Position paper Tax Justice NL over belastingafdracht multinationals
28 mei 2019
De hoorzitting over belastingafdracht door multinationals is georganiseerd naar aanleiding van het
zoveelste bericht in de media over een multinational die niet of nauwelijks belasting betaalt in
Nederland. Dit ondermijnt het vertrouwen van de burger in de overheid, het vertrouwen in een
waardevolle bijdrage van bedrijven en de belastingmoraal. Wanneer multinationals te weinig belasting
betalen wordt de rekening bovendien verschoven naar individuele burgers. In Nederland en
internationaal is de trend van verschuivende belastingdruk duidelijk zichtbaar. Het zijn niet alleen de
verschillende belastingontwijkingsmogelijkheden die ervoor zorgen dat veel multinationals te weinig
betalen. Ook de internationale belastingrace naar de bodem met steeds lagere tarieven voor de
winstbelasting draagt daaraan bij. Nederland doet daar met haar huidige beleid volop aan mee.
Het is lastig om een goed beeld te krijgen van de mate waarin multinationals bijdragen aan de
schatkist. Vanuit de overheid worden daar nooit cijfers over gegeven. Door dit gebrek aan openheid is
men in feite afhankelijk van indirecte signalen of van lekken om toch een goed beeld te krijgen. Zo
kwam NRC Handelsblad in 2008 er dankzij een lek achter dat multinationals vrijwel geen belasting
betalen. Er werd gezegd dat van de twintig grootste bedrijven in Nederland er nog geen vijf
vennootschapsbelasting betalen. In reactie op dat nieuws liet staatssecretaris de Jager weten dat de 23
AEX genoteerde bedrijven op dat moment tezamen goed waren voor €1.3 miljard aan
belastinginkomsten. Omdat dit een cijfer op geaggregeerd niveau was kon de staatssecretaris deze
informatie geven. Desondanks is dit cijfer sindsdien nooit meer gegeven.
Zou men elk jaar deze of, veel beter nog, meer gedetailleerde cijfers geven dan had men beter inzicht
kunnen krijgen in het verloop in van belastingbetaling door multinationals, zodat men beter
gefundeerd discussies kan voeren over belastingheffing bij multinationals. Dit is waarom Tax Justice
Nederland al jaren pleit voor publieke country by country reporting. De hoogte van de inkomsten
wordt door meerdere zaken beïnvloed, zoals conjunctuur, winsten en tarieven, maar ook door de mate
waarin belasting wordt ontweken.
De mate waarin belasting wordt ontweken is bij gebrek aan transparantie nu moeilijk vast te stellen,
maar op basis van de beschikbare gegevens zijn er wel inschattingen van te maken. Zo werd in het
vorig jaar uitgekomen rapport ‘The missing profits of nations’ op basis van een economisch model
berekend hoeveel dat er via Nederland voor 57 miljard euro aan winst wordt verschoven. Volgens
dezelfde berekeningen is Nederland samen met Ierland en Luxemburg verantwoordelijk voor 80
procent van de winstverschuivingen vanuit Europa.
Het is onder andere dit rapport waarop het Europese Parlement haar kritiek op Nederland baseerde,
toen het ons land bestempelde als belastingparadijs. Maar men heeft veel meer onderzoek gebruikt bij
de onderbouwing van haar conclusies. Verschillende onderzoeken kijken naar de enorme rente- en
royaltystromen of naar de omvang van de foreign direct investments. Daarin prijkt Nederland
helemaal bovenaan de lijstjes, zowel voor ingaande als uitgaande buitenlandse investeringen.

Die eerste plek valt niet te verklaren uit de grootte van de Nederlandse economie. En dat geldt
natuurlijk ook voor Luxemburg, die in beide lijstjes op plek 3 staat. De werkelijke reden dat de
bedragen die door deze landen heen gaan zo enorm zo groot zijn is dat het gaat om landen die een
spilfunctie spelen als internationaal belastingparadijs voor multinationals. Door de mate waarin deze
landen door multinationals worden gebruikt als tussenschakel naar belastingparadijzen als Bermuda en
Jersey, maar ook door de mogelijkheden die er binnen de landen zelf zijn om winstbelasting te
ontwijken.
Die stromen zijn bovendien, ondanks verschillende maatregelen tegen belastingontwijking, in de
afgelopen periode enorm toegenomen. Cijfers van DNB lieten een stijging zien in stromen via
Nederland van 75% in de afgelopen 10 jaar.

Tal van publicaties in binnen en buitenland wijzen op de rol die Nederland speelt en blijft spelen. Al
deze bevindingen hebben geleid tot een grotere internationale druk op Nederland om het beleid te
wijzigen. Nadat Nederland zich eerder in Europees verband heeft verzet tegen bronbelastingen op
uitgaande rente en royaltystromen, besloot de nieuw aangetreden regering in 2017 toch een
conditionele bronheffing te gaan invoeren. Deze nog in te voeren heffing wordt sindsdien als
belangrijk argument aangevoerd waarom Nederland geen belastingparadijs zou zijn. Het lastige is
alleen dat de wet waarin dat wordt geregeld nog altijd niet bekend is.
Ervaring met eerdere voorstellen om belastingontwijking aan te pakken laat zien dat de wetten die daar
invulling aan moeten geven nogal eens worden afgezwakt. Zo werd bij invulling van de ATAD
richtlijn een zwakke variant ingevoerd van de CFC-regels tegen winstverschuiving naar
belastingparadijzen, waar andere EU-lidstaten wel kozen voor de strenge variant. Ook is er wel erg
makkelijk te voldoen aan de nieuwe substanceregels waarmee de brievenbusmaatschappijen zouden

moeten worden aangepakt. Met name waar het de grote multinationals betreft zullen deze weinig
zoden aan de dijk zetten.
De vraag is nu of de aangekondigde beleidswijzigingen voldoende zijn. Het CPB heeft afgelopen
najaar al laten weten dat de aangekondigde bronbelastingen op rente en royalties waarschijnlijk niet
afdoende zijn om van de rol als doorstroomland af te komen. Ze houden namelijk de financiële
stromen van en naar andere doorsluislanden niet tegen, waaronder landen als Zwitserland, Ierland en
Luxemburg. Daarnaast zijn er andere mogelijkheden om belasting te ontwijken die ongemoeid worden
gelaten. Zo wordt er nog altijd niets gedaan aan de informeel kapitaal rulings waardoor bedrijven voor
vele miljarden aan belasting kunnen ontwijken. Ook de huidige liquidatieverliesregeling schept wel
erg veel mogelijkheden om de belastbare winst in Nederland te drukken, zoals we bijvoorbeeld zien
bij Shell. Het is dan ook goed dat er een initiatiefwetsvoorstel ligt waarmee deze wordt ingeperkt.
Uiteraard moet het voorstel dan wel ongeschonden door beide Kamers heenkomen.
Geconcludeerd kan worden dat nog altijd vele overheden belastinginkomsten mislopen als gevolg van
het Nederlandse beleid. Omgekeerd loopt ook de Nederlandse overheid veel belastinginkomsten mis.
Hoeveel? Dat blijft onduidelijk wanneer de overheid en bedrijven daar niet meer openheid over geven.
Alleen via lekken en klokkenluiders komen dergelijke zaken tot nu toe een enkele keer naar boven. De
Nederlandse overheid zal daarom in ieder geval de volgende stappen moeten zetten om ervoor te
zorgen dat er meer openheid komt over belastingbetaling door multinationals en om
belastingontwijking tegen te gaan:






Volledige transparantie over de tax rulings.
Zwaar inzetten op Europese overeenstemming over publieke CBCR en anders met
gelijkgezinde landen een koplopersrol gaan spelen en het nationaal invoeren.
Maatregelen nemen om belastingontwijking via infokap structuren tegen te gaan.
Maatregelen tegen winstverschuiving (zoals CFC en bronbelasting) versterken.
Internationaal samenwerken aan een minimum effectief belastingtarief.

Wanneer het gaat om openheid van zaken over hoeveel winstbelasting wordt betaald in elk land,
kunnen bedrijven natuurlijk ook zelf hun verantwoordelijkheid nemen en er direct mee aan de slag
gaan. Ook kunnen ze openlijk hun steun uitspreken voor publieke Country by Country reporting en er
daarmee aan bijdragen dat hierover internationale afspraken worden gemaakt. Voor banken zijn er al
dergelijke afspraken gemaakt. Voor andere bedrijven moet dat dus ook kunnen. De plannen liggen er.
Multinationale ondernemingen zouden zich van hun goede kant kunnen laten zien door zich er
openlijk voor uit te spreken.