Programma Discriminatie en
Racisme

TER VOORBEREIDING

Aan: MOCW, MPVO, SCM

Van

Datum
22 maart 2022
Referentie

Programma Discriminatie en Racisme

Bijlagen
Programma Discriminatie en
Racisme – samengevat
Presentatie MT-OCW d.d. 10
december 2021

Aanleiding
•

•

•

•

Sinds 2021 bestaat er het OCW-brede Programma Discriminatie en Racisme,
waarin alle inspanningen van directies en dienstonderdelen samenkomen en
we gezamenlijk werken aan het verbinden, versterken en versnellen van onze
aanpak.
De Black Lives Matter demonstraties in 2020 hebben gezorgd voor een
zichtbare verandering binnen de Rijksoverheid: er wordt over de hele linie
gewerkt aan de versterking van de aanpak van discriminatie en racisme.
Alhoewel OCW zich al langer stevig inzet voor een gelijkwaardige en
inclusieve samenleving, zien ook wij ruimte voor verbetering en hebben we de
krachten gebundeld in het programma.
Vooruitlopend op momenten in april en mei waarin we beslispunten aan u
voorleggen, informeren we u nu graag over de opzet en huidige
werkzaamheden van het programma.

Nota ter besluitvorming MTOCW d.d. 10 december 2021
Intern OCW afgestemd
DGCM (gedelegeerd
opdrachtgever),

Toelichting
Programma discriminatie en racisme
•
Een verkenning naar aanleiding van de BLM-demonstraties leidde in april
2021 tot de oprichting van het Programma Discriminatie en Racisme. Het
programma heeft de taak zowel extern (de beleidsopgave) als intern (de
werkgeversopgave) de aanpak van discriminatie en racisme te versterken.
•
Het MT-OCW werd opdrachtgever, met
(DGCM) als
gedelegeerd opdrachtgever.
(Plv. directeur van de Directie
Emancipatie) treedt op als coördinerend directeur, met
(Projectenpool) als programmamanager.
•
Het programma geeft vorm aan de samenhang en integraliteit van de aanpak
van discriminatie en racisme door OCW, zowel op de beleidsopgave als de
werkgeversopgave. Het programma brengt OCW-medewerkers die actief zijn
op discriminatie en racisme bij elkaar, bundelt en vergroot de kennis en zorgt
voor schaalvergroting. Wij stellen gezamenlijke ambities, zoeken verbindingen
(intern, extern), gaan samenwerkingen aan (wetenschap, onderzoekers,
kenniscentra, maatschappelijke organisaties) en zetten interventies in (pilots,
onderzoeken). Alle succesvolle pilots en nieuwe inzichten worden via het
programmateam gedeeld met de directies, die deze direct in lopende dossiers
kunnen toepassen.
•
Uitgangspunt daarbij is dat verantwoordelijkheid voor de dossiers die raken
aan discriminatie en racisme onder de verantwoordelijkheid van de
desbetreffende directies blijven vallen en daarmee ook binnen de portefeuille
van de desbetreffende bewindspersoon (of de SG).
Pagina 1 van 3

Datum
22 maart 2022

•

•

•

•

Onder de verantwoordelijkheid van het programma vallen alle initiatieven die
bijdragen aan de OCW-brede versterking én de coördinatie van OCW-brede
interdepartementale trajecten (zoals het Herdenkingsjaar 2023,
genderdiversiteit in de semi-publieke sector, de samenwerking met de NCDR).
Het programma is gestart met een (bescheiden) budget om in 2021 het
programma op te zetten en in 2022 (Q1) de agenda op te stellen. Voor de
voortzetting van het programma en het uitvoeren van de plannen die daarbij
horen is een begroting opgesteld die mee wordt genomen in de
besluitvorming rondom de voorjaarsnota in 2022.
Het programmateam bestaat uit een klein vast kernteam en medewerkers van
alle directies en dienstonderdelen die geoormerkte uren hebben voor het werk
binnen het programma. Op deze manier werkt het programma als katalysator,
terwijl de thematiek onderdeel blijft van het primaire proces van de
(beleids)directies.
In de bijlage treft u ter informatie een notitie1 waarin kort wordt geschetst
hoe het programma is ontstaan en welke opdracht het programma van het
MT-OCW heeft gekregen.

OCW-agenda tegen discriminatie en racisme
•
Het programma werkt toe naar een agenda, die richting geeft aan de
maatschappelijk opgave die er voor OCW ligt. Bij de opgavegerichte aanpak
past een focus op wat er nodig is en welk beroep op ons wordt gedaan, om
daarna pas te bepalen op welke manier OCW daar invulling aan kan geven. In
de agenda komen daarom verschillende rollen van OCW terug, zoals
normstellend en dwingend, maar ook stimulerend en faciliterend.
•
In de bijlage treft u twee stukken2 die afgelopen december aan het MT-OCW
zijn gepresenteerd met de contouren van de agenda, zowel voor de beleidsals voor de werkgeversopgave. Daarin leest u welke keuzes wij hebben
gemaakt bij de indeling van de agenda en welke inhoud u kunt verwachten in
de agenda. In april/mei zullen wij met elk van u uitgebreider stilstaan bij de
invulling van de agenda.
Rijksbrede versterking van de aanpak van discriminatie en racisme
•
Interdepartementaal is het afgelopen jaar ook geïnvesteerd in betere
samenwerking tussen departementen, in het bijzonder tussen BZK
(coördinerend departement), J&V, SZW, VWS en OCW.
•
Ten eerste is daartoe de DG-stuurgroep ingericht, welke maandelijks bij
elkaar komt om overkoepelende thema’s en projecten te bespreken. DGCM
neemt hieraan deel namens OCW.
•
Ten tweede is in oktober 2021 de eerste Nationaal Coördinator tegen
Discriminatie en Racisme (NCDR) gestart, met als opdracht de verbinding
tussen de maatschappij en de Rijksoverheid op dit thema te versterken.

1

Programma Discriminatie en Racisme – samengevat (2022)

2

Presentatie MT-OCW en nota ter besluitvorming d.d. 10 december 2021
Pagina 2 van 3

Datum
22 maart 2022

•

ziet zijn rol als aanjager, verbinder en waakhond. Ook hij sluit
maandelijks aan bij de DG-stuurgroep.
Ons programma vervult interdepartementaal een belangrijke rol. We denken
strategisch mee over de verdere versterking van de interdepartementale
samenwerking. En wij coördineren alle interdepartementale OCW-brede
trajecten, zoals debatten, kamerbrieven en gezamenlijke projecten.

Organisatie ‘Herdenkingsjaar 2023’
•
Het herdenkingsjaar is een initiatief van de Tweede Kamerleden Klaver en
Jetten, die tijdens het debat over racisme op 1 juli 2020 een motie indienden,
die de regering verzoekt van het jaar 2023 een herdenkingsjaar te maken
waarin de afschaffing van de slavernij, 150 jaar geleden, wordt herdacht.
•
Het nieuwe coalitieakkoord heeft ook oog voor het herdenkingsjaar 2023: het
nieuwe kabinet wil in de aanloop naar het jaar toe meer aandacht schenken
aan dialoog over het slavernijverleden en hedendaags racisme. Hiermee is
een belangrijke stap gezet in de erkenning dat het slavernijverleden
doorwerkt in discriminatie en racisme in het heden.
•
Het herdenkingsjaar is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de
ministeries van BZK, SZW en OCW. Afgesproken is dat OCW de coördinatie
van het herdenkingsjaar op zich neemt. De coördinatie is als project
gepositioneerd onder het Programma Discriminatie en Racisme.
Rol bewindspersonen
•
De OCW-bewindspersonen spelen in de komende jaren een belangrijke rol
voor het programma: politiek, maatschappelijk en binnen OCW. Politiek in de
samenwerking met andere bewindspersonen en richting de Kamer,
maatschappelijk in de gesprekken met belangenorganisaties en voor het
draagvlak, en tenslotte intern om (in samenspraak met de SG) het
commitment voor de aanpak van discriminatie en racisme te blijven
bevestigen.

Pagina 3 van 3

Programma Discriminatie en
Racisme

TER VOORBEREIDING

Aan: MOCW

Van
T
Datum
1 mei 2022
Referentie

Programma Discriminatie en Racisme

Intern OCW afgestemd
DGCM (gedelegeerd
opdrachtgever),

Aanleiding
•
•

•

•

In de BWL-staf van 29 maart jl. bent u geïnformeerd over het OCW-brede
programma tegen discriminatie en racisme (PD&R).
Het programma heeft grofweg drie lijnen: de beleidsopgave, de
werkgeversopgave en interdepartementale trajecten. Op die lijnen zal PD&R
de aanpak van OCW verbinden, versterken en versnellen.
De contouren van de OCW-agenda tegen discriminatie en racisme en het
Herdenkingsjaar 2023 zijn met u gedeeld. In deze nota vindt u een nadere
invulling van beide onderwerpen.
Op 9 mei a.s. gaat u hierover in gesprek met
en tevens gedelegeerd opdrachtgever van PD&R namens het MT-OCW),
en
.

Toelichting
OCW-agenda tegen discriminatie en racisme
•
PD&R werkt toe naar een agenda, die richting geeft aan de maatschappelijke
opgave die er voor OCW ligt, welke ook nadrukkelijk terugkomt in het
coalitieakkoord. Hierbij is gekozen voor een opgavegerichte aanpak: de eerste
focus ligt op wat er nodig is en welk beroep op OCW wordt gedaan, om
daarna pas te bepalen op welke manier OCW daar invulling aan kan geven. In
de agenda komen daarom verschillende rollen van OCW terug, afhankelijk van
wat er nodig is (normstellend, dwingend, faciliterend, ondersteunend).
•
Voor de totstandkoming van de agenda is opgehaald wat er van OCW wordt
verwacht, om daarna te toetsen wat daarvan al gebeurt. We zijn in gesprek
gegaan met maatschappelijke organisaties en experts in verdiepingssessies.
En hebben manifesten, petities en adviezen over discriminatie en racisme
betrokken.
•
Tenslotte is de koppeling met de wetenschap gemaakt en zijn we de
samenwerking aangegaan met vier kenniscentra (ECHO, UBR, Verwey Jonker
en Movisie) om te horen wat er werkt in de aanpak van discriminatie en
racisme.
•
De agenda heeft een OCW-breed karakter en is daarom meer dan een
opsomming van de dossiers binnen OCW die raken aan discriminatie en
racisme. De agenda gaat een stap verder en kijkt naar de rode draden die te
vinden zijn in alle dossiers. Wat zijn de overkoepelende thema’s die we in alle
sectoren terug zien en waar we gezamenlijk op kunnen versterken?

Pagina 1 van 7

Datum
1 mei 2022

•

Het resultaat is een agenda die een duidelijke sociale norm stelt (‘OCW zet
zich in tegen discriminatie en racisme’) en waarin de maatschappelijke
opgave wordt opgesplitst in drie thema’s met bijbehorende ambities.

Thema 1: Een inclusief aanbod
•
Elke Nederlander moet zich kunnen herkennen in les- en studiemateriaal,
tentoonstellingen, media en archieven. We willen dat het aanbod in onderwijs,
cultuur en wetenschap divers, inclusief en gelijkwaardig is. En dat we
respectvol over verschillen spreken.
•
OCW heeft de volgende ambities geformuleerd:
1. Het aanbod in kunst, cultuur en media is representatief, bevat
meerdere perspectieven en bereikt en betrekt verschillende
doelgroepen.
2. Onderwijsprogramma’s, les- en studiemateriaal bieden een brede
weergave van de geschiedenis en de maatschappij, met aandacht
voor discriminatie en racisme.
3. Het Nationaal Archief is breed openbaar en toegankelijk.
4. De teruggave van cultuurgoederen uit een koloniale context wordt
zoveel mogelijk gefaciliteerd.
5. In onderzoeksvoorstellen wordt aandacht besteed aan de effecten op
verschillende groepen.
Thema 2: Ontwikkelen zonder obstakels
•
OCW wil obstakels wegnemen en eerlijke kansen ondersteunen, voor een
slim, vaardig en creatief Nederland. Die ambitie wordt in onderwijs en op de
arbeidsmarkt gehinderd door discriminatie en uitsluiting. Dat zien we onder
meer terug in stagediscriminatie, onderadvisering en het gebrek aan
representatie onder makers in de cultuursector.
•
OCW heeft de volgende ambities geformuleerd:
1. Leerlingen krijgen een schooladvies dat past bij hun capaciteiten,
ontwikkeling en interesses, vrij van vooroordelen.
2. Stagediscriminatie is verleden tijd.
3. Obstakels die studenten of makers uit ondervertegenwoordigde
groepen in de weg zitten worden verwijderd.
Thema 3: Een veilige, toegankelijke en inclusieve leer- en werkomgeving
•
Scholen en instellingen in onderwijs, kunst, cultuur en wetenschap zijn ook
werkgever. In die hoedanigheid wil OCW hen stimuleren om een inclusieve
organisatiecultuur te creëren. Een omgeving vrij van discriminatie en racisme,
waar diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid de norm zijn. Een omgeving die
veilig is voor iedereen en waar wordt gehandeld bij meldingen van onveilige
situaties.
•
OCW heeft daarbij de volgende ambities geformuleerd:
1. Scholen en instellingen zijn veilig en inclusief voor iedereen.
2. Scholen en instellingen zijn toegankelijk voor iedereen.
Pagina 2 van 7

Datum
1 mei 2022

3. Scholen en instellingen bevorderen eerlijke kansen voor iedereen,
door processen objectief en gelijkwaardig in te richten, met extra
aandacht voor ondervertegenwoordigde groepen.
4. Leidinggevenden en leraren hebben kennis en expertise over
discriminatie, racisme en inclusie.
Dossiers die raken aan uw portefeuille
•
Directie Emancipatie: de beleidsplannen van DE op het gebied van gender
en/of lhbti+ personen die ook gelden voor de OCW-sectoren, worden
meegenomen in de thema’s van de agenda. PD&R zal in ieder geval een
coördinerende rol vervullen bij het gesprek over genderdiversiteit in de top
van de semi-publieke sector binnen de OCW-sectoren.
•
Directie HO&S en MBO: alle thema’s raken aan dossiers binnen deze directies.
Denk in het bijzonder aan stagediscriminatie, sociale veiligheid, de
doorstroom van HBO naar WO en de lerarenopleidingen.
•
Directie OWB: het nationaal actieplan voor meer diversiteit en inclusie in de
wetenschap raakt aan vele thema’s.
OCW-werkgeversopgave
•
PD&R zet zich ook intern in voor een inclusieve organisatiecultuur. Ook hier
stellen we een (interne) agenda voor op. Iedereen heeft hierin een rol: de
medewerkers, de leidinggevenden en de (ambtelijke) top.
•
Het programma heeft in kaart gebracht wat er nodig is om deze inclusieve
organisatiecultuur te realiseren en heeft daarbij drie ambities geformuleerd:
1. OCW is een veilige, toegankelijke en inclusieve werkomgeving.
2. OCW bevordert eerlijke kansen, met extra aandacht voor
ondervertegenwoordigde groepen.
3. OCW heeft objectieve en eerlijke processen.
Vervolgproces
•
April: afstemming met alle directies en met enkele externe gesprekspartners
en stakeholders.
•
Mei: afstemming met het MT-OCW.
•
Mei: bespreking van de laatste versie in de BWL-staf van 24 mei en
definitieve afstemming via de lijn.
•
Juni: publicatie van de agenda. Parallel wordt met COM gewerkt aan een
officieel publicatiemoment na de zomer. We zouden hier graag ook MOCW bij
betrekken. Meer informatie hierover volgt.
•
Na juni: na publicatie gaat PD&R de komende vier jaar in samenwerking met
de directies, maatschappelijke organisaties, andere departementen,
wetenschappers en onderzoekers aan de slag met de ambities in de agenda.
PD&R vervult daarbij een belangrijke rol, zowel coördinerend als stimulerend,
faciliterend en uitvoerend.

Pagina 3 van 7

Datum
1 mei 2022

Organisatie herdenkingsjaar 2023
•
In 2023 wordt 150 jaar afschaffing van de slavernij herdacht en gevierd met
een Herdenkingsjaar (HDJ). In 2021 zijn door de voormalig betrokken
bewindspersonen (MBZK, MSZW, MOCW, MVWS, SG AZ) afspraken gemaakt
over de organisatie en invulling van het HDJ.
•
Het HDJ is een gedeelde verantwoordelijkheid van het kabinet:
o OCW is trekker, gesteund door inzet van SZW en BZK. Andere ministeries
(AZ, BZ, JenV, en VWS) worden op hun eigen inhoud bij de organisatie
betrokken. U bent vanuit OCW de verantwoordelijk bewindspersoon. SCM
wordt betrokken op inhoud.
o SZW heeft € 7 mln beschikbaar gesteld. OCW en BZK staan daarnaast
garant voor ieder € 1 mln.
o Het projectteam
is op 1 maart jl. gestart. Zij leiden de Interdepartementale Werkgroep.
Ook worden de OCW-directies betrokken, om tot een OCW-brede invulling
van het programma te komen.
o De DG Stuurgroep ter versterking van de aanpak van discriminatie en
racisme (BZK, SZW, OCW, VWS en JenV), waar DGCM namens OCW aan
deelneemt, geeft richting aan de organisatie van het HDJ.
•
Bij de organisatie van het herdenkingsjaar gelden een aantal uitgangspunten:
o Het wordt een jaar vol verbinding, waarin verschillende perspectieven een
plek krijgen door het Trans-Atlantische slavernijverleden als zwaartepunt
te nemen, maar daarnaast ruimte te bieden voor verbreding naar
gemeenschappen die ook een link hebben met het slavernijverleden en
het jaar 1873 (o.a. Surinaams-Hindoestaanse gemeenschap, Javaanse
gemeenschap).
o Het HDJ komt dichtbij de mensen te staan, waarbij de betreffende
gemeenschappen in de organisatie op vorm en inhoud worden betrokken.
o Er is ruimte om het slavernijverleden te herdenken, de afschaffing te
vieren en kennis en bewustwording over het verleden en de doorwerking
in het heden blijvend te vergroten.
o Het betreft het hele Koninkrijk, waarbij ook wordt gekeken naar het
betrekken van Suriname en Indonesië.
•
Het HDJ is grofweg onder te verdelen in drie blokken:
o Koninkrijksbreed programma:
▪
HDJ reikt tot in het gehele koninkrijk, met een officieel opening- en
sluitingsmoment. Op deze momenten is ruimte voor optredens van
bewindspersonen en het Koningshuis.
▪
Voor de organisatie van deze evenementen wordt een externe
opdracht verstrekt. Hierin worden ook (inter)nationale voorbeelden
van herdenkingen meegenomen, zoals Juneteenth in de VS.
▪
Vertegenwoordigers vanuit de gemeenschappen geven op diverse
momenten input vanuit een adviesrol.
o Regionaal en lokaal programma:

Pagina 4 van 7

Datum
1 mei 2022

Daarnaast bieden we middels een subsidieregeling ruimte aan (lokale)
initiatieven uit de samenleving, hoofdzakelijk van culturele en/of
educatieve aard.
▪
We zijn hierover in gesprek met het Mondriaan Fonds (MF) en Fonds
Cultuurparticipatie (FCP). Om een brede scope van activiteiten aan te
spreken vragen wij hen na te denken over een samenwerking. MF
richt zich op de grote en kleine culturele instellingen en makers. FCP
zal zich richten op het faciliteren van initiatieven uit (lokale)
gemeenschappen.
▪
De kaders van de regeling worden opgesteld met input vanuit de
gemeenschappen. Uitgangspunten daarbij zijn een brede scope van
activiteiten, een laagdrempelig aanvraagproces en de juiste kennis
binnen de beoordelingscommissie.
Communicatie:
▪
Op diverse wijzen wordt zichtbaarheid gegeven aan het HDJ zodat het
bij een breed publiek in het koninkrijk onder de aandacht wordt
gebracht. Het betreft zowel communicatie over de activiteiten die in
het HDJ worden georganiseerd als over kennis over het
slavernijverleden in het algemeen.
▪

o

Pagina 5 van 7

Datum
1 mei 2022

Bijlage I: Programma Discriminatie en Racisme
•
Sinds 2021 bestaat er het OCW-brede Programma Discriminatie en Racisme,
waarin alle inspanningen van directies en dienstonderdelen samenkomen en
we gezamenlijk werken aan het verbinden, versterken en versnellen van onze
aanpak.
•
De Black Lives Matter demonstraties in 2020 hebben gezorgd voor een
zichtbare verandering binnen de Rijksoverheid: er wordt over de hele linie
gewerkt aan de versterking van de aanpak van discriminatie en institutioneel
racisme.
•
Alhoewel OCW zich al langer stevig inzet voor een gelijkwaardige en
inclusieve samenleving, zagen ook wij ruimte voor verbetering en hebben we
de krachten gebundeld in het programma.
•
Het MT-OCW werd opdrachtgever, met
als
gedelegeerd opdrachtgever.
treedt op als coördinerend directeur, met
als programmamanager.
•
Gelet op het OCW-brede karakter van de taken van het programma fungeert
MOCW als boegbeeld en eerst verantwoordelijk bewindspersoon (primes inter
pares). Dit betekent dat besluitvorming over de algemene koers van het
programma, de initiatieven die door het programma worden opgepakt én de
uitvoering van de OCW-brede (interdepartementale) trajecten zoals de
samenwerking met de NCDR, genderdiversiteit in de (semi-)publieke OCWsectoren en het herdenkingsjaar 2023 primair bij MOCW komen te liggen.
•
Het programma geeft vorm aan de samenhang en integraliteit van de aanpak
van discriminatie en racisme door OCW, zowel extern (de beleidsopgave) als
intern (de werkgeversopgave).
•
Het programma brengt OCW-medewerkers die actief zijn op discriminatie en
racisme bij elkaar, bundelt en vergroot de kennis en zorgt voor
schaalvergroting. Wij stellen gezamenlijke ambities, zoeken verbindingen
(intern, extern), gaan samenwerkingen aan (wetenschap, onderzoekers,
kenniscentra, maatschappelijke organisaties) en zetten interventies in (pilots,
onderzoeken). Alle succesvolle pilots en nieuwe inzichten worden via het
programmateam gedeeld met de directies, die deze direct in lopende dossiers
kunnen toepassen.
•
Uitgangspunt daarbij is dat verantwoordelijkheid voor de dossiers die raken
aan discriminatie en racisme onder de verantwoordelijkheid van de
desbetreffende directies blijven vallen en daarmee ook binnen de portefeuille
van de desbetreffende bewindspersoon (of de SG).
•
Onder de verantwoordelijkheid van het programma vallen alle initiatieven die
bijdragen aan de OCW-brede versterking én de coördinatie van OCW-brede
interdepartementale trajecten (zoals het Herdenkingsjaar 2023,
genderdiversiteit in de semi-publieke sector, de samenwerking met de NCDR).
•
Het programma is gestart met een (bescheiden) budget om in 2021 het
programma op te zetten en in 2022 (Q1) de agenda op te stellen. Voor de

Pagina 6 van 7

Datum
1 mei 2022

•

voortzetting van het programma en het uitvoeren van de plannen die daarbij
horen is een begroting opgesteld die mee is genomen in de Voorjaarsnota.
Het programmateam bestaat uit een klein, vast kernteam en medewerkers
van alle directies en dienstonderdelen die geoormerkte uren hebben voor het
werk binnen het programma. Op deze manier werkt het programma als
katalysator, terwijl de thematiek onderdeel blijft van het primaire proces van
de (beleids)directies.

Bijlage II: Rijksbrede versterking van de aanpak van discriminatie en
racisme
•
Interdepartementaal is het afgelopen jaar ook geïnvesteerd in betere
samenwerking tussen departementen, in het bijzonder tussen BZK
(coördinerend departement), J&V, SZW, VWS en OCW.
•
Ten eerste is daartoe de DG-stuurgroep ingericht, welke maandelijks bij
elkaar komt om overkoepelende thema’s en projecten te bespreken. DGCM
neemt hieraan deel namens OCW.
•
Ten tweede is in oktober 2021 de eerste Nationaal Coördinator tegen
Discriminatie en Racisme (NCDR) gestart, met als opdracht de verbinding
tussen de maatschappij en de Rijksoverheid op dit thema te versterken.
ziet zijn rol als aanjager, verbinder en waakhond. Ook hij sluit
maandelijks aan bij de DG-stuurgroep.
•
Ons programma vervult interdepartementaal een belangrijke rol. We denken
strategisch mee over de verdere versterking van de interdepartementale
samenwerking. En wij coördineren alle interdepartementale OCW-brede
trajecten, zoals debatten, kamerbrieven en gezamenlijke projecten.

Pagina 7 van 7