Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

765
Vragen van het lid Ouwehand (PvdD) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de waarschuwing dat de gemuteerde varianten van het
coronavirus die rondgaan in de nertsenfokkerij, ongevoelig zijn voor de
ontwikkelde vaccins (ingezonden 16 oktober 2020).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (ontvangen
11 november 2020).
Vraag 1
Heeft u gezien dat het Deense Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM), het Statens Serum Institut, waarschuwt dat de gemuteerde varianten
van het coronavirus, die zijn ontstaan door de uitbraken in de nertsenfokkerij,
ongevoelig zijn voor de coronavaccins die nu worden ontwikkeld?1
Antwoord 1
Ja, dat heb ik gezien.
Vraag 2
Erkent u dat dit betekent dat ook nadat er kan worden gevaccineerd tegen
COVID-19, mensen nog altijd het gevaar lopen besmet te raken met een
gemuteerde «nertsenvariant» van het virus en dat zij daardoor nog altijd heel
ziek kunnen worden of erger?
Antwoord 2
Mutaties van virussen komen altijd voor, zowel bij mens als bij dier. Ook in
NL hebben we mutaties van Sars-CoV-2 aangetroffen. Het OMT-Z geeft aan
dat de specifieke «variant 5» uit Denemarken in Nederland niet is aangetroffen.
De Deense gezondheidsautoriteiten geven aan dat het theoretisch mogelijk is
dat «het vaccin» niet zal werken tegen de «type 5»-variant. Dat men overgaat
tot ruimen van nertsen geschiedt uit voorzorg omdat men wil voorkomen dat
deze of een andere variant in de toekomst mogelijk problemen veroorzaakt.
De WHO expert groep is niet overtuigd dat deze variant zorgt voor vermin1

ah-tk-20202021-765
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

DR, 13 oktober 2020, «Statens Serum Institut: Mink med muteret virus kan ødelægge effekten
af vaccin» (https://www.dr.dk/nyheder/indland/statens-serum-institut-mink-med-muteret-viruskan-oedelaegge-effekten-af-vaccine?fbclid=IwAR3pBjfQW8czSLxNtugWmy7zO3BYTfT_Jk0pkwKT6tL7xLb3lx9n5rLWQk).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

derde werkzaamheid van een vaccin, om hier een definitieve uitspraak over te
kunnen doen zouden aanvullende studies gedaan moeten worden.
Op 6 november is de WHO expertgroep bijeenkomen over de situatie in
Denemarken. Ook de ECDC werkt een risico analyse uit. Het RIVM houdt zich
op de hoogte van de uitkomsten van de WHO expertgroep.
Vraag 3
Erkent u dat dit zou betekenen dat de vaccins niet zullen werken en we ook
na de komst van de vaccins niet terug kunnen naar normaal, zolang de
nertsenfokkerij in andere landen niet wordt stilgelegd?
Antwoord 3
Zoals ik al aangaf in mijn antwoord op vraag 2 geven de Deense gezondheidsautoriteiten aan dat het theoretisch mogelijk is dat «het vaccin» niet zal
werken tegen de «type 5»-variant. De WHO expert groep is niet overtuigd dat
deze variant zorgt voor verminderde werkzaamheid van een vaccin, om hier
een definitieve uitspraak over te kunnen doen zouden aanvullende studies
gedaan moeten worden.
Vraag 4
Erkent u dat dit betekent dat de nertsenfokkerij een nog veel groter gevaar
oplevert voor de volksgezondheid dan u tot nu toe beweerde?
Antwoord 4
De volksgezondheid staat bij ons altijd voorop. Daarom zijn in Nederland
besmette bedrijven geruimd. Daarmee couperen we de replicatie en het
ontstaan van nieuwe mutanten van het virus in nertsen. Daarnaast zijn er
allerlei voorzorgsmaatregelen genomen om de kans op verspreiding te
verkleinen, zoals een vervoersverbod voor nertsen en mest, en hygiënemaatregelen op bedrijven. Toen bleek dat de besmettingen, ondanks al deze
maatregelen, toch bleven doorgaan is, op advies van het OMT-Z, eind
augustus besloten dat op korte termijn de nertsenfokkerij moet worden
beëindigd. Hiermee bereiken we in Nederland het doel van onze aanpak: het
voorkomen dat er reservoirvorming ontstaat in de nertsenpopulatie op de
bedrijven en wenden daarmee mogelijke gevolgen voor de volksgezondheid
af.
De situatie in Nederland en Denemarken verschilt op veel punten. In
Denemarken is de gemuteerde variant ook aangetroffen in de algemene
bevolking (buiten de fokkerij). In Nederland zijn daar op dit moment geen
aanwijzingen voor. In Denemarken zijn er momenteel veel uitbraken bij
nertsenbedrijven. Wekelijks worden alle bedrijven in Nederland gescreend,
dat gebeurt in Denemarken niet. Nederlandse bedrijven die niet zijn besmet
zijn nu begonnen met het doden van de dieren op hun bedrijf ten behoeve
van het pelzen. Dit gebeurt onder strenge voorwaarden. Daarmee is naar
verwachting begin december het overgrote deel van de nertsenpopulatie in
Nederland weg.
Het wetgevingstraject voor de stoppersregeling loopt als gepland. Het streven
is om de wet volgende week aan de Tweede Kamer te sturen.
Vraag 5
Is uw ministerie hier ook al voor gewaarschuwd? Zo ja, wanneer en wat heeft
u met deze waarschuwing gedaan? Zo nee, hoe is dat mogelijk?
Antwoord 5
Inmiddels hebben Deense experts relevante informatie gedeeld in een
expertnetwerk van het ECDC, echter deze is nog niet compleet. Experts, onder
andere van het RIVM en Erasmus Medisch Centrum (EMC), het Nederlandse
referentielaboratorium voor opkomende ziekten, houden de Nederlandse
situatie ook scherp in de gaten.
We hebben ook gezorgd voor dagelijks informatievoorziening via de
landbouwraad in Denemarken en wij hebben contact gehad met de Deense
ambassadeur in Nederland. In dat contact is aangegeven dat data ontbreken
om een definitieve uitspraak te doen over de vraag of de gevonden variant
zorgt voor een verminderde werkzaamheid van het vaccin. Daarom is het
belangrijk dat alle informatie zo snel mogelijk in het publieke domein komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 6
Heeft u gezien dat in Denemarken inmiddels minstens 150 medewerkers van
nertsenfokkerijen zijn besmet met deze «nertsenvarianten» van het virus?
Antwoord 6
De nieuwe, unieke mutatie in de SARS-CoV2-varianten is gevonden in tests
van 5 nertsenfokkerijen. Er zijn in Denemarken 214 personen besmet door
nertsen, daarvan zijn er 12 individuen in de omliggende gebieden met de
cluster 5 variant besmet.
Vraag 7
Heeft u gezien dat deze varianten van het virus in Denemarken niet alleen
voorkomen bij de nertsenfokkers, hun gezinnen en medewerkers, maar ook
worden teruggevonden bij andere inwoners van het gebied?
Antwoord 7
Ja, dat heb ik vernomen.
Vraag 8
Kunt u bevestigen dat ook in Nederland tot nu toe vijf virusvarianten zijn
ontstaan doordat het virus van mens op nerts, van nerts op nerts en van
nerts op mens is overgesprongen?
Antwoord 8
In Nederland zijn er vijf clusters van nauw gerelateerde sequenties gevonden
bij virussen geïsoleerd uit nertsen. Deze clusters zijn niet aangetroffen in de
algemene bevolking, hetgeen in Denemarken wel het geval is.
Vraag 9
Kunt u bevestigen dat in Nederland bij de eerste zestien onderzochte
bedrijven tweederde van de onderzochte medewerkers, 66 mensen, besmet
bleken te zijn met deze virusvarianten? Is dit ook onderzocht bij de 48
bedrijven waar het virus sindsdien is opgedoken?
Antwoord 9
Het is in de eerste plaats belangrijk om te melden dat dit gaat om 97
onderzochte mensen. Er zijn meer medewerkers/familieleden op deze
bedrijven, niet iedereen is getest. Op sommige bedrijven zijn alleen de
mensen getest die klachten hadden, hierdoor vind je een hoger aandeel
positieven. Daarnaast is het zo dat de genetische stamboom van de virussen
uit het aangehaalde onderzoek dicht bij elkaar liggen. Het is echter onbekend
of sprake is van nerts-mens besmetting of nerts-mens-mens. De besmettingsroute van de mensen die ziek zijn geweest, is niet meer te achterhalen. Ze
lijken wel binnen het bedrijf besmet te zijn geraakt. Deze onderzoeksresultaten laten geen verspreidingen buiten de bedrijven zien. Deze virussen worden
niet in de postcodegebieden buiten de bedrijven aangetroffen.
Wat bovendien van belang is, is dat ook in het onderzoek op besmette
nertsenbedrijven is vastgesteld dat het virus niet via de lucht wordt verspreid.
Het risico voor omwonenden is verwaarloosbaar. Het RIVM heeft deze
bevindingen uit dit onderzoek meegenomen in de OMT-Z adviezen.
Vraag 10
Erkent u dat het erg aannemelijk is dat deze mensen het virus weer hebben
doorgegeven aan anderen, gezien de mate waarin het virus zich verspreidt?
Antwoord 10
Het is niet onmogelijk dat het virus verspreid naar andere mensen, maar
daarvoor zijn geen aanwijzingen voor gevonden.
Vraag 11
Kunt u uitsluiten dat ook in Nederland de nertsenvarianten van het coronavirus verder zijn verspreid onder de bevolking? Zo ja, hoe is dit onderzocht en
wat waren hierbij de bevindingen? Zo nee, wat gaat u hier aan doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 11
In Nederland zijn er op dit moment geen aanwijzingen dat de virusstammen
uit nertsen circuleren in de humane populatie. De drijvende kracht achter de
huidige epidemie bij mensen is mens-mens verspreiding. Het OMT-Z
concludeerde in augustus dat de kans op infectie vanuit nertsen voor mensen
woonachtig buiten de nertsenbedrijven momenteel verwaarloosbaar is ten
opzichte van de kans op infectie van mens-op-mens in de bevolking.
Daarnaast zijn alle op nertsenbedrijven besmette personen gesommeerd in
isolatie te gaan en hun contacten in quarantaine om verdere verspreiding van
Covid-19 te reduceren. We ruimen in Nederland alle besmette nertsenbedrijven en couperen dus op deze manier de replicatie van virus in nertsen en
daarmee de kans op veranderingen en besmettingen van mensen.
Vraag 12
Deelt u de mening dat op deze manier de dreiging van de verspreiding van
de nertsenvariant van het coronavirus blijft voortduren, ook nadat in
Nederland alle laatste nertsen zijn vergast?
Antwoord 12
Het is mogelijk dat de nertsenvariant zich in Denemarken blijft verspreiden. In
Nederland is geen spreiding van een nertsenvariant in mensen aangetroffen.
In het kader van de volksgezondheid is het goed dat de Deense overheid hier
daadkrachtig optreedt. Dit toont wel aan dat het belangrijk is om hier
internationaal aandacht aan te besteden en te blijven besteden. Zie hiervoor
ook mijn antwoord op vraag 13.
Vraag 13
Gaat u met deze kennis, als Minister van volksgezondheid van het allereerste
land ter wereld dat te maken kreeg met een uitbraak van COVID-19 in de
veehouderij, zich in Europa inzetten voor het stilleggen van de nertsenfokkerij? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 13
De afgelopen weken heeft Nederland zowel bij de Europese Commissie als bij
het Duitse voorzitterschap aandacht gevraagd voor de nertsenproblematiek in
relatie tot volksgezondheid en gevraagd dit te agenderen voor de EU
Gezondheidsraad of de Health Security Committee. Dit is nu extra urgent
vanwege de situatie in Denemarken. Hier werd positief op gereageerd.
Daarnaast staat het onderwerp op de agenda van de Chief Veterinary Officers
en heeft Denemarken het geagendeerd voor de Landbouw- en Visserij Raad
van 16 november as.
Vraag 14
Kunt u deze vragen elk afzonderlijk beantwoorden?
Antwoord 14
Ja.
Vraag 15
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het eerstvolgende debat over de
ontwikkelingen van het coronavirus?
Antwoord 15
Ik heb me ingespannen de vragen zo spoedig mogelijk te beantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4