Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer
September 2013
Onderwerp:
Eerste verkenning mogelijkheden bijboeken betaaltransacties op weekend- en feestdagen

Uit eerste verkenningen van DNB en van de banken, blijkt dat er conceptueel mogelijkheden
lijken te zijn om betaaltransacties ook in het weekend en tijdens feestdagen te kunnen bijboeken,
maar dat diepgaander analyse nodig is voordat een definitieve uitspraak kan worden gedaan. Het
gaat daarbij om de technische complexiteit in de processen van banken en de verschillende
processoren, en de noodzakelijke aanpassingen. Bovendien ontbreekt nog zicht op de benodigde
inspanningen en kosten.
Gedachte is dat betalingen die 24 uur per dag zeven dagen per week elektronisch kunnen worden
geïnitieerd via pinnen, iDEAL en internetbankieren, ook elke kalenderdag op de rekening van de
ontvanger moeten kunnen worden bijgeboekt. Omdat deze betaalproducten tamelijk verschillend
worden verwerkt, is ervoor gekozen het accent in deze eerste verkenning op de pinverwerking te
leggen. De mogelijkheden die zo verkend worden, zijn echter voor een belangrijk deel ook op de
verwerking van de andere betaalproducten van toepassing.

Huidige verwerking pintransacties
Belangrijkste spelers in de verwerkingsketen van het pinverkeer zijn, naast de banken die de
gelden af- en bijboeken, de processoren (verwerkingsbedrijven) die de betalingen voor de banken
verwerken (zoals Equens, CCV, MasterCard en VISA) en DNB /Target2 waar banken het
betalingsverkeer van hun klanten met elkaar verrekenen (settelen). Pinnen kan 24 uur per dag
zeven dagen per week, omdat het proces om pintransacties te autoriseren via processor en bank
(o.a. saldocontrole) dan ook ‘open’ is.

Als een pintransactie is geslaagd, is er uit het oogpunt van de betaler met real time online saldo
informatie direct betaald, omdat het online zichtbare rekeningsaldo met het bedrag van de
aankoop is verminderd. Meestal gaat het hier om een reservering en boekt de bank dit bedrag
feitelijk later af in haar reguliere, interne boekingsproces, nadat de betaling in Target2 heeft
plaatsgevonden. Omgekeerd boekt de bank van de winkelier het geld op zijn rekening bij als deze
het geld via Target2 van de bank van de consument heeft ontvangen. Door dit proces wordt
voorkomen dat rekeninghouders worden gecrediteerd voordat de bank hiervoor ‘hard’ geld heeft
ontvangen. Dit reduceert het zogenaamde settlementrisico in de economie, hetgeen bijdraagt aan

Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer

1

financiële stabiliteit.
Gemiddeld zijn er in Nederland dagelijks 6 á 7 miljoen pintransacties. Die worden niet post voor
post verrekend, maar worden ‘opgespaard en opgeteld’ en zo eenmaal per etmaal tussen de
banken verrekend. Die betalen en ontvangen de netto-posities, want de ene keer is een bank
betaler en de andere keer ontvanger. Dat is veel efficiënter en vele malen goedkoper dan directe
verrekening van elke afzonderlijke betaling. De netto-posities die zijn ontstaan op basis van de
per etmaal verzamelde pintransacties worden bij DNB in Target2 via de tegoeden die banken daar
aanhouden verrekend. Door de grotere concurrentie in de verwerking van betalingsverkeer is dit
proces per bank verschillend ingericht. Na de verrekening worden de banken geïnformeerd over
de verwerkte en verrekende transacties. Met deze boekingsinformatie boeken zij de
transactiebedragen (definitief) af en bij. De tijdstippen waarop dat gebeurt, verschillen per bank,
maar in de regel is het geld van een geslaagde pintransactie de volgende werkdag bijgeboekt en
beschikbaar.

Bancaire werkdagen
Target2 is een interbancair betalingssysteem dat binnen het Europese Stelsel van Centrale Banken
wordt gebruikt voor eurobetalingen in Europa. Alle banken in dit gebied houden er een rekening
aan, die zij onder meer gebruiken om de schulden en vorderingen uit hoofde van het
betalingsverkeer van hun klanten te verrekenen. Dat kan op (bancaire) werkdagen van 7.00 tot
17.00 uur. Target2 is gesloten in de weekenden, op Nieuwjaarsdag, Goede Vrijdag, Paasmaandag,
Dag van de Arbeid, Eerste en Tweede Kerstdag. Gevolg is dat pintransacties van een vrijdag pas
op maandag worden verwerkt en bijgeboekt. De langste periode van sluiting is het
paasweekeinde, waardoor transacties van de donderdag ervoor pas de dinsdag erna worden
verwerkt en bijgeboekt. Wat zijn nu de mogelijkheden om pintransacties op alle kalenderdagen te
kunnen verwerken?

Technische mogelijkheden tot uitbreiding huidige verwerking
Voor de processoren is het technisch mogelijk om ook in het weekend en op feestdagen de
boekingsinformatie voor banken te genereren, omdat de geautomatiseerde autorisatie en
verwerking al 7x 24 uur plaatsvindt. Ook zouden banken hun processen zodanig kunnen inrichten
en aanpassen dat zij daarmee dagelijks zouden kunnen bijboeken. Uitbreiding van de
dienstverlening van Target2 naar 365 dagen is echter op korte termijn geen optie. Voor een
dergelijke ingrijpende uitbreiding is Europese besluitvorming nodig die mede zou worden
bepaald door de behoeftes in andere landen. Bovendien zijn centrale banken verplicht het
kostendekkend aan te bieden. Dit Europese platform ‘draait’ feitelijk bij de centrale banken van
Duitsland en Italië. Uitbreiding van hun openingsdagen met 40%, van 255 naar 365 werkdagen,

Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer

2

om eenmaal per weekend- of feestdag een klein brokje Nederlands betalingsverkeer (minder dan
een promillage van de gemiddelde dagomzet in Target2) te verwerken lijkt economisch - bij de
huidige behoeftepatronen en tariefstelling - niet haalbaar.
Alternatief is dat banken buiten de openingsdagen van Target2 de gelden die ze dan zelf nog niet
van de andere banken hebben ontvangen toch bijboeken op de rekening van de winkelier.
Winkeliers worden op deze wijze voorgecrediteerd, dat wil zeggen het geld wordt al door de bank
op de rekening van de winkelier bijgeboekt voordat het geld door de bank via Target2 is
ontvangen. Dit komt neer op kredietverlening en verhoogt het settlementrisico. Daarbij is het
complex om in te richten en vergt het de nodige inspanningen en investeringen van banken en
processoren. Uit een oogpunt van financiële stabiliteit is bovendien niet wenselijk dat banken zo
vorderingen bij elkaar opbouwen. Daarom zou DNB ter garantie op de werkdag vóór het
weekend of de feestdag, onderpand, dat banken bij haar aanhouden, kunnen blokkeren tot het
moment van finale settlement in Target2 op de eerstvolgende werkdag. Deze methode wordt ook
in Groot-Brittannië toegepast om het betalingsverkeer sneller af te rekenen (waarbij het overigens
juist niet gaat om pintransacties maar om eenmalige overboekingen).

Conclusie en aanbeveling
Op basis van een eerste verkenning is de conclusie dat er, ook zonder openstelling van Target2 op
weekend en feestdagen, conceptueel mogelijkheden lijken te zijn om het pinverkeer 7 dagen per
week 365 dagen per jaar te verwerken, inclusief de bijboeking van de inkomende gelden op alle
kalenderdagen. Of daar dan ook feitelijk over beschikt kan worden is nog een open vraag en
tegelijkertijd zijn er nog veel vragen die beantwoord moeten worden om een afgerond oordeel te
kunnen vellen. Uitbreiding van het verwerkingsverkeer van 255 naar 365 werkdagen, zal hoe dan
ook de nodige inspanningen en kosten met zich meebrengen voor alle bij de verwerking
betrokken partijen. Het is nog te vroeg om hierover uitspraken te doen. De maatschappelijke
kosten zijn ook nog niet verkend, evenmin als de mogelijke maatschappelijke opbrengsten. Voor
een definitief oordeel is diepgaander onderzoek nodig, waarbij dan ook kan worden gekeken naar
de mogelijkheden voor de andere betaalproducten (m.n. iDEAL en internetbankieren). DNB en
de banken zullen de komende maanden op basis van hun verkenning een nadere technische
analyse op stellen, waarbij ook vertegenwoordigers van de gebruikers worden betrokken, en over
de uitkomst daarvan in de najaarsvergadering van het MOB rapporteren.

Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer

3