Voorzitter. De PvdA-woordvoerder staat hier bijna met open
armen te zeggen: kom maar naar Nederland. Tienduizenden
asielzoekers komen hier en de PvdA belooft dat dat niet
voor spanningen op de arbeidsmarkt en voor wachtlijsten
gaat zorgen. Zij zegt: maakt u zich geen zorgen, want wij
zorgen voor die woningen; wir schaffen dus. Dat is wat de
PvdA hier beweert.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
De heer Madlener (PVV):
Hij houdt iedereen voor de gek! Het blijkt dat er helemaal
niets is gebeurd. Al die woorden en al die debatten die wij
gevoerd hebben, blijken nu totale flauwekul te zijn. Ik heb
het vorig jaar al gezegd: in flauwekul kun je niet wonen. Die
flauwekul hebben we nu te pakken en dat is de PvdA.
De voorzitter:
Mijnheer De Vries, ik heb geen vraag gehoord. Ik weet niet
of u nog wilt reageren.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Misschien bent u nieuwsgierig, maar dit debat voeren we
ongeveer elke week. De PVV blijft maar roepen over asielzoekers, terwijl het hier gaat om mensen die een vergunning
hebben en die recht hebben op huisvesting. Dat moeten
we gewoon serieus nemen. Daar moeten we oplossingen
voor vinden. De Partij van de Arbeid zal het wel niet goed
doen, maar wij doen ten minste ons best om ervoor te
zorgen dat er nieuwe woningen bij komen. Daar kan de PVV
echt een puntje aan zuigen.
Ik heb nog één punt dat volgens mij ook serieus zou moeten
worden genomen, namelijk het advies van de commissie
Huizenprijzen om het recht van zelfrealisatie te beperken
in gebieden met een grote behoefte aan nieuwbouw, om
daarmee vertraging en speculatie tegen te gaan. Kan de
minister nog eens reageren op onze voorstellen? Kan hij
aangeven wat zijn alternatieven zijn om de bouw aan te
jagen, indien of voor zover hij ze niet denkt te kunnen
overnemen?

11 oktober 2016
TK 10

10-21-19

Ik wil ook aandacht vragen voor de initiatiefnota van mijn
collega's Leenders en Jacobi over de vergroening van daken
en gevels in de stad. Is de minister bereid om de mogelijkheden te onderzoeken om het Rijk met zijn vele gebouwen
voorop te laten lopen in die vergroening?
Met betrekking tot de energiebesparingen in de gebouwde
omgeving zijn tal van nieuwe afspraken gemaakt. Desondanks blijven we vrezen dat we de taakstelling uit het
energieakkoord niet halen. Met de versterking van de
handhaving van de verplichting uit het Activiteitenbesluit
voor gebouweigenaren om alle maatregelen te nemen die
zich binnen vijf jaar terugverdienen, kan een enorme
besparing bereikt worden. Maar toch blijft de handhaving
achter. Gaat de minister daar nu samen met de staatssecretaris van I en M wat aan doen? Om dit doel te bereiken heb
ik weleens gepleit voor het invoeren van een apk voor
gebouwen. Voor dat idee bleek het nog te vroeg. Wellicht
valt het idee van Bouwend Nederland, FME en UNETO-VNI
in goede aarde. Dat idee is om alle verplichte keuringen,
veiligheidscontroles en onderhoudsverplichtingen in en
van gebouwen middels een database te stroomlijnen. Dat
idee kost betrekkelijk weinig geld, maar levert op termijn
besparingen op en is een impuls voor veiligheid, gezondheid en energiebesparing. We zijn benieuwd wat de minister
van dat initiatief vindt.

De heer Madlener (PVV):
Voorzitter. Zoals u hoort, ben ook ik verkouden. Ik hoop niet
dat ik een hoestbui verval, hoewel ik door het verhaal van
de PvdA bijna een hoestbui krijg. Als mensen hun vertrouwen in de politiek verliezen, komt dat door politici zoals de
heer De Vries: van alles beloven en vervolgens niets presteren, terwijl dit hun eigen kabinet is.
Dankzij de opengrenzenpolitiek van dit kabinet hebben
alleen al dit jaar maar liefst 43.000 asielzoekers recht op
een gratis huurwoning. Daar kun je nooit tegenop bouwen.
Dat kost miljarden. De VVD en de PvdA hebben een puinhoop achtergelaten waar we nog jaren last van zullen hebben. Volgend jaar worden er naar schatting ongeveer 8.000
sociale woningen bij gebouwd; dat is bouw minus sloop.
Er moeten 43.000 immigranten worden voorzien van een
gratis woning. Dat kan dus niet. De Nederlandse woningzoekers zijn daarvan de dupe.
De heer Van der Linde (VVD):
De woorden van de PVV zijn niet de mijne. Ik begrijp het
probleem wel en ik begrijp ook dat mensen in Nederland
zich hier zorgen over maken. Maar stel nou dat de PVV haar
zin krijgt en na 15 maart 76 zetels krijgt; kan de heer Madlener aangeven wat hij dan met die 43.000 mensen gaat doen?
Wat gaan wij dan de eerste 100 dagen concreet zien van
de PVV?
De heer Madlener (PVV):
Niet alleen u kunt dat zien; iedereen kan dat lezen in ons
verkiezingsprogramma. Wij gaan er natuurlijk voor zorgen
dat we de mensen terugsturen die hier onterecht als asielzoeker zijn aangemerkt en die door zes veilige landen zijn
gereisd om hier te komen.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

De heer Van der Linde (VVD):
Hoe moet ik dat concreet zien? Komen er busjes van de
politie de stad in gereden? Worden die mensen opgehaald?
Kunt u het concreet maken? Wat ga ik zien bij mijn allochtone buren? Worden die opgehaald?
De heer Madlener (PVV):
Het uitzettingsbeleid van dit kabinet is een lachertje. Dat is
een groot probleem, want u nodigt tienduizenden mensen
uit om naar Nederland te komen. Zij krijgen hier asiel en
een gratis woning ten koste van Nederlandse woningzoekenden of zij worden illegaal en blijven alsnog. Dat kan toch
niet? Iedereen ziet toch dat dit beleid totaal failliet is en dat
Nederland door dit beleid helemaal naar de knoppen gaat?
De voorzitter:
De heer Van der Linde, tot slot op dit punt.
De heer Van der Linde (VVD):
Dat was geen antwoord op mijn vraag. Ik vroeg wat wij dan
na 15 maart in de eerste 100 dagen van de PVV gaan zien.
Wat gebeurt er in het straatbeeld? Hoe gaat de PVV dit
aanpakken?
De heer Madlener (PVV):
Dat weet iedereen: de grenzen gaan dicht. We stoppen met
dat immigratiebeleid van u, omdat we Nederland willen
houden zoals het is. Dan kunnen we niet meer immigratie
gebruiken uit islamitische landen. U weet toch ook waar
dat allemaal toe geleid heeft? Tot al die problemen in de
wijken. Daar moeten we mee stoppen. Dat is waar wij voor
staan en dat gaan we dus doen.
De heer Bashir (SP):
We proberen hier een debat met elkaar te voeren en door
te vragen naar wat iemand wil en hoe dat eruitziet. De heer
Van der Linde stelde gewoon een terechte vraag. Hoe gaan
we dat straks zien? Hoe gaan de 43.000 mensen over wie
de heer Madlener het heeft, maar ook al die anderen die
een verblijfsvergunning hebben gekregen, uitgezet worden?
Kan de heer Madlener dat hier uitleggen?
De heer Madlener (PVV):
Ik ben natuurlijk niet de woordvoerder over immigratie,
maar het uitzettingsbeleid bestaat al. Er is uitzettingsbeleid.
Dat gaat alleen niet goed. We moeten dus strenger zijn. We
moeten beginnen met het sluiten van de grenzen en met
het uitzetten van alle mensen die hier onterecht asiel hebben gekregen. Zij zijn allemaal via Duitsland gekomen.
Angela Merkel zegt: kom maar naar ons toe. Nou, dan ga
je toch naar Duitsland, of je gaat terug naar je eigen land
of de eigen regio. Dat is waar de opvang moet plaatsvinden,
niet in Nederland.
De voorzitter:
De heer Bashir, tot slot.

11 oktober 2016
TK 10

10-21-20

De heer Bashir (SP):
Laten we het dan concreet maken. De heer Madlener zit in
vak-K en heeft dit voorstel. Hoe gaat hij dat uitvoeren? Kan
hij concreet zeggen welke maatregelen hij dan neemt
waardoor die mensen niet meer het land binnenkomen en
ook uitgezet worden? Hoe zien die maatregelen er concreet
uit? Je kunt wel roepen dat je de grenzen gaat sluiten, maar
als je niet concreet vertelt hoe je dat gaat doen, blijft het
alleen maar vaag en duidelijk. Dat is nu het geval.
De heer Madlener (PVV):
Het zal niet simpel zijn om uit te zetten. Dat zien we overal.
Ook Australië heeft daar moeite mee, maar het moet wel
gebeuren. Het kan niet zo zijn dat er in Nederland allerlei
mensen komen die hier niet thuis horen en dat u dan zegt:
doe maar niets. Dat kan dus niet. Dat is het einde van ons
land. We willen dus een streng beleid. We willen controles
aan de grenzen. We willen duidelijk maken: kom niet naar
Nederland. Als mensen eenmaal doorhebben en de mensensmokkelaars zien dat Nederland een streng land is
geworden, dan zal de immigratiestroom naar Nederland
goed opdrogen.
De voorzitter:
Mevrouw Voortman.
De heer Bashir (SP):
Voorzitter, ik heb geen antwoord op mijn vraag gekregen.
Daar wijs ik wel op.
De voorzitter:
Dat is een constatering die nu twee keer is gedaan. Ik wil
nu mevrouw Voortman het woord geven.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Welke duidelijke daden gaat "minister Madlener" — stel je
voor dat dit zou gebeuren! — dan stellen? Wat voor concrete maatregelen gaat hij dan nemen? Ik vind dat kiezers
recht hebben op een duidelijk antwoord. De heer Van der
Linde heeft ernaar gevraagd. De heer Bashir heeft ernaar
gevraagd. Vertel nou gewoon hoe je gaat bereiken dat deze
mensen hier niet meer komen.

gen zij asiel? Omdat zij vluchten voor oorlog. Wij zijn op
grond van het Vluchtelingenverdrag verplicht — of je het
nou leuk vindt of niet; GroenLinks staat er volledig achter,
de PVV niet — om deze mensen hier op te nemen. Wat zijn
nou de concrete maatregelen? Wees daar nou eens een
keer eerlijk over! Aan dit soort praatjes, aan dit soort
geschreeuw hebben de kiezers van de heer Madlener maar
ook andere mensen helemaal niks.
De heer Madlener (PVV):
Al die asielzoekers zijn door veilige landen gereisd voordat
ze hier kwamen. Dat zijn dus helemaal geen asielzoekers.
Het zijn gelukzoekers. Als u dat nou eens zou erkennen, dan
zouden we de problemen niet zo hoog opstapelen als nu
gebeurt.
De heer Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk):
Laat ook ik een poging wagen. U kunt toch ook gewoon
eerlijk zeggen: ik weet het niet? Dan bent u toch eerlijk? Zeg
dat nou! Zeg nou: ik roep dat wel, maar ik weet het niet, ik
ben op zoek naar een oplossing. Zeg dat nou!
De heer Madlener (PVV):
Ik noem juist wat ik wél weet: je moet streng zijn, je moet
je grenzen sluiten voor asielzoekers en je moet niet mensen
die door zes veilige landen reizen, hier een asielstatus
geven. Dat moet je dus níét doen, zeker niet als je de banen
niet hebt, als je de woningen niet hebt en als je de problemen niet wilt. Ook u weet wat de gevolgen hiervan zijn:
opnieuw achterstandswijken en opnieuw integratieproblemen. Dat willen we niet.
De heer Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk):
Mijnheer Madlener, u weet dat die 43.000 mensen hier zijn.
Dat weet u gewoon. U kunt als papegaai honderd keer
herhalen wat Geert Wilders u allemaal heeft geleerd, maar
zeg nou eerlijk — iedereen wacht daarop — hoe u het wilt.
Als u dat niet weet, zeg dan ook eerlijk: ik weet het niet, ik
ben ook op zoek. Misschien kunnen we u dan helpen.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
De overgrote meerderheid van de mensen die op dit
moment asiel aanvragen, krijgt terecht asiel. Waarom krij-

De heer Madlener (PVV):
Ik heb jarenlang in Rotterdam gewoond, in zo'n achterstandswijk. Ik heb aan den lijve ondervonden wat er gebeurt
als je te veel nieuwkomers die niet willen integreren, hier
laat wonen. U weet wat er gebeurt. We hebben de vogelaarwijken. We hebben alle problemen met terreur, met integratie, met de rol van de mannen en noem maar op. Dat zijn
allemaal problemen die zijn veroorzaakt in de jaren negentig. En wat zie ik nu? We maken de fouten opnieuw. De
grenzen staan weer wagenwijd open. Immigratierecords
worden gebroken. Niemand heeft daar wat aan. Nederland
wordt daar geen beter land door. Het wordt dus tijd dat we
streng gaan worden. Dan zul je zien dat Nederland, net als
Japan of Australië, zakt op de lijstjes van landen om naartoe
te gaan. Dat is precies wat we willen. Ook Denemarken doet
het beter. Talloze landen doen het beter. Maar Nederland
wil een soort Duitsland uithangen: "wir schaffen das", kom
maar naar ons. En de PvdA doet alsof er geen enkel probleem is. We hebben de woningen niet. Nederlandse
mensen die al jaren op de wachtlijst staan, worden er het
slachtoffer van. Wij willen dat niet. Zo willen we dat.

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

De heer Madlener (PVV):
Om te beginnen door heel streng te zijn en ervoor te zorgen
dat niet iedereen hier maar kan binnenkomen en asiel kan
aanvragen, om vervolgens in de illegaliteit te blijven hangen
of een verblijfsvergunning te krijgen en na vijf jaar te mogen
blijven. Dat gaan we dus niet doen. We gaan dus streng
worden. Dan zul je zien dat Nederland lager op de lijstjes
van de mensensmokkelaars komt. We zijn nu gewoon een
te populair land door partijen als de uwe. U nodigt bijna uit
om naar Nederland te komen. Daar moeten we mee stoppen, want we hebben de woningen niet, we hebben de
banen niet en we willen de problemen niet.

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-21

De voorzitter:
Mijnheer Öztürk, ik heb het gevoel dat we in herhaling vallen.
De heer Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk):
Nee, nee, nee.
De voorzitter:
Als u een andere vraag wilt stellen of een andere invalshoek
wilt kiezen, dan graag. Ga uw gang.
De heer Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk):
Ik ben ook opgegroeid in een achterstandswijk. Ik ben een
volksjongen. Ik kom uit het Roermondse Veld. Ik praat ook
met PVV'ers. Die vragen mij: hoe gaan we dit oplossen?
Uw eigen achterban is na tien, twaalf jaar benieuwd hoe u
het gaat oplossen. Zeg het niet voor ons, maar voor uw
eigen achterban. Zij zijn het ook zat dat u hun dit soort
praatjes wijsmaakt. Zeg het nu eerlijk. U bent makelaar
geweest, u hebt in die wereld rondgelopen, u hebt in die
maatschappij rondgelopen. Zeg nou eerlijk hoe u het gaat
"schaffen".
De voorzitter:
Tot slot, mijnheer Madlener.
De heer Madlener (PVV):
Ik heb het net al diverse malen ...
De voorzitter:
U hebt het al een aantal keren verteld.
De heer Madlener (PVV):
… verteld: lees ons verkiezingsprogramma. Het is heel
duidelijk. Stoppen met die immigratie, daar komt het op
neer.
De voorzitter:
Ik stel voor dat wij …
De heer Madlener (PVV):
Daar staan wij voor. Als de heer Öztürk dan nog niet begrijpt
wat er gebeurt, dan woont hij kennelijk liever in Turkije dan
in Nederland.
De voorzitter:
Ik stel voor dat we niet in herhaling vallen.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Stel nou dat wat de heer Madlener allemaal roept ook
gebeurt: we sluiten de grenzen en er komen geen nieuwe
mensen hier. We hebben echter geen debat over dat
onderwerp hier. We hebben hier een debat over de huisvesting van mensen die in Nederland wonen en die recht

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

hebben op een huis. Hoe gaat de heer Madlener dan om
met de mensen die hier al zijn en een vergunning hebben?
Hij denkt toch niet dat Duitsland, Oostenrijk en al die landen
al die mensen weer zonder slag of stoot gaan opnemen?
Hij zal er toch voor moeten zorgen dat er huisvesting is
voor die mensen? De heer Madlener valt mij erop aan dat
ik daar geen goede oplossingen voor heb, maar ik heb er
van hem nog geen één gehoord, nog niet één, nog niet een
begin van een oplossing.
De heer Madlener (PVV):
Kom nu niet bij mij aan met de vraag wat de oplossing
daarvoor is; wat is dat nu! De heer De Vries laat die mensen
hier komen en de Nederlandse mensen op de wachtlijsten
in de kou staan. Dat doe ik niet. En dan komt hij bij mij voor
een oplossing! Ik heb net oplossingen gegeven: sluit de
grenzen en stuur de mensen die onterecht asiel hebben
aangevraagd en gekregen terug. Die mensen komen door
zes veilige landen. Dat zijn geen asielzoekers, dat zijn
gelukszoekers. Als de heer De Vries dat onderkent, hebben
we de oplossing te pakken.
De voorzitter:
De heer De Vries, tot slot.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Ik stelde aan de orde dat de heer Madlener volgend jaar na
de verkiezingen minister wordt. Hij zit dan in vak-K en hij
wil gaan doen wat hij nu allemaal roept. Hij gaat de grenzen
sluiten; dat heb ik gesnapt. Maar wat doet hij dan met al
die mensen die hier zijn en die recht hebben op een
woning? Wat gaat hij met hen doen? Welke oplossing heeft
hij? Moeten die mensen onder een brug slapen? Hoe ziet
hij dat voor zich?
De voorzitter:
De heer Madlener, tot slot.
De heer Madlener (PVV):
Ik val nu ook in herhaling. Ik heb net al gezegd: die recordaantallen asielzoekers, die door zes veilige landen zijn
gereisd, zijn hier niet terecht. Die zijn hier niet terecht. Die
zijn door zes veilige landen gereisd voordat ze hier asiel
aanvroegen! Die komen hier omdat de heer De Vries ze hier
wil hebben, omdat hij zegt: kom maar naar Nederland, want
u krijgt van ons een gratis huis, een gratis school, een gratis
dokter en gratis medische hulp. Alles krijgen ze gratis van
de heer De Vries. Daarom komen er zo veel mensen.
Daarom staat Nederland hoog op de lijstjes van de mensensmokkelaars. Dat willen wij niet. Als we die grens dan
gesloten hebben, kunnen we gaan werken aan een oplossing om Nederland …
De heer Albert de Vries (PvdA):
Eén conclusie: we krijgen geen enkel antwoord van de heer
Madlener. Ik denk dat hij ook geen antwoorden heeft.

11 oktober 2016
TK 10

10-21-22

De voorzitter:
Ik wilde de heer Madlener net de gelegenheid geven om
zijn betoog af te maken.
De heer Madlener (PVV):
Als je het nu nog niet begrijpt, wil je het gewoon niet
begrijpen.
De voorzitter:
Maakt u uw betoog af.
De heer Madlener (PVV):
Die 43.000 immigranten die dit jaar nog recht hebben op
een gratis woning, dat kan dus niet. Nederlandse woningzoekenden zijn hiervan de dupe. We hebben ook geen banen
en noem maar op; ik heb het net al genoemd. Die 43.000
asielzoekers krijgen niet alleen een woning dit jaar, maar
ze krijgen ook het recht om hun hele gezin over te laten
komen naar Nederland. Dat hoort er ook bij. Dat mag van
dit kabinet. Islamitische gezinnen zijn vaak best groot. Die
mogen allemaal naar Nederland komen. Ze krijgen allemaal
gratis school, gratis dokter, gratis juridische bijstand. Dat
is allemaal gratis. Zo heeft het kabinet-Rutte II, met behulp
van bijna alle partijen in deze Kamer, ervoor gezorgd dat
er weer hele nieuwe achterstandswijken zullen ontstaan,
met alle gevolgen van dien: werkloosheid, criminaliteit,
terreur, islamisering. We hebben alle fouten uit de jaren
negentig opnieuw gemaakt. De puinhopen van Paars zijn
door dit kabinet opnieuw geschreven.
Ik kom op een misschien iets makkelijker onderwerp: de
huren. Dit kabinet heeft de huren van sociale woningen
laten stijgen met 13,2%. Deze huurverhogingen heeft het
kabinet door de verhuurderheffing afgeroomd en in de
eigen zak gestoken. Dat was de deal: de verhuurderheffing
werd geïntroduceerd en in ruil daarvoor mochten de corporaties de huren fors laten stijgen, met meer dan 4% per jaar.
Dat heeft de koopkracht van huurders enorm aangetast.
We weten inmiddels allemaal dat juist de belastingverhogingen van dit kabinet ervoor hebben gezorgd dat Nederland een veel diepere crisis heeft doorgemaakt dan de
andere landen, zelfs dan ons omringende landen.
Dit kabinet heeft alleen en uitsluitend oog gehad voor de
eigen overheidsfinanciën. Het heeft de belastingen verhoogd en de burgers en de bedrijven laten bloeden. De
schatkist werd weer gevuld, maar de burgers zijn straatarm:
Nederland als domste jongetje van de Europese klas. In
België is het precies andersom. Daar zeggen ze: de staat is
arm en de mensen zijn rijk. Ik zeg: ja, in Nederland doen
we het omgekeerd. Dit kabinet heeft de overheidsfinanciën
centraal gesteld ten koste van de burgers, want die hebben
het via lastenverhogingen allemaal kunnen ophoesten.
Daardoor heeft Nederland zo'n diepe crisis doorgemaakt.
Lees het ING-rapport dat een week of twee geleden verschenen is; dat is zeer interessant.

geen economische last van. Ik vraag de SP dus opnieuw:
ga met ons in overleg en laten we samen de huren verlagen.
Dat is heel belangrijk voor de koopkracht van de mensen.
Wij zouden daarvoor 1 miljard willen vrijmaken. Dat zou
volgens ons een huurverlaging van zo'n €500 per jaar
betekenen.
De voorzitter:
Mijnheer Bashir, u werd uitgedaagd.
De heer Bashir (SP):
Ik heb voor de zomer ook voorgesteld om de huren te verlagen, met eenzelfde voorstel als ik net heb gedaan. Toen
kwam de heer Madlener naar voren en vroeg: u wilt de
huren maar met een miljard verlagen; waarom schaft u niet
de hele verhuurderheffing af? In de zomer kwam het verkiezingsprogramma van de PVV. Het was één A4'tje; daar
hebben ze de hele zomer hard aan gewerkt. Daarin staat
een verkeerd bedrag. Er staat namelijk dat de verhuurderheffing 1 miljard oplevert.
De heer Madlener (PVV):
Nee.
De heer Bashir (SP):
U wilde het hele bedrag voor de huurverlaging gebruiken.
Wat doet u met dat andere miljard?
De heer Madlener (PVV):
Wij hebben een plan gepresenteerd om een heleboel lastenverlagingen mogelijk te maken. Het is waar dat wij op
dit moment niet de volledige 1,7 miljard teruggeven aan
de huurder. Wij hebben gekozen voor 1 miljard, net als de
SP overigens, zo hoor ik net. Dat klopt dus. Wij hebben
namelijk nog meer lastenverlagingen in petto. Die moeten
we ook ergens van betalen. We willen bijvoorbeeld ook de
motorrijtuigenbelasting halveren, want de auto als melkkoe
zijn we ook meer dan zat. Mensen moeten gewoon een auto
kunnen rijden en betalen. Een auto die stilstaat, hoeft van
ons geen honderden euro's per jaar te kosten. Wij willen
dus meer lastenverlichting en niet alleen voor de huurders.
Maar op het gebied van de huren zijn wij het eens. Allebei
bieden we onze kiezers €500 huurverlaging, 1 miljard in
totaal. Laten we dat plan samen uitwerken, maar niet door
de lasten voor bedrijven of voor Nederlandse burgers te
verhogen, want daar schieten we natuurlijk geen bal mee
op.
De voorzitter:
De heer Bashir, tot slot.

De PVV wil dit terugdraaien. We willen de huren weer verlagen. Ik heb de SP ook de hand gereikt: laten we samen
bekijken hoe we dat gaan dekken. Maar we moeten het niet
dekken door opnieuw belastingverhogingen voor onze
bedrijven of burgers af te kondigen. We moeten de huren
verlagen via de buitenlanduitgaven, want daar hebben wij

De heer Bashir (SP):
Ik begrijp dus dat de PVV de huurders in feite wil laten
opdraaien voor andere belastingverlagingen. Want de verhuurderheffing levert 1,7 miljard op. Daarvan gebruikt de
PVV 1 miljard om de huren te verlagen, maar de andere 0,7
miljard gebruikt zij om andere lasten te verlagen. De huurders gaan bij de PVV dus betalen voor belastingverlaging
en voor hobby's van de PVV.

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-23

De heer Madlener (PVV):
De PVV verlaagt de huren met 1 miljard, net als de SP! Dat
vindt de SP kennelijk geen goed idee. U komt zelf met dat
plan! U wilt de huren toch verlagen met 1 miljard? Dat zei
u net zelf. Dat willen wij ook. Laten we elkaar hier geen
vliegen afvangen. Laten we zorgen voor een goede dekking.
Laten we ervoor zorgen dat we de immigratie beperken.
Dat kost ons geen geld. Maar laten we niet burgers en
bedrijven opzadelen met uw lastenverhoging, want dan
zijn we het ene aan het verlagen ten koste van het andere.
Dat moeten we niet doen. Laten we de buitenlanduitgaven
beperken.
De heer Bashir (SP):
Een heel kleine correctie: de verhuurderheffing kost straks
2 miljard. Die gaan wij helemaal afschaffen. Met dat andere
miljard kunnen woningcorporaties weer woningen bouwen,
zodat mensen die op de wachtlijst staan aan een woning
kunnen komen. Dat geld wil de PVV gebruiken om de
rechtse hobby's van de PVV te betalen en dat willen wij
niet.
De heer Madlener (PVV):
Kennelijk wil ook de SP niet alles teruggeven in de vorm
van huurverlaging, want zij doet iets anders met dat ene
miljard. De heer Bashir zegt dat de SP met het andere miljard dat de huurders betalen woningen wil gaan bouwen.
Wij geven dat terug in de vorm van lage wegenbelasting
en daar hebben ook de huurders iets aan. Nogmaals, laten
wij elkaar hier niet bestrijden, maar de hand reiken en
ervoor zorgen dat die €400 of €500 huurverlaging, waar de
huurders naar snakken, mogelijk wordt. Dat doen wij niet
door elkaar hier te bestrijden, maar door met elkaar samen
te werken. Ik hoop opnieuw dat men bereid is om dit te
doen.
Ik hervat mijn betoog. In tegenstelling tot de SP-fractie
dromen de meeste mensen er niet van om hun hele leven
in een sociale huurwoning te moeten wonen. Laten wij
daarvan uitgaan. Dat is toch niet het doel van de meeste
mensen. De meeste mensen willen een wooncarrière
maken. Hiervoor moet de vastzittende woningmarkt in
beweging komen. Wij moeten bouwen voor doorstroming.
Middeldure huur boven €700 per maand komt niet van de
grond. Er is veel vraag naar middeldure huurwoningen,
deels omdat het voor heel veel mensen, zoals zzp'ers,
moeilijk is om aan een hypotheek te komen. Laten wij dus
niet doen dat die vraag alleen maar vrijwillig is; het is ook
deels een gedwongen vraag. Of je verdient te veel voor een
huurwoning van een corporatie, of je komt niet aan de bak
voor een hypotheek. Laten wij ons dus niet te veel op de
middeldure huur richten. Wij kunnen ook de kopers helpen
met gemakkelijker te verkrijgen hypotheken.
Maar goed, er wordt toch te weinig gebouwd in dit segment,
terwijl er veel vraag naar woningen in dit segment is. De
PVV wil meer aandacht hiervoor. Wij steunen dan ook het
plan van de minister om de vrije sector als aparte categorie
in het bestemmingsplan op te nemen. Als dat goed wordt
uitgevoerd, kunnen wij ervoor zorgen dat daardoor meer
middeldure huurwoningen gebouwd worden. Wij vragen
de minister of hij hier haast mee wil maken.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

Wat de mensen toch vaak het liefste willen — ik weet dat
omdat ik heel veel mensen heb gesproken die een huis
willen kopen — is het bouwen van hun eigen huis. Het
bouwen van je eigen huis is voor veel mensen een droom.
In Nederland is dat helaas alleen mogelijk voor de happy
few. Wij zouden zo graag willen dat veel meer mensen dat
kunnen doen. Dan moeten er echter meer betaalbare
bouwkavels worden uitgegeven. Niet de projectontwikkelaars moeten bepalen hoe de burgers wonen, de burgers
moeten dat zelf kunnen doen. Ook rijtjeswoningen zijn prima
in particulier opdrachtgeverschap te bouwen. Daar bestaan
heel mooie voorbeelden van. Wij zijn allemaal wezen kijken
naar die voorbeelden. Het blijft echter hangen in een
experimentje hier en daar. Wij willen dat daar nu echt werk
van gemaakt wordt. Laten wij ervoor zorgen dat de bouwcultuur in Nederland verandert. Laat mensen hun eigen
woning bouwen. Ook voor rijtjeshuizen is dat mogelijk; de
hele grachtengordel is op die manier gebouwd. Het kan,
mensen vinden het fijn en wij krijgen daardoor mooie wijken
waarmee mensen zich verbonden voelen, in plaats van de
eenvormigheid die de SP altijd maar wil. De bouwregels
moeten eenvoudiger en de bouwleges moeten omlaag. Is
de minister bereid om maximumtarieven voor de bouwleges vast te stellen? De gemeenten beschouwen die onze
ogen te vaak als melkkoe, gezien de grote verschillen in
prijs.
Ik kom op de banken en de hypotheken. Het kabinet is zo
dom geweest om in een dalende woningmarkt de eisen
voor hypotheken veel strenger te maken. Hierdoor zijn de
woningprijzen enorm gedaald. In de ons omringende landen
is dat veel minder het geval. De crisis is daardoor verergerd;
ik verwijs naar het ING-rapport. Gelukkig gaan de huizenprijzen weer iets omhoog, dankzij de lage rente van Draghi
— dus niet dankzij het beleid van het kabinet, moeten wij
erbij zeggen — maar nog steeds staan 800.000 huishoudens
onder water. Als ik hier de verschillende woordvoerders
beluister, denk ik: wonen al die Kamerleden soms in
Amsterdam? In Amsterdam kunnen de prijzen weer ongeveer op het niveau van 2008 zijn beland, maar in de rest
van Nederland is dat niet het geval. Nogmaals, 800.000
huishoudens staan nu nog onder water. Huizen staan
maanden te koop. In grote delen van Nederland kun je niet
van je woning af komen. Laten wij Amsterdam dus niet tot
Nederland verklaren; wat voor Amsterdam geldt, geldt
absoluut niet voor de meeste delen van Nederland.
De lage rente heeft grote voordelen voor huizenbezitters.
Wij willen dat Nederland daar zo veel mogelijk profijt van
heeft. In België — ik heb het hier al vaker gezegd — kan
iedereen zijn hypotheek altijd oversluiten met een maximale
boeterente van drie maanden. Iedere Belg kan dat doen.
Daarom is er op dit moment geen Belg meer die meer dan
2% hypotheekrente betaalt, terwijl Nederlanders die hun
hypotheek voor jaren hebben vastgezet nog vaak 4% of 5%
hypotheekrente betalen. De banken worden op die manier
slapend rijk. Is de minister bereid om de boete die banken
rekenen bij het oversluiten van een hypotheek te beperken
tot drie maanden rente, net zoals in België gebeurt? Men
kan zeggen dat de marges van de banken dan omlaag zullen
gaan, maar in België zijn de tarieven nog lager dan in
Nederland; dat is het gekke. Het kan dus wel degelijk.
Verder willen wij de strenge eisen voor het verkrijgen van
een hypotheek op een verantwoorde manier versoepelen.
Dit kabinet is doorgeschoten en heeft de regels te streng
gemaakt. Zzp'ers die al jaren netjes hun huur van €800 per

11 oktober 2016
TK 10

10-21-24

maand kunnen betalen, kunnen toch ook een hypotheek
betalen? Waarom moeten starters hun hypotheek volledig
aflossen in 30 jaar, terwijl bestaande hypotheekhouders
maar de helft hoeven af te lossen? Dat is een vreemd
onderscheid. De helft aflossen is al goed. Dat is niet
gevaarlijk.
Overigens wil ik er ook op wijzen dat er in Nederland helemaal geen problemen zijn geweest met hypotheken. Het
zijn de beste leningen die je kunt hebben in Nederland.
Nederlanders zijn zeer trouw in het betalen van hun hypotheek. Laten we niet doen alsof we Amerika zijn met subprime hypotheken. Dat probleem hebben wij niet en hebben
wij ook nooit gehad.
De WOZ-waardes van alle woningen zijn sinds 1 oktober
openbaar gemaakt. Dat heeft nadelen voor sommige mensen, maar het heeft ook een voordeel. Banken kunnen nu
namelijk zelf zien of klanten recht hebben op een lagere
rente omdat hun hypotheek lager is dan de waarde van hun
huis. Door aflossing en de stijgende huizenprijzen hebben
steeds meer mensen met overwaarde op hun hypotheek
recht op een lagere rente. De banken vertellen dat de
mensen helemaal niet. SNS heeft gezegd hier werk van te
gaan maken, maar ik wil dat alle banken dat doen. Is de
minister bereid om de banken en andere hypotheekverstrekkers, ook de verzekeraars, daartoe te verplichten? Als zij in
de openbare WOZ-registers kunnen zien dat mensen recht
hebben op een lagere rente omdat het risico op de lening
verlaagd is, moeten zij dat meedelen. SNS geeft al het
goede voorbeeld, maar alle Nederlandse banken zouden
dat moeten doen. Ik ben eventueel bereid om een motie in
te dienen als ik die toezegging niet krijg van de minister.
De heer Houwers (Houwers):
Daar gaat een vraag aan vooraf. Is de heer Madlener ervan
op de hoogte dat 75% van de gemeenten helemaal zover
nog niet is? Slechts 25% van de gemeenten heeft sinds 1
oktober die plicht ingevuld. 75% heeft het dus nog niet
geregeld. Is de vraag aan de minister dus niet eerder wat
hij gaat doen om ervoor te zorgen dat de gemeenten de
WOZ-waardes openbaar gaan maken? 75% heeft dat
namelijk nog niet voor elkaar. Wat vindt de heer Madlener
daarvan?
De heer Madlener (PVV):
Daar heeft de heer Houwers gelijk in. De gemeenten hebben
dat nog niet op orde. Ik ga ervan uit dat dit de komende
maanden wel gebeurt, en dan moet gebeuren wat ik net
vroeg. De banken moeten verplicht worden om het rentevoordeel actief mede te delen aan de klant, ook als de klant
er niet om vraagt of het niet weet. Dat gebeurt namelijk
niet. Banken vinden het wel best. Ze zwijgen. Mensen hebben recht op een lage rente, maar ze krijgen die niet. Al
jaren vragen we erom, ook de Vereniging Eigen Huis. Nu
wil ik dat de minister dit regelt. De WOZ-waarde is openbaar
en banken kunnen zelf zien dat klanten te veel betalen.

belangrijke maatregelen genomen. In 2013 sloten D66,
ChristenUnie en SGP met de coalitie het woonakkoord.
Onderwerpen die al lang muurvast zaten, zoals de hypotheekrenteaftrek en de sociale huren, zijn eindelijk losgetrokken. Belangrijk daarbij was dat koop en huur gelijktijdig
werden aangepakt. Dat was een grote wens van D66. Deze
minister heeft de afgelopen jaren veel wetgeving door het
parlement gekregen, met steun van D66. Wij vonden het
noodzakelijk dat na jaren van stilstand er eindelijk beweging
kwam op de woningmarkt. Misschien is deze minister wel
een van de meest effectieve ministers van het kabinet
geweest. Mijn complimenten voor zijn daadkracht. Dat
betekent natuurlijk niet dat we honderd procent tevreden
zijn. Er zijn nog wel wat openstaande wensen.
Ik begin bij de koopmarkt. Ja, we hebben de hypotheekrenteaftrek beperkt. Nieuwe hypotheeknemers kiezen er nu
massaal voor om in 30 jaar hun hypotheek af te lossen. Na
de lange en diepe daling van de woningprijzen stijgen de
prijzen weer. Toch zijn op de koopmarkt nog genoeg redenen tot zorg. De president van de Nederlandsche Bank,
Klaas Knot, schreef vorige week nog dat na 2030 1 miljoen
mensen met een restschuld achterblijven. DNB doet een
aantal aanbevelingen, bijvoorbeeld het versneld afbouwen
van de hypotheekrenteaftrek. Kan het kabinet reageren op
de aanbevelingen van deze toch belangrijke expert van de
woningmarkt?
Er zijn ook belangrijke maatregelen genomen op de huurmarkt. De inkomensafhankelijke huurverhoging heeft ervoor
gezorgd dat het aandeel scheefwoners is afgenomen.
Recentelijk bleek uit de evaluatie van de verhuurderheffing
dat de corporaties de komende jaren voldoende investeringsruimte hebben om betaalbare sociale huurwoningen
te bouwen en te investeren in duurzaamheid. Dat is goed
en noodzakelijk nieuws.
Maar we zien in Nederland wel veel grote regionale verschillen op de woningmarkt. De wijkagent of de leraar kan geen
geschikt huis betalen in Amsterdam of Utrecht. Werkende
mensen dreigen tussen wal en schip te raken. Ze hebben
een te hoog inkomen voor sociale huur, maar een te laag
of onzeker inkomen om te kunnen kopen. Tegelijkertijd
hebben we een landelijk systeem van woningwaardering
en huurtoeslag. Dit doet geen recht aan de grote regionale
verschillen, zoals Aedes ook heeft geconstateerd. Herkent
de minister dit beeld? Ziet hij hier ook een probleem? Wat
zijn naar zijn idee mogelijke oplossingen voor dit probleem?

De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Bij de laatste begroting van dit kabinet wordt er
natuurlijk veel teruggeblikt. Daar ga ik dan ook mee beginnen. In de afgelopen periode zijn op de woningmarkt veel

In het verlengde hiervan denk ik ook aan betaalbare huurwoningen in het middensegment, want juist die woningen
worden nog onvoldoende gebouwd. De maatregelen die
met Prinsjesdag zijn aangekondigd door minister Blok, zijn
interessant. De heer Madlener sprak net ook over het
opnemen in de bestemmingsplannen. Naar mijn idee is dat
niet toereikend. We krijgen nog steeds veel signalen dat
gemeenten liever koopwoningen neerzetten dan middenhuurwoningen, omdat die nu eenmaal meer geld opbrengen. Dat doet mij toch weer denken aan de commissie
Huizenprijzen, waar wij al eerder over hebben gesproken.
Gemeenten nemen wel doelstellingen op voor het percentage sociale huurwoningen, maar niet voor goedkope
middenhuur. In Amsterdam heeft de gemeente op initiatief
van D66 een percentage middenhuur opgenomen in haar
beleid. Vindt de minister dat ook een uitstekend idee?
Zouden niet meer gemeenten dit in hun beleid moeten
opnemen? Is dat geen betere stok achter de deur dan de

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-25

tafels om gesprekken te voeren met gemeenten en beleggers?
Dan kom ik op een ander belangrijk thema, te weten verduurzaming, een belangrijke opgave voor Nederland. In
het energieakkoord zijn heldere doelen gesteld en er zijn
ook veel verschillende potjes met geld beschikbaar gesteld.
Uit de begroting blijkt ook dat het nog niet storm loopt,
want veel van die potjes worden bij lange na niet benut.
Voor de corporaties is er de Stimuleringsregeling energieprestatie huursector (STEP). In hoeverre wordt daar gebruik
van gemaakt? Wanneer kan de Kamer daarvan de eerste
concrete resultaten zien?
Ook in de particuliere sector moeten we nog aan de slag
om de doelen van Parijs te kunnen halen. Een manier om
verduurzaming te stimuleren is de gebouwgebonden
financiering. Hoewel investeringen in duurzame maatregelen zich relatief snel terugverdienen, schrikken nog veel
mensen ervoor terug. Zij vragen zich af of zij daar nog wel
tien jaar wonen. Verhuis ik niet als ik een nieuwe baan kan
krijgen? Als ik verhuis, betaalt de nieuwe eigenaar dan voor
mijn zonnepanelen? Dat zijn begrijpelijke vragen, maar het
resultaat daarvan is dat verstandige en rendabele investeringen niet van de grond komen. Met gebouwgebonden
financiering, waarover wij al vaker hebben gesproken, loopt
de financiering via een derde partij, zoals een netbeheerder.
Dan hoeven de bewoners zich geen zorgen te maken over
het terugbetalen van de investering. Waarom pakt de
regering zelfs na een aangenomen motie niet door met het
doorvoeren van die gebouwgebonden financiering? Kan
de minister, eventueel in overleg met zijn collega's, toezeggen dat de motie van mijn collega's mevrouw Van Veldhoven, de heer De Vries en mevrouw Dik-Faber van de ChristenUnie, nu eindelijk wordt uitgevoerd? Graag een reactie.
Deze begroting gaat niet alleen over wonen, maar ook over
de rijksdienst. Wij zijn hier allen voorstander van een efficiënte en slagvaardige overheid. Ik signaleer wel een probleem op dit terrein. De salarissen van ambtenaren zijn
normaal gesproken gekoppeld aan de ontwikkeling van de
lonen in de marktsector, al was dat in de afgelopen jaren
niet zo, met de nullijnen. De lonen in de marktsector stijgen
voornamelijk door verbeterde productiviteit. De publieke
sector ziet die productiviteitswinst via de koppeling automatisch terug in de lonen. Het risico is dat die productiviteitswinst bij de overheid niet wordt gerealiseerd. De econoom
Baumol zag het al eerder: organisaties zonder prikkel tot
productiviteit dijen almaar uit. Als reactie hierop, en als
reactie op de crisis, heeft het kabinet de afgelopen jaren
veel maatregelen genomen. De vraag is wel of dit nu echt
structurele maatregelen zijn. Een nullijn bij ambtenaren
leidt bijvoorbeeld na verloop van tijd tot een inhaalgroei.
Dat zien we nu ook weer gebeuren en dat zegt het CPB ook
steeds. Het is ook terecht dat dat gebeurt, want de overheid
moet goed kunnen concurreren op de arbeidsmarkt om
goede mensen aan te kunnen trekken, maar het leidt wel
tot een ad-hocbeleid.

marken doen ze dat al, in Australië zelfs al dertig jaar, en
ze hebben er goede ervaringen mee. Deze landen laten zien
dat het goed kan werken. Mijn vraag aan de minister is of
hij hier een reactie op wil geven en op deze beschouwing
wil ingaan.
Ik zie hier overigens een pen liggen, die van de heer Madlener is. Het is een pen van de Woonbond!

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Voorzitter. Een goed en betaalbaar huis in een leefbare
buurt: dat is wat veel mensen, als je het ze vraagt, graag
willen. Dat klinkt heel overzichtelijk, maar in de afgelopen
crisisjaren hebben we gemerkt dat dat niet altijd vanzelfsprekend is. Er is daarom ook veel gebeurd op het terrein
van wonen. De heilige huisjes van de koop- en de huurmarkt
zijn deels geslecht, de hypotheekrenteaftrek werd eindelijk
aangepakt en er werd lucht geblazen in de vastzittende
huursector. Mijn partij heeft overigens ook bijgedragen aan
die maatregelen.
Dat wil niet zeggen dat nu alles goed gaat. Er blijven ook
voor een nieuw kabinet nog voldoende uitdagingen over
en een aantal van die zaken wil ik graag met de Kamer
doornemen.
Mijn eerste punt is de toegankelijkheid. Waar de minister
veel werk heeft gemaakt van de sociale huursector en de
koopsector is het middensegment het stiefkindje van het
beleid gebleven, en dit terwijl het voor een goed functionerende woningmarkt nodig is dat de sociale huursector, de
particuliere huursector en de koopsector op elkaar aansluiten. De minister stelt dat de investeerders inmiddels in de
rij staan, maar waar blijven de huizen? Het middensegment
wordt des te belangrijker als je bedenkt dat er steeds meer
flexibele banen en mensen met een flexibele levensstijl
bijkomen. Hoe zorgt deze minister ervoor dat er meer aanbod komt in het middensegment? Het uit elkaar halen van
wonen en ruimtelijke ordening lijkt zich hier te wreken.
Gemeenten hebben hun eigen grondbeleid en hun eigen
kaders. Hoe gaat de minister die twee werelden bij elkaar
brengen? We vragen er al een paar jaar om, maar er lijkt
nog niet heel veel te gebeuren. Moeten we dan de regie op
dit punt terugpakken?

Dat geldt ook voor ingeboekte taakstellingen op het aantal
ambtenaren. De Algemene Rekenkamer constateert dat
taakstellingen te abrupt en te snel worden doorgevoerd
met allerlei risico's voor de uitvoering. Daarom is mijn vraag
of het niet beter is om in plaats van allerlei incidentele
maatregelen zoals taakstellingen en nullijnen, een systematische prikkel tot innovatie en verbetering bij de overheid
tot stand te brengen. In Nieuw-Zeeland, Finland en Dene-

Mijn tweede punt is de betaalbaarheid. Toen deze minister
aantrad, had hij waarschijnlijk niet kunnen bevroeden dat
er in sommige woningregio's inmiddels sprake is van
oververhitting op de koopmarkt. Met name de starters
hebben daar last van, zo meldde ook de NVM afgelopen
week. In het algemeen kan het nog wel eens zinvol zijn om
te bekijken of we niet wat kunnen doen aan de overdrachtsbelasting voor de starters. De eerlijkheid gebiedt echter te
zeggen dat dit nu wel een heel grote maatregel is om te
nemen. Er kunnen volgens mij ook wat andere, heel concrete maatregelen genomen worden om de starter tegemoet
te komen. We zouden bijvoorbeeld bij de Nibud-normen
kunnen kijken naar de totale woonlasten. Er is hier al
meerdere keren aan gerefereerd, maar een energiezuinige
woning heeft lagere energielasten. Dat moet toch meegewogen kunnen worden bij de toepassing van de Nibudnorm? In het verlengde hiervan ligt de vraag wanneer de
gebouwgebonden financiering in de koopmarkt mogelijk
wordt gemaakt. Al een paar jaar spreken we hierover, maar
deze wordt nog steeds niet toegepast. Wat is hier het pro-

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-26

bleem? Is de minister bereid om, in het kader van de
betaalbaarheid maar zeker ook de duurzaamheid, de
gebouwgebonden financiering nu echt mogelijk te maken?

te doen is. Zou ik hem kunnen verleiden om aan te geven
welke zaken wat hem betreft absoluut nog moeten worden
aangepakt, eventueel ook door zijn opvolger?

Dan kom ik op de duurzaamheid. Wat betreft duurzaamheid
zijn de idealen mooi, maar is er in de realisatie nogal wat
te doen. Zo'n 7,3 miljoen woningen moeten verduurzaamd
worden om in 2050 een energieneutrale gebouwde omgeving te hebben. Sommige corporaties zijn echt ambitieus
en willen toe naar een energieneutrale woonvoorraad.
Andere corporaties blijven echter achter en pakken niet
door. Wat ons betreft zouden corporaties die een goede
bijdrage leveren aan het realiseren van nul-op-de-meterwoningen een korting op de verhuurderheffing moeten kunnen
krijgen. We hanteren hier dus niet de stok, maar de wortel.
Bij het Belastingplan zullen wij een amendement indienen
om de verhuurderheffing voor dit doel met 100 miljoen te
verlagen. We dekken dat door de accijns op tabak te verhogen. In onze optiek is dat win-win.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Mijn vraag gaat niet over de punten die mevrouw Schouten
net heeft ingebracht. Mijn vraag gaat over het Landelijk
Samenwerkingsverband Actieve bewoners, een organisatie
die heel actief is op het gebied van de buurtrechten. Deze
organisatie wordt nu gesubsidieerd vanuit Wonen en
Rijksdienst. Daar wordt echter gezegd: het gaat niet meer
over wonen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken,
waarmee veel wordt samengewerkt op het gebied van
buurtrechten, zegt niet: nou, dan nemen wij die subsidierelatie over. Wat zou mevrouw Schouten ervan vinden om
aan de minister voor Wonen en Rijksdienst voor te stellen
om in overleg te treden met het LSA en met zijn collega
van Binnenlandse Zaken over de wijze waarop we hiermee
kunnen omgaan? Deze organisatie moet niet tussen twee
ministeries in vallen.

Hiernaast is het de vraag of het convenant dat de minister
heeft gesloten met de woningcorporaties wel ambitieus
genoeg is. Ze moeten gemiddeld naar label B, maar dat is
nu al de norm in het Bouwbesluit. Kortom, als de corporaties nieuwbouwen, moeten ze hier altijd al aan voldoen.
Wat de ChristenUnie betreft moeten we niet kijken naar
labelstappen, maar naar een reductie van het aantal petajoule. Is de minister dat met ons eens? Wil hij het convenant
daarop aanpassen? In de discussie over de energieprestatievergoeding in relatie tot gas is er nog steeds geen besluit.
Het is van belang dat daarover snel duidelijkheid komt. Laat
ik duidelijk zijn: voor de ChristenUnie is het mogelijk maken
van de energieprestatievergoeding voor gas een no-go.
In de Woningwet is de mogelijkheid opgenomen om een
wooncoöperatie op te richten. Ik kijk dan even naar de PvdAfractie, want het was senator Duivesteijn van de PvdA die
daarvoor veel gelobbyd heeft. Het gaat om een kleinschalig
initiatief om mensen zelf de regie over hun woonomgeving
te geven. Er zijn meerdere wooncoöperaties van start
gegaan. Toch is de financiering van deze coöperaties nog
weleens een probleem, zo horen wij. Ik heb dit punt ook
aangedragen bij de minister van Financiën. Is ook deze
minister bereid te bekijken hoe obstakels bij de financiering
van het oprichten van wooncoöperaties kunnen worden
weggenomen?
Graag vraag ik aandacht voor de doorstroming vanuit de
maatschappelijke opvang naar een vorm van zelfstandig
wonen. De stap naar een reguliere huurwoning is voor
sommige mensen best groot. Vaak is er ook helemaal geen
geschikte woonruimte voorhanden. Sommige opvanginstellingen hebben daarom zelf woningen in beheer die ze
doorverhuren aan mensen die uit de opvang komen. Het
gaat hier om mensen met een specifieke problematiek en
vaak ook hoge schulden, waardoor ze al nauwelijks in aanmerking komen voor een reguliere woning. Hoewel het hun
taak niet is, willen de opvanginstellingen deze mensen niet
in de kou laten staan. De verplichte inkomenstoets levert
echter een enorme bureaucratie en veel administratieve
lasten op, terwijl vooraf wel vaststaat dat iemand die uit de
opvang komt tot de doelgroep behoort. Is de minister bereid
de inkomenstoets bij de huisvesting door maatschappelijke
opvanginstellingen te schrappen?

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Dat lijkt mij een heel goed voorstel. Ik heb gehoord dat het
op de totale begroting, zelfs op die voor Wonen, een klein
bedrag is. Ik denk dat we er inderdaad voor moeten zorgen
dat het goede werk dat daar wordt gedaan, niet zomaar
verdwijnt. Ik moet dan nog wel even bekijken hoe dit vorm
zou moeten krijgen, maar het uitgangspunt steun ik absoluut.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik overweeg hierover een amendement in te dienen, maar
ik ben ook heel benieuwd wat de minister erover zal zeggen.
Ik dank mevrouw Schouten voor haar reactie.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. Dit is de laatste begroting van deze minister voor
Wonen. Het is dus tijd om de balans op te maken. Wat heeft
deze minister bereikt? Onder zijn bezielende leiding zijn de
huren voor de laagste inkomens met 9,5% gestegen volgens
het CBS, zitten 14.328 vluchtelingen die een status hebben
in de COA-opvang hun dagen te tellen tot zij in een huis
terechtkunnen, een huis waar ze straks minder snel voor in
aanmerking komen door het schrappen van de urgentiestatus voor statushouders, is het aantal sociale huurwoningen
in het goedkope segment drastisch gedaald en is er een
verhuurderheffing ingevoerd waardoor het investeren in
energiebesparing en nieuwe sociale huurwoningen is
afgenomen. Zonder aanvullende maatregelen zullen de
afspraken uit het energieakkoord niet worden gehaald.

Ik rond af. De minister heeft een hele klus geklaard; ook
onze complimenten daarvoor. Ik zei al dat er nog heel veel

Voor wat betreft de verhuurderheffing: de minister komt
met een heffingsvermindering om nieuwbouw te stimuleren, maar hoe betaalt hij die? Precies, door de verhuurderheffing te verhogen en dat is dus vestzak-broekzak. Hoeveel
extra woningen verwacht hij dat er met dit voorstel gerealiseerd worden? Zou het niet veel logischer zijn om de verhuurderheffing, al dan niet gedeeltelijk, om te zetten in een
investeringsverplichting? Nu het geleidelijk beter gaat, zou
het toch logisch zijn om deze heffing, die oorspronkelijk
bedoeld was als crisisheffing, om te vormen naar een verplichting voor corporaties om te investeren in meer en

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-27

duurzame sociale huurwoningen? Stel de woningcorporaties
daadwerkelijk in staat om hun woningen te verduurzamen,
zo vraag ik de minister. Behoort ook bijvoorbeeld een nationale garantstelling tot de mogelijkheden? Om de doelen
uit het energieakkoord te bereiken, zal er ook in de koopsector meer moeten gebeuren. Wij zouden graag zien dat
woningeigenaren die energieverbeteringen doorvoeren
deze kunnen aftrekken van de belastingen. Is de minister
bereid om deze mogelijkheid te onderzoeken?
GroenLinks is kritisch over het kabinetsbeleid van de afgelopen jaren, maar wij zien ook positieve punten. Zo is de
zeggenschap van huurders uitgebreid in de Woningwet. In
die wet is de wooncoöperatie — mevrouw Schouten zei het
ook al — geregeld. Bewoners krijgen de mogelijkheid om
zelf het beheer en onderhoud van hun woningen te regelen.
Naar ik begrepen heb, lukt het echter in krimpregio's niet
goed om een en ander van de grond te krijgen. Zo heeft in
het Friese Jirnsum een groep bewoners pas na heel lang
en moeizaam onderhandelen met de woningcorporatie het
complex Dekemahiem over kunnen nemen. De woningcorporatie wil graag meewerken, maar is op grond van de wet
verplicht om de woningen marktconform over te dragen.
Wat marktconform is, is in zulke gevallen moeilijk te bepalen. Een te hoge verkoopprijs maakt de exploitatie van zo'n
coöperatie moeilijk of onmogelijk, met als risico dat de
woningen uiteindelijk toch individueel verkocht worden en
niet meer beschikbaar zijn als sociale huurwoning. Het
gevolg daarvan is dat in een dorp als Jirnsum straks geen
sociale huurwoningen meer beschikbaar zijn, ook niet in
wooncoöperatievorm. Ziet de minister mogelijkheden om
dit probleem op te lossen?
Een ander positief punt uit de afgelopen kabinetsperiode
is dat eindelijk het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap geratificeerd werd. Nederland committeert zich hiermee aan het omvormen van de Nederlandse samenleving tot een samenleving waar iedereen
zelfstandig aan kan deelnemen. Helaas zijn we daar nog
niet. De naleving van het VN-verdrag is een verantwoordelijkheid van het hele kabinet. In de begroting Wonen en
Rijksdienst lees ik er echter bijna niets over terug, terwijl je
waar het gaat om toegankelijkheid ook dingen zou verwachten over de toegankelijkheid van rijksgebouwen of over
bouwregelgeving. Daarom vraag ik de minister voor Wonen
en Rijksdienst wat er op zijn beleidsterrein op rijksniveau
nog gedaan moet worden om VN-verdragproof te worden.
Of denkt hij dat hij al helemaal klaar is?
Wonen is bij uitstek een beleidsterrein dat samen met
wijkbewoners moet worden vormgegeven. Ik heb daarom
net in mijn interruptie op mevrouw Schouten aandacht
gevraagd voor het Landelijk Samenwerkingsverband
Actieve Bewoners. Deze organisatie mag niet tussen twee
ministeries in vallen. Ik ben erg benieuwd naar de reactie
van de minister op mijn interruptie net op de inbreng van
mevrouw Schouten.

hypotheekrenteaftrek was opgetuigd. Het was op den duur
niet meer haalbaar om die zo in stand te houden.
De SGP vraagt bij deze laatste begrotingsbehandeling van
dit kabinet vooral aandacht voor kwetsbare groepen. Bij
het verbouwen van de woningmarkt kunnen zij onbedoeld
nog verder in de knel komen.
De kwestie van financieringsnormen voor hypotheken blijft
een zorgenkind. Deze week ontvingen we opnieuw een
rapport waarin staat dat de normen onnodig beknellend
werken. Veel kopers vinden dat de normen van het Nibud
onvoldoende aansluiten bij een realistische beoordeling
van hun financiële situatie. In de politiek wordt dan gewezen
op de mogelijkheid om af te wijken van de regels, maar dat
komt in de praktijk toch weinig van de grond. Het systeem
waarin financiële dienstverleners het risico moeten nemen
om af te wijken van een strakke norm, lokt vaak defensief
gedrag uit bij de geldverstrekkers. Zou het niet beter werken
als de leencapaciteit tot stand zou komen op basis van bijvoorbeeld een keuzemenu waarin de meest passende
onderdelen moeten worden geselecteerd?
Verder nodigt de SGP de minister uit om te reflecteren op
de mogelijkheid om binnen de leennormen ook ruimte te
blijven bieden om de financiering van de overdrachtsbelasting mee te nemen. Dat zou betekenen dat we dit jaar
stoppen met de verdere afbouw van de toegestane leencapaciteit, zodat iedereen in de komende jaren tot 102% kan
lenen. Dat punt is al even aan de orde geweest. Dit lijkt een
ruimere mogelijkheid te bieden voor starters op de markt
voor koopwoningen. Hoe kijkt de minister daar tegenaan?
Welke financiële gevolgen voorziet hij? En wat zijn de
maatschappelijke gevolgen en de gevolgen voor de volkshuisvesting? Ik hoor graag zijn gedachten hierover.
De tweede groep die aandacht verdient, is de groep van de
eenverdieners; jawel. Eenverdieners hebben niet alleen te
lijden onder een uiterst onrechtvaardige, extreem hoge
belastingdruk, zoals dat een- en andermaal duidelijk is
gemaakt. Zij komen door die belastingdruk echter op de
huurmarkt ook nog eens in de knel. Met hun bruto-inkomen
kunnen zij bijvoorbeeld te maken krijgen met een extra
huurverhoging, terwijl zij gezien hun netto-inkomen veel
slechter af zijn dan tweeverdieners en dan anderen. Zij
kunnen ook uitgesloten worden van de sociale huursector,
terwijl zij soms meer dan anderen toegang zouden verdienen. In de Eerste Kamer is hiervoor inmiddels ook aandacht
gevraagd. Ziet de minister aanknopingspunten om op dit
punt en vanuit het oogpunt van volkshuisvesting tot een
eerlijker toerekening en berekening te komen? Ik breng dit
punt met enige klem onder de aandacht van de minister,
want hier is echt een schrijnend onrecht aan de hand.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. De regering is behoorlijk aan het klussen geweest
op de woningmarkt. Ik geef toe dat de SGP daar, met een
aantal collega-fracties, stevig hand- en spandiensten aan
heeft geleverd. Er zijn zelfs heilige huisjes gesloopt. Maar
ja, dat is bij gevaarlijke bouwwerken soms noodzakelijk.
Daarbij denk ik bijvoorbeeld aan de manier waarop de

De derde en laatste groep waarvoor ik aandacht wil vragen,
is maar een kleine groep. En ik hoop dat hij heel klein blijft.
Het gaat om de tienermoeders. Behalve een zwangerschap
zijn er voor hen ook nog allerlei praktische problemen.
Regelmatig is er daarbij weinig ondersteuning. Huisvesting
is voor tienermoeders van groot belang. Helaas hoort de
SGP regelmatig dat het erg moeilijk is om die huisvesting
te regelen. Mijn fractie zou het logisch vinden als gemeenten aan deze kleine groep voorrang zouden geven. Steunt
de minister deze inzet? Wij kennen een vergelijkbare voorrang voor bijvoorbeeld mantelzorgers en personen die te
maken hebben met geweld in hun relatie. Concreet vraag
ik of de minister bereid is om dit bij de Vereniging van

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-28

Nederlandse Gemeenten onder de aandacht te brengen,
opdat hiervoor een oplossing kan worden gevonden.

kapitaalkrachtige personen, betalen het gelag. De heffing
remt de realisatie van nieuwe huurwoningen ook, omdat
corporaties dit deel niet meer investeren. Contraproductief
dus, maar er ligt een maatschappelijke opgave van jewelste.

De heer Krol (50PLUS):
Voorzitter. In de begroting voor Wonen en Rijksdienst staan
welgeteld acht regels tekst over het langer zelfstandig
wonen van ouderen. Verder is er niks: geen budget, geen
maatregelen. En dat terwijl vorig jaar in de begroting voldoende huurwoningen voor ouderen juist wél als een van
de vier belangrijkste punten werd benoemd. Blijkbaar vindt
de regering dat zij wel genoeg heeft gedaan nu het aanjaagteam zijn werkzaamheden heeft afgerond. Maar op de
website van de overheid staat nog steeds dat jaarlijks zo'n
144.000 woningen nodig zijn voor deze groep. De minister
heeft toegezegd dat de regering graag die aanjaagrol
doorlopend op zich neemt, zoals eerder door 50PLUS werd
bepleit. Gaat de minister hier nog mee verder? Is hij met
50PLUS en het aanjaagteam van mening dat de regering
systeemverantwoordelijk is en dus actief moet zorgen voor
de juiste randvoorwaarden om haar beleid te doen slagen?

Het creëren van geschikte woningen voor ouderen met een
relatief lichte zorgvraag is bij uitstek een urgente maatschappelijke opgave. Dit gebeurt veel in voormalige verzorgingshuizen waar de zorg extramuraal is geworden. De bewoners
betalen huur, maar voor velen die toch al hoge zorgkosten
hebben, is die niet op te brengen. Juist voor die groep is
de nood hoog. Door deze heffing hebben eigenaren minder
geld beschikbaar voor de ontwikkeling van kwalitatief goede
ouderenhuisvesting, zowel op korte als op langere termijn.
Investeringen in nieuwe woonzorgconcepten, brandveiligheid en onderhoud komen dan onder druk te staan en dat
terwijl deze nu juist hoognodig zijn. Daarom stelt 50PLUS
voor, verzorgingshuizen die omgebouwd zijn of worden
naar zelfstandige woningen met een lichte zorgvraag te
gaan scharen onder de verminderingsregeling.

De rijksoverheid heeft de verantwoordelijkheid om maatwerk in de huisvestingsvraagstukken mogelijk te maken,
verschoven naar de gemeenten. Dat is tot daar aan toe,
maar de overheid moet haar coördinerende taak actiever
invullen om tot resultaat te komen. Waarom hebben we
anders nog een minister voor Wonen?
Gemeenten hebben voor het zelfstandig wonen van ouderen
een grote verantwoordelijkheid gekregen. Daarbij is een
geïntegreerde woonzorgvisie van groot belang. Dat vindt
ook de ANBO. Omdat wonen en zorg in toenemende mate
met elkaar verbonden zijn, is de regering in onze ogen
verplicht tot een actieve rol. Wat mogen wij in dezen van
de minister verwachten?
Dan de beschikbaarheid van sociale huurwoningen. Uit een
rapport van onderzoeksbureau ABF bleek volgens de
Woonbond dat tot 2020 het aantal sociale huurwoningen
met ongeveer 5.000 afneemt, en dat terwijl de behoefte aan
deze woningen juist groot is. Vooral in de steden zijn de
wachttijden duizelingwekkend lang. Ouderen en chronisch
zieken wonen langer thuis. Er is instroom van vluchtelingen,
uitstroom uit maatschappelijke opvang en ook het hoge
aantal echtscheidingen leidt ertoe dat die vraag onverminderd hoog is.
Ook jongeren komen moeilijk aan een betaalbare woning.
De minister kan hierbij in onze ogen niet alleen wijzen naar
de betrokken partijen. Wat gaat hij doen, behalve praten,
om dit probleem op te lossen? 50PLUS pleit voor een nationaal programma betaalbare huurwoningen, een alomvattend actieplan om de tekorten structureel weggewerkt te
krijgen en daarbij de corporaties te verplichten om te zorgen
voor voldoende levensloopbestendige en energiezuinige
woningen. Ook daarop krijg ik graag een reactie.
De Tweede Kamer is bezig met een wetsbehandeling over
de wijziging van de verhuurderheffing. Vorige week konden
we de schriftelijke inbreng leveren. Laten we duidelijk zijn
dat 50PLUS eerst en voor alles tegen deze heffing is, zoals
nagenoeg alle deskundigen die in de hoorzitting aan het
woord kwamen. De heffing is immers zuiver in het leven
geroepen om de staatskas te spekken. De gewone huurders
van een sociale huurwoning, doorgaans niet de meest

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

Kortom, zou het niet goed zijn om te zoeken naar een
manier om het tekort aan geschikte woningen voor mensen
met een zorgvraag te verminderen zolang deze wetgeving
nog van kracht is? 50PLUS kan zich voorstellen dat dit kan
via de Regeling vermindering verhuurderheffing. Die is in
het leven geroepen om een aantal maatschappelijk urgente
opgaven — zo staat het er letterlijk — te kunnen aanpakken.
Dat lezen we in de memorie van toelichting uit 2014. Graag
krijg ik hier een reactie op.
Dan heb ik een vraag over seniorencomplexen waarin
bewoners hun appartement huren. Is het denkbaar dat het
vrijgevallen deel na toepassing van de verminderingsregeling geïnvesteerd moet worden in onderhoud en brandveiligheid? Ondanks constateerde de Brandweeracademie
opnieuw dat er aanvullende eisen en maatregelen nodig
zijn, omdat hier veel mensen wonen met een verminderde
zelfredzaamheid en minder mobiliteit. Hoe gaat deze
minister ervoor zorgen dat deze aangepaste en energiezuinige woningen ook werkelijk beschikbaar en betaalbaar
worden voor mensen met een kleine beurs?
Het schenkingsrecht is weer uitgebreid tot €100.000 en de
voorwaarden zijn verruimd. Prima. Maar waarom laten we
de voorwaarden niet nog meer los, zoals 50PLUS al heel
lang bepleit? Waarom een discriminerende leeftijdsgrens
voor de ontvanger, als de huizenmarkt met deze maatregel
gestimuleerd moet worden? 50PLUS is benieuwd naar de
visie van deze vakminister hierop, dus een verwijzing naar
zijn collega van Financiën is in dit geval onvoldoende.
Tot slot heb ik nog drie vragen. De huurtoeslag gaat met
€10 omhoog, maar compenseert dat de stijging van de
huren voldoende? Is dit meegenomen in de koopkrachtplaatjes? Denkt het ministerie dat er ditmaal voldoende begroot
is?
Dan heb ik een vraag aan de minister inzake de renovatie
van het Binnenhof. Hoe staat het met mijn aangenomen
motie, die is meeondertekend door de regeringsfracties
VVD en PvdA, over de vergunningverlening voor nieuwbouw met behoud van de jugendstilgevel van het
gebouwdeel aangeduid met de naam Hotel?
Ten slotte, 50PLUS pleit voor een goede regeling voor
mantelzorgwoningen en familiehuizen. Kan de minister iets

11 oktober 2016
TK 10

10-21-29

doen om dit extra onder de aandacht van gemeenten te
brengen?

De heer Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk):
Voorzitter. Minister Blok zie je niet zo vaak. Hij blijft grotendeels buiten beeld. Je ziet hem niet, maar de effecten van
zijn beleid treffen mensen hard. Hoogleraar Peter Boelhouwer luidde de afgelopen zomer in Nieuwsuur de noodklok.
Er is een groot tekort aan sociale huurwoningen. Er is een
groot tekort aan koopwoningen. Jaarlijks worden er 30.000
woningen minder gebouwd dan nodig is. Dus jaar na jaar
neemt de woningnood toe. DENK vindt dat de overheid de
eindverantwoordelijke is voor het woningaanbod. Over de
manier waarop je dit kunt regelen, kunnen politieke partijen
verschillen. Maar het moet wel geregeld worden. Dat
gebeurt nu niet. De regering schiet naar onze mening hierin
tekort. Het is toch belachelijk dat mensen moeten vechten
voor een slaapplek, dat studenten €300 moeten betalen
2
voor een hokje van 6 m , dat mensen geen fatsoenlijke en
betaalbare woning kunnen vinden? We zien dit al zo lang.
Waarom gebeurt er dan niets?
DENK heeft drie oplossingen. Allereerst: de verhuurderheffing afschaffen. De belasting van 1,7 miljard euro wordt
door de woningcorporaties deels doorbelast aan de huurders. Voor het andere deel betalen ze de heffing door het
verkopen van sociale huurwoningen. Huurders worden dus
twee keer gepakt. Ze gaan meer huur betalen en er zijn
minder sociale huurwoningen beschikbaar. Meedogenloos
beleid, maar minister Blok schakelt gewoon zijn geweten
uit.
Het tweede punt van DENK: stimuleer dat gemeentes grond
verkopen voor bouwprojecten. Niet alleen aan projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen, maar ook aan
mensen, aan gewone burgers die zelf willen bouwen, creatief willen zijn, de handen uit de mouwen willen steken en
keihard willen werken. Stimuleer dat nou.
Het derde punt van DENK: zwak de huurverhogingen af.
Sta een inflatiecorrectie toe maar niet meer dan dat. Want
veel huurders zitten in de knel. Dat blijkt uit cijfers van het
CBS. Het aantal huishoudens met een relatief laag inkomen
dat relatief veel huur betaalt is fors gestegen, van 8% in
2009 naar 13% in 2012. Dit stijgt maar door naar 18% in
2015. Een steeds grotere groep is de klos, weer met dank
aan een aantal partijen die in de regering zitten.
Ik rond af. Wonen is voor mensen een basisbehoefte.
Daarbij moet de overheid haar verantwoordelijkheid nemen.
Als de markt niet werkt, grijp je in. Meer woningen en
betaalbare prijzen en huren: dat is wat Nederland nodig
heeft.

De heer Houwers (Houwers):
Voorzitter. De woningmarkt moet als doel hebben om de
juiste mensen in de juiste betaalbare woning te krijgen, met
keuzevrijheid bij wijzigende omstandigheden. Dat moet ons
streven zijn. Er zijn velen die daarin een rol hebben. Als
eerste zouden dat de huurders kunnen zijn. Ik zou hen willen
oproepen om vooral flexibel te zijn in de plek waar zij willen
wonen. Soms is het goed mogelijk en ook betaalbaar om
een paar plaatsen verderop te wonen. Voor die mensen zou

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

ik ook willen streven naar de mogelijkheid om zich in te
schrijven bij een corporatie zonder dat daar inschrijvingsgeld aan te pas komt.
Dan kom ik bij de tweede groep: de corporaties. Ik zou willen
dat die corporaties woningen beschikbaar stellen voor de
doelgroep en zich daartoe beperken. Het is hun hoofdtaak
om te zorgen dat de juiste mensen een woning krijgen en
ik vind dat zulks voor elkaar moet komen zonder inschrijfgeld. Er wordt gezegd dat dit nodig is om vervuiling van
de bestanden van woningzoekenden te regelen, maar dat
kan toch ook op een andere manier? Mensen die een halfjaar of een jaar niet gereageerd hebben, schrijf je gewoon
uit. Dat hoeft niet met inschrijvingsgeld dat gevraagd wordt
van mensen die aangewezen zijn op een woningcorporatie.
Wij zien dat er bij de Huurcommissie tekorten zijn. De
minister wil daar iets aan doen. Dat kan ik mij voorstellen.
Hij zou kunnen proberen om preventief iets te doen. De
PvdA sprak daar ook al over. Vaak gaan die geschillen over
de vaststelling van de huurprijs. Je zou kunnen bepalen dat
in een huurcontract altijd geregeld moet zijn wat uiteindelijk
de huurprijs kan zijn. Je zorgt dat er een aanhangsel aan
een huurcontract komt waarin staat wat de punten zijn en
wat de daaruit voortvloeiende huur is. Dat zou kunnen helpen. Op die manier zouden minder zaken bij de Huurcommissie komen. Je zou dat als voorwaarde kunnen stellen
voor het toekennen van huurtoeslag.
Als ik dan toch over huurtoeslag spreek: je zou ook kunnen
bedenken dat je voor toekenning van huurtoeslag alleen in
aanmerking komt als je aan een bepaalde energienorm
voldoet. Ik zeg dat omdat huurtoeslag uiteindelijk mede
bedoeld is om het wonen voor mensen betaalbaar te houden. De woonlasten bestaan uit huur, maar ook uit energielasten. Het is een beetje gek als je aan de ene kant geld
geeft om de huur betaalbaar te houden en aan de andere
kant te weinig doet aan die energielasten, althans in mijn
beleving. Ik vraag de minister of hij mogelijkheden ziet om
een koppeling te maken om op die manier te zorgen dat
sociale huurwoningen beter geïsoleerd zijn.
Tot slot iets over krimpgebieden. Bij krimp wordt al heel
snel gesproken over het slopen van woningen. Ik begrijp
dat dat zeker een oplossing kan zijn, als er heel veel leegstand is en als die structureel is, maar ik roep op om dat
als allerlaatste optie te zien. Het is ook denkbaar dat je nog
wat extra stimuleert om het voor mensen betaalbaar te
maken om juist een woning in een krimpgebied te kopen
en op die manier sloop te voorkomen en de self fulfilling
prophecy van leegloop tegen te gaan. Op die manier zou
je voor die krimpgebieden iets extra's kunnen doen. Je zou
met een fonds kunnen werken. Je zou in ieder geval iets
kunnen doen in plaats van sloopkosten te maken. Op die
manier kun je een stuk garantie bieden aan mensen die zelf
invulling willen geven aan hun woonwensen. Dat kan heel
goed in krimpgebieden, want ik weet uit eigen ervaring dat
het daar prima wonen is.
De voorzitter:
Wij zijn nu toe aan de laatste spreker van vanavond, de heer
Van Vliet.

11 oktober 2016
TK 10

10-21-30

streng het departement achteraf kijkt naar de bestemming
van deze publieke gelden.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Voorzitter. De laatsten zullen de eersten zijn. Leuk dat u er
nog allemaal bent om even naar mij te luisteren.
Ik zou willen beginnen met het levende bewijs dat wij een
mobiele woonwereld hebben. Dat ben ikzelf, want ik ben
in mijn leven 21 keer verhuisd. Ik ben ooit begonnen in een
sociale huurwoning in de stad van de heer De Vries, in de
De Ruyterstraat in Middelburg. Daar zat ik in een vooroorlogse bovenwoning zonder centrale verwarming. Wij hadden een granito vloertje in de douche. In de winter lag daar
ijs op, dus als ik ging douchen, dan moest ik pirouetjes
draaien op het ijs om nog wat druppels warm water op te
vangen. Je moet je eens voorstellen hoe dat eruit zou zien
op YouTube. Nou ja, denk daar maar niet over na.
Ik dank de minister en zijn ambtenaren voor het vele werk,
dat toch weer in deze begrotingsstukken is gaan zitten. Wij
zien een redelijk beleidsarm stuk. Dat kan ik hem niet kwalijk
nemen, want in maart 2017 wordt het kabinet demissionair.
Bij de constatering dat het niet zo'n spannende begroting
is, merk ik wel heel duidelijk op dat de evaluatie van het
meest besproken thema van deze eeuw in de volkshuisvesting, de verhuurderheffing, zonder s, separaat besproken
wordt. Er komt een wetsvoorstel naar de Kamer. Ik wacht
met smart tot het moment dat wij dat op de plenaire agenda
hebben gezet. Dan zullen wij het samen over de verhuurderheffing, zonder s, gaan hebben. Dus kan ik het nu overslaan;
zo praktisch ben ik.
Wat ik ook kan overslaan, is de nieuwe Staat van de
Woningmarkt om de simpele reden dat die er nog niet is.
Dat is op zich jammer. Ik blijf er overigens voorstander van
dat de jaarlijkse Staat van de Woningmarkt samen wordt
gevoegd met de jaarlijkse Staat van de Volkshuisvesting.
Dat helpt iedereen hier om te werken aan een integrale visie
op de Nederlandse woningmarkt voor de middellange termijn. Ik zou graag een reactie van de minister willen hebben
op de vraag of wij die twee staten niet kunnen samenvoegen en daar dan ieder jaar een groot debat over kunnen
voeren.
Aansluitend hierop, deze minister wordt nog weleens verweten dat hij geen visie zou hebben op de woningmarkt.
Hij kan hier en nu het tegendeel bewijzen. Kan hij ons bijvoorbeeld later deze week in een of twee alinea's kort en
krachtig zijn integrale visie op de woningmarkt vertellen?
Ik ben daar toch wel benieuwd naar.
In de begroting van Wonen en Rijksdienst voor 2017 zie ik
dat forse bedragen aan subsidies aan derden worden
besteed. Die subsidies tellen op tot tientallen miljoenen
euro's. Ik heb daar meerdere schriftelijke vragen over
gesteld voorafgaand aan dit debat. Antwoorden zijn er
vervolgens wel gekomen, maar ik vind het jammer dat de
bestemming van zo veel publiek geld, geld van belastingbetalers, niet vooraf voor honderd procent duidelijk tot in
detail in de begroting is terug te vinden. Ik zie liever in de
volgende begroting een proactievere aanpak. In het vervolg
hierop vraag ik de minister per subsidie en tot in detail aan
te geven hoe het departement exact controleert waar dat
subsidiegeld aan is uitgegeven. Dure etentjes, leaseauto's
en consultants zijn geen goede bestemmingen voor publiek
geld. Graag krijg ik een serieuze reactie van de minister op
de vraag hoe exact de verantwoording plaatsvindt en hoe

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

Dan wijd ik een paar woorden aan de huurtoeslag. De
Algemene Rekenkamer vraagt terecht opnieuw aandacht
voor de overschrijding van de ramingen van de uit te keren
huurtoeslag. De afgelopen tien jaar is dat maar liefst negen
keer gebeurd, met een gemiddelde overschrijding van maar
liefst 10,5%. Dan klopt er toch echt iets niet aan je
ramingssystematiek, zeg ik tegen de minister. Oké, afwijkingen zijn door veranderingen in het aantal aanvragers, in
huursommen en in inkomens niet te voorkomen, maar
standaard een afwijking van gemiddeld 10,5% vind ik echt
veel te veel. Op welke manier kunnen nauwkeurigere
inschattingen plaatsvinden? Kan dat bijvoorbeeld door
actuelere cijfers te gebruiken? Dat is toch uiteindelijk ook
voor het kabinet een voordeel? Nu moet de Kamer iedere
keer wachten op een bericht van het kabinet over de grootte
van het jaarlijkse gat en de wijze waarop dat weer gedicht
gaat worden. Ik krijg daar graag een reactie op van de
minister.
Hoe zit het eigenlijk met een horizon voor de huurtoeslag?
De huurtoeslag gaat de komende jaren steeds maar verder
en verder oplopen, waardoor het grote rondpompen van
geld en de ingewikkeldheid van ons fiscale stelsel opnieuw
een impuls krijgen. Is de minister niet bang dat de huurtoeslag bij ongewijzigd beleid straks de rol van de zorg gaat
overnemen als grootste kostenstijger in het publieke
domein?
Ik heb kennisgenomen van alle maatregelen die zijn genomen in de sfeer van de hypotheekrenteaftrek. Ik vind dat
die voorlopig wel genoeg is versoberd. Ik ben dan ook blij
dat er geen verdere maatregelen worden genomen. Ik ben
het wel met de heer Bashir eens dat de loan to value
gewoon op 102% moet blijven staan. Ik ben bereid om daar
zelfs een amendement of motie over in te dienen. Ik krijg
daar dus graag een serieuze reactie op van de minister.
Waarom zou die loan to value eigenlijk onder de 102%
moeten dalen? Wat is nu het afbreukrisico voor ons financiële stelsel, voor de banken of voor de hypotheekbetalers?
Volgens mij is 102% alleszins redelijk, zeker in een stelsel
waarbij je verplicht in een annuïteit moet aflossen.
Het volgende moet mij hier toch echt van het hart. Ik heb
er al jaren niemand meer over gehoord, maar ik wil het
toch even hebben over de loskoppeling van het inkomstenbelastingtarief dat je betaalt en het tarief waartegen je vervolgens iets mag aftrekken. Je betaalt 52% belasting, maar
je trekt in 2017 de hypotheekrente af tegen 50% en straks
nog maar tegen 38%. Die openbreking van het gesloten
stelsel van belastingheffing en aftrek tegen hetzelfde tarief
levert in mijn optiek een glijdende schaal op. Dat is in strijd
met mijn rechtsgevoel. Wat vindt de minister hier eigenlijk
van? Kan hij vertellen of er nog meer plannen op de tekentafel van departementen liggen om met dergelijke loskoppelingen te komen van de te betalen belasting versus
aftrekbare bedragen?
In het algemeen wil ik hier nog benadrukken dat ik de
schijnbare tegenstelling die sommigen willen aanbrengen
tussen kopers en huurders, zeer betreur. Je kunt geen
appels met peren vergelijken; beide rijpen aan hun eigen
boom. Als je er één probeert om te zagen, dan valt die straks
tegen de jouwe aan en ben je je eigen peren kwijt. Kopers
kunnen nu lage maandlasten hebben qua hypotheek door

11 oktober 2016
TK 10

10-21-31

die rente, maar ik zeg daar wel bij dat de rente ook elk
moment weer kan stijgen. Bovendien draaien eigenaren en
kopers op voor de totale WOZ-heffingen, voor het onderhoud en voor de risico's op de woningmarkt wanneer er
weer eens een luchtbel leegloopt. Ik gun huurders dus een
goede en betaalbare woning, maar ik gun kopers evenzo
het genot van hun bezit. Die twee zijn niet in strijd met
elkaar en dat moeten we er ook niet van maken.
Bij het laatste AO Woningcorporaties heb ik van de minister
de toezegging gekregen dat hij deze Kamer voorafgaande
aan de begrotingsbehandeling een brief zou sturen met
daarin een overzicht van de in 2014 en 2015 ontvangen
vennootschapsbelasting van woningcorporaties, alsmede
een raming voor 2016. Zoals iedereen weet, ben ik voorstander van het afschaffen van de integrale Vpb-plicht voor
woningcorporaties en wil ik graag terug naar een overeenkomst tussen de corporaties en de Belastingdienst inzake
een partiële Vpb-plicht op het niet-DAEB-stuk. Tevens zou
de minister laten weten wat het zou kosten om bij de
onderlinge overdracht van sociaal vastgoed tussen
woningcorporaties, bijvoorbeeld bij de aanpassing van
portefeuilles aan nieuwe woningmarktregio's, vrijstelling
van overdrachtsbelasting te verlenen. Waar is die brief?
De heer Bashir (SP):
Helemaal aan het begin van de avond heb ik hierover een
vraag gesteld aan de heer Van der Linde van de VVD. Multinationals en grote bedrijven betalen vennootschapsbelasting, winstbelasting. Woningcorporaties betalen die ook,
maar zij moeten ook nog de verhuurderheffing betalen, die
dit kabinet heeft opgelegd. Worden sociale huurders zo niet
dubbel belast?
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Ik kan daar wel een paar dingen over zeggen. Ten eerste:
de totale opbrengst van de vennootschapsbelasting van
bedrijven niet zijnde woningcorporaties, is een veelvoud
van de vennootschapsbelasting die binnenkomt van corporaties. Ten tweede: de verhuurderheffing is een aftrekpost
voor de woningcorporaties en die hebben andere Vpbbetalers natuurlijk niet. Ten derde: in mijn door het CPB
doorgerekende tegenbegroting kan iedereen lezen dat zelfs
ik de verhuurderheffing halveer en daar ook dekking voor
heb gevonden, zodat er een vliegwiel ontstaat voor meer
investeringen in bouw. Daar heeft iedereen immers om
gevraagd tijdens een hoorzitting in deze Kamer. Dus ja, er
is een dubbele heffing, maar er zijn natuurlijk veel meer
sectoren die niet alleen worden geconfronteerd met een
belasting naar winst of inkomen, maar ook met een heffing
waarmee iets anders binnen die entiteit wordt belast. Als
je die heffingen van elkaar kunt aftrekken, is er nog wel een
redelijk samengaan van die twee, maar de totale belastingdruk per saldo op een entiteit zul je moeten afmeten aan
veel meer factoren. In die zin is dit dus wel het vergelijken
van appels en peren.
De heer Bashir (SP):
We kennen de heer Van Vliet als een goede fiscalist of oudfiscalist.

De heer Bashir (SP):
Als je gewoon kijkt naar wat belastingbetalers betalen, zie
je inderdaad dat iedereen de vennootschapsbelasting moet
betalen. De sociale verhuurders betalen echter ook nog
eens de verhuurderheffing. Die komt erbovenop. Zou het
niet eerlijk zijn om in dit kader in ieder geval te bepleiten
dat de winstbelasting voor de kerntaken van sociale verhuurders afgeschaft moet worden, zodat zij in ieder geval die
winstbetaling niet hoeven te betalen?
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Dat is een relevante vraag. Ik heb zojuist in mijn betoog al
gezegd dat eigenlijk iedereen wel weet dat ik er vanaf het
begin voorstander van ben om de Vpb-plicht voor het DAEBstuk, dus voor de sociale huurtak, af te schaffen. Ik heb daar
een uitgebreid opinieartikel over geschreven voor fiscale
studenten in Nederland. Waarom is dat mijn mening? De
enige reden om de integrale Vpb-plicht op dat DAEB-stuk
in te voeren, was dat er risico bestond op een staatssteundiscussie met de Europese Commissie in Brussel. Dat risico
is weggevallen, omdat we een strikte scheiding gaan
doorvoeren tussen DAEB en niet-DAEB. Iedereen moet
splitsen en scheiden. Joehoe! Je kunt dus ook zeggen dat
we qua belastingdruk weer een gezonde visie gaan loslaten
op dat DAEB-stuk. Daarom is mijn voorstel om eerst te
bekijken wat die Vpb-opbrengst is. Die is ooit geraamd op
500 miljoen. De afgelopen jaren komt dat bij lange na niet
binnen, maar de verwachting is wel dat de opbrengst gaat
toenemen. Er zit een compenserend vat in, met de verhuurderheffing als aftrekpost. We zullen zien hoe de fiscale winst
van die sector gaat uitpakken. Daar wil ik best op voortborduren door met een concreet voorstel te komen om voor
het DAEB-stuk die Vpb-plicht af te schaffen en een nieuw
convenant met de fiscus te sluiten voor een partiële Vpbplicht.
De voorzitter:
U hervat uw betoog.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Dank u wel. Ik had het zojuist over de overdrachtsbelasting.
Daarover wil ik dus een brief van de minister zien, want ik
wil weten wat dat kost en ik wil eigenlijk van die overdrachtsbelasting af, zeker bij het overdragen van sociale woningen
in het kader van de woningmarktregio's.
Wat de Autoriteit woningcorporaties betreft, zou ik volgens
mij nog steeds antwoord krijgen van de minister op een
eerdere vraag over rommelige geluiden vanuit de Inspectie
Leefomgeving en Transport, waaronder tot mijn grote spijt
de Autoriteit woningcorporaties nog steeds ressorteert. Er
was namelijk een kwestie van een brief van de Autoriteit
woningcorporaties, die was ondertekend door de inspecteur-generaal van de ILT. Die ondertekenaar had natuurlijk
de directeur van de Autoriteit woningcorporaties moeten
zijn en niet die inspecteur-generaal. Ik vraag de minister
dus nog eens echt duidelijk hoe het zit met de competentiestrijd die ik daar voel, hoor en zie en met de afbreukrisico's
voor het aanzien van de Autoriteit woningcorporaties als
integrale toezichthouder met bite voor deze sector.

De heer Van Vliet (Van Vliet):
Dank u wel.

Niemand van ons hier, zoals wij hier staan, zitten en op
onze iPhone kijken, heeft een toverstok om de grote uitda-

Tweede Kamer

11 oktober 2016
TK 10

Begroting Wonen en Rijksdienst

10-21-32

gingen op het gebied van de volkshuisvesting met één
spreuk op te lossen; ik ook niet. Politiek, beleidsmakers,
corporaties, beleggers, bouwers en zeker ook de grondeigenaren moeten eigenbelangoverstijgend samenwerken
om mensen in Nederland van een passende woning te
kunnen voorzien. Dat staat ook zo in de Grondwet. Het gaat
uiteindelijk om huurders en woningzoekenden. Ook ik sta
daarvoor. Overigens zou ik er na de volgende verkiezingen
best voor durven pleiten om opnieuw een aparte staatssecretaris of misschien een minister te krijgen voor volkshuisvesting. Het zou mooi zijn als we teruggaan naar de kern
van de zaak, want volkshuisvesting is een kern van de zaak.
De heer Koolmees (D66):
Ik heb een laatste verduidelijkende vraag. Het ging zojuist
een beetje snel toen het over de fiscaliteit ging. De heer
Van Vliet is een bekend fiscalist in deze Kamer. De heer
Bashir zei zojuist dat de woningcorporaties een dubbele
heffing betalen, omdat zij vennootschapsbelasting en de
verhuurderheffing betalen. Toen had de heer Van Vliet het
over DAEB en niet-DAEB. Maar even sec, los daarvan: klopt
de bewering van de heer Bashir dat er een dubbele heffing
is?
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Die klopt eigenlijk niet. Je hebt vennootschapsbelasting en
winstbelasting. Voordat je de winstbelasting afdraagt, bekijk
je hoeveel fiscale winst je hebt. Je mag van alles aftrekken.
Dat is net zoals de SP'ers hun afdracht aan de partij mogen
aftrekken; dat is dan zogenaamd een gift. De verhuurderheffing is zeker geen gift, maar in de vennootschapsbelasting
mag je die dus aftrekken, want je krijgt die van niemand
terug. Dus betaal je per saldo minder vennootschapsbelasting. Dat zijn communicerende vaten. Daar zit wel een element van redelijkheid in, zou ik zeggen.
De heer Koolmees (D66):
Dank u wel.
De voorzitter:
Dat is een prachtig antwoord op uw vraag, mijnheer Koolmees.
Hiermee sluiten we de eerste termijn van de Kamer.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.

Tweede Kamer

Begroting Wonen en Rijksdienst

11 oktober 2016
TK 10

10-21-33