Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

28 625

Herziening van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid

Nr. 157

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2012
Hierbij ontvangt u de kwartaalrapportage over de stand van zaken van de
onderhandelingen over de hervorming van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) na 20131. Deze kwartaalrapportage heeft
betrekking op de periode september tot en met december 2012.
In deze kwartaalrapportage kijk ik terug op het Cypriotische voorzitterschap en vooruit op het Ierse voorzitterschap. Daarnaast besteed ik
aandacht aan de ontwikkelingen met betrekking tot de behandeling van de
GLB-wetgevingsvoorstellen in het Europese Parlement (EP). Ik sluit af met
u te informeren over de voortgang van de maatschappelijke dialoog
tussen verschillende partijen.
Voortgang Cypriotisch voorzitterschap en overdracht Iers
voorzitterschap
Onder het Cypriotisch voorzitterschap zijn de GLB-voorstellen in de
Landbouw- en Visserijraad verder besproken. Het voorzitterschap heeft
daarbij voortgebouwd op de Deense voortgangsrapportage. De nadruk in
de besprekingen in de Raad lag vooral op het markt- en prijsbeleid en het
plattelandbeleid. Op technisch niveau is veel vooruitgang geboekt op het
vlak van de vergroening van de directe betalingen. Het volledige overzicht
van de voortgang van het Cypriotische voorzitterschap wordt, door
middel van een voortgangsrapportage, gepresenteerd in de Landbouwen Visserijraad van 18-20 december 2012. Zoals reeds eerder gemeld in de
geannoteerde agenda van 7 december jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 668)
komt deze voortgangsrapportage in plaats van de door Cyprus oorspronkelijk beoogde «partiële algemene benadering». Hoewel Cyprus de door
haarzelf gestelde doelen niet geheel verwezenlijkt heeft, ben ik tevreden
over de voortgang die is geboekt, in het bijzonder op het vlak van
1

kst-28625-157
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 625, nr. 157

1

vergroening. De voortgangsrapportage daarover gaat voor Nederland de
goede kant op.
Onder het Ierse voorzitterschap zal naar verwachting in de Raad een
akkoord bereikt worden over de vormgeving van het toekomstige GLB. Op
grond van de Deense en Cypriotische voortgangsrapportages zal Ierland
verder werken aan de verordeningsteksten.
Indien ook het EP in de loop van het voorjaar tot een definitief standpunt
komt dan kunnen vervolgens de onderhandelingen tussen de Raad, het EP
en de Europese Commissie plaatsvinden. Ik acht het ondertussen
onwaarschijnlijk dat de ingangsdatum van 1 januari 2014 voor het nieuwe
GLB nog zal worden gehaald. Een goede en duidelijke overgangsregeling
zal daarom naar verwachting nodig zijn. Ik zal mij daarvoor inzetten.
Voortgangsrapportage
Het Cypriotische voorzitterschap presenteerde in de Landbouw- en
Visserijraad van 18-20 december haar voortgangsrapportage. Deze
rapportage heb ik conform de toezegging van minister Kamp in het SO
Landbouw- en Visserijraad van 12 december jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr.
673) bij deze brief gevoegd2. Deze rapportage geeft samen met de
wijzigingsvoorstellen voor de conceptverordeningen een goed beeld van
de geboekte voortgang. Hierna geef ik een reactie per GLB-verordening
(directe betalingen, integrale Gemeenschappelijke Marktordening,
plattelandsverordening en horizontale verordening) en zal ik de voor
Nederland belangrijke nog openstaande punten aangeven.
Vanzelfsprekend zal tijdens het Iers voorzitterschap verder gesproken
worden over de elementen rondom financieel beheer, omdat deze
gerelateerd zijn aan de discussie over het Meerjarig Financieel Kader
(MFK), waarover de regeringsleiders in februari 2013 opnieuw spreken.
Directe betalingen
In de afgelopen maanden is onder Cypriotische leiding gesproken over
verschillende onderdelen van de directe betalingen. Belangrijke onderwerpen waren met name de vergroening, de interne convergentie (de
verdeling van GLB-middelen binnen een lidstaat) en de regeling voor
extra steun aan jonge boeren. Deze punten komen alle terug in de
voortgangsrapportage van het Cypriotisch voorzitterschap.
Het Cypriotische voorzitterschap heeft naar mijn mening belangrijke
stappen vooruit gezet in het onderdeel vergroening. Met de nu voorliggende teksten wordt het mogelijk om de vergroening op verschillende
manieren in te vullen. Niet alleen met de drie door de Europese
Commissie voorgestelde maatregelen (gewasdiversificatie, behoud
permanent grasland en ecologische aandachtsgebieden), maar ook door
gecertificeerde duurzame productie en agrarisch natuurbeheer. Hiermee
komt de door Nederland voorgestane invulling van vergroening, die beter
aansluit op nationale en regionale omstandigheden dichterbij. Waarbij
voor mij voorop staat dat de vergroeningsdoelstellingen niet verwateren.
In mijn beeld wordt de basis van de vergroening gevormd door
toepassing van de drie door de Commissie voorgestelde vergroeningsmaatregelen. Daarnaast kunnen boeren als alternatief deelnemen aan een
duurzaamheidscertificaat of aan agrarisch natuurbeheer. Om met de
certificaten en het agrarisch natuurbeheer het zelfde doelbereik te
realiseren – in de onderhandelingen ook wel aangeduid als equivalentie –
2

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 625, nr. 157

2

worden deze beoordeeld en goedgekeurd door de Europese Commissie.
Het gaat hier om doelen op terreinen als milieu, biodiversiteit, klimaat en
bodem. De certificaten zullen moeten worden ontwikkeld op initiatief van
en door de sector zelf.
Mijn inzet is erop gericht dat in het vervolg van de onderhandelingen en
in de nog op te stellen verordeningsteksten, de mogelijkheden voor
equivalentie blijven bestaan. Nederland kan te zijner tijd de voorgeschreven vergroening invullen. Met deze inzet geef ik ook invulling
gegeven aan de toezegging gedaan aan uw Kamer tijdens het AO
Landbouw- en Visserijraad van 16 en 17 juli jl. over de realisatie van de
vergroening.
De interne convergentie, waarmee bedoeld wordt de overgang van de
huidige toeslagrechten naar een gelijke hectarebetalingen per 2019, is
eveneens besproken onder het Cypriotisch voorzitterschap. Het voorzitterschap heeft voorgesteld om voor de acht sinds 2004 toegetreden
EU-lidstaten, die nu het single area payment system (SAPS) toepassen,
een soepele overgang naar het nieuwe systeem van toeslagrechten
mogelijk te maken. Dit lijkt op een brede instemming van de Raad te
kunnen rekenen. Er is echter geen voortgang geboekt over de interne
convergentie van landen zoals Nederland die nu het historische model
(betalingen gebaseerd op historische productie) hanteren. Ik houd
onverkort vast aan de inzet zoals die is beschreven in de kwartaalrapportage van september jl. (Kamerstuk 28 625, nr. 154).
Los van enkele technische aanpassingen in de berekening van de hoogte
van de extra hectaretoeslag voor jonge boeren zijn er geen veranderingen
voorgesteld door de Cypriotische voorzitter. Over de door diverse
lidstaten gewenste vrijwilligheid van extra hectaretoeslag voor jonge
boeren zijn door de voorzitter geen nieuwe voorstellen opgenomen in de
voortgangsrapportage.
Integrale Gemeenschappelijke Marktordening
In het afgelopen kwartaal zijn de discussies over de integrale Gemeenschappelijke Marktordening (iGMO) voortgezet. De gesprekken gingen o.a.
over aanpassing van de referentieprijzen, de positie van producentenorganisaties, de handelsnormen en een eventueel crisisfonds. Deze onderwerpen zijn opgenomen in de voortgangsrapportage van het Cypriotische
voorzitterschap en sluiten aan bij de Nederlandse inzet.
Nederland heeft aangegeven geen voorstander te zijn van aanpassing van
referentieprijzen van landbouwproducten die voor interventie in
aanmerking komen. Aanpassing van de prijzen zou betekenen dat het
vangnet op een hoger niveau komt te liggen, met als risico dat productie
in stand wordt gehouden waarvoor op commerciële basis uiteindelijk
geen structureel afzetperspectief is.
Nederland is voorstander van het verbeteren van de marktmacht van
primaire producenten door middel van de vorming van producentenorganisaties en/of inter-brancheorganisaties. Nederland steunt daarom het
voorstel om producentenorganisaties / inter-brancheorganisaties in alle
sectoren mogelijk te maken. Lidstaten zouden echter niet verplicht moeten
worden om dergelijke organisaties te erkennen, maar dit zou aan de
beoordeling van de lidstaat zelf moeten worden overgelaten.
De overige discussies betroffen voornamelijk technische kwesties:
karkasclassificatie, de definitie van volwassenen runderen, steun aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 625, nr. 157

3

bijensector en opname van de recent gewijzigde zuivelmaatregelen
(zuivelpakket) in de iGMO.
De High Level Group Wijn (HLG) heeft onlangs advies uitgebracht over de
beëindiging van het stelsel van aanplantrechten. Tijdens de hervorming
van de GMO voor wijn in 2008 is een aantal maatregelen afgesproken.
Eén daarvan is beëindiging van het verbod op de aanplant van nieuw
wijnbouwareaal. In de wijnproducerende lidstaten ontstaat steeds meer
oppositie tegen deze afspraak. De HLG doet de Commissie de aanbeveling
om met een voorstel te komen voor een alternatief systeem voor het
huidige aanplantverbod. Deze discussie zal in het komende voorjaar
verder gevoerd worden.
Plattelandsbeleid
Wat betreft plattelandsbeleid is het Cypriotische voorzitterschap verder
gegaan met de voortgangsrapportage van Denemarken. De inhoud
daarvan werd omarmd door de meeste lidstaten. Op basis van verdere
discussies in de Landbouw- en Visserijraad, het Speciaal Comité
Landbouw (CSA) en in de raadswerkgroep is voortgang geboekt op een
aantal onderwerpen. Dit geld vooral voor een aantal definities en
technische voorwaarden die aan het programma worden gesteld, zoals
een aantal definities en het vrijwillige karakter van thematische subprogramma’s. Nederland kan instemmen met de teksten zoals voorgesteld
door het voorzitterschap.
Onder Cypriotisch voorzitterschap is verder intensief gesproken over
investeringssteun, steun voor irrigatie en over bosbouw. Deze besprekingen hebben echter nog niet tot overeenstemming geleid. Onder Iers
voorzitterschap zal daarom verder gesproken worden over deze
onderwerpen.
Onder Iers voorzitterschap zal verder gesproken worden over het
opnemen van de vergroeningsvoorwaarden in de zogenaamde «baseline»
voor agromilieubetalingen om dubbele betalingen voor dezelfde activiteit
via directe betalingen (1e pijler) en plattelandsbeleid (2e pijler) te
voorkomen. Dubbele betalingen kunnen mogelijk optreden wanneer
vergroening van directe betalingen wordt ingevuld met behulp van
equivalente agrarisch natuurverbintenissen, die ook onderdeel zijn van
het plattelandsbeleid. Ik ben van mening dat deze dubbele betalingen
voorkomen moeten worden, zoals toegelicht in het verslag van de
Landbouw- en Visserijraad van 28 en 29 november (Kamerstuk 21 501-32,
nr. 667).
Het risicobeheer en met name het inkomenstabilisatiefonds is nog een
open punt van discussie. Nederland heeft al eerder aangegeven grote
twijfels te hebben bij een dergelijk instrument. De kosten kunnen zeer
hoog oplopen en het is moeilijk om een eenduidige definitie van agrarisch
inkomen te bepalen. Bovendien kan een inkomenstabilisatiefonds
verstorend werken op het gelijke speelveld.
Omwille van vereenvoudiging moeten we nog verder spreken over de
staatssteunprocedures. De meeste lidstaten willen net als Nederland een
vereenvoudigd systeem, waarbij gewerkt wordt met één loket bij de
Europese Commissie rondom staatssteunaanvragen.
Horizontale verordening
De Horizontale verordening bundelt een aantal gemeenschappelijke
regelingen voor het gehele GLB-terrein. Deze regelingen richten zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 625, nr. 157

4

vooral op het financieel beheer, het geïntegreerde beheers- en controlesysteem (GBCS), randvoorwaardenbeleid («cross compliance») en het
kader voor monitoring en evaluatie van het GLB.
Het Cypriotische voorzitterschap heeft met betrekking tot deze verordening flinke vooruitgang geboekt, zoals de rol van certificerende
instanties en bewaartermijnen van gegevens.
De afgelopen maanden is meer helderheid gekomen over de gewijzigde
rol van de certificerende instanties bij de verantwoording van de
besteding van Europese middelen. Duidelijker is vastgelegd dat de
uitbreiding van het takenpakket moet leiden tot zo min mogelijk extra
controlelast. Waar de Europese Commissie zelf controles uitvoert in
lidstaten, dient zij oog te houden voor de mogelijke extra uitvoeringslasten die daarvan het gevolg kunnen zijn voor betaalorganen.
Met betrekking tot de conformiteitsgoedkeuring (beslissing naar
aanleiding van bevindingen bij een controle onderzoek) is vastgelegd dat
de Europese Commissie indien zij afwijkt van het advies van het bemiddelingsorgaan dit duidelijk richting de lidstaten moet motiveren.
De bewaartermijnen van gegevens die bij het betaalorgaan worden
gegenereerd en bewaard, zijn in de voorstellen verder verhelderd.
Daarnaast zijn verschillende technische probleempunten met betrekking
tot de aanvraagprocedure verbeterd. De betaalperiode blijft gehandhaafd
tussen 1 december en 30 juni. De jaarlijkse betalingen voor plattelandsmaatregelen kunnen het gehele jaar worden gedaan, onder voorwaarde
dat de controles zijn afgerond. De Commissie krijgt de bevoegdheid om in
specifieke crisissituaties af te wijken.
Met betrekking tot «cross compliance» heeft het voorzitterschap het
voorstel verwijderd om de Europese Commissie bij gedelegeerde
handeling de bevoegdheid te geven (onderdelen van) de Kaderrichtlijn
Water en de Gewasbeschermingsrichtlijn toe te voegen aan «cross
compliance». De discussie over een tweetal nieuwe voorwaarden voor het
in een goede landbouw- en milieuconditie houden van landbouwgrond
(GLMC-voorwaarden) heeft tot een preciezere formulering van de
werkingssfeer geleid en is daarmee acceptabel gebleken voor veel
lidstaten.
Niettemin laten de onderhandelingen voor een aantal andere onderwerpen nog weinig vooruitgang zien. Ik noem hierbij de volgende drie
punten die voor Nederland van groot belang zijn.
Ten eerste het sanctiekader. Het kader dient duidelijkheid te bieden over
de algemene regels met betrekking tot de toepassing en berekening van
sancties bij de niet-naleving van de voorwaarden voor GLB-steun. Dit is
een gevoelig onderwerp, waarbij Raad, Europese Commissie en EP elk
een eigen opvatting hebben of sanctieregels bij gedelegeerde handelingen of bij uitvoeringshandelingen tot stand zouden moeten komen. De
Raad is een voorstander van de uitvoeringshandelingen. De voortgangsrapportage bevat de laatste stand van voorbereidende teksten voor de
verdere onderhandelingen op dit punt, die zijn gebaseerd op uitvoeringshandelingen. Dit is in lijn met de Nederlandse inzet.
Een tweede belangrijk onderwerp is het al dan niet opnemen van
landschapselementen in het perceelsregister. Hierover heeft diverse
malen discussie plaatsgevonden, waarbij geen voortgang is geboekt. De
Commissievoorstellen veronderstellen dat landschapselementen die mee
mogen tellen de vergroening ook digitaal onderdeel dienen te zijn van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 625, nr. 157

5

perceelsregister. Nederland heeft echter juist, na een controlebezoek van
de Europese Commissie, landschapselementen uit het perceelsregister
verwijderd. Nederland hecht daarom aan een systeem waarbij landschapselementen niet automatisch in het perceelsregister hoeven te worden
opgenomen. Sommige andere lidstaten, zoals Denemarken, zijn eenzelfde
mening toegedaan. De onderhandelingen over dit onderwerp zullen
worden vervolgd zodra de Europese Commissie een concreet werkdocument heeft gepresenteerd.
Het laatste onderwerp betreft het randvoorwaardenkader dat de basis is
voor «cross compliance», weergegeven in Annex II van de Horizontale
verordening. Dit betreft de concrete lijst met de randvoorwaarden
waaraan landbouwers moeten voldoen om volledige uitbetaling van hun
steun- of subsidieaanvraag te krijgen. Voor Nederland, maar ook
verschillende andere lidstaten, is een verdere vereenvoudiging van de
uitvoering van het nieuwe GLB een belangrijk onderwerp. Juist op het
vlak van de «cross compliance» is potentieel meer vereenvoudiging te
vinden dan tot nu toe geëxploreerd.
GLB-wetgevingsvoorstellen in Europees Parlement
In reactie op de vier GLB-wetgevingsvoorstellen van de Europese
Commissie hebben de rapporteurs vier conceptrapporten opgesteld.
Vervolgens hebben de leden van de Landbouwcommissie (AGRI) ca. 7000
amendementen ingediend. Onder leiding van de drie rapporteurs Louis
Manuel Capoulas Santos (S&D-fractie, Portugal) voor directe betalingen
en plattelandsbeleid, Michel Dantin (EVP-fractie, Frankrijk) voor de
Gemeenschappelijke Marktordening en Gianni la Via (EVP-fractie, Italië)
voor de Horizontale Verordening hebben talloze vergaderingen plaatsgevonden met de schaduwrapporteurs om voor de belangrijkste en meest
controversiële onderwerpen compromisamendementen op te stellen. De
compromisamendementen zijn nu afgerond. In maart 2013 volgen de
plenaire stemmingen in Straatsburg. Het standpunt van het EP en
daarmee hun mandaat voor de onderhandelingen met Raad en Europese
Commissie zijn daarmee dan definitief vastgesteld. Vanaf april 2013 zal
het Iers voorzitterschap dan ook de onderhandelingen met het EP openen.
Het is overigens de eerste keer dat het EP in de gewone wetgevende
procedure meebeslist over een hervorming van het GLB. Deze
bevoegdheid vloeit voort uit het Verdrag van Lissabon. Voorheen had het
EP slechts een adviserende rol op het gebied van het GLB.
Maatschappelijke dialoog
Sinds 2009 is veel geïnvesteerd in een maatschappelijke dialoog over de
toekomst van het GLB. Mijn voorgangers hebben uw Kamer daarover
regelmatig geïnformeerd. Op 26 september vond een werkconferentie
«Komen tot Keuzes» plaats, waaraan 200 vertegenwoordigers uit de
agrarische sector en van maatschappelijke organisaties deelnamen.
Onderwerpen van gesprek waren certificering, vergroening, marktmacht
en keteninnovatie.
De maatschappelijke dialoog vindt daarnaast voor een belangrijk deel
online plaats. In aanvulling op de debatten op de website
www.ToekomstGLB.nl zijn de laatste maanden ook mooie resultaten
geboekt met de webcampagne «FoodPolitics.eu», een samenwerking
tussen het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontact (NAJK) en de Youth
Food Movement (YFM). Een voorbeeld hiervan is een grensoverschrijdende videoblog, in samenwerking met Griekenland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 625, nr. 157

6

Een andere belangrijke mijlpaal was de lancering van de «GLB Check»
(ook wel aangeduid als «CAP app»), een online applicatie waarbij
agrarische ondernemers in een paar stappen een indicatie krijgen wat de
gevolgen kunnen zijn van de Commissie voorstellen voor directe
betalingen. De app is het resultaat van een samenwerking tussen mijn
departement en verschillende private partijen en maatschappelijke
organisaties. De app won begin december in Brussel de derde prijs in de
categorie «Innovative Communication» bij de Communication Awards
2012, een initiatief van de Europese Commissie. De prijs is door commissaris Cioloş zelf uitgereikt.
Volgende kwartaalrapportage
De volgende kwartaalrapportage ontvangt u conform de met uw Kamer
gemaakte afspraken voorafgaand aan het AO Landbouw- en Visserijraad
van 13 maart 2013.
De staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 625, nr. 157

7