Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

24 095

Frequentiebeleid

Nr. 758

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 mei 2021
In Algemeen Overleg Telecommunicatie op 17 oktober 20181 heb ik
toegezegd uw Kamer jaarlijks te informeren over de doelstelling dat in
2023 iedereen kan beschikken over een vaste verbinding van tenminste
100 Megabit per seconde (Mbps). Deze doelstelling is afkomstig uit het
Actieplan Digitale Connectiviteit (26 643, nr. 547). Tevens informeer ik de
Kamer over de uitvoering van de motie van het lid Bromet c.s.2 over
financieringsmogelijkheden voor de aanleg van snel internet voor
huishoudens in moeilijk te ontsluiten («witte») gebieden.
Ik ga in deze brief eerst kort in op het belang van hoogwaardige connectiviteit en de doelstelling uit het actieplan. Vervolgens ga ik in op voortgang
van de uitrol van snel internet in Nederland en de laatste stand van zaken
met betrekking tot het connectiviteitsdoel. Ten slotte ga ik in op de
moeilijk te ontsluiten gebieden en de acties die er lopen om deze
gebieden alsnog van snel internet te voorzien.
Goede connectiviteit is cruciaal voor economie en samenleving
In 2018 heeft het kabinet het Actieplan Digitale Connectiviteit gelanceerd,
een integraal plan voor zowel vaste als mobiele telecominfrastructuur met
als inzet een goed digitaal verbonden Nederland. De beschikbaarheid van
hoogwaardige connectiviteit is fundamenteel voor de digitalisering van
Nederland en cruciaal voor de continuïteit van veel maatschappelijk en
economisch verkeer. Dat laatste is duidelijk zichtbaar tijdens de COVID-19
pandemie. Tijdens deze crisis is duidelijk geworden dat dankzij digitalisering en hoogwaardige connectiviteit in Nederland, het mogelijk was om
thuis te (blijven) werken, online aankopen te doen, elkaar digitaal te
ontmoeten en ook konden allerlei overheidsprocessen doorgang blijven
vinden.
1
2

kst-26643-758
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 24 095 nr. 457
Kamerstuk 24 095 nr. 522

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 643, nr. 758

1

Om te kunnen blijven voldoen aan het alsmaar veranderende en toenemende datagebruik, is het nodig dat telecombedrijven continue blijven
investeren in de aanleg van nieuwe en opwaardering van bestaande
netwerken. Ons datagebruik is als gevolg van het massale thuiswerken en
leren tijdens de COVID-19 pandemie, in het afgelopen jaar aanzienlijk
toegenomen. De landelijke aanbieders KPN en VodafoneZiggo zien die
stijging duidelijk terugkomen in de internetverkeersstromen op hun
netwerken34. Ook de AMS-IX, het belangrijkste internetknooppunt van
Nederland, heeft het internetverkeer in het afgelopen jaar aanzienlijk zien
toenemen, met een nieuw record in april jl.5. Verder blijkt uit de ACM
Telecommonitor dat in 2020 een forse toename is geweest in het gebruik
van vaste en mobiele telefonie, wat volgens de toezichthouder vermoedelijk is toe te schrijven aan de effecten van de corona maatregelen.6 Het
beeld is dat de vaste en mobiele netwerken in Nederland deze stresstest
goed hebben doorstaan.
Bijna 99% dekking 100 Mbps en Gigabit wordt de nieuwe
snelheidsnorm
Het doel is dat in 2023 iedereen kan beschikken over een vaste verbinding
van tenminste 100 Mbps en een grote meerderheid over 1 Gigabit per
seconde (Gbps).7 Om de voortgang van deze connectiviteitsdoelstelling te
monitoren heb ik in 2019 een openbare interactieve breedbandkaart
gepubliceerd.8Hierop is van alle woonadressen in Nederland te zien of zij
kunnen beschikken over een vaste internetaansluiting van ten minste 100
Mbps.
Inmiddels is een nieuwe versie van de breedbandkaart beschikbaar die de
situatie voor 2020 toont9. In 2020 kon bijna 99% van alle Nederlandse
huishoudens beschikken over een vaste internetverbinding van ten minste
100 Mbps. In 2019 was die beschikbaarheid 97%. Nieuw aan de breedbandkaart is dat naast de 100 Mbps beschikbaarheid nu ook inzichtelijk is
welke huishoudens in Nederland al kunnen beschikken over een vaste
internetaansluiting van 1 Gbps. In 2020 kon circa de helft van de
huishoudens hierover beschikken.
Deze cijfers laten zien dat sinds de vorige publicatie van de breedbandkaart de aanleg van nieuwe en opwaardering van bestaande vaste
breedbandnetwerken onverminderd is doorgegaan, ondanks de COVID19-crisis. Zo heeft afgelopen jaar de aanleg van nieuwe glasvezelnetwerken wederom een vlucht genomen. Nadat in 2018 de versnelling was
ingezet met de verglazing van de Nederlandse buitengebieden, is dit in
2019 verder doorgezet en kwam ook de aanleg van glasvezel in
woonkernen op gang. Ook in het afgelopen jaar is de aanleg van glasvezel
in buitengebieden onverminderd doorgezet en kwam de aanleg van
glasvezel in steden en dorpen echt op stoom. De recente marktstudie van

3

https://www.overons.kpn/nl/nieuws/2020/impact-thuiswerken-zichtbaar-op-netwerk-kpn
https://www.vodafoneziggo.nl/nieuws/klanten-vestigen-record-na-record-op-giganet-vanvodafoneziggo-tijdens-tweede-lockdown/
5
https://www.ams-ix.net/ams/news/new-10-tbit-s-peak-traffic-record-for-ams-ix
6
https://www.acm.nl/nl/publicaties/telecommonitor-vierde-kwartaal-2020-forse-toename-vasteen-mobiele-telefonie
7
Zoals gevraagd door de motie van het lid Van Den Berg (Kamerstuk 24 095, nr. 428) heeft
Nederland de Europese doelstelling voor 2025 twee jaar naar voren gehaald. Deze
EU-doelstelling voor 2025 is opgenomen in de mededeling «Connectiviteit voor een competitieve digitale eengemaakte markt – Naar een Europese gigabitmaatschappij», 14 september
2016, COM(2016) 587.
8
Kamerstuk 26 643 / 24 095, nr. 654.
9
www.overalsnelinternet.nl/breedbandkaart
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 643, nr. 758

2

de ACM10 naar de uitrol van glasvezel in Nederland laat zien dat in 2020
aanzienlijk meer glasvezel naar woningen is uitgerold dan in voorgaande
jaren. In 2020 zijn er een half miljoen adressen verglaasd, ten opzichte van
180 duizend in 2019. Over de belangrijkste bevindingen van de ACM
marktstudie en de nadere uitwerking van de aanbevelingen over de
glasvezelmarkt heb ik u onlangs in mijn brief van 6 mei geïnformeerd.11
Het breed beschikbaar komen van Gigabit internet is het gevolg van de
opwaardering van het landelijke kabelnetwerk en het toegenomen
Gigabit-aanbod op bestaande en nieuwe glasvezelnetwerken. De
verwachting is dat deze trend in de komende jaren verder zal doorzetten,
waardoor Gigabit de nieuwe snelheidsnorm wordt in Nederland. Ook de
Europese Unie heeft de beschikbaarheid van Gigabit-internet voor alle
huishoudens als nieuw doel gesteld voor 2030.12
Op gemeentelijk niveau ziet het beeld eruit zoals weergegeven in
onderstaande figuur 1. Daarbij geldt hoe (donker)groener de kaart, hoe
hoger het dekkingspercentage.
Figuur 1: percentage woonadressen binnen een gemeente dat kan beschikken over
een vaste internetverbinding van ten minste 100 Mbps, 2019 (l) en 2020 (r)

Extra aandacht voor de moeilijk te ontsluiten gebieden en
adressen

Hoewel snelle vaste internetverbindingen op steeds meer plekken in
Nederland beschikbaar komen, zal ontsluiting voor een deel van de
adressen nog onzeker blijven. Naar verwachting blijven marktpartijen in
de komende tijd huishoudens in het buitengebied van glasvezel voorzien,
waaronder in de provincies Groningen, Friesland en Gelderland. Toch zal
ontsluiting voor een deel van de adressen in Nederland, als gevolg van
bepaalde lokale omstandigheden, onzeker blijven.
In mijn brief van december 2019 informeerde ik uw Kamer dat per eind
2023 er circa 20.000 adressen in het buitengebied zijn waarvan ontsluiting
nog onzeker is.13 Deze groep bestaat voor de helft uit adressen die
vanwege hun (zeer) geïsoleerde ligging en daarmee hoge aansluitkosten,
10

Update marktstudie uitrol van glasvezel in Nederland», ACM, april 2021
Kamerstukken 26 643 en 24 095, nr. 754
12
Mededeling «Digitaal kompas 2030: de Europese aanpak voor het digitale decennium», COM
(2020) 18, 9 maart 2021.
13
Kamerstuk 26 643 / 24 095, nr. 654, op basis van het rapport van Dialogic, Notitie Outlook
Digitale Infrastructuur Nederland, december 2019
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 643, nr. 758

3

niet zijn of worden meegenomen in de verglazingsplannen van marktpartijen. Dit betreft doorgaans individuele adressen verspreid door het hele
land. De andere helft wordt gevormd door adressen in uitdagende
buitengebieden, die vanwege hun natuurlijke eigenschappen lastiger te
ontsluiten zijn. Concreet gaat het om buitengebieden van Zuid-Limburg,
Zeeland, de Zuid-Hollandse eilanden, het Hollandse duingebied en de
Waddeneilanden.
De onderzoekers van Dialogic gaven in hun prognose aan dat het niet
uitgesloten is dat de uitdagende buitengebieden in de toekomst alsnog
ontsloten worden. In het afgelopen jaar is inderdaad gebleken dat (delen
van) buitengebieden in de Zuid-Hollandse eilanden14 en de Hollandse
kusten15 toch van snel vast internet worden voorzien. Tegelijkertijd zijn er
ook (delen van) buitengebieden waar de aanleg aanvankelijk was
aangekondigd of gestart, maar waar de uitrol is gestaakt omdat
ontsluiting van het gebied toch te kostbaar of ingewikkeld is gebleken16.
De uitrol door de markt bleek dus in de praktijk enerzijds gunstiger dan
gedacht, maar anderzijds ook weerbarstiger. Deze combinatie van
meevallers en tegenvallers maakt nog eens duidelijk dat het van belang is
extra aandacht te blijven besteden aan de uitdagende buitengebieden en
dat de ontsluiting daarvan veelal lokaal maatwerk vraagt.
Samen met provincies kijken naar oplossingen voor uitdagende
buitengebieden
Ik ben in gesprek getreden met provincies over de voortgang van de uitrol
van snel internet in de verschillende buitengebieden. Daarbij zijn de
resultaten uit de 2020 inventarisatie naar vaste breedbanddekking en de
prognose richting 2023 besproken en zijn onderling kennis en ervaringen
uitgewisseld.
Er zijn voorbeelden in den lande van gerichte (maatwerk)oplossingen voor
lastige adressen. Bijvoorbeeld het zogenoemde project Marconi van de
provincie Overijssel, waarbij via een combinatie van glasvezel en
straalverbinding de lastige adressen van snel internet zijn voorzien.17
Hierbij moet wel worden opgemerkt dat op basis van het huidige aanbod,
deze oplossing niet voldoet aan de snelheidsnorm van ten minste 100
Mbps. Een ander voorbeeld is de provincie Drenthe, waar een aanpak van
onderop is gehanteerd. Daar zijn verschillende breedbandinitiatieven,
ieder met hun eigen aanpak en specifieke situatie. Per initiatief is
maatwerk toegepast om de investering voor de witte adressen (inclusief
de extreem dure adressen) te kunnen realiseren.18 Op dit moment lopen
bij diverse andere provincies acties om al dan niet met behulp van
praktische dan wel financiële steun, de adressen in de moeilijke buitengebieden alsnog van snel internet te voorzien. Ik heb met de provincies
afgesproken dat we tenminste op kwartaalbasis hierover met elkaar in
gesprek blijven. Daarbij zal ik waar nodig ondersteunen door middel van
het inbrengen van specifieke kennis en advies.

14

Gemeenten Hoekse Waard en Goeree-Overflakkee, en het gebied Voorne-Putten
De Duin- en Bollenstreek
16
In het buitengebied van Zaanstreek-Waterland (NH) en een deel van het buitengebied van het
Groene Hart (Utrecht/Noord-Holland), blijkt volgens de aanleggende partij de aanleg te
complex en kostbaar vanwege de vele waterwegen en andere specifieke lokale uitdagingen.
17
Beëindiging programma Breedband Overijssel, brief aan provinciale staten van 5 november
2019 (2019/0285509).
18
Een voorbeeld hiervan is de subsidie aan de gemeente Aa en Hunze voor de aanleg van
breedband in het gebied van het Drents Glasvezel Collectief, brief aan provinciale staten van
27 februari 2019 (2019–685)
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 643, nr. 758

4

Financieringsmogelijkheden
Zoals gevraagd in de motie van het lid Bromet c.s.19, heb ik de financieringsmogelijkheden voor snel internet in moeilijk te ontsluiten («witte»)
gebieden20 geïnventariseerd en dit overzicht ook gedeeld met de
provincies. De Connecting Europe Facility (CEF)21 en het Connecting
Europe Broadband Fund (CEBF)22 zijn weliswaar gericht op digitale
connectiviteit, maar lijken vooralsnog weinig tot geen aanknopingspunten
te bieden voor de ontsluiting van de uitdagende buitengebiedadressen.
Vanuit het CEBF wordt overigens wel geïnvesteerd in de uitrol van snel
internet in de meer rendabele buitengebieden in de provincie
Groningen.23 Bij de Recovery and Resilience Facility (RRF) is het
uitgangspunt dat lidstaten een Recovery and Resilience Plan (RRP)
opstellen dat een bijdrage levert aan economisch herstel en het versnellen
van de groene en digitale transitie. Tenminste 20% van de RRF-middelen
moet ten goede komen aan de digitale transitie. Op dit moment vindt een
ambtelijke verkenning plaats naar de mogelijke inhoud van een Nederlands herstelplan en worden kansrijke maatregelen voor dit plan in kaart
gebracht. Deze verkenning wordt gedeeld met de formatie zodat het
volgende kabinet kan kiezen welke maatregelen een plek krijgen in het
RRP. Verder zijn er het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
(EFRO) en het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling
(ELFPO). Nederland heeft er tot dusver voor gekozen om breedband niet
als bestedingsdoel aan te merken voor deze Europese fondsen. Het Just
Transition Fund (JTF) is een nieuw instrument in het cohesiebeleid van de
Europese Commissie dat op dit moment in samenspraak met regio’s die
voor een zware transitieopgave staan wordt ingevuld24. De bestedingsdoelen voor dit fonds staan nog niet vast.
Tot slot
Voortaan krijgt u deze jaarlijkse voortgangscijfers als terugkerend
onderdeel in de jaarrapportage over de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS). In de Nederlandse Digitaliseringsstrategie 2021 van 28 april jl.
wordt in den brede ingegaan op de voortgang van het Actieplan Digitale
Connectiviteit.25
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

19

Kamerstuk 24 095, nr. 522
Zogenoemde witte gebieden zijn gebieden waar geen netwerk beschikbaar is dat een snelheid
van tenminste 30 Mbps kan leveren en waar ook geen concrete investeringsplannen zijn van
marktpartijen om een dergelijk netwerk uit te rollen binnen een termijn van drie jaar. In dat
geval kan relatief laagdrempelig staatssteun worden gegeven voor de uitrol van snel internet,
conform de EU-richtsnoeren voor de toepassing van de staatssteunregels in het kader van de
snelle uitrol van breedbandnetwerken (2013/C 25/01) en de Algemene Groepsvrijstellingsverordening (EU/651/2014).
21
https://europadecentraal.nl/onderwerp/regionaal-beleid-en-structuurfondsen/overigefinancieringsvormen/connecting-europe-facility/
22
https://www.cebfund.eu/
23
https://www.cebfund.eu/post/cebf-backs-fiber-deployment-in-the-netherlands
24
Kamerstuk 21 501-08, nr. 817.
25
Kamerstuk 26 643, nr. 755
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 643, nr. 758

5