Biohuis is de vereniging van biologische boeren en tuinders. Samen met de biologische
handel en verwerking, en de biologische winkels, vormen we het bestuur van Bionext,
de ketenorganisatie voor biologische landbouw en voeding.

Reactie op de brief “Contouren toekomstig mestbeleid”
Algemeen: sturen op de hele kringloop
Minister Schouten geeft in haar brief aan dat de Nederlandse veestapel een overschot aan
nutriënten produceert, die leiden tot vervuiling van grondwater en oppervlaktewater, terwijl
idealiter de nutriëntenkringloop gesloten wordt en nutriënten weer gebruikt worden voor de teelt
van humane voeding en veevoer.
De brief laat echter buiten beschouwing dat de milieuproblemen met name veroorzaakt worden
door te grote instroom van nutriënten in het hele landbouwsysteem, met als gevolg te hoge
concentraties in bodem, water en lucht. Te veel stikstof in de lucht leidt tot te hoge depositie in
natuurgebieden.
Daarom moet er gestuurd worden op de hele stikstofkringloop en moeten oplossingen in samenhang
worden bekeken.
De grote instroom van nutriënten in de vorm van veevoer betekent bovendien dat de Nederlandse
veehouderij deels gebaseerd is op - veelal niet duurzame - landbouw in andere landen en
werelddelen, met afwenteling van schadelijke effecten naar andere gebieden. Denk aan de import
van krachtvoer, dat elders op de wereld geteeld is met een nadelige impact op natuur en milieu.
Daarnaast is er de instroom van kunstmeststoffen die tevens leidt tot emissies bij productie en
gebruik. Gegeven het overschot aan dierlijke mest is het een logische stap om het gebruik van
kunstmest sterk te gaan beperken.
De volgende stap is om de import van veevoer te beperken en de nutriënten zoveel mogelijk terug te
voeren naar de producent van het voer.
Immers, zolang er een groot overschot aan nutriënten is in de vorm van dierlijke mest, en kunstmest
een betaalbaar en gemakkelijk alternatief biedt, blijft de fraudedruk hoog en wordt dierlijke mest
niet op de waarde geschat die het oorspronkelijk heeft en in de biologische landbouw nog steeds
heeft.

Biologische landbouw werkt anders
In de biologische sector ligt de mest situatie heel anders. Doordat er geen kunstmest gebruikt mag
worden, is de vraag naar dierlijke mest en andere natuurlijke meststoffen relatief groot. Sterker nog,
er is een mesttekort. Met name rundveemest is zeer gewild en schaars. Biologische rundveemest is
een zeer waardevol product, waar bij aankoop flink voor moet worden betaald.
1

Veel biologische veehouderijen voeren hun dieren met gewassen van eigen grond of hebben een
samenwerking voor het uitruilen van mest en voer met een biologische akkerbouwer. Als een
veehouderij meer mest produceert dan 170 kg stikstof per hectare, moet het meerdere verplicht en
gecontroleerd afgezet worden naar een ander gecertificeerd biologisch bedrijf. De daarbij verplichte
documenten worden op elk bedrijf jaarlijks gecontroleerd door Skal. Dit is de wijze waarop de
biologische regelgeving de verplichte grondgebondenheid invult. In de praktijk van de
melkveehouderij, de grootste dierlijke sector, wordt overigens veel minder mest dan de genoemde
170 kg per hectare geproduceerd.

Grondgebondenheid
Het door de minister genoemde streven naar grondgebondenheid juichen wij toe, waarbij idealiter
de hele landbouw grondgebonden wordt. De biologische regelgeving werkt al op die manier: alle
geproduceerde mest moet verplicht naar eigen grond, of naar de grond van een of meerdere
collega’s waarmee een samenwerkingsovereenkomst wordt gesloten.
Dus in de biologische regelgeving is het principe van grondgebondenheid al verankerd. Maar het kan
nog beter. Want een deel van het biologische veevoer wordt nog geïmporteerd, met name in de
sectoren pluimvee en varkens. Ook voor dat voer streven wij naar kortere transportafstanden
waardoor betere uitruil van voer en mest kan plaatsvinden. Zodat de biologische kringloop verder
gesloten wordt. De landsgrens is daarbij niet heilig, de kringloop kan ook met akkerbouwers in ons
omringende landen gesloten worden.
Dat betekent ook dat als het nieuwe mestbeleid samenwerkingsovereenkomsten erkent, er geen
knellend afstandscriterium moet komen, zeker gezien de gemiddeld grotere afstanden tussen
biologische bedrijven. Dit geldt des te meer voor intensievere samenwerkingsvormen op gebied van
uitruil van mest en voer.
Zo zijn er bijvoorbeeld typische akkerbouwgebieden en veehouderijgebieden, die niet altijd dichtbij
elkaar liggen. Afstandscriteria kunnen dan samenwerking en kringloopsluiting onmogelijk maken.

Mestverwerking
Het voorstel voor het uitfaseren van drijfmest en het overgaan op een systeem van verwerking en
opwerking, betekent een verdere industrialisering van mest.
Het lijkt daarbij vooral te gaan om mestverwerkingsproducten die als kunstmestvervangers mogen
dienen. Dat past absoluut niet bij de principes van een natuurlijke biologische landbouw, die
kringlopen zo eenvoudig en dichtbij mogelijk wil sluiten. Daarbij is de kwaliteit van de mest in zijn
geheel belangrijk om de bodem en het bodemleven te voeden, dus inclusief organische stof en
micro-organismen. De organische stof is onmisbaar voor een goede bodemstructuur en draagt bij
aan koolstofbinding. De meeste vormen van mestverwerking zijn dan ook verboden in de Europese
biologische regelgeving.1
Afgezien daarvan is de beoogde grote omvang van mestverwerking een maatschappelijk
onwenselijke ontwikkeling. Het brengt extra transporten en energiegebruik met zich mee, terwijl
1

Eenvoudige bewerkingen zoals composteren, of scheiden in dunne en dikke mest, zijn wel toegestaan.

2

een belangrijke oorzaak van het probleem - te grote nutriënten instroom - niet wordt aangepakt.
Het doel lijkt vooral te zijn om fraude tegen te gaan, maar door het nutriëntenoverschot en de hoge
kosten van mestverwerking blijft fraude met gangbare mest ons inziens te aantrekkelijk.
Zoals gezegd is in de biologische landbouw de situatie geheel anders. De biologische sector gebruikt
geen kunstmest en heeft een tekort aan dierlijke biologische mest. De biologische mest die niet op
het eigen biologische bedrijf wordt gebruikt gaat verplicht naar een ander biologisch bedrijf.
De biologische mest moet daarom hoe dan ook uitgezonderd worden van dit soort regelgeving. Wij
willen en moeten de eigen biologische manier van werken behouden. Dat betekent dat de
biologische productiewijze, die wettelijk al is vastgelegd, een eigen positie in het mestbeleid moet
hebben waarbij de biologische regelgeving en praktijk wordt gerespecteerd en gestimuleerd.

Verliezen beperken op bedrijfsniveau
Bedrijven kunnen verliezen naar het milieu beperken door een lagere instroom van nutriënten te
combineren met een goede bedrijfsvoering.
De biologische bedrijfsvoering is een samenhangend systeem, gebaseerd op de Europese biologische
regelgeving en de bedrijfseigen kenmerken. Gedetailleerde middelvoorschriften en
kalenderlandbouw passen daar slecht bij.
De door de commissie Remkes voorgestelde ‘afrekenbare stoffenbalans’ kan mogelijkheden bieden
voor een integrale doelgerichte aanpak, mits deze ook goed wordt uitgewerkt samen met de
biologische sector. Zodat deze goed toegesneden is op de biologische praktijk. Daarbij kan gekeken
worden naar het eerdere MINAS systeem.
Nu wordt in de melkveehouderij wel met de kringloopwijzer gewerkt, maar deze kan door
biologische bedrijven niet op alle onderdelen goed worden ingevuld, omdat de biologische praktijk,
bijvoorbeeld qua voersamenstelling, anders is. Ook hier is een verfijning voor biologische bedrijven
gewenst.
Onafhankelijk onderzoek en voorlichting vanuit de overheid is hard nodig om zowel biologische als
gangbare bedrijven te ondersteunen bij een duurzame en economisch rendabele bedrijfsvoering,
met de juiste kennis en management tools. De rol van commerciële partijen bij de advisering is nu te
groot.

Gebiedsgerichte aanpak
Wij hebben eerder voorstellen voor een gebiedsgericht beleid2 gedaan, waar het ging om het
stikstofprobleem. Voor het nitraatprobleem is dat in wezen niet heel veel anders. Wij zien een
belangrijke rol voor de biologische landbouw om de milieubelasting met nutriënten en toxische
stoffen terug te dringen.

2

Zie https://www.biohuis.org/wp-content/uploads/2020/05/Biohuis-voorstellen-gebiedsgericht-beleid-12-52020.pdf

3

25% biologische landbouw
De biologische landbouw is tot nu toe de enige bewezen vorm van duurzame landbouw die Europees
wettelijk is vastgelegd en ook onder verantwoordelijkheid van de overheid strikt gecontroleerd
wordt.
Het nutriëntengebruik in de biologische landbouw ligt aanzienlijk lager dan in de gangbare landbouw.
Bij een veel groter aandeel biologische landbouw verdwijnt het mestprobleem. Juist daarom is het
bevorderen van de biologische landbouw een deel van de oplossing en is het onbegrijpelijk dat
biologische landbouw niet genoemd wordt in de brief.
Andere vormen van duurzame landbouw en kringlooplandbouw moeten zeker óók gestimuleerd
worden, maar deze zijn vooralsnog niet scherp gedefinieerd en geborgd, zoals de biologische
landbouw dat al decennia wel is. De Europese Commissie begrijpt dit wel, en heeft in haar ‘Farm to
Fork Strategy’ een groei van de biologische landbouw als doel gesteld, tot 25% van het areaal in
2030, onder andere vanwege het belang voor de biodiversiteit. Dit Europese doel, en de potentie
voor vermindering van de problematiek, had op zijn minst een paragraaf verdiend in de brief. Graag
wijzen wij hierbij ook naar de nieuwe Europese biologische verordening waarin de bijdrage van de
biologische landbouw expliciet wordt erkend en benoemdi.
Extensiever en biologisch boeren moet ten grondslag liggen aan de aanpak van het mestprobleem.
Daarbij is heel veel aandacht nodig voor goede verdienmodellen en marktontwikkeling. Ook de groei
naar 25% biologisch areaal moet vooral bereikt worden door het vergroten van de markt3.
Zowel biologische boeren als gangbare boeren moeten niet voortdurend in een nieuw keurslijf van
meer regelgeving en extra kosten worden geperst.
De samenleving moet de boer en tuinder volwaardig betalen voor duurzame bedrijfsvoering, waarbij
oneerlijke concurrentie door niet duurzame spelers in de (wereld)markt wordt tegengegaan.

Contact: Maria Buitenkamp, secretaris Biohuis info@biohuis.org. M 06 27148412

i

EU 2018/848: “De biologische productie draagt tevens bij aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het
milieubeleid van de Unie, met name die welke zijn neergelegd in de mededelingen van de Commissie van 22
september 2006, getiteld „Thematische strategie voor bodembescherming”, van 3 mei 2011, getiteld „Onze
levensverzekering, ons natuurlijk kapitaal: een EU biodiversiteitstrategie voor 2020”, en van 6 mei 2013,
getiteld „Groene Infrastructuur (GI) — Versterking van Europa’s natuurlijke kapitaal”, en in milieuwetgeving
zoals Richtlijnen 2000/60/EG (KRW), 2001/81/EG (Ammoniakplafond), 2009/128/EG (pesticiden) en
2009/147/EG (Vogelrichtlijn) van het Europees Parlement en de Raad en Richtlijnen 91/676/EEG
(Nitraatrichtlijn ) en 92/43/EEG (Habitatrichtlijn) van de Raad.”

3

Lees ons tienpuntenplan in: https://bionext.nl/application/files/2316/0084/5883/Trendrapport2019.pdf

4