@

ZonMw stimuleert

ZonMw

gezondheidsondeaoek en
zorginnovatie
Laan van Nieuw Oost-lndiè 334
2593 CE Den Haag
Postbus 93245
2509 AE Den Haag

Telefoon 070 349 51 11

Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Mevrouw drs. E.l. Schippers
Postbus 20350
25OO EJ DEN HAAG

Fax 070 349 51 00
wrrvwzonmw.nl
info@zonmw.nl

Dossiernummer
80-84800-20

Ons kenmerk
2016t24715|ZONMW

Onderuverp

Datum

Voortgang ZonMw-programma Goed Gebruik Geneesmiddelen

14 november 2016

Contactpersoon

Geachte mevrouw Schippers,
Zomer 2014 hee'ft het ministerie van WVS toegezegd om de Tweede Kamer met
enige regelmaat te informeren over de vorderingen van het ZonMw-programma
Goed Gebruik Geneesmiddelen (GGG). ln deze brief geven wij u een beeld van de
concrete resultaten die zijn bereikt in de afgelopen periode en die hun weg vinden
naar de praktijk. Daarnaast geven wij een toelichting op de investeringen die zijn
uitgezet via de verschillende subsidierondes.
Het GGG-programma stimuleert goed gebruik van geneesmiddelen door middel van
onderzoek, praktijkprojecten, patiëntenregistraties en het bij elkaar brengen van
partijen om ontwikkelde kennis verder te brengen naar de praktijk. De GGG-raad is
bepalend in de programmering en toewijzing van de budgetten onder
eindverantwoordelijkheid van het ZonMw-bestuur. Deze raad onder leiding van de
heer Dick Dees, bestaat uit vertegenwoordigers op bestuursniveau van patiënten,
verpleegkundigen en verzorgenden, huisartsen, apothekers, medisch specialisten,
zorgverzekeraars en generieke en innovatieve farmaceutische bedrijven. De
beoordeling van de projecten vindt plaats door commissies bestaande uit experts.
Sinds het GGG-programma in 2012van start is gegaan is aan 150 projecten
financiering toegekend. Hiervan zijn de eerste projecten dit jaar afgerond,
verschillende daarvan komen terug in deze rapportage. Deze projecten dragen bij
aan de doelstelling van het GGG-programma: het effectiever, veiliger en doelmatiger
inzetten van beschikbare geneesmiddelen.
Open Ronde
De open rondes vormen de basis van het programma en bieden ruimte voor
onderzoek dat concrete resultaten oplevert die de farmacotherapeutische zorg in de
praktijk optimaliseert. Binnen de open rondes worden onderzoekers door ZonMw
uitgenodigd een aanvraag in te dienen voor een relevante vraag of probleem uit de
dagelijkse praktijk. Er gelden geen beperkingen ten aanzien van specifieke thema's
of ziektegebieden.
ln de eerste vijf open rondes zijn in totaal 847 projectideeën ingediend met een
aangevraagd budget van bijna 300 miljoen euro. Hiervan werden uiteindelijk 102
projecten geselecteerd voor financiering. Hiermee was een bedrag van 34 miljoen
euro gemoeid. Bovenop dit bedrag hebben projectleiders aan cofinanciering nog
€.4,75 miljoen aan eigen bijdrage en€.4,74 miljoen van andere partijen (hiervan is
€ 875.000 afkomstig van zorgverzekeraars, en € 2,27 miljoen van farmaceutische
bedrijven) ingebracht.

1t11

Onze hoofdopdrachtgevers zijn M/VS en NWO

Benien Vingerhoed-van Aken

Telefoon 070 349 53 29
geneesm iddelen@zonmw.nl

@

Ons kenmerk

ZonMw

2016124705|ZONMW
Datum
14 november 2016

Dossiernummer

Gepast gebruik van dure geneesmiddelen
Binnen het GGG-programma zijn verschillende projecten afgerond die bijdragen aan
doelmatige inzet van dure geneesmiddelen. Vier voorbeelden:
1. Uit een studie van het Maastricht UMC+ blijkt dat speciale crèmes een
basaalcelcarcinoom effectiever bestrijden en goedkoper zijn dan de veel
toegepaste photodynamische therap¡stz3. þs resultaten van dit project zijn
doorgevoerd in de richtlijnen van dermatologen.
2. TNF-blokkers helpen bijernstige reumatoide artritis als andere medicatie niet
aanslaat. De grootschalige POEEï studie bijreumapatiënten laatzien dat als de
ziekte tot rust is gekomen, de helft van de patiënten zonder dit medicijn verder
kana.

3. Het gebruik van anti-TNF medicijnen speelt een centrale rol in de behandeling
van inflammatoire darmziekten (de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa). Het is
van belang om deze middelen op het juiste moment in te zetten. Te vroeg
inzetten leidt tot onnodige blootstelling aan tare medicatie, te laat inzetten kan
betekenen dat de medicatie minder effectief^is. Onderzoekers van het Erasmus
MC hebben de knelpunten bij het inzetten van anti-TNF medicijnen in de praktijk
in kaart gebracht. Hieruit is een beslismodel ontwikkeld, dat de timing van het
inzetten van deze middelen vergemakkelijkt5.
4. De ziekte van Fabry is een zeldzame erfelijke stapelingsziekte. ln Nederland zijn
er ongeveer 150 patiënten. Sommige patiënten komen aan de dialyse, krijgen
een herseninfarct of hebben hartklachten. Deze patiënten worden behandeld met
enzymtherapie, wat duur is en niet voor iedereen even effectief blijkt. Het is
echter nog niet duidelijk wie het meeste profiteert van de behandeling. Voor deze
ziekte is een model ontwikkeldo. Door samenvoegen van gegevens uit centra in
Nederland, Duitsland en Engeland zijn nu subgroepen van patiënten verder
onderzocht. Dit heeft geleid tot start- en stopcriteria en meer geindividualiseerde
richtlijnen voor behandeling met enzymtherapieT.

Geneesmiddelengebruik door zwangere vrouwen en kinderen
Binnen de open rondes en de patiëntenregístratieronde zijn verschillende projecten
afgerond die gericht zijn op geneesmiddelengebruik door bijzondere groepen
patiënten, zoals zwangere vrouwen en kinderen.
ln het registratieproject pREGnants wordt het geneesmiddelengebruik bij zwangere
vrouwen geregistreerd met als doel om kennis over geneesmiddelgebruik tijdens de
zwangerschap te vergroten. Zo kunnen verloskundigen, gynaecologen en artsen
betere adviezen geven en wordt het gebruik van geneesmiddelen (nog) veiliger. Het
gebruik van antidepressivae en biologische geneesmiddelenl0 bij zwangere vrouwen
wordt in detail in aparte projecten bestudeerd. Projecten vanuit het consortium van
de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie bestuderen op welke
wijze geneesmiddelen het beste worden ingezet rondom of tijdens de bevallingll.

1

De projecten zijn te vinden op de website van ZonMw: projectnummer invullen bij
zoekoptie
2
ln verband met nieuwe website van ZonMw per 1 december, kunnen links niet meer
werkzaam zijn, wel blijft zoeken op titel van artikel mogelijk
3 project
1708856051, Mediatorartikel: Crème teaen huidkanker werkt het best bua 2013)
4
Project L5204100t, Mediatorartikel: Gepast oebruik TNF-blokkers bii reuma (ian 2075)
s
Project 836011001
6
Project 152001001
7
Project 836011009
8
Project 836012001 (www.pregnant.nl)
e
Project 836021011
10
Project 836021004
11
Project 1-7LL02009 en 836011005

2t11

80-84800-20

Ons kenmerk

ZonMw

2016124705|ZONMW
Datum
I 4 november 201 6

Dossiernummer

Bij pasgeborenen is de optimale dosering van bekende geneesmiddelen tegen pijn,
zoals paracetamol en morfine, vastgesteldl2 en is onderzocht welk effect
lichaamskoeling heeft op de concentratie van verschillende medicijnen in het bloed
van pasgeborenen met zuurstofgebrekl3. Het Nederlands Kenniscentrum
Farmacotherapie bij Kinderen (Kinderformularium) heeft met GGG-subsidie de
toelichting voor kinderen en hun ouders rondom geneesmiddelengebruik
uitgewerktla. Zij hebben ook een doseringsmodule ontwikkeld om de dosering van
geneesmiddelen bij kinderen te verbeterenls.
ln oktober heeft de Eerste Kamer ingestemd met het voorstel om de Wet medischwetenschappelijk onderzoek met mensen te wijzigenl6. De wijziging betekent een
verruiming van de mogelijkheden om onderzoek te doen met kinderen en
meerderjarige wilsonbekwamen. Recentelijk is een GGG-onderzoeklT op dit gebied
afgerond waarin de risico's en belasting zoals de kinderen die zelf ervaren is
vastgelegd. ln het project is een vragenlijst ontwikkeld die voor toekomstig
onderzoek gebruikt kan worden om belasting tijdens het onderzoek te meten. Snelle
implementatie van deze vragenlijst bijvoorbeeld via een App wordt ingezet met
ondersteuning van het GGG-programma.
Op het gebied van medisch ethische vraagstukken is verder vastgesteld onder welke
voorwaarden kinderen op een ethisch verantwoorde wijze kunnen deelnemen aan
biobankonderzoekls en hoe wilsbekwaamheid bij kinderen op een betrouwbare en
valide manier kon worden vastgesteldle. Verder wordt onderzocht onder welke
voorwaarden zwangere vrouwen ethisch verantwoord kunnen worden geïncludeerd
in geneesm iddelenonderzoek2o .

De verschillende GGG-studies bij kinderen zijn te vinden op de pagina Kinderen en
geneesmiddelen via de ZonMw-website21.

Geneesmiddelen bij ouderen
Goed gebruik van geneesmiddelen is bij ouderen een belangrijk thema. Zij hebben
naast suikerziekte (diabetes) en hartkwalen vaak ook last van vergeetachtigheid
(dementie), onrust of Parkinson. Hiervoor slikken zijvaak meerdere medicijnen
tegelijk, waardoor problemen kunnen ontstaan. Voor de arts en apotheker werd in
het SCREEN project22 een computerprogramma, de Clinical Rule Reporter (CRR),
ontwikkeld dat kan meehelpen deze problemen te voorkomen. Bij
verpleeghuispatiënten wordt gekeken naar een oplossing waarin de arts samen met
de apotheker de medicijnen regelmatig beoordeelt. Onderzocht wordt wat de kosten
en effecten zijnvan een dergelijke beoordeling.
Met FES-gelden is in 2011 het lnstituut voor Evidence-Based Medicine voor Ouderen
(IEMO) gefinancierd, met als doel de kwaliteit van de gezondheidszorg voor ouderen
te verhogen door hun behandeling wetenschappelijk te onderbouwen. Naast de
uitvoering van klinische studies bij ouderen vindt innovatie in het onderzoek plaats
12

Project 113201005
Project 113201001
1a
Project 113200952
1s projecten
113200951 en 1-13200952, Mediatora rTikel: Doseren voor een kind is enorm
fo uta evoe liq ( ia n 20 76 )
16
Meer moqeliikheden wetenschappeliik onderzoek met kinderen (okt 2076)
17
Project LL3203202
18
Project 113203013
1e
Project 113203006
20
Project 113105003
13

21 GGG: Kinderen en qeneesmiddelen
22

Project 113101001

3111

80-84800-20

@

Ons kenmerk

ZonMw

2016124795|ZONMW
Datum
14 november 2016
Dossiernummer

door inzet van moderne technologie en door ontwíkkeling van nieuwe methodologie.
Het IEMO bestudeert onder andere het effect van behandeling met
schildklierhormoon bij ouderen (80 jaar en ouder) met subklinische hypothyreoidie.
Deze studie dient als voorbeeld door het opdoen van expertise en het opbouwen van
een nationaal netwerk voor toekomstige trials bij ouderen23.
De GGG-studies bijouderen zijn te vinden via de pagina Ouderen en
geneesmiddelen via de ZonMw-website2a.

Gepast gebruik antibiotica
Binnen het GGG-programma wordt apart aandacht besteedt aan gepast gebruik van

antibiotica. Zo worden kwaliteitsindicatoren voor het meten van goed (adequaat)
antibioticagebruik bij infecties in het ziekenhuis vertaald in een checklist voor alle
bacteriële infecties in het ziekenhuis2s. En is aangetoond dat het geen zin heeft om
volwassenen die een beroerte hebben gehad preventief antibioticum te geven26. Bij
ziekenhuispatiënten met longontsteking zien onderzoekers dat drie verschillende
behandelingen met antibiotica even goed werken. Toch heeft er één de voorkeur, de
bèta-lactam monotherapie. Deze draagt het minst bij aan antibioticaresistentie2T. Bij
kinderen met loopoor, een veelvoorkomende kwaal bij kinderen met
trommelvliesbuisjes, is gevonden dat behandeling met oordruppels met een
antibioticum en ontstekingsremmer het beste werkt28.
Andere ZonMw-studies over gepast gebruik antibiotica zijn te vinden via de pagina
resistente bacteriën op de ZonMw-website2e.
Drug Rediscovery Ronde
Het GGG-programma richt zich op het verbeteren van farmacotherapeutische zorg,
zowel op het niveau van het geneesmiddel als op het gebruik van geneesmiddelen in
de dagelijkse zorg. Een manier om dit te bewerkstelligen is het ontsluiten van het
grote potentieel aan toepassingen van bestaande geneesmiddelen bij nieuwe
indicaties. ln 2016 is gestart met een Rediscovery Ronde waarin het specifiek gaat
om onderzoek naar de effectiviteit en dosisoptimalisatie van een veelbelovende
toepassing van een bestaand geneesmiddel (niet onder patent) bijeen indicatie
waarvoor het middel (nog) niet is geregistreerd. Hierbij is het van belang dat
bestaande pilotdata en een aannemelijk verondersteld werkingsmechanisme voor de
nieuwe indicatie de basis vormen van de voorgestelde studie. Deze studies worden
nadrukkelijk gezien als aanzet tot een registratietraject, waarbijde doorgeleiding van
rediscovery producten naar de klinische praktijk voor een maatschappelijk
aanvaardbare prijs wordt geborgd. Deze subsidieronde loopt met specifieke kaders
en vereisten mee als onderdeel van de Open Ronde. Hiervoor is 1 miljoen euro extra
gereserveerd, subsidies worden in het derde kwartaal van 2017 toegekend.
Zie de pagina druqrediscovery/offJabel op de ZonMw-website3o.

23

Project 62700!00!,www.iemo.nl, Zie ook NRC 2 juni 2016: Soms kan ie een zieke oudere
beter niet genezen

2a GGG: Ouderen en geneesmiddelen
2s

Project 836021001
Project L7t002302
27
Project L7t202OO2, Mediatorartikel: Niet meer met een kanon op een muq schieten (nov
201s)
28
Project L70992502
26

2e ZonMw:

Resistente bacteriën

30 G GG : Druq Rediscoverv/off-label

4111

80-84800-20

Ons kenmerk

ft|ZonMw

2016124715,|ZONMW
Datum
14 november 2016
Dossiernummer

Oude middelen voor nieuwe indicaties
ln de eerste 5 open rondes van het programma zijn verschillende projecten
gehonoreerd die zich richten op de toepassing van bestaande geneesmiddelen bij
nieuwe indicaties. Deze projecten worden in de periode 2017-2020 afgerond:
- tacrolimus bij ulceratieve proctitis3l
- clonidine bij schizofrenie32
- sildenafil bij ernstige foetale groeirestrictie33
- rituximab bij zeldzame progressieve interstitiële longziekten3a
- ketamine bij therapie resistente depressie3s
- anakinra bij acute jicht¡o
- duloxetine bij artrose met chronische pijn37
- zoledronaat tegen gewrichtsdestructie bij artrose3s
- raloxifeen bij schizofrenie3e
- bumetanide bij autisme spectrum stoornissenao
- rivastigmine bij deliriumal
- colchicine bij preventie van hart- en vaatziektenaz

Personalised Medicine
ln 2015 is het programma Personalised Medicine binnen GGG van start gegaan. Een
onderdeel van dit programma is de samenwerking tussen ZonMw, Zilveren Kruis
Achmea en KWF Kankerbestrijding die gezamenlijk € 7 miljoen beschikbaar hebben
gesteld voor subsidieoproepen binnen de aandachtsgebieden oncologie en
zeldzame ziekten. Deze projecten dienen de gezondheidswinst en kosteneffectiviteit
aan te tonen van de nieuwe technieken genaamd Next Generation Sequencing
versus de huidige conventionelere diagnostiek. De nieuwe technieken maken het
mogelijk het gehele genoom van een patiënt in kaart te brengen, hier bepaalde
patronen in te ontdekken om vervolgens een (farmacotherapeutische) behandeling te
starten die specifiek voor die patiënt op maat is.
ln de reumatologie worden veel dure geneesmiddelen gebruikt, zoals biologische
geneesmiddelen. Om de hoogst mogelijke gezondheidswinst voor de patiënt te
bewerkstelligen en deze middelen doelmatig in te zetten is nog veel onderzoek
nodig. Om dat onderzoek te faciliteren en stimuleren is een internationale
samenwerking opgezet tussen GGG, de Canadian lnstitute for Health Research
(CIHR) en het Reumafonds. Gezamenlijk investeren zij ongeveer € 5,5 miljoen in een
Canadees-Nederlands netwerk dat zich gaat richten op personalised medicine
onderzoek binnen de reumatologie. Canada en Nederland kunnen binnen deze
meerjarige en duurzame samenwerking gebruikmaken van elkaars cohorten, kennis,
systemen en ervaringen. ln november 2016 zal een besluit worden genomen door
een internationale commissie welk netwerk de subsidie zal ontvangen.

31

32

Project 836011003
Project 836021003

33

Project 836o2t023
Project 836021009
3s
Project 836031013
36
Project 836031015
37
Project 836031009
38
Project 836041007
3s
Project 836041008
ao
Project 836041015
a1
Project 1-70887004
42
Project 848015014
3a

5111

80-84800-20

@

Ons kenmerk

ZonMw

2016124705|ZONMW
Datum
14 november 2016
Dossiernummer

Op internationaal vlak is ZonMw aangesloten bij het initiatief van de Europese Uníe,
het lnternational Consortium for Personalised Medicine (lCPerMed). Het lCPerMed
beoogt samen met experts uit de verschillende lidstaten een roadmap voor
personalised medicine op te stellen. Hiervoor zal gebruik worden gemaakt van de
Europese PerMed Strategic Research and lnnovation Agenda (SRIA), waar ZonMw
in een eerder stadium een bijdrage aan heeft geleverd. lCPerMed zal een
stappenplan opstellen hoe om te gaan met de snelle ontwikkelingen in het veld en
welke rolde EU hierín kan vervullen. Big data, een duurzaam zorgstelsel,
financiering en vergoeding, ondenivijs en het ontwikkelen van nieuwe
onderzoeksmethodiek zijn een aantal van de onderwerpen die zullen worden
geadresseerd.
Het ministerie van MffS is voornemens om binnen het programma Personalised
Medicine € 10 miljoen euro beschikbaar te stellen voor de ontwikkeling van
voorspellende diagnostiek waardoor verbeterde stratificatie van patiënten mogelijk is.
Patiënten kunnen direct met het juiste geneesmiddel worden behandeld en hen
worden de bijwerkingen bespaard van foutief voorgeschreven geneesmiddelen.
Hiermee kan een significante gezondheidswinst worden behaald. Verbeterde
diagnostiek en stratificatie zorgen er ook voor dat patiënten niet onnodig (dure)
geneesmiddelen voorgeschreven krijgen, waardoor kostenbesparingen op
geneesmiddelinzet kunnen worden gerealiseerd.
Topdown projecten
Binnen het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen is budget gereserveerd voor
specifieke vragen vanuit instanties, zoals het College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen (CBG), het Zorginstituut Nederland (ZlN) en voor VWS-beleid. ln
dit kader zijn onderzoeken geïnitieerd naar de plaatsbepaling van nieuwe
antistollingsmiddelen en naar het overstappen van Thyrax naar andere
schildklierhormoonpreparaten. Daarnaast heeft het ministerie van VWS opdracht
gegeven voor een nationaal systeem om de veiligheid van biologische
oeneesm iddelen te monitoren.

Antistolli ngsmiddelen
Ten aanzien van het gebruik van de nieuwe orale antistollingsmiddelen (NOAC's)
bestaat nog steeds behoefte aan een onderzoek naar de plaatsbepaling van de
NOAC's in de behandeling in de Nederlandse situatie. Het op te zetten onderzoek
moet breed gedragen worden door de beroepsgroep, zodat de uitkomsten voor hen
bruikbaar en acceptabel zijn. Op 25 oktober 2016 heeft het ministerie van VWS
ZonMw opdracht gegeven om maximaal € 1,5 miljoen aan GGG{opdown budget vrij
te maken voor het opzetten van een nationale registratie van - en aanhangend
onderzoek naar - patiënten met atriumfibrilleren aan wie antistollingsmedicatie
(vitamine K antagonisten en NOAC's) wordt voorgeschreven. De NWC is gevraagd
om een voorstel in te dienen voor de invulling van dit project dat breed gedragen is in
zowel de eerste als de tweedelijns antistollingszorg. Daarnaast zijn vanuit de
reguliere subsidierondes van het programma inmiddels twee studies gehonoreerd
gericht op het veilig gebruik van NOAC's. Het gaat hierbij om onderzoek naar het
antagoneren van NOAC's in noodsituaties43 en om onderzoek naar het gebruik van
NOAC's bij kwetsbare ouderenaa.

Thyrax studies
Begin 2016 ontstonden tekorten van het schildklierhormoon Thyrax@ Duotab door
problemen bij de productie vanwege de verplaatsing van het productieproces van
Nederland naar het buitenland. Dit zorgde voor onrust onder patiënten, omdat zij
a3

Project 836O2LOL7

4 Project 8480L5004

6111

80-84800-20

@

Ons kenmerk

ZonMw

2016t24705|ZONMW
Datum
14 november 2016
Dossiernummer

noodgedwongen moesten overstappen naar een schildklierhormoonpreparaat van
een andere fabrikant. Het overstappen van het ene op het andere
schildklierhormoonpreparaat kan gevolgen hebben voor patiënten, omdat zij
(opnieuw) klachten kunnen krijgen die samenhangen met een te hoog of te laag
gehalte van schildklierhormoon in het bloed.
Schildklier Organisatie Nederland en de Nederlandse Vereniging voor
Endocrinologie hebben het ministerie van VWS verzocht een onderzoek mogelijk te
maken naar de gevolgen van deze noodgedwongen overstap: zowel voor de
klachten en de kwaliteit van leven van patiënten maar ook voor de concentratie van
schildklierhormoon in het bloed en een eventuele dosisaanpassing. De noodzaak
hiervan is onderschreven en aan ZonMw is de opdracht gegeven dit onderzoek
mogelijk te maken vanuit het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen. Hiervoor
is een budget van € 185.000 vrijgemaakt vanuit GGG-topdown budget. Het
onderzoek wordt uitgevoerd door PHARMO en NIVEL en is eind mei 2016 van start
gegaanas. Met de resultaten kunnen zorgverleners hun patiënten uiteindelijk zo goed
mogelijk adviseren en monitoren bij het overstappen op een ander merk
schildklierhormoon. Het eerste conceptadvies is eind oktober 2016 ontvangen.

Monitoring veiligheid biologische geneesmiddelen
Het ministerie van VWS heeft ZonMw de opdracht gegeven om bij Lareb een
nationaal systeem op te zetten om de veiligheid van het gebruik van biologische
geneesmiddelen langdurig te monitoren op basis van inbreng van de patiënt,
gebruikmakend van Lareb lntensive Monitoring (LIMS)¿o. Hiermee is een budget van
€.482306 gemoeid. De focus wordt gelegd op dure complexe biologische middelen
voor immune mediated inflammatory diseases. Het gaat om nieuwe biologische
geneesmiddelen en biosimilars met potentieel veel gebruikers, beperkt tot die
producten die afgeleverd worden via de ziekenhuizen. Dit project wordt gedragen
door de volgende partijen: ministerie van VWS, Lareb, Nederlandse Vereniging voor
Reumatologie (NvR), Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen
(NvMDL), CBG en NVZA.

Stimulering Toepassing in de Praktijk (STIP) Ronde
Projecten uit de STIP rondes richten zich op de implementatie van richtlijnen en
aanbevelingen uit onderzoek in de praktijk. De doelstelling is om concrete
eindproducten zo breed mogelijk te implementeren. ln totaal is aan 20 projecten voor
€2,2 miljoen aan subsidie toegekend. ln aanvulling daarop is ook sprake van in
totaal€ 250.000 aan cofinanciering. Deze praktijkverbeterprojecten concentreren
zich op het bevorderen of verbeteren van medicatieveiligheid, preventie, goed
gebruik van geneesmiddelen, overdracht van medicatiegegevens en eenvoudige taal
en begrijpelijk hulpmiddelen. Er wordt daarbij gebruikgemaakt van voorlichting,
communicatie en screeninq.

Voorbeelden van praktijkverbeterprojecten
De praktijkverbeterprojecten uit de STIP rondes richten zich op de (poliklinische)
apotheek, huisarts, verpleeghuis, GGZ of op de gehele keten. De patiëntenpopulatie
is zowel sectorbreed als specifiek gedefinieerd (lithium, levercirrose, dialyse,
transplantatie en laaggeletterde patiënten).

4s
46

Projecten 848050002, 848050001, en 84805004
Project 848022003

7 t11

80-84800-20

F

Ons kenmerk

ZonMw

Enkele voorbeelden:
. Het antipsychoticagebruik is bewezen onnodig hoog en langdurig onder mensen
met een verstandelijke beperking. Bij meer dan de helft van de gebruikers levert
dit bovendien ongewenste en schadelijke bijwerkingen op. Zorgverleners van's
HeerenLoo hebben hiervoor multidisciplinaire behandelplannen ontwikkeld,
waarmee zij antipsychotica meer terughoudend willen gaan voorschrijven. Ook
willen zij het onnodig langdurig gebruik ontmoedigen. Als ondersteuning heeft
het IVM werk- en scholingsmaterialen voor zorgverleners ontwikkeld. De
interventie wordt nu in een pilot getestaT.
. Het medicijn lithium werkt vaak uitstekend bij mensen met een bipolaire stoornis.
ln Nederland gebruiken meer dan 30.000 patiënten dit medicijn. Het gebruik van
lithium brengt ook risico's met zich mee. Onzorgvuldig gebruik kan leiden tot
vergiftigingsverschijnselen. Daarnaast kunnen com plicaties optreden bij
langdurig lithiumgebruik. Dit betreft vooral schade aan de nieren. Niet alle
lithiumgebruikers hebben voldoende kennis over verantwoord gebruik van
lithium. Dit is van belang omdat de juiste controles veel problemen kunnen
voorkomen. Vanuit een STIP-projecta8 wordt voorlichtingsmateriaalae beschikbaar
gesteld en onderzoekers geven patiënten de mogelijkheid zelf hun
lithiumwaarden en de nierfunctie bijte houden en online vragen te stellen aan
een panel van deskundigen. Daarnaast bieden de onderzoekers de huisarts
ondersteuning.
. Pharos, het expertisecentrum gezondheidsverschillen, werkt met subsidie van
GGG aan veilig medicatiegebruik voor laaggeletterden. ln dit project wordt een
draaiboek ontwikkeld voor een m ultid isciplinaire aanpak50.
. Levercirrose is een ernstige leverbeschadiging door een leverziekte. Een
leverbeschadiging kan problemen geven bij het gebruik van geneesmiddelen.
Zorgverleners hebben echter nog weinig informatie over de juiste dosering van
medicijnen bij deze patiënten. Stichting Health Base ontwikkelt in dit project
goede doseeradviezen bij levercirrose. De uitkomsten komen ter beschikking
aan zorgverleners en patiënten. Veiligheidsadviezen voor het gebruik van
geneesmiddelen bij patiënten met levercirrose zijn te vinden op de websitesl.
. ln de brief van de minister van VWS van 23 april201352 wordt als een van de
pílotprojecten het project 'De inzet van een klinisch farmacoloog in de
huisartsenpraktijk' genoemd. ln dit GGG-project wordt de rol van de apothekerfarmacotherapeut bij de huisarts onderzocht. De verwachting is dat doordat
apotheker en huisarts beter samenwerken vanuit eenzelfde praktijk het
geneesmiddelgebruik van patiënten beter op maat is en minder
ziekenhu isopnames optredens3.
o f n 2014 is in opdracht van de Unie Katholieke Bond van Ouderen een verkenning
uitgevoerd op het gebied van de medicatiebeoordeling. ln de verkenning is de
belangrijkste conclusie dat er een impasse bestaat tussen zorgaanbieders en
zorgverzekeraars ten aanzien van de hoogte van de vergoeding voor de
medicatiebeoordelingsa. Het gevolg daarvan is dat er veel minder
medicatiebeoordelingen worden gedaan dan mogelijk zou zi)n. Naast de
verkenning is aan de hand van rapporten van Booz&Co. en KPMG/Plexus
berekend dat er een besparing op de zorgkosten mogelijk is van € 150-200 per
medicatiebeoordeling, met name in de kosten voor farmacie en medisch
specialistische zorg. De combinatie van de impasse en het besparingspotentieel
a7
a8
ae

Project 836044011
Project 836044006

www.allesoverlithium.nl

so

Project 836044010
www.geneesmiddelen bijlevercirrose.nl
s2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2012-2013,32 620, nr.85
s3
Project 83601L025, zie ook artikel in PW: Huisartsen omormen opotheker in hun team (iun
2015)
s4
Publicatie op ZonMw website Verkennina Medicatiebeoordelinq (sep 2074)
s1

8t11

2016t24705|ZONMW
Datum
1

4 november 201 6

Dossiernummer
80-84800-20

@

Ons kenmerk

ZonMw

2016t24715|ZONMW
Datum
1

4 november 201 6

Dossiernummer

heeft in de verkenning onder meer geleid tot de aanbevelíng dat zorgaanbieders
en zorgverzekeraars een serieuze poging doen om met elkaar tot'shared
savings'afspraken te komen. Patiëntenfederatie Nederland en Unie KBO
hebben het initiatief genomen de shared savings-optie verder uit te laten werken
Als resultaat zijn uitgewerkte contractteksten en im plementatieadviezen
beschikbaar die gebruikt kunnen worden voor afspraken tussen zorgaanbieders
en zorgvezekeraars voor de zorginkoopss.

Patië nte nre g i stratie s

Binnen het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen is subsidie beschikbaar
gesteld voor patiëntenregistraties gericht op het beschikbaar komen van kennis over
het gebruik van geneesmiddelen in de praktijk met als doel het genereren van
spiegelinformatie, bevorderen van wetenschappelijk onderzoek en mogelijk maken
van vergoedingsbesl issingen.
Vanaf 2012 zijn 16 projecten gehonoreerd, verdeeld over 4 subsidierondes. ln totaal
is er € 4,2 miljoen toegekend aan projecten gericht op de startfase van een
aandoeningsgerichte patiëntenregistratie waarbij de zorgverlener de regie heeft.
Deze |CT-georiënteerde projecten zijn niet alleen door ZonMw gefinancierd. Zowel
farmaceutische bedrijven als zorgverzekeraars leveren een belangrijke bijdrage aan
de start en continuering van deze projecten. ln de startfase van de projecten is in de
aanvragen een bijdrage van de farmaceutische bedrijven van € 0,95 miljoen
opgevoerd en vanuit de zorgverzekeraars € 340.000. Daarnaast leveren betrokken
instellingen ook een gezamenlijke eigen bijdrage van € 700.000.
De aandoeningsgebieden bevinden zich voornamelijk in de tweedelijns zorg en zijn
gericht op diverse reumatologische aandoeningen (jeugdreuma, artritis psoriatica,
SLE, spondyloartritis), epilepsie, hemofilie, hepatitis B & C, chronische darmziekten,
ernstig astma, cerebrale palsy, hart- en vaatziekten en atopisch eczeem. Daarnaast
richten enkele projecten zich ook specifiek op GGZ-patiënten en z\/angere vrouwen.
Bij enkele projecten worden verbindingen met de eerste lijn gerealiseerd zoals rond
overactieve blaas en borstkanker.

Grote Trials
lmplementatie van studieresultaten wordt mede bepaald door het evidence niveau
van de studie. Bij grote, waar mogelijk nationale, multicenter studies is implementatie
in de dagelijkse zorgpraktijk vaak relatief eenvoudig door te voeren. lmmers, de
participerende partijen in dergelijk onderzoek zijn ook de partijen die in de zorg de
behandeling voorschrijven. Het betreft hier vaak pragmatische trials met harde
eindpunten waarvoor een nationale onderzoeksinfrastructuur nodig is. De opzet,
uitvoering en afronding van dergelijke studies vragen noodzakelijkenvijs een
aanzienlijk budget, niet beschikbaar binnen de reeds bestaande rondes.
Vanaf 2015 heeft het ministerie van VWS aanvullend budget beschikbaar gesteld dat
specifiek bedoeld is voor een beperkt aantal grote studies dat op hoog evidence
niveau uitsluitsel kan geven over een doelmatigheidsprobleem met betrekking tot de
toepassing van geneesmiddelen in de praktijk. De resultaten van de studie moeten
nationaal direct implementeerbaar zijn. Het onderwerp moet een breed draagvlak bij
de beroepsgroep(en) hebben, en bij voorkeur onderdeel zijn van de kennisagenda
van de beroepsgroep(en) of afspraken gemaakt in het kader van de
hoofdlijnenakkoorden. Deelname door alle relevante partijen op nationaal niveau is
vereist. De samenwerking op nationaal niveau maakt het mogelijk een goede
infrastructuur op te zetten die ook voor toekomstige studies te gebruiken is.

ss

Project 83600095003, MediatorarTikel: Hobbels op de wea van richtliin naar proktiik (opr

201s)

9111

80-84800-20

@

Ons kenmerk

ZonMw

2016t24705|ZONMW
Datum
14 november 2016
Dossiernummer

ln maart 2016 zijn 43 projectideeën ingediend in Grote Trials Ronde 1. Hiervan zijn
uiteindelijk I projecten uitgewerkt. De beoordeling vindt eind 2016 plaats. Om de
projecten te versterken is in juli 2016 een Strengthening Workshop georganiseerd
voor projectleiders, onder andere gericht op infrastructuur, Standard Operating
Procedures (SOP's), monitoring, data handling, open acces en patiënteninclusie.

lnternationale samenwerking
Naast de eerder genoemde samenwerking met Canada op het gebied van
personalised medicine, wordt ook concreet samengewerkt met het Federaal
Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) in België. Zij faciliteren en
financieren de deelname van Belgische centra aan lopende GGG-projecten.
Daarnaast worden verdere mogelijkheden verkend voor toekomstige gezamenlijke
inítiatieven.

Patiëntenpanel
Het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen betrekt op structurele wijze

patiëntenpanels bij het honoreringstraject van subsidieaanvragen, zowel in de fase
van projectideeën als van uitgewerkte aanvragen. Het patiëntenpanel richt zich
vanuit hun expertise op de participatie van de (eind)gebruikers. Daarnaast geven zij
een oordeel over het project - vanuit het (eind)gebruikersperspectief - over de
relevantie voor de patiënt. De patiëntenpanels zijn betrokken geweest bij alle open
rondes en STIP rondes vanaf de fase van uitgewerkte aanvragen bij Open Ronde 1
De Patiëntencommissie van het KWF Kankerbestrijding (PACO) is bij de
subsidieronde op het gebied van Personalised Medicine Oncologie betrokken.

GGG-congres
Sinds 2013 wordt jaarlijks het GGG-congres gehouden. ln 2017 zal dit voor de vijfde
maal plaatsvinden. Het aantal deelnemers uit verschillende gremia van het
geneesmiddelenveld neemt ieder jaar toe van ruim 300 deelnemers in 2015 lot 425
in 2016. Uitwisseling, initiatieven tot innovatie en samenwerking, netwerken en
kennis halen en delen zijn de belangrijkste doelstellingen van het congres.
Daarnaast biedt het congres inhoudelijk een diversiteit aan resultaten van de
onderzoeksprojecten vanuit het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen,
afgewisseld met innovatieve of bíjzondere projecten van derden of
sam enwerkingspartners.

Private Financiering
Private financiering op projectniveau binnen het programma Goed Gebruik
Geneesmiddelen vindt op bescheiden schaal plaats. Bijdragen van private partijen
op programmaniveau komen maar beperkt tot stand. Financiering door Zilveren Kruis
Achmea, KWF Kankerbestrijding en het Reumafonds zijn positieve uitzonderingen
hierop, maar een structurele bijdrage van zorgverzekeraars en fabrikanten, zoals
oorspronkelijk de bedoeling was, ontbreekt ondanks gezamenlijke inspanningen van
ambtenaren van uw ministerie en ZonMw-medewerkers. We treden graag met u in
overleg of deze opzet nog steeds gewenst is en hoe we dat gezamenlijk kunnen
bereiken.

10t11

80-84800-20

F

Ons kenmerk

ZonMw

2016t24705|ZONMW
Datum
14 november 2016
Dossiernummer
80-84800-20

Over¿icht van de subsidierondes

Subsidieronde

Doel

Open Ronde

Onderzoek: evidence genereren die bruikbaar is in de praktijk

Grote Trials

Onderzoek: resultaten meteen onderdeelvan de praktijk

Rediscovery

Onderzoek: potentie benutten van oude middelen bij nieuwe indicaties

Topdown

Beantwoording beleidsvragen

STIP Ronde

Praktijkverbeterprojecte n : sti m u us -+ gewoon doen

Registraties

lnfrastructuur: data uit de dagelijkse praktijk beschikbaar maken

Personalised
Medicine

Onderzoek en implementatie: behandelen van patiënten op basis van hun unieke
kenmerken

I

Tot slot kunnen we stellen dat het GGG-programma een structurele, betrouwbare
bron van financiering is geworden voor projecten die de dagelijkse
farmacotherapeutische zorg verbeteren door effectievere en/of veiligere en/of
doelmatigere inzet van geneesmiddelen.
Met vriendelijke groet,
namens het bestuur,

Henk J. Smid
directeur

11t11