Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

30 950

Rassendiscriminatie

Nr. 47

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2012
Hierbij bieden wij u – mede namens de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) – de jaarlijkse discriminatiebrief aan, zoals toegezegd in
de brief over de aanscherping van de bestrijding van discriminatie van
7 juli 2011.1In deze brief rapporteert het kabinet over de uitvoering van het
actieprogramma discriminatie2 en aanvullende maatregelen, waarbij ook
de meldingscijfers van discriminatie worden gepresenteerd. De u
toegezegde evaluatie van de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen (Wga) maakt eveneens deel uit van deze brief.
Discriminatie is een hardnekkig maatschappelijk fenomeen en een
aantasting van de menselijke waardigheid. Dit vraagt om permanente
aandacht en actief optreden van burgers, bedrijfsleven, sociale partners,
instellingen en overheid. Mensen hebben recht op bescherming tegen
discriminatie op grond van geslacht (hier hoort ook genderidentiteit bij),
seksuele gerichtheid, afkomst, religie, levensovertuiging of handicap.
Zoals het kabinet heeft aangegeven in het regeerakkoord «Bruggen
slaan», moet iedereen iets van zijn of haar leven kunnen maken zonder
gehinderd te worden door discriminatie.

1
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
30 950, nr. 34.
2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,
32 123 VII, nr. 74 en Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34.
3
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

kst-30950-47
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Deze brief gaat achtereenvolgens in op de aard en omvang van discriminatie, maatregelen ter versterking van de lokale aanpak van discriminatie,
de wettelijke evaluatie van de Wga, de voortgang op het terrein van de
strafrechtelijke aanpak, de stand van zaken wat betreft de verbetering van
de registratie van meldingen en aangiftes en het vergroten van de
meldings- en aangiftebereidheid. Vervolgens gaat het kabinet in op
toezeggingen en maatregelen op het gebied van discriminatie op
verschillende maatschappelijke terreinen en op specifieke gronden.
De volgende bijlagen zijn bij deze brief gevoegd3:
− Evaluatie van de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen
door Partners en Pröpper, 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

1

− SCP-rapport «Op achterstand. Discriminatie van niet-westerse
migranten op de arbeidsmarkt», 2012
− SCP-rapport «Meldingen van discriminatie in Nederland», 2012
− Het landelijke Criminaliteitsbeeld Discriminatie van de politie (Poldis)
2011
− CBS-rapport «Registratie Discriminatieklachten», 2012
1. Landelijk cijferbeeld discriminatie
Jaarlijks rapporteren verschillende instanties over de door hen geregistreerde discriminatie. Op verzoek van uw Kamer heeft de voormalige
minister voor Immigratie, Integratie en Asiel het SCP opdracht gegeven
om op basis van de registraties een totaalbeeld te maken van de
discriminatie in het jaar 2011. Het SCP heeft hierop de rapportages van
antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s), politie, OM, het College voor de
Rechten van de Mens (voorheen de Commissie Gelijke Behandeling), het
CBS, het Meldpunt Discriminatie Internet (MDI), en het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) nader bekeken en geanalyseerd.1
Het SCP constateert dat de meeste instanties in 2011 een hoger aantal
meldingen registreren dan in 2010, maar stelt tegelijkertijd dat het lastig is
deze stijging te duiden. De cijfers hoeven geen toename van discriminatieincidenten te reflecteren, maar kunnen ook het gevolg zijn van een hogere
meldingsbereidheid, verbeterde mogelijkheden tot melden en verbeterde
manieren van registreren.
Uit de SCP rapportage blijkt voorts dat de grond ras in bijna alle registraties de meeste meldingen telt. In de Poldis-cijfers2 en de cijfers van
ADV’s van 2011 vormen meldingen op grond van ras 39% respectievelijk
45,7% van het totaal aantal meldingen. Het aandeel meldingen dat het
MDI in 2011 heeft geregistreerd op deze grond betreft 57,3% van het
totaal. Het SCP geeft aan dat dit niet noodzakelijkerwijs betekent dat dit
ook de meest voorkomende vorm van discriminatie is: wellicht associëren
mensen discriminatie vooral met deze grond, of ervaren zij discriminatie
op deze grond als bijzonder ernstig, waardoor de meldingsbereidheid bij
dit soort incidenten hoger ligt. Meldingen op grond van godsdienst en
levensovertuiging vormen in dezelfde registraties 19% (Poldis), 5,8%
(ADV’s) en 20,5% (MDI) van de meldingen (waarbij beide categorieën bij
elkaar zijn opgeteld). Op het terrein van antisemitisme geven deze drie
registratiesystemen het volgende beeld: 12% van de meldingen bij Poldis,
2,1% van de meldingen bij ADV’s en 15,3% van de meldingen bij het MDI
betreffen deze grond.
Het rapport van het SCP maakt duidelijk dat de bestudeerde cijferrapportages niet het geëigende middel zijn om een totaalbeeld te geven van de
aard en omvang van alle geregistreerde discriminatie. Ook plaatst het SCP
enkele aandachtspunten bij de huidige registraties. Het kabinet is van
mening dat de kwaliteit van de registraties in ieder geval moet voldoen
aan het doel waarvoor ze zijn opgezet: ondersteuning bij de afhandeling
van meldingen en de aanpak van discriminatie op lokaal en regionaal
niveau. Het kabinet zal bezien in hoeverre aanleiding bestaat een
alternatieve rapportage te ontwikkelen voor een algemeen beeld van
discriminatie in Nederland, die inzicht verschaft in een landelijk beeld van
gemelde discriminatie. Een breed onderzoek naar ervaren discriminatie
onder de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder is momenteel in
uitvoering. Dit onderzoek kan uw Kamer in de zomer van 2013 tegemoet
zien.
1

SCP, Meldingen van Discriminatie, 2012.
Het landelijke Criminaliteitsbeeld Discriminatie van de politie (Poldis) 2011

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

2

2. Lokale aanpak en landelijke structuren antidiscriminatie
A. Lokale aanpak
Het kabinet hecht veel belang aan een goede lokale bestrijding van
discriminatie.
Gemeenten geven hier op verschillende manieren invulling aan. De
gemeente Amsterdam gaat vanaf 1 januari 2013 strengere regels invoeren
met betrekking tot het horecadeurbeleid. Ook zet Amsterdam mystery
guests in om horecadiscriminatie aan te pakken. De gemeente Utrecht
brengt het antidiscriminatiebeleid samen met een aantal andere onderwerpen onder één noemer: het lokale grondrechtenbeleid. Hiermee maakt
de gemeente aan burgers duidelijk dat het discriminatiebeleid niet op
zichzelf staat, maar onderdeel uitmaakt van een geheel van mensenrechten dat rechten en plichten schept voor burgers en overheden.
Om de lokale aanpak van discriminatiebestrijding te ondersteunen
organiseert de gemeente Rotterdam met steun van het ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en in samenwerking met
andere gemeenten en non-gouvernementele organisaties, in het voorjaar
van 2013 een conferentie over burgerschap, discriminatiebestrijding en
gelijke behandeling. Onderwerpen die op de conferentie aan bod komen
zijn, onder andere, het vergroten van de weerbaarheid van burgers tegen
uitsluiting en discriminatie, de betekenis van burgerschap in de publieke
ruimte en het verbeteren van de lokale samenwerking tegen discriminatie.
Daarnaast heeft het ministerie van SZW een subsidie verleend aan
Radar/Art.1 om te voorzien in de behoefte van gemeenten aan kwalitatieve informatie, maatwerk en inzicht in lokale en regionale trends en
ontwikkelingen op het gebied van discriminatie. Beter zicht op discriminatie kan gemeenten immers helpen de effectiviteit van de aanpak te
vergroten en sociale spanningen tegen te gaan. Radar/Art. 1 zal hiertoe
een rapportage opstellen. Hierin wordt gekeken naar de mogelijkheden
om beter en eenduidiger te rapporteren, uitgaande van de huidige
registratiepraktijk. In deze verkenning wordt – mede in het licht van de
toezegging over kwalitatieve terugkoppeling aan gemeenten in het
Algemeen Overleg van 17 april 2012 – nadrukkelijk ook aandacht besteed
aan kwalitatieve informatie.
B. Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen (Wga)
De Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen (Wga) is geëvalueerd op doeltreffendheid en de effecten van de wet in de praktijk.1De
wet is eerst en vooral bedoeld ervoor te zorgen dat er laagdrempelige
voorzieningen zijn, waar mensen die geconfronteerd worden met
discriminatie geholpen kunnen worden.

1
Evaluatie van de Wet Gemeentelijke
Antidiscriminatievoorzieningen door Partners
en Pröpper, 2012

De uitvoering van de wet is nog volop in ontwikkeling. De uitkomsten van
de evaluatie zullen met gemeenten, VNG en verschillende veldpartijen
worden besproken. Mede op basis van de uitkomsten van de evaluatie en
deze gesprekken zal het kabinet bezien of en zo ja, welke maatregelen
nodig zijn om de aanpak van discriminatie effectiever te maken. Hieronder
lichten we de belangrijkste uitkomsten van de wetsevaluatie kort toe:
− De meeste gemeenten (98%) houden een voorziening in stand in de
directe leefomgeving van burgers. In de meeste gevallen betreft dit
een regionaal werkende ADV. Drie jaar na de invoering van de Wga
kunnen vrijwel alle burgers van Nederland via fysieke loketten,
telefonisch, per e-mail of internet een melding doen en – indien zij dit
wensen – professionele bijstand ontvangen. De gemeenten geven
hiermee invulling aan de twee wettelijke taken: registratie en bijstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

3

− Onderzoekers concluderen dat gemeenten tevreden zijn over de
samenwerking met en deskundigheid van de organisaties die de taken
uitvoeren, met name waar het de kwaliteit van klachtenregistratie en
-behandeling betreft. Gemiddeld waarderen de gemeenten de
samenwerking met de ADV met het rapportcijfer 7,5. Ook het College
voor de Rechten van de Mens geeft aan tevreden te zijn over de
deskundigheid van de antidiscriminatievoorzieningen waarmee het te
maken heeft.
− De middelen die bij de invoering van de Wga via het gemeentefonds
aan gemeenten beschikbaar zijn gesteld, zijn toereikend voor de
uitoefening van de twee wettelijke taken. Een groot aantal gemeenten
stelt aanvullende middelen ter beschikking voor activiteiten bovenop
de wettelijke taken, zoals voorlichting en preventie.
De volgende aandachtspunten komen uit de wetsevaluatie naar voren en
zullen in de gesprekken met gemeenten en veldpartijen worden meegenomen:
− De wet is effectiever naarmate meer burgers die zich gediscrimineerd
voelen zich ook melden bij een antidiscriminatievoorziening. Het
rapport stelt dat de invoering van de Wga niet of nauwelijks heeft
bijgedragen aan het tegengaan van de onderregistratie van discriminatie. Aan deze conclusie liggen een aantal recente regionale onderzoeken ten grondslag, waaruit blijkt dat slechts 15 tot 20% van de mensen
die discriminatie ervaren hiervan ook melding doet1. In hoeverre
onderregistratie ook een landelijk probleem is, zal duidelijk worden uit
het eerdergenoemde ervaringsonderzoek discriminatie onder de
Nederlandse bevolking dat momenteel in uitvoering is. In dit onderzoek zal nader worden onderzocht hoe mensen omgaan met discriminatie en om welke redenen zij dit wel melden of juist niet.
− Hoewel de aandacht van gemeenten voor het thema antidiscriminatie
door de invoering van de wet is toegenomen, beschikt slechts 24%
over een lokaal of een regionaal antidiscriminatiebeleid. Ook investeren de meeste gemeenten niet of nauwelijks in het vergroten van
inzicht in en overzicht van de wijze waarop discriminatie voorkomt in
hun gemeente. Dit duidt erop dat in veel gemeenten de ADV in grote
mate op zichzelf staat. In overleg met de VNG en voortrekkersgemeenten zal worden bezien hoe de aandacht bij gemeenten voor discriminatie kan worden vergroot.
C. Registratie van discriminatie

1

Zie onder meer: A.G. Advies en VerweyJonker Instituut, Ongelijkwaardigheid,
Resultaten vaneen verkennend onderzoek in
de regio Utrecht, 2012; I&O Research,
Quickscan Discriminatieklimaat Gelderland en
Overijssel, maart 2012; Landelijk expertise
centrum van Art 1 (e.a.), Monitor Rassendiscriminatie, 2009; Marieke van Genugten en
Jörgen Svensson (Universiteit Twente),
Dubbel de Dupe? Een studie naar de behandeling van werknemers die ongelijke behandeling aan de orde stellen, 2010; Commissie
Gelijke Behandeling, Hoe is het bevallen,
Onderzoek naar discriminatie van zwangere
vrouwen en moeders met jonge kinderen op
het werk, geen datum.

Sinds 2008 krijgt de registratie jaarlijks vorm via het landelijke Criminaliteitsbeeld Discriminatie van de politie (Poldis). In 2011 is vanuit het
Landelijk Expertise Centrum Diversiteit (LECD) van de politie ingezet op
verbetering van het proces rondom de dataverzameling over discriminatie. De volgende verbeteringen zijn doorgevoerd:
− Sinds 2011 is het zaaksformulier verbeterd. Er is nu één uniforme
zoekopdracht en één uniform zaaksoverzicht. Het zaaksformulier komt
nu tot stand door een zoekvraag (query) uit te voeren in het bedrijfsprocessensysteem van politie, het Basis Voorzienings- & handhavingssysteem (BVH). Incidenten met een (mogelijk) discriminatoir karakter
worden nu uit BVH gefilterd en vervolgens in het zaaksformulier
geplaatst. De uniformiteit in regionale registraties is dus vergroot en
het risico op significante regionale verschillen in het registreerde
aantal incidenten is verkleind. Door deze verbeterslag wordt inhoud
gegeven aan de eisen die voortvloeien uit de Aanwijzing discriminatie.
Ook alle registratie van discriminatie gericht tegen werknemers met
een publieke taak, zoals politie, wordt meegenomen.
− In november 2012 is een landelijke informatiebijeenkomst voor de
politie georganiseerd door het LECD-politie waarin de registratie en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

4

aanpak van discriminatie incidenten centraal stonden. In deze
informatiebijeenkomst is in het bijzonder aandacht besteed aan de
bewustwording van politiemedewerkers om bij discriminatiezaken
aangifte op te maken in plaats van meldingen. Een maatwerkcursus is
voor de toekomstige regionale eenheden beschikbaar. Tevens is
gesproken over de wijze waarop de Regionale Discriminatie Overleggen in het nieuwe politiebestel zullen worden gecontinueerd.
D. Vergroten meldings- en aangiftebereidheid
Het kabinet ondersteunt een aantal activiteiten om de meldings- en
aangiftebereidheid bij discriminatie te vergroten. Deze ondersteuning richt
zich op de ADV’s enerzijds en op de politie en OM anderzijds.
ADV’s
Op 12 oktober organiseerden het College voor de Rechten van de Mens,
de LOM-samenwerkingsverbanden en de Landelijke Brancheorganisatie
van Antidiscriminatiebureaus (LBA) een expertmeeting over het verhogen
van meldingsbereidheid. De conferentie maakte het belang duidelijk van
een transparant meldings- en aangifteproces waarbij het voor burgers
duidelijk is wat er met hun melding gebeurt. Het reeds aangehaalde
onderzoek naar ervaren discriminatie zal meer zicht geven op hoe mensen
omgaan met discriminatie en om welke redenen zij dit wel melden of juist
niet. Op basis van dit onderzoek zal het kabinet bezien of aanvullende
acties om de meldingsbereidheid te vergroten nodig zijn.
Tijdens de conferentie heeft de LBA een meldingsapp gelanceerd voor de
mobiele telefoon waarmee discriminatie overal en altijd gemeld kan
worden. De melding wordt doorgeleid naar de lokale antidiscriminatievoorziening die de klacht in behandeling neemt. Deze app vormt een
aanvulling op de website discriminatie.nl waar ook meldingen gedaan
kunnen worden.1 Het ministerie van SZW ondersteunt de LBA met een
financiële bijdrage om de app bekendheid te geven bij de doelgroep.
Politie en OM

1

Hiermee wordt invulling gegeven aan de
toezegging van de minister voor I&A tijdens
het AO discriminatie op 17 april 2012 om te
bekijken of en hoe het instrument «social
media» kan worden gebruikt om de meldingsbereidheid bij ADV’s te vergroten.
2
Wet versterking positie slachtoffers.

Door politie en OM zijn verschillende verbeteringen ter hand genomen om
de meldings- en aangiftebereidheid te vergroten. In de brief «Aanscherping actieprogramma discriminatiebestrijding», die op 21 november 2011
naar uw Kamer is verzonden, zijn alle maatregelen terug te vinden die de
minister van Veiligheid en Justitie heeft genomen om het aangifteproces
in het algemeen bij de politie te verbeteren. De hieronder genoemde
verbeteringen zijn van belang in het kader van de meldings- en aangiftebereidheid:
− De terugkoppeling naar melders en aangevers bij politie en OM is
verbeterd. Zoals bekend is vanaf 1 januari 2012 wettelijk vastgelegd
dat het slachtoffer desgewenst over belangrijke momenten in het
strafproces wordt geïnformeerd (bijvoorbeeld bij vervolgbeslissingen,
behandeling ter zitting etc.).2 Vanaf 1 januari 2014 geeft de politie alle
aangevers van high impact crimes, zoals geweld, binnen 2 weken een
persoonlijke terugkoppeling.
− De minister van Veiligheid en Justitie heeft de mogelijkheden voor het
doen van anonieme aangifte uitgebreid. Wettelijk bestaat de mogelijkheid om onder omstandigheden aangifte te doen van discriminatie of
een delict (bijvoorbeeld een geweldsdelict) met discriminatoir aspect.
Ook bestaat de mogelijkheid om als getuige anoniem een verklaring af
te leggen bij de politie. Voor slachtoffers en getuigen die bang zijn om
aangifte te doen en vrezen voor represailles van de zijde van de dader,
biedt deze weg een oplossing. De OM-Handleiding «Opnemen (deels)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

5

anonieme verklaring» behelst een drietal vormen van anonimiteit: de
mogelijkheid om domicilie te kiezen zodat adresgegevens zijn
afgeschermd; de mogelijkheid om onder omstandigheden (beperkt)
anoniem te getuigen of de status van bedreigde getuige te verkrijgen;
tot slot – en conform de toezegging van de minister van V&J tijdens
het Algemeen Overleg met de Tweede Kamer inzake geweld tegen
werknemers met een publieke taak d.d. 23 mei en 5 juni jl. – is per
1 oktober jl. de mogelijkheid toegevoegd om aangifte onder nummer
te doen, waarbij naam en adres zijn afgeschermd.
− Vanaf 1 januari 2013 wordt de Multichannelaanpak door de nationale
politie landelijk geïmplementeerd. De kern hiervan is dat burgers op
verschillende wijzen aangifte kunnen doen (via telefoon, op het
bureau, via internet, op locatie). Ook kan de burger in elke plaats
aangifte doen, ongeacht waar het strafbare feit (discriminatie) heeft
plaatsgevonden en is de politie 24 uur per dag telefonisch bereikbaar.
Daarnaast gaat deze maand de nieuwe website van de politie
(politie.nl) online die gebruiksvriendelijk is en die de internetaangifte
eenvoudiger maakt en beter is toegespitst op de wensen van burgers.
Bij aangifte van discriminatie zal altijd persoonlijk contact volgen om
de aangifte zorgvuldig op te kunnen nemen. Daarbij kunnen de
regionale netwerken van «Roze in Blauw» ingeschakeld worden. Door
zoveel mogelijk drempels voor het doen van aangifte weg te nemen
wordt de meldings- en aangiftebereidheid vergroot en kan beter
worden opgetreden tegen discriminatie.
− De politiewebsite www.hatecrimes.nl bevat sinds eind 2011 een
verbeterd meldformulier en betere informatie over meldingen en
aangiftes en het belang van het doen van aangifte. Slachtoffers kunnen
aangifte doen via de website. Het doen van meldingen is ook mogelijk,
al dan niet anoniem. Bij een aangifte wordt de aangever altijd gebeld
door de contactpersoon/afdeling discriminatie uit de desbetreffende
regio voor een goede opvolging en afronding van de aangifte. Er
wordt momenteel gewerkt aan verdere verbetering op het gebied van
aangifte bij discriminatie. Hierbij wordt gekeken naar de mogelijkheid
om hatecrimes.nl aan te sluiten op www.discriminatie.nl.
E. Deskundigheidsbevordering in de strafrechtketen
Om de kennis over en expertise van discriminatie te verbeteren in de
strafrechtketen zijn maatregelen genomen ter ondersteuning van de
strafrechtelijke aanpak. In de huidige politieopleiding is in het vak
«multicultureel vakmanschap» aandacht voor diverse levensstijlen en
culturen en voor een juiste toepassing van de Aanwijzing discriminatie
van het OM. Hiernaast zijn regelmatig terugkerende trainingen in het
(h)erkennen van discriminatie nodig voor goede opname van
discriminatie-incidenten binnen de politie. Dit najaar wordt een workshop
behandeling discriminatie-incidenten door het LECD-politie ontwikkeld
voor politiemedewerkers. Naast deze instructie worden politiemedewerkers getraind om commune delicten met een discriminatoir aspect
eerder te signaleren.
Het College van procureurs-generaal informeert de minister van Veiligheid
en Justitie op regelmatige basis over de prioritering van discriminatiezaken. Zowel binnen de politie als binnen het OM heeft de bestrijding van
discriminatie veel aandacht en zijn speciale contactpersonen aangewezen
voor de behandeling van discriminatiezaken. Bij het OM is een kwaliteitsslag gemaakt doordat een extra beoordelingsmoment is ingebouwd.
De discriminatiezaken, die doorgaans complex van aard zijn, worden altijd
ook bezien door een speciale discriminatieofficier. Tegelijkertijd is er
aandacht voor de doorlooptijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

6

3. Discriminatie op verschillende maatschappelijke terreinen
A. Discriminatie op de arbeidsmarkt
Met de vergrijzing in zicht is de komende jaren iedereen nodig. Het
kabinet zet daarom in op maatregelen die bevorderen dat mensen zoveel
mogelijk naar vermogen kunnen deelnemen aan de samenleving en de
arbeidsmarkt. De achterblijvende arbeidsdeelname van niet-westerse
migranten valt in dat opzicht op. De verantwoordelijkheid voor het
voorkomen en bestrijden van arbeidsmarktdiscriminatie ligt primair bij
werkgevers en werknemers. De overheid heeft de taak om voorwaarden te
scheppen die noodzakelijk zijn om discriminatie tegen te gaan.
Discriminatiemonitors 2007, 2010 en 2012
Om de ontwikkelingen op het terrein van discriminatie van niet-westerse
migranten op de arbeidsmarkt te volgen, heeft het SCP de afgelopen vijf
jaar in opdracht van het ministerie van SZW een periodiek onderzoek
gedaan naar discriminatie van niet-westerse migranten op de arbeidsmarkt. In deze discriminatiemonitors ligt het accent op toetreding tot de
arbeidsmarkt. De Discriminatiemonitor 2012 besteedt daarnaast ook
aandacht aan mogelijke discriminatie door uitzendbureaus. Ook is in deze
monitor onderzoek gedaan naar strategieën van niet-westerse migranten
en van hun organisaties om hun positie op de arbeidsmarkt te verbeteren.
De Discriminatiemonitor 2012 is als bijlage bij deze brief gevoegd.
In de opeenvolgende discriminatiemonitors is geconstateerd dat er
aanwijzingen zijn van discriminatie van niet-westerse migranten op de
arbeidsmarkt. Zo bleek reeds uit de verdiepingsstudie van het SCP Liever
Mark dan Mohammed (onderdeel van de Discriminatiemonitor 2010) dat
autochtone Nederlandse sollicitanten gemiddeld een grotere kans hebben
een uitnodiging voor een sollicitatiegesprek van een werkgever te
ontvangen dan vergelijkbare niet-westerse migranten (44% versus 37%).
Wat verder opvalt is dat vooral niet-westerse jongeren en mannen en
personen werkzaam in lage functies te maken krijgen met discriminatie.
De omvang van discriminatie varieert met de situatie op de arbeidsmarkt.
Deze bevinding is mogelijk (mede) een gevolg van het feit dat discriminatie zich vaker voordoet in het onderste segment van de arbeidsmarkt
die meer conjunctuurgevoelig is.
Resultaten Discriminatiemonitor 2012
De Discriminatiemonitor 2012 bevestigt het beeld dat arbeidsmarktdiscriminatie niet iedereen in dezelfde mate treft. De belangrijkste bevindingen
van de Discriminatiemonitor 2012:
− Discriminatie treft niet-westerse migranten vooral bij instroom
(werving en selectie) op de arbeidsmarkt. Vergeleken met autochtone
Nederlanders zijn er extra belemmeringen voor niet-westerse
migranten met gelijke kenmerken (onder andere opleiding, werkervaring) bij zowel het vinden van werk als het krijgen van een vaste
arbeidsrelatie. Niet-westerse vrouwen hebben minder met discriminatie te maken dan niet-westerse mannen. Niet-westerse jongeren zijn
meer aangewezen op tijdelijke banen dan autochtone jongeren.
− Uit in-person tests, waarbij fictieve werkzoekenden met verschillende
etnische achtergronden met identieke cv’s persoonlijk bij een
uitzendbureau langsgaan om te solliciteren, blijkt dat autochtone
Nederlandse werkzoekenden 46 procent kans hebben om een baan via
het uitzendbureau aangeboden te krijgen, en niet-westerse migranten
28 procent. Vrouwen van niet-westerse herkomst hebben een grotere
kans op een baanaanbod dan niet-westerse mannen (37 versus 26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

7

procent). Ook blijkt uit de in-person tests dat, gekeken naar de vier
grootste migrantengroepen, autochtone en Marokkaanse Nederlanders
bij uitzendbureaus de meeste kans op werk hebben, gevolgd door
Surinaamse, Turkse en Antilliaanse Nederlanders. Opvallend is de
positie van Marokkaanse Nederlanders. Hoewel de oordelen over deze
groep vrij ongunstig zijn onder werkgevers, vertaalt zich dit niet door
in discriminatie op de arbeidsmarkt.
− Uitzendbureaus maken bij online sollicitaties geen onderscheid naar
etnische achtergrond van werkzoekenden. Resultaten uit online tests,
waarbij sollicitanten met vergelijkbare functierelevante kenmerken
maar verschillend in etnische achtergrond via mail of online solliciteren wijzen niet op discriminatie.
− Niet-westerse migranten beseffen dat zij bij het zoeken naar werk meer
inspanningen moeten plegen dan autochtone Nederlanders. De
algemene opvatting van de onderzochte groepen is dat discriminatie
op grond van herkomst of culturele achtergrond een vaststaand
gegeven is waar op individueel niveau weinig aan te doen is. Discriminatie wordt overigens niet als de meest belangrijke belemmering
genoemd. Beperkingen in kennis, opleiding, werkzoekvaardigheden,
werkervaring en leeftijd worden eerder en vaker als drempel genoemd.
− Migrantenorganisaties geven aan een bescheiden rol te hebben als het
gaat om het verbeteren van de arbeidsmarktpositie van hun achterban.
Migrantenorganisaties zetten zich er voor in het imago rond nietwesterse migranten positief te beïnvloeden.
In relatie tot de aanpak van discriminatie in de uitzendbranche kan gemeld
worden dat de toenmalige minister van SZW met zijn brief van
10 september 2012 de Tweede Kamer heeft geïnformeerd over de
voortgang van de aanpak van malafide uitzendbureaus.1 Onderdeel van
de aanpak is de versterking van het certificaat van de Stichting Normering
Arbeid (SNA) door de branche. In dat verband hebben de brancheorganisaties van uitzendbureaus een voorstel aan de SNA gedaan om het
voorkomen van discriminatie onderdeel te laten zijn van het certificaat van
de SNA. Het certificaat is gebaseerd op de NEN-norm 4400–1. Deze norm
geeft eisen waaraan uitzendbureaus of de (onder)aannemer moet voldoen
en stelt eisen aan personeels- en loonadministratie. Met het opnemen van
dit voorstel in het keurmerk wordt invulling gegeven aan de toezegging
van de toenmalig minister voor I&A tijdens het Algemeen Overleg over
discriminatie van 17 april jl.2
Om tot verbeteringen te kunnen komen in de aanpak van discriminatie op
de arbeidsmarkt heeft de voormalig minister van SZW de Tweede Kamer
bij brief van 6 september 2012 op de hoogte gesteld van een adviesaanvraag aan de Sociaal-Economische Raad inzake discriminatie op de
arbeidsmarkt. Een aandachtspunt van de adviesaanvraag betreft
discriminatie bij de werving- en selectiefase op de arbeidsmarkt.3
B. Discriminatie in de horeca

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013,
17 050, nr. 419.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013,
30 950, nr. 43.
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
33 000 XV, nr. 78.
4
Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013,
30 950, nr. 45.
2

In de brief van 5 juli 2012 heeft de toenmalige minister voor I&A u
geïnformeerd over de uitkomsten van het rondetafelgesprek over de
aanpak van horecadiscriminatie.4 Geconstateerd is dat verbetering van de
aanpak van horecadiscriminatie onder meer mogelijk is door de panels
deurbeleid meer bekendheid te geven. Inmiddels heeft het College voor
de Rechten van de Mens, in samenwerking met antidiscriminatiebureau
Radar, het initiatief genomen om begin 2013 een werkconferentie voor en
over panels deurbeleid te organiseren. Op basis van de uitkomsten van de
werkconferentie zal bezien worden hoe de toepassing van deurpanels nog
meer bekendheid kan krijgen. De Koninklijke Horeca Nederland (KHN) en
Radar hebben aangegeven hier graag aan mee te willen werken. Ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

8

zullen horecaondernemers in voor hen relevante media praktisch
geïnformeerd worden over hetgeen wel en niet is toegestaan bij
deurbeleid.
In 2013 wordt voorts door de minister van SZW bezien welke bestuursrechtelijke mogelijkheden de gemeenten ter beschikking staan om
horecadiscriminatie aan te pakken. Het onderzoek zal niet alleen de
mogelijkheden verkennen, maar ook in kaart brengen welke instrumenten
gemeenten in de praktijk toepassen en wat de ervaringen hiermee zijn.
Ook voor de aanpak van horecadiscriminatie geldt dat melden en aangifte
doen cruciaal is. Van belang voor de verhoging van de meldingsbereidheid van jongeren is de reeds aangehaalde recente lancering van de
app voor het melden van discriminatie. Juist voor jongeren is het melden
van discriminatie via de mobiele telefoon of via internet laagdrempelig.
C. Discriminatie in de woonomgeving
Om de lokale aanpak van discriminatie in de woonomgeving te ondersteunen, heeft de toenmalig minister voor I&A het Landelijk Platform
Woonoverlast de opdracht verstrekt het platform te verbreden naar het
discriminatoir wegpesten van bewoners. Deze verbreding betreft
discriminatie op alle gronden. De doelstelling van het platform is om te
komen tot minder discriminatoir weggepeste buurtbewoners. Het
platform ondersteunt lokale partijen bij de inzet van het bestaande
instrumentarium. Gemeenten adviseren over de mogelijkheden die zij
hebben om wegpesters uit huis te zetten (zoals toegezegd aan uw Kamer
tijdens het AO Discriminatie d.d. 17 april jl.) kan daar onderdeel van
uitmaken. In het voorjaar van 2013 is een «voorbeeld aanpak discriminatie
in de buurt» gereed.
Het Landelijk Platform Woonoverlast is aangesloten bij de Gay Straight
Alliantie (GSA) Veilige Wijken, die in juni 2012 van start is gegaan. Vanuit
het (homo)emancipatiebeleid van het ministerie van OCW wordt
bijgedragen aan de GSA Veilige Wijken en de bevordering van sociale
acceptatie en veiligheid op andere terreinen. In de nieuwe GSA werken
Radar/ Art.1 samen met o.a. COC, Roze in Blauw en het Landelijk
Samenwerkingsverband Aandachtswijken (LSA). De koplopergemeenten
in het LHBT beleid (Lesbisch, Homo-, Bi- en Transseksueel) worden hierbij
betrokken. Inzet is door goede samenwerking, de aanpak van discriminatoire incidenten in de woonomgeving door gemeentelijke instanties te
verbeteren. De preventie van discriminatie in de woonomgeving en het
vertrouwen van burgers in de aanpak ervan hebben daarbij de expliciete
aandacht. De minister van OCW heeft uw Kamer over deze en andere
initiatieven die de emancipatie van LHBT’s bevorderen, nader geïnformeerd in de Voortgangsrapportage Emancipatie die u op 26 november jl.
is toegestuurd.1
D. Internet

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013,
30 420 en 27 017, nr. 177

Vanuit de Rijksoverheid is er blijvende aandacht voor het terrein internet.
Met het toenemend gebruik van interactieve applicaties en social media is
het belangrijk dat discriminerende uitingen snel worden verwijderd. De
afgelopen jaren ontving het MDI jaarlijks een subsidie om meldingen van
discriminerende uitingen op het internet verwijderd te krijgen en waar
mogelijk aangifte en strafrechtelijke vervolging te instigeren. Vanwege
efficiencyoverwegingen worden diverse meldpunten gebundeld en
centraal belegd bij één instantie, Stichting M. Met het beleggen van een
internetmeldpunt bij Stichting M. blijft er een meldpunt bestaan waar
burgers discriminerende uitingen op het internet kunnen melden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

9

4. Discriminatie naar gronden en uitingsvormen
Het kabinet kiest voor een brede aanpak van discriminatie, zowel waar het
de uitingsvormen betreft als ten aanzien van de aanpak van daders. Op
verzoek van uw Kamer besteden we in de hier volgende paragrafen
specifiek aandacht aan antisemitisme en discriminatie van moslims, en
vervolgens aan de discriminatie van LHBT’s.
Het wegnemen van voedingsbodems voor discriminatie en het verbeteren
van het maatschappelijk klimaat ziet het kabinet als een belangrijk
speerpunt. Daarbij is het van belang dat partijen met elkaar een open
gesprek kunnen voeren, waarbij ook de voor sommige groepen gevoelige
onderwerpen als extremisme, discriminatie van moslims, discriminatie
van LHBT’s en antisemitisme besproken kunnen worden. Hierover voert
het kabinet op structurele basis overleggen met verschillende maatschappelijke, religieuze en minderhedenorganisaties.
A. Antisemitisme en discriminatie van moslims
Naar aanleiding van de gebeurtenissen in Toulouse en de toezegging aan
uw Kamer om hierover met verschillende minderhedenorganisaties
(waaronder de Joodse gemeenschap) in gesprek te gaan, heeft de
toenmalige minister voor I&A in twee ontmoetingen met het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO), het Inspraakorgaan Turken (IOT), het
Samenwerkingsverband van Marokkaanse Nederlanders (SMN),
Vluchtelingen-Organisaties Nederland (VON) en het Centraal Joods
Overleg (CJO) discriminatie in het algemeen en discriminatie van moslims
en antisemitisme in het bijzonder aan de orde gesteld. De zorgen over
discriminatie worden door alle betrokken partijen herkend en gedeeld
tegen de achtergrond van een veranderd maatschappelijk klimaat. Het
kabinet zal op gezette tijden het overleg met de relevante partijen hierover
voortzetten. Doel is dat elke betrokken partij vanuit de eigen verantwoordelijkheid bijdraagt aan de aanpak van discriminatie.
Ook wanneer zich concrete aanleidingen voordoen zal overleg met
betrokken partijen gevoerd worden.
Op verzoek van uw Kamer (Algemeen Overleg Discriminatie d.d.
21 december 2011) heeft de minister van V&J toegezegd in deze brief
aandacht te besteden aan discriminatie in justitiële inrichtingen:
− Bij de Dienst Justitiële Inrichtingen is vanuit de Dienst Geestelijke
Verzorging in 2011 het project «Samen» gestart, waarbij imams en
rabbijnen een interreligieuze dialoog tussen gedetineerden op gang
brengen. Daarnaast worden joodse en islamitische geestelijk verzorgers getraind om signalen van antisemitisme en discriminatie op
grond van geloof te herkennen en tegen te gaan. Om het goede
voorbeeld te geven, trekken de islamitisch geestelijk verzorgers en
rabbijnen ook buiten de muren van de penitentiaire inrichting samen
op. Dit initiatief wordt gesteund door de zendende instanties op het
gebied van geestelijke verzorging.
− In 2011 is in samenwerking met Exodus Nederland en de Anne Frank
Stichting een tentoonstelling ontwikkeld getiteld Anne Frank – een
geschiedenis voor vandaag. Deze tentoonstelling is te zien geweest in
PI (Penitentiaire Inrichting) Zoetermeer en PI Vught. Eenzelfde initiatief
zal in 2012 worden herhaald in de justitiële jeugdinrichting «De
Hartelborgt». Het project «Samen» en de Anne Frank tentoonstelling
zullen, al dan niet in combinatie met elkaar, daarna geleidelijk worden
ingezet in andere justitiële inrichtingen.
− In de eerste helft van 2012 hebben de joodse en islamitische geestelijke verzorging met de Culturele Alliantie een lespakket ontwikkeld
waarin themas als geloof en diversiteit centraal staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

10

Beveiliging van religieuze instellingen
De minister van Veiligheid en Justitie heeft op regelmatige basis overleg
met vertegenwoordigers van religieuze instellingen, zoals het CJO, over
de veiligheid en beveiliging. Bij het nemen van beveiligingsmaatregelen is
sprake van getrapte verantwoordelijkheid. Uitgangspunt is dat burgers
en/of de organisaties waar zij deel van uitmaken zelf verantwoordelijk zijn
voor hun veiligheid. De overheid kan aanvullende maatregelen nemen als
burgers of organisaties waar ze voor werken op eigen kracht geen
weerstand kunnen bieden tegen dreiging of risico. Voor iedere burger,
culturele, religieuze of onderwijsinstelling wordt op gelijke wijze beveiligingsmaatregelen geboden als hier aanleiding voor is. De beoordeling
hiervan dient (primair) lokaal plaats te vinden.
In het dertigledendebat van 26 april 2012 heeft de minister van V&J
toegezegd zich er nogmaals persoonlijk van te vergewissen hoe één en
ander verloopt rondom de beveiliging van joodse instellingen. Uw Kamer
is op 23 november jl. schriftelijk geïnformeerd door de minister van V&J
over zijn bevindingen.1
B. Discriminatie van LHBT’s

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013,
30 950, nr. 46
2
Voor de internationale inspanningen van het
kabinet ten aanzien van LHBT’s verwijzen wij
naar de reeds genoemde Voortgangsbrief
emancipatie OCW.

Ook in het regeerakkoord is opgenomen dat de bestrijding van homofoob
geweld een prioriteit blijft voor politie en Openbaar Ministerie. Aan
verschillende activiteiten wordt (mede) met steun van het kabinet
uitvoering gegeven2:
− Veiligheid is een belangrijk thema onder LHBT’s. Op 22 september jl.
heeft een training voor Veiligheidscoördinatoren van het COC en
andere LHBT-initiatieven plaatsgevonden. Tijdens deze themabijeenkomst zijn tevens afspraken gemaakt over een betere aansluiting van
het COC op de RDO’s.
− Het OM, de politie en het COC zijn eind 2011 een netwerk van
regionale veiligheidscoördinatoren gestart. Per regio wordt een
medewerker van het OM en de politie gekoppeld aan een veiligheidscoördinator van één van de regionale COC’s. De COC’s kunnen zo
signalen over homo- en transfoob geweld uit hun achterban direct
kwijt bij OM en politie. Het OM en de politie informeren de COC’s over
de aanpak van homo- en transfoob geweld. Goede voorbeelden in de
aanpak van anti-LHBT geweld zullen tussen de diverse toekomstige
regionale eenheden worden uitgewisseld. Behalve een veiligheidsnetwerk, komen er vaker themarechtszittingen over discriminerend
geweld. Daarmee maken OM en politie zichtbaar hoe zij verdachten
van homo- en transfoob geweld aanpakken. Het College van
procureurs-generaal heeft bijzondere aandacht gevraagd voor de
vervolging van daders van geweld tegen LHBT’s. Het OM gaat meer
inzicht bieden in de wijze waarop het gevallen van homo- en transfoob
geweld vervolgt.
− Het LECD-politie heeft geïnvesteerd in het versterken van de bestaande
regionale homonetwerken. In enkele gevallen zijn nieuwe «Roze in
Blauw» netwerken opgericht. De «Roze in Blauw» netwerken richten
zich momenteel voornamelijk op de politietaak. De leden van de
netwerken adviseren en ondersteunen hun collega-politiemedewerkers
bij de opsporing van LHBT-delicten. Daarnaast zal «Roze in Blauw» een
signalerende rol op zich nemen bij zaken die aanvankelijk worden
betiteld als «wijkproblematiek» of «overlast», maar waar mogelijk een
LHBT-gerelateerd discriminatoir karakter aan vast zit. De komende drie
jaar wordt daarnaast ingezet op het vergroten van de zichtbaarheid
naar de buitenwereld.
− Acceptatie van homoseksualiteit binnen migrantengroepen is een
onderwerp dat aandacht blijft vragen. In dit kader heeft de toenmalige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

11

minister voor Immigratie, Integratie en Asiel in de periode 2009–2012
het programma «Homoseksualiteit bespreekbaar maken in etnische
kring» gefaciliteerd. Deze aanpak is recentelijk afgerond. Op dit
moment wordt met betrokken organisaties bekeken of vervolgstappen
nodig en effectief zijn.
− Transgenders1 hebben volgens Europees onderzoek in hun dagelijks
leven relatief vaak te maken met geweld en discriminatie.2 Er zijn
aanwijzingen dat dit ook voor transgenders in Nederland geldt.
Ondanks hun hoge opleiding zijn transgenders in vergelijking met de
algemene beroepsbevolking vaker werkloos of vertegenwoordigd in
lagere inkomensgroepen. Ook blijkt dat een groot deel van de
transgenders zich niet veilig voelt om op de werkvloer open te zijn
over hun genderidentiteit. Daarnaast hebben zij vaker ervaringen met
pesten en seksueel hinderlijk gedrag.3 Het SCP heeft een onderzoek
uitgevoerd naar de ervaringen met geweld en discriminatie onder
transgenders om meer zicht te krijgen op deze situatie.4 Het Transgender Netwerk Nederland ontvangt van het kabinet structurele subsidie
waarmee het onder meer de meldingsbereidheid rond discriminatie en
de deskundigheid bij ADV’s en politiekorpsen wil bevorderen.
− Het kabinet onderschrijft het Roze stembusakkoord. Het kabinet heeft
de thema’s seksualiteit en seksuele diversiteit per 1 december 2011
verankerd in het curriculum van alle scholen in het primair, speciaal en
voortgezet onderwijs (kerndoelen) en zal zich inspannen voor het
beëindigen van de zogenaamde «enkele-feitconstructie» in de
Algemene wet gelijke behandeling. Ook zal het kabinet zich ervoor
inspannen dat nieuwe «weigerambtenaren» niet meer worden
aangesteld. De wetsvoorstellen lesbisch ouderschap en erkenning
genderidentiteit zijn inmiddels door uw Kamer in behandeling
genomen.
− Tot slot heeft het kabinet bezien of de huidige bepalingen in het
Wetboek van Strafrecht volstaan om discriminatie en geweld tegen
transgenders tegen te gaan. Op dit moment is er geen (juridische)
noodzaak om over te gaan tot aanpassing van de huidige wetsartikelen.
5. Tot besluit
Het kabinet hecht groot belang aan het tegengaan van discriminatie en zal
zich onverminderd blijven inzetten om gelijke kansen voor alle individuen
in de samenleving te waarborgen. In het najaar van 2013 kan uw Kamer
de volgende Rijksbrede voortgangsbrief antidiscriminatie tegemoet zien.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher
De minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten
1

Overkoepelende term die wordt gebruikt
voor mensen bij wie het geboortegeslacht, de
genderidentiteit en de genderexpressie niet
overeenkomen.
2
Raad van Europa (2011). Discrimination on
grounds of sexual orientation and gender
equality in Europe.
3
CBS (2011). Transseksuelen in Nederland; is
er sprake van ongelijkheid?; Rutger Nisso
Groep (2009). Transgenders en werk; een
onderzoek naar de arbeidssituatie van
transgenders in Nederland en Vlaanderen.
4
SCP (2012) Worden wie je bent; het leven
van transgenders in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 950, nr. 47

12