Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-28

Defensieraad

Nr. 154

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 mei 2017
Op 26 en 27 april jl. is de informele Raad Buitenlandse Zaken met
Ministers van Defensie gehouden in Valletta, Malta. Hierbij bied ik u het
verslag van deze vergadering aan. De Ministers spraken over EUNAVFOR
MED Operatie Sophia en Libië in aanwezigheid van de Secretaris-generaal
van de Navo, de heer Stoltenberg, en de plaatsvervangend Secretarisgeneraal voor vredesoperaties van de VN, de heer Lacroix. Daarnaast
spraken de Ministers van Defensie over permanent gestructureerde
samenwerking (PESCO) en de EU Battlegroups.
In deze brief licht ik u voorts in over de Preparatory Action voor defensiegerelateerd onderzoek en de drie concrete projecten, overeenkomstig mijn
toezegging tijdens het algemeen overleg van 14 april jl. (Kamerstuk
21 501-28, nr. 141)
Agenda onderwerp 1: Libië en EUNAVFOR MED Operatie Sophia
Tijdens de eerste werksessie spraken de Ministers over Libië en
EUNAVFOR MED Operatie Sophia. Hoge Vertegenwoordiger (HV)
Mogherini stond uitgebreid stil bij de operatie en overige EU-activiteiten
ter ondersteuning van Libië. De afgelopen periode heeft de EU nadrukkelijk de krachten gebundeld met andere organisaties, zoals de VN, de
Afrikaanse Unie en de Navo. Het blijft van het grootste belang om tot een
politieke oplossing voor de situatie in Libië te komen. Daarnaast zijn de
verschillende activiteiten in het gebied bedoeld om mensensmokkel,
wapensmokkel en foreign terrorist fighters aan te pakken.
Secretaris-generaal Stoltenberg gaf een overzicht van de Navo-activiteiten
in de regio en vroeg aandacht voor de samenwerking van de EU en de
Navo. Plaatsvervangend Secretaris-generaal voor VN-vredesoperaties
Lacroix merkte op dat de VN zich voornamelijk richt op de versterking van
vredesoperaties, door meer nadruk te leggen op de politieke transitie. Hij
beklemtoonde de goede samenwerking tussen de EU en de VN in Mali en
de Sahel-regio.

kst-21501-28-154
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-28, nr. 154

1

In de discussie pleitten verschillende landen voor een allesomvattende
aanpak (comprehensive approach). EUNAVFOR MED Operatie Sophia is
daarbij nadrukkelijk onderdeel van de bredere EU-inspanning.
Agenda onderwerp 2: PESCO
Tijdens de werksessie over PESCO stonden HV Mogherini en EU-commissaris Bienkowska stil bij PESCO en de mogelijke relatie tussen PESCO, de
Coordinated Annual Review on Defence (CARD) en het Europees Defensie
Actieplan (EDAP). De HV onderstreepte dat voor de conclusies van de
Europese Raad in juni wordt gewerkt aan een beschrijving van het doel en
het besturingsmodel van PESCO.
De lidstaten hebben waardering geuit voor de geboekte voortgang. Wel
hebben lidstaten nog vragen over de toegevoegde waarde van PESCO.
Onder PESCO worden verschillende «modules» ingericht, waaronder een
module ter bevordering van capaciteitsontwikkeling en een module ter
bevordering van bijdragen aan GVDB-missies en operaties. De criteria
voor deelname aan deze modules moeten nog nader worden uitgewerkt.
Ik heb voorts onderstreept dat de betrokkenheid van derde landen,
waaronder Noorwegen en straks het Verenigd Koninkrijk, wenselijk en
noodzakelijk is.
Agenda onderwerp 3: EU Battlegroups
Tijdens de lunch bespraken de Ministers de voorstellen ter verbetering
van de inzetgereedheid van de EU Battlegroup, een belangrijk onderdeel
van de snelle reactiecapaciteit van de EU. HV Mogherini onderstreepte de
noodzaak van zowel de politieke bereidheid als de beschikbaarheid van
financiering voor de inzet van de EU Battlegroup.
Ik heb beklemtoond dat de kosten van certificering en training van de EU
Battlegroup voor rekening moeten komen van de lidstaten. Wel kunnen
deployment en redeployment kosten gezamenlijk worden gefinancierd.
Hiervoor is dan wel een grotere voorspelbaarheid van de kosten vereist.
Dit wordt in het kader van de herziening van het Athena-mechanisme
behandeld. Ook heb ik onderstreept dat PESCO kan worden benut om
belangrijke strategische capaciteiten (strategic enablers) gezamenlijk te
ontwikkelen en beschikbaar te maken voor de EU Battlegroup.
Toezegging en overige mededelingen:
Preparatory Action
Op verzoek van de Europese Raad heeft de Europese Commissie het
initiatief genomen voor een Preparatory Action (PA) on Defence Research,
als eerste stap op weg naar een Europees defensieonderzoek programma.
Hiervoor wil de Europese Commissie de komende drie jaar 90 miljoen
euro vrijmaken. Voor 2017 is 25 miljoen euro beschikbaar gesteld, na
instemming van het Europees Parlement. Het toekomstige onderzoeksprogramma, in beginsel voorzien vanaf 2021, zal onderdeel zijn van het
Europees Defensiefonds (EDF).
In 2016 heeft de Europese Commissie in overleg met de lidstaten de
uitwerking van de PA ter hand genomen. Daarbij is onder meer gewerkt
aan de regels voor deelname aan de PA en de intellectuele eigendomsrechten die voortkomen uit de projecten. Ook heeft de Commissie samen
met de lidstaten een Scoping Paper opgesteld waarin de doelstelling en
inhoud (scope) van de PA worden beschreven. Inmiddels is het PA-werkprogramma voor 2017 vastgesteld. Hierin staan drie aandachtsgebieden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-28, nr. 154

2

centraal: autonome systemen, de bescherming van militair personeel en
strategic technology foresight. Wat autonome systemen betreft, ligt het
accent op het aantonen van toegevoegde waarde van situational
awareness en het vermogen om onbemande systemen onderling te laten
communiceren. Het tweede aandachtsgebied is gericht op de
bescherming van militair personeel tegen explosieven, kogels en
CBRN-aanvallen en door middel van nieuwe camouflagetechnieken. Bij
strategic technology foresight staat het identificeren en analyseren van
technologische ontwikkelingen centraal. Bij de uitvoering van de projecten
moet rekening worden gehouden met soortgelijke (onderzoeks)activiteiten
van het Europees Defensie Agentschap (EDA), de Navo en andere militaire
of civiele organisaties.
De Commissie wil halverwege dit jaar de call for proposals uitschrijven.
Hiervoor kunnen onderzoeksinstituten en industriële spelers zich
inschrijven om projectvoorstellen in te dienen. Het EDA zal worden belast
met de uitvoering van de PA. Hiertoe wordt deze maand nog een
overeenkomst tussen de Commissie en het EDA gesloten. Het EDA zal de
Commissie ook assisteren bij het selecteren en evalueren van de
ingediende projectvoorstellen.
De PA moet uiteindelijk in 2019 overtuigende resultaten opleveren, op
grond waarvan een definitief positief besluit over een volwaardig
Europees defensie onderzoeksprogramma (European Defence Research
Programme (EDRP)) kan worden genomen. Nederland zal actief betrokken
blijven bij de verdere uitwerking van de PA, in het bijzonder de werkprogramma’s voor 2018 en 2019. Enerzijds ter verzekering van de keuze van
onderzoeksgebieden, die relevant zijn voor de ontwikkeling van Europese
en Nederlandse defensiecapaciteiten. Anderzijds om kansen te creëren
voor Nederlandse belanghebbenden, zoals kennisinstituten MARIN, NLR
en TNO en Nederlandse defensie- en veiligheidsbedrijven. In dat kader
blijft de vorig jaar opgerichte Nederlandse «kerngroep», met vertegenwoordigers van Defensie, Economische Zaken, kennisinstituten (TNO,
NLR, MARIN), de NIDV en enkele individuele bedrijven, actief de ontwikkelingen volgen.
Vooruitlopend op de PA heeft de Europese Commissie op initiatief van het
Europees Parlement een Pilot Project opgezet, met het EDA als uitvoeringsorganisatie. Het doel van dit project is om ervaring op te doen met
defensie-gerelateerd onderzoek, ter voorbereiding op de PA. Het project
omvat drie onderzoeksonderwerpen, namelijk sensors swarming,
advanced through-the-wall radar en Air Traffic Insertion (ATI). Op
28 oktober 2016 hebben de Europese Commissie en vertegenwoordigers
van de consortia aan wie de onderzoeksopdrachten zijn toegekend,
zogenaamde Grant Agreements gesloten. Daarna is begonnen met de
uitvoering van de projecten. Nederland is betrokken bij het laatstgenoemde projectvoorstel, met het Nederlands Lucht- en Ruimtevaart
Laboratorium (NLR) als consortiumleider. Hierbij gaat het om de ontwikkeling van technologieën en standaarden om Remotely Piloted Aircraft
Systems (RPAS) te kunnen inzetten in een non-segregated airspace, dat
wil zeggen zonder in aanraking te komen met andere gebruikers van het
luchtruim. De titel van het project, sTAndards to RemAin «Well cleAr»
(TRAWA), illustreert deze doelstelling.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-28, nr. 154

3