Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3700

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juni 2023
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 3 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Verordeningen en richtlijn herziening Europees begrotingsraamwerk (Kamerstuk 22 112, nr. 3699)
Fiche: Verordening inzake standaard essentiële octrooien
Fiche: Verordening dwanglicenties voor crisisbeheersing (Kamerstuk
22 112, nr. 3701)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-22112-3700
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

1

Fiche: Verordening inzake standaard essentiële octrooien
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad
inzake standaard essentiële octrooien en wijziging van Verordening
(EU) 2017/1001
b) Datum ontvangst Commissiedocument
27 april 2023
c) Nr. Commissiedocument
COM (2023) 232
d) EUR-Lex
EUR-Lex – 52023PC0232 – EN – EUR-Lex (Europa.eu)
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
SWD (2023) 124 en SEC (2023)124
f) Behandelingstraject Raad
Raad voor Concurrentievermogen
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
h) Rechtsbasis
Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie (VWEU)
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Gekwalificeerde meerderheid
j) Rol Europees Parlement
Medebeslissing
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Op 27 april 2023 publiceerde de Europese Commissie (hierna: de
Commissie) een voorstel voor een verordening inzake standaard
essentiële octrooien («standard essential patents», hierna: «SEPs»)1 2
waarmee een nieuw kader in het leven wordt geroepen voor de omgang
met SEPs. Het voorstel is onderdeel van een breder pakket aan voorstellen
inzake octrooirechten, waar ook de voorstellen inzake aanvullende
beschermingscertificaten (voor medicinale en gewasbeschermingsproducten)3 en het voorstel inzake dwanglicenties4 toe behoren. Voor deze
voorstellen zijn separate BNC-fiches opgesteld. Het voorliggende voorstel
bouwt voort op de mededeling inzake de EU benadering van essentiële
octrooien5 en het actieplan inzake intellectuele eigendom om het herstel
en de veerkracht van de EU te ondersteunen (IE Actieplan)6.
1

Onder standaard essentiële octrooien worden octrooien verstaan waarmee een bepaalde
technologie wordt beschermd die is opgenomen in een standaard en als essentieel is
aangemeld door de octrooihouder bij een standaardisatie-organisatie.
2
Voorbeelden van dergelijke standaarden zijn 5G en WiFi, audio- en videocompressie en
-decompressie (bijv. MPEG, HEVC), technologieën voor gegevensopslag en -uitwisseling (bijv.
CD en DVD), fotoformaten (JPEG) en interoperabiliteit van home-audio en -video (HAVi). De
gebruikers van deze standaarden zijn traditioneel voornamelijk producenten van telecommunicatieapparatuur, mobiele telefoons, computers, tablets, tv’s, enz. Met de opkomst van het
Internet of Things (IoT) worden deze standaarden echter steeds meer geïmplementeerd door
een groeiend aantal gebruikers, waaronder mkb-bedrijven, in connected cars, drones,
betaalterminals, trackingapparaten, slimme meters, gezondheidsmonitoren en andere slimme
apparaten.
3
COM(2023) 221, COM(2023) 223, COM(2023) 222, COM(2023) 231.
4
COM(2023) 224.
5
COM(2017) 712. Kamerstuk 22 112, nr. 2478.
6
COM(2020) 760. Kamerstuk 22 112, nr. 3017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

2

Bij SEPs komen in wezen twee op het oog tegenstrijdige belangen samen.
Waar standaarden beogen de interoperabiliteit en compatibiliteit tussen
producten en/of diensten te bevorderen, is een octrooi een tijdelijk
monopolie op een inventieve technologie of proces waarmee de houder
anderen kan weerhouden gebruik te maken van die technologie en/of kan
bepalen aan wie het de geoctrooieerde technologie ter beschikking stelt.
Op EU-niveau is er momenteel geen specifieke regelgeving aangaande
SEPs. Betrokken partijen bij onderhandelingen over licenties zijn
momenteel wel gebonden aan de kaders van het mededingingsrecht
waaronder de Horizontale Richtsnoeren7 en het arrest Huawei/ZTE8 van
het Hof van Justitie van de Europese Unie.
Het doel van het voorstel is om de licentiepraktijk rond SEPs transparanter, voorspelbaarder en efficiënter te laten verlopen om daarmee te
stimuleren dat gestandaardiseerde technologie beter benut wordt en
breder beschikbaar komt op eerlijke en non-discriminatoire voorwaarden,
met name voor kleine en middelgrote ondernemingen (mkb). Dit draagt
volgens de Commissie bij aan het duurzame concurrentievermogen en de
technologische soevereiniteit van de EU.
Als eerste zet de Commissie in op het verbeteren van de informatievoorziening rond SEPs door het opzetten van een centraal register en
database. Informatie over SEPs is momenteel deels al toegankelijk via
standaardisatie-organisaties, maar is versnipperd en onvolledig.
Verbeterde toegankelijkheid en nauwkeurigheid van deze informatie moet
de onderhandelingen over licenties voor SEPs vereenvoudigen. De
database zal naast octrooigegevens over geregistreerde, verleende SEPs
ook publiek toegankelijke informatie bevatten over licentievoorwaarden
en -vergoedingen, expert-opinies over de totale maximumvergoeding,
rechtspraak inzake FRAND-voorwaarden (fair, reasonable and
non-discriminatory) en andere relevante achtergrondinformatie. Na
notificatie door marktpartijen en op uitnodiging van het expertisecentrum,
dient de houder zijn SEP te registreren binnen 6 maanden na de uitnodiging. Aan registratie is een tarief verbonden. SEP-houders kunnen hun
octrooi niet handhaven totdat ze geregistreerd zijn. Indien de houder niet
registreert binnen 6 maanden is het de houder niet toegestaan licentieen/of schadevergoedingen te innen voor de periode tot aan registratie.
Ten tweede wil de Commissie meer duidelijkheid scheppen over de vraag
of een bepaald octrooi daadwerkelijk essentieel is voor een standaard
door de invoering van een beoordelingsmechanisme voor essentialiteit
van SEPs («essentiality checks»). Doordat octrooien soms in een vroeg
stadium van de ontwikkeling van een standaard als essentieel worden
aangemeld (in gevallen ook voordat het octrooi is verleend), zijn niet alle
octrooien, die opgenomen worden in een standaard, ook daadwerkelijk
essentieel voor de implementatie van die standaard. Daarnaast vindt er bij
standaardisatie-organisaties niet altijd een essentialiteitscontrole plaats;
dergelijke controles zijn bovendien technisch zeer complex.
De essentialiteitscontroles uit het voorstel moeten de kwaliteit van de
informatie in het register waarborgen en voor zowel houders als partijen
die de standaard implementeren helderheid geven over de status van een
7

Mededeling van de Commissie – Richtsnoeren inzake de toepasselijkheid van artikel 101 van
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op horizontale samenwerkingsovereenkomsten (PbEU 2011, C-11/1).
8
Arrest van 16 juli 2015 Hof van Justitie EU in zaak C-170/13 (Huawei/ZTE). In dit arrest heeft het
Hof bepaald dat een houder van een standaard essentieel octrooi een verbod om inbreuk op
zijn octrooi te stoppen kan instellen, zonder dat hem misbruik van machtspositie in de zin van
het mededingingsrecht kan worden verweten, indien voldaan wordt aan een aantal specifieke
voorwaarden in het onderhandelingsproces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

3

geregistreerde SEP. De beoordelingen worden jaarlijks, steekproefsgewijs
of op verzoek uitgevoerd door, in het relevante technische gebied,
gespecialiseerde beoordelaars die door het expertisecentrum zijn
geselecteerd. Aan de beoordelingsprocedure zijn kosten verbonden voor
zowel de houder wiens octrooi wordt beoordeeld als de implementerende
partij die verzoekt om een beoordeling. De uitkomst van de beoordeling is
niet bindend; het uiteindelijke oordeel over de vraag of een octrooi
essentieel is voor een bepaalde standaard is aan de bevoegde rechter. Wel
kunnen de uitkomsten van een essentialiteitscontrole behulpzaam zijn bij
licentieonderhandelingen, in patent pools9 of als bewijsmiddel dienen in
een rechtszaak.
Ten derde is de Commissie voornemens om onduidelijkheden rondom
FRAND-voorwaarden weg te nemen. De Commissie ziet daar een rol voor
alternatieve geschillenbeslechting binnen het bestaande mechanisme bij
het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie («EUIPO»).
De voorgestelde procedure voorziet volgens de Commissie in een relatief
snelle, eerlijke en kostenefficiënte manier om voorafgaand aan een
eventuele gerechtelijke procedure te komen tot overeenstemming over
FRAND-voorwaarden onder begeleiding van een onafhankelijke bemiddelaar. Zowel de houder van een SEP als de potentiële licentienemer
dienen de geschilbeslechtingsprocedure te doorlopen voordat zij een
gerechtelijke procedure kunnen starten. Het is voorzien dat de procedure
niet langer duurt dan 9 maanden. Hoewel de uitkomst niet bindend is, zijn
partijen gebaat bij het voltooien van de procedure en het naleven van de
uitkomst omdat daarmee licentieonderhandelingen soepeler kunnen
verlopen en een gerechtelijke procedure (en de daarmee gepaard gaande
kosten) bespaard kan worden.
Ten vierde voorziet het voorstel in het verhogen van transparantie over de
potentiële totale licentievergoeding voor implementatie van een
standaard. Voor implementerende partijen is het momenteel niet altijd
eenvoudig te achterhalen wat de kosten zijn die verbonden zijn aan de
implementatie van een standaard en het daarin vervatte – vaak grote
aantal – octrooien, die bovendien aan verschillende houders toekomen.
Door in het register de totale maximumvergoeding («aggregate royalty
rate») voor een bepaalde standaard op te nemen, biedt dit implementerende partijen houvast bij de prijsbepaling van hun producten of diensten
en voor houders een indicatie van hun potentiële investeringsrendement.
Bij overeenstemming over de maximumvergoeding kunnen houders het
expertisecentrum daarvan in kennis stellen, waarna het wordt gepubliceerd in het register. Indien er geen overeenstemming is, kan het
expertisecentrum een bemiddelaar aanwijzen of, op verzoek van een
houder of implementerende partij, een indicatieve (niet-bindende)
expert-opinie laten opstellen door een panel van specialisten. Belanghebbenden kunnen hun zienswijze inbrengen bij het panel.
Voor de uitvoering van voornoemde procedures en taken wordt een
expertisecentrum ingericht bij EUIPO. Het expertisecentrum zal ook
voorlichting en training geven specifiek gericht op het mkb over (licenties
voor) SEPs. Naast deze ondersteuning voor het mkb voorziet het voorstel
ook in vereenvoudigde procedures en lagere tarieven voor het mkb.

9

Een patent pool is een samenwerkingsverband tussen octrooihouders, waarbij onderling en/of
met derden licenties worden aangegaan met betrekking tot een bepaalde technologie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

4

b) Impact assessment Commissie
In de impactbeoordeling van de Commissie zijn vijf beleidsopties verkend
om het gestelde gebrek aan transparantie en inefficiëntie rond de omgang
met SEPs het hoofd te bieden. De impactbeoordeling is in februari 2023
ingediend bij de Raad voor Regelgevingstoetsing en heeft op 17 maart
2023 een positief advies ontvangen met een voorbehoud. Het belangrijkste bezwaar was dat onvoldoende is ingegaan op het minimaliseren
van de negatieve effecten voor het mkb en dat de kosten onvoldoende
helder in kaart zijn gebracht. De Commissie heeft de impactbeoordeling
hierop aangepast.
De vijf beleidsopties variëren van beperkt ingrijpen via niet-bindende
richtsnoeren (optie 1) tot een allesomvattend pakket, waarbij het sluiten
van licenties voor SEPs verloopt via een one-stop-shop clearing house
(optie 5). Optie 2 omvat de verplichte registratie in een publiektoegankelijk
register en het beoordelingsmechanisme voor essentialiteit, terwijl bij
optie 3 daar de bemiddelingsprocedure om tot FRAND-voorwaarden te
komen aan toegevoegd is.
De voorkeursoptie (optie 4) is gelijk aan optie 3 met de toevoeging van de
niet-bindende expert-opinie over de totale maximum licentievergoeding.
In vergelijking met de andere beleidsopties is volgens de Commissie deze
combinatie de beste manier om tot een gelijk speelveld te komen. Hoewel
optie 5 voordelen heeft, wordt deze optie beoordeeld als te ingrijpend met
het risico dat het een afschrikwekkende werking kan hebben voor houders
van SEPs.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Innovaties zijn onontbeerlijk voor het toekomstige verdienvermogen van
Nederland. Voor innovatieve bedrijven en kennisinstellingen is de
bescherming en benutting van intellectueel eigendom van groot belang.
De concurrentiekracht van Nederland is gebaat bij een voorspelbaar en
evenwichtig stelsel van intellectuele eigendomsrechten.10
Het belang van standaardisatie in het algemeen en SEPs in het bijzonder
neemt toe. Standaarden speelden voorheen met name in de ICT-sector
een prominente rol, maar in toenemende mate zijn ook andere sectoren,
zoals de auto-industrie of Internet of Things, afhankelijk van gestandaardiseerde technologie. Om ervoor te zorgen dat hoogwaardige innovatieve
technologieën ook in de toekomst opgenomen blijven worden in
standaarden en zo breed beschikbaar (blijven) komen voor nieuwe
toepassingen, is het cruciaal om de balans te bewaken tussen de
belangen van de octrooihouder en (potentieel) implementerende partijen.
Voor de octrooihouder betekent dat dat hij mogelijkheden heeft om zijn
investeringen in R&D te laten renderen, terwijl voor andere marktpartijen
de drempel niet te hoog moet zijn om licenties af te kunnen nemen.
Voor een aantrekkelijk innovatieklimaat in de EU zijn effectieve handhavingsmogelijkheden van belang. Het kabinet heeft zich daarom altijd groot
voorstander getoond van de realisatie (per 1 juni 2023) van het Unified
Patent Court (UPC).11 Het UPC vereenvoudigt de gerechtelijke handhaving
van octrooien in de EU. In plaats van afzonderlijke nationale procedures te
moeten doorlopen met bijbehorende administratieve lasten, biedt het
10
11

Kamerstukken 33 009 en 36 035, nr. 100; Kamerstuk, 22 112, nr. 3017.
Kamerstuk 30 635, nr. 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

5

UPC de mogelijkheid om bij één instantie een uitspraak te verkrijgen in
octrooigeschillen (o.a. voor SEPs over FRAND-voorwaarden) met directe
werking in vrijwel heel de EU.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet onderschrijft het belang van een goed functionerend systeem
van SEPs. Het voorstel vormt een ingrijpend pakket om het kader voor
SEPs en licentiering op grond van FRAND-voorwaarden aan te passen.
Het kabinet staat niet onwelwillend tegenover het verbeteren van het
SEP-systeem waar nuttig en nodig, maar onderstreept tegelijkertijd dat er
voor zover bekend geen grote marktverstoringen in het huidige systeem
zijn. Om die reden acht het kabinet het voorstel niet gebalanceerd.
Volgens het kabinet wordt in het voorstel bovendien in te beperkte mate
aangesloten bij reeds goed functionerende praktijkinitiatieven, zoals
patent pools.
De uitspraak van het Hof van Justitie EU in de zaak Huawei/ZTE en de
daarop volgende rechtspraak op nationaal niveau vormen een belangrijke
leidraad die werkbaar is gebleken in de praktijk. Het is de verwachting dat
ook het UPC een belangrijke rol gaat spelen in de verdere harmonisatie
van octrooirechtspraak in de EU en daarmee verder zal bijdragen aan het
creëren van een gelijk speelveld. Dat vooruitzicht versterkt de twijfel over
de vraag of de omvang en ingrijpendheid van de voorgestelde maatregelen in een juiste verhouding staan tot de omvang van het geconstateerde probleem. Daarnaast zijn er twijfels of het EUIPO voldoende
deskundigheid kan inzetten om een vlotte behandeling van de voorgestelde procedures te verzekeren.
Tegelijkertijd kan het huidige systeem op een aantal onderdelen wel
worden verbeterd en stelt het voorstel zelf ook concrete verbeteringen
voor. Zo staat het kabinet achter het idee om de informatievoorziening te
verbeteren en te centraliseren. Dit komt in algemene zin de betrouwbaarheid en toegankelijkheid van het systeem ten goede en kan voor
partijen aan beide kanten in het onderhandelingsproces behulpzaam zijn.
Het kabinet maakt daarbij wel twee opmerkingen. Ten eerste, octrooihouders worden door de voorziene verplichte registratie van SEPs met
extra administratieve lasten geconfronteerd. Het verplichte karakter van
de registratie is begrijpelijk vanuit het oogpunt om het register zo volledig
en nauwkeurig mogelijk in te richten. Desalniettemin is volgens het
kabinet de consequentie die verbonden is aan geen of niet-tijdige
registratie – het niet kunnen handhaven en niet kunnen innen van licentie
en/of schadevergoedingen tot aan registratie – zeker in de beginfase
waarin de registratieplicht mogelijk nog niet breed bekend is, vergaand in
verhouding tot het belang van een accuraat register. Het kabinet zet om
die reden vraagtekens bij de rechtmatigheid en wenselijkheid van een
dergelijke inperking van eigendomsrechten en zal tijdens de onderhandelingen daarom inzetten op vrijwillige registratie van SEP-informatie.
Verkend kan worden of er andere manieren zijn om SEP-houders te
stimuleren om tot registratie over te gaan. Ten tweede, binnen een deel
van de Europese en internationale standaardisatie-organisaties zijn er
reeds regelingen voor registratie van SEPs. Deze regelingen zijn echter
versnipperd en niet coherent. Het voorstel kan een bijdrage leveren aan
harmonisatie van bestaande regelingen, echter dit zal in nauwe samenwerking moeten gebeuren met de relevante standaardisatie-organisaties.
Ook staat het kabinet in beginsel positief tegenover de gedachte achter de
mogelijkheid van een beoordelingsmechanisme om te bepalen of een
octrooi daadwerkelijke essentieel is voor een bepaalde standaard. Dit kan
bijdragen aan verbeterde transparantie en daarmee het speelveld tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

6

SEP-houder en licentienemer meer in evenwicht brengen. Het kabinet
vraagt zich echter af of met de gekozen procedure dat doel bereikt zal
worden, mede gelet op de potentieel grote hoeveelheid essentialiteitscontroles die eruit voortvloeien. Het kabinet zal daarom tijdens de onderhandelingen inzetten op een procedure van essentialiteitscontroles die niet
verder gaat dan noodzakelijk is om de kwaliteit van het register te
bewaken en die tevens aansluit bij de bestaande praktijk bij patent pools.
Alternatieve geschilbeslechting («alternative dispute resolution», hierna
«ADR») kan in beginsel een laagdrempelig en snel alternatief zijn voor een
rechterlijke beslissing, maar vereist wel vrijwillige participatie en
acceptatie van de uitkomst door beide partijen. Het voorstel om via een
bemiddelingsprocedure tot overeenstemming te komen over FRANDvoorwaarden kan in specifieke gevallen nuttig zijn. De procedure zoals
voorgesteld door de Commissie is echter niet op vrijwillige basis in de zin
dat pas de gang naar de rechter kan worden genomen nadat de procedure
is beëindigd. De extra tijd (maximaal 9 maanden) die daarmee gemoeid is,
is een zware belemmering in situaties waar spoedige handhaving
essentieel is en kan een nadelig effect hebben op het innovatieklimaat.
Bovendien wordt de snelheid en efficiëntie waarmee het UPC naar
verwachting uitspraak zal doen daarmee ten dele tenietgedaan. Voor het
kabinet is niet duidelijk welk voordeel de voorgestelde ADR-procedure
heeft ten opzichte van andere ADR-procedures zoals bij het World
Intellectual Property Organization (WIPO) en het Arbitration en Mediation
Centre van het UPC. Het kabinet zal er daarom in de onderhandelingen op
inzetten dat een bemiddelingsprocedure geen onnodige belemmering
vormt voor de handhavingsmogelijkheden van octrooihouders.
Het kabinet staat in beginsel positief tegenover de intentie van de
Commissie om het mkb te ondersteunen in deze context, maar wijst er
wel op dat het voorstel ook voor het mkb kosten en administratieve lasten
met zich meebrengt. Het kabinet zal zich bij de onderhandelingen ervoor
inzetten om eerst een duidelijk beeld te krijgen van de regeldrukeffecten
en kosten. Ook onderstreept het kabinet dat de hinder die het mkb
ondervindt in de licentiepraktijk rond SEPs op dit moment relatief beperkt
is en dat andere voorzieningen om het mkb te ondersteunen bij de
implementatie van standaarden minder ingrijpend en mogelijk effectiever
kunnen zijn. Gedacht kan worden aan een vrijstelling van licentievergoedingen tot een bepaald aantal productie-eenheden. Het kabinet zal tijdens
de onderhandelingen verkennen of er draagvlak voor dit alternatief is.
Ten aanzien van het voorstel voor een niet-bindende expert-opinie over de
maximumvergoeding is het kabinet van mening dat dit in specifieke
gevallen nuttig kan zijn, maar dat het aan marktpartijen is om daarvan
gebruik te maken. Licenties die via patent pools worden afgenomen zijn in
essentie gebaseerd op een maximumvergoeding en behoeven dus niet
onderworpen te worden aan een expert-opinie. Ook dient ervoor te
worden gewaakt dat deze procedure niet juist tot vertraging leidt in het
onderhandelingsproces en tot hogere licentievergoedingen leidt. Het
kabinet zal zich hiervoor inzetten tijdens de onderhandelingen.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De meeste lidstaten staan positief tegenover het doel van het voorstel
voor een gebalanceerd en transparant systeem voor SEPs. Tegelijk bestaat
bij veel lidstaten twijfel over de noodzaak en proportionaliteit van dit
omvangrijke en ingrijpende pakket voorgestelde maatregelen. Het is de
inschatting van het kabinet dat lidstaten waar bedrijven gevestigd zijn met
belangrijke portfolio’s aan SEPs het voorstel niet gebalanceerd vinden.
Lidstaten waar (ook) veel bedrijvigheid is door gebruikers van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

7

standaarden zijn op onderdelen positief over het voorstel, met name ten
aanzien van transparantie. Ook in andere lidstaten zijn er tot dusver geen
concrete signalen dat het mkb hinder ondervindt van inefficiënties in het
systeem. Dat roept ook bij andere lidstaten de vraag op of het voorstelde
pakket niet te ver gaat en of het mkb er uiteindelijk bij gebaat is.
Het Europees Parlement erkent het belang van een evenwichtig licentiesysteem voor SEPs en wijst op het belang van stabiele, efficiënte en
billijke regels in dat verband.12De Commissie juridische zaken (JURI) is
aangewezen voor de behandeling van dit voorstel. De rapporteurs zijn
nog onbekend.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
Het oordeel ten aanzien van de bevoegdheid is positief. Het voorstel voor
een verordening inzake SEPs is gebaseerd op artikel 114 VWEU.
Artikel 114 VWEU geeft de EU de bevoegdheid tot het nemen van
maatregelen inzake de onderlinge aanpassing van de wettelijke en
bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten die de instelling en de
werking van de interne markt betreffen. Het kabinet kan zich vinden in
deze rechtsgrondslag. Op het terrein van de interne markt is sprake van
een gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (artikel 4,
tweede lid, sub a, VWEU).
b) Subsidiariteit
Het oordeel van het kabinet omtrent de subsidiariteit is positief. Het doel
van het voorstel is om de licentiepraktijk rond SEPs transparanter,
voorspelbaarder en efficiënter te laten verlopen om daarmee te stimuleren dat gestandaardiseerde technologie beter benut wordt en breder
beschikbaar komt op eerlijke en non-discriminatoire voorwaarden, met
name voor het mkb. Deze doelstellingen kunnen, gelet op het grensoverschrijdende karakter van SEP-licenties, niet met dezelfde effectiviteit op
lokaal, regionaal en lidstaatniveau worden bereikt. Maatregelen op deze
niveaus zouden bovendien kunnen leiden tot verschillende uitkomsten
(bijvoorbeeld van essentialiteitscontroles), hetgeen het risico vergroot dat
partijen kiezen voor de jurisdictie waar zij verwachten de meest gunstige
uitkomst te verkrijgen (forum shopping). Door de voorgestelde maatregelen wordt het gelijk speelveld op het terrein van SEPs verbeterd en
worden belemmeringen op de interne markt voor gestandaardiseerde
technologie weggenomen. Voor zover het voorstel Verordening (EU)
nr. 2017/1001 wijzigt, kan dit slechts op EU-niveau plaats vinden. Om die
redenen is optreden op EU-niveau gerechtvaardigd.
c) Proportionaliteit
Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit van het
voorstel is negatief. Het doel van het voorstel is om de licentiepraktijk
rond SEPs transparanter, voorspelbaarder en efficiënter te laten verlopen
om daarmee te stimuleren dat gestandaardiseerde technologie beter
benut wordt en breder beschikbaar komt op eerlijke en non-discriminatoire voorwaarden, met name voor het mkb. Ondanks dat het kabinet
de meerwaarde inziet van de voorgestelde maatregelen die zien op het
verbeteren van transparantie rond SEP-informatie, zijn de procedures die
12

Resolutie van het Europees Parlement van 11 november 2021 over een actieplan inzake
intellectuele eigendom om het herstel en de veerkracht van de EU te ondersteunen
(2021/2007(INI)).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

8

worden ingericht om essentialiteit, FRAND-voorwaarden en de maximumvergoeding te bepalen, niet geschikt om het beoogde doel te bereiken.
Deze procedures brengen immers een aanzienlijke tijdsbesteding en extra
kosten voor gebruikers van het SEP-systeem (waaronder ook het mkb)
mee die niet in verhouding staan tot de doelstellingen. Daarnaast brengen
deze procedures op onderdelen mogelijk een onevenredige inperking van
het eigendomsrecht mee en zijn deze daardoor mogelijk te ingrijpend om
het beoogde doel te bereiken. Voor enkele procedures geldt bovendien
dat deze verplicht zijn, terwijl de uitkomst niet-bindend is. In dat licht
betwijfelt het kabinet of het voorstel op deze onderdelen nuttig en
noodzakelijk is om de beoogde verbeteringen van het SEP-systeem te
bereiken. Die twijfel wordt versterkt doordat het kabinet het geconstateerde probleem van een inefficiënte licentiepraktijk niet groot acht.
Bovendien gaat het voorgestelde optreden verder dan noodzakelijk,
omdat de doelstellingen op een andere, minder ingrijpende wijze behaald
kunnen worden, bijvoorbeeld in het kader van het UPC of patent pools, en
via andere maatregelen, zoals een vrijstelling van licentievergoedingen tot
een bepaald aantal productie-eenheden om het mkb tegemoet te komen.
5. Financiële consequenties, gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Consequenties EU-begroting
De voorstellen hebben volgens de Commissie geen gevolgen voor de
EU-begroting. De invoering van de verordening zal financiële gevolgen
hebben voor het EUIPO en de inzet van extra personeel vergen. In de
voorstellen is weliswaar voorzien dat het expertisecentrum volledig
zelfvoorzienend zal zijn, waarbij het budget wordt afgedekt door de
tarieven voor de diensten van het expertisecentrum, maar de diensten die
aan het expertisecentrum zijn toegewezen waarvoor geen tarief
verschuldigd is, worden door het bredere EUIPO-budget gedekt. Het
kabinet vindt dat de kosten voor onbetaalde diensten van het expertisecentrum duidelijk afgebakend moeten zijn binnen het bredere EUIPObudget en niet gefinancierd moeten worden door aanvragers van merken
en modellen bij het EUIPO, hetgeen tot ongewenste kruissubsidiëring zou
leiden.
Indien er toch consequenties optreden voor de EU-begroting, is het
kabinet van mening dat eventueel benodigde middelen gevonden dienen
te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van de
EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de jaarbegroting. Daarnaast moet de ontwikkeling van
de administratieve uitgaven in lijn zijn met de ER-conclusies van juli 2020
over het MFK-akkoord. Het kabinet is kritisch over de stijging van het
aantal werknemers.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
medeoverheden
De financiële lasten voor de rijksoverheid zullen niet veranderen. Er
worden geen budgettaire gevolgen verwacht. Mochten die er toch zijn,
zullen die moeten worden ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de budgetdiscipline.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

9

c) Financiële consequenties en gevolgen voor regeldruk voor bedrijfsleven
en burger
De in het voorstel vervatte initiatieven zullen naar verwachting leiden tot
extra regeldruk en verhoging van de administratieve lasten voor het
Nederlandse bedrijfsleven door de invoering van verplichte registratie van
SEPs, essentialiteitscontroles, FRAND-bepalingsprocedure en geaggregeerde royaltybepaling. Volgens het impact assessment zijn de te
verwachten extra kosten voor SEP-houders wereldwijd in totaal
54.2 miljoen euro en de te verwachten voordelen 25.3 miljoen euro. Het
overgrote deel (ongeveer 80%) van alle SEPs van EU-bedrijven is in het
bezit van slechts twee bedrijven: Nokia (Finland) en Ericsson (Zweden).
Nog eens 10% door Philips (Nederland) en Siemens (Duitsland). De
overige 10% wordt gedeeld door ongeveer 27 bedrijven, waaronder veel
telecombedrijven. Voor implementerende partijen zijn de te verwachten
extra kosten in totaal 1.5 miljoen euro en de te verwachten voordelen
25.9 miljoen euro. Daarbij maakt het kabinet nog wel de opmerking dat de
berekende voordelen mogelijk lager uitpakken, omdat de voorgestelde
procedures niet altijd leiden tot vervanging van reeds bestaande
procedures maar ook daaraan complementair kunnen zijn. Het aantal
Nederlandse bedrijven dat mogelijk negatief geraakt wordt door het
voorstel is waarschijnlijk niet groot. Het kabinet zal de Commissie tijdens
de onderhandelingen wel kritisch bevragen over de te verwachten
regeldruk en kosten.
d) Gevolgen voor concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Het voorstel voorziet in een nieuw EU-kader voor de omgang met SEPs.
Daarmee neemt de EU positie in ten opzichte van de globale context van
standaardisatie en SEP-licenties, die naar hun aard wereldwijd gelden. Het
is nog niet te overzien welk effect dit zal hebben. Internationaal zijn
rechters zoekende naar een manier om gerechtelijke uitspraken op
nationaal niveau over bijvoorbeeld FRAND-voorwaarden te vereenzelvigen met de wereldwijde context van SEPs. Er is evenwel een risico dat
door de voorgestelde regulering van de licentiepraktijk voor SEPs, de EU
aantrekkelijkheid verliest, zowel als standaardisatie-omgeving als de plek
om geschillen over FRAND-voorwaarden effectief en efficiënt op te lossen.
Dit zou een nadelig effect kunnen hebben op de concurrentiekracht van de
EU.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
De verordening is rechtstreeks toepasselijk in Nederland, maar mogelijk is
nog uitvoeringswetgeving noodzakelijk om de goede werking van de
verordening te verzekeren. Hierbij valt te denken aan de gevolgen van
geen of niet-tijdige registratie van standaard essentiële octrooien
(artikel 24), bestaande uit het niet kunnen handhaven van het octrooi en
niet kunnen innen van licentievergoedingen of schadevergoedingen door
de octrooihouder, en aan de verplichting voor het doorlopen van een
voorgeschreven geschillenbeslechtingsprocedure alvorens een gerechtelijke procedure kan worden gestart (artikel 56).
De lex silencio positivo is niet van toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

10

b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
Het voorstel voorziet in de toekenning van bevoegdheden aan de
Commissie voor het nemen van gedelegeerde handelingen voor
onbepaalde tijd (artikel 67). Via gedelegeerde regelgeving kunnen
standaarden, of onderdelen daarvan, waarvoor de licentiepraktijk
inefficiënt verloopt en daarmee de werking van de interne markt verstoort,
onder het bereik van de verordening worden gebracht (artikel 66, lid 4).
Bepaalde onderdelen van het voorstel, zoals de expert-opinie over de
maximumvergoeding en de buitengerechtelijke procedure tot vaststelling
van FRAND-voorwaarden, zijn vanuit het oogpunt van proportionaliteit
uitgezonderd voor standaarden, of onderdelen daarvan, waarvan
voldoende bewijs is dat de licentiepraktijk daaromtrent niet inefficiënt
verloopt. Om welke standaarden het gaat zal nader worden gespecifieerd
door de Commissie in gedelegeerde regelgeving (artikel 1, lid 4). De
Commissie kan tevens via gedelegeerde regelgeving de lijst van informatie die in het register opgenomen dient te worden aanvullen (artikel 4,
lid 5).
Het kabinet is van mening dat de toekenning van deze bevoegdheden aan
de Commissie mogelijk is, omdat het gaat om niet-essentiële onderdelen
van de verordening. Het kabinet acht het toekennen van deze
bevoegdheid wenselijk, omdat het zorgt voor snelheid en flexibiliteit in
het vaststellen van deze onderdelen. De keuze voor delegatie in plaats van
uitvoering is naar het oordeel van het kabinet passend, omdat de
handelingen een aanvulling van de verordening vormen. Het kabinet zal
pleiten voor toekenning van de bevoegdheden voor bepaalde tijd met de
mogelijkheid van stilzwijgende verlenging waarbij de bevoegdheidsdelegatie naar behoren geëvalueerd kan worden.
De verordening bevat bevoegdheden voor de Commissie om uitvoeringshandelingen vast te stellen ten aanzien van (i) toegang tot het register en
bijbehorende tarieven (artikel 6), (ii) registratietarieven (artikel 20),
(iii) kwalificatievereisten, selectiecriteria en procedurevoorschriften met
betrekking tot de FRAND-bepalingsprocedure en geaggregeerde royaltybepaling (artikel 26 en 27), (iv) de methodologie van de essentialiteitscontroles (artikel 29) en (v) overige tarieven voor diensten van het expertisecentrum (artikel 63). Het toekennen van deze bevoegdheden is mogelijk,
omdat het niet-essentiële onderdelen van de basishandeling betreft.
Toekenning van deze bevoegdheden acht het kabinet wenselijk, omdat het
zorgt voor snelheid en flexibiliteit in het vaststellen van deze onderdelen
en de wetgevingsprocedure hier niet mee hoeft te worden belast. De
keuze voor uitvoering in plaats van delegatie ligt hier voor de hand omdat
het gaat om uitvoering van de verordening volgens eenvormige
voorwaarden. De uitvoeringshandelingen worden vastgesteld volgens de
onderzoeksprocedure als bedoeld in artikel 5 van verordening 182/2011.
Toepassing van deze procedure is hier volgens het kabinet op zijn plaats
omdat het gaat om handelingen van algemene strekking (artikel 2 lid 2,
onder a, van de Comitologieverordening).
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
De Verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de
bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie en is van
toepassing 24 maanden nadien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

11

Deze termijnen lijken voldoende voor totstandkoming van mogelijk
benodigde nationale uitvoeringswetgeving. Het kabinet zal toezien op een
termijn die voldoende tijd laat voor een zorgvuldig wetgevingsproces.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
In de verordening is opgenomen dat er uiterlijk binnen 5 jaar na inwerkingtreding van de verordening een evaluatie zal plaatsvinden van de
SEP-registratie en de essentialiteitscontroles. Uiterlijk binnen 8 jaar na
inwerkingtreding van de verordening, en nadien om de 5 jaar, zal de
Commissie de uitvoering evalueren, waarbij het specifieke aandacht heeft
voor het functioneren van het expertisecentrum. Het kabinet kan zich
hierin vinden.
e) Constitutionele toets
Het voorstel omvat inperkingen op het intellectuele eigendomsrecht zoals
beschermd door artikel 17, lid 2 van het EU Grondrechtenhandvest. De
inperkingen bestaan uit het niet kunnen handhaven van een SEP en het
niet kunnen innen van licentie- of schadevergoedingen door de
SEP-houder in geval van geen of niet-tijdige registratie en uit de
verplichting om een voorgeschreven geschillenbeslechtingsprocedure te
doorlopen alvorens een gerechtelijke procedure te kunnen starten.
Beperkingen op de uitoefening van intellectuele eigendomsrechten zijn
krachtens het EU Grondrechtenhandvest toegestaan, mits het evenredigheidsbeginsel in acht wordt genomen. Het kabinet zal bij de Commissie
aandringen op een grondige motivering op dit punt.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
Anders dan de notificatieplicht voor nationale gerechtelijke instanties
(artikel 10, lid 1) en een aanvulling op de bewijsvoering in het kader van
handhaving bij de douane (artikel 56, lid 3) heeft het voorstel geen
gevolgen voor uitvoerings- en/of handhavingsinstanties. De verwachting
is derhalve dat de implicaties beperkt zullen zijn.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Niet van toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3700

12