Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

479
Vragen van het lid Ouwehand (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over de verstikkingsdood van 1.200 varkens nadat de
ventilatie in hun volautomatische stal uitviel (ingezonden 14 augustus 2018).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 31 oktober 2018).
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
een onderzoek instelt naar de dood van zo’n 1.200 varkens, die door
verstikking om het leven zijn gekomen nadat de ventilatie uitviel in de
volautomatische stal waarin zij zich bevonden?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3
Is het waar dat de NVWA pas ontdekte dat dit gebeurd was nadat een
journalist vragen stelde aan de NVWA over de dood van deze dieren?
Is er een melding binnengekomen bij de NVWA over deze situatie in Haaren?
Zo ja, door wie, wanneer is de melding gedaan en wat is ermee gebeurd?
Antwoord 2, 3
De NVWA heeft voor het eerst kennis gekregen over deze situatie via een
regionaal dagblad. De NVWA heeft niet op een andere wijze een melding
ontvangen over deze situatie in Haaren. Er is voor de houder geen verplichting op basis van de Wet dieren om verstikking van varkens te melden bij de
NVWA.
Vraag 4, 5
Kunt u bevestigen dat de varkenshouder de sterfte van 1.200 varkens had
moeten melden bij de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) in
het kader van de Regeling identificatie en registratie van dieren (I&Rregeling)?

1

ah-tk-20182019-479
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.bd.nl/haaren/hoe-kon-dit-gebeuren-meer-dan-1000-varkens-stikken-in-hun-stal-inhaaren~ae33ae7e/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Is dat daadwerkelijk gebeurd? Zo ja, kunt u toelichten waarom de NVWA van
niks wist terwijl er wel signalen waren bij RVO.nl dat zich een situatie had
voorgedaan die om toezicht door de NVWA vroeg? Zo nee, wat is de sanctie
op het niet melden van een dergelijke (massale) sterfte van dieren bij RVO.nl?
Antwoord 4, 5
In de Regeling identificatie en registratie van dieren is opgenomen dat een
houder melding moet maken van de afvoer van dode varkens van zijn bedrijf.
Er is een melding gedaan door de houder. Vanuit het I&R-systeem gaat geen
automatische signalering naar de NVWA. Bij het niet melden van kadavers
kan de NVWA overgaan tot het opleggen van een bestuurlijke boete, maar
daar was hier geen sprake van.
Vraag 6, 7, 8, 9, 10, 13
Kunt u bevestigen dat de varkenshouder de sterfte van 1.200 varkens had
moeten melden bij de gemeente Haaren op basis van artikel 17, tweede lid,
van de Wet milieubeheer, maar dat dit niet is gebeurd? Zo nee, hoe zit het
dan?
Welke sanctie staat er op het overtreden van deze meldplicht?
Heeft de betreffende varkenshouder zich vaker onttrokken aan de meldingsplicht? Welk gevolg is of wordt daar toen en nu aan gegeven?
Is het waar dat de Omgevingsdienst Brabant-Noord de stallen in maart van
dit jaar nog heeft gecontroleerd en begin juli een hercontrole heeft gedaan,
maar niets heeft opgemerkt aan de ventilatiesystemen?
Wat zegt dat volgens u over de kwaliteit van die controles dan wel over de
(on)mogelijkheid om dergelijke automatische ventilatiesystemen daadwerkelijk op hun deugdelijkheid te kunnen beoordelen?
Hebben de betreffende Omgevingsdienst of de betreffende gemeente in het
geval van Heeswijk-Dinther destijds onderzoek gedaan naar het incident of
anderszins actie ondernomen? Zo ja, wat waren de resultaten daarvan? Zo
nee, hoe beoordeelt u het achterwege blijven van onderzoek als weerloze
dieren een verstikkingsdood zijn gestorven door technische mankementen
aan het systeem waar de varkenshouderij op draait?
Antwoord 6, 7, 8, 9, 10, 13
Ik beschik niet over informatie of de houder zich onttrokken heeft aan een
meldingsplicht aan de gemeente Haaren en over de bevindingen en de
kwaliteit van de controles van de omgevingsdienst Brabant-Noord. Ook over
het geval van Heeswijk-Dinther is het aan de betreffende omgevingsdienst of
de betreffende gemeente om daar informatie over te verstrekken.
Vraag 11, 26
Wie is er verantwoordelijk voor het toezicht en de controle op de technische
systemen in de veehouderij?
Kunt u uiteenzetten wat de voorschriften precies zijn ten aanzien van volledig
geautomatiseerde ventilatiesystemen?
Antwoord 11, 26
In het Besluit houders van dieren is opgenomen dat in het geval dieren
afhankelijk zijn van kunstmatige ventilatie, dit ventilatiesysteem voorzien
moet zijn van een passend noodsysteem waarmee voldoende verse lucht kan
worden aangevoerd om de gezondheid en het welzijn van het dier te
waarborgen als het hoofdsysteem uitvalt. Als het ventilatiesysteem uitvalt,
moet een alarmsysteem in werking treden, dat regelmatig wordt getest. Dit is
de verantwoordelijkheid van de veehouder, net als het technisch onderhoud
van de systemen. De NVWA houdt toezicht op de aanwezigheid van deze
voorzieningen en dat de voorziening werkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 12
Waarom stelde de NVWA in een eerder geval van verstikkingsdood door het
uitvallen van de ventilatie (in Heeswijk-Dinther) dat er voor de NVWA geen
taak ligt bij technische mankementen, terwijl het nu wel de NVWA is die
onderzoek instelt en kennelijk niet de Omgevingsdienst?2
Antwoord 12
In verband met het grote aantal dieren wat bij dit geval is betrokken heeft de
de NVWA onderzocht wat er is misgegaan en of het incident verwijtbaar is.
Daarbij heeft de NVWA onder andere gecontroleerd op het aanwezig zijn van
een noodsysteem en alarminstallatie.
Vraag 14, 15, 24, 25
Wanneer verwacht de NVWA haar onderzoek af te ronden? Kunt u toezeggen
dat u de Kamer informeert over de uitkomsten?
Kunt u bevestigen dat de stal waarin 1.200 varkens zijn gestikt een volledig
geautomatiseerde stal betreft, wat betekent dat het vetmesten van de dieren
geschiedt via machines die zó zijn ingesteld dat er op gezette tijden brijvoer
dan wel automatisch droogvoer wordt verstrekt en dat ook de watervoorziening en luchtventilatie volledig zijn geautomatiseerd?
Kunt u bevestigen dat de dieren na het uitvallen van de ventilatie binnen
enkele uren zijn gestikt, maar waarschijnlijk nog sneller?
Kunt u bevestigen dat de stal wel voldeed aan de vigerende voorschriften ten
aanzien van luchtventilatie en dat die voorschriften toch niet hebben kunnen
voorkomen dat 1.200 varkens een gruwelijke verstikkingsdood zijn gestorven?
Antwoord 14, 15, 24, 25
De NVWA heeft het onderzoek inmiddels afgerond. Aan uw Kamer kan ik op
basis hiervan het volgende melden. De stal waarin de dode varkens zijn
aangetroffen betrof een stal met geautomatiseerde voeder- en ventilatiesystemen. De veehouder heeft aan de NVWA verklaard dat er ’s nachts een alarm
is afgegaan. Hierop is hij naar de stal gegaan, maar kon daar niets vinden
wat het alarm had doen afgaan. De volgende ochtend is hij wederom naar de
stal gegaan en heeft een ronde gemaakt. Enkele uren later heeft hij weer een
alarm ontvangen. Toen hij daarop in de stal kwam bleek de ventilatie te zijn
uitgevallen en de varkens dood te zijn. Op het moment van inspectie zijn
geen omissies aangetroffen met betrekking tot een werkend nood- en
alarmsysteem voor de ventilatie.
Vraag 16
Kunt u bevestigen dat deze volautomatische systemen de gangbare manier
zijn waarop biggen in Nederland worden vetgemest tot ze het gewicht
hebben bereikt waarop ze worden geslacht?
Antwoord 16
Ja. In de meeste stallen maakt de varkenshouder gebruik van ondersteuning
voor het houden van varkens door geautomatiseerde processen voor een
optimaal stalklimaat en voor verstrekken van voer en drinkwater.
Vraag 17, 18
Hoeveel van deze volautomatische vleesvarkenstallen telt Nederland, zowel in
absolute aantallen als in percentage van het totaal aantal stallen voor
vleesvarkens?
Hoeveel biggen komen jaarlijks in Nederland in volautomatische stallen
terecht, zowel in absolute aantallen als in percentage van het totaal aantal
biggen dat in Nederland wordt vetgemest voor de slacht?
Antwoord 17, 18
Op 1 april 2017 (CBS Landbouwtelling) waren er 3550 bedrijven waar 5,6
miljoen vleesvarkens werden gehouden. Per bedrijf kunnen er meerdere
stallen aanwezig zijn. Het is niet bekend hoeveel vleesvarkensstallen er in
totaal zijn in Nederland. Jaarlijks worden in totaal circa 15 miljoen vleesvar-

2

https://www.pigbusiness.nl/artikel/31391-noodventilatoren-mochten-niet-baten-bij-uitvalventilatie/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

kens gehouden. Het is niet bekend hoeveel volautomatische vleesvarkensstallen er zijn in Nederland. Een inschatting is dat meer dan 90% van de
vleesvarkens in volautomatische stallen wordt gehouden.
Vraag 19
Kunt u zich voorstellen dat veel mensen volautomatisch machinaal voeren en
drenken niet precies hetzelfde vinden als verzorging van dieren? Wat vindt u
zelf?
Antwoord 19
Ik kan mij voorstellen dat veel mensen volautomatisch machinaal voeren en
drenken niet precies hetzelfde vinden als verzorging van dieren. De goede
verzorging van dieren dient het uitgangspunt te zijn, en kan niet geheel
vervangen worden door volautomatische systemen. De systemen voor
voeren en drenken zijn ter ondersteuning van een goede verzorging, maar
mogen nooit de verzorging geheel overnemen.
Vraag 20, 21
Kunt u bevestigen dat varkenshouders zelf mogen weten of en hoe vaak ze
de stal in gaan (of mensen sturen die ze daarvoor hebben ingehuurd) om te
controleren of de voer-, water- en ventilatiesystemen nog wel werken en om
te bezien hoe het met de dieren gaat?
Is het waar dat fysieke controle van de geautomatiseerde voer-, water- en
ventilatiesystemen, evenals de toestand van de dieren zelf, met name op
bedrijven waar de varkenshouder zelf niet woont, zomaar dagen of zelfs
langer kan uitblijven? Zo nee, sluit u dat uit?
Antwoord 20, 21
De zorg voor de dieren ligt bij de varkenshouder. In het besluit houders van
dieren is opgenomen dat de varkens ten minste eenmaal per dag gecontroleerd moeten worden Een vereiste is dat de geautomatiseerde klimaat
systemen zijn uitgerust met een alarmsysteem zodat snel kan worden
ingegrepen bij storingen.
Vraag 22
Gaat de NVWA in haar onderzoek de vraag opnemen wat bij deze betreffende
stal de frequentie en de routine was qua fysieke controles, evenals eventuele
afwijkingen van die frequentie en routine? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 22
Het onderzoek van de NVWA heeft zich gericht op het voldoen aan de
wettelijke bepalingen met betrekking tot het welzijn van bedrijfsmatig
gehouden varkens, dus ook ten aanzien van voorgeschreven fysieke
controles. Daarbij zijn geen afwijkingen geconstateerd.
Vraag 23
Kunt u bevestigen dat dieren die worden vetgemest in volautomatische
stallen al snel in de problemen komen als de ventilatie uitvalt, omdat binnen
de kortste keren de hoeveelheid CO2 in de stal toeneemt en er geen verse
zuurstof binnenkomt?
Antwoord 23
Uitval van de ventilatie kan, afhankelijk van de binnen- en buitentemperatuur,
snel leiden tot problemen voor de varkens.
Vraag 27
Erkent u dat gebruikelijke intervallen voor fysieke controle (een of twee keer
per dag) in volledig geautomatiseerde stallen het risico op verstikking van de
dieren niet ondervangt, gelet op het snelle intreden van de dood?
Antwoord 27
Het minimaal eenmaal per dag controleren van de dieren, gekoppeld aan de
verplichting van een alarmsysteem in de klimaatbeheersingssystemen, zorgt
ervoor dat de risico’s op verstikking van de dieren minimaal zijn. Varkenshouders hebben hier zowel voor de zorg voor hun dieren als vanwege de
economische gevolgen, groot belang bij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Vraag 28
Hoeveel biggen/varkens sterven in Nederland jaarlijks in hun stal? Kunt u in
uw antwoord een uitsplitsing maken naar de doodsoorzaak van de betreffende dieren?
Antwoord 28
De volgende gegevens over 2017 zijn beschikbaar vanuit I&R varkens over
het aantal dode varkens dat gemeld is. Het betreft de opgave van 5.389.606
biggen, 140 fokberen, 11.494 slachtzeugen en slachtbiggen, 440.762 vleesvarkens en 61.677 zeugen en fokgelten. Er is geen informatie over de uitsplitsing
naar de doodsoorzaak.
Vraag 29
Is het waar dat de oorzaak van de dood van een dier in de veehouderij alleen
bij de NVWA gemeld hoeft te worden als dat een besmettelijke ziekte betreft?
Zo nee, hoe zit het dan?
Antwoord 29
Voor bepaalde besmettelijke dierziekten, zoals bijvoorbeeld klassieke
varkenspest en de ziekte van Aujeszky, bestaat er een wettelijke plicht om een
verdenking van het aanwezig zijn van die ziekte te melden bij de NVWA. Deze
melding moet door de houder van de dieren, de dierenarts of een onderzoekslaboratorium gedaan worden. Sommige van deze aangifteplichtige
dierziekten kunnen tot gevolg hebben dat er dieren sterven. Sterfte van
dieren kan daarom wel aanleiding zijn om melding te doen van een verdenking van het aanwezig zijn van een aangifteplichtige dierziekte. Bij de dood
van een dier is vaak geen sprake van een verdenking van het aanwezig zijn
van een bepaalde aangifteplichtige dierziekte en dan is men dus niet verplicht
een melding te doen.
Vraag 30
Erkent u dat de NVWA geen goed of compleet zicht kan hebben op het
welzijn van dieren in de Nederlandse veehouderij als niet hoeft worden
gemeld hoeveel dieren er in hun stal zijn doodgegaan en wat de oorzaak was
van hun dood?
Antwoord 30
De NVWA voert jaarlijks risicogebaseerde controles uit op de dierwelzijnsregelgeving en treedt zo nodig op. Zie ook mijn brief van 17 april 2018 «Verzoek
vaste commissie over beelden Varkens in Nood» waarin wordt ingegaan op
handhaving door de NVWA (Kamerstuk 28 286, nr.972).
Vraag 31
Wat gaat u doen om meer zicht te krijgen op de oorzaken van de dood van
dieren in de Nederlandse veehouderij, anders dan dood door slacht?
Antwoord 31
In de beleidsbrief Dierenwelzijn van 4 oktober (Kamerstuk 28 286, nr. 941) heb
ik aangegeven me in te zetten voor de zorg van jonge dieren. De hoge sterfte
onder jonge dieren, zowel bij de geboorte als in de eerste levensmaanden is
reden tot zorg.
Vraag 32
Deelt u de mening dat de verstikkingsdood van dieren in de veehouderij moet
worden voorkomen? Zo ja, welke veranderingen gaat u doorvoeren om te
voorkomen dat dit nog een keer kan gebeuren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 32
De verstikkingsdood van dieren is afschuwelijk en moet voorkomen worden.
De verantwoordelijkheid ligt bij de veehouders om zelf de nodige voorzorgsmaatregelen te nemen om tragische incidenten zoals deze te voorkomen.
Daarop wordt toegezien door de omgevingsdiensten en de NVWA. Ik zal dit
punt ook agenderen in het overleg met de varkenssector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5