Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 531

Wijziging van de Mijnbouwwet (aanpassing van
het vergunningsstelsel voor opsporen en winnen
van aardwarmte)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 30 november 2020
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen van de leden van
de vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat over het
wetsvoorstel aanpassing van het vergunningstelsel voor opsporen en
winnen van aardwarmte (Kamerstukken 35 531, hierna: het wetsvoorstel).
Ik dank de leden van de Commissie voor hun inbreng en verzoek de leden
te bevorderen dat het wetsvoorstel met deze beantwoording van de
gestelde vragen op korte termijn geagendeerd kan worden voor plenaire
behandeling. Hieronder ga ik graag in op de vragen en opmerkingen van
de leden van deze fracties. Daarbij volg ik de inhoudsopgave van het
verslag waarbij in een aantal gevallen naar antwoorden op samenhangende vragen wordt verwezen.
I. ALGEMEEN
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat uit de ramp aangericht in
Groningen lessen moeten worden getrokken voor nieuwe mijnbouwactiviteiten. Deze leden vragen dan ook hoe de regering de adviezen van de
OVV heeft toegepast in deze wijziging van de Mijnbouwwet. In hoeverre is
de veiligheid van omwonenden meegewogen in dit voorstel?
In paragraaf 2.2.2, in antwoord op een vraag van de leden van de
CDA-fractie, wordt uitgebreid ingegaan hoe de veiligheid van onder
andere omwonenden in het wetsvoorstel is geborgd.
De leden van de SP-fractie vragen of het betrekken van gemeente en
provincie voldoende oplevert voor omwonenden. Worden zij voldoende
geïnformeerd? Worden onzekerheden ook gedeeld met omwonenden?
Hebben zij iets te zeggen of in te brengen?
In paragraaf 2.2.1, in antwoord op de vraag hoe omwonenden worden
betrokken bij het gehele proces en of er een actieve informatievoorziening
is, wordt hier nader op ingegaan.
De leden van de SP-fractie vragen wie precies welk onderzoek doet naar
de risico’s? Is dit onafhankelijk onderzoek of zijn het de geothermiebedrijven die de onderzoeken betalen en dus bepalen?

kst-35531-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

1

In paragaaf 2.1.3, in antwoord op de vraag of er locaties bekend zijn waar
eventueel bodembeweging wordt verwacht, wie daar een risicoanalyse
van maakt en of SodM hier geen rol in kan spelen, wordt hier nader op
ingegaan.
1. Doel
1.1. Eerste ervaringen
De Leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering het er mee
eens is dat de complexiteit van de vergunningprocedures groot is en de
doorlooptijden te lang zijn.
De ervaring met de eerste aardwarmteprojecten heeft geleerd dat de
huidige reguleringssystematiek onvoldoende aansluit bij de specifieke
kenmerken van aardwarmte. Zo blijken onder andere de procedures en
termijnen in de Mijnbouwwet niet goed te passen bij aardwarmteprojecten. Met het wetsvoorstel wordt een eigenstandige vergunningensystematiek voor aardwarmte geïntroduceerd waarbij wordt aangesloten bij de
specifieke kenmerken van aardwarmte. Het doel hiervan is om zowel de
complexiteit van de vergunningprocedures als de doorlooptijden te
verminderen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de regering staat
tegenover bijvoorbeeld het idee om meerdere doubletten op te nemen in
één aanvraag?
Om schaalvergroting en kostenreductie te kunnen realiseren, kan het voor
een vergunninghouder aantrekkelijk zijn om na het realiseren van het
eerste doublet snel een volgend doublet te kunnen realiseren. Het
wetsvoorstel maakt het mogelijk om binnen één toewijzing zoekgebied
meerdere doubletten te realiseren. Voorwaarde is wel dat aannemelijk
gemaakt wordt dat er voldoende vraag naar warmte is. Wanneer de
houder van een toewijzing zoekgebied voor het eerste doublet een
startvergunning aanvraagt, kan hij om verlenging van de toewijzing
vragen voor een periode van 3 jaar, zodat na het eerst doublet het
volgende doublet gerealiseerd kan worden. Bij iedere aanvraag om een
startvergunning kan om verlenging van de toewijzing zoekgebied worden
gevraagd. Uiteraard op voorwaarde dat er voldoende vraag naar warmte
is.
De Leden van de ChristenUnie-fractie vragen of het beoordelingskader
voor vergunningen met deze wet robuust genoeg is?
Het wetsvoorstel bevat in het voorgestelde hoofdstuk 2a bepalingen die
zien op de beoordeling van vergunningaanvragen. Het voorgestelde
hoofdstuk 2a bevat de aanvraagvereisten, de afwijzingsgronden van de
aanvraag, bepalingen die zien op het verbinden van voorschriften en
beperkingen aan de vergunning en de gronden om de vergunning in te
trekken of te wijzigen. Het voorgestelde beoordelingskader wijkt
weliswaar als eigenstandige vergunningensystematiek af van andere
vergunningensystematieken in de Mijnbouwwet (bijvoorbeeld voor
delfstoffen) en van de huidige vergunningensystematiek voor aardwarmte
in de Mijnbouwwet, maar is qua concept en werking in lijn met deze
bestaande vergunningensystematieken, die hun robuustheid in de praktijk
hebben bewezen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de regering tegen de
moeizame start van het aardwarmteproject van HAL aankijkt en wat we
daarvan kunnen en moeten leren.
Het aardwarmteproject HAL kende een moeizame start als gevolg van een
faillissement. Het project heeft daarna lange tijd stilgelegen voordat het
nieuw leven werd ingeblazen. Omdat het project stil heeft gelegen en in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

2

gewijzigde vorm weer is voortgezet kon de aardwarmtewinning niet onder
de reeds verleende vergunning worden opgestart, mede omdat het een
tijdelijke vergunning betrof. Complicerende factor was dat inmiddels een
gewijzigd bestemmingsplan was vastgesteld en een woningbouwproject
was vergund, waardoor zeer beperkte ruimte was overgelaten voor de
aardwarmtelocatie. Om het aardwarmteproject alsnog te kunnen
realiseren is het woningbouwproject en het ruimtelijk kader aangepast.
Daarnaast speelde ook mee dat de aansluiting op het warmtenet in het
bestaande gebouw ook technische uitdagingen kende. Inmiddels bevindt
het laatste besluit (instemming winningsplan) zich in de afrondende fase.
De moeizame start is het gevolg van omstandigheden en besluiten die los
staan van de Mijnbouwwet als zodanig.
Deze leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe lang het wat betreft de
regering acceptabel is dat er gas meekomt bij het oppompen van
aardwater? Met andere woorden, vanaf wanneer moet aardwarmte echt
duurzaam zijn? Kan dit fenomeen van bijvangstgas betekenen dat op enig
moment gestopt moet worden met de betreffende aardwarmtebron? Zijn
daar nadere regels voor nodig?
Gas komt in een aantal gebieden in Nederland van nature voor in de
ondergrond. Soms is het geaccumuleerd als gasveld, maar grotendeels zit
het opgelost in de waterdragende lagen, die onder andere ook voor
geothermie gebruikt worden. Dit is een natuurlijk fenomeen. De bijvangst
van gas verbieden bij de winning van aardwarmte zou het einde van
geothermie in veel gebieden betekenen.
In het wetsvoorstel is in artikel 24x geregeld dat een startvergunning ook
geldt voor deze meekomende delfstoffen, voor zover zij niet zelfstandig
economisch winbaar zijn. Zodra gas dat meekomt bij de winning van
aardwarmte zelfstandig economisch winbaar is, is daar een aparte
vergunning voor nodig. De winning van aardwarmte hoeft daardoor niet
te worden stopgezet. Voor bijvangst is een specifiek «Bijvangstprotocol»
vormgegeven.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat, bijvoorbeeld in Den
Haag, daarnaast het fenomeen speelt dat een aardwarmtebron moet
concurreren met hoge temperatuurwarmte uit de zogenoemde Leiding
door het Midden, die met een forse rijkssubsidie wordt aangelegd door de
Gasunie. Hierdoor zijn er zorgen over een gelijk speelveld voor de
verschillende soorten warmte: restwarmte uit de Rotterdamse haven,
aardwarmte uit de Haagse bodem en burgerinitiatieven in wijken. Dit
voorbeeld is aan te vullen met voorbeelden elders uit het land. Nu
beseffen deze leden dat niet elk pand geschikt is voor lage en middentemperatuurwarmte en dat er voorlopig een rol is weggelegd voor hoge
temperatuurwarmte, maar de toekomst waar deze leden naartoe willen is
zo veel mogelijk lage(re) temperatuursystemen in combinatie met
excellente isolatie. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de
regering dit toekomstbeeld deelt en of de regering de zorgen van deze
leden onderbouwd wegnemen met betrekking tot het gelijk speelveld voor
duurzame warmte.
Om de warmtetransitie in de gebouwde omgeving haalbaar en betaalbaar
te houden hebben gemeenten een regierol gekregen. Gemeenten en Rijk
handelen hierin vanuit een gezamenlijk toekomstbeeld: een duurzame
warmtevoorziening in de gebouwde omgeving in 2050. Gemeenten
maken hiervoor per wijk of buurt een afweging wat maatschappelijk de
meest optimale oplossing is om te verduurzamen. Daarbij moet een
integrale afweging gemaakt worden tussen maatregelen in de woning
(o.a. isoleren) en overige maatregelen. Om gemeenten te ondersteunen in
de verduurzamingsopgave is door het Planbureau voor de Leefomgeving
(PBL) en het Expertisecentrum Warmte een leidraad ontwikkeld. Deze
leidraad is een ketenanalyse en beschrijft welke alternatieven voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

3

aardgas kunnen worden toegepast en wat de geschatte nationale kosten
hiervan zijn. Een van de mogelijke strategieën is een warmtenet op een
hoge/middentemperatuurbron, bijvoorbeeld restwarmte en/of
geothermie. Een andere strategie is een warmtenet op een lagetemperatuurbron. Per buurt worden op deze manier verschillende eindbeelden
inzichtelijk, zodat gewerkt kan worden aan stapsgewijze verduurzaming
met zowel maatregelen leidend tot energiebesparing als het aansluiten
van duurzame warmtebronnen.
In aanvulling hierop zal de het Rijk in 2021 met een nationale warmtebronnenstrategie komen. Deze gaat verder in op de vraag welke alternatieve
warmtebronnen er zijn voor aardgas en houtige biogrondstoffen, wanneer
en in welke hoeveelheden deze beschikbaar komen, hoe deze passen in
het warmtesysteem, welke mix aan warmtebronnen er nodig is en aan
welke knoppen kan worden gedraaid om de klimaatdoelstellingen te
kunnen halen.
Om het warmteprofiel van een toekomstig warmtesysteem te kunnen
invullen zijn meerdere bronnen naast elkaar nodig om aan de eisen ten
aanzien van leveringszekerheid, betaalbaarheid en duurzaamheid te
kunnen voldoen. In bestaande warmtesystemen, die worden gevoed met
warmtebronnen (vaak fossiel of biogrondstoffen) die hoge temperaturen
gedurende het hele jaar kunnen leveren, is in veel gevallen slechts één
basis- en één pieklastbron nodig. Voor toekomstige warmtesystemen met
duurzamere warmtebronnen, bijvoorbeeld geothermie of aquathermie, is
dit anders. Zo zijn de eigenschappen van deze warmtebronnen (denk hier
aan temperatuur, lokaliteit en jaarlijkse draaiuren) meer uiteenlopend,
waardoor een mix van duurzame warmtebronnen noodzakelijk is.
Daarnaast speelt de tijdige beschikbaarheid van bronnen een rol en is het
zo dat een geothermieproject pas richting 2030 in beeld komt qua
realisatietijd en restwarmte, al dan niet via de Leiding door het Midden,
op kortere termijn beschikbaar is waardoor eerder kan worden begonnen
met de verduurzaming van wijken en het vervangen van aardgas en
biogrondstoffen. Ergo, zowel restwarmte als geothermie zijn nodig en
complementair aan elkaar in één warmtesysteem.
Met de brief van 9 september 2019 (Kamerstuk 30 196, nr. 676) is uw
Kamer geïnformeerd over de ontwikkelingen rondom een warmtetransportnet in Zuid-Holland. Het beoogde warmtetransportnet bestaat uit aan
elkaar gekoppelde transportleidingen die distributienetten en warmtebronnen verbinden. Op dit transportsysteem kunnen meerdere warmteaanbieders en -afnemers aangesloten worden, eventueel aangevuld met
lokaal te ontwikkelen hernieuwbare bronnen, zoals geothermie. De
voorgenomen overheidsbijdrage ziet enkel op investeringen in de
transportleiding. De SDE++ ondersteunt investeringen in onder andere
duurzame warmtebronnen.
1.2. Beleidsbrief geothermie
De leden van de CDA-fractie vragen om uiteen te zetten op welke wijze er
in het wetsvoorstel specifiek rekening wordt gehouden met het opsporen
en winnen van aardwarmte in zogeheten «witte vlekken gebieden».
Zoals aangegeven in de memorie van toelichting is in de «witte vlekken
gebieden» de data- en informatiedichtheid met betrekking tot de
ondergrond beperkt. Dat betekent dat de kansen voor geothermie in deze
gebieden moeilijker in te schatten zijn en daarmee het ontwikkelen van
nieuwe geothermieprojecten commercieel risicovol. Om beter inzicht te
krijgen in de mogelijkheden voor geothermie in deze «witte vlekken
gebieden», is er door het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
(verder: Ministerie van EZK) geld beschikbaar gesteld om door middel van
seismiek en wetenschappelijke boringen de kennis van de ondergrond te
vergroten. Aan EBN is gevraagd om te zorgen voor de uitvoering van dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

4

programma (SCAN). Het programma is in 2019 gestart en zal in 2024
worden afgerond.
Omdat het SCAN-programma een regionaal karakter heeft, zal voor een
specifiek project in de meeste gevallen nog lokaal aanvullend onderzoek
met behulp van seismiek gedaan moeten worden. Voor het uitvoeren van
dergelijk onderzoek is een aparte vergunning nodig. Het voorgestelde
artikel 24c voorziet in een aparte vergunning voor het opsporen of het
winnen van aardwarmte in het kader van het verkrijgen van gegevens
voor zuiver wetenschappelijk onderzoek of voor het door de rijksoverheid
te voeren beleid. Bij nota van wijziging wordt voorgesteld om een tweede
lid aan dit artikel toe te voegen zodat bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur regels kunnen worden gesteld over het nemen van een
besluit over deze vergunning.
De leden van de SP-fractie vragen wanneer er een nieuw rapport van
Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) uitkomt over de staat van de
geothermie.
SodM komt niet met een nieuw rapport, maar met een evaluatie van de
aanbevelingen van de Staat van de Sector Geothermie uit 2017. Deze
evaluatie komt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2021. Eerst zal
SodM nog gesprekken voeren met andere onderdelen van het Ministerie
van EZK, branches, individuele bedrijven, drinkwaterbedrijven en andere
stakeholders.
1.3. Verantwoording gemaakte keuze vergunningensystematiek
De leden van de CDA-fractie vragen waarom ervoor gekozen is om geen
evaluatiebepaling op te nemen hoewel er wel een evaluatie is voorzien en
of de regering voornemens is om alsnog een evaluatiebepaling in het
wetsvoorstel op te nemen?
Er is geen voornemen om alsnog een evaluatiebepaling in het
wetsvoorstel op te nemen. Een evaluatie kan altijd worden uitgevoerd
zonder dat daar een expliciete wettelijke bepaling voor nodig is.
Een evaluatie is gezien de aard van het wetsvoorstel niet verplicht. De
regelgeving over het uitvoeren van een evaluatie (de Regeling periodiek
evaluatieonderzoek, artikel 4:24 van de Algemene wet bestuursrecht of de
Aanwijzingen voor de regelgeving (aanwijzingen 2.42 en 5.58) verplicht in
dit geval niet hiertoe. Het opnemen van een evaluatiebepaling heeft dan
ook geen meerwaarde.
De leden van de D66-fractie vragen de regering of een «play-based»
benadering overwogen is bij de totstandkoming van het wetsvoorstel en
hoe de regering naar deze benadering kijkt.
De play-based benadering vindt, zoals in de memorie van toelichting is
aangegeven, zijn oorsprong in de olie- en gasindustrie. Hij gaat uit van het
stapsgewijs ontwikkelen van een succesvol (er is gas gevonden) geologisch concept in ruimte en tijd. Vertaald naar geothermie betekent dit, dat
na het ontdekken van een geothermiebron op een bepaalde plaats in een
bepaalde laag, dat deze laag stapsgewijs verder in afstand van de
originele vondst onderzocht en ontwikkeld wordt. Toch is er een verschil
tussen de toepassing van deze play-based benadering in de ontwikkeling
van gasvelden en die van geothermie. Geothermie is namelijk volledig
vraag-gedreven. Dus feitelijk is het de bovengrond (de vraag) die richting
geeft aan de behoefte in de ondergrond. Dit betekent dat in de play-based
benadering een langdurige vergunning voor de exploitatie van een groter
gebied (de «play») aan één partij gegeven moet worden tot de bovengrondse vraag zich in dat gebied ontwikkelt. Hiermee worden dus lange
tijd de mogelijkheden voor andere marktpartijen beperkt. Zoals aangegeven in de memorie van toelichting is het kabinet van oordeel dat het
toekennen van grotere vergunningsgebieden, zonder dat er sprake is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

5

een concrete vraag naar aardwarmte, de ontwikkeling van aardwarmte in
Nederland in de komende jaren niet zal bevorderen.
De leden van de SP-fractie vragen op welke voorwaarden een langdurige
concessie van een groter gebied wordt verleend.
Zoals aangegeven in antwoord op de vorige vraag van de leden van de
D66-fractie is geothermie, in tegenstelling tot olie en gas, vraag gedreven
en geeft de bovengrond feitelijk richting aan de behoefte in de ondergrond. In het wetsvoorstel is daarom een koppeling gemaakt tussen de
omvang van het te vergunnen gebied en de vraag naar warmte. Het
toekennen van grote concessiegebieden zonder dat er sprake is van een
concrete vraag naar warmte, heeft tot gevolg dat een onnodige claim op
een gebied wordt gelegd en eventuele andere initiatieven geen doorgang
kunnen vinden. Hierdoor zal in deze gebieden geen geothermie
ontwikkeld worden. Dit acht het kabinet een onwenselijke situatie.
Wanneer het aantal warmtenetten in de komende jaren toe zal nemen en
er dus een grootschalige vraag naar warmte ontstaat, zou de in het
wetsvoorstel gekozen systematiek heroverwogen kunnen worden en kan
eventueel gekozen worden voor het verlenen van vergunningen van
grotere gebieden voor de opsporing en winning van aardwarmte.
De leden van de SP-fractie vragen wat er precies wordt bedoeld met een
groter gebied, hoe groot een gebied is en hoe groot een groter gebied is?
Zoals in bovenstaande aangegeven is in het wetsvoorstel een koppeling
gemaakt tussen het te vergunnen gebied en de vraag naar warmte.
Aardwarmte is vraag gedreven, zonder vraag naar warmte zal er geen
aardwarmte gewonnen worden. Als gesproken wordt over een groter
gebied dan wordt bedoeld een gebied waarvan de omvang niet passend
is bij de vraag naar aardwarmte. Dit zou betekenen dat er een onnodige
claim op de ondergrond wordt gelegd en eventuele andere initiatieven
niet tot stand kunnen komen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe rekening wordt gehouden met
gemeente- en provinciegrenzen?
Aardwarmte bevindt zich in de diepe ondergrond (500 meter of dieper) en
is niet geconcentreerd op een bepaalde plaats in de ondergrond die aan
de oppervlakte kan worden afgebakend. Aardwarmte beperkt zich dus niet
tot gemeente- en provinciegrenzen. Bij het vergunnen van een gebied
wordt dan ook geen rekening gehouden met gemeente- en provinciegrenzen.
Deze leden vinden ook dat een evaluatie na vijf jaar te laat is. Wanneer
een wetswijziging ingaat, zou een eerste evaluatie al na twee of drie jaar
moeten plaatsvinden om tijdig bij te kunnen sturen.
Het wetsvoorstel introduceert een nieuwe vergunningensystematiek voor
aardwarmte. Om te kunnen beoordelen of de voorgestelde systematiek
daadwerkelijk beter aansluit op de praktijk van aardwarmte, is het nodig
de gehele vergunningencyclus een keer doorlopen te hebben. Een
evaluatie na twee of drie jaar zou betekenen dat slechts een deel van de
vergunningencyclus is doorlopen en er nog geen ervaring is opgedaan
met bijvoorbeeld het aanvragen en verlenen van startvergunningen en
vervolgvergunningen. Na vijf jaar is de gehele vergunningencyclus wel
doorlopen en wordt daarmee een passend moment om te evalueren.
De leden van de SGP-fractie ontvangen graag een reactie op het rapport
van TNO en EBN over de zes voordelen en de potentie van de «playbased» portfoliobenadering en vragen of de regering in het licht van dit
rapport nader kunnen duiden waarom zij de nadelen van de «play-based»
portfoliobenadering zwaarder heeft laten wegen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

6

De door EBN en TNO beschreven play-based porfoliobenadering bestaat
uit twee elementen. Het eerste element is de play-based benadering. Voor
een uitleg over de play-based benadering verwijs ik naar het antwoord op
de vraag van de leden van de D66-fractie hierover.
Het tweede element is de portfoliobenadering. Door het in ontwikkeling
hebben van een groter aantal projecten in een portfolio, ontstaat er een
groot aantal voordelen met als voornaamste voordeel kennis- en
kostenoptimalisatie. In het wetsvoorstel is hier invulling aan gegeven,
gezien het belang hiervan, door de introductie van verplichte deelname
door EBN aan nieuwe geothermieprojecten. Hierdoor kan EBN een
portfolio opbouwen met onder andere de voordelen die worden geschetst
in het genoemde rapport van TNO en EBN.
Tussen een startvergunning voor één doublet, waar de regering nu voor
kiest, en een startvergunning voor twintig doubletten zitten verschillende
varianten.
De Leden van de SGP-fractie vragen waarom niet is gekozen voor een
startvergunning voor bijvoorbeeld enkele doubletten.
Zoals aangegeven in het antwoord van een soortgelijke vraag van de
leden van de ChristenUnie-fractie is het mogelijk om binnen één
toewijzing zoekgebied meerdere doubletten te realiseren. Voorwaarde is
wel dat aannemelijk gemaakt wordt dat er voldoende vraag naar warmte
is. Bij de toewijzing zoekgebied is nog niet bekend op welke locatie(s)
uiteindelijk aardwarmte gewonnen zal worden. De toewijzing zoekgebied
is onder andere bedoeld om nader onderzoek te doen naar de optimale
locatie(s) voor (een) doublet(ten). Met een toewijzing zoekgebied kan dus
geen daadwerkelijke boring plaatsvinden en spelen er nog geen risico’s
voor de boven- en ondergrond die beoordeeld kunnen worden. Bij de
aanvraag van een startvergunning is de beoogde locatie wel bekend en is
het zaak om te beoordelen of de specifieke locatie geschikt wordt geacht
voor de winning van aardwarmte. Zo wordt van de aanvrager van een
startvergunning gevraagd om een locatiespecifiek onderzoek te doen van
de beoogde winningslocatie en op basis hiervan te onderbouwen of er
bodembeweging is te verwachten die mogelijke schade kan veroorzaken
aan bijvoorbeeld gebouwen en infrastructurele werken. Iedere
winningslocatie heeft zijn eigen locatiespecifieke kenmerken en op basis
van deze kenmerken dient beoordeeld te worden of de winning op die
betreffende locatie veilig plaats kan vinden. Er dient daarom per doublet
een startvergunning te worden aangevraagd.
2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering of het voorliggende wetsvoorstel wel voldoende scherp is op een aantal punten, met
name op het gebied van veiligheid en meer specifiek op het gebied van
drinkwaterwinning. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de
betrokkenheid van drinkwaterbedrijven bij de advisering over vergunningaanvragen door provincies wel goed is geborgd?
Het is de verantwoordelijkheid van de provincie om in voldoende schone
bronnen te voorzien waaruit drinkwater kan worden gegenereerd. De
provincie is er verantwoordelijk voor dat er voldoende kwalitatief water
beschikbaar is, waar de waterbedrijven vervolgens drinkwater van kunnen
maken. De provincie geeft deze verantwoordelijkheid vorm door onder
andere het voorzorgsprincipe in het grondwaterbeschermingsgebied voor
drinkwaterwinning en de ruimtelijke ordening. Gelet op deze verantwoordelijkheid is voorzien in adviesrecht voor provincies.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of het punt van de
doorwerking van de door het Rijk en provincies vastgelegde uitsluiting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

7

van mijnbouw in drinkwatergebieden in de afwijzingsgronden voor
vergunningaanvragen goed is geregeld?
Zowel een aanvraag voor een zoekgebied als een aanvraag voor een
startvergunning kunnen worden afgewezen in het belang van de
planmatige ontwikkeling of het beheer van grondwater met het oog op de
winning van drinkwater. Deze afwijzingsgronden zijn opgenomen in de
voorgestelde artikelen 24i, tweede lid, onder a, en 24t, tweede lid, onder a.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben dezelfde vraag in verband
met de rolverdeling van partijen en de doorwerking van provinciale regels
in de eisen aan het putontwerp, bijvoorbeeld inzake dubbelwandige
verbuizing van boorputten en monitoring van het diepe grondwater om
lekkages te voorkomen en op te sporen.
Al bij de startvergunning komt de putintegriteit aan bod. De provincie
heeft hierbij adviesrecht. Daarnaast worden algemeen verbindende regels
omtrent het putontwerp en de integriteit van de put in het Mijnbouwbesluit en de Mijnbouwregeling opgenomen. Hierbij zal ook worden gekeken
naar een richtlijn over putontwerp die de sector op dit moment ontwikkelt,
waarbij ook SodM wordt betrokken.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn benieuwd hoe de regering
aankijkt tegen het creëren van financiële waarborgen voor het herstel van
eventuele schade aan het grondwater.
Het nieuwe vergunningenstelsel ziet in een vroeg stadium op putintegriteit: al voor de aanleg van een put worden het putontwerp en de
integriteit van de put getoetst. Er kunnen extra voorschriften omtrent
putintegriteit aan de startvergunning worden verbonden. Voorts worden
bij de startvergunning ook de financiële mogelijkheden van de aanvrager
getoetst. Er moet worden aangetoond door de aanvrager, nog voor er een
boor de grond in gaat, dat hij de kosten in verband met de opsporing en
winning en de hierbij behorende aansprakelijkheden kan dragen. Indien
de aanvrager hierin niet slaagt, wordt geen vergunning verleend.
2.1. Toewijzing zoekgebied
De leden van de SP-fractie vragen hoe en door wie een business case
wordt beoordeeld.
Om een toewijzing zoekgebied te kunnen krijgen dient een aanvraag te
worden ingediend bij de Minister van Economische Zaken en Klimaat
(verder: de Minister van EZK). De Minister van EZK zal beoordelen of het
zoekgebied kan worden toegewezen. De aanvraag voor een zoekgebied
zal op verschillende aspecten worden beoordeeld.
Zo zal worden gekeken of het aangevraagde gebied passend is bij de
voorgenomen afzet van de warmte. Voorts wordt gekeken of er sprake is
van een haalbaar en uitvoerbaar plan. Dat wil zeggen een (business)plan
waaruit blijkt dat de aanvrager voldoende inzicht heeft in wat het betekent
om aardwarmte te winnen, maar ook hoe hij voornemens is dit te
financieren en hoe het past in een planmatige ontwikkeling van het
betreffende gebied. Om tot een beoordeling te komen zal de Minister van
EZK advies inwinnen bij diverse partijen. Zo zal TNO adviseren over de
omvang van het gebied in relatie tot de vraag, de betrokken provincie(s),
gemeente(n) en waterschap(pen) zullen gevraagd worden te adviseren
over het feit of het aangevraagde gebied geschikt is om aardwarmte op te
sporen of te winnen vanuit oogpunt van bestaande en voorgenomen
gebruiksmogelijkheden van de ondergrond in het gebied. De Rijksdienst
voor ondernemend Nederland (verder: RVO) zal gevraagd worden om te
adviseren over de financiële haalbaarheid van het plan.
De Leden van de SP-fractie vragen of een gemeente of provincie ook een
business case in zou kunnen dienen? Zo ja, geldt hier dan dezelfde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

8

procedure als voor andere aanvragers? Zo nee, waarom niet? Is de
regering dan eventueel bereid naar deze mogelijkheid te kijken?
Het indienen van een aanvraag om een toewijzing zoekgebied kan worden
gedaan door iedere rechtspersoon, dus ook door een gemeente of
provincie. De beoordelingscriteria op basis waarvan een zoekgebied
wordt toegewezen zijn voor iedere aanvrager hetzelfde. Het kabinet acht
het niet wenselijk op voorhand aan bepaalde aanvragers de voorkeur te
geven.
2.1.1. Exclusief recht
De leden van de SGP-fractie ontvingen het signaal vanuit het bedrijfsleven
dat de termijn van twee maanden voor overleg tussen concurrerende
aanvragers voor eenzelfde zoekgebied vrij kort is, omdat het gaat om
complexe materie en er mogelijk sprake is van wijziging van aanvragen.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering bereid is om in overleg
met het bedrijfsleven te bezien wat een adequate overlegtermijn is indien
sprake is van concurrerende aanvragen?
Het doel van de overlegtermijn is om de verschillende aanvragers van het
(deels) zelfde zoekgebied te laten onderzoeken of er mogelijkheden zijn
om samen te werken of om de aangevraagde gebieden beter op elkaar af
te stemmen. Een termijn van 8 weken wordt hiervoor als passend gezien.
Met het wetsvoorstel wordt juist geprobeerd te voorkomen dat procedures onnodig lang duren; een langere overlegtermijn wordt derhalve als
onwenselijk gezien. Mochten partijen er onderling niet uitkomen dan zal
de Minister van EZK één of meerdere aanvragen afwijzen.
2.1.2. Criteria/beoordelingsgronden
De leden van de SGP-fractie hebben een vraag over de voorwaarde bij het
toewijzen van een zoekgebied of het verlengen van een toewijzing dat de
voorgenomen afzet van de te winnen warmte duidelijk moet zijn en dat
hierover afspraken zijn gemaakt met de afnemers.
De leden van de SGP-fractie wijzen erop dat er veel in beweging is, omdat
gemeenten de komende jaren met warmteplannen komen en vragen op
welke wijze rekening gehouden worden met de toekomstige warmtevraag?
In het wetsvoorstel wordt geen rekening gehouden met toekomstige
vraag. Om aardwarmte de komende jaren te bevorderen is er in het
wetsvoorstel nadrukkelijk voor gekozen om een koppeling te maken
tussen vergunning (gebied) en de vraag naar warmte. Juist omdat het
zoekgebied aansluit bij de vraag, laat dit ruimte aan andere partijen die in
een later stadium geothermie willen ontwikkelen.
2.1.3. Adviezen
De leden van de VVD-fractie lezen dat het in de fase van het toewijzen van
het zoekgebied volgens de regering niet nodig is om het SodM in deze
fase om advies te vragen.
De leden van de VVD vragen of is overwogen om SodM gezien haar
expertise in deze fase op een andere manier te betrekken en vragen hoe
SodM hiertegenover staat?
De toewijzing zoekgebied is een marktordeningsvergunning die de houder
de mogelijkheid geeft voorbereidingen te treffen om een vergunning aan
te vragen die zich richt op het opsporen en winnen van aardwarmte (een
startvergunning). Bij de toewijzing zoekgebied vinden geen fysieke
activiteiten plaats en spelen eventuele risico’s voor de boven- en
ondergrond in de beoordeling nog geen rol. De expertise van SodM ligt
op het terrein van veiligheid, risico’s van het gebruik van de diepe
ondergrond en milieugevolgen van mijnbouwactiviteiten. In de fase van
de toewijzing zoekgebied spelen deze aspecten nog niet. Om te bepalen of
er veilig gewonnen kan worden, wat de risico’s zijn in de diepe ondergrond en wat de mogelijke milieu effecten zijn, is het noodzakelijk te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

9

weten wat de winningslocatie wordt. Dit is bekend op het moment dat een
startvergunning wordt aangevraagd. Bij de toewijzing zoekgebied wordt
getoetst of sprake is van een haalbaar en uitvoerbaar plan: is er zicht op
afname van de te produceren warmte, hoe wil de aanvrager zijn plannen
financieren en past het plan in een planmatige ontwikkeling van het
gebied. Op deze aspecten ligt niet de expertise van SodM, maar veeleer
van TNO, RVO en de decentrale overheden. Aan hen zal derhalve advies
worden gevraagd.
Het wetsvoorstel is diverse malen met SodM besproken en afgestemd,
ook op het onderdeel van de advisering.
De leden van de D66-fractie zien meerwaarde in het wettelijk opnemen
van een beoordelingskader voor de beoordeling van vergunningen voor
aardwarmte. Deze leden constateren dat met een duidelijk beoordelingskader de adviesorganen een betere handreiking hebben op welke
aspecten getoetst dient te worden en op welke wijze toetsing moet
plaatsvinden. Dit verbetert tevens de betrouwbaarheid en controleerbaarheid van de adviezen.
De leden van de D66-fractie vragen de regering of zij bereid is een
beoordelingskader voor vergunningsaanvragen op te nemen in het
wetsvoorstel?
Het wetsvoorstel bevat in het voorgestelde hoofdstuk 2a al de aanvraagvereisten, de afwijzingsgronden van de aanvraag, bepalingen die zien op
het verbinden van voorschriften en beperkingen aan de vergunning, en de
gronden om de vergunning in te trekken of te wijzigen. Deze hoofdlijnen
worden in het Mijnbouwbesluit verder uitgewerkt.
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan dat het uitgangspunt moet
zijn dat aardwarmteprojecten er zijn voor het invullen van de warmtebehoefte van een gemeente en/of regio en niet in de eerste plaats een
economische activiteit. Zij vragen of de regering het hiermee eens is?
De regering ziet aardwarmtewinning, net als de winning van overige
delfstoffen, als een economische activiteit. De winning van warmte dient
wel uitdrukkelijk te zijn gekoppeld aan een vraag uit de regio. Indien er
geen vraag naar warmte is in het specifieke gebied, kan de toewijzing
zoekgebied niet worden verleend. Gelet op de eigenschappen van
aardwarmte (onder andere afkoeling) wordt de energie die wordt
gegenereerd, direct lokaal afgezet.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of in het huidige wetsvoorstel
de regierol voor gemeente/regio is gewaarborgd?
In het wetsvoorstel is niet voorzien in een regierol voor de gemeente/
regio. Wel is voorzien in een adviesrecht.
Omdat gemeenten een belangrijke rol in de energietransitie hebben en
aardwarmte veelal een lokale activiteit is, is er in het wetsvoorstel voor
gekozen om gemeenten reeds een direct adviesrecht te geven bij de
aanvraag voor een toewijzing zoekgebied, in plaats van een getrapt
adviesrecht via de provincie zoals in de huidige wet het geval is. Bij de
vaststelling van het vergunning gebied is het wenselijk om rekening te
houden met andere (ondergrondse) activiteiten. De gemeenten weten
welke activiteiten plaatsvinden in hun gebied en kunnen daar in hun
advies aandacht voor vragen, tevens kunnen zij in hun advies meewegen
of de opsporing en winning van aardwarmte past binnen de lokale
warmtevisies.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of medeoverheden dankzij dit
wetsvoorstel meer grip op aardwarmtewinning krijgen en of er ruimte
voor verbetering is?
Met het wetsvoorstel wordt aan de betrokken provincie(s), gemeente(n)
en waterschap(pen) advies gevraagd bij het verlenen van vergunningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

10

voor aardwarmte. Zoals aangegeven bij de vorige vraag, is er in het
wetsvoorstel voor gekozen om reeds bij de aanvraag voor een toewijzing
zoekgebied de gemeenten een direct adviesrecht te geven in plaats van
een getrapt advies via de provincie. Hetzelfde geldt voor de waterschappen, ook zij krijgen in het wetsvoorstel een direct adviesrecht.
Provincies en waterschappen wordt specifiek gevraagd om te adviseren
over de mogelijke gevolgen van aardwarmtewinning op de waterkwaliteit
en waterkwantiteit. Ook kan door de medeoverheden middels hun advies
aandacht worden gevraagd voor kwetsbare objecten of kwetsbare
gebieden in het aangevraagde gebied.
De leden van de SP-fractie vragen of er locaties bekend zijn waar
eventueel bodembeweging wordt verwacht? Zo ja, wie maakt daar dan
een risicoanalyse? Zou SodM hier geen rol in kunnen spelen?
Er zijn in Nederland geologisch gebieden aan te wijzen waar de kans op
bevingen toeneemt door het winnen van aardwarmte. Dit zijn gebieden
waar er van nature reeds spanningen in de ondergrond aanwezig zijn,
zoals in en rond de Roerdalslenk. Ook kunnen er door gaswinning
spanningen in de ondergrond ontstaan. In de seismische risicoanalyse
wordt hier specifiek aandacht aan besteed. De aanvrager moet hier
invulling aan geven ten behoeve van de vergunningsaanvragen. SodM
adviseert de Minister van EZK vervolgens over de kwaliteit van de
seismische risico- analyse en adviseert indien nodig over aanvullende
voorwaarden. Ik verwijs hierbij verder naar het meer gedetailleerde
antwoord bij de vraag van de leden van de VVD-fractie over risico’s in
paragraaf 2.2.2.
Het beoordelen van de risico’s van gestapelde mijnbouw bij de startvergunning, is wat betreft de leden van de SP-fractie, te laat. Hier zou juist
een rol voor SodM weggelegd zijn, zo vinden deze leden.
Om te kunnen beoordelen wat de risico’s van gestapelde mijnbouw zijn is
het noodzakelijk om de beoogde winningslocatie te weten zodat er een
locatie specifiek onderzoek kan worden uitgevoerd. Bij de toewijzing
zoekgebied is de beoogde winningslocatie niet bekend. De toewijzing
dient juist om hier nader onderzoek naar te doen. Bij de aanvraag van de
startvergunning is de beoogde winningslocatie bekend en kan beoordeeld
worden wat de risico’s zijn van gestapelde mijnbouw. SodM zal dan om
advies worden gevraagd.
De leden van de SGP-fractie constateren dat in de fase van toewijzing van
een zoekgebied nog relatief weinig bekend is over de ondergrond en de
mogelijkheden voor aardwarmtewinning en dat goede advisering door
gemeenten, provincies en waterschappen derhalve lastig is.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering ervoor gaat zorgen
dat de advisering door gemeenten provincies en waterschappen zich richt
op de voor deze fase relevante aspecten?
In het wetsvoorstel is ervoor gekozen om aan te geven op welke aspecten
advies wordt gevraagd van de medeoverheden. Het wetsvoorstel verschilt
daarmee van de huidige wet waarin het adviesrecht niet is ingekaderd.
Hoewel in deze fase nog niet duidelijk is waar de boring (en daarmee de
winning) exact zal plaatsvinden en dus de risico’s nog niet goed kunnen
worden ingeschat, is het wel mogelijk om in deze fase hier aandacht voor
te vragen. Provincies en gemeenten weten welke activiteiten plaats vinden
in hun gebied en kunnen daar in hun advies aandacht voor vragen. Ook
kunnen zij in deze fase in hun advies laten meewegen of de opsporing en
winning van aardwarmte past binnen de warmtetransitievisie en lokale
warmtevisies. Provincies en waterschappen kunnen in deze fase ook
aangeven wat de mogelijke gevolgen zijn voor de waterkwaliteit en
waterkwantiteit. Ook kan in deze fase aandacht worden gevraagd voor
kwetsbare objecten en kwetsbare gebieden in het aangevraagde gebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

11

De Leden van de SGP-fractie vragen of het in deze fase van advisering
vooral gaat om het meegeven van aandachtspunten aan de initiatiefnemer?
In deze fase is nog niet bekend waar de boring en winning van
aardwarmte plaats gaat vinden. In deze fase van advisering gaat het
derhalve inderdaad vooral om het meegeven van aandachtspunten aan de
initiatiefnemer.
2.1.4. Verplichte deelname EBN
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering in reactie op het
advies van de Afdeling advisering van de Raad van State (Kamerstuk 35
531, nr. 4) aangeeft dat het uitgangspunt een deelname van minstens 20%
voor EBN is.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of, in welke gevallen en
op welke termijn dit belang van EBN naar verloop van tijd zou kunnen
worden afgebouwd. Indien dit mogelijk is, tot welk percentage het belang
van EBN kan worden afgebouwd?
Bij de voorziene evaluatie van de wet vijf jaar na inwerkingtreding, zal ook
de verplichte deelneming van EBN worden geëvalueerd.
Op basis van de evaluatie worden de rol en inzet van EBN rond
geothermie bezien en wordt tevens gekeken of een verplichte deelname
een noodzakelijk uitgangspunt blijft tot aan een volgende evaluatie.
Ongeacht de uitkomst van de evaluatie zal EBN aandeelhouder blijven in
de projecten waar zij op dat moment al financieel en risicodragend in
deelneemt. Op deze manier blijft EBN een stabiele partner, die tevens haar
investeringen terug kan verdienen.
Door te werken met een dergelijke evaluatiecyclus blijft de inzet van EBN
enerzijds flexibel en wordt er anderzijds op toegezien dat wat ze doet
bijdraagt aan de beoogde doelstellingen en binnen proportie is.
De leden van de GroenLinks-fractie krijgen het signaal van de geothermiesector dat er grote behoefte is aan duidelijkheid over de rol van EBN.
De leden van de GroenLinksfractie lezen dat de samenwerking en de
deelneming van EBN nog verder vorm dient te krijgen in lagere regelgeving. Hoe en binnen welke termijn wil de regering dit oppakken?
Er wordt op dit moment gewerkt aan de wijziging van het Mijnbouwbesluit waarin de deelneming van EBN verder wordt uitgewerkt.
De leden van de SP-fractie zijn het ermee eens dat EBN verplicht
deelneemt in geothermieprojecten. Een publieke en overkoepelende rol is
prima volgens deze leden, omdat daarmee kennis en expertise gewaarborgd wordt. Wel stellen deze leden vragen bij de financiële en risicodragende rol van EBN.
De leden van de SP-fractie zien graag in een overzicht hoe investeringen
en opbrengsten van de verschillende partijen, ook EBN, eruit gaat zien,
maar ook in welke mate de risico’s worden gedragen door deze partijen.
Kan de regering dit in een schema uiteen zetten?
De investeringen en opbrengsten verschillen per geothermieproject
omdat dit afhankelijk is van verschillende technische en economische/
financiële factoren. In welke mate risico’s door partijen worden gedragen
hangt af van wat partijen hierover afspreken. Het is altijd zo dat men risico
loopt wanneer er risicodragend geïnvesteerd wordt, wat iedere consortiumpartner zal doen bij een geothermieproject. Daar staat echter een
(verwacht) rendement tegenover.
De voornaamste technische factoren zijn de diepte, temperatuur,
doorlatendheid en dikte van het reservoir. Deze factoren zijn van grote
invloed op de hoeveelheid warmte die kan worden gewonnen en de
hoogte van de benodigde investeringen. Naast de technische aspecten
verschillen ook de economische parameters per locatie. Zaken als
afzetgarantie, warmteleveringsovereenkomst en SDE++-subsidie variëren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

12

per project. Het is dan ook niet mogelijk om een schema op te stellen
omdat dit per project sterk kan verschillen.
Een veelgebruikte manier om financiële risico’s van een project te
adresseren is door gebruik te maken van projectfinanciering. In dat geval
wordt het aardwarmteproject vaak in een separate vennootschap
ondergebracht en dan geldt het «non-recourse»-principe, waarbij
aandeelhouders van de vennootschap alleen aansprakelijk zijn tot de
hoogte van hun inbreng. De financiers gaan uit van «equity first», hetgeen
betekent dat de eerste put van het doublet zoveel mogelijk wordt
gefinancierd met eigen vermogen om daarmee het risico voor de
financiers te mitigeren. Aandeelhouders kunnen het ondergrondrisico
verzekeren door gebruik te maken van titel 4.3 van de Regeling nationale
EZK- en LNV-subsidies (RNES) die ziet op aardwarmte. De regeling
ondervangt het risico bij een boring en werkt als een verzekering met een
marktconforme premie: levert de boring teleurstellende resultaten op, dan
keert de regeling tot 85% van de gemaakte boorkosten uit. Een belangrijke
eis voor deelname is dat het productievermogen waarop de garantie
wordt geboden met relatief veel zekerheid (90%) wordt ingeschat. Voor
banken is het afdekken van dit risico wel een absolute voorwaarde voor
financiering. Het is ook mogelijk om een aardwarmteproject geheel met
eigen middelen te financieren. Ook in dat geval zou een deel van de
financiële risico’s kunnen worden afgedekt met de RNES en/of door
risico’s in de markt te verzekeringen. In de praktijk zien we dit tot nu toe
echter nog nauwelijks.
2.2. Startvergunning aardwarmte
De leden van de VVD-fractie lezen dat in de fase van de startvergunning
wordt gekeken of de voorgenomen activiteiten op de beoogde locatie
veilig kunnen plaatsvinden. Hoe is deze controle geborgd?
Uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat alleen een vergunning wordt
afgegeven indien de eventuele risico’s van opsporing en winning van
aardwarmte op een aanvaardbaar niveau zijn voor wat betreft de
veiligheid van omwonenden of voor wat betreft de schade die veroorzaakt
kan worden aan gebouwen of infrastructurele werken. Om dit te kunnen
beoordelen is het van belang om na te gaan of op de beoogde locatie
aardwarmte op een veilige manier gewonnen kan worden. Daarom wordt
de aanvrager gevraagd om een locatiespecifiek onderzoek te doen van de
beoogde winningslocatie en op basis hiervan te onderbouwen of er
bodembeweging is te verwachten die mogelijke onaanvaardbare schade
kan veroorzaken aan bijvoorbeeld gebouwen en infrastructurele werken.
Mocht uit dit onderzoek blijken dat er geen of geringe bodembeweging
wordt verwacht, dan is het niet nodig om een nadere risicoanalyse te
maken. Maar wanneer wel bodembeweging te verwachten is, die mogelijk
onaanvaardbare effecten kan hebben op de veiligheid van bewoners of
schade op kan leveren aan gebouwen of infrastructurele werken, dan
moet er een lokale seismische risicoanalyse worden opgesteld. In een
dergelijke analyse dient de aanvrager aan te geven wat de gevolgen
kunnen zijn van de verwachte bodembeweging op bewoners en
gebouwen in het betreffende gebied en welke maatregelen de aanvrager
voornemens is te nemen om eventuele risico’s te verkleinen.
Zowel aan SodM als aan TNO zal worden gevraagd te adviseren of risico’s
van de voorgenomen activiteiten op de beoogde locatie op het door de
Minister van EZK te bepalen aanvaardbare niveau zullen blijven.
Deze adviezen zullen worden betrokken bij de uiteindelijke beoordeling.
Ook is het mogelijk om voorschriften aan de vergunning te verbinden.
Mocht bodembeweging worden verwacht die mogelijk effect kan hebben
op de veiligheid van bewoners of schade kan veroorzaken, dan zou
bijvoorbeeld een voorschrift opgenomen kunnen worden over het
plaatsen van meters om bodembeweging goed te kunnen registreren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

13

2.2.1. Karakter vergunning
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat het betrekken van
inwoners van groot belang is en dat dit zo vroeg mogelijk dient te
gebeuren. Deze leden merken op dat redelijkerwijs te verwachten valt dat
inwoners al bij de toewijzing van een zoekgebied op de hoogte zullen zijn
van het feit dat er in hun omgeving wordt gezocht naar aardwarmte.
Indien zij in deze fase van het traject niet worden betrokken, zou dat tot
onrust, vragen en onzekerheid kunnen leiden, zo menen deze leden.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om duidelijk te maken op
welk moment en op welke wijze inwoners zullen worden betrokken bij
mogelijke plannen voor de ontwikkeling van aardwarmte. Is dat zoals in
de memorie van toelichting pas op het moment dat een startvergunning
wordt aangevraagd of dienen inwoners al eerder in het traject worden
betrokken?
De leden van de CDA-fractie vragen welke minimumcriteria zullen gelden
voor het betrekken van inwoners, zowel qua moment als de wijze van
betrokkenheid?
Draagvlak en betrokkenheid van de omgeving zijn van groot belang voor
de ontwikkeling en uitvoering van mijnbouwactiviteiten. De ervaringen
met mijnbouwprojecten en andere energieprojecten uit het verleden
hebben ertoe geleid dat het Ministerie van EZK de communicatie met en
het betrekken van de omwonenden, overheden en belangenvertegenwoordigers heeft verbeterd en geïntensiveerd. In de fase dat een
toewijzing zoekgebied wordt aangevraagd, is er voor de overheid nog
geen informatie beschikbaar en dus nog geen mogelijkheid om inwoners
te betrekken bij planvorming. In deze fase is vooral een rol weggelegd
voor de initiatiefnemer van het project om de omgeving te betrekken. De
sector heeft hiertoe de «Gedragscode omgevingsbetrokkenheid bij
aardwarmteprojecten» opgesteld. Deze gedragscode geeft een aantal
principes over hoe de sector de omgeving betrekt bij de voorbereiding en
realisatie van een geothermieproject. Daarnaast zal het Ministerie van EZK
in deze fase regionale overheden tijdig op de hoogte stellen van de
voorgenomen ontwikkelingen en samen met hen bezien hoe de omgeving
goed betrokken kan worden.
De overheden zullen zodra bekend is waar de initiatiefnemer daadwerkelijk mogelijkheden ziet voor aardwarmtewinning, deze voornemens
toetsen op uitvoerbaarheid en hierbij de directe omgeving betrekken. Dit
wordt onder andere vormgegeven door de startvergunning een uniforme
voorbereidingsprocedure te laten doorlopen, waarbij de ontwerpvergunning ter inzage wordt voorgelegd aan omwonenden ter inspraak.
Overigens zijn voor de aardwarmtewinning niet alleen procedures van de
Mijnbouwwet van toepassing, er is bijvoorbeeld ook een geschikte
bestemming voor de locatie nodig binnen het bestemmingsplan alvorens
een bovengrondse installatie mag worden gebouwd. Daarnaast is een
omgevingsvergunning vereist voor het inwerking hebben van de
inrichting, waarbij gekeken wordt naar de specifieke milieuvereisten (zoals
geluid, geur en externe veiligheid). Ook bij deze procedures wordt de
directe omgeving betrokken conform de wettelijk vastgelegde eisen in de
Algemene wet bestuursrecht. Daarnaast kan voor nieuwe projecten
informatievoorziening gericht op (direct) omwonenden worden georganiseerd. Informatievoorziening wordt hierbij gegeven vanuit verschillende
invalshoeken: de aanvrager van een vergunning, vergunningverleners,
adviseurs en toezichthouder.
De leden van de SP-fractie zien dat bij de aanvraagprocedure voor de
startvergunning naast de vergunninghouder en uitvoerder er ook iemand
is die instemt met de aanwijzing van de uitvoerder.
De leden van de SP-fractie vragen wie er in dient te stemmen met
uitvoerder?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

14

In artikel 24z van het wetsvoorstel is geregeld dat de Minister dient in te
stemmen met de aanwijzing van een uitvoerder. Om in te kunnen
stemmen met de aanwijzing van een uitvoerder, zal aangetoond moeten
worden dat de uitvoerder over de benodigde technische capaciteiten kan
beschikken om de verschillende werkzaamheden veilig en verantwoord uit
te kunnen voeren. Hiertoe zal advies worden ingewonnen bij SodM.
De leden van de SP-fractie vragen waarom dat in dit stadium gebeurt?
De startvergunning is de basis voor de uitvoering van opsporings- en
winningsactiviteiten. Onder deze vergunning zullen voor het eerst fysieke
activiteiten plaatsvinden. Het uitvoeren van boringen en het onttrekken en
injecteren van grote hoeveelheden formatiewater uit en in de diepe
ondergrond is niet zonder risico. Daarom is het in dit stadium van belang
dat de aanvrager kan aantonen dat hij over de benodigde technische
capaciteiten kan beschikken om de verschillende werkzaamheden veilig
en verantwoord uit te kunnen voeren. De aanvrager hoeft niet zelf over
deze technische capaciteiten te beschikken, hij mag hier ook een
uitvoerder voor aanwijzen.
De leden van de SP-fractie vragen welke vergunningen er naast de
omgevingsvergunning ook nog nodig zijn? En welke instanties daarbij
betrokken zijn.
Voor het winnen van aardwarmte is naast de vereiste vergunning op
grond van de Mijnbouwwet ook altijd een omgevingsvergunning
benodigd. In specifieke gevallen kan naast een omgevingsvergunning
bijvoorbeeld ook een Waterwetvergunning voor het afvoeren van water
benodigd zijn, of een vergunning in het kader van de Wet Natuurbescherming indien er effecten op een nabijgelegen beschermd Natura2000gebied moeten worden voorkomen. Deze specifieke wettelijke kaders zijn,
zoals bij iedere andere activiteit, van kracht naast de Mijnbouwwet en de
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Wanneer de Omgevingswet in
werking treedt, zullen de aangehaalde voorbeelden overigens eveneens in
het kader van een aanvraag om een omgevingsvergunning worden
getoetst.
Ieder van de hierboven genoemde wetten heeft zijn eigen bevoegd gezag.
Dit zijn de Minister van EZK, Minister van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit en de decentrale overheden.
De leden van de SP-fractie zouden graag zien dat de regering hier toch
inzet op verplichte coördinatie zodat het overzichtelijk blijft voor alle
betrokkenen, niet in het minst omwonenden.
Er is niet voorzien in een verplichte coördinatie tussen startvergunning en
omgevingsvergunning, gelet op de grote verschillen in termijnen. Daar
waar de procedure om een startvergunning 30 weken behelst, is er onder
de Omgevingswet een bewuste keuze gemaakt door de wetgever om de
procedure voor een omgevingsvergunning een termijn van 8 weken te
laten doorlopen. Een verplichte coördinatie zou deze expliciete keuze
doorbreken en de termijn voor de omgevingsvergunning nagenoeg
verviervoudigen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe omwonenden worden betrokken bij
het gehele proces. Is er een actieve informatievoorziening en zo ja, hoe
ziet dat eruit?
Zoals eerder aangegeven in antwoord op een vraag van de CDA-fractie
zijn draagvlak en betrokkenheid van de omgeving van groot belang voor
de ontwikkeling en uitvoering van mijnbouwactiviteiten.
De ervaringen met mijnbouwprojecten en andere energieprojecten uit het
verleden hebben ertoe geleid dat het Ministerie van EZK de communicatie
met en het betrekken van de omwonenden, overheden en belangenverte-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

15

genwoordigers heeft verbeterd en geïntensiveerd. In de fase dat een
toewijzing zoekgebied wordt aangevraagd, is er voor de overheid nog
geen informatie beschikbaar en dus nog geen mogelijkheid om inwoners
te betrekken bij planvorming. In deze fase is vooral een rol weggelegd
voor de initiatiefnemer van het project om de omgeving te betrekken. De
sector heeft hiertoe de «Gedragscode omgevingsbetrokkenheid bij
aardwarmteprojecten» opgesteld. Deze gedragscode geeft een aantal
principes over hoe de sector de omgeving kan betrekken bij de voorbereiding en realisatie van een geothermieproject. Daarnaast zullen in deze
fase regionale overheden tijdig op de hoogte worden gesteld van de
voorgenomen ontwikkelingen en samen met hen wordt bezien hoe de
omgeving goed betrokken kan worden.
De overheden zullen, zodra bekend is waar de initiatiefnemer daadwerkelijk mogelijkheden ziet voor aardwarmtewinning, deze voornemens
toetsen op uitvoerbaarheid en hierbij de directe omgeving betrekken. Dit
wordt onder andere vormgegeven door de startvergunning een uniforme
voorbereidingsprocedure te laten doorlopen. Dit betekent dat de
ontwerpvergunning en de daaraan ten grondslag liggende aanvraag en
adviezen, voor zover niet bedrijfsvertrouwelijk, ter inzage worden
voorgelegd aan omwonenden ter inspraak.
Overigens zijn voor de aardwarmtewinning niet alleen procedures van de
Mijnbouwwet van toepassing, er is bijvoorbeeld ook een geschikte
bestemming voor de locatie nodig binnen het bestemmingsplan alvorens
een bovengrondse installatie mag worden gebouwd. Daarnaast is een
omgevingsvergunning vereist voor het inwerking hebben van de
inrichting, waarbij gekeken wordt naar de specifieke milieuvereisten (zoals
geluid, geur en externe veiligheid). Ook bij deze procedures wordt de
directe omgeving betrokken conform de wettelijk vastgelegde eisen in de
Algemene wet bestuursrecht. Daarnaast kan voor nieuwe projecten
informatievoorziening gericht op (direct) omwonenden worden georganiseerd. Informatievoorziening wordt hierbij gegeven vanuit verschillende
invalshoeken: de aanvrager van een vergunning, vergunningverlening,
adviseurs en toezichthouder.
De leden van de SP-fractie vragen of omwonenden mee kunnen profiteren
van gewonnen warmte wanneer zij bijvoorbeeld deelnemen aan een
energiecoöperatie? Zijn hier al voorbeelden van? Zo ja, welke? Wat zijn de
ervaringen?
Iedere rechtspersoon kan een vergunning aanvragen, ook een energiecoöperatie. Zij zullen net als de overige aanvragers aan de vereisten in de
Mijnbouwwet moeten voldoen. Er zijn nog geen voorbeelden en/of
ervaringen bekend uit de praktijk waarbij omwonenden meeprofiteren van
gewonnen warmte.
2.2.2. Bodembeweging en risico’s
De leden van de VVD-fractie lezen dat de risico’s voor omwonenden,
gebouwen of infrastructurele werken beschreven moeten worden,
afhankelijk van de verwachte bodembeweging en de kans op bodembeweging. Wat zijn de vereisten voor zo’n beschrijving? In hoeverre dient dit
gestoeld te zijn op seismische berekeningen? Welke experts moeten
hierbij worden ingeschakeld?
Bodembeweging bestaat uit bodemdaling en bodemtrilling (seismiciteit).
Bodemdaling wordt bij geothermie niet verwacht. Onder de huidige
Mijnbouwwet neemt de evaluatie van het seismische risico een belangrijke plaats in bij de procedures tot het verlenen van opsporings- en
winningsvergunningen voor geothermie en bij de instemming met
winningsplannen. Momenteel wordt het Q-Con / IF-Technology rapport
«Defining the Framework for Seismic Hazard Assessment in Geothermal
Projects V0.1» uit 2016 als leidraad hiervoor gebruikt. Ten behoeve van het
voorliggend wetsvoorstel en onderliggende wet- en regelgeving wordt op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

16

dit ogenblik bovengenoemde methodiek (seismische risicoanalyse) op
basis van de nieuwste inzichten geactualiseerd.
Door het gebrek aan feitelijke data met betrekking tot geothermie en
daaraan gerelateerde bevingen is het op dit ogenblik nog niet mogelijk
om het seismisch risico per geothermieproject te berekenen. De bovengenoemde methodiek bestaat vooralsnog uit een combinatie van zowel
kwantitatieve als kwalitatieve elementen op verschillende schalen, die
samen het best mogelijke inzicht geven in het mogelijke seismische risico.
De aanvrager van een startvergunning moet met behulp van de
seismische risicoanalyse de genoemde risico’s in kaart brengen. Het
gebruik van bovengenoemde methodiek vraagt om specialistische kennis.
Deze expertise is in Nederland in voldoende mate aanwezig bij de diverse
geologische adviesbureaus/instellingen. De Minister van EZK zal SodM en
TNO vragen te adviseren over de risicoanalyse.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom er is gekozen voor
beschrijven in plaats van aantonen?
In artikel 24o van het wetsvoorstel is een opsomming opgenomen van
hetgeen de aanvraag van een startvergunning moet bevatten. Voor de
leesbaarheid is gekozen om deze vereisten te vatten onder de woorden
«een beschrijving van«. De artikelsgewijze toelichting in de memorie van
toelichting geeft aan hoe de bepaling is bedoeld. Daaruit blijkt dat de
aanvrager deze risico’s in kaart moet brengen en moet aangeven welke
maatregelen hij naar aanleiding van deze risico’s treft. Bij onvoldoende
maatregelen kan de vergunning worden geweigerd.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering te preciseren hoe in
onderhavig wetsvoorstel mogelijke problemen als gevolg van mijnbouw,
zoals die in Groningen zijn ontstaan als gevolg van gaswinning, worden
ondervangen.
Zoals eerder aangegeven is het uitgangspunt van het wetsvoorstel dat
een vergunning alleen wordt verstrekt indien de eventuele risico’s van
opsporing en winning van aardwarmte op een aanvaardbaar niveau zijn
voor wat betreft de veiligheid van omwonenden of wat betreft de schade
die veroorzaakt kan worden aan gebouwen of infrastructurele werken.
Hiervoor is om te beginnen een maatstaf nodig waarmee bepaald kan
worden welk risiconiveau nog aanvaardbaar is. Hierover gaat een panel
van hoogleraren mij voor het einde van het jaar adviseren en vervolgens
neem ik er een besluit over, zodat het voor aanvragers, omwonenden,
adviseurs en de toezichthouder duidelijk wordt aan welk veiligheidsniveau
projecten moeten voldoen. Om dit te kunnen beoordelen wordt de
aanvrager gevraagd om een locatiespecifiek onderzoek te doen van de
beoogde winningslocatie en op basis hiervan te onderbouwen of er
bodembeweging is te verwachten die mogelijk een veiligheidsrisico kan
veroorzaken, dan wel schade aan bijvoorbeeld gebouwen en infrastructurele werken. Mocht uit dit onderzoek blijken dat er geen of geringe
bodembeweging wordt verwacht, dan is het niet nodig om een nadere
risicoanalyse te maken. Maar wanneer wel bodembeweging te
verwachten is die mogelijk een onaanvaardbaar effect kan hebben op de
veiligheid van bewoners of onaanvaardbare schade op kan leveren aan
gebouwen of infrastructurele werken, dan moet er een lokale seismische
risicoanalyse worden opgesteld. In een dergelijke analyse dient de
aanvrager aan te geven wat de gevolgen kunnen zijn van de verwachte
bodembeweging op bewoners en gebouwen in het betreffende gebied en
welke maatregelen de aanvrager voornemens is te nemen als het nodig
zou zijn om de risico’s terug te brengen naar een aanvaardbaar niveau.
Zowel SodM als TNO zal worden gevraagd te adviseren of de voorgenomen activiteiten op de beoogde locatie naar verwachting beneden het
door mij bepaalde risiconiveau zullen blijven. Deze adviezen zullen
worden betrokken bij de uiteindelijke beoordeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

17

De leden van de CDA-fractie merken op dat het bevorderen van winning
van aardwarmte en de veilige winning verschillende belangen met zich
mee kan brengen. Deze mogelijke tegenstelling van belangen wordt ook
door de Afdeling advisering van de Raad van State geconstateerd.
De regering lijkt deze tegenstelling niet te onderkennen en schrijft in haar
reactie op het advies van de Afdeling dat veiligheid noodzakelijkerwijs is
gekoppeld aan het bevorderen van winning. De leden van de CDA-fractie
vragen de regering te verduidelijken hoe en waarom veiligheid is
gekoppeld aan het bevorderen van winning en hoe de veiligheid te allen
tijde zal worden gewaarborgd, hoe een evenwicht is gevonden tussen
beide belangen en hoe ziet dit evenwicht er exact uit.
Zoals aangegeven in het antwoord op de voorgaande vraag is het
uitgangspunt van het wetsvoorstel dat een vergunning alleen wordt
verstrekt indien de eventuele risico’s van opsporing en winning van
aardwarmte aanvaardbaar zijn voor wat betreft de veiligheid van
omwonenden of wat betreft schade die veroorzaakt kan worden aan
gebouwen of infrastructurele werken. Er wordt dus alleen een vergunning
verstrekt als de winning van aardwarmte kan voldoen aan het vereiste
veiligheidsniveau. Dit betekent dat er een logische koppeling is tussen de
veiligheid en het verder kunnen ontwikkelen van aardwarmte. Om de
ontwikkeling van aardwarmte te kunnen bevorderen is veiligheid een
noodzakelijke randvoorwaarde.
De leden van de SP-fractie vinden het goed dat de vergunninghouder een
lokale seismische risicoanalyse moet opstellen waarin te verwachten
gevolgen worden opgenomen en maatregelen die risico’s verkleinen. Toch
stelt dit deze leden niet gerust. De Nederlandse Aardolie Maatschappij
(NAM) zei ook dat er geen risico’s waren in het Groningerveld bij de
gaswinning en pas na lange tijd werd dit erkend. De desastreuze gevolgen
zijn bekend.
De leden van de SP-fractie pleiten nogmaals voor inmenging van de
SodM zo vroeg mogelijk in de procedure van vergunningen.
De expertise van SodM ligt op het terrein van veiligheid, risico’s van het
gebruik van de diepe ondergrond en milieugevolgen van mijnbouwactiviteit. Om te bepalen of er veilig gewonnen kan worden, wat de risico’s
zijn in de diepe ondergrond en wat de mogelijke milieueffecten zijn, is het
noodzakelijk te weten wat de winningslocatie wordt. Dit is bekend op het
moment dat een startvergunning wordt aangevraagd. SodM wordt dan
om advies worden gevraagd.
2.2.3. Putintegriteit en nadelige gevolgen voor het milieu
De leden van de SP-fractie vinden het net als de regering belangrijk dat er
voldoende voorzorgsmaatregelen worden getroffen om schade aan het
milieu en/of vervuiling van het grondwater te voorkomen. Deze leden
zouden zelfs grondwatergebieden willen uitsluiten voor vergunningen
voor geothermie. De gevolgen zijn lastig te overzien, wanneer er iets mis
gaat.
De leden van de SP-fractie vragen of het mogelijk is om alle buizensystemen dubbelzijdig te plaatsen of van een materiaal te maken dat niet
gevoelig is voor corrosie? Kan het antwoord toegelicht worden?
Er wordt opgemerkt dat het van belang is om vast te stellen of het in
principe mogelijk is om aardwarmte in het aangevraagde gebied te gaan
opsporen en winnen. Het kan zijn dat als gevolg van andere regels het
opsporen en winnen van aardwarmte niet is toegestaan (in de Structuurvisie ondergrond zou dit bijvoorbeeld kunnen worden opgenomen). In dat
geval zal de aanvraag worden afgewezen. Daarnaast wordt, passend bij
de locatie en risico’s, gekeken naar de mogelijkheden om een vergunning
te verlenen. In de nabijheid van kwetsbare gebieden, bijvoorbeeld een
drinkwaterwinningsgebied, is het wenselijk om een put ter hoogte van het
zoete grondwater dubbelwandig uit te voeren en de integriteit van de put

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

18

via annulaire drukmeting tussen de verbuizing te monitoren. Het
wetsvoorstel biedt de mogelijkheid om hiertoe een voorschrift op te
nemen in de vergunning. De sector werkt aan een richtlijn over
putontwerp; nadere regels over putintegriteit zullen in het Mijnbouwbesluit en de Mijnbouwregeling worden uitgewerkt. Benadrukt wordt dat
putintegriteit al wordt getoetst nog voordat de put is aangelegd. Een
vergunning wordt verleend passend bij de specifieke aanvraag en
wanneer winnen niet veilig en verantwoord kan, zal de vergunning niet
worden verleend.
Verder lezen de leden van de SP-fractie dat bovengrondse risico’s voor
boring of winningsinstallatie niet worden meegenomen in de beoordeling
van de start- en vervolgvergunning. Wat bedoelt de regering daar precies
mee?
De bovengrondse effecten, of anders gezegd de effecten op het milieu van
een productie-installatie die wordt opgericht op de locatie, worden
getoetst in een aanvraag voor een omgevingsvergunning.
Het wetsvoorstel is van toepassing vanaf 500 meter diepte en verder.
Ondergrondse effecten (500 meter en dieper) worden geadresseerd in de
Mijnbouwwet.
De leden van de SP-fractie vragen wie dit in de omgevingsvergunning
beoordeelt?
Over het algemeen is de Minister van EZK het bevoegd gezag voor een
omgevingsvergunning die ziet op het winnen van aardwarmte. In
bijzondere gevallen, bijvoorbeeld wanneer aardwarmtewinning onderdeel
uitmaakt van een zogenoemde BRZO-inrichting, kan een decentrale
overheid, in dit voorbeeld de provincie, bevoegd gezag zijn. De bevoegdheidskwestie hangt onder de Omgevingswet samen met de combinatie
van activiteiten in de aanvraag. In die gevallen waar het de Minister geen
bevoegd gezag is, is er altijd een dwingend of blokkerend adviesrecht
(zogenoemd advies met instemmingsrecht).
De leden van de SP-fractie vragen of er landelijk danwel provinciaal
gemeenschappelijke eisen te stellen zijn aan het verkleinen van die
bovengrondse risico’s?
Zoals eerder aangegeven worden de bovengrondse effecten getoetst in
een aanvraag voor een omgevingsvergunning. Hierbij kan worden
gedacht aan effecten die zich boven de grond voordoen zoals geluid, geur,
licht en externe veiligheid, maar ook het voorkomen van bodemvervuiling
door maatregelen die boven de grond worden opgelegd. Een voorbeeld
hierbij is het verplicht aanleggen van vloeistofkerende vloeren bij een
boring. Het toepassen van zogenoemde best beschikbare technieken,
anders gezegd de meest doeltreffende methoden die technisch en
economisch haalbaar zijn om emissies en andere nadelige gevolgen voor
het milieu van een bedrijf te voorkomen, is nu landelijk geregeld in de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht en de Wet milieubeheer. De
Minister van EZK verleent slechts omgevingsvergunningen als winning
van aardwarmte voldoet aan de geldende normen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het is geregeld met het afsluiten
van de putten aan het eind van een winningsperiode? Wie gaat de putten
opruimen? Geldt daar een verplichting?
Het verwijderen van mijnbouwlocaties, inclusief putten, is geregeld in de
Mijnbouwwet voor alle vormen van mijnbouw. De vergunninghouder
dient te allen tijde de put conform de daarvoor geldende regels buiten
gebruik te stellen. De Mijnbouwwet wordt op dit onderdeel gewijzigd
(Kamerstukken II 35 462, nr. 2) om de verwijdering en waar mogelijk
hergebruik van mijnbouwwerken verder te verstevigen. De wijziging ziet
op een verplichting tot het opruimen van mijnbouwwerken op land en op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

19

zee door vergunninghouders. Dat wetsvoorstel voorziet in een systeem
waarbij moet worden gemeld als het mijnbouwwerk buiten werking wordt
gesteld, waarbij uiterlijk na 1 jaar een plan moet worden aangeleverd hoe
het mijnbouwwerk zal worden opgeruimd. Met dit verwijderingsplan moet
worden ingestemd door de Minister van EZK en na daadwerkelijke
verwijdering moet een Rapport na verwijderen worden ingediend,
waarmee wordt aangetoond dat het opruimen van het mijnbouwwerk
conform de instemming is uitgevoerd. Bedoeld wetsvoorstel geeft
daarnaast de mogelijkheid tot het stellen van financiële zekerheid met
betrekking tot het verwijderen van mijnbouwwerken verder vorm,
mijnbouwwerken worden opgeruimd door de vergunninghouder.
Hierbij wordt opgemerkt dat, voorafgaand aan het verlenen van een
startvergunning en daarmee toestemming tot het aanleggen van putten,
al wordt getoetst of de vergunninghouder voldoende financieel
daadkrachtig is om aan het einde van opsporing of winning de putten
weer op te ruimen.
2.2.4. Adviezen
De leden van de CDA-fractie merken op dat TNO en SodM op zullen
treden als adviseur bij het beoordelen van aanvragen voor een startvergunning en vervolgvergunning.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering te verduidelijken of en op
welke wijze het optreden van TNO en SodM als adviseurs en de taken die
zij daarbij moeten vervullen in het wetsvoorstel zijn vastgelegd.
In de huidige Mijnbouwwet (artikel 127, eerste lid, onder b) is bepaald dat
SodM tot taak heeft om te adviseren bij de door de Minister te nemen
besluiten inzake mijnbouw. Dit artikel wijzigt niet met het wetsvoorstel.
TNO is, net als RVO, een niet-wettelijke adviseur.
2.3. Vervolgvergunning aardwarmte
2.3.1. Financiële competenties
De leden van de SP-fractie hebben ook wat vragen over de beoordeling of
vergunning aanvrager «voldoende middelen kan vrijmaken om eventuele
schadeclaims te dragen».
De leden van de SP-fractie vragen wat «voldoende middelen» is?
Zowel bij het verkrijgen van een startvergunning alsook bij het verkrijgen
van een vervolgvergunning moet de aanvrager aan kunnen tonen dat hij
over voldoende middelen kan beschikken om de voorgenomen werkzaamheden uit te voeren, ook als er technische problemen of andere
problemen dreigen te ontstaan. Ook zal de aanvrager moeten aangeven
hoe hij aan een mogelijke opruimverplichting wil voldoen en hoe hij zijn
aansprakelijkheid richting derden wil regelen. Het wetsvoorstel biedt de
mogelijkheid om voorschriften te verbinden aan de vergunning. In de
vergunning zal dan ook de hoogte van de dekking worden bepaald die de
houder van de vergunning verplicht is aan te houden om aan zijn
verplichtingen te kunnen voldoen.
De leden van de SP-fractie vragen om hoeveel het dan gaat per locatie en
of deze middelen worden gereserveerd in een fonds? Deze leden zouden
graag zien dat er een fonds wordt opgezet. Komt er een fonds? Wie gaat
dat fonds vullen? Wie gaat dat fonds beheren? Aan welke schades gaat
dat fonds uitgekeerd worden? Gaat het dan om bovengrondse schades
en/of om ondergrondse schades? Hoe worden omwonenden hierover
geïnformeerd? Via welke weg kunnen zij hun eventuele schade vergoed
krijgen? Kunnen drinkwaterbedrijven hier zo nodig ook terecht? Gaat de
regering ook hier het bewijsvermoeden regelen? Kan het antwoord
toegelicht worden
In artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek is vastgelegd dat de exploitant
aansprakelijk is voor mijnbouwschade. Omdat het voor burgers en kleine

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

20

bedrijven in de praktijk soms lastig kan zijn om te bewijzen dat schade het
gevolg is van mijnbouw, wordt gestreefd naar een landelijke aanpak voor
de afhandeling van mijnbouwschade buiten het Groningenveld en Norg.
Op 1 juli 2020 is de Commissie Mijnbouwschade gestart en kunnen
mijnbouwschades door olie- en gaswinning uit kleine velden bij deze
Commissie worden gemeld. De Commissie Mijnbouwschade ontzorgt
woningeigenaren en kleine bedrijven door onafhankelijk onderzoek te
doen naar de omvang van de schade en of de schade een gevolg is van de
mijnbouwactiviteit. De Commissie Mijnbouwschade neemt daarmee in
feite de bewijslast van woningeigenaren en kleine bedrijven over. Indien
de Commissie Mijnbouwschade adviseert dat schade is veroorzaakt door
de mijnbouwactiviteit en de melder gaat akkoord met dit advies, dan gaat
de mijnbouwmaatschappij over tot betaling. Dit wordt geregeld in de
overeenkomst met de mijnbouwmaatschappijen. Een fonds is daarom niet
nodig. Om tot een landelijke aanpak voor de afhandeling van mijnbouwschade te komen is het wenselijk dat de Commissie Mijnbouwschade ook
adviseert over schades als gevolg van geothermie.
Met de sector wordt gesproken over een protocol voor schadeafhandeling
bij geothermie. Doel is voor eind 2020 overeenstemming te hebben
bereikt. De precieze inhoud van het schadeprotocol is onderwerp van
gesprek.
3. Verhouding met andere rechtsgebieden
3.1. Verhouding Mijnbouwwet, Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
en de Omgevingswet
De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze wordt geborgd dat er
duidelijke communicatie is over het naast elkaar bestaan van de twee
aanvullende vergunningsstelsels.
Het naast elkaar bestaan van de twee vergunningsstelsels geldt niet alleen
voor de opsporing en winning van aardwarmte, maar voor elke vorm van
mijnbouw. Communicatie wordt niet vastgelegd in wetgeving. Communicatie krijgt vorm op talrijke manieren, via uitvoeringsbeleid. Zo zijn er
terugkerende overleggen met de sector over de wijze waarop vergunningen dienen te worden aangevraagd. Op de website www.mijnbouwvergunningen.nl wordt informatie over de beide procedures en verleende
vergunningen verstrekt. Er worden informatiebijeenkomsten georganiseerd voor omwonenden en regio-overleggen met decentrale overheden.
Ook zijn er formats beschikbaar voor de vergunningaanvragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering hoe de
Omgevingswet en de Mijnbouwwet zich tot elkaar verhouden met
betrekking tot participatie en het betrekken van omwonenden. Draagvlak
en vertrouwen zijn vanzelfsprekend zeer belangrijk. Het is te hopen dat
door de ervaringen met de aardgaswinning en «carbon capture and
storage» (CCS) overheden en initiatiefnemers leergeld hebben betaald
over hoe om te gaan met projecten in de ondergrond die grote impact
kunnen hebben op het veilig leven boven de grond. Deze leden krijgen
graag een reflectie van de regering hierop en op de rol van participatie
hierbij.
Draagvlak en betrokkenheid van de omgeving zijn van groot belang voor
de ontwikkeling en uitvoering van mijnbouwactiviteiten. De ervaringen
met mijnbouwprojecten en andere energieprojecten uit het verleden
hebben ertoe geleid dat het Ministerie van EZK de communicatie met en
het betrekken van de omwonenden, overheden en belangenvertegenwoordigers heeft verbeterd en geïntensiveerd. Dit geldt zowel voor de
processen rond vergunningverlening, als rond mijnbouw in het algemeen.
Voorbeelden hiervan zijn dat informatieavonden in gesprek met de
omgeving worden opgezet, de ontwikkeling van de website mijnbouwver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

21

gunningen.nl en de periodieke regionale overleggen over mijnbouw die
sinds dit voorjaar zijn gestart.
Daarnaast wordt er geïnvesteerd in de kennis en expertise binnen de
organisatie op dit vlak. Ook is de aandacht voor risico’s en risicocommunicatie vergroot. Elke vorm van mijnbouw kent risico’s. Voor nieuwe
activiteiten op land en bij vergroting van de productie worden voorafgaand aan de (wijziging in de) winning de effecten en risico’s in kaart
gebracht. Als de risico’s te groot zijn, dan worden er voorwaarden en
beperkingen gesteld om de risico’s te verkleinen. Als dit niet mogelijk is,
wordt een vergunningaanvraag afgewezen. Zoals eerder aangegeven ben
ik momenteel in gesprek met de geothermiesector over een schadeprotocol voor geothermie, zodat burgers terecht kunnen bij de recent
ingestelde Commissie Mijnbouwschade, in het geval er onverhoopt toch
schade optreedt. Deze commissie ontzorgt de indiener zo veel mogelijk
door de bewijslast over te nemen en deskundig te adviseren over de
schademelding. Tot slot wordt er risicobeleid voor de energietransitie
ontwikkeld, dat houvast zal bieden bij de toepassing van nieuwe technologieën. Hierbij wordt in het bijzonder ook aandacht besteed aan effectieve
communicatie over risico’s.
4. Regeldruk en andere bedrijfseffecten
4.1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie zijn enthousiast over het vereenvoudigen van
het vergunningsproces waardoor eerder gestart kan worden met het
winnen. Tegelijkertijd moet de veiligheid gewaarborgd blijven, en dus
vragen deze leden op welke wijze dat gegarandeerd is.
Zoals eerder aangegeven is het doel van het wetsvoorstel het bevorderen
van de veiligheid van de opsporing en winning van aardwarmte alsmede
van de ontwikkeling van aardwarmte. Uitgangspunt is dat een vergunning
alleen wordt verstrekt indien de eventuele risico’s van opsporing en
winning van aardwarmte op een aanvaardbaar niveau zijn voor wat
betreft de veiligheid van omwonenden of wat betreft schade die veroorzaakt kan worden aan gebouwen of infrastructurele werken. Om dit te
kunnen beoordelen is het van belang om na te gaan of op de beoogde
locatie aardwarmte op een manier gewonnen kan worden die onder het
toelaatbare risiconiveau blijft. Daarom wordt de aanvrager gevraagd om
een locatiespecifiek onderzoek te doen naar de beoogde winningslocatie
en op basis hiervan te onderbouwen of er bodembeweging is te
verwachten die mogelijke schade kan veroorzaken aan bijvoorbeeld
gebouwen en infrastructurele werken. Mocht uit dit onderzoek blijken dat
er geen of geringe bodembeweging wordt verwacht, dan is het niet nodig
om een nadere risicoanalyse te maken. Maar wanneer wel bodembeweging te verwachten is, die mogelijk onaanvaardbaar effect kan hebben
op de veiligheid van bewoners of schade op kan leveren aan gebouwen of
infrastructurele werken, dan moet er een lokale seismische risicoanalyse
worden opgesteld. In een dergelijke analyse dient de aanvrager aan te
geven wat de gevolgen kunnen zijn van de verwachte bodembeweging op
bewoners en gebouwen in het betreffende gebied en welke maatregelen
de aanvrager voornemens is te nemen om eventuele risico’s te verkleinen
voor zover dat nodig is om te voldoen aan de vereisten.
Daarnaast is het belang dat degene die de werkzaamheden moet gaan
uitvoeren over voldoende technische capaciteiten beschikt om dit op een
veilige en verantwoorde manier te kunnen doen. Daarom is in het
wetsvoorstel opgenomen dat voor de uitvoering van de feitelijke
activiteiten de Minister in moet stemmen met de aangewezen uitvoerder.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de administratieve lasten van
de verplichte deelname door EBN kunnen oplopen tot € 100.000 –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

22

€ 150.000 per aardwarmteproject. Deze leden vragen wat de reden is voor
de hoge kosten en hoe deze kosten precies zijn opgebouwd en welke
mogelijkheden ziet de regering om de administratieve lasten van de
verplichte deelname door EBN omlaag te brengen.
Ten tijde van het opstellen van het wetsvoorstel is de sector gevraagd een
inschatting te geven van de kosten die gemoeid kunnen zijn bij de
verplichte deelname van EBN. Zoals in de memorie van toelichting uiteen
is gezet, bestaan de kosten uit het informeren van EBN over het project en
het sluiten van een overeenkomst van samenwerking met EBN of een
aandelenovereenkomst met EBN.
Inmiddels is op basis van de vrijwillige deelname van EBN meer inzicht
verkregen in deze kosten. De informatie die EBN nodig heeft over het
project, is voor een groot deel informatie die ook met aandeelhouders
wordt gedeeld of door het bevoegd gezag wordt gevraagd. Het gaat om
de kosten om EBN te informeren over het project en de kosten voor
aanpassing van het plan als gevolg van deelname door EBN.
Naar alle waarschijnlijkheid zullen de administratieve lasten door
verplichte deelname van EBN aan geothermieprojecten voor dit onderdeel
dan ook lager uitvallen.
Vrijwel alle geothermieprojecten zullen bestaan uit een consortium.
Hiervoor is het nodig dat partijen onderling afspraken vastleggen in een
overeenkomst van samenwerking of een aandeelhoudersovereenkomst
en in veel gevallen wordt door de partijen een SPV opgericht. De kosten
die hiermee gemoeid zijn worden door de consortiumpartijen gemaakt.
Deze kunnen, zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, oplopen
tot € 100.000. Omdat de verwachting is dat vrijwel alle geothermieprojecten in de toekomst middels een consortium tot stand zullen komen,
waarbij EBN een van de partijen in het consortium zal zijn, zijn deze
kosten niet in alle gevallen geheel toe te schrijven aan de deelname van
EBN.
De leden van de CDA-fractie lezen tevens dat het in sommige gevallen
nodig zal zijn om een apart bedrijf (special purpose vehicle (SPV)) op te
richten en dat de kosten hiervan snel € 100.000 of meer bedragen. Deze
leden vragen de regering inzichtelijk te maken in welke gevallen het nodig
is om een SPV op te richten. Hoe vaak zal een dergelijk geval zich
voordoen? Hoe zijn de kosten die dit met zich meebrengt opgebouwd?
De voornaamste reden voor oprichting van een SPV is dat alle
projectrechten, assets en risico’s in één entiteit kunnen worden ondergebracht. Voor aardwarmteprojecten wordt vaak projectfinanciering gezocht.
De projectfinanciering wordt aangevraagd en aangegaan door de SPV en
de financiers eisen daarvoor onder meer dat de SPV eigenaar is van het
gehele aardwarmteproject, waarbij de SPV alle rechten en plichten heeft
die uit eigenaarschap voortvloeien. In de huidige praktijk, zonder
deelname EBN, wordt voor bijna alle aardwarmteprojecten een SPV
opgericht. De keuze en bijbehorende kosten voor een SPV worden dus
ook zonder deelname EBN gemaakt.
De sector heeft eerder aangeven dat de kosten voor het oprichten van een
SPV kunnen oplopen tot € 100.000. De grootste kostenpost zit op dit
moment in de inhoudelijke voorbereiding van de oprichting van de SPV.
Het oprichten van een SPV in de vorm van een besloten vennootschap
(B.V.) naar Nederlands recht is een administratieve handeling, die voor
enkele duizenden euro’s kan worden uitgevoerd door een notaris. Naar
verwachting zullen de totale kosten van een SPV dalen als er meer
ervaring is met het oprichten van SPV’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

23

4.2. ATR advies
De leden van de VVD-fractie lezen dat er na vijf jaar een evaluatie zal
plaatsvinden. Deze leden vragen of deze evaluatie gedeeld zal worden met
de Kamer
Of de evaluatie met de Kamer zal worden gedeeld, is in beginsel ter
beoordeling van de bewindspersoon op dat moment. De evaluatie zal in
ieder geval met de Kamer worden gedeeld, als zij hierom verzoekt.
Deze leden vragen de regering te reageren op het punt van het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) over de toegevoegde waarde van EBN in
dit wetsvoorstel.
Het Adviescollege Toetsing Regeldruk geeft in zijn advies aan dat de
toelichting op het voorstel niet concreet maakt hoe de deelname van EBN
in geothermieprojecten de projectrisico’s zullen beperken.
In mijn brieven van 8 februari 2018 (Kamerstuk 31 239 nr. 282) en van
21 maart 2019 (Kamerstuk 31 239 nr. 298) aan uw Kamer ben ik concreet
ingegaan waarom ik toegevoegde waarde zie in de deelname van EBN in
geothermieprojecten. De inhoud van deze brieven is kort samengevat in
de memorie van toelichting. De belangrijkste risico’s van het ondernemen
in de ondergrond zijn de geologische risico’s en de veiligheidsrisico’s. Met
het geologische risico wordt de mogelijke kans bedoeld dat er een
geothermische put wordt geboord, maar geen voldoende producerende
bron wordt aangetroffen. Het geologisch risico is hiermee impliciet ook
een financieel risico.
Om het geologisch risico goed in te kunnen schatten is onder andere de in
de olie- en gasindustrie opgedane kennis van de opbouw van de
Nederlandse ondergrond en zijn eigenschappen van belang. Daarnaast is
de overdracht van meer specifieke ondergrondkennis van project naar
project essentieel en alleen goed mogelijk als een partij deze actief
aggregeert en inzet in nieuwe projecten.
Ook op het gebied van het beheersen van veiligheidsrisico’s is in de olieen gasindustrie grote ervaring opgebouwd. Door deze kennis actief te
gebruiken in de geothermie kunnen projecten aan de voorkant zodanig
ontworpen en ingericht worden, dat de veiligheidsrisico’s gedurende de
gehele looptijd van het project geminimaliseerd worden en daarmee ook
de mogelijke extra kosten.
EBN is door de jarenlange ervaring in de olie- gasindustrie goed toegerust
om aan deze belangrijke rol in het verkleinen van zowel de geologische
als veiligheidsrisico’s invulling te geven. Door EBN te betrekken bij nieuwe
geothermieprojecten wordt EBN in staat gesteld om een portfolio op te
bouwen waarbinnen kennis en ervaring wordt gedeeld en kan EBN als
publieke partner meepraten over keuzes die de duurzaamheid en kwaliteit
raken. EBN haalt kennis op die ten gunste komt van andere projecten in
de portfolio en EBN kan ervaringen uit deze projecten aggregeren ten
gunste van kostenreductie, innovatie, publieke kennis van de ondergrond
en advisering over beleidsontwikkeling en aanscherping van stimuleringsmaatregelen.
Deelname van EBN in nieuwe geothermieprojecten wordt geregeld in de
Mijnbouwwet en -regelgeving als een verplichting en wordt na vijf jaar
geëvalueerd.
De leden van de CDA-fractie merken op dat ATR aanraadt om een middenen kleinbedrijf (mkb)-toets in te zetten voor de concrete invulling, door
middel van de algemene maatregel van bestuur, van de verplichte
deelname door EBN bij geothermie. De leden van de CDA-fractie vragen
de regering uiteen te zetten of en op welke wijze de mkb-toets zal worden
ingezet bij de concrete invulling van de verplichte deelname door EBN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

24

Er zal bij de wijziging van het Mijnbouwbesluit, voorafgaand aan de
internetconsultatie, een mkb-toets worden uitgevoerd waarbij aandacht
zal worden geschonken aan de uitvoerbaarheid van en lastenverzwaring
als gevolg van verplichte deelname van EBN.
5. Consultatie
Verhouding vergunninghouder en uitvoerder
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of het met deze eisen aan
financiële capaciteiten ook voor kleinere partijen mogelijk blijft een
startvergunning aan te vragen en hoe de regering beoogt het evenwicht te
vinden tussen het voor kleinere partijen mogelijk te maken om een
startvergunning aan te vragen en het waarborgen van voldoende
financiële capaciteiten in het geval van financiële verplichtingen bij
aansprakelijkheid?.
Het uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat aardwarmteprojecten veilig
en verantwoord uitgevoerd kunnen worden. Om een startvergunning te
kunnen krijgen dient de aanvrager daarom onder andere aan te kunnen
tonen dat hij over voldoende middelen kan beschikken om de voorgenomen werkzaamheden uit te voeren, ook als er technische problemen of
andere problemen dreigen te ontstaan. Ook zal de aanvrager moeten
aangeven hoe hij aan een mogelijke opruimverplichting wil voldoen en
hoe hij zijn aansprakelijkheid richting derden wil regelen. Het wetsvoorstel
maakt hierbij geen onderscheid naar de omvang van een partij. In het
wetsvoorstel is een aantal objectieve beoordelingscriteria vastgelegd aan
de hand waarvan beoordeeld wordt of aan een betreffende aanvrager een
vergunning kan worden verstrekt. Ook aan kleine partijen kan een
vergunning worden verstrekt, zolang zij voldoen aan de in het
wetsvoorstel neergelegde beoordelingscriteria. De omvang van een partij
is geen toetsingscriterium, de financiële mogelijkheden van een partij wel.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering tevens om te verduidelijken waar de financiële risico’s en verantwoordelijkheden liggen als het
gaat om mogelijke opruimverplichting en aansprakelijkheid. Liggen deze
bij de vergunninghouder, bij de uitvoerder, of zelfs bij beiden indien een
startvergunning mede aan de uitvoerder wordt toegekend?
De financiële risico’s en verantwoordelijkheden liggen bij de vergunninghouder. Indien de uitvoerder tevens (mede)vergunninghouder is, kan dit
dus ook (mede) bij de uitvoerder liggen. Het wetsvoorstel regelt dat een
aanvrager moet aantonen dat hij over voldoende middelen kan
beschikken om de voorgenomen werkzaamheden uit te voeren, ook als er
technische problemen of andere problemen dreigen te ontstaan. Ook zal
de aanvrager moeten aangeven hoe hij aan een mogelijke opruimverplichting wil voldoen en hoe hij zijn aansprakelijkheid richting derden wil
regelen. Tevens is in het wetsvoorstel geregeld dat de Minister aan de
vergunning voorschriften of beperkingen kan verbinden die zien op de
financiële mogelijkheden van de aanvrager om de kosten in verband met
de opsporing en winning en de bijbehorende aansprakelijkheden te
kunnen dragen alsmede de koste in verband met het opruimen.
Verplichte deelname EBN
De leden van de SP-fractie vinden, zoals eerder aangegeven, een rol voor
EBN wenselijk. Sterker, zij zien een rol voor de overheid weggelegd in de
energiesector. Een publiek energiebedrijf is volgende deze leden de
manier om opbrengsten opnieuw in de samenleving te kunnen laten
stromen en om energiearmoede tegen te gaan. Daarmee staat de ook
veiligheid voor omwonenden voorop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

25

De leden van de SP-fractie vragen welke partijen twijfelen over de
verplichte deelname van EBN en bang zijn voor waardeverlaging van hun
aandeel daardoor?
Naar aanleiding van de consultatie van het wetsvoorstel is door het
merendeel van de partijen die momenteel actief zijn op de geothermiemarkt aangegeven dat zij twijfels hebben over een verplichte deelname
van EBN. Alleen een paar partijen die ook actief zijn in de olie- en
gassector en reeds ervaring hebben met EBN als deelnemende partner in
projecten, waren positief.
II. ARTIKELSGEWIJS
Onderdeel M
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er in dit wetsvoorstel
voldoende aandacht is voor het milieu. Deze leden zien de potentie van
aardwarmte, maar veiligheid en het milieu staan voorop. Deze leden
missen een uitgebreide reactie op de zorgen van Milieudefensie1 over het
gebrek aan waarborgen met betrekking tot het milieu.
Zo hoeft er bij de aanvraag voor toewijzing van een zoekgebied geen
toelichting gegeven te worden over hoe de aanvrager het voorkomen van
milieu en bodemschade en verontreiniging van (drink)water denkt te
borgen. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering
uitgebreid in kan gaan op de kritiek van Milieudefensie? De leden van de
GroenLinks-fractie vragen of de regering bereid is het wetsvoorstel met
betrekking tot de eisen rondom milieu aan te scherpen?
Een houder van een toewijzing zoekgebied krijgt een economisch
alleenrecht om in een bepaald zoekgebied de mogelijkheden voor
aardwarmtewinning te onderzoeken. Bij deze procedure worden effecten
op het milieu niet getoetst, de procedure ziet slechts op marktordening.
De toetsing van eventuele effecten op het milieu kan niet worden
uitgevoerd, omdat de exacte locatie van de opsporing en winning van
aardwarmte in deze fase nog niet bekend is. De toetsing van milieuaspecten vindt plaats bij de beoordeling van een aanvraag om een starten vervolgvergunning.
Artikel 24g
De leden van de CDA-fractie merken op dat een termijn van acht weken
voor het indienen van een concurrerende aanvraag voor een toewijzing
zoekgebied aardwarmte erg kort lijkt. Deze leden vragen de regering toe te
lichten waarom er is gekozen voor deze termijn en of deze volgens haar
lang genoeg is om concurrerende aanvragers de kans te geven ook
daadwerkelijk een aanvraag te doen.
De aanvraag voor een toewijzing zoekgebied is een relatief lichte
procedure; het is een marktordeningsvergunning die de houder de
mogelijkheid geeft voorbereidingen te treffen om een vergunning aan te
vragen die zich richt op het opsporen en winnen van aardwarmte (een
startvergunning). Hierbij kan gedacht worden aan de inrichting van de
technische organisatie en de financiële vereisten (zoals het aanvragen van
subsidie en het regelen van de financiering bij een bank).
De relatief lichte procedure maakt dat ook de aanvraagvereisten niet al te
zwaar zijn. De in het wetsvoorstel voorgestelde termijn van 12 weken voor
het indienen van een concurrerende aanvraag wordt daarom als passend

1

Internetconsultatie Wetsvoorstel aanpassing vergunning aardwarmte, reactie Milieudefensie,
18 juli 2019 (https://www.internetconsultatie.nl/aardwarmte/reactie/c09ede3a-f597–4a25-a121ff83a6aeb2bf)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

26

gezien. Met het wetsvoorstel wordt juist geprobeerd te voorkomen dat
procedures onnodig lang duren. Een langere termijn voor het indienen
van een concurrerende aanvraag wordt derhalve als onwenselijk gezien.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 531, nr. 6

27