Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3434
Vragen van het lid Sneller (D66) aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over eeuwige grafrust (ingezonden 19 juni 2020).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 3 juli 2020).
Vraag 1
Kent u het nieuwsbericht «Eeuwige grafrust én korting op uitvaart: gemeente
Rotterdam komt tegemoet tijdens coronacrisis»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Bent u bekend met de gehanteerde terminologie in deze berichtgeving,
namelijk «eeuwige grafrust» en «voor onbepaalde tijd»? Zo ja, kunt u met het
oog op artikel 28, lid 1 Wet op de lijkbezorging («Wlb») aangeven of een
grafrecht voor onbepaalde tijd ook daadwerkelijk eeuwige grafrust inhoudt?
Indien een grafrecht voor onbepaalde tijd geen eeuwige grafrust inhoudt,
kunt u dan nader uiteenzetten waarin het verschil tussen «eeuwige grafrust»
en «voor onbepaalde tijd» gelegen is?
Antwoord 2 en 3
Ja, ik ben bekend met de gehanteerde terminologie. Een grafrecht voor
onbepaalde tijd als bedoeld in artikel 28, eerste lid, Wlb houdt niet automatisch eeuwigdurende grafrust in.
Kort gezegd ziet eeuwigdurende grafrust op een grafrust die voor altijd zou
duren en een grafrecht voor onbepaalde tijd beoogt grafrust zonder vooraf
vastgestelde einddatum. In juridische zin is bij een (uitsluitend) grafrecht voor
onbepaalde tijd als bedoeld in artikel 28, eerste lid, van de Wlb sprake van
een particulier graf. De rechthebbende beslist wie in het graf begraven wordt
en het graf kan alleen worden geruimd met toestemming van de rechthebbende.2 Vaak wordt een uitsluitend grafrecht voor onbepaalde tijd gebruikt
om eeuwigdurende grafrust vorm te geven.

1

AD, d.d. 3 april 2020, Eeuwige grafrust én korting op uitvaart: gemeente Rotterdam komt
tegemoet tijdens coronacrisis»
2
Artikel 23, tweede lid, en artikel 31, tweede lid, Wlb.

ah-tk-20192020-3434
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

De Wlb kent geen specifieke regels over «eeuwigdurende grafrust», maar wel
over de gevallen waarin over gegaan kan worden tot ruiming. In die gevallen
is de grafrust niet voor de eeuwigheid gegarandeerd. Ten eerste is het
mogelijk dat de rechthebbende toestemming geeft voor ruiming van het graf.
In de tweede plaats kan een uitsluitend grafrecht vervallen als deze alsnog
wordt opgezegd door de rechthebbende, waarna het graf geruimd kan
worden. In de derde plaats kan sprake zijn van verval van het grafrecht als
niet meer in de betaling van de grafrechten of het onderhoud wordt voorzien
en met de begraafplaatshouder is overeengekomen dat dit leidt tot verval van
het grafrecht. In deze gevallen is ruiming van het graf te herleiden tot de wil
van de rechthebbende of de afspraken tussen de houder van de begraafplaats
en de rechthebbende. Tenslotte kan een uitsluitend grafrecht voor onbepaalde
tijd vervallen indien sprake is van langdurige kennelijke verwaarlozing van
het onderhoud van het graf.3 In deze gevallen kan het graf vervolgens
worden geruimd, mits de minimale grafrusttermijn van 10 jaar is verstreken.
Vraag 4
Kunt u voorts aangeven of gemeenten op grond van de Wlb de (wettelijke)
ruimte hebben om ofwel «eeuwige grafrust» ofwel grafrechten «voor
onbepaalde tijd» toe te staan bij algemene begraafplaatsen?
Antwoord 4
De Wlb bevat geen expliciete regeling voor eeuwigdurende grafrust, maar
laat hiervoor wel de nodige ruimte. Beheerders van gemeentelijke begraafplaatsen zijn vrij om zowel bij de uitgifte van een algemeen graf als bij de
vestiging van een uitsluitend grafrecht op een particulier graf eeuwigdurende
grafrust aan te bieden. Hoe de eeuwigdurende grafrust vervolgens daadwerkelijk wordt gerealiseerd, is afhankelijk van de inhoud van de akte van uitgifte
waarmee het grafrecht wordt gevestigd, en de geldende beheersverordening
en eventuele algemene voorwaarden voor die begraafplaats.
Een begraafplaatshouder is niet wettelijk verplicht tot het faciliteren van
eeuwigdurende grafrust, maar diverse begraafplaatsen kiezen hier wel voor.
Dat kan door middel van de vestiging van uitsluitende grafrechten voor
onbepaalde tijd (particulier graf), waarbij de rechthebbende en de begraafplaatshouder de nodige afspraken maken over de betaling van de rechten en
het onderhoud om te verzekeren dat nooit geruimd zal worden (zie hiervoor
het antwoord op vraag 3). Op de meeste begraafplaatsen in Nederland
worden particuliere graven voor bepaalde tijd uitgegeven. Omdat deze
grafrechten steeds worden verlengd op verzoek van de rechthebbende kan zo
ook eeuwigdurende grafrust gerealiseerd worden zolang er een rechthebbende is (artikel 28, tweede lid, Wlb). Bij een algemeen graf bepaalt de
beheerder wie daarin wordt begraven. De begraafplaatshouder kan hierbij
zichzelf opleggen, bijvoorbeeld in de beheersverordening, om algemene
graven uit te geven met respect voor eeuwigdurende grafrust.
Volgens de Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen (LOB) stellen
verreweg de meeste beheerders van begraafplaatsen die eeuwige grafrust
aanbieden hieraan extra voorwaarden. De LOB noemt daarvoor drie redenen.
Ten eerste zijn er op veel begraafplaatsen in Nederland in onbruik geraakte
graven -zonder vindbare rechthebbende- die in zeer slechte staat verkeren.
Daarnaast kent brede toepassing van eeuwigdurende grafrust een ruimtebeslag die op de Nederlandse begraafplaatsen niet haalbaar is. Ten slotte wijst
de LOB erop dat het vrijwel onmogelijk is om iets voor de eeuwigheid te
beloven.
Vraag 5
Luidt uw antwoord op voorgaande vraag (vraag 4) anders voor bijzondere
begraafplaatsen, waarbij bijvoorbeeld een stichting de begraafplaats beheert
in plaats van een gemeente?

3

Artikel 28, vierde tot en met zevende lid, Wlb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Nee, met dien verstande dat een bijzondere begraafplaats geen beheersverordening kent, maar een beheersreglement. Natuurbegraafplaatsen zijn
bijvoorbeeld bijzondere begraafplaatsen die eeuwigdurende grafrust
garanderen.
Vraag 6
Indien er een discrepantie bestaat in de wettelijke ruimte om ofwel «eeuwige
grafrust» ofwel grafrechten «voor onbepaalde tijd» toe te staan bij algemene
of bijzondere begraafplaatsen, kunt u dan aangeven waar dat verschil in
bestaat en waarom daar een onderscheid in is?
Antwoord 6
Er is in juridische zin geen verschil tussen de mogelijkheid om eeuwigdurende grafrust te realiseren op een gemeentelijke dan wel een bijzondere
begraafplaats.
Vraag 7
Staat het gemeenten vrij om (een deel van) de algemene begraafplaats als
een religieuze begraafplaats in te richten, waarbij rekening gehouden kan
worden met daarbij horende religieuze riten? Kunt u daarbij in het bijzonder
ingaan op de mogelijkheid om op deze begraafplaatsen «eeuwige grafrust» of
grafrechten «voor onbepaalde tijd» te realiseren?
Antwoord 7
Kerkgenootschappen hebben recht op een bijzondere begraafplaats binnen de
gemeente of anders kunnen zij verzoeken om de beschikking over een deel
van de gemeentelijke begraafplaats.5 Het staat gemeenten vrij ook voor
religieuze organisaties die niet de rechtsvorm kerkgenootschap hebben
aangenomen eveneens ruimte te bieden of gemeenten kunnen zelf (een deel
van) de algemene begraafplaats inrichten met inachtneming van bepaalde
religieuze riten. Zoals bij de beantwoording van vraag 3 is aangegeven, kan
op gemeentelijke begraafplaatsen eeuwigdurende grafrust worden gerealiseerd.
Vraag 8
Ondersteunt u een (verdere) gedecentraliseerde aanpak omtrent de kwestie
van «eeuwige grafrust» of grafrechten «voor onbepaalde tijd»? Ondersteunt u
gemeenten die hieromtrent zelfstandig keuzes maken – bijvoorbeeld inzake
het al dan niet toestaan van eeuwige grafrust of grafrechten «voor onbepaalde tijd»?
Antwoord 8
Het beheer van gemeentelijke begraafplaatsen is een lokale aangelegenheid,
waarbij gemeenten binnen de kaders van de Wlb voorzien in gelegenheid tot
begraven. Gemeenten hebben volgens de wet een zekere zeggenschap over
de voorwaarden van uitgifte van de grafrechten en de eerbiediging van een
langere grafrust dan het wettelijk minimum. Bij het bieden van gelegenheid
tot begraven zijn de wensen van overledenen van groot belang, en daarnaast
houden gemeenten rekening met de belangen van onderhoud, beschikbare
ruimte en kostendekking. De afweging van deze belangen is in de Wlb
gedecentraliseerd.
De Wlb laat hierbij ruimte aan de begraafplaatshouder en de betrokkene of
diens nabestaanden om afspraken te maken over eeuwigdurende grafrust. Ik
ondersteun deze systematiek.
Vraag 9
Ondersteunt u ten slotte de bereidheid van gemeenten om het voor
gelovigen mogelijk te maken om met inachtneming van hun religieuze riten
begraven te worden, zodat zij ook in Nederland naar hun wensen begraven
kunnen worden? Zo ja, bent u bereid met deze gemeenten te bezien op welke
wijze eventuele wettelijke knelpunten kunnen worden opgelost?

5

Artikel 38 en 39, eerste lid, Wlb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Ja, ik ondersteun van harte dat gemeenten faciliteren dat het begraven
volgens de wens van de overledene kan plaatsvinden en dat invulling wordt
gegeven aan religieuze riten die belangrijk zijn voor overledene en de
nabestaanden. Ik ben bereid om met gemeenten hierover te spreken en ben
met vertegenwoordigers van religieuze organisaties al in gesprek over de
wettelijke voorzieningen die nodig zijn om de in Nederland levende religieuze
wensen te kunnen eerbiedigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4