2022D38780

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen aan de Minister van Economische Zaken en
Klimaat voorgelegd over Zomerbrief Maatwerk (Kamerstuk 29 826,
nr. 148).
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Dijke

nds-tk-2022D38780

1

Inhoudsopgave

blz.

I
II

2
11

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Minister

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige
stuk. Deze leden zijn blij dat de Minister hard werkt aan het verder
uitwerken van de maatwerkafspraken. Zij vinden het belangrijk dat de
industrie in Nederland verduurzaamt. Hiermee brengen we onze
ambitieuze klimaatdoelen dichterbij en versterken we het verdienvermogen van Nederland. De maatwerkafspraken leveren een belangrijke
bijdrage aan het versnellen van de verduurzaming van de Nederlandse
industrie. Bovendien kunnen de maatwerkafspraken tevens ook de
verduurzaming van andere sectoren versnellen. Volgens de leden van de
VVD-fractie reden temeer om de maatwerkafspraken zo snel als mogelijk
af te ronden. Over de snelheid en het opstellen van de maatwerkafspraken
hebben deze leden nog enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie onderstrepen dat de uitwerking van de
twintig maatwerkafspraken met de grootste uitstoters het belangrijkste
nieuwe instrument zal zijn om onze industrie te verduurzamen. Eerder
was het voorstel om eind twintig23 alle Joint Letters of Intent af te
hebben. De leden van de VVD-fractie hebben destijds al aangegeven dat
dit veel te laat is. Deelt de Minister deze opvatting? Nadat de Joint Letters
of Intent zijn afgerond, moeten de afspraken nog worden beoordeeld en
uitgewerkt. Deelt de Minister de inschatting dat er met deze tijdslijn op
zijn vroegst in twintig25 zal worden gestart met de uitvoering van de
afspraken? De brief van de Minister gaat niet in op dit onderdeel van het
tijdspad. Kan de Minister daarom in haar beantwoording dit onderdeel
van het tijdspad toelichten en daarbij aangegeven wanneer zij verwacht
dat de afspraken uiteindelijk in werking zullen treden? Kan de Minister
tevens een appreciatie van het tijdspad geven, daarbij in het achterhoofd
houdend dat dit het belangrijkste en meest impactvolle instrument is om
onze industrie te verduurzamen?
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de Minister zo pragmatisch mogelijk te werk moet gaan wat betreft de maatwerkafspraken.
Hierbij zien deze leden dat de maatwerkafspraken mogelijk sneller in
werking kunnen treden als eerst de afspraken rondom CO2-uitstoot
worden uitgewerkt. Deelt de Minister deze mening? Is de Minister bereid
om eerst de afspraken rondom CO2-uitstoot uit te werken en daarna aan
de slag te gaan met de andere afspraken?
De leden van de VVD-fractie willen dat alle industrie in Nederland de kans
krijgt om te verduurzamen. Hiervoor zijn de stok en de wortel nodig. Het is
de taak van de overheid om ervoor te zorgen dat alle randvoorwaarden
voor verduurzaming tijdig aanwezig zijn. Andersom mag van het
bedrijfsleven worden verwacht dat zij ambitieus en hard te werk gaan om
te verduurzamen. De leden van de VVD-fractie vinden de stok in de vorm
van een marginale CO2-heffing passend. Hoe apprecieert de Minister dit?
De leden van de VVD-fractie willen daarbij voorstellen gebruik te maken
van een hardheidsclausule. Als de overheid haar deel van de afspraken
nakomt, maar de bedrijven doen dit niet, dan zal de heffing in werking
treden. Maar als de overheid haar deel van de afspraken niet nakomt,
waardoor het voor de bedrijven ook niet mogelijk is om hun deel uit te

2

voeren, zal de heffing niet in werking treden. Kan de Minister zich vinden
in dit voorstel? Kan de Minister haar antwoord toelichten? Welke andere
instrumenten kan de Minister daarnaast gebruiken om de wederkerigheid
te borgen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de medeoverheden betrokken zijn
bij de voorbereiding en uitwerking van de maatwerkafspraken. Kan de
Minister deze betrokkenheid verder verduidelijken? Om welke medeoverheden gaat het precies? Zijn ook de omgevingsdiensten betrokken? Kan er
vertraging in het proces optreden door de betrokkenheid van medeoverheden?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het Rijk zich inspant om, in
samenwerking met de medeoverheden en netbeheerders, de projecten in
het kader van het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat
(MIEK) op tijd te realiseren. Kan de Minister aangeven of er al wordt
gewerkt aan een versnelling om te voorkomen dat het proces van de
maatwerkafspraken niet wordt vertraagd?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het niet is uitgesloten dat in een
latere fase de maatwerkaanpak ook op andere bedrijven kan worden
toegepast. Kan de Minister aangeven om welke hoeveelheid bedrijven dit
eventueel kan gaan? Worden hiermee ook bedrijven in de keten van de
top twintig grootste industriële uitstoters bedoeld? Op welke termijn
zullen ook andere bedrijven worden ondersteund om hun verduurzamingsopgave te realiseren?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brief. Deze leden markeren de cruciale rol die deze grootste uitstoters en
tevens energie-intensieve bedrijven spelen in het behalen van de
klimaatdoelen en het stoppen met het gebruik van fossiele brand- en
grondstoffen. Zij wijzen daarbij op de oproep van het College van
Rijksadviseurs, waarin de regering wordt opgeroepen om te komen met
een nieuwe economische hoofdinfrastructuur waarbinnen nagedacht
moet worden over de rol van deze bedrijven. Voorts constateren zij dat
besluitvorming over het voortbestaan, de locatie en de energievraag van
deze bedrijven een randvoorwaarde is voor de grote investeringen die
Nederland moet doen in de toekomstige energie-infrastructuur. Het
voorgaande in overweging nemend zijn deze leden bijzonder kritisch over
de snelheid en ambitie van de Minister op dit dossier. Zij hebben dan ook
verschillende vragen.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de energiecrisis aantoont
dat in de hoeveelheid energie-intensieve industrie in Nederland niet
toekomstbestendig is. In Nederland is ruimte schaars en de druk op
natuur en milieu hoog. Nederland kent vanwege historisch-economische
redenen (toegang tot goedkoop gas als gevolg van het Groningenveld)
een disproportioneel hoog aantal energie-intensieve industriële bedrijven.
Gezien de verantwoordelijkheid van Nederland om de uitstoot van CO2
terug te dringen en zo de klimaatdoelen te halen is de vraag of dit
houdbaar is. De energiecrisis versnelt de roep om een antwoord op deze
vraag en vraagt om visie op de toekomst van de energie-intensieve
industrie in Nederland. Deze visie zou ook oog moeten hebben voor de
afhankelijkheid van de Nederlandse economie van buitenlandse fossiele
grondstoffen. De leden van de D66-fractie vragen de Minister uitgebreid te
reflecteren op deze opvatting.

3

De leden van de D66-fractie constateren dat de energiecrisis nu en de
komende jaren waarschijnlijk grote problemen met zich meebrengt voor
de industrie in termen van rentabiliteit en beschikbaarheid van grondstoffen. Hoeveel van de bedrijven waarmee gesproken wordt over de
maatwerkafspraken hebben hun productie al verminderd als gevolg van
energiebesparende afspraken met de overheid of omdat productie niet
langer rendabel is? Betreffende die bedrijven waar dit reeds het geval is,
zoals bijvoorbeeld Aldel in Groningen of Nyrstar in Noord-Brabant vragen
de leden van de D66-fractie of de Minister dit een houdbare situatie vindt
en voor hoe lang. Verwacht zij dat deze bedrijven steun van de overheid
nodig hebben? Is de Minister daar dan toe bereid? Deelt de Minister de
opvatting van de leden van de D66-fractie dat dergelijke steun in eerste
instantie gefinancierd kan worden uit reserves van de bedrijven zelf en
daarna, en onder strenge voorwaarden rond verduurzaming, uit de
financiële middelen van de maatwerkafspraken? In hoeverre verwacht zij
dat de aanstaande boycot van de Europese Unie op Russische olie hier
een versterkende rol in gaat spelen?
De leden van de D66-fractie lezen dat de meeste bedrijven voor 2030 nog
een zogenaamd turnaround-moment hebben. Om hoeveel bedrijven gaat
het hier? Voor hoeveel van de beoogde bedrijven waarmee de overheid
maatwerkafspraken beoogt te maken is dit niet geval? Wat betekent dit
volgens de Minister voor het behalen van de 60 procent CO2-reductie in
2030? Brengt de Minister in kaart welke nieuwe (buitenlandse) afhankelijkheden ontstaan als gevolg van de transitie van deze bedrijven naar
bijvoorbeeld kritieke mineralen en andere schaarse grondstoffen?
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat de Europese
Commissie goedkeuring heeft verleend aan de subsidieregeling Indirecte
kostencompensatie ETS (IKC-ETS). Is de Minister voornemens dit
instrument in 2023 in te zetten? Heeft zij hiervoor ruimte op haar
begroting? Hoeveel van de twintig bedrijven waarmee de Minister in
gesprek is in het kader van de maatwerkafspraken staan op de lijst van 62
bedrijven die in aanmerking komen voor deze subsidieregeling? Kan de
Minister ingaan op welke Europese lidstaten gebruik maken van de
regeling, waarmee wordt gedoeld op het beschikbaar stellen van
financiële middelen?
De leden van de D66-fractie vragen de Minister verder uit te wijden over
randvoorwaardelijke criteria, zoals de beschreven CO2-reductie in de
keten, die zij voornemens is te stellen. Werkt zij bijvoorbeeld aan een
afwegingskader voor (verplichte) voorwaarden rond circulariteit en een
afbouwpad voor het gebruik van fossiele brandstoffen? Is zij, in die
gevallen waar een industrie over moet gaan op elektrische bedrijfsprocessen, bereid om afspraken op te nemen over flexibele productieprocessen (produceren op momenten dat er veel groene stroom wordt
opgewekt) om zo bij te dragen aan optimalisatie van het elektriciteitsnet?
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister wijst op de noodzaak
van wederkerigheid en de noodzakelijke acties van (mede-)overheden. Zij
noemt in dit kader bijvoorbeeld infrastructuur en energieaanbod. In de
brief schrijft de Minister dat het aanbod van bijvoorbeeld elektriciteit en
de energie-infrastructuur verzekerd moet zijn. Deze leden constateren
echter dat onder meer de netbeheerders in Nederland in afwachting zijn
van besluitvorming rond de grote industriële clusters in Nederland voor
het aanleggen voor van deze infrastructuur. Hoe gaat de Minister deze
kip-eidiscussie oplossen? Erkent zij dat, zoals de netbeheerders in het
rapport «Alles uit de kast» stellen, de CO2-reductiedoelen mogelijk
onhaalbaar zijn bij het uitblijven van meer ambitie en snelheid in de onder
andere de maatwerkafspraken? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat zij

4

doen om dit proces te versnellen? Op wat voor termijn kan de Minister de
netbeheerders helderheid geven, al dan niet op het niveau van de Cluster
Energie Strategieën (CES), over de benodigde (infrastructurele) energiebehoefte? Kan de Minister ingaan op de mogelijkheden die RepowerEU
biedt om vergunningverlening te versnellen? Ligt de Minister op schema
om de door haar genoemde doelen van 10 tot 15 Expressions of Interest
en twee tot vijf concept Joint Letters of Intent voor het einde van dit jaar
te behalen?
De leden van de D66-fractie menen uit de brief van de Minister op te
maken dat zij niet actief het gesprek aangaat met de twintig grootste
uitstoters, maar hen een open uitnodiging doet om zelf het initiatief te
nemen om in gesprek te gaan over maatwerk. Deze leden hebben
vraagtekens bij deze aanpak. Zij zijn van mening dat een afwachtende
aanpak alleen werkt als er sprake is van normering. Is de Minister bereid
om actief het gesprek aan te gaan met deze bedrijven en daarin helder
haar verwachtingen en doelen op tafel te leggen?
De leden van de D66-fractie vragen ook wanneer de Nationale Investeringsregeling Klimaatprojecten Industrie (NIKI) ter behandeling aan de
Kamer wordt aangeboden.
De leden van de D66-fractie lezen over de intensieve gesprekken die het
ministerie voert met Tata Steel Nederland (TSN). Deze leden vragen
wanneer de Minister verwacht meer helderheid te kunnen geven over de
benodigde investeringen en tijdslijnen? Verwacht de Minister inderdaad
dat de zogenoemde detailleringsstap nog dit jaar binnenkomt? Welke
stappen onderneemt zij indien vertraging optreedt in het proces, wat in
essentie betekent dat geen sprake is van CO2-reductie rond 2030?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brief en hebben daarover enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie zien in de maatwerkafspraken een goed
instrument om de verduurzaming van de Nederlandse industrie te
versnellen en bedrijven waar nodig daarbij te ondersteunen door als
overheid onder andere te zorgen voor de benodigde infrastructuur voor
het transport van onder andere elektriciteit, waterstof en CO2. Het is voor
bedrijven die willen investeren in verduurzaming belangrijk dat er tijdig
duidelijkheid is over de beschikbaarheid van deze infrastructuur.
Voor de leden van de CDA-fractie is wederkerigheid een van de belangrijkste voorwaarden voor het maken van maatwerkafspraken. Wanneer de
overheid zorgt voor onder andere de benodigde infrastructuur mag van
bedrijven een stevig commitment worden verwacht qua verduurzaming.
Deze leden zien deze wederkerigheid ook terug in de brief van de Minister,
bijvoorbeeld daar waar zij aangeeft dat de mate van inspanning van de
overheid mede afhankelijk zal zijn van de inspanning die een bedrijf doet
aan onder andere extra CO2-reductie. De leden van de CDA-fractie merken
hierbij echter wel op dat er in de tweede bijlage van de brief wel enige
onduidelijkheid ontstaat over de wederkerigheid van de afspraken. Zo
lezen zij dat bedrijven zich moeten committeren aan een plan met
bindende afspraken voor CO2-reductie in zowel scope 1, 2 en 3, terwijl de
overheid zich inspant om ervoor te zorgen dat de benodigde infrastructuur tijdig beschikbaar is. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister wat de consequenties zijn voor een bedrijf waarmee een
maatwerkafspraak gemaakt is als zij, doordat de infrastructuur die nodig is
om de bindende afspraken waaraan zij zich committeren ondanks de

5

inspanning van de overheid niet tijdig wordt gerealiseerd, de afgesproken
CO2-reductie niet halen. In hoeverre en op welke wijze zal een bedrijf in
een dergelijke situatie worden afgerekend op het niet halen van de
doelen? Kan de Minister tevens aangeven in hoeverre hier daadwerkelijk
sprake zal zijn van een wederzijds commitment?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister stelt dat de
financiële ondersteuning voor de maatwerkafspraken zoveel mogelijk zal
plaatsvinden via generieke ondersteuningsinstrumenten zoals de
Stimulering Duurzame Energietransitie (SDE++), de Demonstratie Energieen Klimaatinnovatie (DEI+) en Versnelde Klimaatinvesteringen Industrie
(VEKI). De keuze voor maatwerk met generieke instrumenten komt op
deze leden als enigszins paradoxaal over. Zij vragen de Minister om toe te
lichten hoe deze generieke instrumenten daadwerkelijk ingezet kunnen
worden om maatwerk te bieden. Tevens merken zij op dat er voor de
financiering van de NIKI, het voortzetten van de VEKI en uitbreiding van
de DEI+ nog besluitvorming moet plaatsvinden over het budget. Zij
vragen de Minister op welke termijn deze besluitvorming plaats zal vinden
en waaraan wordt gedacht qua budgetten voor deze regelingen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister ernaar streeft om eind
dit jaar 10 tot 15 Expressions of Interest op te stellen met bedrijven en 2
tot 5 Joint Letters of Intent. Vervolgens moet een beoordelingsfase,
uitwerkingsfase en uitvoeringsfase worden doorlopen. Zij vragen de
Minister om ook voor deze fases een tijdpad te schetsen. Wanneer
verwacht zij daadwerkelijk tot uitwerking en uitvoering te kunnen komen
van de maatwerkafspraken? Deze leden merken op dat het bij de
afspraken over verduurzaming van TSN na een beoordelingsfase van een
half jaar (vanaf begin 2023) nog eens een jaar zal duren om tot een
concrete maatwerkafspraak te komen. Dan is het inmiddels medio 2024,
voordat aan uitvoering kan worden gedacht. Verwacht de Minister dat een
dergelijk tijdpad ook voor maatwerkafspraken met andere bedrijven zal
gelden? Welke mogelijkheden ziet de Minister om (individuele) maatwerkafspraken te versnellen, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van tijdsgevoelige duurzame investeringsbeslissingen?
De leden van de CDA-fractie merken ten slotte op dat de maatwerkafspraken als hoofddoel hebben om te komen tot snelle en substantiële
CO2-reductie in de industrie. Naast dit doel worden echter ook een
veelheid aan andere beleidsdoelen betrokken in het maatwerk zoals
milieu- en veiligheidseisen, eisen met betrekking tot goed werkgeverschap en bestuur en energiebesparing. Deze leden onderschrijven deze
doelen, maar vragen in hoeverre het meenemen van deze beleidsdoelen
in de maatwerkafspraken leidt tot onnodige complexiteit waarmee de
daadwerkelijke ondersteuning van verduurzamingsprojecten wordt
vertraagd of in gevaar komt. Zij vragen de Minister om hierop te reflecteren en daarbij in te gaan op hoe het traject van het maken van
maatwerkafspraken zo snel mogelijk kan leiden tot (het ondersteunen van)
concrete projecten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de onderhavige brief.
De leden van de SP-fractie constateren dat de Minister heeft gekozen voor
maatwerk bij bedrijven in de transitie naar een groene industrie. De leden
uiten zich kritisch tegenover de keuze van de Minister om TSN als
«voorloper» op de maatwerkaanpak te nemen. Is de Minister het met de
leden eens dat TSN onvoldoende heeft verduurzaamd de afgelopen jaren

6

en veel te weinig maatschappelijke verantwoordelijkheid heeft getoond
om als voorbeeld van een maatwerkaanpak te fungeren? Kan de Minister
beargumenteren waarom TSN als voorbeeld genomen wordt?
De leden van de SP-fractie zien «maatwerk» als te vrijblijvend. Er wordt te
weinig urgentie getoond. De recente ontwikkeling van de energieprijs
benadrukt alleen al de economische urgentie van deze transitie. In het
coalitieakkoord wordt gesproken over bindende maatwerkafspraken. Is de
Minister nog steeds van plan om de maatwerkafspraken bindend te laten
zijn voor industrie? Op welke manier waarborgt de Minister dat bedrijven
de overeengekomen afspraken ook daadwerkelijk nakomen? Zijn er
bijvoorbeeld sancties als het niet nagekomen wordt?
De leden van de SP-fractie kijken kritisch naar de wijze waarop de Minister
de bedrijven wil helpen bij hun aanspraak op het «generieke instrumentarium», waarmee de verschillende subsidiemogelijkheden worden
bedoeld. Indien dit niet op tijd mogelijk blijkt, dan is de Minister in staat
om specifieke financiële steun te onderzoeken. Is de Minister het met de
leden van de SP-fractie eens dat dit er toe kan leiden dat bedrijven
afwachten om zo voor specifieke, meer toegespitste steun in aanmerking
te komen? Vindt de Minister niet dat dit een averechts effect heeft op
zowel het besteden van publieke middelen (niet kosteneffectief), als ook
de snelheid van de transitie? De leden van de SP-fractie vragen een
kritische reflectie van de Minister over het toekennen van publieke
steunmiddelen aan bedrijven terwijl de winsten geprivatiseerd kunnen
worden.
De leden van de SP-fractie zien in dat het verduurzamen van de industrie
het balanceren is tussen enerzijds de industrie in Nederland houden en
anderzijds afdwingen dat zij investeren in het verduurzamen. Dat kan tot
hogere kosten kan leiden waardoor zij misschien (internationaal) minder
concurrerend zijn. Is de Minister bereid om in meer detail dit afwegingskader met de Kamer te delen? Kan zij hierbij ingaan op de vraag tot hoe
ver zij bereid is te gaan om concessies te doen richting de industrie? Kan
zij reflecteren op de positie van haar huidige beleid in dit afwegingskader?
Kan zij hierin ook meenemen in hoeverre de IKC-ETS en de keuze van het
kabinet om deze voor de komende jaren te continueren tot een maximum
van 835 miljoen euro zich verhoudt tot dit afwegingskader? Hoe verhoudt
maatwerk zich tot het eerlijk verdelen van de publieke middelen en het in
stand houden van een eerlijk speelveld voor industrie in Nederland? De
leden van de SP-fractie vragen hierbij in het bijzonder aandacht voor het
(al dan niet tijdelijk) sluiten van fabrieken met een hoog energiegebruik,
zoals Nyrstar en Aldel.
De leden van de SP-fractie lezen in de brief dat de Minister bedrijven met
een groot energiegebruik wil verplichten om energiebesparende en
energieopwekkende maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of
minder uit te voeren. Hoe is de Minister van plan om te toetsen of
bedrijven zich hieraan houden? Hoe is de Minister van plan om te
handhaven? Kan zij bijvoorbeeld ingaan op mogelijke sancties voor
bedrijven die zich hier niet aan houden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA- en
GroenLinks-fracties
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties lezen in de Zomerbrief
Maatwerk geen beschouwing over welke industrie we in Nederland nodig
hebben, zoals welke industrie relatief veel en relatief weinig bijdraagt aan
de Nederlandse maatschappij. Het is noodzakelijk eerst te reflecteren over
hoe een groene Nederlandse economie in 2050 eruit zou kunnen zien,

7

alvorens alles wordt gedaan om de bestaande industriebedrijven te
proberen te verduurzamen. Hoe ziet de Minister dit? Is hierover
nagedacht? Met welke energievraag rekent de Minister bij een
CO2-reductiedoel van 60 procent? In het commissiedebat heeft de Minister
toegezegd voorafgaand aan de begrotingsbehandeling van het Ministerie
van Economische Zaken en Klimaat (EZK) deze verschillende scenario’s uit
te werken en haar visie hierop mee te geven. Kunnen de leden van de
PvdA- en GroenLinks-fracties deze brief op korte termijn verwachten?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties lezen dat de Minister
zekerheid wil geven over de beschikbare energie- en grondstoffeninfrastructuur. De leden zien risico’s op lock-ins als daarin nu geen slimme
keuzes worden gemaakt. Het is goed dat de Minister niet alleen kijkt naar
de doelen voor 2030, maar ook kijkt naar de eindsituatie (Nederland
klimaatneutraal). Energie-infrastructuur gaat echter decennia mee, dus
hoe gaat de Minister voorkomen dat er een fossiele lock-in komt,
bijvoorbeeld bij de aanleg van pijpleidingen ten behoeve van carbon
capture and storage (CCS)?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties lezen dat de Minister
blauwe waterstof ziet als een van de verduurzamingsopties. Tegelijkertijd
zien de leden dat de wereld door de oorlog in Oekraïne is veranderd en
betoogde de Minister recent dat de prijs voor aardgas niet meer zal
terugkeren naar het oude niveau. Bovendien zal de CO2 die vrijkomt bij
blauwe waterstof moeten worden afgevangen en opgeslagen en ook dat
is duur. Is de Minister nog van mening dat blauwe waterstof een
(financieel) verstandige keuze is? Kan deze route niet beter worden
overgeslagen nu groene waterstof snel wordt opgeschaald? Is de Minister
bereid deze twee opties in het licht van de nieuwe energieprijzen naast
elkaar te zetten en te analyseren?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen hoe de maatregelen
uit het coalitieakkoord rondom CO2-besparing in de industrie bij elkaar
optellen. In hoeverre zit er overlap tussen de aangescherpte CO2-heffing,
de uitbreiding van de energiebesparingsverplichting naar de industrie en
de maatwerkafspraken met de industrie? Deze leden zijn niet tegen
maatwerk om de industrie te helpen met verduurzamen, wanneer die
industrie past binnen een groene economie op de lange termijn, maar
deze leden lezen weinig over de drie miljard euro uit het Klimaatfonds die
is vrijgemaakt voor de maatwerkafspraken. Waarom is dit bedrag nodig
wanneer er ook een CO2-heffing en een energiebesparingsverplichting is?
Op welke manier gaat de Minister voorkomen dat deze miljarden de
CO2-heffing ondermijnen? Op basis waarvan is de 22 miljoen euro
gebaseerd die nu voor 2023 is uitgetrokken voor maatwerkafspraken? Hoe
waarborgt de Minister dat dit geld doelmatig en doeltreffend wordt
uitgegeven?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen de Minister in
hoeverre scope-3-uitstoot ook wordt meegenomen in de maatwerkafspraken. Deze leden zijn van mening dat dit belangrijk is, aangezien de
impact van de industrie zich veel verder strekt dan de uitstoot op het
fabrieksterrein.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben met verbazing
kennisgenomen van de onderhavige brief. Zij hebben hierover nog enkele
vragen en opmerkingen.

8

De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de
maatwerkbrief urgentie mist. We zouden nog alle tijd hebben om
maandenlang te onderhandelen met grote vervuilers hoe ze hun
bedrijfsvoering gaan verduurzamen. De Minister start de onderhandelingen met slechts twintig bedrijven. Daarnaast krijgen bedrijven die
«aantoonbaar beperkte opties hebben om te verduurzamen» zelfs tot 2050
de tijd voor omschakeling. Deze leden zijn van mening dat er geen tijd te
verliezen is. Het plan van de Minister zou leuk zijn geweest in de jaren
negentig, maar niet anno 2022. Om de doelen uit het Parijsakkoord te
halen moet de uitstoot zo snel mogelijk zo veel mogelijk naar beneden. De
wereld heeft nog slechts enkele jaren de tijd om het passeren van de
kritische grens van anderhalve graden opwarming te voorkomen. Een rijk
land als Nederland met een groot aandeel in het veroorzaken van de
klimaatcrisis dient hierin conform het Parijsakkoord het voortouw te
nemen. Kan de Minister reflecteren op het feit dat haar aanpak niet in lijn
is met de doelen in het Parijsakkoord? Waar haalt ze het vertrouwen
vandaan dat we de tijd hebben om te starten met slechts twintig
bedrijven, gezien de steeds urgentere oproepen van klimaatwetenschappers dat we veel sneller moeten reduceren om een acceptabele kans
op anderhalve graden te behouden? Hoe verhoudt de hoge uitstoot die
Nederland na 2030 nog zal hebben als grote vervuilers toegestaan wordt
pas richting 2040/2050 te verduurzamen zich tot de doelen in het
Parijsakkoord, met name op het gebied van gedeelde maar gedifferentieerde verantwoordelijkheden?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn van mening dat grote
vervuilers die hun bedrijfsvoering niet op tijd hebben aangepast moeten
sluiten. Gezien de grote urgentie waarmee de uitstoot naar beneden moet
worden gebracht is dat moment allang aangebroken. Vervuilers zoals
Shell weten al sinds de jaren negentig dat ze een gigantisch aandeel
hebben in het veroorzaken van catastrofale klimaatontwrichting. Al die tijd
hebben ze nagelaten te investeren in duurzame energie, gelobbyd tegen
ambitieus klimaatbeleid en geweigerd de bedrijfsvoering toekomstbestendig te maken. Nu zetten ze in op discutabele technieken als CCS en
grijze waterstof, die de fossiele verslaving in stand houden. Acht de
Minister dergelijke bedrijven betrouwbare onderhandelingspartners?
Waar haalt ze het vertrouwen vandaan dat deze bedrijven zelf met
ambitieuze klimaatplannen gaan komen die de reductiedoelen daadwerkelijk dichterbij brengen? Welke zekerheid kan zij bieden dat de reductieopgave gehaald gaat worden met deze vrijblijvende aanpak? De leden van
de Partij voor de Dieren-fractie denken dat een klimaatplicht meer
zekerheid zou bieden dat de doelen daadwerkelijk gehaald zullen worden.
Kan de Minister uitleggen waarom zij de industrie niet wettelijk verplicht
tot de reductieopgave?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de industrie
dik wordt betaald om te verduurzamen met behulp van discutabele
technieken. Terwijl de industrie tientallen jaren heeft gehad om te
verduurzamen, een groot deel van de tijd gratis kon vervuilen en
nauwelijks belasting betaalt, houden ze nu de hand op bij de overheid.
Deze leden vinden dat de belastingbetaler niet dient op te draaien voor de
onverantwoordelijke struisvogelpolitiek van de vervuilende industrie en al
helemaal niet als dat geld gebruikt gaat worden voor dure en onzekere
technieken zoals CCS, grijze en blauwe waterstof en biomassa, die de
fossiele verslaving in stand houden en de natuurcrisis verergeren.
Waarom kiest de Minister niet voor het principe «de vervuiler betaalt»? Op
welke manier is sprake van de door de Minister zo vurig gewenste
wederkerigheid als de overheid blijft geven en de industrie alleen maar
neemt?

9

De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn het met de Minister eens
dat «bedrijven die deze transitie niet willen of kunnen maken, op termijn
zullen verdwijnen.» De enige manier om de uitdagingen van deze tijd te
lijf te gaan is door de verschillende crises, de klimaat-, natuur-,
gezondheids- en bestaanszekerheidscrisis, in samenhang op te lossen.
Daarbij dient de fundamentele vraag gesteld te worden welke energiebehoefte past binnen de ecologische grenzen van de planeet en bij het
Nederland van de toekomst. Niet alles kan. We hebben geen kunstmestproducenten nodig voor de landbouw van de toekomst en we hebben
geen olieraffinaderijen nodig voor een klimaatneutrale economie. De
huidige industrie zal moeten krimpen en de overheid moet daarin het
voortouw nemen. Alleen op die manier zijn we ervan verzekerd dat alleen
de bedrijven die het publieke belang dienen blijven bestaan. De Minister
wil deze fundamentele keuzes aan de markt overlaten. Waar haalt de
Minister het vertrouwen vandaan dat de markt de huidige crises gaat
oplossen als het ook het vertrouwen in de heilige marktwerking is
geweest dat ons überhaupt in de problemen heeft gebracht? Waar is die
visie op de energiebehoefte van de toekomst en welke industrie binnen
die energiebehoefte van de toekomst past?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
onderhavige brief. Zij hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn allereerst teleurgesteld over het
gebrek aan concrete resultaten van gesprekken met de industrie. Zij lezen
een lange brief met een beschrijving van wat er allemaal in de maatwerkafspraken zou moeten komen, maar zij hadden al op zijn minst richtinggevende reductiedoelstellingen willen lezen. Wordt er voldoende vanuit het
eindresultaat gedacht in plaats van af te wachten tot er een idee vanuit
een bedrijf komt? Een voldoende heldere opdracht is ook in het belang
van bedrijven, gezien de door de Minister genoemde investeringsrondes.
Waarom heeft de industrie niet, net als de landbouw, een concrete
reductiedoelstelling stikstof opgelegd gekregen? Hoe voorkomt de
Minister vertraging in de verduurzamingsopgave, wanneer de in het
najaar te presenteren plannen tot onvoldoende reductie zouden leiden?
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van
onderhavige brief
Het lid van de BBB-fractie is verbaasd dat de Minister in haar brief wel
aangeeft dat een ambitieuze verduurzamingsagenda voor onze industrie
cruciaal is voor onze maatschappij en dat er meer van onze industrie
wordt verwacht, maar dat er op Prinsjesdag vervolgens geen enkele
aandacht was voor de energiekosten van de ondernemers en de mate
waarin dit ervoor zorgt dat vele ondernemers bezig zijn met overleven en
dus helemaal geen financiële ruimte beschikbaar hebben om te investeren
in verduurzaming. Deelt de Minister de mening dat wie rood staat niet
groen kan investeren?
Het lid van de BBB-fractie hoort graag van de Minister of en op welke
termijn er een kapitaalfonds komt waaruit zonder extra financieringseisen
geïnvesteerd kan worden in verduurzaming, zodat ondernemers ondanks
de energiecrisis toch kunnen blijven investeren.

10

Het lid van de BBB-fractie leest dat de Minister ook aangeeft dat maatwerk
aanleiding kan vormen om MIEK-projecten te versnellen vanwege de
klimaatwinst en vanwege een duidelijk commitment van industriële
partijen. Het lid van de BBB-fractie vindt dit veel te vrijblijvend. Investering
in onze energie-en grondstoffeninfrastructuur is niet alleen van essentieel
belang maar ook zeer urgent. Het is onvoorstelbaar dat uitbreidingen van
elektriciteitsnetwerken nog steeds worden beperkt door de financieringsstructuur waarbij netbeheerders pas mogen investeren in uitbreiding van
netwerkcapaciteit als een nieuw te vestigen bedrijf of een bedrijf die
uitbreiding wenst eerst grond op een industrieterrein aangekocht heeft.
Dit in plaats van te doen wat ondernemers gewoonlijk doen: voorsorteren
op toekomstige vraag. Kan de Minister aangeven of en wanneer ze hier
andere spelregels voor op gaat stellen?
II Antwoord / Reactie van de Minister

11