Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

35 420

Noodpakket banen en economie

Nr. 1230

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 maart 2020
De gevolgen van de COVID-19 crisis worden steeds zichtbaarder in de
gezondheid en gezondheidszorg. De mensen in Nederland maar ook
daarbuiten worden getroffen door COVID-19. Daarbij komt economische
onzekerheid die ertoe leidt dat bedrijven onder komen druk te staan. We
zien in de land- en tuinbouwsector de primaire producenten die samen
met andere ketenpartijen alles in het werk stellen om ervoor te zorgen dat
onze voedselvoorziening niet in gevaar komt.
Vandaag kondigt het kabinet aan dat de maatregelen die eerder getroffen
zijn om verdere verspreiding van COVID-19 in te dammen, verlengd
worden tot ten minste 28 april. Het kabinet heeft op 17 maart een pakket
van noodmaatregelen voor banen en economie aangekondigd, waarmee
de sectoren geholpen worden, maar blijft bezien of aanvullende maatregelen nodig zijn (Kamerstuk 35 420, nr. 2). Tegelijkertijd denken we ook na
over scenario’s rondom de lange(re) termijneffecten van de crisis op de
toekomst van de Nederlandse landbouw, tuinbouw en visserij.
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de acties die ik vanuit mijn
ministerie heb ingezet rondom de COVID-19 crisis. Tevens ga ik in deze
brief in op de motie Segers waarin uw Kamer het kabinet oproept om de
voedselproductie en bevoorrading van winkels te waarborgen en daartoe
verschillende scenario’s uit te werken. Tot slot vindt u in de bijlage van
deze brief het verslag van de informele videoconferentie van Landbouwministers van 25 maart jl.
Mijn oproep aan de Europese Commissie en de landbouwministers.
Op woensdag 25 maart jl. vond een videoconferentie plaats met de
Landbouwministers in de EU en de Europese Commissie, waarin ik
aandacht heb gevraagd voor aantal belangrijke zaken voor Nederland,
zoals het goed functioneren van de interne markt en goed functionerende
green lanes om de doorgang van onder andere voedsel, dieren,

kst-21501-32-1230
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1230

1

veevoeder en uitgangsmateriaal te blijven waarborgen. Daarnaast heb ik
de Europese Commissie gevraagd om maatregelen zoals die bestaan voor
de groenten en fruitsector breder in te zetten. Ook heb ik aangegeven dat
de situatie in de aardappelsector zorgelijk is. Verder heb ik de Europese
Commissie verzocht om andere sectoren waarvoor nog geen maatregelen
getroffen zijn nauwlettend in de gaten te houden. Ten aanzien van de
visserijsector heb ik gepleit voor het met spoed aanpassen van de huidige
EFMZV-Verordening waardoor tijdelijke stillegging en tijdelijke private
opslag van visserij mogelijk gemaakt kan worden met steun uit het
EFMZV. Ik zet mij er ook voor in dat de Commissie deze maatregelen ook
daadwerkelijk mogelijk gaat maken.
LNV-inzet ten aanzien van de verschillende sectoren
De gevolgen van de COVID-19 crisis voor de Nederlandse land- en
tuinbouwbedrijven worden steeds meer voelbaar. De crisis leidt tot zorgen
over gezondheid en welzijn en wordt bovendien verergerd door de
negatieve economische effecten.
Om economische gevolgen het hoofd te kunnen bieden heeft het kabinet
op 17 maart jl. het pakket noodmaatregelen voor banen en economie
aangekondigd, met hierin een aantal generieke instrumenten waarvan ook
de land- en tuinbouwsector en de visserijsector gebruik kunnen maken,
maar ook een sectorspecifieke maatregel zoals de verruiming van de
regeling Borgstelling MKB-landbouwkredieten. Ik heb dagelijks contact
met verschillende sectoren om de gevolgen van de crisis te bezien en of
het pakket generieke steunmaatregelen beantwoordt aan de behoefte van
de sectoren en te bezien welke maatregelen nodig en mogelijk zijn om
ondernemers bij te kunnen staan in deze moeilijke tijden. In steeds meer
primaire sectoren in de levensmiddelenketen ontstaan knelpunten, zoals
bij de sierteelt, telers van frietaardappelen, maar bij ook groenten- en
fruittelers en de visserijsector. Nederland is een grote exporteur van landen tuinbouwproducten, waarbij door het sluiten van grenzen exportmarkten wegvallen. Daar komt bij dat ook in Nederland de horeca is
gesloten en evenementen zijn verboden.
Ook een belangrijke maatregel is de uitstel van belastingen, waaronder
uitstel voor de energiebelasting en de heffing van de ODE aanvullend op
de reeds mogelijke uitstel voor betaling van inkomstenbelasting,
loonbelasting, omzetbelasting en vennootschapsbelasting. Het kabinet
onderzoekt in overleg met de energieleveranciers hoe het uitstel van
energiebelasting en ODE kan worden vormgegeven zodanig dat dit leidt
tot liquiditeit voor de afnemers van elektriciteit en aardgas, zoals in de
tuinbouw.
Voor de visserij- en aquacultuursector in Nederland werk ik aan tijdelijke
uitbreiding van de borgstellingsregeling MKB-landbouwkredieten
vanwege de uitbraak van het coronavirus. Hiermee vallen de MKB-visserijen aquacultuurkredieten onder de werking van deze tijdelijke borgstellingsregeling, waarbij dezelfde voorwaarden gelden. Hierover is begin
volgende week meer bekend.
Ook wordt een aantal opties onderzocht om boeren eerder over hun
GLB-inkomenssteun te kunnen laten beschikken. Zo is door Nederland en
andere lidstaten aan de Commissie verzocht om een aanzienlijke
verruiming van de regels voor voorschotbetalingen. Voorschotten mogen
nu pas betaald worden vanaf 16 oktober en na afronding van administratieve en fysieke controles. Die voorwaarden zouden onder de huidige
omstandigheden losgelaten moeten worden. Daarnaast kijk ik onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1230

2

andere ook naar de mogelijkheden van het tijdelijk staatssteunkader dat
de Commissie voor de COVID-19 in het leven heeft geroepen.
Ondertussen heb ik contact met de Europese Commissie en andere
lidstaten over de verkenning van maatregelen over logistieke knelpunten
in relatie tot grensverkeer.
Als laatste wil ik benoemen dat ik verschillende mooie initiatieven zie
ontstaan om vraag en aanbod van producten op een andere manier tot
stand te laten komen en zo de sector een hart onder de riem te steken. Ik
waardeer de wijze waarop alle partijen met man en macht werken aan
oplossingen en maatregelen om ondernemers zo goed mogelijk door deze
zware tijden te leiden.
Seizoenarbeiders in de tuinbouw
De vraag naar arbeid in de agrofoodketen is door het jaar heen groot en
kent voor vooral primaire bedrijven een aantal piekmomenten gedurende
het jaar. In Nederland kennen we sowieso al een tekort aan voldoende
arbeiders. Veel van de arbeid in de agrofoodketen wordt daarom gedaan
door niet-Nederlanders. Door de verschillende maatregelen die zijn
genomen om de verspreiding van Corona te voorkomen, zoals thuisblijven bij klachten en beperkingen op reizen, zijn er nog minder arbeidskrachten beschikbaar. Ik kan mij voorstellen dat het voor veel niet-Nederlanders die nu in ons land zijn voor seizoensarbeid op dit moment
bijzonder moeilijke tijden zijn, vaak ver weg van familie en naasten. Het is
des te belangrijker dat er goed gezorgd wordt voor seizoenarbeiders.
Ook een pakket Duitse reisrestricties zorgen voor beperking in het aanbod
van seizoenarbeiders voor de Nederlandse land- en tuinbouw. Vanwege
de snelle verspreiding van het Coronavirus heeft de Duitse overheid
besloten per 25 maart 17:00 uur de grenzen ook te sluiten voor seizoenswerkers in de land- en tuinbouw. Dit geldt voor werkers uit 1) landen
buiten de EU, 2) het VK, 3) niet-Schengen landen binnen de EU (bijv.
Bulgarije, Roemenië) en 4) Schengenlanden die controles aan hun
Schengen-grenzen hebben ingevoerd (bijv. Polen). Hierdoor kunnen
seizoenswerkers uit Polen, Bulgarije en Roemenië niet meer via Duitsland
naar Nederland reizen om in de land- en tuinbouw te werken. De
Nederlandse ambassade te Berlijn heeft informatie opgevraagd bij de
Duitse autoriteiten over deze maatregelen.
Er zijn daarnaast gelukkig verschillende initiatieven om vraag en aanbod
van arbeid in onze sectoren zoveel mogelijk bij elkaar te brengen: mensen
die nu geen werk meer hebben zijn geraakt in de ene sector kunnen
eventueel gekoppeld worden aan benodigde arbeid in een andere sector.
Dat gebeurt bijvoorbeeld in Den Haag, waar mensen uit de horeca in het
Westland aan de slag gaan. Ook zijn er platforms waar werkzoekenden
zich kunnen aanmelden zoals www.werkenindelandentuinbouw.nl.
Dierenwelzijn
De zorg voor het welzijn en de gezondheid van de dieren die we in
Nederland houden moeten we ook in deze tijden goed met elkaar regelen.
Een van de eerste punten waar mogelijke knelpunten in beeld komen is bij
het transport van dieren in Europa en daarbuiten. Door coronamaatregelen is mogelijk sprake van vertragingen door controles bij de grenzen of
door extra administratieve verplichtingen. Alle Europese landen hebben
afgesproken dat de essentiële goederenstromen ongehinderd door
kunnen gaan, daar vallen diertransporten ook onder. Zo moeten bij
eventuele grenscontroles green lanes worden ingericht voor essentiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1230

3

transporten. De NVWA houdt daarnaast bij waar problemen te verwachten
zijn, houdt de lijst met beperkende maatregelen up-to-date en maakt deze
openbaar. Bij het goedkeuren van exporten van dieren wordt door de
NVWA mede aan de hand van deze lijst beoordeeld of voldaan kan
worden aan de transport- en rusttijden die gelden volgens de EU
wetgeving voor diertransporten. De transporteurs hebben hierin hun
verantwoordelijkheid en zij hebben aanvullend op de informatie van de
NVWA ook hun eigen kanalen voor informatie over de actuele problemen
op de Europese wegen.
Met de organisaties en sectoren die dieren houden of opvangen zijn we in
gesprek over de effecten van de genomen maatregelen. Daarbij gaat het
zowel over productiedieren als niet-productiedieren. Daarbij kijken we ook
naar de effecten op dierenwelzijn indien deze situatie langer aanhoudt en
wordt bekeken hoe ongewenste effecten zoveel mogelijk voorkomen
kunnen worden. Door uitval van arbeidskrachten door de aangescherpte
maatregelen en ziekteverzuim zijn er op dit moment vooral zorgen bij de
verzorging van bijzondere dieren in opvangcentra, dierentuinen en
proefdieren. De verzorging van deze dieren dient veelal plaats te vinden
door mensen met kennis van zaken om het gevaar voor mens en dier te
voorkomen. Ik begrijp de zorg die er is. Deze zorg voor dieren moeten we
samen goed regelen en ik kijk hier ook goed naar.
NVWA prioriteiten in het kader van COVID-19
De NVWA werkt conform de maatregelen die in verband met de
bestrijding van het Coronavirus gelden. De NVWA beperkt de inspecties
daarom tot het noodzakelijke. Dat betreft bijvoorbeeld inspecties naar
aanleiding van meldingen bij de NVWA die vanwege de ernst van de
overtreding en/of de mogelijke gevolgen voor de voedselveiligheid, het
dierenwelzijn, de diergezondheid of de plantgezondheid onmiddellijk om
een inspectie vragen. Daarnaast betekent dit dat medewerkers van de
NVWA en van de keuringsdiensten slechts fysiek op bedrijfslocaties
aanwezig zijn indien dit essentieel is voor continuïteit van de voedselvoorziening. Dat betreft keuringen op voedselveiligheid, diergezondheid en
dierenwelzijn in de slachthuizen en certificeringswerkzaamheden ten
behoeve van de import van voedingsmiddelen en de export van o.a.
varkens en slachtvee, met uitzondering van melkkoeien. Als een
veehouder melkkoeien naar de slacht wil afvoeren, zullen ze naar een
slachthuis binnen Nederland moeten. Dit is een kwetsbare groep dieren
waarvoor bij export anders extra toezichtcapaciteit nodig is (het
zogenaamde 4-ogen principe). Ook voor andere taken, zoals bijvoorbeeld
exporten van fokdieren, of paarden of siervogels, is minder capaciteit
beschikbaar, waardoor deze mogelijk niet door kunnen gaan. Als
knelpunten ontstaan, vindt er overleg met de betrokken sectoren plaats.
Daarnaast wordt gekeken welke ruimte is ontstaan door de noodverordening die eind vorige week is vastgesteld door de Europese Commissie,
met name voor certificering op afstand.
Bij het fysiek uitvoeren van de werkzaamheden geldt als de randvoorwaarde dat de bedrijven waar de NVWA komt de benodigde maatregelen
in acht nemen om de veilige inzet van de medewerkers van de NVWA en
keuringsdiensten te borgen. De NVWA heeft de bedrijven er op gewezen
dat het van groot belang is dat de maatregelen in acht worden genomen.
De bedrijven waar de NVWA in deze periode wel ter plaatse komt mogen
erop vertrouwen dat de NVWA-medewerkers die de bedrijven bezoeken
zich aan de maatregelen ter bestrijding van het Coronavirus houden en
dat de NWVA zich bij haar taakuitvoering bewust is van de bijzondere
omstandigheden waarin ook de bedrijven zich bevinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1230

4

Zoönosen
COVID-19 is een ziekte waarbij het virus spreidt tussen mensen. Er zijn nu
geen aanwijzingen dat dieren, huisdieren of de veehouderij hier een rol
spelen in de verspreiding van het virus. Vorige week is in België een kat
door zijn eigenaar besmet geraakt met het coronavirus. Er is nu geen
indicatie dat dit vaker voorkomt, maar humane en veterinaire deskundigen adviseren coronapatiënten uit voorzorg contact met hun dieren te
vermijden.
Langetermijn scenario’s continuïteit voedselvoorziening (motie Segers)
Op 12 maart jl. heeft uw Kamer het kabinet opgeroepen om de voedselproductie en bevoorrading van winkels te waarborgen en daartoe
verschillende scenario’s uit te werken (motie van het lid Segers c.s.,
Kamerstuk 25 295 nr. 140). De continuïteit van de voedselvoorziening
heeft de volle aandacht van het kabinet en de sector. Mijn ministerie heeft
al vanaf begin maart vrijwel dagelijks contact met vertegenwoordigers
van de sector, waaronder het GroentenFruit Huis (GFH), Federatie
Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI) en het Centraal Bureau
Levensmiddelenhandel (CBL), over het vraagstuk van continuïteit van de
voedselvoorziening.
Alle partijen die betrokken zijn bij de voedselvoorziening verzekeren dat
de continuïteit van de voedselvoorziening niet in het geding is; er wordt
ruim voldoende voedsel geproduceerd en er is meer dan genoeg
voorraad aanwezig in de distributiecentra. De lege schappen in sommige
supermarkten waren grotendeels het gevolg van een plots zeer sterk
toegenomen vraag naar bepaalde producten bij consumenten, op een
zodanige schaal dat de bevoorrading van de betreffende supermarkten dit
niet bij kon benen. Ook is het van belang dat de consumenten bij het
inkopen van boodschappen in deze zware tijden de lokale bakker,
groenteboer en slager niet vergeten. Niet alleen ondersteunen zij daarmee
in deze zware tijden de lokale ondernemers, maar tevens worden hierdoor
supermarkten ontlast. In dat kader is het tevens van belang dat iedereen
zijn of haar boodschappen op normale tijden en in normale hoeveelheden
doet.
Op dit moment wordt aan de hand van verschillende scenario’s en met
inbreng van onder meer de eerder genoemde partijen geïnventariseerd
welke knelpunten zich mogelijk kunnen voordoen bij de voedselvoorziening. Een eerste analyse laat zien dat de continuïteit van de voedselvoorziening niet in gevaar is, ook niet in de scenario’s dat de huidige
maatregelen voor een periode van enkele maanden van kracht blijven of
als deze stringenter worden. Wel kan het zo zijn dat op langere termijn en
bij sluiting van grenzen sprake is van een vermindering in de keuzemogelijkheden, maar ook dan is er nog steeds voldoende gezond voedsel voor
iedereen in Nederland. Ik zet mij ervoor in om te waarborgen dat de
aanvoer van de volgens de eerste analyse noodzakelijke hulpmiddelen,
zoals verpakkingsmateriaal, voldoende blijft. Zo moeten bij eventuele
grenscontroles green lanes worden ingericht om essentiële transporten
sneller en makkelijker te laten verlopen. Samen met de betrokken partijen
blijf ik de situatie rond de voedselvoorziening nauwlettend in de gaten
houden.
In deze moeilijke tijden is het belangrijk om naar elkaar en naar kwetsbare
groepen om te zien, zoals bijvoorbeeld de mensen die afhankelijk zijn van
een voedselbank. Een aantal voedselbanken kampt als gevolg van de
Coronacrisis met problemen, variërend van een gebrek aan ervaren
personeel, minder aanvoer van voedsel of locaties die niet langer geschikt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1230

5

zijn voor de uitgifte van voedselpakketten vanwege de in acht te nemen
coronamaatregelen. Voedselbanken proberen eerst lokaal een oplossing
te zoeken. Ook is er een actieteam van de Ministeries van SZW, LNV, VNG
en Voedselbanken Nederland dat helpt knelpunten op te lossen. Maar
mocht deze steun niet afdoende zijn, dan kunnen voedselbanken als
tijdelijke noodoplossing een beroep doen het calamiteitenfonds van
Voedselbanken Nederland. Het calamiteitenfonds wordt gevuld met
middelen van Voedselbanken Nederland zelf en uit donaties. Als vangnet
voor dit calamiteitenfonds heeft het kabinet, in het kader van de Coronacrisismaatregelen, eenmalig een subsidie van € 4 miljoen beschikbaar
gesteld.
Inzet landbouwraden
VN instituten zoals FAO hebben een analyse gemaakt van de potentiële
impact van de Coronacrisis op de wereldvoedselvoorziening. De
voorzichtige inschatting is dat een verlies van 1% BNP op wereldschaal zal
leiden tot een toename van 30 mln. mensen met acute honger. Ook voor
de voedselzekerheid is het cruciaal dat de handel wereldwijd kan blijven
doorgaan en landen in het kader van lock-down’s niet in de onterechte
reflex schieten van (handels)restrictieve maatregelen. LNV treedt in nauw
overleg met het Ministerie van BHOS en het netwerk van Landbouwraden
op om de problematiek bij lokale overheden onder de aandacht te
brengen. De beschikbaarheid van zaaizaad en pootgoed verdient speciale
aandacht omdat het bepaalt of er een toekomstige oogst zal zijn. De inzet
is erop gericht zendingen van zaaizaad en pootgoed te laten profiteren
van de «green lanes» voor essentiele producten die door douanes
ingesteld zijn. De landbouwraden spelen een belangrijke rol in de duiding
van de situatie in hun werkgebieden. Daartoe gaat met regelmaat een
bulletin naar koepelorganisaties en andere stakeholders over de ontwikkelingen op buitenlandse markten. Deze nieuwsbrieven geven informatie
van het Landbouwradennetwerk over actuele knelpunten in handelsaangelegenheden en logistiek, en over de mogelijke gevolgen op de iets
langere termijn zoals beperkte beschikbaarheid van seizoensarbeid.
Als laatste wil ik benadrukken dat we in deze elkaar nodig hebben. Om
deze crisis door te komen moeten we elkaar in het oog houden, helpen
waar we kunnen en samenwerken.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1230

6

BIJLAGE

Uitkomsten van de informele videoconferentie met de
EU-landbouwministers die op 25 maart 2020 plaatsvond
Op woensdag 25 maart jl. vond een videoconferentie plaats met de
EU-landbouwministers. Ik heb namens Nederland deelgenomen aan deze
videoconferentie. De videoconferentie was van informele aard en heeft
derhalve niet geleid tot besluiten van de Raad.
Algemeen
Het voorzitterschap begon de tafelronde door nogmaals te benadrukken
dat het steunpakket dat de Europese Commissie eerder aankondigde van
generieke aard is en daarmee dus niet afdoende is om de specifieke
problemen in de landbouw en voedselproductie, als gevolg van de
COVID-19 epidemie, het hoofd te bieden. Daarom pleitte het voorzitterschap voor sectorspecifieke maatregelen. Op verzoek van het voorzitterschap hebben lidstaten input geleverd over welke sectoren naar hun
mening het hardst geraakt worden en welke maatregel opportuun zouden
zijn. Het voorzitterschap gaf de winstwaarschuwing af dat mogelijkerwijs
niet alle schade kan worden vergoed wegens beperkte budgettaire
capaciteit op zowel EU als nationaal niveau. Wel vind het voorzitterschap
belangrijk dat de voedselzekerheid in de EU blijft gewaarborgd. Wat dat
betreft is goede implementatie van de green lanes voor voorzitterschap
van cruciaal belang. Verder onderstreept het voorzitterschap dat ook
dierenwelzijn en dierziektes zoals de Afrikaans varkenspest en vogelgriep
niet uit het oog mogen worden verloren.
COPA COGECA, de Europese koepelorganisatie van ruim zestig landbouworganisaties uit alle EU landen, die ook aan de videoconferentie deelnam
benadrukt het belang van het blijven functioneren van de interne markt.
Ook handel met derde landen is cruciaal. Verder vraagt COPA COGECA
aandacht voor problematiek aangaande seizoen werkers en pleit zij voor
extra financiële steun op EU-niveau die niet uit GLB-budget zou moeten
worden gefinancierd. Verder geeft COPA COGECA aan dat behoefte is aan
flexibilisering van GLB-verplichtingen omtrent aanvragen en controles,
maar ook wat betreft de milieuregelgeving. Tariefcontingenten in
vrijhandelsverdragen moeten gezien de context ook worden herbezien.
Rundvlees werd daarbij expliciet genoemd. COPA COGECA zal de
komende tijd beleidsmakers blijven voeden met belangrijke informatie
vanuit de sector.
Ook Zwitserland, die aan het gesprek deelnam, benadrukte het belang van
vrije handel en open grenzen en de beschikbaarheid van seizoenarbeiders.
Dit laatste is een bij uitstek een zorgpunt voor Zwitserland. Het zekerstellen van de oogst van 2021 is wat Zwitserland betreft zeer belangrijk.
Zo kan er worden voorkomen dat er voedseltekorten ontstaan. Ongehinderde import van o.a. zaden is daarbij van groot belang.
Veel lidstaten wezen erop dat de landbouw- en visserijsector voor
voedselzekerheid van groot belang zijn en dus niet uit het oog mogen
worden verloren. Juist in tijden van crisis moet de solidariteit tussen
lidstaten zichtbaar zijn. Een groep lidstaten was van mening dat het GLB
niet bestand is tegen een crisis van deze proporties en de inzet van
instrumentaria buiten het GLB onvermijdelijk zou zijn. Verscheidene
lidstaten stonden stil bij het feit dat deze periode van het jaar kritisch is.
Deels omdat vroege oogsten, zoals aardbeien en asperges, binnengehaald
moeten worden en deels, omdat juist nu ingezaaid moet worden voor het
volgende seizoen. Om die reden is vrij verkeer op de interne markt van
goederen en seizoen werkers essentieel. De seizoen werkers zijn ook
onmisbaar in slachthuizen en voedselverwerkende industrie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1230

7

Vrij verkeer
Vrijwel alle lidstaten vroegen aandacht voor het goed functioneren van de
interne markt. In deze fase is het snel operationeel krijgen van de green
lanes, om passage binnengrenzen te faciliteren, noodzakelijk. Sommige
lidstaten zijn voor hun voedselvoorziening sterk afhankelijk van import.
Deze lidstaten vroegen om de doorgang door de green lanes mogelijk te
maken voor voedsel, veevoeder, uitgangsmateriaal, kunstmest, gewasbeschermingsmiddelen, diermedicijnen, verpakkingsmaterialen voedsel.
Ook voor levende dieren moet wachttijd minimaal zijn. Sommige lidstaten
pleitten voor betere coördinatie bij het gebruik van de green lanes,
anderen zijn voorstanders van de harmonisatie van de producten die via
de green lanes kunnen passeren. Ook het goed functioneren van de
buitengrenzen voor zowel import als export en het belang van het
accepteren van kopieën van gezondheidscertificaten is een zorgpunt dat
door veel lidstaten wordt opgebracht. Dit heb ik namens Nederland
gesteund. Daarnaast heb ik de Nederlandse zorgen over de tekort van
seizoenwerkers als gevolg van reisrestricties aangekaart.
Staatssteun
Vele lidstaten verwelkomden de verruiming van staatssteunregels door de
Europese Commissie waardoor extra steun van 100.000 Euro voor boeren
mogelijk is en 800.000 Euro voor voedselverwerkende bedrijven.
Desalniettemin werden suggesties gedaan voor verbetering. Een aantal
lidstaten pleitte voor verhoging van de de minimis bedragen en het
versnellen van de notificatieproces. Andere lidstaten wezen erop dat de
steun voor visverwerkers gelijk getrokken moet worden met voedselverwerkers. De steun een de visserijsector moet, wat deze lidstaten betreft,
relateren aan de omvang van de vloot van een bedrijf. Enkele lidstaten
voorzien dat de nationale middelen niet toereikend zullen zijn en willen
ook kunnen beschikken over communautaire middelen voor het verlenen
van staatssteun.
Uitvoering GLB
Vrijwel alle lidstaten bepleiten versoepeling van de administratieve
vereisten bij de implementatie van het GLB in 2020. Meer specifiek
vroegen de lidstaten de Europese Commissie om de vermindering van
controles ter plekke, minder conformiteitschecks, het verlaten voor het
indienen van aanvragen van de GLB-gelden door de boeren, vervroegen
van de uitbetaling van hectaresteun, flexibiliteit in de uitvoeringsmodaliteiten voor plattelandsontwikkelingsprogramma’s en om de mogelijkheid
tot het kunnen verschuiven van het nog niet bestede POP-budget naar de
meest relevante maatregelen, met oog op de huidige crisis. Verder riepen
veel lidstaten, waaronder Nederland, de Europese Commissie op om de
marktontwikkeling in de verschillende sectoren nauwlettend te volgen.
GMO-verordening
Veel lidstaten vroeg de Europese Commissie crisismaatregelen klaar te
zetten om snel te kunnen ingrijpen indien noodzakelijk. Ik heb deze oproep
namens Nederland gesteund. Daarbij heb ik bepleit dat maatregelen goed
moeten worden onderbouwd en dat het gelijk speelveld in acht moet
worden genomen. Enkele lidstaten zijn mening dat eerst naar middelen
buiten het GLB moet worden gezocht alvorens de crisisreserve wordt
aangeboord. Anderen vinden dat de lijst van onder de GMO-verordening
te subsidiëren producten zou moeten worden uitgebreid. Weer een andere
groep pleitte voor de verhoging van de steunlimiet voor de groenten-en
fruitsector onder de GMO-verordening. Verder vroeg een groep lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1230

8

om steunmaatregelen voor de wijnsector. Deze lidstaten willen dat private
opslag van wijn wordt gesubsidieerd. Eén lidstaat gaf expliciet aan de
inzet van GMO-maatregelen te voorbarig te vinden.
Namens Nederland heb ik aangegeven dat de situatie zorgelijk is in
verschillende sectoren, waaronder sierteelt, aardappelen, zuivel, eenden,
en visserij. Zo is de sierteeltsector buitengewoon zwaar getroffen, met
name door het wegvallen van de afzetmarkt buiten de EU. Ik heb de
Europese Commissie dan ook gevraagd om maatregelen zoals die
bestaan voor de groenten en fruitsector breder in te zetten. Ook heb ik
aangegeven dat de situatie in de aardappelsector zorgelijk is. Ik ben de
Europese Commissie verder verzocht om andere sectoren waarvoor nog
geen maatregelen getroffen zijn nauwlettend in de gaten te houden.
Landbouwcommissaris Wojciechowski pleitte voor een gezamenlijke
aanpak om het functioneren van de voedselketen zeker te stellen. Vrij
verkeer van goederen staat wat hem betreft daarin centraal. Hij erkende
de problematiek aangaande beschikbaarheid van seizoenarbeiders,
voornamelijk in de groenten- en fruitsector. Ook de logistiek, o.a.
beschikbaarheid van chauffeurs en vrachtwagens, is een uitdaging.
Wojciechowski kondigt een richtsnoer aan met om de situatie aan de
binnengrenzen te verbeteren. Wat betreft de verschillende sub sectoren
geeft Wojciechowski aan dat het te vroeg is om de impact te kunnen
beoordelen. Meer specifiek ten aanzien van de zuivelsector gaf hij aan dat
het gebrek aan containers een knelpunt is voor export. Ten aan zien van
vleesproducten is de vraag vanuit de retail gestegen. Vanuit de horeca is
de vraag echter drastisch afgenomen. Verder benoemt Wojciechowski
expliciet de prangende situatie van de bloemensector waar 650.000 banen
op het spel staan in Nederland en Italië. Daar biedt de GMO-verordening
niet direct ondersteunende instrumenten voor, merkte hij op. Marktmaatregelen moeten weloverwogen worden genomen, temeer gezien het feit
dat het nu lastig is de langere termijn effecten op de markt te kunnen
voorspellen. Bovendien zijn er grenzen aan wat budgettair mogelijk is.
Wat betreft de GLB-verplichtingen zoals de deadlines voor aanvragen en
de controles ter plaatse, gaf Wojciechowski aan dat Europese Commissie
klaar staat om de nodig actie te ondernemen en passende flexibiliteit te
bieden. Dat geldt ook voor voorschotten op normaliter later in het jaar te
ontvangen GLB-subsidies. Tot slot gaf de Landbouwcommissaris aan dat
het lidstaat vrijstaat om hun Plattelandsontwikkelingsplan aan te passen.
Visserij
Meerdere lidstaten gaven ten algemene aan verdere flexibiliteit binnen
het Visserijfonds te willen creëren. Er werd daarbij op diverse opties
gewezen zoals het mogelijk maken van meer financiële ruimte tussen de
verschillende doelen in het Fonds, maar ook meer coulance bij de vaak
strenge controles op de uitgaven in het Fonds. Er werd door een aantal
Lidstaten, waaronder Nederland, gepleit voor het met spoed aanpassen
van de huidige EFMZV-Verordening waardoor tijdelijke stillegging en
tijdelijke private opslag van visserij mogelijk gemaakt kan worden met
steun uit het EFMZV. Nederland blijft zich inzetten dat de commissie ook
daadwerkelijk deze maatregelen mogelijk gaat maken. Tot slot meenden
een aantal Lidstaten dat de huidige voorstellen van de Commissie voor
versoepeling van de staatssteunregels en de mogelijkheid van compenseren schade voor de visserij- en aquacultuur niet ver genoeg gaan dan
wel te complex zijn om te kunnen implementeren.
Commissaris Sinkevicius gaf aan goed geluisterd te hebben naar de
suggesties van lidstaten en zal de suggesties ten aanzien van de inzet van
het Visserijfonds in het College bespreken. Hij onderkende dat de visserij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1230

9

en aquacultuursector hard worden geraakt en gaf aan dat in het kader van
het Corona Response Investment Initiative al maatregelen zijn voorgesteld
om middelen uit het Visserijfonds in te zetten om de gevolgen van
COVID-19 voor de sector te verzachten. Ook garanties in het kader van het
Europees Investeringsfonds kunnen de sector helpen bij liquiditeitsproblemen. Verder zijn de staatsteunregels opgerekt.
De vaste commissie Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft mij op
25 maart verzocht het voorzitterschap te verzoeken dergelijke videoconferenties eerder in te plannen ten behoeve van een goede parlementaire
voorbereiding. Momenteel vindt een groot aantal videoconferenties plaats
tussen EU-Ministers in het kader van corona. Deze vinden noodzakelijkerwijs op (erg) korte termijn plaats. Het kabinet waardeert de inspanningen van het Kroatische voorzitterschap in deze hectische tijd. De door
de vaste commissie uitgesproken zorg is een zorg die door het kabinet in
algemene wordt gedeeld zin ten opzichte van alle videoconferenties die in
dit verband plaatsvinden. Daarom zal het kabinet dit ook in algemene zin
aan de orde brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1230

10