Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 798

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 maart 2021
De Inspectie Justitie en Veiligheid, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
en de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspecties) hebben gericht
onderzoek uitgevoerd op de thema’s personele bezetting en veranderde
doelgroep in de Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s) en bijbehorende
scholen. Dit onderzoek is het sluitstuk van een meerjarig traject, gestart in
2017. In bijgevoegde monitor geven de inspecties hun bevindingen over
de periode eind 2019 tot en met begin 2020 weer1. Hierbij bied ik uw
Kamer de monitor aan en geef ik een reactie op de conclusies.
Conclusies inspecties
De inspecties constateren dat de JJI’s en bijbehorende scholen op de
thema’s personele bezetting en veranderde doelgroep positieve ontwikkelingen hebben doorgemaakt. De Inspecties maken zich zorgen over de
structurele overbelasting van de capaciteit en het personeel van de JJI’s
en bijbehorende scholen en de gevolgen hiervan op het aanbod voor de
jongeren alsmede de interne veiligheid. De impact van de coronacrisis
(met als direct gevolg een hoger ziekteverzuim onder personeel en
primaire focus op het beheersen van de interne besmettingen) zet de
kwaliteit van de taakuitvoering nog meer onder druk. De inspecties geven
aan de ontwikkelingen op het gebied van de personele bezetting,
capaciteitsdruk en passend aanbod van zorg, behandeling en onderwijs
binnen haar reguliere toezicht nauwlettend te blijven volgen.
Reactie
Allereerst constateer ik dat het positief is dat de inspecties de inzet van
DJI op het terrein van scholing en de aanpak van personele knelpunten
waarderen. Tegelijkertijd blijven de inspecties kritisch op een aantal
onderdelen. De bevindingen gaan over de periode van eind 2019 tot en
met begin 2020. Het afgelopen jaar heeft DJI veel acties ondernomen om
1

kst-24587-798
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 24 587, nr. 798

1

de gesignaleerde knelpunten op te lossen. Ik zal hieronder nader ingaan
op de bevindingen.
Capaciteit en personeel
De inspecties geven aan dat de groepsgrootte in de JJI’s structureel wordt
overschreden door de (te) hoge bezetting en dat dit ten koste gaat van de
interne veiligheid.
De instroom in de JJI’s bleek inderdaad hoger dan de ramingen
aangaven. Door de snelheid waarmee de instroom in korte tijd toenam
kon de beschikbare reservecapaciteit niet direct worden aangewend. Dit is
capaciteit die er gebouwelijk wel is maar waar geen personeel voor
beschikbaar is. De werving van kwalitatief goed personeel kost tijd. Door
de onverwachte hoge instroom zijn de zogenaamde overbedden ingezet.
Deze bestaan om pieken op te kunnen vangen. Dit betekent dat een groep
van 8 jongeren of 10 jongeren maximaal tijdelijk 1 jongere erbij krijgt. Dit
is echter altijd voor zo kort mogelijke duur. Het afgelopen jaar heeft DJI
zich ingezet om de personele capaciteit te vergroten, met als gevolg dat
nu meer capaciteit beschikbaar is. In 2020 waren er gemiddeld 520
plaatsen beschikbaar waarvan gemiddeld 455 bezet. Dit betekent dat in
ieder geval alle jongeren geplaatst konden worden.
Relevant is ook dat DJI sinds enkele jaren te maken heeft met een kleiner
wordende doelgroep, maar ook met een doelgroep met steeds meer
complexe psychiatrische problematiek. Het is niet altijd mogelijk om de
jeugdige gedetineerde te plaatsen op een afdeling die het beste past bij de
individuele problematiek van die jongere. Binnen het programma
Vrijheidsbeneming Op Maat (VOM) werkt DJI daarom toe naar een andere
indeling van groepen zodat er meer flexibiliteit in capaciteit en meer
individueel maatwerk geboden kan worden.
De inspecties constateren dat alle JJI’s en scholen zich actief inspannen
om nieuw personeel te werven en het huidige personeel te behouden. Wel
zien zij een aantal knelpunten: zo is er beperkte tijd voor het inwerken van
nieuwe medewerkers, regelmatige wisseling van de groepsleiding en een
hoge werkdruk bij het personeel.
Het onderzoek van de inspecties ziet op de periode tot begin 2020. Daarna
zijn belangrijke stappen gezet. Zo is binnen DJI een programma genaamd
«nieuw personeel» gestart. Binnen dit programma wordt actief geworven
voor nieuw personeel, bijvoorbeeld door specifieke en gerichte
campagnes in te zetten via social media. Ook organiseert DJI meeloopdagen, stages, en gastcollege’s. Verder is het werving- en selectieproces
efficiënter ingericht. Een speciale recruiter voor Jeugd en Zorg is ingezet
voor zowel de rijks- als particuliere inrichtingen. Langs deze weg zijn in
2020 al circa 80 nieuwe medewerkers geworven. Het vinden van goed
gekwalificeerd personeel blijft niettemin een behoorlijke uitdaging in de
huidige arbeidsmarkt. DJI blijft zich daarom actief inzetten om personeel
te werven. Daarnaast investeert DJI in goede inwerking van nieuwe
medewerkers. Sinds kort wordt aan alle nieuwe medewerkers een
basisopleiding aangeboden. Dit draagt bij aan meer veiligheid voor zowel
de medewerkers als de justitiabele jeugdigen. Daarnaast is ook binnen het
programma Vrijheidsbeneming op Maat (VOM) aandacht voor voldoende
gekwalificeerd personeel.
De inspecties melden ook dat eind november 2019 vanwege capaciteitsgebrek een aantal jongeren voor korte tijd geplaatst is in PI Ter Peel op
grond van artikel 9, tweede lid, onder i van de Pbw. De inspecties geven
aan dat de plaatsing juridisch juist is en van korte duur (ongeveer drie
weken) was, maar geven DJI in overweging mee om nadere beleidsregels
te formuleren waarin vermeld wordt welke minimale onderdelen van de
Beginselenwet Justitiële Jeugd (BJJ) worden geborgd en wanneer deze
uitzonderingsclausule toegepast kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 24 587, nr. 798

2

Het klopt dat een aantal jongeren destijds kort geplaatst is in Ter Peel. Het
betrof hier een bijzondere situatie waarin een piek in de bezetting, krapte
aan personeel en het tijdelijk niet bruikbaar zijn van fysieke capaciteit
binnen de JJI’s samen vielen. Daarom is gezocht naar een oplossing in
een niet JJI-locatie met inzet van overig DJI-personeel. Dit soort uitzonderlijke situaties komen niet vaak voor en vragen in voorkomend geval
steeds om maatwerk. Mocht zich nog eens een uitzonderingssituatie
voordoen, zullen de oorzaken en oplossingsmogelijkheden op dat
moment naar alle waarschijnlijkheid van andere aard en omvang zijn.
Daarom wil ik maatwerk blijven bieden, waarbij ten aanzien van de
kwaliteit en het inhoudelijk aanbod altijd zoveel mogelijk zal worden
aangesloten bij de eisen van de BJJ. Als in een uitzonderlijk geval de
benodigde capaciteit toch elders dan in de bestaande JJI’s moet worden
gevonden zal DJI de regie en inhoudelijke aansturing door een JJI laten
plaatsvinden.
Tot slot wil ik benadrukken dat veiligheid in een JJI voor mij voorop staat.
Een goed leef-, werk- en leerklimaat is daarvoor een belangrijke
voorwaarde. Sinds 2013 nemen alle JJI’s deel aan het leefklimaatonderzoek van de Hogeschool Leiden. Uit het meest recente onderzoek over
de periode november 2018 tot en met januari 2020 blijkt dat het
leefklimaat in de JJI’s nog steeds van goed niveau is. De jongeren zijn
positief zijn over de ondersteuning die ze krijgen
van de medewerkers, ervaren een positieve sfeer en voelen zich veilig op
de groep. Het werkklimaat wordt door de medewerkers over het algemeen
als positief beoordeeld. Met betrekking tot het leerklimaat blijkt dat de
JJI’s erin slagen een goed leerklimaat voor de jeugdigen neer te zetten.
DJI ontvangt ieder jaar de totale rapportage over alle JJI’s en ondersteunt
de JJI’s bij het aanpakken van JJI-overstijgende verbeterpunten. De
uitkomsten van het leefklimaat onderzoek worden ook gebruikt in het
traject VOM.
Knelpunten behandel- en zorgaanbod voor de veranderde doelgroep
De inspecties constateren dat alle JJI’s en scholen zich actief ingespannen
hebben om het behandel-, zorg en onderwijsaanbod meer passend te
maken bij de groeiende doelgroep van jeugdige justitiabelen van 18–23
jaar. De huidige basismethodiek YOUTURN, op basis waarvan de
behandeling plaatsvindt, wordt door medewerkers en justitiabelen voor
deze doelgroep niet (meer) als passend ervaren. De inspecties beschrijven
dat de doorontwikkeling van YOUTURN op verschillend tempo plaatsvindt
binnen de verschillende JJI’s en hierdoor geen standaard behandelaanbod beschikbaar is.
Ik ben het met de Inspecties eens dat sprake moet zijn van een passend
een uniform behandelaanbod. Daar werkt DJI dan ook hard aan. Op dit
moment is in alle JJI’s het aanbod van de basismethodiek YOUTURN
uniform beschikbaar en wordt er gewerkt aan verbeterde training van
personeel op de veranderende doelgroep. Binnen VOM zet ik in op de
doorontwikkeling van deze basismethodiek waardoor meer maatwerk
mogelijk wordt. Hiermee wordt voldaan aan de wens om de groep
jeugdigen van 18–23 jaar een passend aanbod te bieden. Een definitief
besluit hierop wordt dit najaar verwacht. Daarna zal de doorontwikkelde
methodiek binnen alle JJI’s worden geïmplementeerd.
Knelpunten onderwijsaanbod voor de veranderde doelgroep
Vanuit het voortgezet speciaal onderwijs mag nu als maximaal onderwijsniveau de entreeopleiding (niveau 1) aangeboden worden binnen de
scholen van de JJI’s. De inspecties constateren dat een deel van de
justitiabele jeugdigen die langer in de JJI verblijft in staat zou zijn om een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 24 587, nr. 798

3

hoger niveau te behalen. Ook constateren de inspecties dat er grote
variatie bestaat tussen de JJI’s en de bijbehorende scholen op het gebied
van de interne en externe stagemogelijkheden.
Ik ben het met de Inspecties eens dat een hoger onderwijsniveau mogelijk
moet zijn voor deze groep jongeren. Daarom zoekt DJI samen met MBO
scholen in de buurt naar een geschikte plek, waardoor ook niveau 2 en
soms niveau 3 onderwijs kan worden aangeboden. Ten aanzien van het
aanbod van stages merk ik op dat dit afhankelijk is van verschillende
factoren die deels buiten de invloedssfeer van DJI liggen. Binnen VOM zet
DJI in op goede samenwerking met het onderwijs in de JJI’s en het
Ministerie van OCW. Dit past binnen de verandering die al eerder was
ingezet met het invoeren van een integraal en continu dagprogramma
vanuit de JJI’s en scholen. Als gevolg van deze verbeterde samenwerking
vindt momenteel een herbezinningstraject plaats binnen OCW over het
residentiële onderwijs binnen jeugdzorginstellingen en justitiële jeugdinrichtingen.2 In het najaar van 2021 levert OCW een stappenplan op
waarvan het doel is om een toekomstbestendig stelsel te creëren waarbij
jongeren die tijdelijk in instellingen en inrichtingen verblijven een passend
onderwijsaanbod krijgen.
Naar aanleiding van de uitkomsten van de monitor is DJI reeds in gesprek
gegaan met de inspecties. Ik heb er vertrouwen in dat DJI met de in gang
gezette acties de juiste stappen zet om de uitdagingen die er voor het
justitiële jeugdveld liggen op het vlak van personele bezetting, kwaliteit en
het onderwijsaanbod het hoofd te bieden.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

2

Kamerstuk 31 497, nr. 393.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 24 587, nr. 798

4