Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 383

Regelgeving Ruimtelijke Ordening en Milieu

Nr. 323

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 mei 2019
Inleiding
Bewoners van de regio IJmond maken zich al langere tijd zorgen over
mogelijke nadelige effecten op hun gezondheid als gevolg van uitstoot
van stoffen door
Tata Steel en in het bijzonder Harsco Metals Holland B.V. (hierna Harsco).
Ik begrijp deze bezorgdheid en de recente grafietregens zijn voor mij
aanleiding geweest om in gesprek te gaan met verantwoordelijk gedeputeerde Tekin van de provincie Noord-Holland over welke maatregelen en
acties de bedrijven en het bevoegd gezag hebben genomen om de
overlast op korte termijn te beperken en op langere termijn te voorkomen.
Harsco is gelegen op het terrein van Tata Steel en maakt deel uit van de
productieketen van Tata Steel. Voor zowel Tata Steel als Harsco is de
provincie Noord-Holland het bevoegd gezag.
In deze brief informeer ik u over de situatie en de handhaving rondom de
bedrijven Tata Steel en Harsco inzake grafietregens1. Deze brief sluit aan
op eerdere antwoorden op vragen omtrent Tata Steel/Harsco; Kamerstuk
29 826, nr. 109 en Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nrs. 1516 en 2147.
Daarnaast kom ik tegemoet aan verzoeken van de leden Laçin2 en
Wassenberg3 met betrekking tot Tata Steel/ Harsco.
Bij het opstellen is gebruik gemaakt van de door de Omgevingsdienst
Noordzeekanaalgebied (hierna ODNZKG) toegestuurde brief op 1 april jl.,

1

Over stand van zaken rondom de berg oxykalkslik is de Kamer in een aparte brief geïnformeerd; Kamerstuk 29 826, nr. 117.
2
Tijdens het AO Leefomgeving van 7 maart jl. om met de gedeputeerde in gesprek te gaan over
de effecten van de dwangsommen en het verscherpt toezicht bij Harsco (Kamerstuk 29 383, nr.
318).
3
Verzoek regeling van werkzaamheden 21 maart 2019 van het lid Wassenberg om een brief
inzake overtreding plaats als het gaat om de uitstoot van grafiet.

kst-29383-323
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 383, nr. 323

1

de brief van GS aan PS (zie bijlagen4) en het gesprek van 28 maart jl.
tussen mij en de gedeputeerde.
Daarnaast heb ik toegezegd u te informeren over de onderzoeksopdracht
met betrekking tot de evaluatie van de casus Tata Steel/Harsco. We kijken
naar deze casus voor lessen voor het stelsel van vergunningverlening,
toezicht en handhaving (hierna VTH-stelsel). Dit laatste naar aanleiding
van een toezegging aan het lid Kröger (GroenLinks) tijdens het VAO
Leefomgeving van 19 maart jl.
Verder geef ik in deze brief aan welke maatregelen de provincie als het
bevoegd gezag en de bedrijven zelf treffen en wat mijn rol is in deze casus
als stelselverantwoordelijke.
Grafietregen
Uit informatie van het bevoegd gezag blijkt dat in 2016, 2018 en 2019
omwonenden van Tata Steel veelvuldig stofoverlast melden5. Grote bron
van de overlast zijn de grafietregens afkomstig van het bedrijf Harsco.
Sinds 2008 monitort het RIVM de gezondheid in de regio en onlangs is het
project grafiet en gezondheid gestart6.
Maatregelen4, 7, 8
De gedeputeerde gaf in ons gesprek aan dat de ODNZKG namens het
bevoegd gezag toezicht houdt op de naleving van de milieuregels van
Harsco. De uitzonderlijk stofoverlast is voor de ODNZKG aanleiding
geweest om in 2016 in gesprek te gaan met Harsco. In datzelfde jaar heeft
Harsco maatregelen getroffen waardoor er in 2017 minder meldingen van
stofoverlast waren.
Vanaf het voorjaar van 2018 nam het aantal meldingen van stofoverlast
weer toe. Voortduring van de overlast heeft ertoe geleid dat aan het einde
van het derde kwartaal van 2018 is gestart met een handhavingstraject.
Door de ODNZKG is een dwangsom opgelegd voor een bedrag van
€ 5.000,– per overtreding met een maximum van dertig overtredingen en
een totaalbedrag van € 150.000,–. In januari 2019 is het maximumaantal
overtredingen bereikt en een tweede dwangsom van kracht geworden
voor een bedrag van € 25.000 per overtreding met een totaalbedrag van
€ 300.000.
Gedurende het handhavingstraject heeft Harsco maatregelen getroffen
om de overlast aan te pakken. De maatregelen hadden onvoldoende effect
op korte termijn. Dat heeft geleid tot de geconstateerde overtredingen die
leidde tot de opgelegde dwangsommen en het plaatsen van Harsco onder
verscherpt toezicht vanaf januari 2019. Dit betekent dat er op dit moment
maandelijks gesprekken plaatsvinden tussen de ODNZKG met de directie
van Harsco. Hierbij wordt het hele toezichtspalet besproken met aandacht
voor de stand van zaken met betrekking tot de geconstateerde overtre4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Via de link https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Duurzaamheid_Milieu/Projecten/
Grafietregen kan een klacht worden ingediend over Tata Steel, maar ook informatie worden
ingewonnen over grafietregen, gezondheid, genomen maatregelen en vergunning en
handhaving.
6
Op de website https://www.rivm.nl/grafietregen-en-gezondheid-2019
is informatie te vinden over de actuele situatie en laatste activiteiten van het project.
7
Brief van 1 april 2019 van Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied aan de provincie NoordHolland over de toezicht- en handhaving bij Harsco (Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl).
8
Brief van 4 april 2019 met kenmerk 1201436/1201437 van GS aan PS van de provincie NoordHolland over het toezicht bij Harsco Metals Holland (Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl).
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 383, nr. 323

2

dingen en de aanpassingen in het bedrijfsproces en of de voorgenomen
maatregelen het gewenste effect bereiken. Verder worden er naast
geplande controles extra – niet aangekondigde – controles op de
werkprocessen van Harsco uitgevoerd.
Door Harsco is inmiddels een aantal technische maatregelen getroffen om
de kans op grafietregen in de toekomt te verminderen. In de bijgevoegde
brief van ODNZKG staan de genomen maatregelen om de overlast op
korte termijn te verminderen opgesomd. Het gaat bijvoorbeeld om extra
sproeisystemen om stofverspreiding bij het kiepen verder te beperken.
Verdergaande maatregelen staan op de agenda zoals het bouwen van een
hal, waarin het zogenaamde kiepproces plaatsvindt, ter voorkoming van
emissie van grafiet. Voor het bouwen van een hal is het vergunningstraject gestart. Harsco verwacht dat de bouw van de hal in de eerste helft
van 2020 gerealiseerd is.
Als verantwoordelijke voor het VTH-stelsel heb ik aangegeven dat ik graag
zie dat de provincie Noord-Holland erop toeziet dat het verbeterplan van
Tata Steel – met tot doel een structurele verbetering van de luchtkwaliteit
– wordt opgesteld en uitgevoerd. Ik heb de gedeputeerde aangegeven dat
ik het belangrijk vind dat hierbij naast de ODNZKG, de Inspectie SZW en
belanghebbende gemeenten ook bewoners betrokken worden.
De provincie Noord-Holland houdt mij actief op de hoogte van de
ontwikkelingen rondom het verbeterplan.
Daarnaast heb ik de ILT gevraagd vinger aan de pols te houden. De ILT
heeft hiertoe inmiddels contact opgenomen met de Inspectie SZW en de
Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied. De komende maanden zullen
gesprekken plaatsvinden van de ILT met beide toezichthouders.
Voor wat betreft het fiscale verschil tussen boetes en dwangsommen is
het voornemen om bestuursrechtelijke dwangsommen niet langer
aftrekbaar te laten zijn indien de resultaten van het onderzoek daarnaar
gunstig zijn. Daarover is op 4 april 2019 in de fiscale moties en toezeggingenbrief9 door de Staatssecretaris van Financiën toegezegd onderzoek te
doen naar de fiscale aftrekbaarheid van bestuursrechtelijke dwangsommen. Het onderzoek zal zich met name concentreren op bestuursrechtelijke dwangsommen en de uitvoerbaarheid van een mogelijk aftrekverbod. De Staatssecretaris van Financiën zal de Tweede Kamer uiterlijk
op Prinsjesdag 2019 over de uitkomsten van dit onderzoek informeren.
Onderzoeksopdracht
In het kader van mijn stelselverantwoordelijkheid heb ik toegezegd om
een onafhankelijke partij de casus Tata Steel/Harsco te laten evalueren om
eventuele lessen voor het VTH-stelsel te trekken. Deze evaluatie wil ik
oppakken in een bredere context waarbij het mijn intentie is om meerdere
casussen te laten doorlichten. De volgende kernvragen worden hierbij
gesteld:
• Hoe heeft de inzet van VTH plaatsgevonden? Welke afwegingsruimte
heeft het bevoegd gezag binnen het juridisch VTH-kader en hoe wordt
hier invulling aangeven?
• Hoe is de verdeling van verantwoordelijkheden tussen alle betrokken
partijen en bestuurslagen?
• Zijn er wettelijke beperkingen (of anderzijds) in de vergunningverlening, toezicht- en handhavingstraject ervaren? Zo ja, welke?
• Wat kan hieruit worden geleerd voor de toekomstige kwaliteitseisen en
kwaliteitsborging in het VTH-stelsel?

9

Kamerstuk 35 000 IX, nr. 19, p. 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 383, nr. 323

3

•

Hoe (door wie en op welke wijze) worden omwonenden/
belanghebbenden geïnformeerd over een incident?
De kernvragen zijn niet limitatief en worden nog aangevuld met
subvragen.
Uit het onderzoek zullen aanbevelingen volgen voor het bevoegd gezag
m.b.t. de uitvoering, het voor het VTH-stelselverantwoordelijke ministerie
(IenW) en eventueel voor andere departementen i.r.t. de Wabo.
De resultaten van het onderzoek zal ik met u delen in het vierde kwartaal
van 2019 als onderdeel van een breder onderzoek naar de kwaliteit van de
uitvoering van de VTH-taken. Dit onderzoek wordt elke twee jaar op grond
van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht uitgevoerd.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 383, nr. 323

4