Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 550 J

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Deltafonds voor het jaar 2017

Nr. 6

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 7 november 2016
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Infrastructuur en Milieu over de brief van
20 september 2016 inzake het Deltaprogramma 2017. Werk aan de delta.
Opgaven verbinden, samen op koers (Kamerstuk 34 550 J, nr. 4).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 4 november 2016.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Dekken
De adjunct-griffier van de commissie,
Jansma

kst-34550-J-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 J, nr. 6

1

Vraag 1
Welke plaats heeft waterkwaliteit in het Deltaprogramma? Op welke wijze
wordt in het Deltaprogramma uitvoering gegeven aan de aangenomen
motie-Jacobi c.s. (Kamerstuk 34 000 J, nr. 16) over een Deltaplan Zoet
Water en Waterkwaliteit?
Antwoord 1
Het Deltaprogramma Zoetwater geeft op nationaal en regionaal niveau
invulling aan de opgave voor de zoetwatervoorziening. Hierbij spelen
waterkwaliteitsvraagstukken als verzilting, verdroging van natuurgebieden, en «indikking» van chemische stoffen tijdens laag water in de
rivieren. De waterkwaliteitsopgave in Nederland is breder dan deze
vraagstukken, het gaat om het halen van de doelen van de Kaderrichtlijn
Water en nieuwe opgaven op het gebied van medicijnresten en microplastics. Daarom heb ik naar aanleiding van de motie Jacobi c.s.
(Kamerstuk 34 000 J, nr. 16) initiatief genomen voor de Delta-aanpak
Waterkwaliteit en Zoetwater. Hierin werken Rijk, regionale overheden,
bedrijfsleven, zorgsector en maatschappelijke organisaties samen aan de
overkoepelende ambitie voor voldoende chemisch schoon en ecologisch
gezond water voor duurzaam gebruik. Het beperken en tegengaan van
nutriënten/mest, gewasbeschermingsmiddelen en medicijnresten in het
grond- en oppervlaktewater zijn in de Delta-aanpak benoemd als
bestuurlijke prioriteiten. Daarnaast wordt extra aandacht gevraagd voor
de bronnen van drinkwater en de waterkwaliteitsproblemen in de grote
wateren. In de Delta-aanpak worden, naast de prioriteiten, relevante
lopende trajecten gevolgd, om vanuit het geheel te sturen op samenhang
en voortgang. Het Deltaprogramma Zoetwater is één van deze lopende
trajecten.
Vraag 2
Hoe verhouden de Gebiedsoverleggen van het Deltaprogramma zich tot
de Bestuurlijk Overleggen MIRT
Antwoord 2
Het Deltaprogramma kent een combinatie van nationale regie – door de
deltacommissaris en de Stuurgroep Deltaprogramma – en een regionale
uitwerking en uitvoering van de deltabeslissingen en voorkeurstrategieën
in de regionale Deltaprogramma’s. Deze regionale programma’s hebben
enkele malen per jaar hun eigen een bestuurlijk overleg («Gebiedsoverleg») om hieraan richting en sturing te geven, met name op het vlak
van waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Het gebiedsoverleg houdt
daarbij vinger aan de pols ten aanzien van de voortgang van de
voorkeursstrategie en adviseert hierover jaarlijks aan de deltacommissaris
ten behoeve van het jaarlijkse deltaprogramma. Het Gebiedsoverleg kan
daarbij ook adviseren om de voorkeursstrategie aan te passen op basis
van nieuwe inzichten.
In de Bestuurlijke Overleggen MIRT overleggen het Rijk en de regio’s over
ontwikkelingen en investeringen in het domein van ruimte en infrastructuur in de volle breedte. Daarbij kunnen de waterthema’s uit het
Deltaprogramma aan de orde komen en kunnen ook waterschappen
desgewenst bij het BO MIRT aansluiten. Dergelijke thema’s zijn met name
relevant voor de MIRT tafel indien de uitwerking van de wateropgave
ruimtelijke effecten op gebiedsniveau heeft (bijvoorbeeld de rivierverruimingsprojecten langs de Maas), dan wel dat er een relatie is met
infrastructuur (bijvoorbeeld de Afsluitdijk die ook wegen, bruggen en
sluizen kent).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 J, nr. 6

2

Vraag 3
Hoe ziet het concept van gedeeld eigenaarschap bij het benutten van
meekoppelkansen bij waterveiligheid er precies uit en kunnen daarbij ook
de verschillen in financiële verantwoordelijkheid toegelicht worden?
Antwoord 3
Gedeeld eigenaarschap bij het benutten van meekoppelkansen krijgt in
het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) vorm door samen met
andere overheden de mogelijkheden te benutten om de versterkingsopgave te combineren met ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied. Een
hoge mate van gedeeld eigenaarschap ontstaat indien partijen
gezamenlijk ervoor kiezen om een project uit te gaan (laten) voeren
waarin maatregelen zijn opgenomen om verschillende belangen
tegelijkertijd te dienen. Meekoppelkansen staan op de agenda tijdens de
jaarlijkse consultatie van het concept-HWBP en de bespreking daarvan in
de gebiedsoverleggen van het Deltaprogramma. Ook tijdens de
verkennings- en planuitwerkingfase komen meekoppelkansen van de
omgeving in beeld. Als meekoppelkansen zich voordoen dan moeten ook
financiële afspraken worden gemaakt. De verdeling van kosten zal in de
regel conform de verdeling van verantwoordelijkheden en belangen zijn.
Zo worden de kosten van een sobere en doelmatige versterkingsmaatregel door de keringbeheerder gefinancierd vanuit het HWBP. Kosten van
maatregelen ten behoeve van andere belangen moeten gefinancierd
worden uit andere bronnen van de betreffende belanghebbende partijen.
Vraag 4
Waar heeft de internationale aandacht voor het project Lent concreet toe
geleid en welke initiatieven zijn genomen om er een exportproduct van te
maken?
Antwoord 4
Als één van de iconische Ruimte voor de Rivier projecten ontvangt het
project Lent sinds 2012 gemiddeld 35 internationale delegaties per jaar.
De delegaties zijn o.a. afkomstig uit Groot-Brittannië, Tanzania,
Bangladesh, de VS en Iran, en geïnteresseerd in zowel het concept Ruimte
voor de Rivier als de governance aanpak van het programma. Ter
gelegenheid van het EU-voorzitterschap, is ook een virtueel bezoek aan
het project Lent (door middel van virtual reality) ontwikkeld. Daarnaast
wordt het programma veelvuldig gevraagd om de Ruimte voor de Rivier
aanpak te presenteren op bijeenkomsten van de Wereldbank. Op diverse
internationale evenementen, zoals Delta’s in Times of Climate Change,
International Waterweek, Innovation Expo heeft Ruimte voor de Rivier
expertise gedeeld over het project Lent met internationale bezoekers. Ook
hebben Ruimte voor de Rivier en het project Lent actief meegewerkt aan
de verscheidene internationale publicaties over het project.
Deze internationale aandacht heeft verschillende kansen gecreëerd voor
het Nederlands bedrijfsleven. Samen met het Ministerie van Buitenlandse
Zaken en Topsector Water worden Ruimte voor de Rivier projecten als
Lent ingezet voor het introduceren van het Nederlandse bedrijfsleven in
het buitenland, zoals bij de Dutch Dialogues in de VS. Door deze dialogues
konden Nederlandse bedrijven in direct contact komen met Amerikaanse
overheden. Daarnaast heeft Rijkswaterstaat en het Nederlandse bedrijfsleven dit jaar op initiatief van WATERFRONToronto een peer review van
het Toronto Riverside project uitgevoerd.
Vraag 5
Op welke wijze dragen «slimme combinaties», als vorm van meerlaagsveiligheid, bij aan kostenbesparing binnen het Deltaprogramma?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 J, nr. 6

3

Antwoord 5
Een slimme combinatie vormt naast dijkversterking of rivierverruiming
een maatregel om aan de eisen voor waterveiligheid te voldoen. Of een
slimme combinatie in de praktijk leidt tot kostenbesparing is nog niet
bekend. Het zal in elk geval wel leiden tot kostenverschuiving. Minder geld
naar laag 1 (preventie) en meer naar laag 2 en 3 (ruimtelijke inrichting en
crisisbeheersing). Wanneer een slimme combinatie goedkoper zou blijken
te zijn dan andere maatregelen (zoals dijkversterking) om het gewenste
beschermingsniveau tegen overstroming te bereiken, ontstaat een
kostenbesparing binnen het Deltaprogramma. Naar verwachting kan dit
voor een beperkt aantal locaties aan de orde zijn. Het Expertise Netwerk
Waterveiligheid (ENW) geeft aan dat er voor tien tot twintig dijktrajecten
waar het Lokaal Individueel Risico (LIR) bepalend is voor de norm, kansen
zijn voor kosteneffectieve slimme combinaties. Ook specifieke lokale
omstandigheden (bv. aanwezigheid van secundaire keringen) kunnen
kansen bieden voor kosteneffectieve slimme combinaties. Behalve
vanwege kostenbesparing, zijn slimme combinaties ook het overwegen
waard wanneer plannen voor dijkversterking of rivierverruiming op grote
maatschappelijke weerstand stuiten.
Vraag 6
Verwacht u dat de evaluatie die bepaalt of er een actieplan Stedelijk
Waterbeheer komt, voorafgaand aan het wetgevingsoverleg Water van
14 november 2016 beschikbaar zal zijn?
Antwoord 6
Nee, de evaluatie loopt nog en is naar verwachting eind van dit jaar klaar.
De uitkomsten zullen worden meegenomen in het Deltaplan Ruimtelijke
Adaptatie dat, als onderdeel van het Deltaprogramma 2018, volgend jaar
op Prinsjesdag naar de Tweede Kamer zal worden gestuurd.
Vraag 7
Hoe zet de rijksoverheid zich in om te zorgen dat ondernemers voldoende
zoet water tot hun beschikking hebben voor een betaalbare prijs?
Antwoord 7
Het Rijk zet zich hier voor in binnen het Deltaprogramma Zoetwater. Het
doel van het Deltaprogramma Zoetwater is een duurzame zoetwatervoorziening die economisch doelmatig is. Met het Deltaplan Zoetwater
investeert het Rijk 150 mln. euro in concrete maatregelen, zoals capaciteitstoename van de aanvoer naar West Nederland. De regio investeert
zelf 260 mln. euro in het plan.
Met de investeringen blijft het niveau van de zoetwatervoorziening op
orde en wordt op een aantal plaatsen beter. Net als nu kunnen er perioden
optreden van extreme droogte waarbij een zekere schade moet worden
geaccepteerd. Bij snelle klimaatverandering kan de schade dusdanig
toenemen dat het economisch uit kan om ingrijpender maatregelen te
nemen. Het Deltaprogramma houdt wat dit betreft de vinger aan de pols
via een adaptieve aanpak. De prijs blijft vooralsnog op een vergelijkbaar
niveau als nu. De besluitvorming over extra investeringen voor de
volgende fase van het Deltaplan Zoetwater (2022–2028) zal zover als
mogelijk gebeuren op basis van een kosten-batenanalyse. Er zal dan ook
worden gekeken naar de kostenverdeling. Een betaalbare prijs hangt
immers af van het geheel van kosten en baten.
Vraag 8
Hoe verhouden de kosten van de innovatieve uitklapbare waterkering bij
Spakenburg zich tot andere soortgelijke projecten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 J, nr. 6

4

Antwoord 8
Het realiseren van een innovatieve uitklapbare waterkering op een
schaalgrootte als bij Spakenburg is in Nederland nog niet eerder
voorgekomen. Er is dan ook beperkt vergelijkingsmateriaal beschikbaar.
Het is ten opzichte van een reguliere dijkversterking in Spakenburg een
doelmatige oplossing, met een voor de omgeving veel acceptabeler
inpassing dan een klassieke dijkversterking. Een klassieke dijkversterking
in het centrum van Spakenburg heeft een veel groter ruimtebeslag en zou
het historisch dorpsgezicht ernstig aantasten.
Vraag 9
In hoeverre is bij de aanleg van een afsluitbare doorgang, te weten de
vismigratierivier, door de Afsluitdijk, rekening gehouden met de effecten
voor de vispopulatie?
Antwoord 9
Regio en Rijk hebben gezamenlijk vorm gegeven aan de vispassage door
de dijk. Dit is op zodanige wijze gebeurd dat deze optimaal werkt voor de
doorgang van de trekvissen én dat deze voor de waterveiligheid bij
hogere waterstanden kan worden afgesloten.
Op populatieniveau worden de grootste effecten verwacht voor de
trekvissoorten waarvoor Kornwerderzand een belangrijke migratieroute is.
Dit zijn onder andere de glasaal, de spiering, de stekelbaars en de
rivierprik. Deze verwachting zal worden gevolgd met een monitoring- en
onderzoeksprogramma, waaruit zal blijken wat precies het effect op
populatieniveau zal zijn.
Vraag 10
Is de hoogwatergeul Varik-Heesselt opgenomen als voorkeursalternatief in
het Deltaprogramma 2017? Zijn er nieuwe inzichten die aangeven dat het
alternatief van dijkversterking de voorkeur heeft?
Antwoord 10
Nee, de hoogwatergeul Varik-Heesselt is niet opgenomen als voorkeursalternatief in het Deltaprogramma 2017. Er zijn geen nieuwe inzichten die de
voorkeur voor een alternatief aangeven. In de MIRT-verkenning hoogwaterveiligheid Varik-Heesselt worden de dijkverbetering tussen Tiel en
Waardenburg en rivierverruiming bij Varik-Heesselt in samenhang
onderzocht. De MIRT-verkenning werkt toe naar één integraal voorkeursalternatief. Dijkverbetering is in ieder geval nodig. In de verkenning staat de
vraag centraal of en hoe rivierverruiming in aanvulling daarop een
bijdrage kan leveren. Conform de motie Smaling c.s. (Kamerstuk 34 300 J,
nr. 13) wordt ruimte gelaten voor alternatieve oplossingen voor de geul.
Vraag 11
Waarom is na 2028 geen budget meer beschikbaar voor investeren in
waterkwaliteit?
Antwoord 11
De uitvoering van het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren is
in een drietal tranches verdeeld, waarbij de uitvoering van de derde
tranche tot en met 2027 loopt. Dan moeten de afgesproken Kaderrichtlijn
Waterdoelen zijn behaald. Derhalve is in het Deltafonds budget voor dit
programma tot en met 2027 opgenomen. Na 2028 is er budget
beschikbaar door de verlenging van het Deltafonds.
Er liggen ook nog opgaven voor de waterkwaliteit. Zo is in het Algemeen
Overleg van 30 november 2015 met de Tweede Kamer afgesproken om de
impuls om de waterkwaliteit te verbeteren (het werkprogramma schoon
water) verder uit te werken onder de naam «Delta-aanpak Waterkwaliteit
en Zoetwater«. In 2017 zal op basis van de prioriteiten worden bezien wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 J, nr. 6

5

de aanvullende opgave voor waterkwaliteit is en op welke wijze deze
opgave zal worden gefinancierd.
Vraag 12
Acht u het budget van 26 miljoen euro voor 2017 om te investeren in
waterkwaliteit afdoende?
Antwoord 12
De implementatie van de Kaderrichtlijn Water (KRW) voor het hoofdwatersysteem kent een programmatische aanpak verdeeld over 3 tranches van
elk 6 jaar. Dit jaar is de tweede tranche gestart en in de periode 2016 tot en
met 2021 is 264 mln. euro beschikbaar en gekoppeld aan maatregelen die
zijn vermeld in het Beheer- en ontwikkelplan voor de rijkswateren. Bij de
start van een tranche ligt het zwaartepunt van het programma meer bij
verkenning, onderzoek en planning. Dat vergt minder middelen per jaar
dan de uitvoering die vanaf 2018 de boventoon voert. Het budget voor
2017 is daarom afdoende.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 J, nr. 6

6