Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 716

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 7 juni 2021
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische
Zaken en Klimaat over de brief van 12 februari 2021 over de continuering
van het RES-proces» (Kamerstuk 32 813, nr. 663).
De vragen en opmerkingen zijn op 29 april 2021 aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 2 juni 2021 zijn
de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Azarkan
De adjunct-griffier van de commissie,
Yaqut

kst-32813-716
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Voortgang RES
De leden van de VVD-fractie nemen kennis van de toezegging van de
Minister in zijn brief van 12 februari 2021, over continuering van de
(financiële) ondersteuning van het proces van de Regionale energiestrategieën (RES’en) na 1 juli 2021. Deze leden hopen dat de ondersteuning
voldoende verlengd kan worden totdat een volgend kabinet de fase
2022–2025 verder gaat uitwerken, zodat er niet nogmaals sprake hoeft te
zijn van een verlenging. Zij merken daarbij op dat continuïteit van de
programmaorganisatie als ook de ondersteuning van de 30 regio’s van
belang is voor de realisatie van het gestelde doel van 35 terawattuur
(TWh) aan duurzame energieopwekking op land in 2030 en het verzorgen
van draagvlak in de energieregio’s.
Zon op dak
De leden van de VVD-fractie merken op dat in de voorlopige RES-plannen
er nog weinig gebruik gemaakt wordt van zon op dak. Klopt dit? Deze
leden verbazen zich hierover, gegeven de grote vraag voor schaarse
ruimte in de meeste regio’s in ons land. Deze leden denken dat het voor
het draagvlak beter is dat zonnepanelen eerst op de daken van distributielocaties, kantoorgebouwen, overheidsgebouwen en andere geschikte
locaties worden gelegd voordat zonneweides op land worden gebouwd.
Kan de Minister toelichten wat het verwachte aandeel zon op dak gaat zijn
in de RES-plannen? Deelt de Minister de constatering van de VVD dat het
beter is om gebruik te maken van zon op dak dan zon op land gezien de
schaarse ruimte die beschikbaar is? Zijn er specifieke mogelijkheden om
het aandeel zon op dak nog te verhogen? Zo ja, kan de Minister daar met
haast op inzetten? Indien die mogelijkheden er niet zijn voor de huidige
plannen, is de regering op de hoogte van de oorzaak van dit kleine
aandeel zon op dak? Zo nee, is de Minister bereid om te laten onderzoeken hoe het aandeel zon op dak in toekomstige plannen fors vergroot
kan worden?
Antwoord
Uit een analyse van de regionale energiestrategieën (RES) door de
Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie (NVDE) komt een iets
ander beeld. In lijn met de zonneladder wordt zon op daken in de
concept-RES’en consequent genoemd als voorkeursoptie. Volgens de
meeste RES-regio’s is zo’n 30% van alle grote daken in hun regio geschikt
voor zonnepanelen. Volgens de analyse van de NVDE willen vrijwel alle
RES-regio’s in 2030 50–100% van die geschikte dakruimte benutten voor
zonnesystemen. Dat is ambitieus, maar tegelijk wil ik verkennen of er nog
meer mogelijk is. Daarvoor wil ik laten onderzoeken of het aandeel zon op
dak verder kan worden verhoogd door hier enerzijds meer dakoppervlak
geschikt voor te maken en er anderzijds op in te zetten dat bijna alle
geschikte daken hiervoor worden benut.
Kortom, ik deel de constatering dat het beter is om gebruik te maken van
zon op dak dan zon op gronden met primaire functie landbouw of natuur.
Met het beantwoorden van de moties van het lid Dik-Faber c.s. (Kamerstukken 34 682 en 32 813, nr. 29) is een voorkeursvolgorde voor zon-PV
(zonneladder) geïntroduceerd om landbouw en natuur zoveel mogelijk te
ontzien. Deze voorkeursvolgorde is opgenomen in de Nationale
Omgevingsvisie (NOVI). Op grond van deze voorkeursvolgorde zon-PV

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

2

gaat de voorkeur uit naar zonnepanelen op daken en gevels van
gebouwen. Daarna hebben terreinen in bebouwd gebied de voorkeur.
Hoewel natuur- en landbouwgebieden niet volledig worden uitgesloten,
ligt de voorkeur in het landelijk gebied bij gronden met een andere
primaire functie dan landbouw of natuur, zoals waterzuiveringsinstallaties,
vuilnisbelten, binnenwateren of bermen van spoor- en autowegen. en
langs infrastructuur en restgronden. Met die voorkeursvolgorde zijn toen
ook aanvullende prikkels geïntroduceerd om zon op dak verder te
stimuleren.
Bij deze verkenning zal ik gebruikmaken van het advies van de werkgroep
Zon op Daken van het Nationaal Programma RES (NP RES). Zij stellen met
het rapport «Samen het Dak op voor een Zonnige Toekomst» dat er voor
het behalen van de huidige RES-ambities voor zon op dak meer nodig zal
zijn dat het huidige beleid. Deze werkgroep doet hiervoor concrete
aanbevelingen, bovenop de prikkels die al zijn geïntroduceerd bij de
introductie van de voorkeursvolgorde voor zon-PV. Het gaat dan om een
mix van (financiële) stimulering en verplichtingen zoals bouwregelgeving
voor nieuwbouw, een uitvoeringsstrategie zon per RES, het stimuleren
van aanpassing van bestaande gebouwen, verbeterde mogelijkheden
voor opslag van elektriciteit en de versnelde inzet van overheidsdaken. Op
basis van deze aanbevelingen zal het Rijk samen met de decentrale
overheden aanvullend beleid hierop formuleren. Hierbij kan worden
voortgebouwd op de stappen die nu al worden genomen, bijvoorbeeld
ten aanzien bouwregelgeving, en waar mijn ambtsvoorganger uw Kamer
recent ook over heeft geïnformeerd (Aanhangsel Handelingen II 2020/21,
nr. 2127).
Verwachte realisatie RES-doelstellingen
De leden van de VVD-fractie nemen kennis van berichtgeving over de
verwachte cumulatieve opbrengst van de regionale RES-biedingen.
Daarbij lezen deze leden de mogelijkheid dat er ruimschoots voldaan gaat
worden aan de gevraagde doelstelling van 35 TWh. Is de Minister op de
hoogte van de huidige verwachte opbrengst van de RES-plannen? Kan de
Minister deze commissie informeren over de verwachte opbrengst van de
huidige RES-plannen? In hoeverre is er nog extra opwek noodzakelijk
bovenop staand beleid?
Antwoord
Ja, ik ben hiervan op de hoogte. PBL schat in de analyse van de conceptRES’en de levering van hernieuwbare elektriciteitsproductie in 2030 in op
een bandbreedte van 31,2 tot 45,7 TWh met een middenwaarde van
38,2 TWh. Of het doel van 35 TWh wordt gehaald, is volgens PBL nog
geen gegeven. In het Klimaatakkoord is naar de ruimtelijke uitvoerbaarheid gekeken. Met de aanpak en het doel van 35 TWh is bewust
gekozen voor een behapbare opgave, deels vanwege ervaringen uit het
verleden, deels omdat de RES systematiek zich ook nog moet ontwikkelen. Dat deze opgave behapbaar is, wordt nu door de analyses
onderschreven. Er blijven echter nog wel de nodige afwegingen te maken,
denk aan de netcapaciteit, betrokkenheid bewoners en impact op de
natuur. Ook onderzoeken die uiteindelijk bij concrete projecten gedaan
moeten worden, kunnen leiden tot andere uitkomsten en afwegingen.
Daarom is in het Klimaatakkoord afgesproken bij het opstellen van de
RES’en uit te gaan van enige «overprogrammering». Dit geeft ruimte om
deze afwegingen te maken en het doel te realiseren. Eind dit jaar komt
PBL met geactualiseerde gegevens op basis van de dan openbaar
beschikbare gegevens van CBS en RVO en de analyse van de RES’en 1.0.
Dan zal ik uw Kamer nader informeren in hoeverre de realisatie van de
35TWh in zicht is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

3

Opslag
De leden van de VVD-fractie constateren dat de RES een volledige focus
legt op de opwek van duurzame energie. De nieuwe SDE-regeling zal
verbreed worden van enkel opwek naar meerdere technologieën om onze
doelstellingen voor 2030 te behalen. Onderdeel daarvan is ook opslag van
energie. Deelt de Minister de constatering dat een toename in het
opslagvermogen van energie ertoe kan leiden dat er minder productievermogen opgesteld moet worden? Deelt de Minister daarmee ook de
constatering dat voor sommige regio’s er ook gekeken moet worden naar
de potentie voor de opslag van energie in de toekomst? Waarom is dit niet
opgenomen in de RES 1.0? Welke plannen heeft de Minister op dit vlak?
Antwoord
Het is van belang om de flexibiliteit van onze energiesystemen te
vergroten, zodat deze robuuster en beter inpasbaar worden, en er slimmer
gebruik kan worden gemaakt van het productievermogen. Daarom
verkennen we verschillende vormen van flexibiliteit, waaronder de
combinatie van productie en opslag. PBL onderzoekt bijvoorbeeld in
opdracht van EZK de mogelijkheden om batterij-opslag in combinatie met
zon- en windprojecten in de SDE++ te ondersteunen. Hierover is uw
Kamer reeds geïnformeerd (Kamerstuk 31 239, nr. 329). Ook wordt in de
voorgenomen Energiewet opgenomen dat netbeheerders als het efficiënt
is verplicht zijn om flexibiliteit in te kopen. Ook hiermee wordt flexibiliteit,
en daarmee o.a. opslag, gestimuleerd.
Opslag kan ervoor zorgen dat productievermogen efficiënt(er) kan worden
ingezet, maar hierbij hangt het van verschillende factoren af of opslag ook
de meest kosteneffectieve oplossing is. Dat is niet altijd het geval. Het
opslaan van elektriciteit kan er voor zorgen dat minder energie verloren
gaat, doordat met bijvoorbeeld een batterij het aanbod van elektriciteit
kan worden opgeslagen en afgeleverd op het moment dat er vraag is.
Maar het kan in sommige gevallen ook financieel aantrekkelijk zijn om
bijvoorbeeld curtailment toe te passen. Hierbij wordt de installatie zo
afgesteld of terug geregeld dat deze niet op piekcapaciteit aan het net
levert.
Opslag zal in toenemende mate een relevante rol spelen in de transitie
naar een CO2 vrij energiesysteem. In het recente onderzoek van de
landelijke en regionale netbeheerders en EZK is deze rol ook goed geduid
voor het energiesysteem na 2030. In de RES 1.0 is de rol van opslag nog
niet prominent meegenomen. Dat komt onder andere omdat de
maatschappelijke kosten van het verzwaren van het net in vele gevallen
lager zijn.
Voor de RES 2.0, waarbij de zoeklocaties grotendeels zijn toegekend en er
al een goed gevulde pijplijn aan projecten is, wordt de regio’s wel
geadviseerd om de mogelijkheden van opslag voor lokale netcongestie te
onderzoeken. Hoewel opslag steeds belangrijker wordt, is de business
case op dit moment nog een aandachtpunt. Hierin kunnen alternatieve
financiële prikkels behulpzaam zijn om «uitgestelde levering» mogelijk te
maken.
Draagvlak RES
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de acceptatie van de RES
niet overal even soepel verloopt, ook door de beperkingen die vanuit het
coronavirus zijn ontstaan. Hoe verwacht de Minister de acceptatie te
verhogen? Hebben RES-regio’s voldoende informatie om een gedegen
beslissing te maken? Is er voldoende ruimte in de opzet van de RES voor
daadwerkelijke inspraak van burgers? Deze leden lezen voorts dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

4

mogelijk is dat niet alle participatieprocessen kunnen zijn afgerond als
over de RES 1.0 moet worden besloten. Dit is volgens deze leden
onwenselijk omdat draagvlak en participatie van groot belang zijn bij de
opwek van hernieuwbare energie op land. Begrijpen deze leden het goed
dat hierdoor een situatie kan ontstaan dat inwoners van energieregio’s
geen inspraak hebben gehad op het doel dat hun RES-regio stelt? Kan de
Minister toelichten of dit op een later moment kan worden hersteld? Kan
de Minister toelichten wat er in het werk wordt gezet om ervoor te zorgen
dat de participatieprocessen worden afgerond voordat de RES 1.0 wordt
opgeleverd? Wat is de Minister voornemens met RES-regio’s waarin de
participatieprocessen niet op tijd (kunnen) worden afgerond?
Antwoord
De coronacrisis vormde in eerste instantie «een hobbel» in de participatie
van inwoners bij de concept-RES en RES 1.0. Bijna alle regio’s zochten
hierdoor intensief naar mogelijkheden voor online-participatie. Dat leidde
tot uiteenlopende initiatieven van een enquête, visuele vragenlijst of
online bijeenkomst tot een burgerforum, Participatieve Waarde Evaluatie
(PWE), Generatielab of online safari. Dit alles leverde vaak een diverser en
groter bereik op onder inwoners en veel nieuwe werkvormen. De
coronacrisis zorgt, in combinatie met de groeiende urgentie voor de
energietransitie, voor een versnelling en vernieuwing van de inzet van
participatievormen. NP RES ondersteunt de regio’s hierbij. Het platform
www.energieparticipatie.nl is er voor volksvertegenwoordigers, ambtenaren, initiatiefnemers en inwoners. Het platform wordt goed bezocht.
NP RES werkt ook aan een ondersteuningsproduct dat ingaat op het
visualiseren van wind en zon in de leefomgeving, en op welke kansen en
valkuilen er zijn om die te gebruiken: van beleid tot zoekgebied tot
concreet project.
Dat neemt niet weg dat het coronavirus zijn sporen blijft trekken waar het
gaat om het elkaar daadwerkelijk fysiek ontmoeten. Die behoefte wordt
groter naarmate keuzes voor bijvoorbeeld locaties of type opwekking
concreter worden en de zorgen en emoties toenemen. Dan wil men met
elkaar boven een kaart hangen, elkaar in de ogen kijken of het veld in
gaan. We zien, doordat we in alle regio’s tegelijkertijd werken aan de
RES’en, dat de aandacht en zorgen van inwoners met name bij
windmolens toeneemt. Het vraagt zorgvuldigheid en bereidheid van
overheden, samenleving en media om met elkaar in dialoog te gaan over
de vraag waar en hoe duurzame opwek van elektriciteit op land kan
worden ingepast in het landschap. Dit gesprek loopt, maar is zeker nog
niet afgerond.
Zoals mijn ambtsvoorganger in de brief van 12 februari jl. (Kamerstuk
32 813, nr. 663) aangaf is de RES 1.0 geen eindpunt, maar een belangrijke
bestuurlijke mijlpaal in een langjarig proces richting 2030. De RES 1.0
geeft overheden, netbeheerders, inwoners, maatschappelijke organisaties
en bedrijven richting en houvast over waar we de komende jaren
duurzame opwek van elektriciteit op land mogelijk zien worden.
Ook in de fase ná de vaststelling van de RES 1.0 vraagt participatie
intensieve aandacht: van zoekgebied, tot concreet project, zowel regionaal
als lokaal. Al deze inspanningen nemen de tegenstellingen die er zijn niet
weg. Ze brengen wel het gesprek erover, de ontmoeting, en uiteindelijk de
weg naar begrip voor de keuzes op gang.
De RES’en zijn in de afgelopen twee jaar in de regio’s in een proces van
gemeenten, provincies en waterschappen gezamenlijk vormgegeven. Bij
de start hebben de volksvertegenwoordigers in veel regio’s kaders
meegegeven via een startnotitie over zowel het proces als de inhoud. In
de regio’s zijn gemeenten, provincie en waterschappen samen met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

5

netbeheerders, stakeholders en inwoners aan de slag gegaan met het
uitlijnen van hun ambitie binnen deze kaders. Daarbij is veel kennis
ontwikkeld en zijn inzichten gedeeld. De afwegingen die op basis van al
deze input zijn voorgelegd in het RES document worden ter besluitvorming voorgelegd aan de volksvertegenwoordigingen van de
provincies, gemeenten en waterschappen. Zij zijn gedurende het traject
vanuit de regio’s op diverse manieren betrokken en hebben ook zelf actief
om informatie gevraagd. Het is uiteindelijk aan henzelf om af te wegen of
zij voldoende informatie hebben gekregen om de voorgestelde besluiten
te kunnen nemen.
De RES 1.0 is opgebouwd uit bestaand beleid, projecten die al in de
pijplijn zitten en nieuwe ambities. Participatie rond bestaande projecten,
en veelal ook pijplijn projecten, heeft al plaatsgevonden. Regio’s hebben
de afgelopen maanden, zoals hierboven geformuleerd, verschillende
vormen van participatie ingezet op de nieuwe ambities. Alle regio’s
leveren op 1 juli een vastgestelde of voorlopige versie aan van de RES 1.0.
Vier regio’s hebben aangegeven hun vastgestelde RES 1.0 na de zomer in
te leveren om nog een laatste stukje van het participatie- en besluitvormingsproces te kunnen doorlopen. Er is dus geen sprake van
niet-afgeronde participatieprocessen voor de vaststelling van RES’en 1.0,
omdat deze regio’s de zomermaanden gebruiken voor de afronding
hiervan. De participatie en besluitvormingsprocessen zijn in elke fase van
de RES aan de orde, van planvorming tot vergunningverlening, en vragen
daarmee continue aandacht en inzet.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief «Continuering van het RES-proces». Deze leden zijn er van overtuigd
dat de energietransitie slaagt wanneer bewoners mee kunnen praten,
profiteren en beslissen. Zij hebben nog enkele vragen.
Democratische legitimiteit
De leden van de D66-fractie hebben eerder de toezegging gekregen van
de Minister om diverse democratische participatievormen onder de
aandacht te brengen van de RES’en. Deze leden vragen de Minister naar
de voortgang en resultaten van de inzet van dergelijke directdemocratische technieken.
Antwoord
Ik ga ervanuit dat u doelt op de toezegging over digitale raadpleging en
participatie uit het notaoverleg van 10 juni jl. Digitale participatie is van
extra belang geweest door de corona-maatregelen. Het NP RES heeft het
afgelopen jaar verschillende digitale participatiemethoden – waaronder de
participatieve waarde-evaluatie – onder de aandacht gebracht bij de
RES-regio’s. Dit is onder meer gebeurd via www.energieparticipatie.nl.
Regio’s zijn uiteindelijk vrij om deze, en andere methoden in te zetten,
passend bij de kenmerken van hun regio en inwoners. Participatie is
immers maatwerk. Voor volksvertegenwoordigers worden vanuit NP RES
– in samenwerking met het programma Democratie in Actie – webinars
georganiseerd, onder meer over de rol en positie van volksvertegenwoordigers bij het RES-traject, participatieprocessen, regiodemocratie en
omgaan met maatschappelijke weerstand. Om volksvertegenwoordigers
te ondersteunen bij het invullen van hun rol zijn er verschillende instrumenten ontwikkeld. Het meest recente voorbeeld is de RES-gespreksassistent, een webapp om feiten te checken en antwoorden te vinden op
veelgestelde vragen over de RES.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

6

De leden van de D66-fractie lezen ook dat uiterlijk 1 juli 2021 de RES’en
verankerd zullen worden in instrumenten van de Omgevingswet. Tegelijk
lezen deze leden dat de participatieprocessen niet overal afgerond zullen
zijn voor die tijd. Zij vragen de Minister hoeveel regio’s dit betreft. Wat zijn
de verwachte gevolgen van een niet-afgerond participatieproces voor de
haalbaarheid en draagvlak van de regionale energieplannen? Hoe wordt
gewaarborgd dat de participatie na de vaststelling van de RES 1.0 ook
voldoende ruimte geeft aan bewoners om mee te praten en beslissen?
Antwoord
De ambities en zoekgebieden uit de RES 1.0 worden integraal afgewogen
door overheden in relatie tot andere ruimtelijke opgaven en vervolgens
vastgelegd in een omgevingsvisie, -programma of -plan. Gemeenten,
provincies en waterschappen gaan hier, voor zover dat niet al is opgestart,
mee aan de slag na 1 juli. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat
vergunningen voor 1 januari 2025 moeten zijn verleend om projecten vóór
2030 te kunnen realiseren. Afhankelijk van de te maken keuzes zullen een
of meerdere instrumenten van de Omgevingswet daarvoor worden
ingezet. Ook in deze fase vinden participatieprocessen plaats. Daarnaast
wordt de RES elke twee jaar geactualiseerd. In 2023 staat de RES 2.0
gepland, in 2025 de RES 3.0, etc. De ontwikkeling van praktische toepassingen van werkvormen en het actief delen van praktijkvoorbeelden houdt
daarom ook niet op bij de RES 1.0. Dat geldt evenmin voor de actieve
uitwisseling met het netwerk van (overheids)communicatieadviseurs in
het land die bezig zijn met het onderwerp klimaat.
Zie voor de beantwoording van de vragen over de participatieprocessen
en de deadline van 1 juli de eerdere beantwoording op de vragen van de
VVD-fractie over dit onderwerp.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het advies van
de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) dat stelt dat er op lokaal,
regionaal en landelijk niveau duidelijke afspraken gemaakt moeten
worden over wie welke taak uitvoert en wie waarvoor verantwoordelijk is
in de energietransitie. Deze leden vragen de Minister om toe te lichten
wanneer er een kabinetsreactie komt op het ROB-advies en hoe daarin
rekening wordt gehouden met de rol en verantwoordelijkheden van
decentrale overheden? Zij vragen tevens aan de Minister om te reflecteren
op het bekende Huis van Thorbecke. Hoe verhouden de verschillende
overheden en politieke besturen in politieke verantwoordelijkheid zich tot
elkaar? Waar ligt de eindverantwoordelijkheid en het recht op controle en
beslisbevoegdheid? Wat is de rol van elke overheid- en bestuurslaag
hierin?
Antwoord
Het ROB-advies «Van Parijs naar praktijk: bekostiging en besturing van de
decentrale uitvoering van het Klimaatakkoord» is 12 april jl. door de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangeboden (BZK)
aan de Tweede Kamer1. Gelet op de demissionaire status van het huidige
kabinet wordt er geen appreciatie gegeven van het advies. Het is aan een
volgend kabinet om te bepalen op welke wijze hieraan een vervolg wordt
gegeven. Het ROB-advies wordt betrokken in de gesprekken met de
medeoverheden bij de uitwerking van de motie van het lid Özütok2.
Daarin heeft uw Kamer verzocht om als Rijk en decentrale overheden te
komen tot een gezamenlijke voorbereiding ten behoeve van een nieuw
kabinet. De gesprekken met VNG, IPO en UvW over de opgaven van het

1
2

Kamerstuk 32 813, nr. 679.
Kamerstuk 35 570 VII, nr.12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

7

Klimaatakkoord in de volgende fase zijn gestart. Vandaar dat de
genoemde brief zich nu beperkt tot de aanbieding van dit advies aan uw
Kamer.
De uitvoering van het Klimaatakkoord is een verantwoordelijkheid van Rijk
en decentrale overheden samen. De betrokken overheden zullen als één
overheid samen moeten werken met bedrijven, maatschappelijke
organisaties en inwoners om de gestelde doelen te bereiken. Het adagium
«je gaat er over of niet» is niet van toepassing bij deze complexe en
meervoudige opgave. Kaderstelling, besluitvorming en controle vindt
plaats op alle bestuurlijke niveaus. Goed interdepartementaal en
-bestuurlijk samenwerken is een noodzakelijke voorwaarde voor succes.
Dat vraagt soms om een actieve rolneming van het Rijk, maar soms juist
ook om terughoudendheid. Het Huis van Thorbecke is steeds het
vertrekpunt, waarbij we ook gebruik maken van innovatie regionale
samenwerkingsverbanden als de RES. De ROB heeft zich in haar
advisering over de uitvoeringskosten gebaseerd op de bestaande
bevoegdheidsverdeling en de afspraken zoals die zijn vastgelegd in het
Klimaatakkoord.
De RES heeft geen wettelijke basis. Deze berust op bestuurlijke afspraken
(Klimaatakkoord), waaronder de afspraak dat een RES wordt vastgesteld
in gemeenteraden, provinciale staten en algemeen besturen van
waterschappen. De RES is een document waarin elke regio beschrijft
welke energiedoelstellingen zij wil halen en op welke termijn. En welke
aanpak/strategie de regio hanteert om deze energiedoelstellingen te
realiseren. Het is ook een instrument om de ruimtelijke inpassing van de
energietransitie met maatschappelijke betrokkenheid te organiseren.
Daarmee is het een bouwsteen bij het formuleren en vaststellen van
omgevingsbeleid van gemeenten, provincies en Rijk. In het omgevingsbeleid vindt integrale besluitvorming over de fysieke leefomgeving plaats,
op grond waarvan vergunningen kunnen worden verleend.
Draagvlak
De leden van de D66-fractie vragen de Minister hoe financiële participatie
van omwonenden, waarbij (een deel van) de opbrengsten ten gunste
komt van inwoners, wordt ondersteund vanuit het Rijk. In zijn voortgangsbericht RES-proces refereert de Minister aan de vier onafhankelijke
werkgroepen die de knelpunten in het RES-proces hebben geanalyseerd.
Een daarvan heeft zich gebogen over de stimulering duurzame energieproductie en klimaattransitie (SDE++) en de maatschappelijke kosten en
concludeert onder andere dat er behoefte is aan een zogenaamd
«kwaliteitsbudget.» Dit zou kunnen voorzien in de extra financiering die
nodig is voor de realisatie van projecten die voor omwonenden het meest
wenselijk zijn, maar financieel binnen de kaders van de SDE++ onrendabel
is voor initiatiefnemers. Is de Minister bereid een dergelijk kwaliteitsbudget in te richten?
Antwoord
Het betrekken van omwonenden van wind- en zonneparken is essentieel
voor het werken aan draagvlak. Financiële participatie is een van de
manieren om die betrokkenheid te organiseren en tot een eerlijke
verdeling van lusten en lasten te komen. Dit ondersteunen gebeurt direct
en indirect door het delen van kennis, het oplossen van vraagstukken over
financiële participatie en het onder de aandacht brengen van het
onderwerp. Dit gebeurt onder andere via NP RES en www.energieparticipatie.nl, in de periodieke foto van de RES’en door NP RES, en door de
participatiecoalitie die actief is in alle regio’s. Ook werk ik momenteel – in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

8

afstemming met VNG en IPO – aan de beantwoording van de motie Bruins
c.s. over financiële participatie (Kamerstuk 35 570 XIII, nr. 49).
De werkgroep «SDE en maatschappelijke kosten» heeft inderdaad in haar
rapport een aanbeveling opgenomen om een kwaliteitsbudget te
introduceren, gericht op de financiering van de extra onrendabele top die
regionaal kan ontstaan door het verbinden van lokale maatschappelijke
wensen aan projecten. Momenteel wordt door dezelfde werkgroep een
proces ingericht om deze en andere aanbevelingen verder uit te werken.
Op basis hiervan kunnen de verschillende overheden overwegen of een
dergelijk budget een rol kan spelen bij de uitvoering van één of meerdere
RES’en. Mijn ministerie is hier nauw bij betrokken. Ik zal uw Kamer eind
van dit jaar, in mijn brief over de RES 1.0, verder informeren over de
uitwerking van het kwaliteitsbudget en mijn visie daarop.
Doel
De leden van de D66-fractie constateren dat in het Klimaatakkoord het
doel van 35 TWh hernieuwbare opwekking op land is afgesproken. De
leden van de D66-fractie vragen hoe de Minister zicht op dit doel houdt.
Welke instrumenten heeft de Minister om dit doel te bereiken? Wat is de
stok achter de deur? De SDE++ regeling is afgestemd op de 35 TWh,
wanneer de RES’en dit doel overschrijdt zal de subsidieregeling SDE++ op
slot gaan. Dat kan tot gevolg hebben dat lokale plannen (die kunnen
leiden tot meer draagvlak en betere netaansluiting) onvoldoende
financiële steun ontvangen. Zeker gezien uit onderzoeken blijkt dat we een
stijgende vraag naar duurzame energie kunnen verwachten als gevolg van
de Klimaatakkoordplannen. Deze leden vragen de Minister om te
reflecteren op het slot op de SDE++ bij de 35 TWh en hoe hard die is.
Antwoord:
Het doelbereik van de RES wordt gemonitord door PBL ten behoeve van
de RES monitor en de Klimaat- en Energieverkenning (KEV). Indien de
RES’en (opgave voor elektriciteit) niet optellen tot 35TWh, wordt de
regio’s gevraagd om de restopgave alsnog onderling te verdelen. Op dit
moment lijken de regio’s op koers om het doel van 35 TWh te halen in
2030. Mocht de situatie zich voordoen dat de regio’s toch niet in staat
blijken om met elkaar 35TWh te produceren dan wordt door de decentrale
overheden een verdelingssystematiek opgesteld. Deze heeft als doel om
tot een rechtvaardige verdeling van de nationale opgave te komen. In het
uiterste geval heeft het Rijk de mogelijkheid om terug te vallen op
juridische instrumenten om de opgave alsnog te realiseren.
In het Klimaatakkoord is naast de 35 TWh op land een ambitie van 49 TWh
wind op zee afgesproken. Deze ambities sluiten aan op het algemene
CO2-reductiedoel van het kabinet van 49%. Bij de SDE++ staat het
kosteneffectief bereiken van dit doel centraal. Zoals in het Klimaatakkoord
is afgesproken wordt er daarom gestuurd op de realisatie van 35 TWh aan
subsidiabele productie uit wind op land en zon-PV (> 15 kW). Daarbij is
rekening gehouden met de verwachte toename van de elektriciteitsvraag
door elektrificatie. Zolang er wordt gestuurd op de doelstellingen uit het
Klimaatakkoord, zal de SDE++ hier qua vormgeving op aansluiten, ook als
hiervoor een plafond in de SDE++-regeling moet worden opgenomen.
Ook is in het Klimaatakkoord een kostenreductiepad afgesproken, wat er
toe leidt dat vanaf 2026 deze vormen van duurzame energie-opwekking op
land zonder subsidie gerealiseerd moeten kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

9

Technieken
De leden van de D66-fractie valt het op dat in de RES’en veelvuldig wordt
gekozen voor het realiseren van de doelen met zonnepanelen op daken. In
hoeverre houdt de Minister overzicht en sturing op de keuze in
technieken? En op welke wijze wordt gestuurd op efficiënte benutting van
netcapaciteit en op betaalbaarheid? Deze leden vragen dit naar aanleiding
van de grote netcapaciteitsproblemen die reeds zijn ontstaan en dreigen,
wat grote vertragingen en kostenoverschrijdingen tot gevolg kan hebben.
Regionale netbeheerders hebben al een netimpactanalyse gemaakt op de
plannen in de RES’en. Deze leden zijn voorstander van het uitvoeren van
een vergelijkbare analyse op de uitvoerbaarheid van de RES-plannen,
waarbij wordt gekeken naar de financiële, technische en planologische
realiseerbaarheid van de plannen. Op deze wijze kan worden voorkomen
dat te laat in het proces aan het licht komt dat de doelstellingen niet
gehaald worden vanwege onuitvoerbare plannen. Deze leden vragen of
de Minister bereid is om een dergelijke markttoets verplicht onderdeel te
maken van het RES-proces?
Antwoord
De regio’s zijn zelf verantwoordelijk voor de invulling van hun RES. PBL
verzorgt de monitoring van de resultaten in de RES’en. In de analyse over
de concept-RES’en in de zomer van 2020 is het onderscheid in vermogen
en opwek van zonne- wind techniek uitgewerkt. In de vervolg analyses
wordt dit verschil verder geduid. Mocht duidelijk worden dat door de
regionaal gemaakte techniekkeuzes de doelen niet gehaald worden dan
treden de borgingsafspraken in werking. Zie hiervoor mijn eerdere
antwoord.
Regionale en landelijke netbeheerders bieden de RES-regio’s de
mogelijkheid om periodiek de impact van de gemaakte keuzes op het
energiesysteem door te laten rekenen. Hierbij geven de netbeheerders
inzicht in de kosten, het ruimtegebruik en de capaciteit van het netwerk.
Daarbij wordt advies gegeven welke maatregelen genomen kunnen
worden om de kosten te verlagen en de uitvoerbaarheid van de
gevraagde investeringen te verhogen. Alle RES regio’s hebben hier
gedurende de uitwerking naar RES 1.0 gebruik van gemaakt. De mate
waarin de inzichten uit deze impact berekening worden meegenomen
verschilt per regio en is sterk afhankelijk van de keuze van de regio’s.
Zoals mijn ambtsvoorganger in de brief van 8 maart jl. heeft aangegeven
(Kamerstuk 32 813, nr. 672) ben ik in gesprek met de regio’s over de
optimalisatie van de keuzes in de RES’en. Bijvoorbeeld de afweging
tussen regionaal draagvlak (met een voorkeur voor kleinschaligheid en
zon boven wind) en de nationale kosten die volgen uit die keuze (via de
SDE++ en de nettarieven).
Ik ben geen voorstander van een verplichte markttoets omdat de RES
regio’s reeds gebruik maken van de mogelijkheden om meer inzicht in de
netimpact te krijgen door middel van een netimpact analyse. Een
netimpact analyse is geen verplicht onderdeel in de RES, maar deze wordt
door alle regio’s in samenwerking met de netbeheerders ingezet in het
proces. Alle 30 RES-regio’s hebben de impact van hun beleid op het
energiesysteem in beeld. In de analyse wordt geduid welke elektriciteitsinfrastructuur aanpassingen en uitbreidingen nodig zijn en wat hier
globaal de kosten en het ruimtebeslag van zijn. Deze indicaties geven
echter nog geen beeld van de uitvoerbaarheid van de RES’en of de mate
waarin de investeringen voor de netbeheerders financierbaar zijn. Voor de
zomer publiceren de netbeheerders een nadere analyse met een eerste
inschatting van de uitvoerbaarheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

10

De leden van de D66-fractie zien stijgende zorgen bij omwonenden over
geluidsoverlast en slagschaduw van windmolens. Er is landelijk een
minimale afstand van huizen tot windturbines afgesproken en deze leden
vragen of de Minister deze afstand regelmatig evalueert en toetst op de
laatste wetenschappelijke inzichten. Maakt de Minister ook vergelijkingen
met andere landen die in grootte en bevolkingsdichtheid te vergelijken
zijn met Nederland? Inmiddels zijn er ook verschillen te bemerken tussen
de aanpak van provincies. Zo zijn er provincies die een verbod of
begrenzing hebben ingesteld op het plaatsen van zonnepanelen op
landbouwgrond. Deze leden vragen hoe de Minister voorkomt dat dit leidt
tot onnodige verschillen en onduidelijkheid tussen de regio’s.
Antwoord
Om het woon- en leefklimaat te beschermen van inwoners die in de buurt
van een windturbine wonen, zijn wettelijke normen vastgelegd voor de
maximaal toelaatbare geluidbelasting en slagschaduw van windturbines
op woningen of andere gevoelige objecten en voor het plaatsgebonden
veiligheidsrisico. Deze normen zijn opgenomen in het Activiteitenbesluit
onder de Wet Milieubeheer en worden na inwerkingtreding van de
Omgevingswet overgenomen in het Besluit Kwaliteit Leefomgeving. Hier
moet elk windpark in Nederland aan voldoen. Er bestaat in Nederland
geen vaste afstandsnorm voor de plaatsing van windturbines. De afstand
wordt bepaald door de maximaal toelaatbare geluidbelasting, de
slagschaduw of het plaatsgebonden risico bij een woning. Ik verwijs u
tevens naar het antwoord op vragen van het lid Van Gerven over het
mogelijk plaatsten van windturbines in het IJmeer, in de buurt van de
woonwijk IJburg (Kamerstuknummer nog niet bekend). Ook de meeste
omringende landen hebben geen afstandsnorm maar een normering voor
geluid, die soms strenger en soms ruimer is dan in Nederland. De norm is
gebaseerd op de meest recente wetenschappelijke inzichten en het RIVM
houdt de bestaande kennis over gezondheid en windturbines up to date.
Indien nieuwe wetenschappelijke inzichten aanleiding geven tot het
herzien van de norm zal hier naar worden gekeken.
In aanvulling op diverse nationale kaders als de NOVI, het natuurbeleid en
het energiebeleid, ligt de primaire verantwoordelijkheid voor het maken
van ruimtelijke afwegingen bij de decentrale overheden. Om die reden is
het dus logisch en ook niet onwenselijk dat er verschillen bestaan tussen
provincies, gemeenten en tussen RES’en. Deze decentrale invulling stelt
provincies en gemeenten in staat om zelf af te wegen waar en op welke
wijze de benodigde hernieuwbare elektriciteit op een zorgvuldige wijze
kan worden ingepast, rekening houdend met het toekomstperspectief
voor het eigen gebied. Ook in RES verband is hier aandacht voor. Indien
keuzes binnen de RES’en regio-overstijgend tot botsende belangen leidt,
zal er binnen het verband van NP-RES regio regio-overstijgend afstemmingsoverleg plaatsvinden.
Natuur
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de natuur in Nederland
beschermd en versterkt moet worden. Daarom vragen deze leden hoe de
Minister bewaakt dat de energieplannen in de RES’en in balans met
natuurbescherming uitgevoerd worden en dat daarbij ook compensatie
plaatsvindt waar nodig.
Antwoord
Voor alle ruimtelijke ontwikkelingen geldt dat ze moeten voldoen aan
regelgeving, waaronder de landelijke en provinciale regelgeving voor
natuur. Dat is het uitgangspunt voor de verschillende RES’en bij het
maken van afwegingen. Afhankelijk van keuzes binnen een RES, zullen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

11

de RES, of bij de uitwerking daarvan, zoekgebieden aangewezen worden.
De zoekgebieden kunnen -afhankelijk van keuzes binnen de RES- ook in of
nabij natuurgebieden liggen. Vervolgens zal bij de verdere uitwerking
binnen deze zoekgebieden onder regie van provincie en/of betrokken
gemeente(n) worden gezocht naar precieze locaties voor projecten. Om
van zoekgebied tot precieze locatiekeuze te komen, zal onderzoek worden
uitgevoerd waaronder in veel gevallen een zogenoemde milieueffectrapportage (m.e.r.). Indien op grond van de m.e.r. blijkt dat een project een
bepaalde locatie negatieve of positieve impact heeft op beschermde
natuur, zal dit meewegen in de keuze om een project op deze of juist op
een andere locatie realiseren. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt
primair bij het lokale bevoegde gezag. Indien de uiteindelijk gekozen
locatie negatieve effecten heeft op beschermde natuurwaarden, zullen er
op grond van wettelijke kaders ten eerste mitigerende maatregelen
moeten worden genomen om deze effecten zoveel mogelijk te beperken.
Ten tweede zullen er voor de resterende negatieve effecten compenserende maatregelen moeten worden getroffen. Indien blijkt dat de effecten
op natuur niet in overeenstemming zijn met de landelijke en provinciale
regelgeving, dan zal er geen vergunning worden verkregen.
Haalbaarheid
De leden van de D66-fractie constateren dat RES-regio’s de regionale
netbeheerders hebben gevraagd om een netimpactanalyse te maken van
de plannen in de RES’en, zodat tijdig duidelijk wordt wat de impact is van
de RES-plannen op de energie-infrastructuur, waar knelpunten dreigen te
ontstaan en hoe deze op te lossen zijn. Hoe worden combinaties tussen
zon en wind aangemoedigd (wat scheelt in ruimtegebruik en netverzwaring)?
Antwoord
In de netimpact analyses van de netbeheerders is dit een prominent
onderdeel van het advies. Ook heeft NP RES aanvullende kennis aangeboden aan de regio’s hoe gecombineerde zon- en windprojecten
ontwikkeld kunnen worden. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om informatie
over publiek- private samenwerking, het delen van best practices van
hybride parken zoals park Haringvliet en Energielandschap Bergen, en het
onder de aandacht brengen van relevante rapporten (zoals het rapport
van EnergieSamen3 over hoe systeemintegratie toegepast kan worden in
RES-regio’s). In veel gevallen zal de markt zijn werk doen. Bij knelpunten
in de transportcapaciteit zijn veelal combinaties van wind en zonprojecten
op één bestaande aansluiting nog wel mogelijk. Deze kunnen dan eerder
operationeel zijn.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de continuering van het RES-proces en hebben hierover nog
enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben reeds in november 2020 vragen
gesteld over de continuering van het Nationaal Programma RES (NP RES)
en hebben zich ervoor uitgesproken dat het NP RES ook na 1 juli 2021
wordt voorgezet. Deze leden zijn verheugd om te lezen dat de Minister
aangeeft dat continuering van NP RES, en daarmee de ondersteuning van
de regio’s, in de rede ligt. Zij begrijpen dat een besluit over de continuering van het NP RES na 2021 aan een volgend kabinet is, maar merken
op dat, indien er niet snel duidelijkheid komt over de continuering van de
3

Systeemintegratie – Energie Samen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

12

financiële ondersteuning in 2021, de RES-regio’s de projectorganisatie
zullen moeten afbouwen. Deze leden menen dat dit niet de bedoeling kan
zijn. Zij vinden het van groot belang dat er snel duidelijkheid komt, met
name over voortzetting in 2021, zodat de RES-organisatie na 1 juli 2021
niet stilvalt. Deze leden merken ook op dat de regio’s vragen om een
bedrag van 4 miljoen euro voor de resterende periode in 2021. Zij vragen
de Minister te bevestigen dat de uitvoeringskosten voor de RES in 2021
zullen worden gefinancierd. Kan de Minister daarbij ook aangeven om
welk bedrag het daarbij gaat?
Antwoord
Op 1 april jl. hebben de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), de Minister van Financiën en mijn ambtsvoorganger een
brief ontvangen van de regionale RES-bestuurders, portefeuillehouders
van VNG, IPO en de Unie van Waterschappen en de voorzitter van het
voortgangsoverleg. Zij vragen hierin het Kabinet om een tegemoetkoming
voor de uitvoeringslasten van de RES-regio’s voor resterende periode in
2021 om de RES-organisaties na 1 juli a.s. niet stil te laten vallen. Ik heb
veel waardering voor het werk wat is verzet en de ambitie die is
neergelegd door de RES-regio’s. Gezien de urgentie van de problematiek
willen we voorkomen dat het proces stilvalt na 1 juli en de ambities
waaraan hard gewerkt is niet gerealiseerd gaan worden. Momenteel ben
ik in gesprek met mijn ambtsgenoot van BZK over de claim van de
RES-regio’s. Ik verwacht uw Kamer en de regio’s uitsluitsel hierover te
kunnen geven vóór het Commissiedebat Klimaat en Energie op 10 juni a.s.
De leden van de CDA-fractie merken op dat er in de RES-regio’s ook
zorgen zijn over de uitvoeringslasten. Deze leden vragen de Minister
daarom om tevens toe te lichten hoeveel van deze middelen en de eerder
al beschikbaar gestelde middelen daadwerkelijk in de regio’s terecht
komen.
Antwoord
Het Rijk heeft vanuit de klimaatenvelop tot en met 2021 jaarlijks
22,5 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het NP RES en de totstandkoming van de RES’en. Dit bedrag is als volgt verdeeld:
• Gelden ten behoeve van het programmabureau en de programmaorganisatie – € 5 miljoen.
• Procesgelden ten behoeve van de regio – € 15 miljoen:
o Procesgelden voor de regio’s zelf – € 12 miljoen
o Expertpool gericht op ondersteuning regio’s – € 3 miljoen
• Gelden ten behoeve van de participatiecoalitie gericht op bewonersondersteuning – € 2,5 miljoen.
De leden van de CDA-fractie hebben altijd het grote belang van draagvlak
en daarmee het belang van inwonersparticipatie genoemd als belangrijke
voorwaarde voor de energietransitie. Deze leden delen de constatering
van de Minister dat maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak belangrijke
pijlers zijn in de RES’en. Het baart deze leden daarom zorgen dat de
Minister stelt dat «het zou kunnen zijn dat deze participatieprocessen niet
in alle regio’s afgerond zijn als er over de RES 1.0 moet worden besloten.»
Zij vragen de Minister om deze uitspraak verder te duiden. In hoeveel
regio’s zullen de participatieprocessen daadwerkelijk niet zijn afgerond op
het moment dat er over de RES 1.0 wordt besloten? Wat zal dat betekenen
voor het vertrouwen van inwoners in de mate van en wijze waarop zij bij
het RES-proces worden betrokken?
Antwoord
Zie voor het antwoord op de bovengenoemde vragen mijn eerdere
beantwoording op de vragen van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

13

De leden van de CDA-fractie lezen tevens in de brief van de Minister van
8 maart 2021 (Kamerstuk 32 813, nr. 672) dat participatie en draagvlak in
oktober 2020 in veel regio’s nog vorm moesten krijgen en dat ze in de
huidige concretiseringsfase spannende issues worden. De vraag is daarbij
volgens de Minister of het regionaal gaat lukken om tot een gedragen en
realiseerbaar RES-proces te komen. Gezien het grote belang van
participatie en draagvlak roepen deze leden de Minister op om hier samen
met de regio’s extra op in te zetten. Zij vragen de Minister om daarbij ook
gebruik te maken van het advies van de adviescommissie over burgerbetrokkenheid bij het klimaatbeleid (Kamerstuk 32 813, nr. 674) en dit niet
alleen actief bij de regio’s onder de aandacht te brengen en met hen
bespreken, maar ook concrete acties naar aanleiding van dit advies te
stimuleren en deze voor de Kamer in kaart te brengen.
Deze leden merken op dat de regio’s aangeven dat er voor een zorgvuldig
participatieproces en voor het eventueel tot stand komen van regionale
burgerberaden ook voldoende financiële middelen nodig zijn. Deelt de
Minister deze constatering van de regio’s? In hoeverre zijn er momenteel
voldoende financiële middelen voor het inrichten van het participatieproces in de RES’en? Zijn financiële middelen een knelpunt voor het
participatieproces of zijn andere zaken, zoals kennis en andere vormen
van ondersteuning, daarbij van groter belang?
Antwoord
Het organiseren van burgerparticipatie vraagt inderdaad de nodige
capaciteit, waaronder financiële middelen, net als het organiseren van
andere onderdelen van het RES-proces, zoals het uitvoeren van onderzoeken. De hoogte van de middelen is onder meer afhankelijk van de
participatiemethoden die gekozen worden en van de aanwezige kennis en
ervaring. Het procesgeld dat de regio’s hebben ontvangen is onder meer
bestemd voor het inrichten van het participatieproces. Hiernaast worden
de regio’s vanuit NP RES ondersteund met kennis, kunde, handreikingen,
een expertpool en goede voorbeelden uit de praktijk. Ook kunnen zij
gebruik maken van de kennis en inbreng van de Participatiecoalitie. De
meeste participatieprocessen in de regio’s vinden lokaal plaats en zijn
daar meest kwetsbaar. Kennis, ondersteuning en capaciteit zijn allemaal
van groot belang. Capaciteit (en daarmee dus ook financiën) is lokaal een
groot knelpunt. De kosten van participatietrajecten voor de decentrale
overheden zijn meegenomen in het ROB-advies «Van Parijs naar praktijk:
bekostiging en besturing van de decentrale uitvoering van het Klimaatakkoord». Het advies van de Commissie Brenninkmeijer zal in het kader van
NP RES met de decentrale bestuurders en andere RES-betrokkenen
worden besproken. In dat kader wordt onder meer bekeken hoe dit advies
effectief vorm kan krijgen in de praktijk van het RES proces, en wat dat
vraagt van de diverse overheden en andere partijen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister in zijn brief van
8 maart 2021 tevens meldt dat er vier onafhankelijke werkgroepen zijn
opgericht die bestuurders van oplossingen moeten wijzen op kansen en
knelpunten die zijn gesignaleerd ten aanzien van de uitvoering van de
RES’en. Het gaat daarbij om de onderwerpen netcapaciteit, SDE en
maatschappelijke kosten, energie in natuur en zon op daken. Deze leden
vinden het opvallend dat het onderwerp participatie en draagvlak,
ondanks het grote belang daarvan, blijkbaar niet in een van deze
werkgroepen wordt besproken. Ziet de Minister aanleiding om dit
belangrijke thema alsnog ook onderdeel te maken van een van deze
werkgroepen en daarmee ook voor het «spannende issue» van participatie en draagvlak oplossingen te creëren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

14

Antwoord
Het NP RES en de participatiecoalitie ondersteunen de regio’s op allerlei
wijzen bij hun participatieproces. Daarbij is er veel ruimte voor uitwisselen
en leren rond theorie en praktijkcases. Tevens vindt met de decentrale
overheden structureel afstemming plaats over participatie, bijvoorbeeld
als het gaat om lokaal eigendom, en is er periodiek overleg tussen
NP RES, VNG, IPO, BZK en EZK over participatie. Conform de motie van
de leden Moorlag en Agnes Mulder (Kamerstuk 30 196, nr. 654) is in het
kader van NP RES een aanpak ontwikkeld voor het tijdig identificeren en
wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving en het oplossen
van knelpunten. De regio’s hebben in de concept-RES’en aangegeven
tegen welke knelpunten ze aanlopen bij hun ambities. Ook andere partijen
zoals de Netbeheerders, NVDE, NMF en PBL hebben knelpunten benoemd
die het bereiken van het doel van de RES’en in de weg staan. De geconstateerde knelpunten zijn onderverdeeld in zes onderwerpen. Op vier
daarvan zijn werkgroepen ingericht: 1) energie in natuur en landschap,
2) zon op daken, 3) SDE en maatschappelijke kosten, 4) netcapaciteit. De
andere onderwerpen worden al anderszins opgepakt. De werkgroepen
hebben op 1 februari hun advies opgeleverd en zijn daarna ontbonden.
Participatie is door de regio’s en de eerder genoemde partijen destijds niet
als knelpunt geïdentificeerd.
De leden van de CDA-fractie constateren dat een deel van de zoekgebieden voor windenergie zich op of vlakbij gemeentegrenzen of grenzen
van RES-regio’s bevinden. Vanwege dit feit hebben bijvoorbeeld inwoners
van Weesp, Diemen en Zaanstad aangegeven zorgen te hebben over
verschillende voorgenomen zoekgebieden voor windenergie die zich in
Amsterdam bevinden, maar geografisch nabij de in buurgemeenten
liggen. Inwoners van deze gemeenten ervaren dit proces als ondemocratisch, omdat zij via hun eigen gemeenteraad geen invloed kunnen
uitoefenen op deze besluitvorming. Deze leden vragen de Minister op
welke manier buurgemeenten van gemeenten met plannen voor
windturbines beter betrokken zouden kunnen worden bij planvorming
voor onder andere windturbines, met name als deze zich nabij de
gemeentegrens en gevoelige bestemmingen bevinden. Wordt hier in
RES-verband over nagedacht?
Antwoord:
RES’en zijn samenwerkingsverbanden tussen provincies, gemeenten en
waterschappen. Als RES-regio hebben zij verkend hoeveel ze bij kunnen
bijdragen aan de opgave voor elektriciteit. In deze verkenning is ook
nagegaan waar deze opwekkingseenheden (wind, zon) en bijbehorende
infrastructuur zouden kunnen komen. In de praktijk zijn deze zoekgebieden
vaak nog ruim begrensd. En vaak gaan ze ook over gemeentegrenzen
heen. Het is dan belangrijk dat je als samenwerkende gemeenten in RES
verband ook de locaties samen nader gaat verkennen en afbakenen. Deze
afbakening van gebieden moet gebeuren in het kader van het Omgevingsbeleid. Het nader vormgeven van het Omgevingsbeleid, in afstemming
met andere opgaven en belangen, kan als buurgemeenten samen
(regionaal) gebeuren. Ook kan de provincie hierbij ondersteunen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat er ook rondom de transitie in
de gebouwde omgeving nog werk aan de winkel is op het vlak van
inwonersparticipatie. In dat kader wijzen deze leden de Minister op het
artikel «Werkgroep Duurzaam Kloosterveen roept hulp in van Tweede
Kamer».4 Inwoners van de gemeente Assen vrezen om voor 2030 onder
4

RTV Drenthe, 26 april 2021 «Werkgroep Duurzaam Kloosterveen roept hulp in van Tweede
Kamer» (https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/169657/Werkgroep-Duurzaam-Kloosterveen-roepthulp-in-van-Tweede-Kamer).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

15

dwang van het gas af te moeten. Dit als onderdeel van plannen van de
gemeente om de proefwijk Kloosterveen volledig elektrisch te maken,
terwijl veel huizenbezitters de overstap naar een warmtepomp niet zien
zitten. Van een vrijwillige basis en een zorgvuldig proces waarin samen
met bewoners wordt geleerd is volgens deze bewoners in hun wijk geen
sprake. Ook klagen inwoners over «rechtsongelijkheid» omdat zij het
oneerlijk vinden dat zij voor 2030 al gasloos moeten zijn, in plaats van in
2050. Deze leden vragen de Minister te reageren op deze casus en te
verduidelijken in hoeverre er in deze situatie daadwerkelijk sprake is van
dwang om van het gas af te gaan en de mogelijke rechtsongelijkheid die
dat met zich mee zou brengen. Deze leden vragen de Minister te bevestigen dat er zonder uitzondering sprake dient te zijn van vrijwilligheid in
het Programma Aardgasvrije Wijken. Ook vragen zij de Minister te
verduidelijken hoe hij aankijkt tegen de vraag van de G40-gemeenten om
een wettelijke regeling die woonwijken kan dwingen om van het gas af te
gaan. Is een dergelijke regeling volgens de Minister wenselijk? Zo ja,
onder welke voorwaarden zou in dat geval door gemeenten van zo’n
regeling gebruik mogen worden gemaakt?
Antwoord
In de wijk Kloosterveen is onrust ontstaan over het beeld dat bewoners
geforceerd worden om een all electric verwarming toe te passen. In de
transitievisie warmte Assen is Kloosterveen benoemd als startwijk, omdat
dit een geschikte wijk is om over te gaan op all electric verwarming.
Volgens de gemeente Assen is dit gebeurd op basis van de strategieën uit
de startanalyse van PBL. De gemeente Assen geeft aan dat het van meet
af aan de intentie is geweest om samen met de bewoners in een
participatief proces te onderzoeken onder welke voorwaarden de
warmtetransitie in Kloosterveen kan plaatsvinden. Dit proces zou
uitmonden in een zogeheten uitvoeringsplan. Desalniettemin is er een
ander beeld ontstaan. Vanwege de ontstane onrust heeft de gemeente een
moment van bezinning ingelast en gaat zij met de bewoners in gesprek
over het vervolgproces.
Gemeenten beschikken op dit moment niet over een bevoegdheid om het
transport van aardgas te kunnen (laten) beëindigen. In het Klimaatakkoord
is afgesproken dat gemeenten deze bevoegdheid wel krijgen. Deze
bevoegdheid wordt – conform de afspraak in het Klimaatakkoord –
voorzien van waarborgen. Hiervoor is zorgvuldige aanpassing van
wetgeving nodig.
Voor alle duidelijkheid: de wijk Kloosterveen is geen proeftuin in het
Programma Aardgasvrije Wijken. De gemeente Assen heeft wel een
proeftuinwijk. Dat is de wijk Lariks. Gemeenten met een proeftuin
aardgasvrije wijken zijn inmiddels gestart met de uitvoering of starten op
korte termijn. Omdat gemeenten op dit moment geen bevoegdheid
hebben om het transport van aardgas te kunnen beëindigen is het
uitfaseren van aardgas in de proeftuinen nu gebaseerd op een vrijwillige
deelname van de bewoners. Gemeenten met een proeftuin in de eerste
ronde hebben aangegeven wetgeving over deze bevoegdheid van groot
belang te vinden om te voorkomen dat er grote maatschappelijke kosten
moeten worden gemaakt voor het in stand houden van een gasnet voor
enkele woningen waarvan de bewoners niet kiezen om aardgasvrij te
worden.
In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten een bevoegdheid
krijgen voor het stellen van regels in het gemeentelijk omgevingsplan
over het beëindigen van de energievoorziening door middel van aardgas
in gebouwen voor wijken die de gemeente aardgasvrij gaat maken. Zo kan
worden voorkomen dat op termijn hoge kosten worden gemaakt voor het
in stand houden (en eventueel vervangen) van een gasnet voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

16

relatief kleine groep bewoners in een wijk. Deze bevoegdheid wordt
– conform de afspraak in het Klimaatakkoord – voorzien van waarborgen.
Het gaat daarbij onder andere om waarborgen rondom een zorgvuldig
proces, participatie en rechtsbescherming. Deze afspraken uit het
Klimaatakkoord worden ambtelijk (BZK en EZK, waarbij het voortouw bij
BZK ligt) uitgewerkt. Ervaringen uit wijken waar gemeenten reeds aan de
slag gaan, zoals Kloosterveen en de proeftuinen, worden daarbij benut. In
de uitwerking in regelgeving wordt gezocht naar een goede balans tussen
bevoegdheden en verantwoordelijkheden voor gemeenten en waarborgen
voor bewoners en andere gebouweigenaren.
De leden van de CDA-fractie zijn het met de Minister eens dat een
zorgvuldige ruimtelijke inpassing een belangrijk aspect is in het creëren
van een regionaal gedragen plan (Kamerstuk 32 813, nr. 672). Het is in dat
kader goed om te horen dat vrijwel alle regio’s de voorkeursvolgorde voor
zon benoemen en de ambitie hebben om zon op daken maximaal te
benutten. Deze leden vragen hoe deze ambitie van de regio’s concreet
wordt ingevuld in hun voorlopige plannen in het kader van de RES? Kan
de Minister aangeven wat momenteel de verhouding is tussen de plannen
voor zon op land en zon op daken in de RES’en? Komt de voorkeursvolgorde voor zon ook in de concrete plannen van de regio’s volgens de
Minister voldoende naar voren?
Antwoord
Op basis van de NVDE analyse is mijn beeld dat zon op grote daken de
helft van de ambitie voor zonne-energie invult en dat de andere helft
wordt ingevuld met zon op land. Daarbij moet worden opgemerkt dat bij
zon op land, in lijn met de voorkeursvolgorde, ook wordt gekeken naar
slimme functiecombinaties, zoals zon langs snelwegen en andere
infrastructuur. Zie tevens mijn eerdere beantwoording op de vragen van
de VVD-fractie.
Voorts merken de leden van de CDA-fractie op dat er in de RES 1.0
vooralsnog een voorkeur lijkt te zijn voor zonneparken, bijvoorbeeld langs
infrastructuur, en minder voor windturbines. Tegelijkertijd is er vanuit
netbeheerders juist de wens om zon en wind te combineren, zodat ook de
netinfrastructuur beter benut kan worden. Zij vragen de Minister of nu al
bekend is of er plekken zijn in Nederland waar dit tot een disbalans kan
leiden die (zonder grote investeringen) niet goed oplosbaar is. Zo ja, om
welke gebieden gaat dat en hoe zal daar mee worden omgegaan in het
vervolg van het RES-proces?
Antwoord
Er is in de RES’en inderdaad een voorkeur voor zon-PV en in mindere
mate voor wind. Hierdoor is de inpassing van de opwekking vanuit
netperspectief bezien niet het meest efficiënt ingericht. Door (grootschalige) wind en zon-PV te combineren wordt er in de regel altijd
efficiënter gebruik gemaakt van de netinfrastructuur en worden netinvesteringen voorkomen of uitgesteld. Voor netbeheerders scheelt dit tijd
en/of geld. Hierdoor kan met name het schaarse technische personeel
efficiënter worden ingezet om de toenemende transportcapaciteitsproblemen op te lossen waar mijn ambtsvoorganger uw Kamer op 21 april
over heeft geïnformeerd (Kamerstuk 29 023, nr. 268). Ook zou het
bijdragen aan het reduceren van de investeringen in het net die door PWC
recent op 102 miljard euro zijn ingeschat tot 2050. Dergelijke problematiek
speelt met name in regio’s waar de vraag naar elektriciteit lokaal relatief
laag is en tevens het net relatief dun is uitgelegd. Een actueel overzicht
van deze transportcapaciteitsproblemen treft u aan op https://
capaciteitskaart.netbeheernederland.nl. Daarin kunt u zien hoe de situatie
in de verschillende gebieden is. Netbeheerders zijn en blijven in het RES

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

17

proces intensief betrokken en houden daarbij rekening met de
beschikbare capaciteit.
Ten slotte merken de leden van de CDA-fractie op dat er door verschillende deskundigen, waaronder Martien Visser (lector energietransitie,
Hanzehogeschool), op basis van onderbouwde schattingen wordt gesteld
dat het RES-doel van 35 TWh in 2030 met de huidige plannen al bijna
wordt gehaald en daarmee veel dichterbij is dan door het Planbureau voor
de Leefomgeving (PBL) in februari 2021 is berekend. Deze leden vragen de
Minister hierop te reageren en te verklaren hoe het kan dat er zulke
verschillen zijn tussen de schattingen van deze experts en de berekeningen van PBL. Heeft dit met name te maken met het feit dat PBL kijkt
naar realisatie tot en met 2019 terwijl deze experts ook 2020 meenemen,
of zijn er andere redenen voor de verschillende uitkomsten? Kan de
Minister daarbij tevens aangeven wat het succespercentage is van
projecten uit de laatste SDE-ronde? Hoeveel TWh komt er in de laatste in
SDE-ronde bij en op welke termijn neemt de Minister dat mee als het gaat
om de opgave uit de RES?
Antwoord
De cijfers van de heer Visser geven geen andere boodschap dan die van
PBL. Ze passen binnen de bandbreedte die PBL aangeeft (31,2–45,7 TWh
in 2030, met een middenwaarde van 38,2TWh). PBL geeft hiermee aan dat
het doel van 35 TWh binnen bereik lijkt, maar zegt gezien de onzekerheden nog niets over de snelheid waarmee het doel binnen bereik zal
komen. De verschillen tussen de cijfers van PBL en die van de heer Visser
gaan over wat er op korte termijn zou kunnen worden gerealiseerd:
• Er zit een verschil in peildatum van de gegevens die PBL en de heer
Visser gebruiken. Voor die korte termijnschatting van de productie uit
gerealiseerde projecten is PBL uitgegaan van de realisatie per 1 januari
2020 volgens het CBS. Voor de productie uit projecten die in de
zogenoemde pijplijn zitten, is PBL voor de mogelijke realisatie
uitgegaan van projecten met een subsidiebeschikking (SDE) per
1 januari 2020 zoals gepubliceerd door RVO. De heer Visser doet
hetzelfde, alleen met een peildatum van een jaar later, 1 januari 2021.
Er zijn in 2020 vooral veel windprojecten gerealiseerd. Ook hebben
veel projecten voor zon-PV een subsidiebeschikking gekregen in 2020.
Een deel van de RES-plannen, wat PBL «ambitie» noemt, kon de heer
Visser dus zo als pijplijnproject meenemen. PBL houdt ook rekening
met de realisatie van deze plannen maar dan als onderdeel van het
aandeel ambitie. PBL kijkt namelijk, anders dan de heer Visser, ook
naar de RES-plannen die nog geen subsidiebeschikking hebben, het
aandeel ambitie. De realisatie van die plannen is logischerwijs
onzekerder dan de realisatie van pijplijnprojecten, waar een vergunning en subsidiebeschikking voor zijn verleend.
• PBL houdt rekening met oude windmolens die om economische
redenen gesaneerd gaan worden. Dat leidt tot een verlaging van de
productie in 2030 van 0,5 tot 2,5 TWh. De heer Visser houdt geen
rekening met deze verlaging.
• Verder zijn er enkele relatief kleine verschillen die het gevolg zijn van
een andere aanpak door PBL ten opzichte van de aanpak door de heer
Visser. Die verschillen hebben te maken met de CBS-informatie over
recent bijgeplaatste installaties en de aanpak om de gegevens te
normaliseren tot een benodigde meteorologisch gemiddelde situatie.
Tot slot doen zowel PBL als de heer Visser aannames over de
realisatiegraad van wind en zon-pv projecten. PBL beschrijft en
onderbouwt deze aannames in de Monitor concept-RES. Eind dit jaar
zal PBL de aannames opnieuw actualiseren in de Monitor RES 1.0.
Belangrijk te vermelden is dat dit prognoses blijven. Ruimtelijke
beperkingen, maatschappelijk draagvlak en het gebrek aan netcapaci-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

18

teit kan de groei van wind en zon veranderen. Een vergunning, SDE++
beschikking en transportindicatie geven geen zekerheid op daadwerkelijk beschikbare transportcapaciteit en dus of de prognose feitelijk
behaald zal worden.
De laatste openstellingsronde van de SDE++ vond plaats in het najaar van
2020. Hierover is de Kamer geïnformeerd (Kamerstuk 31 239, nr. 328). RVO
is momenteel nog bezig met de beoordeling van de aanvragen, waardoor
het nog niet bekend is hoeveel beschikkingen er worden verleend. Ik kan
dus niet aangeven wat het succespercentage is van deze projecten. Ik
informeer uw Kamer hier voor de zomer over. In de SDE+ voorjaarsronde
2020 zijn 6.916 projecten positief beschikt voor hernieuwbare elektriciteit
op land (6.882 zon-PV en 34 wind). Deze tellen op tot een aangevraagd
vermogen van 3.556 MW: 3.440 MW voor zon-PV en 116 MW voor wind.
Hoewel niet gegarandeerd is dat dit vermogen daadwerkelijk wordt
opgesteld, omdat deze projecten zich grotendeels nog in de realisatiefase
bevinden, kunnen er wel voorspellingen worden gedaan op basis van
verwachte realisatiegraad, productiecijfers, vollasturen et cetera. Op basis
van deze voorspellingen evalueer ik bij elke volgende SDE++ openstellingsronde of het indicatieve plafond van 35 TWh in zicht komt en of
hierop maatregelen moeten worden genomen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie constateren dat het doel van de RES is om in
2030 35 Twh in 2030 op te wekken. De voorstellen die RES-regio’s tot nu
toe hebben ingediend zijn goed voor ruim 50 Twh aan voorstellen, maar
hier kan nog veel aan veranderen. Deze leden vragen waar deze doelstellingen op gebaseerd zijn en hoe wordt gekeken wat een realistische
doelstelling is per RES-regio?
Antwoord
In het Klimaatakkoord is afgesproken om in 2030 84 TWh hernieuwbare
elektriciteitsproductie te realiseren uit wind en zon. Ca 60% (49 TWh)
daarvan komt op zee en ongeveer 40% op land (35 TWh). De afspraak van
tenminste 35 TWh is niet verder uitgesplitst in wind of zon. Ook is er geen
verdeling afgesproken tussen de regio’s. Die keuzes zijn aan de provincies,
gemeenten en waterschappen uit de 30 RES regio’s. Wel is afgesproken
dat elke regio bijdraagt aan de benodigde verduurzaming, daartoe een
aanbod doet op basis van redelijkheid en daarbij een afweging maakt
tussen draagvlak, ruimte, milieu, systeem- en kostenefficiëntie. Tevens is
afgesproken om te streven naar «overprogrammering». Er blijven immers
nog de nodige afwegingen te maken, denk aan de netcapaciteit, betrokkenheid bewoners en impact op de natuur. Onderzoeken die uiteindelijk
bij concrete zoekgebieden gedaan moeten worden, kunnen leiden tot
andere uitkomsten en afwegingen.
De leden van de SP-fractie constateren dat er een spanningsveld ontstaat
tussen centrale regie versus regionale/lokale regie en dat er onduidelijkheid is over de RES als zelfstandig beleidsvormend orgaan dan wel als
uitvoeringsstructuur. Wat is de reactie van de Minister hierop? Deelt de
Minister de mening dat het goed is om zo snel mogelijk voor de
voorstellen een Milieu Effecten Rapportage te laten uitvoeren om de
overlast voor mens en natuur in kaart te brengen? Hoe wordt invulling
gegeven aan de aanbevelingen uit het rapport van de commissie
Brenninkmeijer over participatie en inspraak, belangrijke onderwerpen
aangezien een groot onderdeel van de RES is het creëren en behouden
van draagvlak? Op welke manier worden hier ondersteuning en middelen
voor vrij gemaakt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

19

Antwoord
De RES is geen zelfstandig orgaan maar een hulpinstrument. De energietransitie vraagt om gezamenlijk optrekken van de overheden en om
betrokkenheid van de samenleving. Voor de RES-aanpak is gekozen vanuit
het besef dat we deze opgave alleen kunnen realiseren door samenwerking, regionaal maatwerk en een samenhangende besluitvorming
door overheden, netbeheerders en private partijen. De decentrale
overheden nemen het voortouw in het RES-proces en de verankering van
de RES-plannen in hun Omgevingsbeleid (Omgevingsvisie,
Omgevingsplan/Omgevingsverordening). De interbestuurlijke samenwerking vindt plaats op basis van vertrouwen en gelijkwaardigheid vanuit
de één-overheid gedachte. Het Rijk acteert als actieve partner in het
proces, ondersteunend, meewerkend en borgend vanuit de nationale
publieke belangen en nationale afspraken. Daarmee kunnen we niet
voorkomen dat er in de toekomst spanning ontstaat tussen centrale en
regionale regie. De RES beoogt hiervoor een voertuig te bieden waarbij
spanningen tussen nationale, regionale en lokale afwegingen een plek
kunnen krijgen en hanteerbaar worden gemaakt. Uitgangspunten binnen
de samenwerking zijn subsidiariteit en bestuurlijke instrumenten (het
goede gesprek) boven juridische instrumenten.
Ik juich het toe als decentrale overheden vroegtijdig in het RES-proces de
(milieu)gevolgen van bepaalde keuzes over energie in beeld brengen. Dit
gebeurt al in verschillende RES’en, bijvoorbeeld voor Noord-Holland
Noord en Noord-Holland Zuid. Decentrale overheden kunnen vrijwillig
besluiten om een Milieueffectrapportage op te stellen, via een
zogenaamde plan m.e.r.-procedure. Het meewegen van omgevingseffecten blijkt ook ondersteunend wanneer een RES niet kiest voor een plan
m.e.r.-procedure. NP RES ondersteunt, samen met de Commissie M.e.r.
zowel RES’en die voor een plan m.e.r.-procedure kiezen als die ervoor
kiezen om op een andere manier omgevingseffecten betrekken. Het
NP RES organiseert bijvoorbeeld gezamenlijke sessies en besteedt hier
aandacht aan in de Handreiking RES. De keuzes van de RES’en dienen als
vervolgstap vertaald te worden naar het omgevingsbeleid van de
decentrale overheden, zoals omgevingsplan of omgevingsvisie. In die fase
is een plan m.e.r. veelal wettelijk verplicht. Eventueel eerder opgehaalde
informatie over omgevingseffecten/milieugevolgen kan dan ook weer
benut worden.
Het kabinet onderschrijft dat betrokkenheid van burgers essentieel is voor
het klimaatbeleid, en dus ook voor de RES’en. Een onafhankelijke
adviescommissie, onder voorzitterschap van dhr. Brenninkmeijer, heeft
hoofdzakelijk gekeken naar de mogelijke meerwaarde van burgerfora, in
de bredere context van de noodzaak voor goede burgerbetrokkenheid. Het
advies van de commissie is op 21 maart gepubliceerd en met u gedeeld
(Kamerstuk 32 813, nr. 674). Gelet op de demissionaire status van het
huidige kabinet heb ik als demissionair Minister geen appreciatie gegeven
van het advies. Het is aan een volgend kabinet om te bepalen op welke
wijze hieraan een vervolg wordt gegeven, hoe de borging vorm moet
krijgen, en wat de eventuele budgettaire consequenties zijn. Dit laat
onverlet dat al in het land geëxperimenteerd is en wordt met burgerfora:
gemeentelijk in Súdwest-Fryslân en regionaal in de RES-regio Foodvalley.
NP RES organiseert dit voorjaar een leer- en werksessie voor RES
coördinatoren en communicatiemedewerkers voor de praktische vertaling
van het advies.
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat dergelijke burgerinspraak de
democratisering van het proces niet mag ondermijnen. Er moet worden
voorkomen dat deze fora hun doel voorbij schieten doordat het exclusieve
clubjes zijn van mensen met een toch al bovengemiddelde interesse voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

20

bestuur en politiek, waardoor een grote groep alsnog buiten de boot valt.
Keer op keer blijkt dat het de theoretisch opgeleiden zijn die hun weg
weten te vinden en erbij betrokken worden. Mensen die ondervertegenwoordigd zijn komen niet opdagen of voelen zich niet gehoord. Hoe
worden deze mensen betrokken bij de besluitvorming en wordt ervoor
gezorgd dat er blijvend aandacht is voor bepaalde groepen, te weten
mensen die het vertrouwen in de overheid kwijt zijn, praktisch opgeleiden,
mensen met een migratie-achtergrond, mensen met gezondheidsproblemen die hen belemmeren deel te nemen aan een dergelijk burgerberaad, of bijvoorbeeld laaggeletterdheid? Graag een reactie hierop van
de Minister. Tegelijkertijd benadrukken deze leden dat de regionalisering
van dit proces de zeggenschap van gemeenteraden niet mag uithollen. Dit
zijn immers democratisch verkozen volksvertegenwoordigers. Hoe wordt
dit gewaarborgd?
Antwoord
Dit is voor alle vormen van participatie van inwoners een grote uitdaging,
op alle beleidsterreinen en voor alle overheidslagen. Genoemde
doelgroepen zijn moeilijker te bereiken. Wel wordt hiervoor in RES regio’s
moeite gedaan, bijvoorbeeld via taal- en buurthuizen, in samenwerking
met Buurtkracht, door enquêtes in eenvoudiger vorm uit te brengen, en
door verschillende vormen van participatie (straatgesprekken, online etc.).
Doordat in de RES’en in de praktijk geleerd wordt, is een versnelling in het
leren en toepassen van nieuwe vormen van participatie gaande. Dit is ook
van belang voor andere gebiedsprocessen en andere beleidsterreinen.
NP RES ondersteunt de regio’s actief in de ontwikkeling en toepassing van
kennis en betrekt hier een breed veld van professionals, wetenschappers
en ervaringen uit het veld bij. Dit is een doorlopend proces.
In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de volksvertegenwoordigers van
de decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen) de
RES 1.0 vaststellen. In veel regio’s zijn door de volksvertegenwoordigers
startnotities vastgesteld waarbij zij kaders hebben meegegeven voor het
proces en de inhoud. Bij de concept-RES zijn door volksvertegenwoordigers veel moties en wensen/bedenkingen ingediend. Dat heeft bijgedragen aan het vergroten van de betrokkenheid van de volksvertegenwoordigers en heeft daarmee de democratische legitimiteit van de RES’en
versterkt. Door de regio’s worden volksvertegenwoordigers actief
betrokken bij zowel de totstandkoming als de besluitvorming van de
RES’en. Ondanks de beperkingen van corona hebben regio’s vele
webinars en online sessies georganiseerd om volksvertegenwoordigers
actief te betrekken bij de RES 1.0 en regionale afstemming te faciliteren.
Omdat regionale samenwerking (ook op andere beleidsgebieden) voor
volksvertegenwoordigers complex is, zijn er verschillende initiatieven
ontstaan waarbij volksvertegenwoordigers van decentrale overheden
elkaar op regionaal niveau spreken en richting geven aan de RES van hun
regio. Een interessant voorbeeld is het initiatief van de regio MiddenHolland waarbij door de griffiers van de gemeenteraden een «Motiemarkt» is georganiseerd om de raadsleden van de verschillende
gemeenten bij elkaar te brengen. Vanuit NP RES worden – in samenwerking met het programma Democratie in Actie – webinars georganiseerd voor volksvertegenwoordigers (o.a. over de rol en positie van
volksvertegenwoordigers bij de RES, participatie, regiodemocratie en
omgaan met maatschappelijke weerstand). Om volksvertegenwoordigers
te ondersteunen bij het invullen van hun rol zijn er verschillende instrumenten ontwikkeld. Het meest recente voorbeeld is de
RES-gespreksassistent, een webapp om feiten te checken en antwoorden
te vinden op veelgestelde vragen over de RES.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

21

De leden van de SP-fractie zijn van mening dat als er geen draagvlak is
voor een bepaald plan voor energieopwekking, dit geen doorgang mag
vinden. Hoe kijkt de Minister hier tegenaan?
Antwoord:
Maatschappelijk draagvlak is een van de pijlers van de RES’en. Bepalen of
er voldoende draagvlak is om plannen vast te stellen is een afweging die
regionaal het beste gemaakt kan worden, in balans met ruimtelijke
inpassing en systeemefficiëntie. Als draagvlak geheel ontbreekt voor een
plan, kan er geen sprake zijn van balans tussen die factoren. Tegelijkertijd
staat draagvlak niet gelijk aan 100% tevredenheid van iedere inwoner; dat
is niet haalbaar in een drukbevolkt land als het onze. Draagvlak heeft
bovendien meerdere verschijningsvormen. Zo kan het lokaal draagvlak,
bezien vanuit direct omwonenden laag zijn, maar het nationaal draagvlak
vanwege kosteneffectieve keuzes hoog. Draagvlak en acceptatie zijn
gebaat bij een eerlijk proces en transparante afweging. Dat vraagt van de
bestuurders en volksvertegenwoordigers dat zij aan de voorkant inwoners
betrekken en bij besluitvorming helder en transparant motiveren waarom
men tot een weging is gekomen.
De leden van de SP-fractie vinden het van groot belang dat draagvlak voor
duurzame energie vergroot wordt. Het helpt dan ook niet mee dat
ondernemers enorme overwinsten kunnen boeken dankzij hoge subsidies,
soms tot wel 50 procent zoals onlangs berekend.5 Dat dit op kosten van de
belastingbetaler gebeurt, terwijl het aantal huishoudens dat te kampen
heeft met energiearmoede toeneemt, is volgens de leden onrechtvaardig.
Welke stappen worden genomen om dergelijke hoge winsten tegen te
gaan en een rechtvaardige energietransitie te waarborgen?
Antwoord
Ik onderstreep het belang van het vergroten van draagvlak voor de
energietransitie en ik ben op de hoogte van het onderzoek. Hierover zijn
recent Kamervragen gesteld door lid Agnes Mulder (CDA). Momenteel
wordt gewerkt aan de beantwoording en een appreciatie van het
onderzoek. Ik hoop uw kamer voor de zomer hierover te informeren en
anders zo spoedig mogelijk na het zomerreces. Gezien de omvang van het
onderzoek, kan ik nu nog niet in detail treden en enkel een eerste reactie
geven. Overwinsten, zoals in het onderzoek beschreven, worden in de
SDE++ systematiek op verschillende wijzen beperkt. De SDE++ werkt als
een tender; wie het laagste biedt, krijgt als eerste subsidie. Op deze
manier worden projecten gestimuleerd om tegen een lager subsidiebedrag in te dienen dan door PBL wordt geadviseerd. PBL adviseert het
Ministerie van EZK over benodigde subsidiebedragen, waarbij projecten
niet te veel, maar ook niet te weinig subsidie krijgen. Vanwege de veelheid
aan projecten (duizenden per jaar) wordt er in berekeningen alleen
rekening gehouden met projectspecifieke omstandigheden die sterk
bepalend zijn voor het benodigde subsidiebedrag. Zo wordt er geen
rekening gehouden met verschillende hoogtes van windmolens, maar wel
met windsnelheden: hoe harder het waait in bepaalde gemeenten, des te
lager de subsidie voor windprojecten. Elk jaar nemen wij en PBL alle
nieuwe informatie mee om de SDE te verbeteren. Daarbij zullen we ook de
informatie uit dit onderzoek meenemen.

5

De Telegraaf, 27 april 2021, «Van subsidie windturbines tot 50% overwinst ondernemer».
(https://www.telegraaf.nl/financieel/419919231/van-subsidie-windturbines-tot-50-overwinstondernemer#:~:text=Groningen%20-%20Van%20de%20uitgekeerde%20subsidies,
promotieonderzoek%20voor%20de%20Rijksuniversiteit%20Groningen.)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

22

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
continuering van het RES-proces en hebben hierover enkele vragen en
opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie vrezen dat het NP RES alweer een voorbeeld
wordt van extra verantwoordelijkheden voor lokale overheden zonder
adequate financiering vanuit het Rijk. Onduidelijkheid hierover geeft
onrust en kan het proces nodeloos vertragen. Deze leden lezen dat er een
gezamenlijk bestuurlijk commitment is uitgesproken om de ondersteuning
te continueren. Kan de Minister nader toelichten wat deze commitment
concreet betekent? Is de Minister het met deze leden eens dat de
demissionaire staat van het kabinet, gezien de urgentie van de problematiek, geen reden mag zijn om de financiële ondersteuning niet tijdig te
verlengen waardoor de ondersteuningsstructuur in veel regio’s verloren
gaat? Is de Minister het eens dat vertraging van het proces wegens
onvoldoende financiële ondersteuning te allen tijde voorkomen dient te
worden? Kan de Minister verzekeren dat de kosten voor het maken en
uitvoeren van de RES worden gedekt door het Rijk?
Antwoord
In het Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt over de RES’en. De
afspraken gaan onder andere over het tijdspad en de financiering. Het Rijk
heeft vanuit de klimaatenvelop 22,5 miljoen euro beschikbaar gesteld voor
het NP RES en de totstandkoming van de RES’en. Hierover zijn afspraken
gemaakt t/m 2021. Het bestuurlijk commitment gaat over het continueren
van het NP RES in de periode 2022–2025.
De RES’en zijn een belangrijk onderdeel van het Klimaatakkoord. Gezien
de urgentie van de problematiek willen we vertraging van het RES-proces
voorkomen. Dit mede met het oog op de datum van 1 januari 2025 voor
het afgeven van de Omgevingsvergunningen zodat deze in aanmerking
komen voor de SDE++. Dit is noodzakelijk om in 2030 het doel van 35 TWh
hernieuwbare energieopwekking op land gerealiseerd te hebben. Ik heb
dan ook begrip voor de zorgen van de regio’s over continuering van de
ondersteuningsstructuur en acht deze van groot belang. NP RES is een
effectief programma met breed draagvlak bij overheden, sector en
maatschappelijke organisaties. Continuering van NP RES, en daarmee de
ondersteuning van de regio’s, ligt daarom in de rede. Voor 2021 ben ik
met mijn collega van BZK in gesprek. Ik verwacht uw Kamer en de regio’s
uitsluitsel hierover te kunnen geven vóór het Commissiedebat Klimaat en
Energie op 10 juni a.s. Het past een demissionair kabinet echter niet om
vooruitlopend op de formatie nieuwe financiële verplichtingen aan te
gaan voor de periode 2022–2025. De besluitvorming over de volgende
fase van de uitvoering van het Klimaatakkoord en de daarmee gepaard
gaande financiële middelen is dan ook aan een nieuw kabinet, in
samenspraak met de decentrale overheden. In lijn met de motie van het
lid Özütok6 werk ik samen met gemeenten, provincies en waterschappen
aan de voorbereidingen op het volgende kabinet. Daarbij verkennen we
gezamenlijk de wijze waarop en voorwaarden waaronder de klimaatopgave optimaal tot uitvoering kan komen. Belangrijk aandachtspunt
daarbij is de gezamenlijke uitvoeringskracht, waarbij het bestuurlijke en
financiële arrangement in balans moet zijn met de opgave.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van het recente
advies van Stuurgroep Extra Opgave waarin wordt gesteld dat in 2030
45 TWh extra hernieuwbare-elektriciteitsproductie nodig is om te voldoen
6

Kamerstuk 35 570 VII, nr.12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

23

aan de toenemende vraag van de industrie en van datacenters. Ziet de
Minister op basis van dit advies aanleiding om de energieregio’s een
aanvullende opgave voor hernieuwbare opwek te geven? Zo ja, hoe wordt
dit ingepast in het huidige proces? Zo nee, op welke andere manier
beoogt de Minister voldoende hernieuwbare elektriciteit op te wekken?
Voorts vragen deze leden wat de ophoging van het reductiedoel in het
kader van de EU Green Deal betekent voor de vraag naar hernieuwbare
elektriciteit en hoe dit wordt ingepast in het NP RES.
Antwoord
Zoals in het Klimaatakkoord is afgesproken wordt er gestuurd op de
realisatie van 35 TWh aan subsidiabele productie uit wind op land en
zon-PV (> 15kW). Daarbij is rekening gehouden met de verwachte
toename van de elektriciteitsvraag door elektrificatie. De Stuurgroep Extra
Opgave heeft een inschatting gemaakt van de elektrificatiebehoefte van
de industrie (en datacenters) in 2030 aanvullend op het Klimaatakkoord.
Het gaat hierbij om 15 tot 45 TWh aan elektriciteit. De Stuurgroep voorziet
de hiervoor benodigde opwek op zee (tot 10 GW). Deze zou daarmee geen
rol spelen in het RES-proces. De reactie op het advies is echter aan een
nieuw kabinet.
De verhoging van het CO2-reductiedoel in de EU leidt mogelijk tot een
hoger Europees doel voor hernieuwbare energie. Dit kan ook leiden tot
een hogere bijdrage van Nederland. Dit is echter nog onzeker en
afhankelijk van Europese besluitvorming. Ik zal uw Kamer hierover in de
zomer nader informeren. In het rapport Bestemming Parijs is berekend dat
de bijdrage van Nederland uit zou komen op 31–33% (huidig: 26%) als de
doelstelling uit de richtlijn Hernieuwbare Energie (REDII) op 38–40% zou
uitkomen. Bij de doorrekening van het Klimaatakkoord heeft PBL berekend
dat bij volledige uitvoering van het Klimaatakkoord Nederland op 30–32%
kan uitkomen. Hiermee is duidelijk dat met de huidige inzet, waaronder
die op vergroting van het aanbod hernieuwbare elektriciteit op zee en
land, al een hele grote stap wordt gezet maar daarmee is het zeker nog
geen gelopen race.
Ik merk op dat een aanvullende opgave voor de RES voor 2030 in TWh
geen automatisme is. Wel is duidelijk dat in het langetermijnperspectief
richting 2050 het duurzame energie-aanbod in Nederland verder zal
moeten stijgen, waaronder de opwek van hernieuwbare elektriciteit. Het
stemt mij optimistisch dat de ambitie van de huidige RES-plannen hoger
is dan de opgave in het Klimaatakkoord. Deze overprogrammering is
nodig. Er blijven immers nog de nodige afwegingen te maken, denk aan
de netcapaciteit, de betrokkenheid bewoners en de impact op de natuur.
Onderzoeken die uiteindelijk bij concrete zoekgebieden gedaan moeten
worden, kunnen leiden tot andere uitkomsten en afwegingen.
Besluitvorming over verdeling van een aanvullende opwekopgave over
zee en land zal aan de orde kunnen zijn, zodra meer duidelijk is over de
bijdrage die van Nederland op basis van een eventuele aanscherping van
de doestelling in REDII wordt gevraagd. Hierover zal ik dan in gesprek
treden met de medeoverheden. Naar verwachting publiceert de Europese
Commissie eind juni of begin juli het voorstel ten aanzien van de
herziening van de REDII. Hierop zal gereageerd worden via het BNC
traject, waarna de onderhandelingen starten.
De leden van de PvdA-fractie erkennen de complexiteit van het enerzijds
tijdig halen van de doelstelling en het anderzijds goed betrekken van
burgers. Hoewel deze leden het eens zijn met het vasthouden aan de
deadline van 1 juli 2021, zijn zij van oordeel dat er te weinig aandacht en
financiële middelen zijn besteed aan burgerparticipatie. Deze leden krijgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

24

signalen van toenemende maatschappelijke druk op lokale bestuurders
wegens negatieve berichtgeving in de media over de plannen in de RES,
terwijl gemeenten beperkte capaciteit, kennis en ervaring hebben om dit
goed te pareren. Erkent de Minister het belang voor de energietransitie
van een goed proces met voldoende inspraak voor burgers? Is de Minister
van mening dat dit aspect nu voldoende is geborgd? Is de Minister bereid
om in overleg met het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) vast te stellen in welke mate het ontbreekt
aan capaciteit, kennis en ervaring om voldoende inspraak te borgen en
hier de nodige financiële middelen tegenover te zetten? Hoe kijkt de
Minister naar het mogelijke effect op het draagvlak van toekomstige
aanvullende opgaven voor energieregio’s (wegens het advies van de
Stuurgroep Extra Opgave en/of de Green Deal)?
Antwoord
De energietransitie, de huidige klimaatdoelen en eventuele aanscherpingen betekenen grote veranderingen in onze leefomgeving. Dat vraagt
erom dat meegewogen wordt wat inwoners vinden en wat voor hen
belangrijk is. Een transparant proces met voldoende ruimte voor burgers
om mee te praten en -bepalen, en met voldoende ruimte voor eigen
initiatief, is daarvoor belangrijk. Met maatschappelijk draagvlak als een
van de pijlers van de RES’en is geborgd dat er in de RES’en voortdurend
gewerkt wordt aan de betrokkenheid van inwoners. Sinds de conceptRES’en hebben de regio’s aanzienlijk steviger ingezet op participatie; we
zijn op de goede weg. Maar dat betekent niet dat een participatieproces
altijd vlekkeloos verloopt. De RES’en zijn niet alleen een nieuwe manier
van werken, waar intensief geleerd en bijgestuurd wordt door alle
betrokken partijen. De impact van de transitie zorgt ook voor vernieuwingen op het vlak van participatie. Die worden meteen in de praktijk
toegepast. Ze zorgen daarmee voor een versnelling in het leren en
toepassen van nieuwe vormen van participatie. NP RES ondersteunt actief
in de ontwikkeling en toepassing van kennis en betrekt hier een breed
veld van professionals, wetenschappers en ervaringen uit het veld bij. Dit
is een doorlopend proces. Want participatie vraagt ook in de fase ná
vaststelling van de RES 1.0 intensieve aandacht: van zoekgebied tot
concreet project, zowel regionaal als lokaal.
Zie voor de overige antwoorden mijn eerdere beantwoording op de
vragen van de CDA-fractie over de financiering van participatieprocessen.
Financiële middelen voor burgerparticipatie dienen in de bredere
discussie over de uitvoeringslasten van decentrale overheden, als
onderdeel van de formatie, meegenomen te worden.
De leden van de PvdA-fractie lezen in de brief dat het proces van
participatie niet ophoudt na de deadline voor de RES 1.0 op 1 juli 2021.
Zou de Minister nader willen toelichten wat dit betekent voor burgers die
graag wijzigingen zien aan de RES 1.0? Op welke manier worden burgers
betrokken na 1 juli 2021?
Antwoord
Zie voor de beantwoording van bovenstaande vragen mijn eerdere
beantwoording op de vragen van de VVD-fractie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de JA21-fractie
De leden van de JA21-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister aangaande de continuering van het RES-proces van 12 februari
2021. Deze leden hebben fundamentele bezwaren tegen het klimaatbeleid
van dit kabinet en daarmee ook met de uit het Klimaatakkoord voortvloeiende RES’en. Echter, los van ieder inhoudelijk meningsverschil zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

25

een solide, uitgebreid en gezaghebbend participatieproces binnen de RES
als absoluut minimum verondersteld mogen worden. Zeker aangezien de
Minister in zijn brief het belang van draagvlak benadrukt.
Hierover leven bij de leden van de JA21-fractie echter grote zorgen,
waarover zij de volgende vragen hebben: houdt de Minister nog steeds
vast aan 1 juli 2021 als deadline voor het opleveren van de RES’en 1.0?
Ziet de Minister nog steeds het gevaar dat de deadline van 1 juli 2021
ertoe gaat leiden dat de participatieprocessen in (een aantal) regio’s niet
zijn afgerond als er over de RES 1.0 besloten moet worden? Welke regio’s
betreft dit? Deelt de Minister de mening dat van een fatsoenlijk participatieproces geen sprake kan zijn wanneer besloten wordt over RES’en 1.0
zonder dat het proces is afgerond en/of wanneer participatieprocessen
met stoom en kokend water worden vormgegeven en uitgevoerd om de
deadline te halen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Ja, in overleg met de medeoverheden houd ik vast aan de deadline. Met
een aantal regio’s zijn maatwerkafspraken gemaakt om de participatie
goed te borgen en in deze fase van het proces op een goede manier af te
ronden.
Zie voor de overige antwoorden de eerdere beantwoording op de vragen
van de VVD-fractie over dit onderwerp.
De leden van de JA21-fractie constateren dat de Minister in de brief
aangeeft dat maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak belangrijke pijlers
in de RES’en zijn. Hoe definieert de Minister draagvlak in dezen? Wanneer
is in zijn ogen sprake van (voldoende) maatschappelijk draagvlak?
Wanneer is in zijn ogen sprake van (voldoende) bestuurlijk draagvlak? Hoe
meet de Minister deze vormen van draagvlak? Welke consequenties
verbindt de Minister aan het ontbreken van voldoende draagvlak?
Antwoord
Maatschappelijk draagvlak is een van de pijlers van de RES’en. Bepalen of
er voldoende draagvlak is om plannen vast te stellen is een afweging die
regionaal het beste gemaakt kan worden, in balans met ruimtelijke
inpassing en systeemefficiëntie. Als voldoende draagvlak ontbreekt voor
een locatie of project, dan is het niet waarschijnlijk dat er een balans is
tussen die factoren. In de RES-regio Noord-Holland Noord is het bod
bijvoorbeeld omlaag bijgesteld vanwege het afvallen van een aantal
zoekgebieden op basis van input van gemeenteraden naar aanleiding van
de inbreng van inwoners. Daartegenover staat een groot nieuw
zoekgebied met potentie tot 1,1 TWh op basis van een inwonerinitiatief.
Momenteel wordt dit verder verkend. Tegelijkertijd staat draagvlak niet
gelijk aan 100% tevredenheid van iedere inwoner; dat is niet haalbaar in
een drukbevolkt land als het onze. Draagvlak behelst betrokkenheid bij,
gehoord zijn en liefst steun of een positieve houding t.o.v. een doel of
keuze, in dit geval de ambities in de RES.
Draagvlak en acceptatie gaan ook over een eerlijk proces en transparante
afweging. Dat vraagt van de bestuurders en volksvertegenwoordigers dat
zij weten wat inwoners belangrijk vinden. In de handreiking van NP RES
zijn gezamenlijke afspraken gemaakt over wat er minimaal meegenomen
moet worden in de RES’en. Voor participatie gaat het dan bijvoorbeeld om
een beschrijving hoe stakeholders, maatschappelijke organisaties en
inwoners betrokken zijn bij de totstandkoming van de RES en een plan
van aanpak om het streven naar 50% lokaal eigendom bij projecten te
halen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

26

In het RES-proces gaat het goede bestuurlijke gesprek tussen de
overheden vóór de inzet van juridische instrumenten op basis van het
Huis van Thorbecke. Het Rijk voert in dat licht voortdurend het gesprek
met de decentrale overheden over de regionale afweging tussen
draagvlak, systeemefficiëntie en ruimtelijke inpassing en houdt dus ook,
als betrokken partner, de vinger aan de pols als het om draagvlak gaat. Of
er uiteindelijk (voldoende) maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak is,
besluiten de volksvertegenwoordigers die besluiten nemen over de RES
1.0 zelf. Zij maken de afweging tussen de vele belangen in hun regio.
Voorts vragen de leden van de JA21-fractie of de Minister zich meer in
brede zin zorgen maakt over het afkalvende draagvlak onder de bevolking
voor de plannen in het kader van het Klimaatakkoord, waaronder met
name het plaatsen van windturbines (met name in de gebouwde
omgeving)? Zo nee, waarom niet? Hoe kan de Minister tegelijkertijd
stellen dat tijdsdruk niet ten koste mag gaan van de kwaliteit van
besluitvorming en draagvlak en dat hij blijft vasthouden aan de deadline
van 1 juli 2021 ondanks dat de participatieprocessen op die datum
mogelijk nog niet zijn afgerond? Hoe rijmt de Minister zijn geruststellende
woorden dat de RES 1.0 geen eindpunt is en dat de participatieprocessen
daarna gewoon door blijven gaan met het belang dat hij zegt te hechten
aan het participatieproces voor 1 juli 2021? Waarom vond de Minister het
eerst nodig om de deadline van 1 maart 2021 te verleggen naar 1 juli 2021
om de participatieprocessen de ruimte te geven, maar zou het nu ineens
geen probleem meer zijn als RES’en 1.0 op 1 juli 2021 worden opgeleverd
zonder dat de participatieprocessen zijn afgerond? Wat is concreet het
gevolg van de deadline van 1 juli 2021 voor de participatie? Waarover
kunnen burgers en instanties na 1 juli 2021 niet meer meepraten waarover
dat voor die tijd nog wel kon?
Antwoord:
Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat de
meerderheid van de Nederlanders nog altijd de noodzaak van klimaatbeleid onderschrijft7. Klimaatbeleid, en het tegengaan van klimaatverandering, is immers ook in het belang van iedere Nederlander. Maar het
klimaatbeleid betekent ook grote veranderingen in de manier waarop we
in Nederland wonen, werken en leven. Veranderingen die lokaal of
individueel niet alleen maar positief uitpakken. Werken aan een eerlijke
transitie en voldoende draagvlak is daarom een continu punt van
aandacht in het klimaatbeleid. Nu het gesprek over de RES’en steeds
intensiever gevoerd wordt, zien we op verschillende plaatsen in
Nederland mensen bezwaar maken en/of bezorgd zijn over hun leefomgeving. Dat vraagt om aandacht van de regio’s én van de rijksoverheid om
te begrijpen waar de zorgen en bezwaren vandaag komen en hoe er
daarvoor een oplossing gevonden kan worden.
Zoals ik eerder aangeef willen het Rijk en de decentrale overheden
vasthouden aan de deadline van 1 juli 2021. Het Rijk en de decentrale
overheden hebben in gezamenlijkheid besloten dat we recht willen doen
aan de afspraken en het tijdspad in het Klimaatakkoord en het werk dat
door de vele regio’s is verzet om 1 juli 2021 te halen. Voor regio’s waar
mogelijk de participatieprocessen nog niet zijn afgerond, worden
maatwerkafspraken gemaakt met NP RES hoe de datum van 1 juli
werkbaar te maken voor de eigen regio. Na de RES 1.0. stopt het gesprek
met de omgeving niet. Sterker nog: er zullen nog veel interactiemomenten
volgen. De RES 1.0 is geen eindpunt, maar een belangrijke bestuurlijke
mijlpaal in een langjarig proces richting 2030.

7

https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/10/12/klimaatbeleid-en-de-samenleving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

27

De coronacrisis heeft ons allemaal overvallen. De verruiming van de
deadline gebeurde omdat deze alle regio’s trof. Het heeft de regio’s ruimte
gegeven om tot creatieve en vaak nieuwe oplossingen te komen om zowel
online als offline de betrokkenheid van inwoners bij de RES te vergroten.
Voor de deadline van 1 juli a.s. betrof het enkele regio’s waarmee
maatwerkafspraken zijn gemaakt. Zoals mijn ambtsvoorganger in de brief
aangaf is druk op het proces nodig om de doelen in 2030 te kunnen
realiseren.
In de RES 1.0 worden de ambities en zoekgebieden vastgesteld. De vaak
nog erg globale zoekgebieden in de huidige plannen worden dan
voorstellen voor locaties, en locaties worden concrete initiatieven voor
projecten. Bij elke stap worden burgers betrokken en vindt er opnieuw een
afweging plaats binnen de eerder gestelde kaders.
Daarnaast vragen de leden van de JA21-fractie in hoeverre de Minister
vindt dat er überhaupt sprake is van participatie wanneer alleen (deels)
meegesproken kan worden over de wijze waarop de RES’en worden
uitgevoerd, maar niet over het beleid en de gevolgen daarvan als zodanig.
In hoeverre vindt de Minister dat er sprake is van serieuze participatie
wanneer er tussen het afronden van het participatieproces en de deadline
van 1 juli 2021 ingrijpende besluiten worden genomen zoals het loslaten
van het vigerende afstandscriterium voor windturbines, hetgeen nu
bijvoorbeeld in Noord-Holland speelt? Hoe verhoudt de voortgang van het
RES-proces zich met het Advies Stuurgroep Extra Opgave dat de Minister
op 28 april 2021 naar de Kamer stuurde en de gigantische verwachte extra
elektriciteitsvraag die hierin terugkomt? Welke gevolgen heeft dit?
Waarom is dit advies pas na een maand naar de Kamer gestuurd?
Antwoord
Participatieprocessen in de RES worden georganiseerd om inwoners te
informeren én om inwoners de ruimte te bieden om te kunnen inbrengen
wat zij belangrijk vinden en wat hun voorkeur heeft. Geslaagde participatie vraagt dus dat regio’s inwoners hier de kans voor bieden en dat zij
op zoek gaan naar deze inbreng. De inbreng uit participatieprocessen
wordt, samen met ruimtelijke inpassing, systeemefficiëntie en de
hoeveelheid duurzame energie die wordt opgewekt, meegewogen in de
keuzes die regio’s in de RES maken. Het is belangrijk dat deze afweging
voor inwoners toegankelijk en begrijpelijk is. Daarom heeft mijn ambtsvoorganger in de brief van 8 maart jl. de oproep gedaan aan regio’s om
een «publieksversie» van de RES 1.0 te maken, zodat de keuzes en
afwegingen voor de RES 1.0 voor iedereen toegankelijk en begrijpelijk
zijn.
In het door u aangehaalde voorbeeld in Noord-Holland was er sprake van
een afstandscriterium van 600 m, bovenop de wettelijk vastgelegde
normen voor geluid, slagschaduw en externe veiligheid. In de
Omgevingsverordening die momenteel ter inzage ligt, is dit afstandscriterium niet langer opgenomen en is de provinciale regelgeving in lijn
gebracht met het landelijke beleid. Het is mogelijk om zienswijzen in te
dienen op de ontwerpOmgevingsverordening. Bij het vaststellen van de
Omgevingsverordening is daarom participatie en inspraak mogelijk. De
locaties die in de RES worden aangewezen voor windenergie zijn nog
zoekgebieden. Bij de invulling van deze zoekgebieden, waar en hoeveel
windturbines ingepast kunnen worden, zijn de gemeenten verantwoordelijk voor het participatieproces. Voor de uitvoering van windmolenprojecten, voordat een vergunning kan worden afgegeven, moet er nog veel
onderzocht en besloten worden. Hierbij geldt dat altijd getoetst moet
worden of aan de landelijke normen voor geluid, slagschaduw en externe
veiligheid wordt voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

28

De Stuurgroep Extra Opgave heeft een inschatting gemaakt van de
elektrificatiebehoefte van de industrie (en datacenters) in 2030 aanvullend
op het Klimaatakkoord. Het gaat hierbij om 15 tot 45 TWh aan elektriciteit.
De Stuurgroep voorziet de hiervoor benodigde opwek op zee (tot 10 GW).
Als dit advies zo zal worden ingevuld speelt het geen rol in het
RES-proces. Het advies was op 29 maart gereed en is op 9 april aangeboden aan mijn ministerie. Het is dezelfde maand nog aan de Kamer
verzonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 716

29