Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 001

Programma voor Jeugd en Gezin

Nr. 76

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 oktober 2009
Bij brief van 18 juni verzocht de vaste commissie voor Justitie om een
reactie op het Jaarbericht Kinderrechten van Defence for Children-ECPAT
en Unicef. In deze brief ga ik in op de onderwerpen kinderrechten en
uitbuiting, kinderrechten en jeugdstrafrecht en kinderrechten en vreemdelingenrecht.
Kinderrechten en uitbuiting
In het jaarbericht wordt terecht geconstateerd dat de strijd tegen mensenhandel en kinderpornografie hoog op de politieke agenda staat. Uitbuiting
van kinderen is een vorm van mensenhandel en de bestrijding daarvan
maakt dan ook deel uit van de multidisciplinaire aanpak bij het voorkomen
en bestrijden van mensenhandel. Waar nodig worden speciale maatregelen getroffen. Een voorbeeld daarvan zijn de aanvullende maatregelen
bij het Nationaal Actieplan Mensenhandel, waarin aandacht is voor
minderjarige slachtoffers.
Aanpak van mensenhandelaren en mensensmokkelaars die alleenstaande
minderjarige vreemdelingen naar Nederland brengen, is een prioriteit. In
dit kader wordt gewezen op de pilot «beschermde opvang», waar alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) die (mogelijk) slachtoffer zijn
van mensenhandel, besloten worden opgevangen. In de pilot worden
maatregelen getroffen ter bescherming van risico-amv’s tegen mensenhandel en mensensmokkel.
Ondanks de inzet van de beschermende maatregelen kunnen verdwijningen van deze jongeren nooit volledig worden uitgesloten. De opvang is
besloten en niet gesloten. Tot op heden zijn ongeveer 20 jongeren
verdwenen, waarvan de meesten uit India. Deze verdwijningen hebben
ertoe geleid dat naast de reeds getroffen beschermende maatregelen
(24-uurs begeleiding, camera’s en deurverklikkers), een extra beveiligingsbureau is ingezet om te surveilleren.
In alle gevallen zijn zowel politie als KMar direct ingeschakeld en is het
toezicht op locaties verscherpt. Door tussenkomst van het Expertise-

KST13610
0910tkkst31001-76
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 001, nr. 76

1

centrum Mensenhandel Mensensmokkel (EMM) zijn adequate maatregelen met betrekking tot de opsporing genomen. Dit werpt vooralsnog
zijn vruchten af. De nauwe samenwerking tussen de opvanglocaties en de
opsporingsdiensten heeft bijgedragen aan de ontmanteling van een internationale criminele organisatie die zich bezighield met de smokkel en
handel van Nigeriaanse meisjes. Tevens is er een strafrechtelijk onderzoek
gestart naar de verdwijning van de Indiase AMV’s.
De pilot beschermde opvang zal vanaf eind 2009 geëvalueerd worden
door het WODC. Het aantal verdwijningen van meisjes uit Nigeria is in elk
geval sterk verminderd.
Tenslotte wil ik nog reageren op de aanbeveling om de in artikel 273f,
derde lid, onder 2°, Sr neergelegde strafverzwaring voor mensenhandel
gepleegd tegen een kind dat de leeftijd van zestien jaren nog niet heeft
bereikt voor alle kinderen, dus ook zestien- en zeventienjarigen, te laten
gelden. De desbetreffende strafverzwaringsgrond is in de strafbepaling
terzake mensenhandel opgenomen ter implementatie van artikel 3,
tweede lid, van het Kaderbesluit inzake bestrijding van mensenhandel uit
2002 (2002/629/JBZ). Voornoemd artikel omvat de verplichting om te
voorzien in een hoger strafmaximum voor mensenhandel wanneer sprake
is van seksuele uitbuiting van een kind dat de leeftijd voor seksuele meerderjarigheid nog niet heeft bereikt. In Nederland is die leeftijd gesteld op
16 jaar. Op dit moment lopen er in Brussel onderhandelingen over een
ontwerpkaderbesluit inzake voorkoming en bestrijding van mensenhandel
en de bescherming van slachtoffers en tot intrekking van het bestaande
kaderbesluit. Het ontwerpkaderbesluit gaat op het onderhavige punt
verder dan het oude kaderbesluit. Voorgesteld wordt om te voorzien in
een strafverzwaringsgrond voor alle vormen van mensenhandel gepleegd
tegen een kind (iedere persoon beneden de leeftijd van achttien jaar).
Nederland steunt deze bepaling. Naar verwachting zal implementatie
straks van het nieuwe kaderbesluit dan ook leiden tot een wijziging van
artikel 273f.
Overigens dient vermeld te worden dat sinds 1 juli 2009 een verhoging
van de strafmaxima in het mensenhandelartikel van kracht is. Door de
wijziging is het strafmaximum in artikel 273f, derde lid, onder 2°,
verhoogd van 8 naar 12 jaar.
Kinderrechten en jeugdstrafrecht
In het jaarbericht is een aantal aanbevelingen gedaan op het terrein van
het jeugdstrafrecht. Vrijheidsbeneming van kinderen is een uiterste maatregel. Alleen in gevallen waarin er geen redelijk alternatief is wordt
daartoe overgegaan. Het Openbaar Ministerie hanteert bij de afdoening
van jeugdstrafzaken dan ook het uitgangspunt dat een extramurale afdoening de voorkeur verdient boven detentie: «taakstraf, tenzij». Een
vrijheidsbenemende straf of maatregel wordt ten uitvoer gelegd in een
inrichting met een pedagogisch klimaat. De jeugdige krijgt scholing en
wordt voorbereid op zijn terugkeer in de maatschappij. De duur van het
verblijf in een justitiële jeugdinrichting gemiddeld 4,5 maand. Sinds 2005
neemt het aantal gevallen waarin sprake is van vrijheidsbeneming van
een minderjarige af.
Indien sprake is van voorlopige hechtenis, wordt deze periode gebruikt
om de jeugdige weer op het goede spoor te krijgen (dag/nachtritme,
school, woonplaats, begeleiding). In de meeste gevallen (65%) verblijft de
jongere alleen gedurende de fase van voorlopige hechtenis in de justitiële
jeugdinrichting. Als een rechter beveelt om een jongere in voorlopige
hechtenis te nemen, is hij wettelijk verplicht om direct na te gaan of dit
bevel kan worden geschorst. Voorlopige hechtenis kan in principe ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 001, nr. 76

2

uitvoer worden gelegd op iedere plaats die de kinderrechter daartoe
geschikt acht. Meestal is dit een justitiële jeugdinrichting, maar andere
mogelijkheden zijn thuis- of nachtdetentie. Met invoering van de Wet
gedragsbeïnvloeding jeugdigen op 1 februari 2008 zijn de mogelijkheden
verruimd om in de fase van voorlopige hechtenis al te kunnen starten met
een vorm van gedragsbeïnvloeding. Met die wet is ook de gedragsbeïnvloedende maatregel ingevoerd, waarmee binnen een strafrechtelijk kader
gedwongen zorg kan worden opgelegd. Met deze wet kan (nog) meer
maatwerk geleverd worden en kan vrijheidsbeneming worden voorkomen, dan wel in duur worden beperkt.
Daarnaast voorziet het jeugdstrafrecht in andere alternatieve afdoeningwijzen voor jeugdigen, zoals de Halt-afdoening en slachtoffer-dadergesprekken. De mogelijkheid tot het voeren van slachtoffer-dadergesprekken is
landelijk ingevoerd. Momenteel voeren Halt Nederland en het Ministerie
van Justitie gezamenlijk een verbetertraject uit in overleg met experts en
ketenpartners, naar aanleiding van het onderzoeksrapport van de Adviesen Onderzoeksgroep Beke.
Ten aanzien van het verzamelen en publiceren van bruikbare data over de
omstandigheden en de veiligheid van kinderen in justitiële jeugdinrichtingen is het volgende van belang. De Dienst Justitiële Inrichtingen publiceert diverse data over jeugdigen die in een justitiële jeugdinrichting
verblijven, o.a. in het Jaarbericht en op de website. Ook op de website van
het ministerie van Justitie en het WODC is informatie beschikbaar gesteld.
Specifieke informatie over de omstandigheden en de veiligheid van jeugdigen die in een justitiële jeugdinrichting verblijven, is openbaar toegankelijk via de rapporten van de inspectiediensten (Inspectie Jeugdzorg,
Inspectie van het Onderwijs, Inspectie voor de Gezondheidszorg en
Inspectie voor de Sanctietoepassing).
Met betrekking tot jongeren met een PIJ-maatregel die te lang wachten op
behandeling en hierdoor langer opgesloten zitten, wil ik graag wijzen op
het volgende. In 2008 wachtten op de peildatum (30 september) in totaal
17 PIJ-passanten in een opvanginrichting op een plek in en behandelinrichting. In 2007 bedroeg dit aantal op dezelfde peildatum nog 47. In de
periode mei t/m augustus 2008 werd 59% van de PIJ-passanten binnen de
normtijd van 3 maanden in een behandelinrichting geplaatst. Vanwege de
specifieke problematiek van sommige jeugdigen is het niet altijd mogelijk
om snel een geschikte plek in een behandelinrichting te vinden. Overigens
gaat het bij PIJ-passanten niet altijd om minderjarigen; veelal betreft het
jeugdigen die meerderjarig zijn (geworden).
Met de voorgestelde aanpassing van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen, die momenteel bij de Tweede Kamer aanhangig is, zal het
onderscheid tussen opvang- en behandelinrichtingen vervallen, waardoor
de behandeling sneller zal kunnen aanvangen.
Ten aanzien van de voorbehouden die Nederland heeft gemaakt bij het
Internationale Verdrag inzake de rechten van het kind heeft de minister
voor Jeugd en Gezin, mede namens mij, bij brief van 19 februari 2009 aan
de Kamer meegedeeld dat het VN-kinderrechtencomité opnieuw heeft
aangedrongen op het opheffen van de voorbehouden bij het Internationaal Verdrag inzake de rechten van het kind. Zoals aangegeven in de brief
heeft het kabinet inhoudelijke argumenten voor deze voorbehouden, die
de minister voor Jeugd en Gezin nog eens uitvoerig heeft toegelicht ten
overstaan van het comité. Nu het comité en aandringt op opheffing van
de voorbehouden, zal het kabinet deze voorbehouden nog eens zorgvuldig bezien in het licht van de volgende rapportage aan het comité.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 001, nr. 76

3

De aanbevelingen ten aanzien van art. 40 IVRK en de verhoormethodes
voor minderjarigen worden betrokken bij de maatregelen die ik zal nemen
naar aanleiding van twee arresten van het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens (EHRM) inzake respectievelijk Salduz (nr. 36 391/02) en Panovits (nr. 4268/04), waarover ik de Kamer bij brief van 15 april 2009 heb
geïnformeerd.
Ten aanzien van de afname van DNA bij minderjarige veroordeelden,
waarover in het jaarbericht zorgen worden geuit, merk ik het volgende op.
Het doel van de totstandkoming van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden is geweest om een wettelijke grondslag te treffen voor gedwongen afname van celmateriaal voor DNA-onderzoek bij alle minder- en
meerderjarige personen die veroordeeld zijn wegens een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is en die onder de reikwijdte van de
wet vallen. Het uit dit celmateriaal verkregen DNA-profiel wordt verwerkt
in de DNA-databank voor strafzaken en vergeleken met de andere in die
databank verwerkte DNA-profielen, waaronder de DNA-profielen van
onopgeloste misdrijven. Daarmee wordt beoogd bij te dragen aan de
opsporing, vervolging en berechting van reeds gepleegde en eventuele
toekomstige strafbare feiten van de veroordeelden, en om hen zo mogelijk
ervan te weerhouden opnieuw strafbare feiten te plegen.
Het bepalen en verwerken van het DNA-profiel van minderjarige veroordeelden in de DNA-databank voor strafzaken is niet in strijd met de beginselen uit het Kinderrechtenverdrag. De wetenschap dat DNA-profielen
bekend zijn bij Justitie, kan minderjarigen ervan weerhouden opnieuw
strafbare feiten te plegen omdat zij effectiever en efficiënter kunnen
worden opgespoord. Verder ben ik van oordeel dat het verwerken van hun
DNA-profielen geen nadelige effect op hen heeft. De DNA-profielen zijn
niet openbaar, zij blijven binnen justitiekringen en worden uitsluitend
gebruikt ten behoeve van een strafzaak. De minderjarigen worden na het
ondergaan van hun straf of maatregel niet meer met hun DNA-profiel
geconfronteerd, tenzij zij opnieuw een strafbaar feit begaan.
Het verwerken van de DNA-profielen van de minderjarige veroordeelden
levert naar mijn oordeel geen strijd op met het recht op eerbiediging van
de persoonlijke levenssfeer, zoals neergelegd in artikel 10 van de Grondwet, artikel 8 van het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en artikel 17 van het
Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR),
het Verdrag van de Raad van Europa inzake de bescherming van personen
met het oog op de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens
(Trb. 1988, 7) en de richtlijn nr. 95/46/EG van het Europees Parlement en
de Raad van de Europese Unie betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en
betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PbEG van 24 oktober 1995,
L 81). De bewaartermijnen die in het op het Wetboek van Strafvordering
en de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden gebaseerde Besluit DNA-onderzoek in strafzaken zijn neergelegd, zijn niet langer dan noodzakelijk is voor
het opsporen en vervolgen van strafbare feiten, en in overeenstemming
met de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit.
Kinderrechten en vreemdelingenrecht
In het jaarbericht wordt aandacht gevraagd voor de toelating en begeleiding van alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s). In dat kader
is van belang dat een herijking van het amv-beleid in opdracht van de
Staatssecretaris van Justitie wordt uitgevoerd. De herijking van het
amv-beleid is gericht op het snel en volledig bieden van duidelijkheid over
de toelating, teneinde de terugkeer van uitgeprocedeerde amv’s te bevorderen en een illegaal bestaan van jongvolwassenen in Nederland te voor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 001, nr. 76

4

komen. In dit kader wordt ook de toepassing van vreemdelingenbewaring
van amv’s bezien.
Daarnaast wordt gekeken naar de positie van kinderen in het vreemdelingenbeleid in het algemeen. Een brief daarover wordt dit jaar aan de Tweede
Kamer gezonden. Het belang van het kind vormt bij de plannen een
belangrijk uitgangspunt evenals als de inzet om het misbruik van de
kwetsbare positie van kinderen en toelatingsprocedures te voorkomen.
Tegelijkertijd geldt evenwel het beginsel dat indien ouders met kinderen
niet in aanmerking komen voor de verblijfsvergunning, de ouders zelf
verantwoordelijk zijn voor het realiseren van de terugkeer van het gezin
naar het land van herkomst. Daarbij faciliteert de overheid het vertrek als
dat nodig is. Dat gebeurt bijvoorbeeld door het verschaffen van onderdak
in een vrijheidsbeperkende locatie gedurende een periode van 12 weken
ter voorbereiding op het vertrek.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 001, nr. 76

5