Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1259
Vragen van het lid Van Raak (SP) aan de Ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en van Veiligheid en Justitie over de uitlatingen van
Snowden over Nederland en de NSA (ingezonden 23 januari 2015).
Antwoord van Ministers Plassterk (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties) en Hennis-Plasschaert (Defensie), mede namens de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (ontvangen 11 februari 2015)
Vraag 1
Waarom hebt u het asielverzoek van klokkenluider Edward Snowden niet in
behandeling genomen? Bent u bereid om Snowden alsnog asiel te verlenen –
zoals hij aangaf graag te willen – op basis van humanitaire gronden en in het
kader van onze nationale veiligheid?1
Antwoord 1
Naar aanleiding van eerdere schriftelijke vragen van het lid van Raak is uw
Kamer op 15 juli 2014 als volgt geïnformeerd.
Een asielverzoek kan ingevolge de Vreemdelingenwet 2000 enkel in Nederland en in persoon worden ingediend. Het verzoek van de heer Snowden kan
om die reden niet als asielverzoek in de zin van de Vreemdelingenwet worden
aangemerkt en is dan ook niet als zodanig in behandeling genomen. Bij brief
van 12 januari 2003 van de Minister voor reemdelingenzaken en Integratie,
mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken, aan de Tweede Kamer
(Kamerstuk 19 637, nr. 719) is aangegeven dat het niet langer mogelijk is bij
een Nederlandse vertegenwoordiging in het buitenland een machtiging tot
voorlopig verblijf aan te vragen met als doel «asiel». In deze brief is
aangegeven dat de inwerkingtreding van de Vreemdelingenwet 2000 in
juridische zin het einde betekende van de mogelijkheid om een verzoek tot
overkomst voor asiel in te dienen in het land van herkomst. Dit is gelegen in
het feit dat de vluchtelingendefinitie in de Vreemdelingenwet gelijk is aan die
van het Vluchtelingenverdrag. Onder het Vluchtelingenverdrag kan iemand
die zich in het land van herkomst bevindt de jure niet als vluchteling worden
erkend. Indien een vreemdeling zich voor asielrechtelijke bescherming meldt
op een Nederlandse post buiten zijn land van herkomst, kan deze in het
voorkomende geval wel onder de vluchtelingendefinitie van het Vluchtelin-

1

ah-tk-20142015-1259
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2014570-snowden-aivd-en-mivd-zijn-ondergeschikt-aan-devs.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

genverdrag vallen. Het uitgangspunt is ook in dat geval dat de vreemdeling
niet voor bescherming in Nederland in aanmerking komt. De vreemdeling
dient zich namelijk voor het verkrijgen van escherming in eerste instantie te
wenden tot de autoriteiten van het land waar hij zich bevindt. De meeste
landen zijn partij bij het Vluchtelingenverdrag en zullen deze bescherming
kunnen bieden. Indien blijkt dat dit niet mogelijk is, dient de vreemdeling zich
te wenden tot UNHCR ten behoeve van statusdeterminatie. Indien UNHCR de
aanvrager als mandaatvluchteling beschouwt, wordt betrokkene beschermd.
Gezien het vorenstaande kader bestaat ook thans geen aanleiding hierover
anders te oordelen.
Vraag 2 en 3
Hoe verklaart u de opmerkingen van Snowden dat Nederland de «afluisterkoning» is van Europa en onze geheime diensten zich «ondergeschikt» opstellen
tegenover de Amerikaanse geheime diensten, onze geheime diensten
«werken voor» de Amerikanen en, in de woorden van Snowden «doen wat
we ze vertellen»?
Hoe denkt u de belangen van ondernemers en wetenschappers in Nederland,
de positie van Nederlandse politici en diplomaten en de vrijheid en veiligheid
van Nederlandse burgers te kunnen verdedigen als onze inlichtingen- en
veiligheidsdiensten in de praktijk een verlengstuk zijn van de Amerikaanse
geheime diensten?
Antwoord 2 en 3
De Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten AIVD en MIVD voeren
hun activiteiten uit op grond van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2002). In deze wet zijn de vereisten van het Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens nadrukkelijk verdisconteerd. De Wiv 2002 stelt
kaders voor de samenwerking met buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten en de inzet van bijzondere bevoegdheden. De wet biedt geen ruimte
voor hetgeen de heer Snowden stelt.
De Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) houdt toezicht op de rechtmatigheid van de uitvoering van de
Wiv 2002. In dit kader heeft de CTIVD meerdere rapporten uitgebracht die de
samenwerking met buitenlandse diensten betreffen, waaronder het meest
recente rapport nr. 38 (2014) over gegevensverwerking op het gebied van
telecommunicatie. Dit rapport betreft het onderzoek dat de CTIVD uitvoerde
op verzoek van uw Kamer naar aanleiding van de onthullingen over de NSA
in 2013. Er is volgens de CTIVD geen sprake van het stelselmatig buiten de
wet om verwerven van (persoons)gegevens door de AIVD en de MIVD.
Vraag 4
Waarom heeft de Kamer nog niets vernomen van uw belofte, gedaan tijdens
een plenair debat over Nederland en de NSA op 9 april 2014, om nieuwe
afspraken te maken met de Amerikanen over samenwerking van onze
inlichtingen- en veiligheidsdiensten en nieuwe criteria op te stellen voor de
uitwisseling van informatie met de Amerikaanse geheime diensten?
Antwoord 4
De AIVD en MIVD werken internationaal nauw samen, bijvoorbeeld in het
kader van de bestrijding van het terrorisme en ter ondersteuning van militaire
operaties. De aard van de samenwerking met buitenlandse diensten wordt
(mede) bepaald door criteria zoals de democratische inbedding van de
desbetreffende dienst, het mensenrechtenbeleid van het desbetreffende land,
de professionaliteit en betrouwbaarheid en het karakter van de dienst. Per
dienst waarmee wordt samengewerkt of waarmee samenwerking wordt
overwogen wordt een weging gemaakt van de relatie. Daarbij worden de
genoemde criteria betrokken. De Commissie evaluatie Wiv 2002 (de
commissie-Dessens) heeft aanbevelingen gedaan om de criteria voor de aard
van de samenwerking in de wet op te nemen alsmede de toestemming van
het delen van grote hoeveelheden ruwe gegevens («bulkdata») met buitenlandse diensten op ministerieel niveau te leggen. Deze aanbevelingen worden
meegenomen in de aanstaande wijziging van de Wiv 2002.
In dit kader zijn en blijven wij in gesprek met de VS over de samenwerking.
Over de inhoud van die gesprekken kunnen wij de Tweede Kamer alleen via
de daartoe geëigende kanalen informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Vraag 5
Deelt u de opvatting dat in deze tijden van dreiging van terrorisme geheime
diensten moeten samenwerken op basis van gelijkwaardigheid en alle
informatie moeten delen die noodzakelijk is om aanslagen te voorkomen?
Deelt u de opvatting dat geheime diensten in Nederland daarbij geen
verlengstuk moeten zijn van geheime diensten in een ander land, waarover
de Nederlandse regering en het Nederlandse parlement geen enkele
zeggenschap hebben?
Antwoord 5
Ja, wij delen beide opvattingen.
Vraag 6
Kunt u de vragen beantwoorden voorafgaand aan het Algemeen overleg
IVD-aangelegenheden d.d. 10 februari 2015?
Antwoord 6
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3