Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 IXB

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2012

Nr. 27

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juni 2012
Op 26 april 2012 (Handelingen II, 2011/12, nr. 82, item 12, blz. 42–44) heeft
met uw Kamer een debat plaatsgevonden naar aanleiding van een
schriftelijk overleg over belastingen en Duitsland (33 000-IXB, nr. 13). De
bij dit debat ingediende moties Omtzigt c.s. ((kamerstuk 33 000 IXB,
nr. 19), Van Vliet (33 000 IXB. nr. 22) en Bashir (33 000 IXB, nr. 21) zijn
aangenomen.
Vervolgens heb ik met uw Kamer bij het mondelinge vragenuur van
22 mei 2012 (Handelingen II, 2011/12, nr. 85, item 2, blz. 2–3) gesproken
over door de Duitse belastingdienst opgelegde belastingaanslagen aan
voormalige dwangarbeiders met een Duits wettelijk pensioen (motie
Omtzigt). Ik heb daarbij een brief in het vooruitzicht gesteld om uw Kamer
over de voortgang te informeren en ook in te gaan op de voornoemde
motie Van Vliet om iedereen die in Nederland een Duits wettelijk pensioen
ontvangt bij brief te informeren over het voorkomen van dubbele
belastingheffing. In deze brief geef ik invulling aan die toezeggingen.
Duitse belastingvrijstelling voor pensioenen van voormalige dwangarbeiders
Bij de beantwoording van Kamervragen op 26 september 2011
(Aanhangsel Handelingen II, 2011/12, nr. 129), 2 december 2011
(Aanhangsel Handelingen II, 2011/12, nr. 1018) en 14 maart 2012
(kamerstuk 33 000 IXB, nr. 13) heb ik uw Kamer over dit dossier geïnformeerd. Ik kon melden dat Duitsland had besloten om in de wet een
belastingvrijstelling op te nemen voor diegenen die als voormalige
dwangarbeiders een Duits wettelijk pensioen ontvangen. Belangrijke
voorwaarde voor die vrijstelling is dat de gerechtigde tot het Duitse
pensioen als «Verfolgte» in de zin van paragraaf 1 van het «Bundesentschädigungsgesetz» is aangemerkt. Ondanks eerdere informatie dat
iedere dwangarbeider zou worden vrijgesteld van Duitse belastingheffing,
is later gebleken dat veel dwangarbeiders formeel niet voldoen aan de

kst-33000-IXB-27
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IXB, nr. 27

1

voorwaarden voor vrijstelling omdat zij niet als «Verfolgten» zijn
aangemerkt. De status van «Verfolgte» is in de jaren zestig van de vorige
eeuw in het kader van de «Wiedergutmachung» op aanvraag verleend.
Het gegeven dat lang niet iedereen deze status heeft aangevraagd, heeft
er aan bijgedragen dat thans veel voormalige dwangarbeiders niet
kwalificeren als «Verfolgte». Verzoeken om belastingvrijstelling van
voormalige dwangarbeiders zijn door het Finanzamt Neubrandenburg dan
ook in veel gevallen afgewezen.
Vervolgens heb ik op 12 april 2012 met de Duitse staatssecretaris Beus
gesproken en zijn we overeengekomen om voormalige dwangarbeiders
op basis van bilaterale afspraken alsnog in aanmerking te laten komen
voor Duitse belastingvrijstelling. Nederland zal daarvoor de gegevens
aanleveren van voormalige dwangarbeiders die in aanmerking komen
voor de vrijstelling. Van Duitse zijde zijn, afgezien van diegenen die als
«Verfolgte» zijn aangemerkt, namelijk geen gegevens beschikbaar van
dwangarbeiders die in Duitsland hebben gewerkt. Bovendien geldt de
Duitse belastingvrijstelling niet voor iedereen die tijdens de Tweede
Wereldoorlog in Duitsland werkzaamheden heeft verricht. Diegenen die
destijds vrijwillig hebben besloten om in Duitsland te werken om
bijvoorbeeld in het noodzakelijke levensonderhoud te kunnen voorzien,
zijn uitgesloten van de Duitse belastingvrijstelling.
Na overleg met het NIOD, Stichting 40–45, de Internationale Organisatie
voor Migratie (IOM), Eenheid Oorlogsgetroffenen en Herinnering WOII
van het ministerie van VWS en kantoor Leiden en Bureau Duitse Zaken
van de SVB, is vastgesteld dat ook in Nederland geen overzichten van
voormalige dwangarbeiders beschikbaar zijn. Wel beschikbaar zijn de
gegevens van dwangarbeiders die, ook door tussenkomst van leden van
de Tweede Kamer, zich bij het ministerie van Financiën of bij de Belastingdienst hebben aangemeld. Als deze personen aannemelijk kunnen maken
dat zij destijds in Duitsland als dwangarbeider hebben gewerkt, worden
hun gegevens aan het Duitse ministerie van Financiën doorgestuurd om
de belastingvrijstelling over het Duitse wettelijke pensioen te bewerkstelligen. Vervolgens krijgt het Finanzamt Neubrandenburg van het Duitse
ministerie van Financiën opdracht om de belastingvrijstelling te verlenen.
Inmiddels is bekend dat diverse betrokkenen in een brief zijn geïnformeerd dat hen de vrijstelling van Duitse belastingheffing wordt verleend.
Zij hoeven geen Duitse belastingaangiften meer in te dienen en al
betaalde Duitse belasting wordt gerestitueerd.
Het aantal voormalige dwangarbeiders in Nederland dat een Duits
wettelijk pensioen ontvangt, is overigens relatief beperkt. De meeste
dwangarbeiders met de Nederlandse nationaliteit vielen namelijk onder
de Vierde Aanvullende Overeenkomst bij het Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Bondsrepubliek Duitsland inzake sociale
verzekering van 29 maart 1951. Deze groep ontvangt door deze regeling
geen wettelijk pensioen uit Duitsland. Uitgezonderd van deze regeling
waren echter als belangrijkste groep de grensarbeiders die als dwangarbeider in Duitsland werkzaam zijn geweest. Zij ontvangen derhalve wel
een Duits wettelijk pensioen. Op de Vierde Aanvullende Overeenkomst is
nader ingegaan in mijn brief aan uw Kamer van 14 maart 2012.
Om zoveel mogelijk mensen te benaderen die voor de vrijstelling in
aanmerking komen, zijn, zoals is verzocht tijdens het mondelinge
vragenuur, de internetteksten over de fiscale gevolgen van het ontvangen
van een Duits wettelijk pensioen op de websites van de Belastingdienst en
het Grensinfopunt aangepast. Hierbij is specifiek aangegeven waar men
zich moet melden en hoe men moet handelen als men aanmaningen uit
Duitsland ontvangt. Ook publiciteit in de media (bijvoorbeeld bericht-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IXB, nr. 27

2

geving in De Twentsche Courant Tubantia) heeft aandacht voor het
onderwerp opgeleverd. Uit het overleg met de diverse belangengroeperingen is verder geconcludeerd dat een tweetal mogelijkheden kan
worden benut om voormalige dwangarbeiders met een Duits wettelijk
pensioen actief te kunnen benaderen. De eerste is een door de SVB
gemaakte vergelijking tussen diegenen die in Nederland als gevolg van de
Tweede Wereldoorlog een WUBO-, WUV-, of WBP-uitkering ontvangen en
tevens uit Duitsland een wettelijk pensioen ontvangen. Nagegaan zal
worden of het Duitse wettelijke pensioen is opgebouwd als gevolg van
dwangarbeid. Daarnaast zal in het periodiek «Aanspraak» van de SVB, een
publicatie die veel door de doelgroep wordt gelezen, een oproep aan
dwangarbeiders worden geplaatst om zich te melden bij het Nederlandse
ministerie van Financiën.
Op deze wijze wordt getracht zoveel mogelijk erin te voorzien dat
diegenen die in aanmerking komen voor de belastingvrijstelling in
Duitsland, die vrijstelling ook daadwerkelijk kunnen effectueren door
aanmelding bij het ministerie van Financiën.
Voorkomen van dubbele belastingheffing voor diegenen die een Duits
wettelijk pensioen ontvangen
In de antwoorden op de eerdergenoemde Kamervragen ben ik al
ingegaan op het invullen van Duitse belastingformulieren door inwoners
van Nederland die een Duits wettelijk pensioen ontvangen. In aanvulling
daarop wil ik verduidelijken dat de Duitse belastingformulieren, de
bijlagen en de officiële toelichtingen uitsluitend in het Duits zijn geschreven. Dit geldt ook voor de brieven die het Finanzamt Neubrandenburg aan
de gepensioneerden in het buitenland stuurt. Vanaf mei 2011 is echter wel
een algemene toelichting in het Nederlands beschikbaar over het invullen
van de Duitse belastingformulieren. Het Finanzamt Neubrandenburg
stuurt die Nederlandstalige (algemene) toelichting tegenwoordig mee met
de Duitse belastingformulieren. Verder is er een toelichting op de website
van de Nederlandse Belastingdienst. Omdat niet iedere oudere van
internet gebruik maakt, is tevens telefonische informatie te verkrijgen bij
het team Grensoverschrijdend Werken en Ondernemen van de Belastingdienst in Maastricht (team GWO). De algemene toelichting op de website
van het Finanzamt Neubrandenburg over de belastingheffing van Duitse
wettelijke pensioenen van gepensioneerden die buiten Duitsland wonen,
is niet in het Nederlands, maar wel in de talen Engels, Spaans, Frans,
Pools, Kroatisch en Deens beschikbaar.
Ik ben tevens eerder ingegaan op het invullen van de Nederlandse
belastingaangiften. Bureau Duitse Zaken verstuurde aan de in Nederland
wonende gepensioneerden met een Duits wettelijk pensioen jaarlijks als
bijlage bij de jaaropgave een toelichting met uitleg over het invullen van
de Nederlandse belastingaangifte. Het ging hierbij specifiek om de wijze
waarop in de aangifte een verzoek om voorkoming van dubbele belasting
kon worden gedaan en hoe men een eventueel verzoek kon doen om
vrijstelling van de verzekeringsplicht en premiebetaling voor de volksverzekeringen te krijgen. Betrokkenen zijn dus jaarlijks geïnformeerd over het
invullen van de Nederlandse belastingformulieren. Ondanks deze
informatieverstrekking zijn er signalen dat in veel gevallen de Nederlandse belastingaangiften niet juist zijn ingevuld. In sommige situaties zal
het Duitse inkomen wel zijn opgegeven, maar is er verzuimd om in de
aangifte een aftrek ter voorkoming van dubbele belasting te vragen. In
andere situaties is het Duitse wettelijke pensioen niet opgegeven in de
Nederlandse aangifte. Hierdoor zal te weinig inkomstenbelasting, premie
volksverzekeringen en inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzeke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IXB, nr. 27

3

ringswet zijn geheven en kunnen toeslagen tot een te hoog bedrag zijn
uitbetaald.
In de motie Van Vliet wordt de regering opgeroepen om iedereen die in
Nederland woont en een Duits wettelijk pensioen ontvangt per brief te
informeren over het invullen van de Nederlandse belastingaangifte en het
voorkomen van dubbele heffing. Tot voor kort was het versturen van
brieven aan betrokkenen niet mogelijk, omdat de Belastingdienst niet
weet wie uit Duitsland een wettelijk pensioen ontvangt. In de eerdere
beantwoording meldde ik dat er overleg gaande is met de Duitse
Renteversicherungen om te zien of door uitwisseling van informatie de
behandeling van de Nederlandse belastingaangifte efficiënter kan
plaatsvinden. De belemmeringen tot uitwisseling van informatie aan
Duitse zijde, zijn inmiddels opgeheven, waardoor onlangs van ongeveer
45 000 personen gegevens over hun Duits wettelijk pensioen zijn
ontvangen. Dit is ongeveer 80% van alle gerechtigden. Onderzocht wordt
of die gegevens gebruikt kunnen worden om de belastingaangifte van
betrokkenen «voor in te vullen». Betrokkenen hoeven dan niet zelf de
gegevens op de juiste manier in te vullen; dat heeft de Belastingdienst al
voor hen gedaan. Om het voordeel van een dergelijke «vooringevulde
aangifte» te hebben moeten zij dan wel gebruik maken van die
mogelijkheid.
Verder zullen die persoonsgegevens gebruikt worden om, zoals de motie
Van Vliet meebrengt, iedereen via een brief te informeren over de
gevolgen van het ontvangen van een Duits wettelijk pensioen. Bezien zal
worden wat het juiste tijdstip is om deze brief te versturen mede gelet op
het doen van aangifte vóór 1 april van het volgende jaar.
Ik zal uw Kamer definitief informeren over de uitvoering van de moties
Omtzigt en Van Vliet in mijn brief die ik ter uitvoering van de motie Bashir
over de grensarbeidersproblematiek zal sturen.
De staatssecretaris van Financiën,
F. H. H. Weekers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 IXB, nr. 27

4