Smart Mobility,
Dutch Reality
Resultaten beleid, projecten en onderzoek op het gebied
van smart mobility in het wegverkeer 2018-2020

Voorwoord
De huidige pandemie is ontwrichtend, maar de afgelopen maanden hebben we ook laten zien
hoe veerkrachtig we als samenleving zijn. Dankzij de mogelijkheden van digitalisering konden
werk en sociale contacten, in een andere vorm, (deels) doorgaan. En doordat verkeer zich veel
meer verspreidde over de dag, bleven spitsfiles uit.
Tegelijkertijd heeft de auto-industrie het moeilijk. Corona leidt tot de grootste crisis tot nu toe.
Dat zal impact hebben op de investeringen in research and development, waardoor nieuwe
mobiliteitsoplossingen langer op zich gaan laten wachten.
Wat de afgelopen paar jaar gelukkig laat zien, is dat er nu al veel kan. In de kamerbrief Smart
Mobility, Dutch Reality kondigde ik in 2018 aan dat we smart mobility zouden toepassen.
En dat is nu ook realiteit!
Zo houden data uit voertuigen ons op de hoogte van de actuele verkeerssituatie en waarschuwen
ons voor gevaarlijke situaties; voorkomen automatische remsystemen ongevallen; en geven
slimme verkeerslichten voorrang aan prioritair verkeer voor vlottere doorstroming en minder
uitstoot. Dat gebeurt nu, in Nederland, en het effect van smart mobility zal de komende jaren
alleen maar toenemen.
Mobiliteit veranderen we niet alleen, maar in samenwerking met bedrijven, kennisinstellingen
en andere overheden, in binnen- en buitenland. Samen richting een gezamenlijk doel: een veilig,
vlot en duurzaam vervoers- en verkeerssysteem.
Cora van Nieuwenhuizen
Minister van Infrastructuur en Waterstaat

2

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

Inhoudsopgave
1. Inleiding
2. Digitaal op orde
• Anticiperen op verkeerssituaties en -intensiteit

7

		 - Delen van informatie over onveilige verkeerssituaties

7

		 - Optimaliseren doorstroming op kruisingen

8

		 - Efficiënte bediening bruggen

9

		 - Slimmer transport over de weg

9

		 - Minder zoekverkeer naar parkeerplekken

10

		 - Inzicht in fietsgedrag

10

• Duidelijkheid over geldende verkeersregels en maximumsnelheden

11

• Data beter vindbaar en uitwisselbaar

12

		- Data delen om mobiliteitskeuzes te faciliteren

12

• Efficiëntie transport en logistiek vergroten middels bediening op afstand

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

13

3. Toelatingssysteem geautomatiseerde voertuigen

14

• Doorontwikkeling van het huidige toelatingssysteem

15

• Veilig experimenteren

15

• ADAS Alliantie

15

4. Impact met partners

17

• Krachtenbundeling met overheden

18

• Verankering in MIRT

19

• Aanbrengen van structuur voor sterkere samenwerking

19

5. Toekomstbestendige infrastructuur en beheer

3

4
6

20

• Rijdende sensoren voor wegbeheer

21

• Datagedreven aanpak van incidentmanagement

21

• Publiek-private samenwerking verkeersmanagement

22

1

Inleiding

‘Smart Mobility, Dutch Reality’. De afgelopen
jaren is hard gewerkt om invulling te geven aan dit
credo. Dat heeft tot concrete resultaten geleid.

4

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

Smart Mobility, Dutch Reality
De afgelopen jaren heeft Nederland zich internationaal gepositioneerd als
koploper op het gebied van smart mobility. Dat bleef niet onopgemerkt:
Nederland staat op de tweede plaats van landen die het best voorbereid zijn
op de komst van zelfrijdende voertuigen1. Een aanpak van opschalen, praktisch
toepassen en massa maken om ons voor te bereiden op de toekomst, kansen te
benutten en risico’s het hoofd te bieden lag daaraan ten grondslag.
De weggebruiker en verkeersveiligheid staan daarbij hoog in het vaandel.
Die aanpak heeft zich de afgelopen jaren vertaald in concrete resultaten.
Smart mobility is geen hype of toekomstmuziek, maar een serieuze ontwikkeling
die ook nu al positief bijdraagt aan een veilig, vlot en duurzaam verkeers- en
vervoerssysteem. Dit biedt nieuwe mogelijkheden voor het bereiken van
maatschappelijk effect en tegelijkertijd betekent dit dat veilig gebruik, privacy,
cybersecurity en marktontwikkeling ook steeds meer bewustzijn en aandacht
vragen van alle overheden.
Het gebruik en inbedden van smart mobility is een ingewikkelde opgave. Om de
verdere ontwikkeling van smart mobility in goede banen te kunnen leiden, werken
we in vier actielijnen aan concrete resultaten: digitaal op orde; toelatingssysteem
geautomatiseerde voertuigen; impact met partners; en toekomstbestendige
infrastructuur en beheer. Deze brochure presenteert de belangrijkste resultaten
die de afgelopen jaren zijn bereikt, gericht op weggebonden verkeer en vervoer.
Op dutchmobilityinnovations.com staat een compleet overzicht van de voortgang
op het gebied van smart mobility, inclusief contactpersonen, de actuele stand van
zaken op lopende activiteiten en een overzicht van de meest relevante kennis.
1 KPMG Autonomous Vehicles Readiness Index

5

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

2

Digitaal op orde
Digitalisering en databeschikbaarheid gaan hand in
hand. Op het gebied van het beschikbaar stellen, het
verbeteren van de kwaliteit en bruikbaarheid van data
zijn grote stappen gezet.

6

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

Anticiperen op verkeerssituaties en -intensiteit

Connected voertuigen

Delen van informatie over onveilige verkeerssituaties

100%

Voertuigfabrikanten, serviceproviders en overheden delen onderling kosteloos

100% van nieuwe voertuigen

de door hen verzamelde data en informatie over onveilige verkeerssituaties.

80%

Deze samenwerking is onder de noemer Data for Road Safety geïnitieerd door
60%

het Europese samenwerkingsverband Data Task Force. Deze data en informatie
zijn waardevolle aanvullingen op de waarnemingen van weginspecteurs
en de huidige informatiebronnen die zij en informatiediensten tot hun
beschikking hebben. Zo worden weggebruikers beter geïnformeerd over

40%
37% van nieuwe voertuigen

20%

onveilige verkeerssituaties op hun route, ongeacht in welk EU-land zij rijden,
welke informatiedienst zij gebruiken en welk automerk zij kiezen. Per maand
komen ongeveer één miljoen anonieme signalen binnen over wegcondities:
van gladheid tot informatie over een voertuig in nood. 53% van de informatie

0%
2020

2022

% van nieuwe voertuigen met een internnetconnectie in de EU.
In de proef Data for Road Safety: 3 miljoen connected voertuigen.

wordt gedeeld binnen 5 seconden, 79% binnen een minuut. Wegbeheerders
worden hierdoor sneller geïnformeerd over onveilige verkeerssituaties, met
gemiddeld ruim 11 minuten tijdswinst. Dat is een cruciale tijdswinst waardoor

In-car waarschuwingen

weggebruikers beter op wegomstandigheden kunnen anticiperen, ongelukken
kunnen worden voorkomen en nood- en hulpdiensten sneller kunnen acteren.
Door deze data van connected personenauto’s en vrachtwagens krijgen
wegbeheerders bovendien een preciezer en completer beeld, wat kan bijdragen
aan een snellere afwikkeling van ongevallen. Daarmee draagt dit project indirect
ook bij aan het verminderen van filevorming door ongevallen en de daaraan
verbonden uitstoot.
In-car waarschuwing

In-car waarschuwingen voor gevaarlijke situaties zoals wegwerkzaamheden
leiden tot een geleidelijke verlaging van de gereden snelheid.

7

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

Optimaliseren doorstroming op kruisingen

Intelligente verkeerslichten

Om vlotter verkeer te realiseren, zijn verschillende programma’s opgezet,

645 Operationeel

waaronder Talking Traffic. Binnen dit landelijke partnership werken regionale en

795 Besteld

lokale overheden, bedrijven en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
samen aan de ontwikkeling en uitrol van innovatieve verkeerstoepassingen
waarmee weggebruikers en wegbeheerders kunnen anticiperen op het verkeer.
Dat draagt niet alleen bij aan een betere doorstroming, maar komt ook de
verkeersveiligheid ten goede en leidt tot minder CO₂-uitstoot. Onderdeel van
Talking Traffic is de uitrol van intelligente verkeerslichten (iVRI’s). iVRI’s bieden
kansen om de verkeersdoorstroming te optimaliseren, bijvoorbeeld door sneller
groen voor fietsers bij regen, of voorrang aan nood- en hulpdiensten en zware
vrachtwagens. In tegenstelling tot conventionele verkeerslichten die uitsluitend

0

1.500 Kruisingen

Op de drukste routes zijn ca. 1.500 kruisingen uitgerust met een verkeersregelinstallaties (VRI).
795 (53%) intelligente VRI’s (iVRI’s) zijn inmiddels besteld, 645 (81%) daarvan zijn momenteel
operationeel. Het optimaliseren van de regelingen van intelligente verkeerslichten leidt tot minder
wachttijd bij verkeerslichten, betere doorstroming, minder roodrijders en minder stops.

informatie krijgen via detectielussen en drukknoppen, maken iVRI’s gebruik van
verrijkte data. Een iVRI ‘weet’ niet alleen dat er verkeer aankomt, maar ook om
welk type verkeer het gaat, de actuele hoeveelheid verkeer op dat punt, de routes
en de tijdstippen. Momenteel staan 645 van de 795 geplande iVRI’s op straat, die

Kortere reistijd

verbonden zijn met zo’n twee miljoen weggebruikers – in de auto en vrachtwagen
en op de fiets. Dat maakt Nederland op dit gebied leidend in toepassingen en
standaarden binnen de EU. Voor de goederentransportsector zijn rijcomfort en

-7 tot -10% reistijd

brandstofbesparing belangrijke voordelen. Wanneer vrachtwagens niet hoeven
te stoppen voor een verkeerslicht maar direct door kunnen rijden, vermindert hun
CO₂-uitstoot met 16% over de gemeten trajecten2. Ook reistijd voor voertuigen
die prioriteit krijgen neemt met 7 tot 10% af3.

2 Evaluatie opvolggedrag en impact Talking Traffic
3 Evaluatie opvolggedrag en impact Talking Traffic

8

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

Voertuigen prioriteit geven bij intelligente verkeerslichten leidt
tot een 7 tot 10% kortere reistijd.

Efficiënte bediening bruggen

Connected Transport Corridors

Met het programma Blauwe Golf Verbindend hebben vaarwegbeheerders zich de
afgelopen jaren ingespannen voor een vlotte doorvaart over het water. Er zijn
1.350 beweegbare bruggen in Nederland, variërend van kleine voetgangersbruggen tot grote bruggen voor snelwegen. Hiervan zijn 209 bruggen onderdeel
van de belangrijkste en drukst bereden snelwegen, provinciale en gemeentelijke

80

wegen. De brugstatus van deze en een aantal andere bruggen (open of dicht)

km /h

wordt realtime gedeeld. In totaal is van 330 bruggen de brugstatus digitaal
beschikbaar. De realtime data over het openen en sluiten van deze bruggen helpt
om schippers en weggebruikers te informeren en hun reis optimaal te kunnen

10-15% betere doorstroming door het slimmer regelen
van het vrachtverkeer.

plannen. Zij waarderen deze informatie, het geeft hen inzicht en helpt om veilig
en efficiënt (o.a. brandstofverbruik en routekeuze) te reizen. De brugdata is
bovendien behulpzaam voor brugbeheerders, die hiermee efficiëntere
openingsschema’s maken en zo wachttijden en brandstofverbruik reduceren.

Slimmer transport over de weg
De Connected Transport Corridors zijn een langjarige publiek-private samenwerking van de Rijksoverheid, regionale overheden, bedrijven en vervoerders.

20 miljoen minder gereden kilometers per jaar
dankzij beter routeadvies.

Doel is om de kansen die digitalisering en connectiviteit bieden toe te passen om
het transport over de weg duurzamer, veiliger en efficiënter te laten verlopen.
Onder de slimme toepassingen vallen onder meer het rijden met adviessnelheid, prioritering bij verkeerslichten, integratie van overheidsdata in
logistieke planningssystemen en het voorspellen van de aankomsttijd van

CO₂

vervoerders. Er zijn op dit moment vier corridors aangesloten: Zuid-Holland,
Zeeland, Amsterdam Westkant en Zuid-Nederland, waar momenteel circa
85 trucks van ruim 30 verschillende bedrijven connected rijden en prioriteit
kunnen krijgen bij intelligente verkeerslichten. Praktijkervaring leert dat
dit tot 0,12 liter brandstofbesparing per vermeden stop leidt voor een
9

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

24.000 ton CO₂-reductie per jaar.

zware truck4. Ook de bandenspanningsmeter op de N267, die in de trucks

Parkeerdata

de actuele bandenspanning weergeeft, leidt tot een verlaging van het

368 Park & Ride-parkeerplekken

brandstofverbruik5.

Minder zoekverkeer naar parkeerplekken

623 Garages

118 Terrein

Parkeren in de (binnen)stedelijke omgeving zorgt vaak voor aanzienlijk

290 Carpool

zoekverkeer met tijdverlies, ergernis, verkeersonveiligheid, onnodig gebruik
van wegcapaciteit, belasting van het milieu en overlast voor de omgeving als
gevolg. Wanneer de automobilist op maat geïnformeerd wordt over de locatie
en de actuele en te verwachten beschikbaarheid van parkeervoorzieningen en
zaken als het tarief, openingstijden en aansluiting op het ov, dan kan, zo blijkt
uit onderzoek6, 5 tot 20% van het zoekverkeer (en daarmee de overlast ervan)
worden gereduceerd. Betrouwbare informatie kan een belangrijk middel zijn

0

1.399 Totaal
Parkeergarages en -terreinen: Statische data is beschikbaar van
alle 1399 (100%) garages en terreinen. Dynamische data
(actueel aantal beschikbare parkeerplaatsen) is beschikbaar
van 187 van de 623 (30%) garages, 35 van
de 118 (30%) terreinen en 63 van
de 368 (17%) Park & Ride-parkeerplekken.

om reizigers te stimuleren tot optimale modaliteitkeuzen, zoals parkeren aan de
rand van de stad als er een goede ov-verbinding is naar de bestemming. Ook om
effectief en efficiënt toezicht en handhaving uit te kunnen oefenen op parkeren is
parkeerdata van belang. Parkeerdata is de afgelopen jaren beschikbaar gekomen
van openbaar toegankelijke parkeerplaatsen (straat-parkeren, parkeergarages/-

willen verbeteren. Om effectief fietsbeleid, passende infrastructuur en slimme

terreinen), in publiek of privaat eigendom. Dit zijn vrijwel alle parkeerplekken

mobiliteitsoplossingen voor fietsers te kunnen ontwikkelen, is meer inzicht nodig

en -zones op straat en alle parkeergelegenheid achter een slagboom (garages,

in daadwerkelijk gereden fietsroutes. Daarom worden onder de noemer Talking

parkeerterreinen), Park & Ride (P+R) en de carpoolterreinen.

Bikes ca. 7,5 miljoen fietsritten per jaar digitaal in kaart gebracht tot ten minste
2022. Overheden zijn zeer geïnteresseerd in het aantal fietsverplaatsingen.

Inzicht in fietsgedrag
Mede door de komst van e-bikes wordt de fiets als vervoermiddel steeds

Hoeveel fietsers zijn er en hoe gebruiken zij hun fiets? Waar rijden ze en hoe lang

populairder. Reden temeer om de dienstverlening voor fietsers verder te

duren ritten? Waar ontstaat de vertraging vooral? Deze beleidsrelevante data
van fietsers wordt verzameld en ontsloten, waarbij het nadrukkelijk gaat om

4	
Catalyst-rapportage Heavy-duty Transport Living Lab
5 TNO-rapportage Truck van de toekomst
6 Onderzoek maatschappelijke baten open parkeerinformatie

10

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

het verkrijgen van inzicht in fietsgedrag in algemene zin: data wordt anoniem
verzameld en overheden krijgen geen inzicht in individueel fietsgedrag.

Duidelijkheid over geldende verkeersregels en
maximum snelheden

In-car maximumsnelheid

Voor heel Nederland is sinds kort een database van verkeersborden
beschikbaar. De gegevens van de borden (waaronder de aanduidingscode
en exacte locatie) worden als open data beschikbaar gesteld. Ook de
beeldstanden van de matrixborden zijn beschikbaar, waarmee ook de tijdelijke
maximumsnelheden en de beschikbare rijstroken digitaal toegankelijk zijn.
Aanvullend is de landelijke database maximumsnelheden ontwikkeld, waarin

60

digitaal de locatie en geldigheid van de borden die een maximumsnelheid

In-car maximumsnelheid

aangeven worden ontsloten. Dat stelt bijvoorbeeld navigatiediensten in staat
nauwkeurige en correcte informatie te leveren aan hun gebruiker. Zo zijn
weggebruikers beter geïnformeerd, wat de veiligheid en doorstroming op de weg
ten goede komt. Onderzoek toont namelijk aan dat maximumsnelheden beter

In-car tonen van geldende maximumsnelheid leidt tot toename van de naleving,
vooral bij wijzigingen van de maximumsnelheid en als
de bestuurder de maximumsnelheid overschrijdt.

worden nageleefd wanneer deze in het voertuig beschikbaar zijn1.
De eerste stappen zijn bovendien gezet om digitale verkeersbesluiten
ook ‘machine readable’ beschikbaar te maken, zodat informatiediensten

Verkeersborden

sneller en eenvoudiger op de hoogte zijn van wijzigingen op de weg door
overheidsbesluiten. Door verkeersbesluiten te digitaliseren zijn weggebruikers,
bedrijven en dienstaanbieders sneller op de hoogte van alle wijzigingen op
de weg door verkeersbesluiten. Het digitaliseren van verkeersbesluiten is een
concrete invulling van het digitaal communiceren van overheidsbesluiten en
past in de brede context van Digitalisering Overheden.
0%

70

70
km /h

95% Digitaal beschikbaar
100% Totaal

Circa 95% van alle borden zijn onderdeel van de database van verkeersborden.
Alleen routeborden en enkele schaars voorkomende borden die niet voor
automobilisten bedoeld zijn, zijn niet opgenomen.

11

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

Data beter vindbaar en uitwisselbaar

opgenomen in navigatie in vrachtwagens en planningsystemen. Omgekeerd
kunnen routes en aankomsttijden gedeeld worden met anderen. Dit bespaart

De afgelopen jaren heeft Nederland ingezet op het beter vindbaar maken van

tijd en geld, vermindert onzekerheid over belevering en geeft inzicht in de

data over de inrichting van wegen7 en multimodale reisinformatie8. Hiervoor is

beschikbaarheid van de infrastructuur.

het AccespointNAP ingericht bij het Nationaal Dataportaal Wegverkeer (NDW)
in samenwerking met DOVA9. Hiermee zijn tevens verschillende Europese

Data delen om mobiliteitskeuzes te faciliteren

richtlijnen geïmplementeerd.

Mobility as a Service (MaaS) draait om het bundelen van data van zoveel
mogelijk vervoersaanbod. Die data worden getoond in apps. Reizigers hebben

Ook is het dashboard Publieke verkeers- en transportdata10 ontwikkeld op

zo integraal informatie over alle vervoersmogelijkheden: van de eigen auto tot

verzoek van diverse autofabrikanten die in Europees verband samenwerken.

de deelfiets, maar ook het openbaar vervoer. De combinatie van data over alle

Dit dashboard geeft een overzicht van de voor hen relevante beschikbare data.

vervoersmogelijkheden maakt reizen op maat mogelijk. Met MaaS-apps kunnen
reizen niet alleen gepland worden, maar ook geboekt én betaald. Het ministerie

Veel digitale informatie die relevant is voor logistieke processen ligt besloten

en zeven regio’s hebben samen zeven landelijk opschaalbare MaaS-pilots

in databases of systemen. Iedere organisatie regelt zelf wie onder welke

ontwikkeld. Elke pilot focust op andere beleidsdoelen. Van bereikbaarheid en

voorwaarden gebruik kan maken van hun data. DEFlog is een technische

sociale inclusie tot duurzaamheid, grensoverschrijdend vervoer en filebestrijding.

oplossing die ál die logistieke datastromen verbindt. DEFlog staat voor Data

De pilot van de regio Utrecht is afgelopen augustus gestart. Informatie over

Exchange Facility Logistics. Het is een infrastructuur voorziening voor de logistieke

onder meer het gebruik van de app en de invloed die de app heeft op modaliteits-

sector, waarmee data uitgewisseld kan worden tussen bedrijven en overheden.

keuzes, komt beschikbaar voor de betrokken overheden. Zo wordt vanuit de

Ook kunnen bedrijven DEFlog gebruiken om onderling data uit te wisselen. Het

geaggregeerde en geanonimiseerde data geleerd hoe te sturen op thema’s als

doel is om het voor iedereen in de logistiek, bedrijven en overheden, eenvoudiger

filereductie, duurzaamheid en bereikbaarheid platteland.

te maken om de juiste data te vinden en te benutten. Relevante publieke datasets
(hoogte- en gewichtsbeperkingen, venstertijden etc.) kunnen zo efficiënt worden

7 Gedelegeerde verordening (EU) 2015/962
8 Gedelegeerde verordening (EU) 2017/1926
9	Samenwerkingsverband DOVA bestaat uit de 12 provincies, de Vervoerregio Amsterdam, de Metropoolregio Rotterdam
Den Haag en het OV Bureau Groningen Drenthe.
10 Dashboard Publieke verkeers- en transportdata

12

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

Efficiëntie transport en logistiek vergroten middels
bediening op afstand
Telecommunicatie biedt niet alleen mogelijkheden tot data-uitwisseling.
Het internationale onderzoeksproject 5G-Blueprint, een publiek-private
samenwerking van overheden en bedrijven uit Nederland, Vlaanderen,
Zwitserland en Tsjechië, onderzoekt hoe met behulp van de techniek van
tele-operation transport en logistiek – ook grensoverschrijdend – efficiënter
kan. Daarbij is naast aandacht voor de techniek van op afstand bestuurbare
vrachtwagens en binnenvaartschepen ook aandacht voor de organisatie
hiervan en rendabele business cases, direct in de praktijk. De betrokken partijen
gaan onderzoeken hoe realtime data-uitwisseling van en naar voertuigen,
tussen terminals en voertuigen en tussen voertuigen en centrales kan bijdragen
aan meer efficiëntie in de supply chain, en het helpen ondervangen van
chauffeurstekorten, door het op afstand sturen en ondersteunen van voeren vaartuigen. Hiermee verbetert naar verwachting niet alleen de
bereikbaarheid van de belangrijke logistieke corridor North Sea Port
(Vlissingen - Terneuzen - Gent - Antwerpen), maar neemt ook de
werkgelegenheid toe en kan de concurrentiepositie worden versterkt.
De inzet van nieuwe 5G-telecommunicatietechnologie is daarbij
een instrument. Onderwerpen als veiligheid, kosten en baten,
verantwoordelijkheidsverdeling, samenwerking en standaardisatie
komen aan bod. Het onderzoeksproject loopt nog tot 2023 en ontving
een Europese subsidie van 10 miljoen euro.

13

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

3

Toelatingssysteem
geautomatiseerde
voertuigen
De Nederlandse aanpak om te komen tot een
toekomstbestendig toelatingssysteem kijkt
verder dan technische en juridische eisen aan
voertuigen en heeft de gebruiker van het voertuig
en verkeersveiligheid hoog in het vaandel.

14

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

2

Doorontwikkeling van het huidige
toelatingssysteem

experimenteren van groot belang. Twee juridische instrumenten die
daarvoor mogelijkheid bieden zijn het Besluit ontheffingsverlening
exceptioneel vervoer (BOEV) (sinds 2015) en de Experimenteerwet, die

Het (internationale) toelatingssysteem schrijft regels voor om te bepalen of

op 1 juli 2019 in werking trad. Sinds 2015 zijn er in totaal 88 experimenten

voertuigen de weg op mogen. Door steeds verdergaande automatisering

uitgevoerd met geautomatiseerd verkeer met ontheffing via het BOEV.

van (delen van) de rijtaak volstaan deze regels, die vooral zijn gebaseerd

Met experimenteerruimte in wet- en regelgeving kan de impact van nieuwe

op de traditionele, mechanische voertuigen, voor een deel niet meer. Om

voertuig(system)en op de verkeersveiligheid in de praktijk veilig en lerend

nieuwe generaties voertuigen juist te beoordelen is modernisering van het

worden getest voordat deze innovaties grootschalig op de markt komen.

toelatingssysteem nodig. Dit vraagt om een andere kijk en nieuwe elementen,

De overheid doet op deze manier empirische kennis op voor het

zoals cybersecurity, rijvaardigheid en –geschiktheid van het geautomatiseerde

onderbouwen van nieuwe beoordelingsprotocollen en marktpartijen kunnen

besturingssysteem en uitbreiding van de beoordeling van de interactie tussen

hun innovaties zo blijven doorontwikkelen. Een mooi voorbeeld hiervan is de

mens en machine. Dit punt bracht de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) ook

praktijkervaring in diverse regio’s met zelfrijdende shuttles en pods12. Dit geeft

naar voren in haar rapport ‘Wie stuurt? Verkeersveiligheid en automatisering in

inzicht in hoe we de ontwikkeling van een nieuwe generatie voertuigen en de

het wegverkeer’. Sinds 2016 zijn hier internationaal al ontwikkelingen gestart,

doorontwikkeling van het toelatingssysteem naadloos op elkaar kunnen laten

zowel vanuit UNECE als vanuit de EU. Deze hebben al geleid tot aanscherping

aansluiten.

van het toelatingsproces, en zullen komende jaren nog meer resultaat opleveren.
Hiervoor werkt het ministerie samen met RDW, CBR en Rijkswaterstaat. In de
Kamerbrief met de beleidsreactie11 op de aanbevelingen van de OvV is na te

ADAS Alliantie

lezen tot welke resultaten dit reeds heeft geleid.
De toelating van smart voertuigen tot de wegen vraagt om meer verantwoorde-

Veilig experimenteren met geautomatiseerde
voertuigen

lijkheid van de sector, en goede samenwerking met overheden. De oprichting
van de ADAS Alliantie tijdens het ITS European Congress in juni 2019 is een
voorbeeld van brede samenwerking. Op nationaal niveau werkt het ministerie in
de Alliantie met 58 organisaties samen aan het verhogen van het veilig gebruik

15

Om een duurzaam mobiliteitssysteem met toekomstbestendige infrastructuur

van rijhulpsystemen, ook wel Advanced Driver Assistance Systems (ADAS).

te ontwikkelen die past bij de behoeften van de weggebruiker, is veilig

Schadeherstellers, opleidingsinstituten, dataproviders, brancheverenigingen

11 Beleidsreactie op OvV rapport

12		 Overzichtskaart autonome shuttleprojecten Nederland

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

en overheden bevorderen doorontwikkeling, geven bekendheid
aan ADAS en stimuleren de aanschaf van deze systemen.
In het voorjaar van 2021 wordt een campagne gelanceerd die autobezitters en
kopers duidelijk maakt hoe rijhulpsystemen veilig kunnen worden gebruikt.
Deze campagne loopt via verkoopkanalen, via onderhouds- en herstelbedrijven
en leasemaatschappijen.
Daarnaast heeft de ADAS Alliantie het initiatief genomen een geharmoniseerde
namenlijst van de meest voorkomende rijhulpsystemen (ADAS) op te stellen: het
ADAS Woordenboek13. Het doel is het consequent toepassen van deze termen.
Dit zorgt voor meer duidelijkheid en herkenbaarheid bij de consument, en
beter inzicht in de effecten van ADAS voor rapporten, monitoring en evaluatie.
De lijst is afgestemd met Euro NCAP, (een onafhankelijke non-profitorganisatie
die de veiligheid van auto’s test) zodat internationaal draagvlak verzekerd is.
Begin oktober 2020 is het startsein gegeven voor de Level up ADAS Task Force.
Dit project, waarin internationale partijen participeren, is opgezet om meer
inzicht in de effecten, kansen en risico’s van rijhulpsystemen te krijgen. Hiermee
wordt de basis gelegd voor toekomstige data- en informatie-uitwisseling, die
recht doet aan maatschappelijke behoeften en uiteraard met aandacht voor
privacy en commerciële belangen.

13 ADAS Woordenboek

16

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

4

Impact met partners
Decentrale overheden, marktpartijen, kennisinstellingen en het ministerie van IenW werken
intensief samen. Want alleen als de krachten
gebundeld worden, wordt het niveau van
kleinschalige proeven en projecten ontstegen,
en écht impact gerealiseerd met smart mobility.

17

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

Krachtenbundeling met overheden

Krachtenbundels

Nederlandse overheden hebben onder de noemer ‘Krachtenbundeling

› Publieke data op orde

Smart Mobility’ op 4 oktober 2018 bestuurlijke afspraken gemaakt over

› Privacy en security op orde

het uniformeren van werkwijzen en het bundelen van activiteiten, kennis en

› Gebruik en uitrol intelligente verkeerslichten

investeringen. Doel van deze afspraken is om tot een gezamenlijke aanpak
te komen voor smart mobility, en deze te borgen in de reguliere werkwijze.
Dit maakt het voor marktpartijen én overheden onderling makkelijker om
oplossingen op te schalen, en daarmee voor de reiziger mogelijk om maximaal

› Gebruik van iDiensten
› Gebruik data uit nieuwe bronnen
› Efficiënte inrichting publieke datalandschap

te profiteren van slimme diensten in heel Nederland.
› Toename gebruik rijtaakondersteuning
De overheden hebben op 19 prioritaire thema’s (krachtenbundels) onderlinge

› Toename gebruik van slimme diensten Minder Hinder

afspraken gemaakt14 en werkverbanden gecreëerd om activiteiten op deze

› Toename gebruik van slimme logistieke diensten op
Connected Transport Corridors

thema met elkaar te verbinden, beleid en aanpak te harmoniseren en de ambities
waar te maken15. In de gevormde netwerken werken meer dan 150 professionals
in verschillende regio’s en bestuurslagen samen; met als principes: we werken
als één overheid (richting markt en reiziger), we pakken het slim aan (op de juiste
plek en schaal), we leren samen (delen kennis en beslisinformatie), en zorgen dat

› Duidelijkheid over aanpassingen aan fysieke
infrastructuur en omgeving
› Introductie pods en shuttles

we de opgaven van de toekomst als overheden aankunnen (in organisatie en

› Connected en automated vehicles

competentie).

› Harmoniseren beleid deelconcepten
› Concessies en MaaS
› Integratie ruimtelijke ontwikkeling
› Toegankelijkheid
› Fiscaliteit

14	Op 3 juni 2019 hebben de bestuurders van de grootste Nederlandse overheden op deze thema’s doelen en
samenwerkingsprincipes afgesproken, als bestuurlijk kader voor de verdere samenwerking.
15	Informatie over de krachtenbundels, contactpersonen en de laatste stand van zaken per thema vind je onder meer op de
homepage van DMI.

18

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

› Verantwoorde introductie 5G en V2X
› Gezamenlijke Human Capital Agenda

Verankering in MIRT

hebben ingericht. Dit borgt dat de datakwaliteit van de dataontsluiting zoals
in hoofdstuk 1 beschreven.

De samenwerking tussen overheden op het gebied van smart mobility
is bestuurlijk verankerd door smart mobility een vast onderdeel van de

Het produceren, beschermen en beheren van data en digitale werkprocessen

bestuurlijke overleggen MIRT te maken, waarin Rijk en regio’s gezamenlijk

geldt als een van de kerntaken van overheden. Een van de concrete resultaten

investeringsafspraken maken. Tussen de overheden is een governance en

is de oprichting van Regionale Data Teams en het Landelijk Dataketen Overleg,

proces ingericht om - zowel landelijk als regionaal - de samenhang, voortgang

waarin alle decentrale overheden vertegenwoordigd zijn en samenwerken

en koers te bewaken.

aan het op orde hebben en structureel op orde houden van data in het
mobiliteitsdomein. Dit vraagt om een ingrijpende transitie in het denken en

Aanbrengen van structuur voor
sterkere samenwerking
In het afgelopen jaar zijn resultaten geboekt in het aanbrengen van meer
samenhang: de oprichting van regionale datateams met een centrale
verbinding via het Landelijk Dataketenoverleg, de toepassing van logistieke
diensten op vier Connected Transport Corridors, diverse handreikingen voor
gezamenlijke werkwijzen (iVRI’s, iDiensten, Deelbeleid), en gezamenlijke
onderzoeksresultaten (infrastructurele aanpassingen) en onderzoeksagenda’s.
Er is een online platform (Dutchmobilityinnovations.com) waar alle partijen
eenvoudig inzicht krijgen in lopende activiteiten, de belangrijkste kennis, en
relevante contactpersonen.
Binnen het programma Digitalisering Overheden zorgen Rijk en regio’s
er samen voor dat alle decentrale overheden in 2023 digitaal capabel zijn
in mobiliteit. Dat betekent dat overheden data gebruiken voor hun eigen
processen in beleid, beheer en toezicht, en hun organisatie daarvoor solide

19

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

doen van overheden, waarbij succesvolle voorbeelden uit het land een
belangrijke stimulans vormen voor anderen.

5

Toekomstbestendige
infrastructuur en
beheer
Kern van het toekomstbestendig inrichten van de
Nederlandse weginfrastructuur en het wegbeheer, is het
aanpassen van de betreffende beleids- en uitvoeringsprocessen. Of het nu gaat om investeringsbeleid,
verkeers- en assetmanagement of de fysieke
infrastructuur: automatisering en digitalisering in
mobiliteit spelen een steeds prominentere rol.

20

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

Rijdende sensoren voor wegbeheer
Op het gebied van wegbeheer zijn kleinschalige projecten opgezet om te zien
of er meer informatie over wegen en de condities op de weg te halen valt uit
informatie afkomstig uit voertuigen. Een voorbeeld is de proef Data for Road
Condition. Een informatiedienstverlener kan data uit voertuigen halen om de
wegbeheerder input te geven voor bijvoorbeeld gerichtere gladheidsbestrijding.
Zo is er bijvoorbeeld gekeken naar dynamisch zout strooien: data laat zien waar
het glad is of gaat worden en geeft zo inzicht in wanneer er gestrooid moet
worden (tot een uur van tevoren). Hierdoor kan het strooiregime verder worden
geoptimaliseerd, wat ook betekent dat er minder onnodig zout in het milieu
terecht komt. De data uit voertuigen laat daarnaast zien hoe het staat met de
kwaliteit van asfalt. De wegbeheerder kan zo flexibeler en gerichter zijn taak
uitvoeren: geplande werkzaamheden kunnen vooruit gehaald of uitgesteld
worden als de actuele wegconditie daarom vraagt. Dit stelt wegbeheerders
in staat een continu en nagenoeg compleet overzicht te krijgen van het
wegennetwerk, waar dat eerst alleen mogelijk was door periodieke metingen
of inspecties door wegbeheerders of aannemers.

Datagedreven aanpak van incidentmanagement
Ook op het gebied van incidentmanagement laat een datagedreven aanpak
positieve resultaten zien. Een pilot naar de positionering van de weginspecteur
is geslaagd. De algoritmes leren continu waar de kans op incidenten het grootst
is, op basis van historische en real time data van incidenten. En op basis van die
kansberekeningen worden de inzetgebieden voor de weginspecteurs dynamisch

21

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

gegenereerd. Weginspecteurs ontvangen vervolgens real time advies over waar
zij zich het beste kunnen bevinden via een app op hun tablet. Een weginspecteur
kan sneller ter plaatse zijn en het incident eerder afhandelen. Dit verkort de
fileduur en daarmee ook de uitstoot van stilstaande voertuigen. Met de lessen uit
de pilot werkt Rijkswaterstaat aan landelijke uitrol.

Publiek-private samenwerking
verkeersmanagement
De afgelopen jaren hebben overheden en bedrijfsleven in het Europese project
Socrates2.0 een start gemaakt met het verkeersmanagement van de toekomst.
Met dit project worden nieuwe vormen van publiek-private samenwerking
beproefd, en wordt gekeken naar het effect op de doorstroming en welke
businesscases voor overheid en bedrijfsleven daaraan ten grondslag kunnen
liggen. In vier Europese steden zijn proeven gestart, waaronder Amsterdam.
Om de data-uitwisseling tussen de partijen te faciliteren, data gezamenlijk
te interpreteren en vertalen naar navigatieadviezen of zelfs gecoördineerde
diensten te kunnen leveren, worden verschillende ‘intermediaire’ rollen
beschreven. Hoe complexer de samenwerking, hoe meer intermediaire rollen
moeten worden geïmplementeerd. De proef wordt in 2021 afgerond.
De verwachting is dat nieuwe vormen van samenwerking verder bijdragen
aan het goed kunnen informeren van de weggebruiker.

22

Resultaten Smart Mobility in het wegverkeer 2018-2020

December 2020
Ministerie IenW, DGMo, Smart Mobility
www.dutchmobilityinnovations.com
smart-mobility@minienw.nl
Deze brochure is een bijlage bij
de Kamerbrief ‘Smart mobility in beweging’