Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 123 XIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor
het jaar 2010

Nr. 49

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 december 2009
Onlangs heeft de Rotterdam School of Management (RSM) het rapport
«Wederzijds profijt: de strategische waarde van de top 100 concernhoofdkantoren voor Nederland èn van Nederland voor deze top 100» gepubliceerd. Uw Kamer heeft mij verzocht te reageren op de bevindingen van dit
rapport.
Hoofdkantoren zijn van groot belang voor de Nederlandse economie. Het
RSM-rapport onderstreept dit belang en geeft bovendien inzicht in de
visie van de top 100 concernhoofdkantoren op het Nederlandse vestigingsklimaat. Dit is uiterst relevante informatie die – net als het rapport
«Hoofdkantoren een hoofdzaak» van the Boston Consulting Group –
aantoont dat het een permanente uitdaging is om ervoor te zorgen dat
(inter)nationale bedrijven Nederland als een aantrekkelijke vestigingsplaats van hun hoofdkantoor (blijven) zien.
In deze brief worden achtereenvolgens het belang van hoofdkantoren
voor de Nederlandse economie en het Nederlandse vestigingsklimaat
besproken. Aan de hand hiervan worden tenslotte relevante beleidsimplicaties benoemd.
1. Het belang van hoofdkantoren voor de Nederlandse economie
Eén van de conclusies in het RSM-rapport is dat hoofdkantoren van groot
belang zijn voor de Nederlandse economie. Deze conclusie onderschrijft
dit kabinet volledig. Ook de redenen die de RSM aandraagt om het strategisch belang van hoofdkantoren te duiden worden gedeeld.
De aanwezigheid van buitenlandse bedrijven in Nederland – en hoofdkantoren in het bijzonder – heeft tal van gunstige effecten op de Nederlandse
economie. Zo leidt deze aanwezigheid tot (hoogwaardige) directe en indirecte werkgelegenheid – zoals additionele werkgelegenheid voor accountants, advocaten, ICT’ers en het lokale MKB. Qua directe werkgelegenheid
bieden deze bedrijven interessante carrièremogelijkheden voor (jonge)

KST139523
0910tkkst32123XIII-49
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 49

1

hoogopgeleide mensen. Excellente Nederlandse hoogopgeleiden krijgen
hierdoor interessante loopbaanperspectieven en ontwikkelkansen. Daarnaast versterken deze bedrijven de Nederlandse concurrentiekracht.
Hoofdkantoren in het bijzonder brengen daarnaast nog een aantal andere
specifieke voordelen met zich mee. Bedrijven investeren relatief meer in
het land waarin het hoofdkantoor gevestigd is dan in andere landen. Enerzijds zijn hoofdkantoren hierdoor een belangrijke bron van hoogwaardige
werkgelegenheid binnen de zakelijke en financiële dienstverlening. Anderzijds spelen hoofdkantoren daardoor een belangrijke rol bij de investeringen in R&D in Nederland.
Tenslotte heeft de aanwezigheid van hoofdkantoren een positief effect of
het economisch imago en het internationale aanzien van Nederland. Door
het behoud van bestaande hoofdkantoren is het bovendien makkelijker
om nieuwe hoofdkantoren aan te trekken.
2. Het Nederlandse vestigingsklimaat
In Nederland zijn relatief veel hoofdkantoren gevestigd. Zoals de RSM ook
stelt, telt Nederland 14 concernhoofdkantoren van zeer grote internationale ondernemingen uit de Fortune Global 500, waarmee ons land tot de
top 10 van de Fortune Global 500 vestigingslanden behoort.
Internationalisering dwingt (inter)nationale bedrijven zich daar te vestigen
waar de voorwaarden het gunstigst zijn. Om bestaande hoofdkantoren te
behouden en nieuwe aan te trekken is een gunstig vestigingsklimaat van
groot belang. Ten aanzien van de top 100 concernhoofdkantoren in Nederland concludeert het RSM-rapport dat 85% niet van plan is het concernhoofdkantoor of een substantieel deel daarvan binnen 5 jaar te
verplaatsen naar het buitenland. Dit toont aan dat Nederland nog steeds
een aantrekkelijke locatie is voor hoofdkantoren, zoals ook is geconcludeerd in eerdere onderzoeken.
Onderzoek van Ernst & Young toonde bijvoorbeeld aan dat Nederland, ná
Zwitserland, over het beste vestigingsklimaat voor Europese hoofdkantoren beschikt1. Bedrijven die hun Europese hoofdkantoren in Nederland
vestigen, waarderden ons vestigingsklimaat met een 7,8 en 86% van deze
Europese hoofdkantoren zou opnieuw voor Nederland kiezen als vestigingslocatie.
Onderzoek van The Boston Consulting Group concludeert dat Nederland
een wereldspeler is als het gaat om het aantrekken van hoofdkantoren.
Gecorrigeerd voor het aantal inwoners staat Nederland op de tweede
plaats wat betreft mondiale hoofdkantoren en op de vijfde plaats als het
gaat om Europese hoofdkantoren.2
Ook de resultaten van het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA)
zijn zeer positief. Het NFIA is de laatste vijf jaar betrokken geweest bij het
binnenhalen van in totaal 111 hoofdkantoren van buitenlandse bedrijven.
Hiermee was een investeringsbedrag gemoeid van € 353 miljoen en 3480
nieuwe directe arbeidsplaatsen.

1

«European Headquarters: Location decision
and establishing sequential company
activities» Ernst & Young, 2005. De onderzochte landen zijn: België, Frankrijk, Duitsland,
VK, Luxemburg en Zwitserland.
2
«Hoofdkantoren een hoofdzaak. Tijd voor
industriepolitiek nieuwe stijl», The Boston
Consulting Group, Amsterdam maart 2008.

Dit alles leidt tot een positief beeld over het Nederlandse vestigingsklimaat. Er zijn daarnaast natuurlijk ook altijd wensen en uitdagingen ten
aanzien van het vestigingsklimaat. We moeten er dus voor zorgen dan
Nederland aantrekkelijk is en blijft en dat de voorwaarden voor vestiging
hier gunstig zijn. Nederland moet inzetten op het vasthouden en
versterken van het goede vestigingsklimaat, zodat Nederlandse bedrijven
hier activiteiten handhaven, terwijl buitenlandse bedrijven hier graag naar
toe komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 49

2

3. Beleidsimplicaties
Bedrijven – en hoofdkantoren in het bijzonder – zijn van groot belang voor
de Nederlandse economie. Om deze hoofdkantoren in Nederland te
houden en nieuwe hoofdkantoren aan te trekken, is een continue inzet op
een aantrekkelijk vestigingsklimaat noodzakelijk. Gezien de huidige dynamische omgeving kunnen we niet stil blijven zitten; stilstand is achteruitgang. We moeten aan het vestigingsklimaat blijven werken; Nederland
moet bekend staan als dé plaats om te ondernemen, concurreren en innoveren.
In de afgelopen jaren hebben verschillende kabinetten veel gedaan om
het vestigingsklimaat voor nationale en internationale bedrijven te
versterken. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het verlagen van
de winstbelasting voor bedrijven, de verlaging van de regeldruk en de
sleutelgebieden aanpak van het innovatiebeleid.
Zoals hierboven gesteld mogen we niet op onze lauweren rusten, maar
moeten we ons continu blijven inzetten voor het vestigingsklimaat. Ook in
de (nabije) toekomst is dit een speerpunt van het kabinetsbeleid. Het
RSM-rapport benoemt specifiek belastingen en talent als twee belangrijke
locatiefactoren waarop Nederland qua attractiviteit niet bijzonder hoog
scoort. Dit zijn twee onderwerpen waarvoor het kabinet zeker aandacht
heeft, nu én in de (nabije) toekomst.
Fiscaal klimaat
In het RSM-rapport wordt nogmaals bevestigd dat het fiscale klimaat één
van de belangrijkste factoren is voor concernhoofdkantoren om zich in
Nederland te vestigen. Het kabinet heeft in het verleden al veel gedaan
voor de verbetering van het fiscale vestigingsklimaat voor nationale en
internationale bedrijven, voor kleine en grote bedrijven. Ik denk hierbij
aan:
• de verlaging van het tarief van de vennootschapsbelasting (Vpb): in de
periode 2001–2007 van 35% naar 25,5%;
• de verlaging van het Vpb-tarief in de eerste schijf: in de periode 2001–
2007 is dit gedaald van 30% naar 20%;
• de verhoging van de eerste schijf voor de Vpb: van € 22 689 in 2006
naar € 200 000 in 2009;
• invoering van de octrooibox in 2007;
• verlaging van het tarief voor dividendbelasting in 2007: van 25% naar
15%;
• uitbreiding van het verdragennetwerk (Nederland heeft met circa 90
landen een belastingverdrag);
• de vermindering van administratieve lasten, en
• vooral voor buitenlandse bedrijven de APA/ATR-praktijk (voorheen:
rulingpraktijk).
Ook in het Belastingplan 2010 worden maatregelen voorgesteld:
• de octrooibox wordt sterk verbeterd en omgedoopt tot innovatiebox,
en
• de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek wordt verruimd en gestroomlijnd.
Bovendien heeft het kabinet in het kader van de crisis een aantal tijdelijke
maatregelen ten behoeve van het bedrijfsleven genomen:
• een substantiële verruiming van de afdrachtsvermindering speur- en
ontwikkelingswerk (WBSO);
• een tijdelijke verruiming van de verliesverrekening in de Vpb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 49

3

Tenslotte heeft de staatssecretaris van Financiën in zijn brief van
5 december 2009 aan uw Kamer aangegeven dat hij, met het oog op de
(buitenlandse) investeringen in Nederland, vooralsnog afziet van de
invoering van een verplichte rentebox en de aftrekbeperking voor deelnemingsrente en earningsstripping. In de Studiecommissie Belastingstelsel
zal een verkenning plaatsvinden naar een fundamentele aanpassingen in
de vennootschapsbelasting, waarbij als randvoorwaarde geldt dat de
vennootschapsbelasting internationaal concurrerend moet blijven.
Investeringen in talent
Op 15 september jl. heeft uw Kamer de brief «Naar een robuuste kenniseconomie» ontvangen (Kamerstukken II 2009 – 2010, 27 406, nr. 153). Met
deze brief geeft het kabinet invulling aan het in het aanvullend beleidsakkoord aangekondigde streven om de ontwikkeling van onderwijs, innovatie en kennis naar tenminste het niveau van het OESO-gemiddelde te
brengen.
Hierbij streeft het kabinet niet alleen naar meer hoger opgeleiden, maar
ook naar betere hoger opgeleiden. Het stimuleren van talenten tot excellente studenten vindt in het hoger onderwijs bijvoorbeeld plaats door
honoursprogramma’s en uitdagende (onderzoeks)masters aan te bieden.
In het zogenaamde Siriusprogramma krijgen instellingen middelen en
mogelijkheden om tot excellentie te komen. Zo krijgen University Colleges
binnenkort de mogelijkheid om selectie en collegegelddifferentiatie toe te
passen. Daarnaast heeft het kabinet de kenniswerkersregeling opgezet.
Met de eerste tender van de kenniswerkersregeling hebben bijna 1500
kenniswerkers een baan kunnen behouden.
De brief van de minister-president over de voortgang van het Innovatieplatform, die op 13 juli 2009 naar de Tweede Kamer is gestuurd, gaat in op
de aanbevelingen van het Innovatieplatform (IP) op het gebied van internationale scholen (Kamerstukken II 2008 – 2009, 27 406, nr. 147). Het
kabinet steunt de doelstelling van het IP om het internationaal onderwijs
tot een selling point voor ons land te maken. Het kabinet gaat daarom na
hoe uitvoering kan worden gegeven aan de aanbevelingen van het IP.
De Innovatieprogramma’s dragen ook steeds meer bij aan de aantrekkelijkheid van Nederland voor internationaal talent. Bedrijven, kennisinstellingen en overheid werken in Innovatieprogramma’s aan groeiende
netwerken op terreinen waarop Nederland aantoonbaar excelleert. Deze
netwerken groeien, niet alleen nationaal, maar ook internationaal. In een
aantal Innovatieprogramma’s werken kennisinstellingen binnen Technologische Topinstituten samen aan een door de bedrijven geformuleerde
onderzoeksagenda. Daarmee worden steeds meer kansen geboden aan
Nederlandse én buitenlandse onderzoekers om mee te doen aan internationaal excellent onderzoek. TTI’s breiden ook hun internationale netwerk
met kennisinstellingen en bedrijven steeds meer uit. Nederland wordt zo
ook aantrekkelijker voor buitenlandse kenniswerkers en R&D-intensieve
buitenlandse bedrijven, die ook steeds meer aansluiting vinden bij Innovatieprogramma’s en TTI’s.
Overige maatregelen
Daarnaast zet het kabinet ook in op andere maatregelen om het vestigingsklimaat verder te versterken. Om sterker, schoner en slimmer uit de
crisis te komen, heeft het kabinet in het aanvullend beleidsakkoord fors
ingezet op het stimuleren van innovatie en investeringen in duurzaamheid. Zo is €100 miljoen beschikbaar voor high tech top projecten die
passen binnen twee innovatieprogramma’s waar vraaguitval als gevolg
van de huidige economische neergang groot is (PointOne (technologie) en
HTAS (automotive)). Op duurzaamheidsgebied is onder andere extra geld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 49

4

voor investeringen in wind op zee beschikbaar gesteld en wordt het innovatiekrediet uitgebreid met een duurzaamheidsluik. Al deze maatregelen
dragen bij aan een innovatiever en duurzamer Nederland en daarmee ook
aan een versterking van de concurrentiekracht van de Nederlandse
economie.
Daarnaast bestaat specifieke aandacht voor het aantrekken van nieuwe
hoofdkantoren en andere hoogwaardige activiteiten. Zo zijn verschillende
grote gemeenten druk bezig met het opzetten van expatdesks als
one-stop-shops voor expats die zich in Nederland komen vestigen. De
NFIA heeft het initiatief genomen tot en is voorzitter van een rondetafel
van dergelijke expatdesks om ervaringen te delen. Daarnaast start de
NFIA op advies van het Innovatieplatform met een Strategische Acquisitie
Unit. Deze unit focust zich speciaal op het gericht aantrekken van hoogwaardige activiteiten (hoofdkantoren, R&D, productie) van internationaal
aansprekende bedrijven in voor Nederland belangrijke sleutelgebieden.
Deze activiteiten hebben een groot uitstralingseffect voor Nederland en
kunnen veel hoogwaardige werkgelegenheid opleveren.
Uit het voorgaande blijkt dat het kabinet zijn ambitie ten aanzien van een
aantrekkelijk Nederlands vestigingsklimaat voor (buitenlandse) bedrijven –
en hoofdkantoren in het bijzonder – zeer serieus neemt. Met de hierboven
genoemde maatregelen verwacht het kabinet deze ambitie adequaat in te
vullen.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 49

5