Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

669
Vragen van de leden Kops en Edgar Mulder (beiden PVV) aan de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de rampzalige gevolgen van de
EU-klimaatplannen voor de landbouw (ingezonden 29 september 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit),
mede namens de Staatssecretaris Yeşilgöz-Zegerius (Economische Zaken en
Klimaat) (ontvangen 12 november 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2021–2022, nr. 393.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Vernietigende analyse klimaatplan Timmermans: «Amper klimaatwinst»»1 en de studie «Ökonomische und Ökologische
Auswirkungen des Green Deals in der Agrarwirtschaft»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe reageert u op de conclusie van de genoemde studie dat de
EU-klimaatplannen voor de landbouw zullen leiden tot enorme prijsstijgingen,
namelijk –/+ 58% voor rundvlees, –/+ 48% voor varkensvlees, –/+ 36% voor
melk, –/+ 18% voor oliezaden, –/+ 15% voor groente en fruit en –/+ 12,5% voor
graan?
Antwoord 2
Bij de conclusie en de doorrekeningen van prijsstijgingen van de door u
genoemde studie kunnen enkele vraagtekens worden gezet. Zo gaat de
genoemde studie alleen over de effecten van de van Boer tot Bordstrategie
en slechts over een aantal van de daarin genoemde maatregelen. De
(synergie) effecten van de meeste voorstellen uit de van Boer tot Bordstrategie worden namelijk niet meegerekend. Bovendien, zegt ook de studie, hangt
veel af van de wijze waarop alle maatregelen worden geïmplementeerd.
1

De Telegraaf, 23 september 2021, «vernietigende analyse klimaatplan Timmermans amper
klimaatwinst». (https://www.telegraaf.nl/nieuws/419610665/vernietigende-analyse-klimaatplantimmermans-amper-klimaatwinst)
2
Prof. dr. dr. Christian Henning (Universität Kiel) en dr. Peter Witzke (EuroCare, Bonn),
9 september 2021, https://www.uni-kiel.de/de/universitaet/detailansicht/news/199-farm-to-fork

ah-tk-20212022-669
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Een andere belangrijke kanttekening is dat de studie de prijsstijgingen heeft
berekend op basis van eigen hypothetische condities, zoals dat de landbouw
onder het Europese emissiehandelssysteem zou vallen waar de sector voor
100 euro per ton CO2 emissierechten zou moeten betalen voor alle broeikasgasuitstoot en dat de import van soja, belangrijk voor diervoer, compleet
verboden wordt. Deze aannames zijn niet realistisch omdat ze geen onderdeel
uitmaken van de klimaatplannen van de Europese Commissie zoals gepresenteerd in het Fit-for-55 pakket of de Boer tot Bordstrategie. Desalniettemin, zijn
de analyses met de hiervoor gemaakte kanttekeningen nuttig, omdat ze
bijdragen aan inzichten over de mogelijke kosten voor de consument, de
positie van de boer en de EU agro-handelsbalans.
Vraag 3
Deelt u de mening dat voedsel betaalbaar moet zijn en blijven? Zo ja, deelt u
dan ook de conclusie dat deze prijsstijgingen onaanvaardbaar zijn?
Antwoord 3
Ik deel uw mening dat voedsel betaalbaar moet blijven. Dat laat echter
onverlet dat de reële maatschappelijke kosten van de voedselproductie hierin
tot op zekere hoogte verdisconteerd zouden moeten zijn.
Vraag 4
Gaat u deze prijsstijgingen voorkomen, bij voorkeur door de
EU-klimaatplannen naar de shredder te verwijzen? Zo nee, waarom worden
de burgers keer op keer gepakt voor onbetaalbare en onhaalbare klimaatgekte?
Antwoord 4
Zie de antwoorden op vragen 2 en 3.
Vraag 5
Wat vindt u ervan dat deze EU-klimaatplannen zullen leiden tot de kaalkap
van bossen voor nieuwe akkers? Doet u dat niet denken aan het drama dat
biomassa heet, waarvoor complete (oer)bossen worden gekapt, zoals in
Estland en Letland, om in Nederlandse centrales op te stoken?
Antwoord 5
Ik deel uw zorgen over de EU-klimaatplannen niet. De EU-klimaatplannen
streven er onder andere naar om in 2030 3 miljard extra bomen aan te
planten en bestaand bos te behouden en beter te beschermen. De studie
focust zich alleen op een klein gedeelte van de van Boer tot Bord strategie en
houdt geen rekening met de andere klimaatplannen en de effecten daarvan
op landgebruik. Daarbij wordt uit de studie niet duidelijk wat de invloed is
van de hypothetische conditie ″soja importverbod″ op de vraag naar meer
akkerbouwgrond in Europa en waarom boskap noodzakelijk is om aan de
vraag naar akkerbouwgrond te voldoen. De indicatie van deze studie geeft
wel reden om alert te zijn op de mogelijke gevolgen van landgebruik.
Vraag 6
Deelt u de conclusie dat dit klimaatbeleid de natuur niet beschermt, maar
juist vernietigt en onmiddellijk moet stoppen?
Antwoord 6
Nee, deze conclusie deel ik niet. De EU Green Deal zorgt juist met haar «Fit
for 55» pakket en de EU-biodiversiteitstrategie voor betere natuurbescherming en synergie tussen klimaatmitigatie en het versterken van biodiversiteit.
Hierover bent u op 17 september jl. (Kamerstuk 22 112, nr. 329) en 10 juli
2020 (Kamerstuk 22 112, nr. 2897) geïnformeerd.
Vraag 7
Klopt het dat het hoofddoel van klimaatbeleid, waaronder de EU-Green Deal,
CO2-reductie is? Hoe kan het dan dat uit de genoemde studie blijkt dat de
plannen voor de landbouw, mede als gevolg van de kaalkap, nauwelijks
leiden tot een mindere CO2-uitstoot?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Het hoofddoel van klimaatbeleid is het tegengaan van de opwarming van de
aarde door de emissiereductie van broeikasgassen. De genoemde studie
heeft niet naar de EU-klimaatplannen gekeken. Op 17 september 2021 bent u
over de EU-klimaatplannen geïnformeerd in de brief Beoordeling van het
Fit-for-55-pakket van de Europese Commissie (Kamerstuk 22 112, nr. 329) en
de bijbehorende BNC-fiches. De voorgestelde EU-klimaatplannen moeten
leiden tot een netto-emissiereductie van ten minste 55% in 2030 ten opzichte
van 1990 wat een noodzakelijke stap is op weg naar klimaatneutraliteit in
2050 in de EU. Daarnaast zal de Commissie binnenkort met een mededeling
komen over de wijze waarop zij koolstofvastlegging in bodems en bossen wil
gaan reguleren en stimuleren, naast het feit dat ernaar gestreefd wordt om 3
miljard extra bomen in Europa aan te planten. Verder zijn er in de het
voorstel voor aanpassing van de Richtlijn Hernieuwbare energie (RED) ook
voorstellen opgenomen om de duurzaamheidseisen voor gebruik van
biomassa aan te scherpen. Deze voorstellen kunnen op steun van NL
rekenen.
Vraag 8
Deelt u de conclusie van prof. Henning dat de klimaatplannen «niet kostenefficiënt» en «niet klimaateffectief» zijn? Deelt u bovendien de mening dat dit
geen klimaatbeleid is, maar wanbeleid dat burgers de (energie)armoede in
stort?
Antwoord 8
Deze conclusie deel ik niet. Zoals hierboven beschreven heeft de Duitse
studie alleen gepoogd de effecten van de van Boer tot Bordstrategie in beeld
te brengen en niet het bredere EU-klimaatbeleid. Verder plaats ik kanttekeningen bij de gekozen hypothetische condities en de beperktheid in reikwijdte
van hetgeen de studie aan van Boer tot Bordstrategie-maatregelen doorrekent. Het Nederlandse uitgangspunt is dat de klimaattransitie alleen op
draagvlak kan rekenen als deze voor iedereen betaalbaar is en blijft. Daarom
richt de Nederlandse aanpak zich op een zo kosteneffectief mogelijke
transitie, waarbij negatieve sociaaleconomische effecten zoveel mogelijk
worden geadresseerd door middel van algemeen sociaal beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3