„Project voorkom alcoholschade bij jongeren‟
Tussentijdse rapportage 2009

Delft, 25 mei 2010
__________________________________________________________________________
Reinier de Graaf Groep Delft
Dr. N. van der Lely, kinderarts
Drs. M.D.C. de Visser, kinder- en jeugdpsycholoog
Drs. A.A. van Blitterswijk, veldonderzoeker/ kinder- en jeugdpsycholoog
Mw. R.M. Gelevert – Verboom, projectcoördinator
Mw. I.S. Boersma, communicatieadviseur

1

Index

1 Toelichting op „Project voorkom alcoholschade bij jongeren‟ ............................................... 6
1.1 Inleiding en achtergrond....................................................................................................... 6
1.1.1 Wetenschappelijke onderbouwing nazorgtraject ...................................................... 6
1.1.2 Onderzoeksvraag en doelstellingen ........................................................................... 7
1.2 Activiteiten ........................................................................................................................... 8
1.3 Financiën ............................................................................................................................ 10
2.1 Instroom patiënten en drop-outs ......................................................................................... 12
2.2 Aantal patiënten in de vijf verschillende pilot ziekenhuizen ............................................. 15
2.2.1 CZE ......................................................................................................................... 16
2.2.2 MCL ........................................................................................................................ 17
2.2.3 MMC-V ................................................................................................................... 18
2.2.4 Westfriesgasthuis .................................................................................................... 19
2.2.5 RdGG ...................................................................................................................... 20
2.3 Tijdsbeloop en verwachte aantallen ................................................................................... 21
2.4 Indicatoren .......................................................................................................................... 22
2.4.1 Procesindicatoren .................................................................................................... 22
2.4.2. Uitkomstindicator: percentage jongeren met een gedragsverandering ten aanzien
van alcoholgebruik ........................................................................................................... 22
2.4.2.1. Het percentage jongeren < 16 jaar dat geen alcohol meer drinkt (abstinentie) .. 23
2.4.2.2. Het percentage jongeren < 16 jaar dat niet meer “binge-drinkt” ........................ 23
2.4.2.3. Het percentage jongeren ≥ 16 jaar dat niet meer “binge-drinkt” ........................ 24
2.4.2.4. Het percentage met een recidive ......................................................................... 24
2.4.3 Uitkomstindicator: percentage ouders met een gedragsverandering ten aanzien van
hanteren van alcoholspecifieke opvoedingsregels ........................................................... 24
2.4.4. Uitkomstindicator: percentage jongeren (en ouders /verzorgers) dat psychologisch
gescreend is ...................................................................................................................... 25
2.4.5. Uitkomstindicator: percentage jongeren dat op indicatie neuropsychologisch
gescreend is ...................................................................................................................... 26
2.5 Psychosociale en gezinsproblematiek bij jongeren met een alcoholintoxicatie ................. 26
2.6 Ervaringen in het uitvoeren van het project en implementatie van de werkwijze ............. 28
2.6.1 Positieve ervaringen ................................................................................................ 28
2.6.2 Negatieve ervaringen............................................................................................... 29
2.6.3.Conclusies m.b.t. implementatie van de aanpak bij de pilotziekenhuizen .............. 30
3 Conclusies en discussie ......................................................................................................... 32
3.1 Toelichting op de afwijking van de verwachte aantallen ................................................... 32
3.2 Doelstellingen ..................................................................................................................... 33
3.2.1. Doelstelling: Gedragsverandering bij jongeren ...................................................... 33
3.2.2. Doelstelling: Gedragsverandering bij ouders ......................................................... 33
3.2.3. Doelstelling: Psychodiagnostiek gericht op onderliggende psychosociale
problematiek en op onderkenning van de risicofactoren betreffende schade aan het
onwikkelende brein als gevolg van alcoholmisbruik. ...................................................... 34
4 Aanbevelingen vervolgproject .............................................................................................. 35
5 Literatuur ............................................................................................................................... 36
Bijlage I. Verklaringen ............................................................................................................. 37
Bijlage II. Flowchart doorverwijzing polikliniek Jeugd & Alcohol ........................................ 39
Bijlage III. Flowchart verloop jongeren in het nazorgtraject ................................................... 40
Bijlage IV. Intelligentie onderzoek en Cito-scores .................................................................. 41
Bijlage V. Bezoekenschema ..................................................................................................... 42
2

Bijlage VI. Agenda‟s en notulen bezoeken pilotbijeenkomsten .............................................. 44
Bijlage VII. Voorbeeld van de Algemene Spreadsheet ............................................................ 55
Bijlage VIII. Voorbeeld van de Spreadsheet psychologische gegevens .................................. 56
Bijlage IX. Handleiding invullen spreadsheet .......................................................................... 57
Bijlage X. Protocol ................................................................................................................... 58

3

Samenvatting
Alcoholintoxicatie is een groeiend probleem binnen de kindergeneeskunde. Steeds meer kinderen
werden de afgelopen jaren op steeds jongere leeftijd opgenomen en met steeds hogere
ethanolpromillages. In het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft is naast het aantonen van deze trend
tevens als reactie hierop in 2007 een multidisciplinair nazorgtraject voor deze doelgroep ontwikkeld.
Intensieve samenwerking tussen kindergeneeskunde en medische kinder- en jeugdpsychologie was het
kenmerk van deze „vroeg interventie‟. In de jaren hierop is dit nazorgtraject verder ontwikkeld met
behulp van het ministerie van VWS en middels ondersteuning vanuit het PVA (Partnership
Vroegsignalering Alcohol). Vanaf januari 2009 kon de opgedane kennis en kunde als project worden
verspreid in 4 andere „pilotziekenhuizen‟; verspreid over Nederland. Hierbij wordt gebruik gemaakt
van een geprotocolleerde aanpak, met een medisch-, een verpleegkundig/pedagogisch- en
psychologisch deel, waarin het verloop van het “nazorgtraject” vanaf de opname op de spoed eisende
hulp (SEH) tot het follow-up gesprek zes maanden na opname, op de polikliniek wordt beschreven.
Het nazorgtraject bestaat uit een drietal fases waarbij het van belang gezien word dat de jongeren alle
fases van het traject, zowel bij de kinderarts als de kinder- en jeugdpsycholoog, doorlopen. Indien zij
op enig moment uitvallen in het traject worden zij beschouwd als drop-out. Primair doel van het
nazorgtraject is het voorkomen van recidive van een alcoholintoxicatie en het onverantwoord/
overmatig alcoholgebruik. Dit gezien de reeds bewezen negatieve gevolgen hiervan (schade aan het
ontwikkelende brein). Het nazorgtraject beoogt een gedragsverandering ten aanzien van het
alcoholgebruik van de jongeren en ten aanzien van het hanteren van alcoholspecifieke
opvoedingsregels door de ouders. Daarnaast wordt gescreend op onderliggende psychische
problematiek en risicofactoren. Dit rapport beschrijft de opzet, de effectiviteit en de voorlopige
resultaten van het project van januari 2009 tot en met december 2009.
In 2009 zijn er 167 jongeren (jonger dan 18 jaar) opgenomen met een alcoholintoxicatie in de
pilotziekenhuizen en hun regioziekenhuizen. In Nederland zijn in deze periode totaal 500 kinderen
opgenomen geweest in een ziekenhuis. In 2009 hebben 39 jongeren het gehele nazorgtraject
doorlopen. Dit is minder dan verwacht gezien het laat kunnen opstarten van de werkwijze in de

4

pilotklinieken in het land. In het project worden de jongeren 6 tot 8 maanden na de opname
opgeroepen voor het follow-up gesprek en veel jongeren hadden op moment van rapporteren eind
2009 nog geen follow-up gesprek gehad.
Onder de jongeren die het gehele nazorgtraject al wel hebben doorlopen (N=39) is gemeten of het
nazorgtraject effectief is geweest. Het nazorgtraject blijkt effectief in het bereiken van een
gedragsverandering bij de jongeren. Ze rapporteren zelf dat ze grotendeels geen alcohol meer drinken
< 16 jaar (80%), niet meer aan binge-drinking doen > 16 jaar (88,5%) en er vindt geen recidive plaats
(100%). Het nazorgtraject is ook effectief in het bereiken van een gedragsverandering bij de ouders
van jongeren < 16 jaar (78,6%). Het nazorgtraject is echter niet voldoende effectief genoeg in het
bereiken van een gedragsverandering bij jongeren > 16 jaar(41,7%). Zij blijken moeilijker te
beïnvloeden o.a. door de huidige wetgeving. Het „drop out percentage‟ (28,7 %) ligt rond het tot doel
gestelde verwachte percentage van slechts 25 %. Het nazorgtraject bleek ook effectief in het screenen
van jongeren op psychosociale en overige problematiek en het doorverwijzen naar andere instellingen.
Dit is gemeten onder alle jongeren die al bij de psycholoog voor een intakegesprek zijn geweest
(N=115). Uit de resultaten bleek o.a. dat er bij 41% van de jongeren sprake is van meer onderliggende
problematiek op het gebied van gedrag, school en/of gezin die doorverwijzing of kortdurende
interventie noodzakelijk maakt.
De voorlopige resultaten van het project zijn veelbelovend. Het gaat echter nog maar om een kleine
groep jongeren en de resultaten moeten dan ook voorzichtig geïnterpreteerd worden.
De multidisciplinaire aanpak binnen het ziekenhuis biedt, zoals verwacht, voordelen voor wat betreft
laagdrempeligheid en het niet stigmatiseren voor jongeren en hun ouders. De mogelijkheden tot
overleg en de korte lijnen tussen de disciplines blijken ook een belangrijk voordeel te zijn. Daarbij is
de implementatie bij de ziekenhuizen soepel verlopen.
Omdat het nazorgtraject 8 maanden beslaat van het moment van opname tot het follow-up gesprek
wordt verwacht dat er in september 2010 voldoende patiënten zijn die het gehele traject hebben
doorlopen om de uiteindelijke analyses en resultaten te kunnen presenteren. In de periode van juli
2010 tot december 2010 zal ook fase 3 van het project worden geïnventariseerd en voorbereid om zo
uiteindelijk het protocol bij alle ziekenhuizen in Nederland te kunnen implementeren.

5

1 Toelichting op „Project voorkom alcoholschade bij jongeren‟
In dit hoofdstuk wordt een toelichting gegeven op het „Project voorkom alcoholschade bij jongeren‟.
De achtergrond van het project wordt uiteengezet. Het nazorgtraject wordt wetenschappelijk
onderbouwd en de activiteiten die in het kader van het project zijn verricht worden genoemd.
1.1 Inleiding en achtergrond
Alcoholintoxicatie is een groeiend probleem binnen de kindergeneeskunde. Patiënten met een
alcoholintoxicatie zijn in de afgelopen jaren op steeds jongere leeftijd opgenomen met een gemiddelde
leeftijd van momenteel 15,0 jaar 1,2, het jongste kind was 12,8 jaar. Het gemiddelde ethanolpromillage
bij opname is gestegen tot 1,9 ‰ waarbij men gemiddeld drie uur in coma was. De groep opgenomen
jongeren is een demografische afspiegeling van de algemene Nederlandse bevolking. Bij jongeren
bestaat alcoholgebruik toenemend uit het zogenaamde binge-drinking. Binge-drinking wordt voor
jongens gedefinieerd als het minstens één keer per maand nuttigen van 5 of meer alcoholische
consumpties per gelegenheid. Voor meisjes ligt dit aantal op 4 of meer alcoholische consumpties. Het
aantal jongeren dat wordt opgenomen met een alcoholintoxicatie neemt nog steeds toe.
In het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft is als reactie hierop in 2007 een multidisciplinair
nazorgtraject voor deze doelgroep ontwikkeld. In het traject is sprake van intensieve samenwerking
tussen kindergeneeskunde en medische kinder- en jeugdpsychologie. De belangrijkste redenen om een
nazorgtraject te starten waren destijds: voorkomen van recidive, screening op psychische problematiek
(is de alcoholintoxicatie een signaal voor onderliggende problematiek bij deze jongere en/of het gezin)
en screening van de cognitieve ontwikkeling en op aandacht-/concentratieproblemen (is er aanwijzing
voor schade aan het ontwikkelende brein a.g.v. alcoholmisbruik). Het nazorgtraject is een
geprotocolleerde aanpak bestaande uit een medisch-verpleegkundig (be)handelingsdeel, geïndiceerde
preventieve interventies, psychodiagnostiek en cognitief gedragstherapeutische interventies. Op
indicatie kan worden doorverwezen.
In de daaropvolgende jaren is dit nazorgtraject verder ontwikkeld. Met behulp van subsidie van het
ministerie van Volkshuisvesting, Welzijn en Sport (VWS), veel media-aandacht en ondersteuning
vanuit het Partnership Vroegsignalering Alcohol (PVA) wordt het vanaf januari 2009 als pilotproject
uitgevoerd in vier pilotziekenhuizen verspreid over Nederland. Dit rapport beschrijft de opzet van het
project en de voorlopige resultaten van het project van januari 2009 tot en met december 2009.
1.1.1 Wetenschappelijke onderbouwing nazorgtraject
Algemeen genomen krijgen jongeren die worden opgenomen met een alcoholintoxicatie in
Nederlandse ziekenhuizen wel de benodigde acute medische behandeling maar geen geprotocolleerde,
multidisciplinaire interventie zoals wordt aanbevolen in „de multidisciplinaire richtlijn bij stoornissen
in het gebruik van alcohol 20093. Er zijn diverse redenen aan te voeren die een vorm van geïndiceerde
preventie bij deze doelgroep rechtvaardigt. De kans op recidive van alcoholgerelateerde problematiek
en onverantwoord alcoholgebruik is aanmerkelijk, omdat de meeste jongeren niet 'leren' van de
negatieve ervaring met alcohol. Ze hebben niet de intentie om minder te gaan drinken en passen hun
gedrag niet aan4. Kortdurende psychologische interventies waarbij gebruik wordt gemaakt van
Motivational Interviewing zijn effectief gebleken5,6 bij jongeren zelf in het verminderen van het
alcoholgebruik.
Daarnaast blijkt de invloed van de ouders op het drinkgedrag van hun kinderen veel groter te zijn dan
aanvankelijk aangenomen werd7. Ouders onderschatten het alcoholgebruik van hun kinderen en meer
dan de helft van de jongeren die wel eens alcohol drinkt geeft aan dat zijn/haar ouders het
alcoholgebruik goedkeuren7,8. Een strenge houding van ouders met duidelijke regels t.a.v.
alcoholgebruik blijkt echter effectief in het voorkomen van alcoholgebruik en -misbruik . Secundaire
preventie d.m.v. psycho-educatie, opvoedkundige adviezen met als doel de ouders te motiveren alsnog
meer regels m.b.t. alcoholgebruik te stellen en beter toezicht te houden, lijkt daarom de aangewezen
interventie na een alcoholintoxicatie bij jongeren.
De jongeren die worden opgenomen met een alcoholintoxicatie worden potentieel bedreigd in hun
cognitieve, sociaal-emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling. Er dient gebruik gemaakt te worden
van de gelegenheid om eventuele psychische problemen en risicofactoren bij de jongere en het gezin te

6

onderkennen door gerichte psychologische screening. Recent onderzoek toont aan dat de totale
prevalentie van gelijktijdig voorkomende psychische stoornissen onder adolescenten die worden
behandeld voor middelenmisbruik hoog is (61%-88%), vooral bij 12-15 jarigen9. In het bijzonder bij
de meisjes is er in deze groep verontrustend vaak sprake van zeer ongunstige psychosociale
omstandigheden (44% seksueel misbruik). Bovendien zijn zij niet in beeld bij hulpverleners. Er is
sprake van te late of helemaal geen diagnose/signalering van deze combinatieproblematiek bij
hulpverleners en/of een negatieve houding9.
Alcohol brengt een scala aan schadelijke effecten teweeg die nu juist bij de jongere, die door de
ontwikkelingsfase waar hij zich in bevindt extra kwetsbaar is, een langdurige en ernstige neerwaartse
spiraal in gang kan zetten. De korte termijn gevolgen zoals de alcoholintoxicatie en een kater, de
toename van agressie, seksueel risicogedrag en aan alcoholgebruik gecorreleerde ongevallen 10,11,12
hebben elk weer hun eigen gevolgen. De lange termijn consequenties zijn o.a. schade aan het
ontwikkelende brein waardoor het cognitieve potentieel niet kan worden uitgebreid en er een
verhoogde kans op alcoholproblematiek op volwassen leeftijd 5 is. Ook zijn er aanwijzingen dat door
alcoholmisbruik op jongere leeftijd de prefrontale cortex zich niet optimaal kan ontwikkelen. De
planning, inzicht, empathie, emotionele controle en flexibiliteit kunnen zich hierdoor niet goed
ontwikkelen met als gevolg dat ook de persoonlijkheidsontwikkeling negatief wordt beïnvloed13.
Risicofactoren die zijn beschreven voor beschadiging aan het ontwikkelende brein a.g.v. alcohol zijn
sekse, comorbiditeit ADHD/andere psychiatrische problematiek, de leeftijd waarop men voor het eerst
drinkt, drinkpatroon (binge-drinking) overig drugsgebruik en verslavingsproblematiek/
alcoholmisbruik bij ouders en andere familieleden13.
Gezien deze (recente) wetenschappelijke bevindingen en het groeiende aantal jongeren dat wordt
opgenomen met een alcoholintoxicatie is zowel de noodzaak voor als de werkwijze van het
nazorgtraject aannemelijk gemaakt en onderbouwd.
1.1.2 Onderzoeksvraag en doelstellingen
De hoofddoelstelling van het nazorgtraject is om een snel en ongecompliceerd herstel na een opname
te bewerkstelligen; om onderliggende pathologie zowel als schade aan de cognitieve functies te
detecteren (vroegsignalering) en een adequaat kortdurend interventieprogramma neer te zetten ter
voorkoming van een recidief van een alcoholintoxicatie en schadelijk alcoholgebruik als bingedrinking. De primaire doelen van het programma zijn:
 Vermindering herhalingskans van opname
 Gedragsverandering jongere bewerkstelligen
 Gedragsverandering ouders bewerkstelligen
 Onderkenning psychopathologie (in relatie met risicofactoren)
Tijdens deze rapportage zal worden beschreven of het nazorgtraject tot nog toe uitvoerbaar is, of het
effectief is en tot welke resultaten dit leidt. Met behulp van onderstaande doelstellingen zal worden
gemeten of het nazorgtraject effectief is gebleken.
Doelstellingen:
1. Het aantal drop-outs beperkt houden:
 75% van de jongeren doorloopt fase 1 t/m 3 van het protocol.
2. Jongeren die na opname ten gevolge van een alcoholintoxicatie het nazorgtraject project „jeugd en
alcohol‟ hebben afgerond hebben hun drinkgedrag veranderd(bij de follow up 6 maanden na
opname):
 75 % van de jongeren <16 drinken helemaal geen alcohol meer.
 75 % van de jongeren <16 doet niet meer aan binge-drinking.
 50% van de jongeren ≥16 doet niet meer aan binge-drinking.
 80% van de jongeren heeft geen alcoholvergiftiging meer gehad.
3. Ouders, die na opname ten gevolge van een alcoholintoxicatie het nazorgtraject project „jeugd
en alcohol‟ hebben afgerond hebben hun opvoedgedrag ten aanzien van alcohol veranderd(bij
de follow up 6 maanden na opname):

7

 80% van de ouders hanteren alcoholspecifieke opvoedingsregels:
 < 16 drank consequent verbieden en deze regel handhaven.
 ≥16 geen sterke drank en geen binge-drinking,
4.
Psychodiagnostiek gericht op:
- onderliggende psychosociale problematiek
- onderkenning van de risicofactoren betreffende schade aan het onwikkelende brein als gevolg
van alcoholmisbruik.
 90% van de jongeren is gescreend aan de hand van de vragenlijsten (CBCL, TRF, YSR) en het
gestandaardiseerd interview.
 Bij 75% van de jongeren waarbij neuropsychologisch onderzoek geïndiceerd is wordt dit
afgenomen.
Verderop zal ook besproken worden welke positieve en negatieve ervaringen de projectgroep heeft
opgedaan zowel in de aanloop tot, als bij de uitvoering van het project en het verloop en de ervaringen
rondom de implementatie. Naast de resultaten zal er ingegaan worden op de uitvoerbaarheid van het
project in preventief kader en de implementeerbaarheid c.q. overdraagbaarheid van de opgedane
kennis.
1.2 Activiteiten
Nadat het nazorgtraject door media en politiek positief is ontvangen, is er in 2008 subsidie toegekend
door het ministerie van VWS voor een pilotproject, met als doel toetsing van het nazorgtraject en
protocol op toepasbaarheid en effectiviteit. Hieronder volgt een overzicht van de projectactiviteiten die
in 2008 en 2009 zijn verricht:







8

Samenstellen (werving, selectie) van een projectteam. Naast projectleiders Dr. Van der Lely,
(kinderarts) en drs. De Visser (psycholoog) bestaat het projectteam uit een projectcoördinator,
veldonderzoeker en een communicatieadviseur. Het projectteam opereert vanuit Delft en de
leden zijn (tijdelijk) in dienst van de Reinier de Graaf Groep. Het projectteam heeft wekelijks
een projectvergadering, waarin o.a. de projectvoortgang, de strategie /beleid, wijzigingen in
het protocol, communicatie, planning en agenda en de binnengekomen verzoeken voor
presentaties ed. besproken worden.
Call opstellen en verspreiden onder alle Nederlandse ziekenhuizen. Uit de (20) reacties is een
selectie gemaakt van drie pilotziekenhuizen: Medisch Centrum Leeuwarden,
Westfriesgasthuis en een samenwerking tussen Catharina Ziekenhuis Eindhoven en Máxima
Medisch Centrum Veldhoven. Inclusief het Reinier de Graaf ziekenhuis Delft zijn er totaal vijf
pilotziekenhuizen die participeren. Belangrijkste criteria bij de selectie waren regionale
spreiding, bekendheid met en voldoende instroom van de doelgroep /patiënten,
beschikbaarheid van een kinder- en jeugdpsycholoog die neuro-psychologisch onderzoek kan
verrichten en een regionaal samenwerkingsverband met gemeente /politie /scholen enz. op het
gebied van jeugd en alcohol. Zowel de regio‟s Eindhoven, Hoorn en Leeuwarden bleken op
het laatste punt goed te scoren.
Opstellen projectplan met indicatoren, doelstellingen en (concept)protocol, in overleg met het
CBO.
Voorbereiden en lanceren van de polikliniek voor Jeugd & Alcohol in Hoorn, Leeuwarden,
Eindhoven en Veldhoven. Projectleiders Dr. Van der Lely en drs. De Visser hebben de
pilotziekenhuizen zeer regelmatig bezocht (zie bijlage V) om het plaatselijke projectteam te
coachen bij de start van de polikliniek. Tijdens deze bezoeken, die meestal een paar uur
duurden, werd de start van de poliklinieken besproken, de praktische toepasbaarheid van het
protocol, de samenwerking met regioziekenhuizen, de financiën en andere
projectaangelegenheden. Dr. Van der Lely heeft een aantal maal een spreekuur bijgewoond
om de kinderarts van het pilotziekenhuis te coachen in de wijze waarop de patiënten (en hun
ouders) behandeld en benaderd worden. Mw. De Visser heeft de psycholoog individueel
geadviseerd over de behandelwijze. In ieder pilotziekenhuis is een lokaal projectteam
samengesteld, bestaande uit een kinderarts, een kinder- en jeugdpsycholoog, een

















9

communicatieadviseur, een projectcoördinator en soms een pedagogisch medewerker. De
lokale projectteams hebben regelmatig een projectvergadering, minimaal eens per maand. De
kinderarts en psycholoog hebben regelmatig, vaak eens per maand, multidisciplinair overleg,
waarin de patiënten van de Polikliniek voor Jeugd & Alcohol worden besproken. Ook per email en telefonisch is er regelmatig contact geweest tussen de projectteams in de
pilotziekenhuizen en de projectleiding.
De projectteams van de pilotziekenhuizen hebben in het eigen ziekenhuis de uitvoerders op de
werkplek aangestuurd, bestaande uit alle kinderarts(en), kinderartsassistenten,
verpleegkundigen, pedagogisch medewerkers en verpleegkundigen en artsen van de SEH.
Door presentaties en klinische lessen door de projectleiding zijn deze uitvoerders getraind in
de uitvoering van het conceptprotocol.
Er werd een Algemene Spreadsheet opgesteld (zie Bijlage 1: Verklaringen). In deze Excelsheet worden diverse patiëntgegevens bijgehouden door de kinderarts en de psycholoog. Met
deze gegevens kan getoetst worden of de verschillende indicatoren behaald worden. Een
voorbeeld van deze Algemene Spreadsheet is opgenomen in bijlage VII. De Veldonderzoeker
verzamelt eens per maand de spreadsheets van de pilotziekenhuizen. Met de patiëntgegevens
wordt de voortgang van het project getoetst en maandelijks wordt een update naar alle
teamleden van de pilotziekenhuizen rondgestuurd.
Organiseren bijeenkomsten met pilotziekenhuizen. Er zijn in 2008 en 2009 vier bijeenkomsten
geweest (december 2008, april 2009, juni 2009, oktober 2009), waarbij de kinderartsen,
psychologen, communicatieadviseurs en projectcoördinatoren uit de verschillende
pilotziekenhuizen bij elkaar zijn gekomen. Tijdens de bijeenkomst is plenair en in subgroepen
gesproken over o.a. de projectvoortgang, ervaringen, aanpassing van het (concept)protocol en
algemene verbeterpunten over de werkwijze. De agenda‟s en notulen van deze bijeenkomsten
zijn opgenomen in bijlage VI.
Informeren (regio)ziekenhuizen over doorverwijzing van patiënten naar het nazorgtraject bij
een polikliniek voor Jeugd & Alcohol. De projectleiders hebben, vaak samen met de
kinderarts uit het pilotziekenhuis, ziekenhuizen in de regio Eindhoven/Veldhoven, Hoorn en
Leeuwarden bezocht. Ook werden ziekenhuizen in de Delftse regio bezocht. Daarbij werden
de kinderarts(en), kinderartsassistenten, verpleegkundigen, pedagogisch medewerkers en soms
zelfs de hele medische staf uit de regioziekenhuizen geïnformeerd over het nazorgtraject bij
een polikliniek voor Jeugd & Alcohol. Het belang van doorverwijzing naar een polikliniek
werd toegelicht door middel van een algemene presentatie over alcohol(intoxicatie) bij
jongeren.
Er is informatiemateriaal ontwikkeld voor de (regio)ziekenhuizen, met daarin het
(concept)protocol, doorverwijsformulier, NSCK-vragenlijst en folders met patiëntinformatie.
Totaal zijn (tot op heden) 14 regioziekenhuizen bezocht (zie bijlage X).
Informeren van landelijke en lokale politiek (bijvoorbeeld diverse gemeentes, Minister Ter
Horst).
Presenteren op symposia, congressen en conferenties in binnen- en buitenland
o Symposium Middelengebruik - 07-11-08 - Ede
o Debat De acht hoofdzonden - 16-12-08 - Brussel
o Conference Alcohol and Health - 21-09-09 - Stockholm
o Invitational Conference NIP - 25-09-09 - Ede
o Nationaal Alcohol Congres - 03-12-09 - Nieuwegein
o Symposium voor IC verpleegkundigen - 11-12-09 - Utrecht
Voorlichting geven aan studenten en scholieren t.b.v. werkstukken. Ongeveer eens per zes
weken worden studenten en scholieren, die via e-mail gevraagd hebben om informatie of
interviews, uitgenodigd om naar Delft te komen. Ze kunnen dan tijdens een sessie van
ongeveer 1,5 uur hun vragen stellen aan Dr. Van der Lely en drs. De Visser.
Overleg en afstemming en/of samenwerking met diverse organisaties, waaronder IVO,
Integraal Toezicht Jeugdzaken, STAP, gemeente Westland, Consument & Veiligheid,
Parnassia, Brijder, Universiteiten Utrecht, Nijmegen UVA.







Ontwikkelen van de website www.polikliniekjeugdenalcohol.nl (Nederlands en Engelstalig)
voor professionals in de gezondheidszorg.
Ontwikkelen van informatie op de websites van de pilotziekenhuizen over de polikliniek voor
Jeugd & Alcohol binnen de pilotziekenhuizen.
Informeren landelijke en regionale media (aan de hand van vastgestelde regels voor de
omgang met de pers) via persberichten, interviews en informerende gesprekken.
Ontwikkelen van een factsheet over jeugd en alcohol in het algemeen en het project in het
bijzonder voor intern gebruik t.b.v alle uitvoerders.
Deelname door de projectteamleden van alle pilotziekenhuizen aan Nationaal Alcohol
Congres in Nieuwegein op 3 december 2009.

1.3 Financiën
In deze paragraaf worden de financiën van het project toegelicht. Voor de uitvoering van het project
zijn twee subsidies toegekend: subsidie voor de uitvoering van het projectplan en subsidie voor de
uitvoering van het communicatieplan; een overzicht van deze toegekende subsidies is opgenomen in
tabel 1. In tabel 2 is weergegeven welke projectuitgaven er zijn gedaan in de periode tot en met maart
2010. Daarbij is aangegeven welke te verwachten uitgaven er zijn in de periode april tot en met juni
2010.

Begroting
Subsidie alcoholproject
- personeelskosten
- reis en verblijfkosten
- CBO
- diversen

EUR

EUR
€ 448.844

% verdeling
100
79.7
8.0
2.2
10

€ 127.972

100
85.2
12.5
2.3

€ 576.816

100
80.9
6.8
1.7
2.8
7.8

€ 357.844
€ 36.000
€ 10.000
€ 45.000

Subsidie communicatieproject
- personeelskosten
- communicatie
- reis- en verblijfkosten

€ 108.972
€ 16.000
€ 3.000

Subsidie totaal (alcoholproject + comm.project)
- personeelskosten
- reis- en verblijfkosten
- CBO
- communicatie
- diversen

€ 466.816
€ 39.000
€ 10.000
€ 16.000
€ 45.000

Tabel 1. Begroting van toegekende subsidies tot en met juni 2010.

In tabel 2 is te zien dat er in de periode tot en met maart 2010 een positief resultaat is van ruim 40.000
Euro. In de periode april tot en met juni 2010 zal de projectgroep nog ruim 60.000 Euro subsidie
ontvangen. In de periode april tot en met juni 2010 bedragen de verwachte uitgaven 99.600 Euro,
waardoor er aan het einde van deze projectperiode (op 30 juni 2010) een positief resultaat verwacht
wordt van 1742 Euro.

10

Uitgaven t/m maart 2010

EUR

Ontvangen subsidie totaal (project + comm)

EUR

% verdeling

€ 515.646

100%

- personeelskosten (incl comm.adv)

€ 397.803

77%

- reis, verblijf, vergader en congreskosten

€

25.876

5%

- CBO

€

4.409

1%

- communicatie (excl. personeelskosten)

€

8.123

2%

- werkplekken en interne ondersteuning (o.a. ICT)

€

15.000

3%

- diversen

€

24.263

5%

Totaal

€ 475.474

Resultaat tot en met maart 2010

€ 40.172

Nog te ontvangen subsidies (april t/m juni)

€ 61.170

Nog te verwachten uitgaven t/m juni 2010
- personeelskosten

€

47.000

- nabetaling divers

€

9.000

- eindsymposium

€

30.000

- cursussen en congressen

€

4.000

- reis- en verblijfkosten

€

1.600

- communicatie

€

8.000

Totaal

€ 99.600

Eindsaldo (resultaat t/m juni 2010)

€

1.742

Tabel 2. Overzicht van financiële uitgaven t/m maart 2010 en de verwachte uitgaven t/m juni 2010.

De projectuitgaven tot en met maart 2010 blijken procentueel redelijk overeen te komen met de
begrote kosten van de toegekende subsidies (zie “Subsidie totaal” in tabel 1). Er bleek een extra post
nodig te zijn voor het creëren van werkplekken voor drie teamleden die tijdelijk in dienst zijn
gekomen van het ziekenhuis. Daarnaast zijn extra indirecte kosten gemaakt door het Reinier de Graaf
Gasthuis, o.a. voor ondersteuning door ICT en andere (facilitaire) afdelingen. Deze kosten (ongeveer
3%) zijn gefinancierd uit de opgenomen post voor personele kosten; deze bleek lager uit te vallen dan
begroot (ongeveer 77% t.o.v. de begrootte 80,9%).
De verwachte uitgaven van april t/m juni 2010 bestaan voor een groot gedeelte uit personeelskosten
(77% van de totale projectkosten). Daarnaast is een reservering gemaakt van 30000 Euro om het
eindsymposium te financieren. Omdat de projectresultaten in juni 2010 nog niet gepresenteerd kunnen
worden, is het eindsymposium verschoven naar najaar 2010.

11

2 Resultaten
In dit hoofdstuk worden de resultaten weergegeven van het Project Voorkom alcoholschade bij
jongeren, over de periode van 1 januari 2009 t/m 31 december 2009.
2.1 Instroom patiënten en drop-outs
In de onderstaande figuur wordt in een stroomdiagram weergegeven hoeveel jongeren er in de vijf
pilotziekenhuizen en de regioziekenhuizen zijn opgenomen met een alcoholintoxicatie en hun verdere
beloop in het nazorgtraject. Een drop out wordt in dit project gedefinieerd als een jongere die niet het
gehele traject heeft doorlopen (dus inclusief alle fases en bij zowel de kinderarts als de kinder- en
jeugdpsycholoog).
SEH
N=167

N= 1
Drop-out

Fase 1
Opname
N=166

N=13
hulpverlening elders

N= 24
Drop-out
zowel KA
als KP

N=129
N= 2
Drop-out
KA

Screening
Kinderarts
N=127

Screening
Kinderpsycholoog
N=118

N= 11
Drop-out
KP

Evaluatie
Kinderpsycholoog
N=112

N= 6
Drop-out
KP

Follow up
Kinderpsycholoog N=39

N= 4
Drop-out
KP

Fase 2
67 jongeren lopende
afspraken bij
kinderpyscholoog en de
kinderarts

Fase 3
Follow up
kinderarts
N=51

Figuur 1. Flowchart van het aantal jongeren dat in 2009 is opgenomen met een alcoholintoxicatie en hun
beloop in het nazorgtraject. De rode cirkels geven het aantal drop-outs weer.

In 2009 zijn er 167 jongeren, jonger dan 18 jaar, opgenomen met een alcoholintoxicatie in de vijf
verschillende pilotziekenhuizen en de daarbij horende regioziekenhuizen. Eén jongere is tijdens de
opname weggelopen uit het ziekenhuis en heeft niet deelgenomen aan fase 1 van het traject. De
overige 166 jongeren en hun ouders /verzorgers hebben allen geheel fase 1 doorlopen. Van deze 166
jongeren zijn 13 jongeren verwezen naar andere hulpverlening of waren reeds in behandeling vanwege
ernstige psychosociale problematiek bij de GGZ /andere instellingen. In overleg met de betrokken

12

behandelaars is bij deze groep besloten dat de betreffende jongeren niet verder zullen deelnemen aan
het nazorgtraject bij een polikliniek voor Jeugd & Alcohol. Er is uiteraard getracht zoveel mogelijk
jongeren en hun ouders /verzorgers het traject geheel te laten doorlopen.
In fase 2 zijn 24 jongeren en hun ouders /verzorgers niet verschenen bij zowel de kinderarts als de
kinder- en jeugdpsycholoog. 129 Jongeren en hun ouders /verzorgers zijn bij de kinderarts en/ of de
kinder- en jeugdpsycholoog geweest voor het screeningsgesprek. 127 jongeren en hun ouders
/verzorgers zijn uiteindelijk bij de kinderarts verschenen voor het screeningsgesprek, 2 jongeren en
hun ouders /verzorgers zijn wel bij de kinder- en jeugdpsycholoog en niet bij de kinderarts verschenen.
118 jongeren en hun ouders /verzorgers zijn uiteindelijk bij de kinder- en jeugdpsycholoog verschenen
voor het screeningsgesprek, 11 jongeren en hun ouders /verzorgers zijn niet bij de kinder- en
jeugdpsycholoog en wel bij de kinderarts verschenen. 112 jongeren en hun ouders /verzorgers zijn bij
de kinder- en jeugdpsycholoog verschenen voor het evaluatiegesprek, 6 jongeren en hun ouders
/verzorgers zijn niet verschenen. In fase 2 zijn er 43 jongeren en hun ouders /verzorgers niet
verschenen bij de kinderarts en/of de kinder- en jeugdpsycholoog en dit zijn dus drop-outs.
Zes maanden na de opname wordt er tijdens een follow-up gesprek (fase 3) bij de kinderarts en de
kinder- en jeugdpsycholoog geëvalueerd hoe het met de jongeren en hun ouders /verzorgers gaat. In
fase 3 zijn er 51 jongeren en hun ouders /verzorgers verschenen bij het follow-up gesprek bij de
kinderarts en 39 bij het follow-up gesprek bij de kinder- en jeugdpsycholoog. Bij de kinderarts waren
dit voornamelijk telefonische consulten en zijn er tot nog toe geen drop-outs. De kinder- en
jeugdpsycholoog heeft 43 jongeren en hun ouders /verzorgers uitgenodigd waarvan 4 niet zijn
verschenen of hier geen behoefte aan hadden. 67 jongeren en hun ouders /verzorgers hebben nog
geplande afspraken staan bij zowel de kinder- en jeugdpsycholoog als de kinderarts in fase 2 en 3. Zij
zitten dus nog in het nazorgtraject.
In totaal zijn 48 jongeren en hun ouders /verzorgers (fase 1->1, Fase 2->4, 3 Fase 3->4) vroegtijdig
gestopt met het nazorgtraject (28,7%). Indien meegenomen wordt dat een controle bij de kinderarts
dan wel de kinder- en jeugdpsycholoog volstaat, dan zijn er 35 jongeren vroegtijdig gestopt (21 %).
Van de eerstgenoemde 48 'drop-outs' komen 31 drop-outs uit de pilot ziekenhuizen (26%) en 17 dropouts uit de regio ziekenhuizen (35,4%). 39 Jongeren en hun ouders /verzorgers hebben het gehele
traject doorlopen (fase 1 ,2 &3) en 67 zitten nog in het traject. Een groot deel is nog niet opgeroepen
voor het follow-up gesprek omdat het half jaar nog niet was verstreken.

Drop-outs

7,8%
28,7%

Gehele traject doorlopen
40,1%
23,4%

In het traject

Verwezen
Figuur 2. Het percentage drop-outs, het percentage jongeren die het gehele nazorgtraject hebben
doorlopen, percentage jongeren dat nog deelnemen aan het nazorgtraject en het percentage jongeren dat
is verwezen naar andere hulpverlening.

13

8%

Redenen drop-out

8%

geen behoefte

52%

32%

komen niet opdagen/geen contact
afstand

opname ander specialisme

Figuur 3. Weergave redenen van drop-outs jongeren /ouders (N=48) .



25 ouders /verzorgers geven als reden dat ze geen behoefte aan nazorg hebben, vinden het niet
nodig (52%)
 15 jongeren en hun ouders /verzorgers zijn niet verschenen zonder afbericht/zijn niet te
bereiken (31%) (van deze patiënten kwamen er 12 uit regioziekenhuizen!!)
 4 ouders /verzorgers geven als reden de reistijd /afstand (8%)
 4 jongeren zijn tijdens de ziekenhuisopname door een ander specialist (bijv. internist) en
daardoor niet goed verwezen (8%)
De gemiddelde leeftijd van de drop-outs is 16 jaar, 58,3% is ouder dan 16 jaar. Het gemiddelde
alcoholpromillage is 1,89, het betreft 25 jongens en 23 meisjes.
In tabel 1 is een factsheet opgenomen van 167 patiënten die in 2009 zijn opgenomen met een
alcoholintoxicatie, en die zijn doorverwezen naar een polikliniek voor Jeugd & Alcohol.
Gemiddelde Leeftijd
15 jaar en 10 maanden
Percentage jongeren <16 jaar
49%
Aantal en percentage meisjes
N=80 (47,9%)
Aantal en percentage jongens
N=87 (52,1%)
Percentage jongeren dat is opgenomen in 1
71,3%
van de 5 de pilotziekenhuizen
Percentage jongeren dat is opgenomen in de 28,7%
regioziekenhuizen
Gemiddelde alcoholpromillage
1,93 (0,25-3,9)
Tabel 1. Factsheet; gegevens van de 167 jongeren opgenomen met een alcoholintoxicatie

14

2.2 Aantal patiënten in de vijf verschillende pilot ziekenhuizen
14

12
10
8
6
4
2
0
CZE+MMCV
MCL
Westfriesgast-huis
RdGG

Figuur 19. Aantal patiënten per maand opgenomen in 2009 met een alcoholintoxicatie apart weergegeven
voor de vijf verschillende pilotziekenhuizen en hun regioziekenhuizen.

15

2.2.1 CZE
In 2009 zijn er in het Catharina ziekenhuis uit Eindhoven en de regio in totaal 28 jongeren opgenomen
met een alcoholvergiftiging. Vier van hen zijn verwezen uit 1 van de regio ziekenhuizen (Figuur 4).
Zes jongeren zijn verwezen naar hulpverlening elders en zeven jongeren zijn drop-out (niet het gehele
traject doorlopen), de overige 15 jongeren doorlopen het nazorgtraject (Figuur 5). In figuur 6 is het
verloop te zien van het aantal jongeren opgenomen met een alcoholvergiftiging per maand.
14,3%

Regio
Pilot
85,7%

Figuur 4. Aantal jongeren uit CZE dat verwezen is vanuit de regioziekenhuizen in 2009.
21,4%

Verwezen
Drop-out
53,6%

In traject

25,0%

Figuur 5. Aantal jongeren uit CZE die verwezen zijn naar hulpverlening elders, aantal jongeren die niet
het gehele traject doorlopen hebben (drop-out) en het aantal jongeren die het nazorgtraject doorlopen of
doorlopen hebben in 2009.
5
4,5
4
3,5
3
2,5
2
1,5
1
0,5
0

CZE

Figuur 6. Aantal patiënten per maand opgenomen in 2009 met een alcoholintoxicatie in het Catharina
Ziekenhuis en regioziekenhuizen.

16

2.2.2 MCL
In 2009 zijn er in het Medisch Centrum Leeuwarden en de regio in totaal 22 jongeren opgenomen met
een alcoholvergiftiging. Zes van hen zijn verwezen uit 1 van de regio ziekenhuizen (Figuur 7). Twee
jongeren zijn verwezen naar hulpverlening elders en zeven jongeren zijn drop-out (niet het gehele
traject doorlopen) de overige 13 jongeren doorlopen het nazorgtraject (Figuur 8). In figuur 9 is het
verloop te zien van het aantal jongeren opgenomen met een alcoholvergiftiging per maand.

27,3%
Regio

Pilot
72,7%

Figuur 7. Aantal jongeren uit MCL dat verwezen is vanuit de regioziekenhuizen in 2009.

9,1%

31,8%

59,1%

Verwezen
Drop-out
In traject

Figuur 8. Aantal jongeren uit MCL die verwezen zijn naar hulpverlening elders, aantal jongeren die niet
het gehele traject doorlopen hebben (drop-out) en het aantal jongeren die het nazorgtraject doorlopen of
doorlopen hebben in 2009.
4
3,5
3
2,5
2
1,5

MCL

1
0,5
0

Figuur 9. Aantal patiënten per maand opgenomen in 2009 met een alcoholintoxicatie in het Medisch
Centrum Leeuwarden en haar regioziekenhuizen.

17

2.2.3 MMC-V
In 2009 zijn er in het Maxima Medisch Centrum Veldhoven en de regio in totaal 16 jongeren
opgenomen met een alcoholvergiftiging. Twee van hen zijn verwezen uit 1 van de regio ziekenhuizen
(Figuur 10). Zij hebben geen jongeren verwezen naar hulpverlening elders en vijf jongeren zijn drop
out (niet het gehele traject doorlopen) en 11 jongeren doorlopen het nazorgtraject (Figuur 11). In
figuur 12 is het verloop te zien van het aantal patiënten per maand.
12,5%

Regio

Pilot
87,5%

Figuur 10. Aantal jongeren uit MMC-V dat verwezen is vanuit de regioziekenhuizen in 2009.
0,0%
31,3%
Verwezen
Drop-out
In traject

68,7%

Figuur 11. Aantal jongeren uit MMC-V die verwezen zijn naar hulpverlening elders, aantal jongeren die
niet het gehele traject doorlopen hebben (drop-out) en het aantal jongeren die het nazorgtraject doorlopen
of doorlopen hebben in 2009.
5
4,5
4
3,5
3
2,5
2
1,5
1
0,5
0

MMC V

Figuur 12. Aantal patiënten per maand opgenomen in 2009 met een alcoholintoxicatie in het Maxima
Medisch Centrum in Veldhoven en haar regioziekenhuizen.

18

2.2.4 Westfriesgasthuis
In 2009 zijn er in het Eestfries Gasthuis in Hoorn en de regio in totaal 32 jongeren opgenomen met een
alcoholvergiftiging. Twee van hen zijn verwezen uit 1 van de regio ziekenhuizen (Figuur 13). Zij
hebben geen jongeren verwezen naar hulpverlening elders en elf jongeren zijn drop-out (niet het
gehele traject doorlopen) de overige 21 jongeren doorlopen het nazorgtraject (Figuur 14). In figuur 15
is het verloop te zien van het aantal jongeren met een alcoholvergiftiging per maand.
6,3%

Regio

Pilot

93,7%

Figuur 13. Aantal jongeren uit Westfriesgasthuis dat verwezen is vanuit de regioziekenhuizen in 2009.

0,0%

33,3%

Verwezen
Drop-out
In traject

67,6%

Figuur 14. Aantal jongeren uit Westfriesgasthuis die verwezen zijn naar hulpverlening elders, aantal
jongeren die niet het gehele traject doorlopen hebben (drop-out) en het aantal jongeren die het
nazorgtraject doorlopen of doorlopen hebben in 2009.
6
5
4
3
2

Westfriesgasthuis

1
0

Figuur 15. Aantal patiënten per maand opgenomen in 2009 met een alcoholintoxicatie in het
Westfriesgasthuis en haar regioziekenhuizen.

19

2.2.5 RdGG
In 2009 zijn er in het Reinier de Graaf ziekenhuis in Delft en de regio in totaal 69 jongeren opgenomen
met een alcoholvergiftiging. Vierendertig van hen zijn verwezen uit 1 van de regio ziekenhuizen
(Figuur 16). Vijf jongeren zijn verwezen naar hulpverlening elders en zeventien jongeren zijn drop-out
(niet het gehele traject doorlopen) de overige 46 jongeren doorlopen het nazorgtraject (Figuur 17). In
figuur 18 is het verloop te zien van het aantal jongeren met een alcoholvergiftiging per maand.

49,3%

Regio
Pilot

89,7%

Figuur 16. Aantal jongeren uit RdGG dat verwezen is vanuit de regioziekenhuizen in 2009.
7,2%
26,1%

Verwezen

Drop-out
66,7%

In traject

Figuur 17. Aantal jongeren uit RdGG die verwezen zijn naar hulpverlening elders, aantal jongeren die
niet het gehele traject doorlopen hebben (drop-out) en het aantal jongeren die het nazorgtraject doorlopen
of doorlopen hebben in 2009.
14
12
10
8
6
RdGG
4
2
0

Figuur 18. Aantal patiënten per maand opgenomen in 2009 met een alcoholintoxicatie in het Reinier de
Graafziekenhuis en haar regioziekenhuizen.

20

2.3 Tijdsbeloop en verwachte aantallen
In 2009 zijn er 167 jongeren met een alcoholintoxicatie opgenomen in de vijf verschillende pilotziekenhuizen en hun regioziekenhuizen. Het eerste half jaar van 2009 zijn er 88 patiënten opgenomen
met een alcoholintoxicatie en in het tweede halfjaar zijn er 79 patiënten opgenomen met een
alcoholintoxicatie. Om het verwachte aantal patiënten te schatten over het eerste half jaar van 2010 is
het gemiddelde genomen per half jaar van 2009 (167/2=83,5=83 afgerond naar beneden). De
verwachting is dat er in het eerste half jaar van 2010 nog 83 patiënten zullen worden opgenomen met
een alcoholintoxicatie. Dat betekent dat er eind juni 2010 in totaal 250 jongeren zijn opgenomen met
een alcoholintoxicatie in de pilotziekenhuizen en hun regioziekenhuizen. Het streven is dat 75% van
het aantal patiënten dat opgenomen is geweest met een alcoholintoxicatie deelneemt aan het
nazorgtraject en dit geheel doorloopt. Dit houdt in dat van de 250 patiënten 187 patiënten het traject
geheel moeten doorlopen. Momenteel ligt het percentage drop-outs iets hoger maar het streven is om
dit omlaag te brengen naar 25%.
Van het afgelopen jaar weten wij dat 7,8% van de patiënten verwezen zijn i.v.m. zeer heftige
problematiek (of al ergens anders onder behandeling waren in verband met deze problemen) waardoor
zij niet meer hebben deelgenomen aan het nazorgtraject. Dit betekent dat nog 19 patiënten van de 250
patiënten zullen worden doorverwezen na fase 1 en niet meer zullen deelnemen aan het verdere
nazorgtraject (187-19=168). De verwachting en het streven is dat in januari 2011 ongeveer 168
patiënten het totale nazorgtraject hebben doorlopen (inclusief follow up).
25
20
15

10

Totaal alle pilot
ziekenhuizen

5
0

Figuur 20. Aantal patiënten per maand opgenomen in 2009 met een alcoholintoxicatie, in de vijf
verschillende pilotziekenhuizen en hun regioziekenhuizen.

21

2.4 Indicatoren
Met de opzet van een polikliniek voor Jeugd & Alcohol en het nazorgtraject worden verschillende
doelen nagestreefd ter bevordering van de kwaliteit van zorg aan de jongere die wordt opgenomen met
een alcoholintoxicatie en de ouders /verzorgers. Primair is het doel het voorkomen van recidive van
onverantwoord /overmatig alcoholgebruik en de negatieve consequenties ervan, met name
hersenschade bij jongeren. Het nazorgtraject beoogt gedragsverandering t.a.v. het alcoholgebruik van
de jongeren en gedragsverandering t.a.v. het hanteren van alcoholspecifieke opvoedingsregels bij de
ouders te bereiken. Daarnaast wordt gescreend op onderliggende psychische problematiek en
risicofactoren. Om na te gaan of het nazorgtraject voldoende effectief is en of de poliklinieken voor
Jeugd & Alcohol adequaat de belangrijkste handelingsinstructies hebben geïmplementeerd zijn er
kwaliteits- en procesindicatoren ontwikkeld op basis van de doelstellingen die voor dit project zijn
vastgesteld.
2.4.1 Procesindicatoren
Aantal drop-outs
Procesindicator 1 is het percentage jongeren en ouders /verzorgers dat fase 1,2 en 3 geheel hebben
doorlopen (zie Figuur 1, flowchart), bij zowel de kinderarts als de kinder- en jeugdpsycholoog.
Motivatie hierbij is dat zoveel mogelijk jongeren en hun ouders bereikt worden.
Doel: 75% van de jongeren doorloopt fase 1 t/m 3 van het nazorgtraject (zie Figuur 1, flowchart).
Methode: In de algemene spreadsheet wordt bijgehouden wanneer en waar de jongeren en hun ouders
op afspraken verschijnen.
Resultaat: 71% van de jongeren en hun ouders doorloopt het gehele nazorgtraject. Dit doel wordt dus
net niet behaald. Er is een analyse verricht naar de groep drop-outs, zie figuur 3.
Wachttijd; periode in weken tussen de alcoholintoxicatie van de jongere en de eerste afspraken
op de polikliniek voor Jeugd & Alcohol bij de kinderarts en de kinder- en jeugdpsycholoog
De tweede procesindicator betreft de periode tussen de ziekenhuisopname en de eerste afspraak op de
polikliniek Jeugd & Alcohol bij de kinderarts en de kinderpsycholoog. Verondersteld wordt dat de
motivatie van de ouders en de jongere groter is direct na de alcoholintoxicatie opname en dat daarom
de wachttijd op de afspraak zo kort mogelijk moet zijn.
Doel: de jongeren worden binnen 6 weken na de alcoholintoxicatie gezien op de polikliniek voor
Jeugd & Alcohol door de kinderarts en de kinder- en jeugdpsycholoog.
Methode: In de spreadsheet wordt de datum van opname en de datum van het eerste polibezoek bij
kinderarts en kinder- en jeugdpsycholoog vergeleken van alle jongeren die tot en met december 2009
opgenomen zijn geweest (N=167).
Resultaat: de jongeren worden gemiddeld binnen 5,5 week op de polikliniek Jeugd & Alcohol
teruggezien door de kinderarts en gemiddeld binnen 8,1 weken door de kinder- en jeugdpsycholoog.
Dit doel is deels behaald.
2.4.2. Uitkomstindicator: percentage jongeren met een gedragsverandering ten aanzien van
alcoholgebruik
Voor onderstaande uitkomstindicatoren zijn de gegevens geanalyseerd van de 39 jongeren die het
nazorgtraject geheel hebben doorlopen en dus ook al bij het follow-up gesprek zijn geweest bij zowel
de kinder- en jeugdspsycholoog als bij de kinderarts. De gemiddelde leeftijd van de jongeren is 15 jaar
en 8 maanden. Dit zijn 18 jongens en 21 meisjes (46,2% en 53,8%).
De indicatoren en doelen zijn uitgesplitst naar leeftijd. De leeftijdsgrens van 16 is aangehouden omdat
dit voor jongeren, ouders en samenleving als geheel, door de alcoholwetgeving een aantoonbaar
verschil in gebruik en pedagogische aanpak impliceert.

22

2.4.2.1. Het percentage jongeren < 16 jaar dat geen alcohol meer drinkt (abstinentie)
Doel: 75 % van de jongeren jonger dan 16 jaar drinkt helemaal geen alcohol meer.
Methode: Zelfrapportage gegevens van de jongere, over zijn drinkgedrag van de afgelopen periode,
verkregen tijdens het screeningsgesprek (gestandaardiseerd interview kinder- en jeugdpsycholoog)
worden vergeleken met zelfrapportage gegevens van de jongere, over zijn drinkgedrag van het
afgelopen half jaar, verkregen tijdens het follow-up gesprek (gestandaardiseerd interview kinder- en
jeugdpsycholoog).
Resultaat: 80% van de jongeren < 16 jaar, die bij screeningsgesprek hebben aangeven wel vaker
alcohol te drinken, geven bij het follow-up gesprek aan geen alcohol meer te hebben gedronken. Dit
doel is behaald.

20%

Drinkt geen alcohol

Drinkt wel alcohol
80%

Figuur 21. Percentage jongeren dat bij de follow-up (psycholoog) rapporteert wel/geen alcohol meer te
hebben gedronken de afgelopen 6 maanden, die tijdens het screeningsgesprek (psycholoog) aangaf wel al
vaker alcohol te drinken.

2.4.2.2. Het percentage jongeren < 16 jaar dat niet meer “binge-drinkt”
Doel: 75 % van de jongeren jonger dan 16 jaar binge-drinkt niet meer.
Methode: Zelfrapportage gegevens van de jongere tijdens het screeningsgesprek (gestandaardiseerd
interview kinder- en jeugdpsycholoog) worden vergeleken met zelfrapportage gegevens van de
jongere tijdens het follow-up gesprek (gestandaardiseerd interview kinder- en jeugdpsycholoog).
Resultaat: 88,5% van de jongeren < 16 jaar, die bij het screeningsgesprek hebben aangegeven te
binge-drinken, geven tijdens het follow-up gesprek aan niet meer te binge-drinken. Dit doel is behaald.

11%

Rapporteert wel bingedrinking
Rapporteert geen bingedrinking
89%

Figuur 22. Percentage jongeren dat rapporteert wel/niet te binge-drinken in de afgelopen 6 maanden, die
tijdens het screeningsgesprek (psycholoog) aangaf wel te binge-drinken.

23

2.4.2.3. Het percentage jongeren ≥ 16 jaar dat niet meer “binge-drinkt”
Doel: 50% van de jongeren van 16 jaar of ouder binge-drinkt niet meer.
Methode: Zelfrapportage gegevens van de jongere tijdens het screeningsgesprek (gestandaardiseerd
interview kinder- en jeugdpsycholoog) worden vergeleken met zelfrapportage gegevens van de
jongere tijdens het follow up gesprek (gestandaardiseerd interview kinder- en jeugd psycholoog).
Resultaat: 88,9% van de jongeren van 16 jaar of ouder die bij het screeningsgesprek hebben aangeven
te binge-drinken, geven aan dit niet meer te doen bij het follow up gesprek. Dit doel is behaald.

11%

89%

Rapporteert wel bingedrinking

Rapporteert geen bingedrinking

Figuur 23. Percentage jongeren dat rapporteert wel/niet te binge-drinken in de afgelopen 6 maanden, die
tijdens het screeningsgesprek (psycholoog) aangaf wel te binge-drinken.

2.4.2.4. Het percentage met een recidive
Doel: 80% van de jongeren heeft geen tweede alcoholintoxicatie gehad.
Methode: In de spreadsheet wordt bijgehouden hoe vaak een jongere wordt opgenomen met een
alcoholintoxicatie, nadat hij een eerste alcoholintoxicatie heeft gehad.
Resultaat: 100% van de jongeren heeft geen tweede alcoholintoxicatie gehad. Dit doel is behaald.
2.4.3 Uitkomstindicator: percentage ouders met een gedragsverandering ten aanzien van
hanteren van alcoholspecifieke opvoedingsregels
Doel: 80% van de ouders hanteert bij het follow-up gesprek alcoholspecifieke opvoedingsregels. Dit
betekent voor jongeren onder de 16 jaar dat ouders alcoholgebruik geheel moeten verbieden, toezicht
houden en dat zij deze regel consequent handhaven. Voor jongeren van 16 jaar en ouder geldt dat
ouders sterke drank en binge-drinking moeten verbieden, toezicht houden en deze regel consequent
moeten handhaven.
Methode: Zelfrapportage gegevens van de jongeren en de ouders tijdens het screeningsgesprek
(gestandaardiseerd interview kinder- en jeugdpsycholoog) worden vergeleken met zelfrapportage
gegevens van de jongere en de ouders tijdens het follow-up gesprek (gestandaardiseerd interview
kinder- en jeugdpsycholoog).
Resultaat: 53,8% van de ouders die eerst geen alcoholspecifieke opvoedingsregels hadden of deze niet
consequent handhaafden deden dit bij de follow up wel. Dit betekent dat dit doel niet is behaald.
Er blijkt een groot verschil te zijn voor jongeren jonger dan 16 jaar (N=24) en voor de jongeren van 16
jaar en ouder (N=15). Voor de jongeren jonger dan 16 jaar blijkt dat 41,7% van de ouders
consequente alcoholspecifieke opvoedingsregels hanteert voor de alcoholintoxicatie. Na de
alcoholintoxicatie blijkt 83,4% van de ouders consequente alcoholspecifieke opvoedingsregels te
hanteren en bij de follow-up bleek dit percentage gestegen naar 91,6%. Van de ouders die eerst geen
alcoholspecifieke opvoedingsregels hanteren, hanteert 78,6% van de ouders bij het follow up gesprek
wel consequente alcoholspecifieke opvoedingsregels. Dit betekent dat het doel voor de ouders van
jongeren onder de 16 jaar bijna behaald wordt.

24

21%

Alcoholspecifieke
opvoedingsregels
79%

Geen alcoholspecifieke
opvoedingsregels

Figuur 24. Percentage ouders van jongeren jonger dan 16 jaar dat rapporteert bij het follow-up gesprek
alcoholspecifieke opvoedingsregels te hanteren en dit bij het screeningsgesprek nog steeds niet doet.

Voor jongeren van 16 jaar of ouder blijkt dat slechts 20% van de ouders alcoholspecifieke
opvoedingsregels hanteert voor de alcoholintoxicatie. Na de alcoholintoxicatie blijkt 40% consequente
alcoholspecifieke opvoedingsregels te hanteren en bij het follow-up gesprek blijkt dit 60% te zijn.
41,7% van de ouders die bij het screeningsgesprek geen regels heeft, heeft dit bij de follow-up wel.

42%
58%

Alcoholspecifieke
opvoedingsregels

Geen alcoholspecifieke
opvoedingsregels

Figuur 25. Percentage ouders van jongeren ouder dan 16 jaar dat rapporteert bij het follow up gesprek
alcoholspecifieke opvoedingsregels te hanteren en dit bij het screeningsgesprek nog steeds niet doet.

2.4.4. Uitkomstindicator: percentage jongeren (en ouders /verzorgers) dat psychologisch
gescreend is
Deze uitkomstindicator heeft betrekking op de psychodiagnostiek gericht op onderliggende
psychosociale problematiek en op onderkenning van de risicofactoren betreffende schade aan het
onwikkelende brein als gevolg van alcoholmisbruik.
Doel: 90% van de jongeren en de ouders/verzorgers wordt gescreend door middel van de
gedragsvragenlijsten (CBCL, TRF, YSR) en het gestandaardiseerd interview bij jongeren en de
ouders/verzorgers door de kinder- en jeugdpsycholoog.
Methode: In de spreadsheet wordt bijgehouden wie de gedragsvragenlijsten hebben ingevuld en of zij
in het klinisch, subklinisch of het normaal gebied scoorden (N=39).
Resultaat: 100% van de jongeren en ouders /verzorgers is gescreend door middel van 1 of meer
gedragsvragenlijsten en een gestandaardiseerd interview; bij 97,4% zijn 2 of meer vragenlijsten
afgenomen.
Er zijn inmiddels ook van meer jongeren en ouders/verzorgers patiënten gegevens verzameld die zijn
verkregen tijdens het screeningsgesprek bij de psycholoog (N=115). Bij 81,2% van de jongeren en de
ouders/verzorgers is een gestandaardiseerd interview en 1 of meer vragenlijsten afgenomen. 74,8%
hebben 2 of meer vragenlijsten ingevuld.

25

2.4.5. Uitkomstindicator: percentage jongeren dat op indicatie neuropsychologisch gescreend is
Doel: Bij 75% van de jongeren waarbij neuropsychologisch onderzoek geïndiceerd is, is dit
afgenomen. (Indien drie van de zes indicatoren voor hersenschade bij de jongere aanwezig zijn, is
onderzoek geïndiceerd. Indicatoren zijn: sekse (meisjes hebben een grotere kans), leeftijd eerste
alcoholisch drankje/jong begonnen, psychische problemen, genetische kwetsbaarheid, drugsgebruik en
binge-drinking).
Methode:In de spreadsheet wordt bijgehouden of er neuropsychologisch onderzoek is afgenomen
indien geïndiceerd.
Resultaat: Bij 64,3% (9 van de 14) van de jongeren waarbij onderzoek geïndiceerd is, is onderzoek
gedaan. Bij 35,7% van de jongeren is er geen onderzoek gedaan en wel geïndiceerd. Dit doel is niet
behaald.

Onderzoek indien
geindiceerd

36%

64%

Geen onderzoek indien
geindiceerd

Figuur 26. Percentage jongeren waarbij onderzoek is gedaan indien geïndiceerd.

2.5 Psychosociale en gezinsproblematiek bij jongeren met een alcoholintoxicatie
In deze paragraaf is een overzicht opgenomen van psychosociale- en gezinsproblematiek, van de
jongeren die opgenomen zijn geweest met een alcoholintoxicatie. De gegevens zijn gebaseerd op alle
115 jongeren en hun ouders/verzorgers die een screeningsgesprek bij de kinder- en jeugdpsycholoog
hebben gehad (N=115).
Drugsgebruik
20% van de jongeren gebruikt cannabis en 1% van de jongeren gebruikt naast cannabis ook andere
drugs. Van 12,2% van de jongeren is dit niet bekend. 13,1% is een regelmatige gebruiker (N=15).
Kijkend naar de gehele populatie (scholieren 12-19 jaar) heeft 17% van de scholieren ooit cannabis
gebruikt (peilstationsonderzoek 2007, Trimbos Instituut) en dit komt overeen met onze getallen.
Genetische kwetsbaarheid
Bij 32,2% komt alcoholverslaving of verslavingsproblematiek voor in de familie. Bij 12,2% komt dit
voor in het gezin.
Gezinsproblemen
Van 17,4% van de jongeren zijn er geen gegevens. Bij 28,7% van de jongeren is er sprake van
gezinsproblemen. Er is onder andere sprake van scheidingsproblematiek (16,5%), onder
toezichtstelling (3,5%) en overige problemen als overlijden van één van de ouders en problemen met
andere kinderen in het gezin (8,7%). Bij 37,4% van de jongeren is er sprake van een ouder-kindinteractieprobleem. Bij 33,1% is er sprake van milde interactie problemen en bij 4,3% is er sprake van
ernstige interactie problemen (mentale/fysieke mishandeling).
Psychische problemen
Bij 34,8% van de jongeren blijkt uit de screeningsfase /NPO dat er sprake is van psychische
problemen of duidelijke aanwijzingen voor psychische problemen. 9,6% van de jongeren blijkt al
gediagnosticeerd met ADHD, autisme of borderline. Bij 25,2% van de jongeren zijn er aanwijzingen
voor psychische problemen als depressie, eetproblemen, borderline en ADHD. Van 16,5% van de

26

jongeren zijn er geen gegevens. In een aantal gevallen (N=13) blijkt vòòr fase 2 dat er dermate
ernstige problemen zijn dat een acute doorverwijzing geïndiceerd is zonder screening of dat een
jongere reeds in behandeling is bij een hulpverleningsinstelling en dat daardoor geen screening wordt
gedaan. Altijd in overleg met ouders /andere hulpverleners. Wanneer ook deze groep jongeren wordt
meegeteld, blijkt er bij 41,4% van de jongeren sprake te zijn van psychische problematiek. Kijkend
naar de gehele populatie rapporteert 1 op de 5 jongeren (11-18 jaar) psychische problemen (RIVM
2003).
Seksueel misbruik en ingrijpende gebeurtenissen
Van 17,4% van de jongeren is dit niet bekend.
Bij 4,3% van de jongeren is sprake van seksueel misbruik (N=5), voor of tijdens het incident van de
alcoholintoxicatie. In 37,4% van de gevallen hebben er ingrijpende gebeurtenissen plaatsgevonden de
afgelopen periode (ongeveer een jaar), waaronder overlijden van een naaste, seksueel misbruik,
ernstige ziekte van zichzelf of een naaste en emotionele problematiek.
Schoolproblemen
Bij 31,3% van de jongeren is er sprake van een schoolprobleem; 7% van de jongeren is blijven
zitten,19,1% van de jongeren is een schoolniveau lager gegaan. 5,2% van de kinderen is naar een lager
niveau gegaan en blijven zitten.
Gedragsvragenlijsten
Tijdens het screeningsgesprek is het de bedoeling dat de jongere een gedragsvragenlijst invult (YSR)
(wanneer de psycholoog met de ouders praat). De ouders en de school hebben deze gedragsvragenlijst
(CBCL & TRF) ook in moeten vullen voorafgaand aan het screeningsgesprek. Van de 39 patiënten die
het gehele traject doorlopen hebben, hebben 97,4% patiënten twee of meer vragenlijsten ingevuld (Er
zijn bijvoorbeeld over Piet twee vragenlijsten ingevuld door zichzelf en door moeder).
In tabel 3 staat voor N=39 weergegeven hoeveel procent van de jongeren volgens moeder, vader, de
jongere zelf en de school in het „klinisch‟ of „subklinisch‟ gebied scoort. Met „subklinisch‟ of
„klinisch‟ wordt bedoeld dat dit afwijkt van de normgroep. Bijvoorbeeld uit de gedragsvragenlijsten
van de moeder komt naar voren dat 10,4% van de jongeren in het „klinisch gebied‟ scoort op de
CBCL, 5,2% van de jongeren scoren in het subklinisch gebied en 53% in het normaal gebied, 31,3%
van de moeders had geen vragenlijst ingevuld.)
N=39
Klinisch
Subklinisch
Normaal
Niet ingevuld
Moeder
Internaliseren
10,4%
5,2%
53%
31,3%
Externaliseren
11,3%
8,7%
48,7%
31,3%
Totaal
12,2%
2,6%
54,8%
30,4%
Vader
Internaliseren
9,6%
4,3%
40,9%
45,2%
Externaliseren
8,7%
8,7%
45,2%
44,3%
Totaal
11,3%
4,4%
40,9%
43,5%
Zelf
Internaliseren
5,2%
2,6%
71,3%
20,9%
Externaliseren
7,8%
6,1%
65,2%
20,9%
Totaal
4,3%
5,2%
69,6%
20,9%
School
Internaliseren
4,3%
4,3%
23,5%
67,8%
Externaliseren
10,4%
7,0%
14,8%
67,8%
Totaal
8,7%
6,1%
17,4%
67,8%
Tabel 3. N=39 Percentage jongeren dat volgens moeder, vader, de jongere zelf of school in het klinisch,
het subklinisch of het normaal gebied scoort op de gedragsvragenlijst Daarnaast staat het percentage
vermeld van niet ingevulde vragenlijsten.

27

De percentages zijn ook berekend voor alle patiënten die alle vragenlijsten hebben ingevuld. In tabel 4
staan deze percentages weergegeven en wordt ook aangegeven voor hoeveel jongeren die al zijn
ingevuld (N).
Klinisch
Subklinisch
Normaal
Aantal (N=)
Moeder
Internaliseren
15,2%
7,6%
77,2%
79
Externaliseren
16,5%
12,7%
70,9%
79
Totaal
17,5%
3,8%
78,8%
80
Vader
Internaliseren
17,5%
7,9%
74,6%
63
Externaliseren
15,6%
14,1%
70,3%
64
Totaal
20%
7,7%
72,3%
65
Zelf
Internaliseren
6,6%
3,3%
90,1%
91
Externaliseren
9,9%
7,7%
82,4%
91
Totaal
5,5%
6,6%
87,9%
91
School
Internaliseren
13,5%
13,5%
73%
37
Externaliseren
32,4%
21,6%
45,9%
37
Totaal
27%
18,9%
54%
37
Tabel 4. N=115 Percentage jongeren dat volgens moeder, vader, de jongere zelf of school in het klinisch,
het subklinisch of het normaal gebied scoort op de gedragsvragenlijst.

2.6 Ervaringen in het uitvoeren van het project en implementatie van de werkwijze
In deze paragraaf wordt uiteen gezet welke positieve en negatieve ervaringen de projectgroep heeft
opgedaan zowel in de aanloop tot, als bij de uitvoering van het project. Daarnaast wordt er ingegaan
op het verloop en de ervaringen rondom de implementatie
2.6.1 Positieve ervaringen
De ondersteuning vanuit PVA, CBO en het Trimbos Instituut is van grote waarde geweest voor de
start van het project en het opstellen van het projectplan. De medewerkers van de genoemde
organisaties zijn toegankelijk en beschikken over veel relevante expertise en ervaring die onontbeerlijk
zijn voor een adequate uitvoering van het project. Bovendien blijken de bijeenkomsten van de PVA
een belangrijke inspiratiebron voor de projectleiding door de uitwisseling van de verschillende
projecten en diversiteit aan disciplines.
Met ondersteuning van het CBO is er een projectplan opgesteld met doelstellingen en indicatoren aan
de hand van andere voorbeelden van projecten die door hen zijn begeleid. Het definitieve protocol van
de werkwijze zal eveneens met ondersteuning van het CBO tot stand komen.
Bij het opstellen en indienen van het communicatieplan heeft het Trimbos Instituut een belangrijke
bijdrage geleverd
Een concreet voorbeeld van de wederzijdse samenwerking is verder de bijdrage die door de
projectgroep is geleverd aan de handleiding bij de website www.watdrinkjij.nl van het Trimbos
Instituut. Omdat de website onderdeel is van het project is er gebruik gemaakt van de
projectervaringen bij het opstellen van de betreffende handleiding.
De samenwerking met de pilotziekenhuizen is eveneens een zeer inspirerende en interessante ervaring
geweest. De wijze waarop de ziekenhuizen in de aanpak, expertise en (regionale) samenwerking
verschillen, kortom de “couleur locale”, is een bron van discussie geweest en heeft daarmee
afstemming en verfijning van de totale aanpak en het conceptprotocol tot stand gebracht. Het
enthousiasme, de inzet en de aandacht voor het onderwerp bij het hele team van de pilotziekenhuizen
is onverminderd groot gebleken.
Op het gebied van de algemene aanpak van patiënten en hun ouders blijkt dat er veel overlap bestaat
tussen de verschillende uitvoerders in de ziekenhuizen. De kinderartsen en medisch personeel zijn

28

voldoende geschoold en ervaren om de conceptprotocollen (medisch-technisch en verpleegkundigpedagogisch deel, zie bijlage X)) in de praktijk toe te passen en deze bleken goed bruikbaar. De
ondersteuning en coaching vanuit de projectleiding hadden vooral betrekking op de finesses in de
aanpak. Vooral bejegening van de doelgroep; hoe ga je om met een ongemotiveerde puber of met
ouders die vragen of je geen infuus wilt geven aan hun kind want “dan heeft ie tenminste een kater
morgen, anders leert hij er nog niets van”. Wanneer wordt het AMK (Advies en meldpunt
Kindermishandeling) bij een bepaalde casus betrokken, wat doe je als de volgende dag een clubje
vrienden luidruchtig lachend de kinderafdeling bezoekt met een fles drank voor de opgenomen
jongere? Ook het geven van een zgn. klinische les aan de kinderverpleegkundigen behoorde tot de
activiteiten omdat ouders van de jongeren vaak het gevoel hebben “met de nek aangekeken te
worden”door het personeel van het ziekenhuis. Dit soort vragen vanuit de uitvoerders van de
pilotziekenhuizen over aanpak en het protocol, zijn regelmatig aanleiding geweest tot het herzien of
uitbreiden van het conceptprotocol. Ook medisch-technische vragen, bijvoorbeeld wanneer is een
alcoholintoxicatie zo ernstig is dat er tot een opname overgegaan moet worden, of kan een kind
kortdurend worden geobserveerd op de SEH, zijn uitgebreid besproken.
In sommige ziekenhuizen zijn ook in het weekend pedagogisch medewerkers beschikbaar en deze zijn
nog meer dan de kinderverpleegkundigen, ervaren in het geven van o.a. psycho-educatie en de afname
van de drinktest op www.watdrinkjij.nl. Omdat jongeren bijna altijd in het weekend worden
opgenomen met een alcoholintoxicatie, lijkt dat een voordeel bij de uitvoering van het
verpleegkundig-pedagogisch deel van het conceptprotocol.
De medisch psychologische uitvoerders van de pilotziekenhuizen laten meer variatie zien in ervaring
en scholing. Een aantal van hen zijn GZ-psycholoog of daarvoor in opleiding, anderen
basispsycholoog. Niet iedereen heeft ervaring met pubers of met neuro-psychologisch onderzoek. De
ondersteuning en coaching vanuit de projectleiding heeft zich dus vooral gericht op deze onderdelen
en werd op maat geleverd bij de bezoeken aan de individuele uitvoerders o.a. door middel van
casusbesprekingen en op intervisiewijze tijdens de plenaire bijeenkomsten met alle uitvoerders
(psychologen). Het psychologisch protocol bleek goed werkbaar en is uitgebreid met een aantal
praktische en inhoudelijke punten op aanwijzingen van de individuele uitvoerders.
De samenwerking tussen psychologen en kinderartsen is in ziekenhuizen over het algemeen intensief,
logistiek goed georganiseerd en van hoog niveau. Dit geldt ook voor de pilotziekenhuizen. Bijna alle
psychologen zijn in dienst van het ziekenhuis. Werkplekken van de psychologen bevinden zich op de
poliklinieken kindergeneeskunde of in de buurt daarvan. Er zijn vaste wekelijkse overleggen, vaste
samenwerkingsverbanden bij bepaalde doelgroepen zoals diabetespatiënten (waarbij life-style een
belangrijke rol speelt) en er is een kindermishandeling werkgroep. De voor het project gevraagde
samenwerking is daarom moeiteloos opgegaan in de al bestaande netwerken. Daarnaast is er door de
uitvoerders van de pilotziekenhuizen in hun eigen infrastructuur een passend systeem ontwikkeld voor
de polikliniek Jeugd- en alcohol. Zo heeft het Westfriesgasthuis Hoorn een carrouselspreekuur waarbij
de patiënt en zijn ouders aansluitend afspraken hebben bij de kinderarts en de psycholoog.
Het project heeft zeer veel media-aandacht en daarmee een bepaalde status gekregen waardoor er veel
contacten konden worden gelegd met kopstukken op politiek en wetenschappelijk terrein die zich met
jongeren en alcohol bezig houden, zowel nationaal als internationaal. Bovendien hebben daardoor
belangrijke preventie boodschappen voor ouders en andere opvoeders een veel groter publiek kunnen
bereiken dan alleen de ouders van patiënten of andere direct betrokkenen.
Belangrijke leerpunten hierbij waren bescherming van de patiënt en zijn gezin en het overbrengen van
de belangrijkste preventieboodschap met in acht neming van de meeste recente wetenschappelijke
bevindingen op het gebied van jeugd en alcohol. Er is getracht het aandeel van de psychologen in de
media evenredig aan bod te laten komen om daarmee het multidisciplinaire karakter van de polikliniek
jeugd & alcohol optimaal te profileren.
2.6.2 Negatieve ervaringen
Een belangrijk obstakel bij de start van het project is de financiering van de ondersteuning door
medisch kinder- en jeugdpsychologen geweest. Ondanks het criterium in de call, waarbij de Raad van
Bestuur van de aangemelde ziekenhuizen door ondertekening akkoord gaven op de extra investering in
deze ondersteuning (zowel fte voor medische psychologie als aanschaf van neuropsychologisch

29

onderzoeksmateriaal) is dit niet goed nagekomen. Daardoor is er forse vertraging ontstaan bij de start
van het project. Psychologen hebben niet vanaf januari 2009 de mogelijkheid en tijd in de agenda‟s
om aan het werk te gaan met de nieuwe doelgroep en hebben te laat de beschikking gekregen over het
benodigde neuro-psychologisch onderzoeksmateriaal. Als gevolg daarvan zijn er een aantal
doelstellingen niet of onvoldoende behaald en hebben er hoogstwaarschijnlijk minder patiënten direct
de begeleiding of de diagnostiek ontvangen die zij nodig hadden.
Ook leverde het soms onnodige en vervelende discussies op bij de meetings hetgeen ten koste ging
van de inhoud van het project. Uiteindelijk is er een half jaar na aanvang van het project bij alle
pilotziekenhuizen een manier gevonden om het project (tijdelijk) te financieren; ofwel via de
zorgverzekeraar (twee ziekenhuizen), via provinciale subsidie (één ziekenhuis) dan wel via GGZDBC‟s (twee ziekenhuizen).
Verder kwamen er gedurende fase 1 en 2 een groot aantal verzoeken van andere ziekenhuizen om
ervaringen te delen; te helpen bij het opzetten van een lokale polikliniek. Het niet optimaal aan deze
verzoeken kunnen voldoen beschouwen wij als een negatieve ervaring.
2.6.3.Conclusies m.b.t. implementatie van de aanpak bij de pilotziekenhuizen
Op het gebied van de totale aantallen patiënten, verwijzingen vanuit de regioziekenhuizen en de
aantallen drop-outs en doorverwezen patiënten zijn er duidelijk een aantal verschillen te benoemen.
Zoals te zien is in de cirkeldiagrammen uit paragraaf 2.2 verloopt het verwijzen vanuit de
regioziekenhuizen naar de pilotziekenhuizen nog wat stroef, zeker ten opzichte van de
regioziekenhuizen rondom Delft. Het varieert van 6% tot 50% van de totale groep patiënten. Dit zorgt
er waarschijnlijk mede voor dat in deze regio‟s minder jongeren met een alcoholintoxicatie hebben
deelgenomen aan het nazorgtraject bij de pilotziekenhuizen dan in de regio Delft.
Een verklaring hiervoor kan zijn dat er in de directe omgeving van Delft meer ziekenhuizen zijn waar
al veel mee samengewerkt wordt. De grotere geografische afstand speelt waarschijnlijk een
belangrijke rol in Leeuwarden, waar de betreffende teamleden aangeven dat er maar weinig
regioziekenhuizen om die reden patiënten willen verwijzen. Ook komt het voor dat patiënten zelf om
die reden niet verschijnen voor (alle) afspraken bij de polikliniek.
Daarnaast is in de regio Delft de polikliniek langer actief en meer bekend bij zowel personeel van de
regioziekenhuizen als de (ouders van) patiënten.
In de overige regio‟s heeft het veel tijd en energie gekost om de regioziekenhuizen te benaderen en te
informeren. Ondanks deze inspanningen bleef het aantal verwijzingen tot nu toe beperkt. Een andere
belangrijke verklaring is dat andere ziekenhuizen in de regio zelf een aanpak hebben opgezet voor de
doelgroep. Meestal is dit een samenwerking met de verslavingszorg. De ervaring leert dat veel
ziekenhuizen niet willen wachten op de uitkomsten van de pilot, maar gezien de vele opnames van
jongeren met een alcoholintoxicatie, zelf een nazorg aanpak regelen. Uiteraard worden dan de
patiënten niet doorverwezen naar een pilotziekenhuis, maar wordt de nazorg vanuit de verslavingszorg
geregeld of door de psycholoog in het betreffende ziekenhuis. Bijvoorbeeld in de regio van Hoorn
heeft het Slotervaart ziekenhuis Amsterdam een eigen C & A poli (cannabis en alcohol) voor jongeren
gestart en het Gemini ziekenhuis in Den Helder en MCA in Alkmaar hebben een samenwerking met
de verslavingszorg opgezet volgens het model van Delft.
Het aantal drop-outs varieert per pilotziekenhuis van 25 % tot 34 % van het totale aantal patiënten.
Mogelijk speelt de benadering van de niet verschenen patiënten hierbij een rol. Ook wordt vanuit het
pilotziekenhuis met de meeste drop-outs gemeld dat er vaak door ouders wordt aangegeven dat men de
aanpak erg overdreven vindt en daardoor afhaken. Het gaat daar vaak om jongeren boven de 16 jaar
uit een laag sociaal-economisch milieu die een beroepsopleiding doen. “Zij werken hard en in het
weekend drinken zij te veel”, is de indruk bij de uitvoerders van dit pilotziekenhuis. Door de
doelgroep en hun ouders wordt dit gedrag echter als helemaal normaal beschouwd en derhalve is deze
groep moeilijk te motiveren voor de aanpak. Zelfs komt het vaker voor dat ouders zelf de opname op
de SEH en de kinderafdeling als een vorm van “toevallige pech” voor hun kind zien, omdat de rest van
de vriendengroep soms meer heeft gedronken maar gewoon thuis in bed de roes heeft kunnen
uitslapen. De groep patiënten die direct worden doorverwezen elders of al elders in behandeling zijn

30

varieert van 0 % tot 21%. Deze grote spreiding zal worden meegenomen in het verder uitwerken van
het protocol op dit punt.

31

3 Conclusies en discussie
Terugkomend op de onderzoeksvragen volgt in deze paragraaf de conclusie en discussie: Is het
nazorgtraject uitvoerbaar, effectief en tot welke resultaten leidt dit?
3.1 Toelichting op de afwijking van de verwachte aantallen
Zoals blijkt uit hoofdstuk 2 zijn de verwachte aantallen van jongeren die het gehele nazorgtraject
hebben doorlopen niet behaald. Er is een aantal praktische redenen daarvoor aan te wijzen. Allereerst
is er sprake van een vertraging in de start van het project als gevolg van de tekortschietende
financiering van de medische psychologie. Ten tweede kan pas bij de follow-up, na een half jaar,
geanalyseerd worden of het nazorgtraject succesvol is geweest. Dat betekent dat nu alleen de gegevens
van jongeren die in de eerste helft van 2009 opgenomen zijn geweest met een alcoholintoxicatie,
beschikbaar zijn voor analyse. Ten derde treedt er meer vertraging op dan de bedoeling is; de eerste
(screening) afspraak bij de kinderarts en de psycholoog is later dan er in het protocol is aangegeven.
Waarschijnlijk is dit het gevolg van enerzijds vertraging aan de kant van de regioziekenhuizen,
anderzijds de problemen met een goede planning omdat de verwijzingen niet gelijkmatig
binnenkomen maar er pieken zijn. Daarnaast is er vaak sprake van afbellen door ouders van een (op
tijd) geplande afspraak vanwege werk /school/vakantie. Ook is er sprake van vertraging bij de follow
up afspraak wanneer er een neuropsychologisch onderzoek is afgenomen bij een jongere. Er wordt dan
gekozen om de follow up uit te stellen, omdat het adviesgesprek vaak pas een aantal maanden na de
alcoholintoxicatie plaatsvindt en dan vlak voor de follow up afspraak. In overleg met ouders en
jongere wordt er dan voor gekozen de follow up uit te stellen zodat er meer effectmeting kan
plaatsvinden van de gegeven adviezen.
Als laatste kan geconcludeerd worden dat er ook minder verwijzingen vanuit de regioziekenhuizen
binnenkomen dan de bedoeling was. De ervaring leert dat veel ziekenhuizen niet willen wachten op de
uitkomsten van de pilot, maar gezien de hoge aantallen jongeren met een alcoholintoxicatie die
opgenomen worden, zelf een aanpak regelen. Uiteraard worden dan de patiënten niet doorverwezen
naar een pilotziekenhuis, maar wordt de nazorg vanuit de verslavingszorg geregeld of door de
psycholoog in het betreffende ziekenhuis.
Er zijn ook inhoudelijke redenen aan te wijzen voor de afwijking van de verwachte aantallen.
Het aantal drop-outs is niet binnen de 25 % gebleven. Wel voor controle bij óf de kinderarts dan wel
de kinderpsycholoog, maar niet bij beide. Opgemerkt dient te worden dat de definitie van drop-out in
dit project strak staat afgesteld; als de patiënten en ouders bij een enkele afspraak niet verschijnen,
maar wel bij veel anderen worden zij toch direct aangemerkt als drop-out.
Vooral vanuit de regioziekenhuizen en de leeftijd van de jongeren blijken oorzaak van de drop-out te
zijn. Ouders van jongeren vanaf 16 blijken eerder af te zien van het nazorgtraject. Verklaring hiervoor
kan zijn dat ouders het normaal vinden dat een jongere van 16 jaar of ouder alcohol drinkt en dan ook
weleens teveel drinkt. De huidige wetgeving ondersteunt hen daarin en daarmee ook de
beschikbaarheid van alcohol in winkels, bij het uitgaan, op feestjes en sportclubs enz.. Het wordt dan
wellicht ook acceptabel gevonden dat die jongere vervolgens “out” gaan van alcohol en /of de
verantwoordelijkheid van de alcoholintoxicatie wordt meer bij de jongere gelegd en wanneer die niet
wil meewerken aan het nazorgtraject zal een ouder zich daar eerder bij (moeten) neerleggen. Juridisch
gezien kan een jongere vanaf 16 niet verplicht worden door ouders /arts /psycholoog om mee te
werken aan een behandeling en mag hij zelf kiezen. Ouders van jongeren uit de regioziekenhuizen
haken ook iets eerder af; dit kan worden verklaard door het feit dat de laagdrempeligheid van het
project voor deze categorie minder opgaat.
Met de pilotziekenhuizen zal worden besproken welke maatregelen genomen moeten worden om de
drop-outs verder terug te dringen. Nabellen wanneer mensen niet komen op afspraken is een
maatregel. Daarnaast kan er een discussie op gang worden gebracht in hoeverre het nazorgtraject op
vrijwillige basis kan worden aangeboden, of dat er een dwingender beroep kan worden gedaan op
ouders om deel te nemen.

32

Daarnaast blijkt er een groep jongeren te zijn die nog vòòr de screeningsfase door de kinderarts of de
psycholoog doorverwezen worden naar (reeds ingezette) andere hulp bij GGZ /BJZ /verslavingszorg.
Het nazorgtraject wordt dan niet ingezet omdat verondersteld wordt dat het traject geen toegevoegde
waarde heeft of zelfs contra geïndiceerd is voor de betreffende jongere.
Er kan worden gekeken in hoeverre deze jongeren wel mee kunnen worden genomen in de analyse
door (schriftelijk/telefonisch) de benodigde informatie te achterhalen.
3.2 Doelstellingen
In deze paragraaf worden de conclusie en discussie en mogelijke oplossingen van de belangrijkste
doelstellingen uitgewerkt. Er dient te worden opgemerkt dat het voor een aantal doelstellingen gaat om
kleine aantallen en de resultaten dus met voorzichtigheid dienen te worden geïnterpreteerd.
3.2.1. Doelstelling: Gedragsverandering bij jongeren
Conclusie
Het nazorgtraject is effectief in het bereiken van een gedragsverandering bij de jongeren. Ze
rapporteren zelf dat ze grotendeels geen alcohol meer drinken < 16 jaar, doen niet meer aan bingedrinking en er vindt geen recidive plaats. Opvallend is dat zowel bij de jongeren onder als boven de 16
jaar een verbetering in het drinkgedrag aangetoond wordt. Bij de jongeren zelf speelt leeftijd blijkbaar
geen rol en is de aanpak van het nazorgtraject voor de hele leeftijdsgroep effectief.
Discussie
Het gaat hier om zelfrapportage; hoe betrouwbaar is deze informatie? Operationalisatie van het
drinkgedrag is echter hetzelfde bij de screening als bij de follow up. Wellicht bestaat de neiging bij de
jongere om bij de follow up sociaal wenselijker te zijn met betrekking tot zijn drinkgedrag omdat het
dan gaat om beëindiging van het traject.
Eventuele oplossingen
 Betrouwbaarheid verhogen door op anonieme wijze gedragsverandering te rapporteren
 Benadrukken dat het geen consequenties zal hebben voor verdere beloop (kan eigenlijk niet)).
3.2.2. Doelstelling: Gedragsverandering bij ouders
Conclusie
Het nazorgtraject is effectief in het bereiken van een gedragsverandering bij de ouders van jongeren
die jonger zijn dan 16 jaar. Ouders blijken bij de follow up meer alcoholspecifieke opvoedingsregels te
hanteren dan voor de alcoholintoxicatie. Het nazorgtraject blijkt echter niet effectief genoeg in het
bereiken van een gedragsverandering bij ouders van jongeren van 16 jaar en ouder. Ouders van
jongeren ouder dan 16 jaar blijken lastig te beïnvloeden en er moet nog meer aandacht komen voor
hun rol in het drinkgedrag van hun kinderen.
Discussie
Vooralsnog is onduidelijk wat de reden is voor het verschil. Wellicht ontbreekt het bij de ouders
vooral aan het consequent handhaven van regels; het is immers moeilijker voor ouders om te
controleren of een 16-jarige een beetje (2 alcoholische drankjes) of meer heeft gedronken dan het is
om een 15- jarige te controleren of hij überhaupt heeft gedronken. Wellicht speelt bij de ouders van
deze groep jongeren hetzelfde als bij de ouders van drop-outs van 16 jaar en ouder. Ze hebben wellicht
het idee dat het normaal en acceptabel is dat een jongere vanaf 16 drinkt en/of teveel drinkt en dat de
invloed van hen als ouders te gering is /de verantwoordelijkheid van de jongere groter is. De wettelijke
basis (alcohol te verbieden onder 18 jaar) zou ouders wellicht kunnen ondersteunen in het hanteren
van alcoholspecifieke opvoedingsregels.
Eventuele oplossing
 Meer aandacht voor motiverende gespreksvoering voor verandering van het gedrag van ouders
van jongeren van 16 jaar en ouder, evenals aandacht voor vaardigheden. Er dient een aparte
benadering te komen voor ouders van jongeren van 16 jaar of ouder.

33

3.2.3. Doelstelling: Psychodiagnostiek gericht op onderliggende psychosociale problematiek en
op onderkenning van de risicofactoren betreffende schade aan het onwikkelende brein als gevolg
van alcoholmisbruik.
Conclusie
Het nazorgtraject is effectief in het screenen van jongeren op psychosociale en overige problematiek
en het doorverwijzen naar andere instellingen.
De doelstelling blijkt bij de neuropsychologische screening (nog) niet behaald.
Discussie
Eisen in de call zijn matig en te laat nagekomen door de pilotziekenhuis organisatie waardoor deze te
laat zijn gestart. Ook blijkt dat de verschillende psychologen niet altijd het aanbevolen protocol
aanhouden en het praktisch een hoge drempel opwerpt voor de jongere om aan een onderzoek deel te
nemen. Motiveren van de jongeren en hun ouders voor het onderzoek is te weinig /onduidelijk
beschreven in het protocol.

34

4 Aanbevelingen vervolgproject
De voorlopige resultaten van het project zijn veelbelovend. De aanpak blijkt effectief te zijn
betreffende gedragsverandering bij de jongeren (recidive wordt voorkomen) en voor ouders van de
jongeren tot 16 jaar. Het aanbieden van een nazorgtraject blijkt bovendien noodzakelijk omdat er bij
41% van de jongeren sprake is van meer onderliggende problematiek op het gebied van gedrag, bij
school en/of gezin die doorverwijzing of kortdurende interventie noodzakelijk maakt. De resultaten op
het gebied van de neuropsychologie laten een wisselend beeld zien waarbij enerzijds duidelijk
aanwijzingen worden gevonden voor verminderde prestaties in vergelijking met de cito-score en
schooladvies, anderzijds zijn er aanwijzingen dat er ook een verband is tussen te laag schoolniveau,
verveling en gedragsproblemen/alcoholgebruik. Uiteraard is er nog veel meer onderzoek noodzakelijk
om hierover uitspraken te kunnen doen. Het project biedt op dat vlak veel mogelijkheden.
Voorts lijkt dat de laagdrempeligheid die het project biedt door in het ziekenhuis zelf een nazorgtraject
aan te bieden voor mensen uit de omgeving een belangrijke succesfactor te zijn en wellicht een rol te
spelen bij drop-outs. De multidisciplinaire aanpak binnen het ziekenhuis biedt, zoals verwacht,
voordelen voor wat betreft laagdrempeligheid en het niet stigmatiseren voor jongeren en hun ouders.
De mogelijkheden tot overleg, de korte lijnen tussen de disciplines zijn eveneens een belangrijk
voordeel. Het aantal jongeren waarbij de analyse heeft plaatsgevonden is echter nog gering en daarom
zal er in juni 2010 opnieuw een totale analyse moeten komen van de jongeren en hun ouders die dan
het hele traject hebben gevolgd. Het verwachte aantal in januari 2011 is 168 patiënten die het gehele
traject hebben doorlopen en niet zoals gepland 200 patiënten in juni 2010. Dit vanwege de follow-up
die een half jaar later plaatsvindt.
Het voorstel is fase 2 met een half jaar te verlengen waarbij de financiering voor deze periode door de
ziekenhuizen zelf geregeld moet worden, zoals in de „call‟ staat vermeld.
Behalve de afronding van de lopende pilots kan in fase II ook een inventarisatie over
implementatiewenselijkheden en mogelijkheden land-breed worden uitgevoerd ter ondersteuning van
de “uitrol” in fase III en daar ook wat meer structuur aan bieden. De studie zou onder eindregie van de
projectgroep door IQ-Health kunnen worden uitgevoerd, ondersteund door het CBO.

35

5 Literatuur
1. Van Kleef, L. E. & van der Lely, N. (2006). Jongeren met alcoholintoxicatie, een
groeiend probleem. Ned. Tijdschrift Geneeskunde, 150(46), 2521-2522.
2. Wilsterman MEF, Dors N, Sprij AJ, Wit JM. Kliniek en beleid bij jongeren met
alcoholintoxicatie op de afdelingen voor spoedeisende hulp in de regio Den Haag,
1999-2001. Ned Tijdschr Geneeskd. 2004;148:1496-500.
3. Multidisciplinaire richtlijn bij stoornissen in het gebruik van alcohol 2009

4. Mallet, K.A., Lee, C. M., Neighbors, C., Larimer, M. E. & Turrisi, R. (2006). Do we
learn from our mistakes? An examination of the impact of negative alcohol-related
consequences on college students‟drinking patterns and perceptions. Journal of
Studies on Alcohol, 67, 269-276.
5. Verdurmen, J.(2006). Alcoholgebruik en jongeren onder de 16 jaar, schadelijke effecten en
effectiviteit van alcoholinterventies. Trimbos Instituut Utrecht.
6. Spirito, A., Monti, P. M., Barnett, N. P., Colby, S. M., Sindelar, H., Rohsenow, D. J.,
Lewander, W. & Myers, M. (2004). A randomized clinical trial of a brief motivational
intervention for alcohol-positive adolescents treated in an emergency department. The journal
of pediatrics, 145(3), 396-402.

7. van der Vorst, H. (2007). The Key to the cellar door: the role of the family in alcohol
use. Dissertatie Universiteit van Nijmegen Tapert, S. F., Caldwell, L. & Burke, C. M.
A.(2004-2005). Alcohol and the adolescent brain. Alcohol research & health, 28(4),
205-212.
8. Onderzoek Jeugd 12 t/m 18 jaar 2005, GGD Zuid-holland West.

9. Couwenbergh C.P.G. (2009) Substance abuse and its co-occurrence with other mental
health problems in adolescents. Proefschrift Radbouduniversiteit Nijmegen.
10. Corte, C. M. & Sommers, M. S. (2005). Alcohol and risky behaviours. Annual Review of
Nursing Research, 23, 327-360.
11. Fergusson, D. W. & Horwood, L. J. (2000). Alcohol abuse and crime: a fixed effects
regression analysis. Addiction, 95, 1525-1536.
12. Valkenberg, H., van der Lely, N. & Brugmans, M.(2007). Alcohol en jongeren: een
ongelukkige combinatie. Medisch Contact online 2007,( www.veiligheid.nl).

13. Tapert, S. F., Caldwell, L. & Burke, C. M. A.(2004-2005). Alcohol and the adolescent
brain. Alcohol research & health, 28(4), 205-212.

36

Bijlage I. Verklaringen
Pilotziekenhuizen
Onderstaande ziekenhuizen zijn in september 2008 aangewezen als pilot
ziekenhuizen voor het “Project ter voorkoming van Alcoholschade”
Pilot ziekenhuis
Locatie
Reinier de Graaf Gasthuis
Delft
Westfriesgasthuis
Hoorn
Medisch Centrum Leeuwarden
Leeuwarden
Catharina ziekenhuis/ Máxima Medisch Centrum
Regio Eindhoven
Regioziekenhuizen

De ziekenhuizen in dezelfde regio van één van de pilotziekenhuizen verwijzen
de jongeren die met een alcoholintoxicatie worden opgenomen op de SEH
door naar het dichtstbijzijnde pilotziekenhuis voor het nazorgtraject.

Project plan

Een protocol samengesteld door de projectleiders in samenwerking met het
CBO met aanbevelingen en handelingsinstructies ter ondersteuning van de
zorgverlening aan jongeren met een alcoholintoxicatie. Het is primair
ontwikkeld voor kinderartsen, kinderpsychologen, pedagogisch medewerkers
en anderen die primair betrokken zijn bij de klinische opvang, behandeling en
het poliklinische nazorgtraject voor jongeren met een alcoholintoxicatie.

Project leiding

Dr. N. van der Lely en Drs. M.D.C. de Visser zijn de projectleiders van het
project „voorkom alcoholschade bij jongeren‟.

Project groep

De projectgroep bestaat uit de onderstaande personen:
Dr. N. van der Lely, kinderarts/ projectleider
Drs. M.D.C. de Visser, kinder- en jeugdpsycholoog/ projectleider
Drs. A.A. van Blitterswijk, veldonderzoeker/ kinder- en jeugdpsycholoog
Mw. R.M. Gelevert – Verboom, projectcoördinator
Mw. I.S. Boersma, communicatieadviseur

Alcoholintoxicatie

Zoveel alcohol tot je nemen totdat je een dokter moet bezoeken.

Binge-drinking

In een korte tijd excessieve hoeveelheden alcoholhoudende consumpties
drinken. Voor mannen/jongens betekent dit ≥ 5 drankjes per gelegenheid
minimaal 1 keer per maand en voor vrouwen/meisjes betekent dit ≥ 4
drankjes per gelegenheid minimaal 1 keer per maand (Trimbos).

Drop-outs

Een drop-out wordt in dit project gedefinieerd als een jongere die niet het
gehele traject (fase 1,2 en 3 zowel bij de kinderarts als bij de
kinderpsycholoog) heeft doorlopen.

Alcoholspecifieke
opvoedingsregels

Spreadsheet
Algemeen

37

Onder alcoholspecifieke opvoedingsregels wordt verstaan dat ouders hun kind
jonger dan 16 jaar verbieden alcohol te drinken en consequent toezicht
houden, indien hun kind 16 jaar is of ouders verbieden zij binge-drinking en
sterke drank. Wanneer ouders wel regels hebben maar deze niet consequent
handhaven of onjuiste regels hanteren (zoals maximaal 2 drankjes) wordt dit
gelabeld als geen alcoholspecifieke opvoedingsregels.

Met behulp van een excelsheet is door alle ziekenhuizen bijgehouden hoeveel
patiënten er zijn binnengekomen op de SEH en hoeveel patiënten hebben
deelgenomen aan het nazorgtraject. Hierin werd onder andere bijgehouden of
zij bij de kinderarts en de kinderpsycholoog zijn verschenen, bijzonderheden,
alcoholpromillage etc.

Spreadsheet Psychologische gegevens
Met behulp van een excelsheet is door de kinder- en jeugdpsychologen uit de
vijf verschillende pilotziekenhuizen bijgehouden of er bij de jongeren die
deelnamen aan het nazorgtraject sprake was van problematiek. Hierin werd
onder ander bijgehouden of de jongeren hun drinkgedrag verbeterden, of
ouders alcoholspecifieke opvoedingsregels hanteerden, of zij
gedragsvragenlijsten hebben ingevuld, of er sprake was van
schoolproblematiek en gezinsproblematiek etc.

38

Bijlage II. Flowchart doorverwijzing polikliniek Jeugd & Alcohol

Legenda

Ontslag

Uitvoering door ziekenhuis
met alcoholpoli
Alcoholpoli
in de regio?

Uitvoering door ziekenhuis zonder
alcoholpoli
Uitvoering door RdGG
Delft

Nee

Ja

Ziekenhuis
zonder
alcoholpoli

Kopie NSCK-formulier in
status KA en
Psycholoog

Opname op
kinderafdeling (zie
criteria protocol)

Gesprek met KA

Behandeling
door KA
Ziekenhuis
met
alcoholpoli
SEH

Kopie NSCK/formulier
naar alcoholpoli

Gesprek met
Ped. Med.

Ontslag met
doorverwijzing
nazorgtraject alcohol en
jeugd

Checken protocol
indicatoren

Overhandigen
informatiefolder

Invullen NSCK
vragenlijst

Insturen aan RdGG
Melding en NSCKnummer matchen en
verwerken in excel file

Melding bij NSCK
door KA

Verwerking gegevens
en afspraken van
patiënt in file

TNO/NSCK maakt NSCKnummer aan

Checken protocol
indicatoren

Origineel (met
vermelding NSCKnummer) in ordners
RdGG
Kopie naar Utwente
t.b.v. statistische
verwerking

Dankmail naar KA die
melding heeft gedaan

39

Bijlage III. Flowchart verloop jongeren in het nazorgtraject
Binnenkomst
SEH
Algemeen ziekenhuis

Milde intoxicatie

* Fase 1 wordt uitgevoerd in het
ziekenhuis waar de jongere wordt
binnengebracht op de SEH.
** Fase 2 en 3 worden uitsluitend
uitgevoerd in de pilot ziekenhuizen.
*** Pas ontslag na checklist
envelop (zie 2.1 en 2.1.1)

Matig/ernstige intoxicatie
Opname op
kinderafdeling

FASE 1 *

Pedagogisch med./
verpleging

Kinderarts

NSCK***
NSCK***
Ontslag

FASE 2 **

< 6 wk na O

Polikliniek Jeugd en alcohol

Kinderpsycholoog
screeningsgesprek
CBCL
CBCL
TRF YSR 1
TRF YSR 1

12 wk na O
Op indicatie

Startpunt verwijzing uit regio ZH
Kinderarts
Consult 1

Doorverwijzen extern
(ADHD, verslaving
etc.)

Evaluatiegesprek
Evt. telefonisch

MDO 1
Neuropsychologisch
onderzoek
6-8 maanden

4-8 maanden

Adviesgesprek

FASE 3 **

Eindgesprek m.b.v.
gestandaardiseerd
interview

CBCL YSR
CBCL YSR
2
2

Eindconsult 2
MDO 2

40

Bijlage IV. Intelligentie onderzoek en Cito-scores
Citoscore

School
Advies

Huidig
niveau

Totaal
IQ

Verbaal
IQ

Performaal
IQ

Niveau
obv
IQ

Profiel

NB

VMBO basis

VMBO basis

78

70

85

0

NB
534

Havo/vwo
VMBOTL/Havo
VMBO-TL

VMBO-TL
VMBO
kader
VMBO
kader
VMBO
kader
VMBO-TL
Havo

85
86

84
86

84
89

VMBO
basis
VMBO
VMBO

88

85

95

VMBO

0

91

94

89

VMBO

0

91
95

85
103

101
88

VMBO
VMBO

1
2

VMBO TL
Havo

100
100

103
85

96
120

VMBO-TL
VMBO-TL

0
1

Havo
Havo
VMBO-TL

100
101
102

100
99
99

112
102
104

VMBO-TL
VMBO-TL
VMBO-TL

0
0
0

Vmbo kader

103

103

102

VMBO-TL

0

Vmbo kader

104

94

115

havo

1

Vwo
VMBO-TL
Havo
VMBO-TL
Vwo
Vwo

105
106
107
115
120
129

106
96
109
118
126
132

102
118
106
107
107
117

Havo
Havo
Havo
Vwo
Vwo
Vwo

0
1
0
0
2
2

528

Advies obv cito

VMBOTL/Havo
VMBO
kader

NB
531
534
NB
534
530
541
NB

VMBO-TL
VMBOTL/Havo
VMBOTL/Havo
VMBO-TL
Havo/vwo

NB
NB
539
NB
NB
539
546
NB

Havo

Havo
Vwo

VMBOTL/havo
Havo
VMBOTL/havo
Havo/vwo
VMBOTL/havo
VMBO kader
Havo/vwo
VMBOTL/havo
VMBOTL/havo
VMBO
gemengd
Havo/vwo
Havo
Havo/vwo
Havo/vwo
Havo/vwo
NB

Tabel 5. In de tabel staan van N=20 waarvan de IQ scores bekend zijn de citoscores, het daarbij horende
advies, het schooladvies, het huidige schoolniveau, het schoolniveau op basis van de IQ scores en of er
sprake is van een disharmonisch profiel.

Van de 115 jongeren zit 56,5% nog op het zelfde niveau als het verkregen schooladvies in groep 8.
Van 20% van de jongeren is het schooladvies onbekend. 22,6% van de jongeren zit een niveau lager
dan het schooladvies en 1% van de jongeren zit een niveau hoger. Dit percentage komt overeen met
het percentage schoolproblemen. 22,8% van de jongeren is blijven zitten of blijven zitten en een
niveau lager gegaan.
Het gemiddelde Totaal IQ van de jongeren waarvan de IQ scores bekend zijn (N=20) is 100. Het
gemiddelde Verbaal IQ is 99 en het gemiddelde performaal IQ is 102. Bij 35% van de jongeren is er
sprake van een disharmonisch profiel op schaalniveau. 20% van de jongeren scoort significant hoger
op de performale schaal en 15% van de jongeren scoort significant hoger op de verbale schaal.

41

0
0

Bijlage V. Bezoekenschema
Hierbij een overzicht van de bezoeken die zijn afgelegd door de diverse projectleden, in het kader van het project “Voorkom alcoholschade bij jongeren”
Datum
29-10-08
07-11-08
12-11-08
19-11-08

Plaats
Middelburg
Ede
Delft
Delft

15-12-08
16-12-08
15-01-09
15-01-09
19-01-09
22-01-09
30-01-09
05-02-09
10-02-09
12-02-09
05-03-09
05-03-09
05-03-09
23-03-09
26-03-09
31-03-09

Alkmaar
Brussel
Leeuwarden
Hoorn
Waalre
Eindhoven
Schiedam
Delft
Gouda
Leeuwarden
Eindhoven
Helmond
Geldrop
Rotterdam
Leeuwarden
Rotterdam

02-04-09
02-04-09
08-04-09

Eindhoven
Eindhoven
Eindhoven

14-05-09
15-05-09

Hoorn
Tilburg

28-05-09
09-06-09
12-06-09
16-06-09

Eindhoven
Zoetermeer
Hoorn
Westland

17-06-09
17-06-09
18-06-09

Delft
Eindhoven
Delft

42

Bedrijf/instelling
Symposium middelengebruik
Minister Guusje Ter Horst
Polidames RdGG
MC Alkmaar
Debat de 8 hoofdzonden
MC Leeuwarden
Westfriesgasthuis
Gemeente Waalre
Catharina Ziekenhuis
Vlietland
RdGG
Groene Hart Ziekenhuis
MC Leeuwarden
Catharina Ziekenhuis
Elkerliek Ziekenhuis
St. Anna Ziekenhuis
Maasstad Ziekenhuis
MC Leeuwarden
St. Franciscus Gasthuis
Catharina Ziekenhuis & Maxima
MC
Catharina Ziekenhuis
Alcoholvoorlichting georg door
WFG
Catharina Ziekenhuis & Maxima
MC
Lange Land Ziekenhuis

Doel van het bezoek
Presentatie geven

Doelgroep

Presentatie geven
Presentatie geven
Juniorsymp. "weten wat alcohol met je lichaam
doet"

Politiek
Kinderpoli medewerkers

Bezoek pilot ziekenhuis
Bezoek pilot ziekenhuis
informeren mbt Polikliniek Jeugd en Alcohol
Bezoek pilot ziekenhuis
Informeren over project en doorverwijzing
Informeren SEH artsen uit regio
Informeren over project en doorverwijzing
Bezoek pilot ziekenhuis
Bezoek pilot ziekenhuis
Informeren over project en doorverwijzing
Informeren over project en doorverwijzing
Informeren over project en doorverwijzing
Bezoek pilot ziekenhuis
Informeren over project en doorverwijzing

Projectgroep
Projectgroep

Bezoek pilot ziekenhuis
informeren mbt polikliniek en project, Heilig Uur
Bijeenkomst alle pilotziekenhuizen

Projectgroep
speciallisten Catharina Ziekenhuis
Projectgroep

Informeren over project en doorverwijzing
Alcoholdag

Artsen en pedmeds uit regio

Bezoek pilot ziekenhuis
Informeren over project en doorverwijzing
Bijeenkomst alle pilotziekenhuizen

Projectgroep
Kinderartsen en pedmeds
Projectgroep

kinderen/jongeren

samenwerking & voorbereiding juniorsymposium
nascholing
Informeren SEH

Pilot ziekenhuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis

Mireille
Nico

Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Maxima Medisch Centrum
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
RdGG en CZE en MMC
RdGG en CZE en MMC
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis

Marjo Verreussel
Projectgroep
Kinderartsen en pedmeds
SEH personeel uit regio
Kinderartsen en pedmeds
Projectgroep
Projectgroep
Kinderartsen en pedmeds
Kinderartsen en pedmeds
Kinderartsen en pedmeds
Projectgroep
Kinderartsen en pedmeds

Gemeente Westland
Gemeente Delft & Trimbos
Politie
RdGG

Wie
Nico
Nico
Nico & Mireille
Nico

projectteam juniorsymposium
politie
SEH personeel

Nico & Mireille
Nico & Mireille
Nico en Rolf en Marjo
Nico en Rolf en Marjo
Nico & Mireille

Nico & Mireille
Rolf Pelleboer

Reinier de Graaf Gasthuis
Catharina Ziekenhuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis

Nico & Mireille
Nico
Mireille & Nico &
Ingrid
Rolf, Marjo en Leonie

Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Catharina Ziekenhuis
Reinier de Graaf Gasthuis

16-07-09
23-07-09
02-08-09
03-09-09
03-09-09
03-09-09
17-09-09
20-09-09
24-09-09
24-09-09
25-09-09
28-09-09
29-09-09
29-09-09
08-10-09
09-10-09
12-10-09
14-10-09
14-10-09
19-10-09
27-10-09
29-10-09
09-11-09
10-11-09
16-11-09
25-11-09
26-11-09
27-11-09
01-12-09
01-12-09
03-12-09
04-12-09
10-12-09
10-12-09
11-12-09

Leeuwarden
Veldhoven
Eindhoven
Sneek
Leeuwarden
Heerenveen
Delft
Stockholm
Amsterdam
Purmerend
Ede
Delft
Eindhoven
Weert
Leeuwarden
Utrecht
Shanghai
Eindhoven
Eindhoven
Aalst/Waalre
Delft
Delft
Eindhoven
Delft
Leeuwarden
Amsterdam
Spijkenisse
Eindhoven
Eindhoven
Nieuwegein
Utrecht
Delft
Zaandam
Utrecht

MC Leeuwarden
Maxima Medisch Centrum
Project Laat je niet Flessen
Antonius Ziekenhuis
MC Leeuwarden
Tjongerschans Ziekenhuis
Integraal Toezicht Jeugdzaken
Alcohol congres
Boven IJ
Waterland Ziekenhuis
Invitational Conference NIP
CBO
Catharina Ziekenhuis
St. Jans Gasthuis
MC Leeuwarden
PVA Stuurgroep Jeugd
Congres 5 dagen
Catharina Ziekenhuis Eindhoven
SRE (21 gemeentes Brabant)
Gemeente Aalst/Waalre
Gemeente Delft & Trimbos
STAP en Roemeense delegatie
Catharina Ziekenhuis Eindhoven
Pilotziekenhuizen
Provinciehuis
St Lucas Andreas Ziekenhuis
Klokhuis
Gemeente Spijkenisse
Catharina Ziekenhuis
Catharina Ziekenhuis
Nationaal Alcohol Congres
Diakonesse Ziekenhuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Zaans MC
Diakonesse Ziekenhuis

00-01-09

Eindhoven

Catharina Ziekenhuis

43

Bezoek pilot ziekenhuis
Bezoek pilot ziekenhuis
overleg in projectgroep
Informeren over project en doorverwijzing
Bezoek pilot ziekenhuis
Informeren over project en doorverwijzing
samenwerking bespreken
Presentatie geven aan EU
Informeren over project en doorverwijzing
Informeren over project en doorverwijzing
samenwerkingsoverleg sectiepsychologen NIP
Protocol bespreken
Bezoek pilot ziekenhuis, gezamenlijke poli
Informeren over project en doorverwijzing
Bijeenkomst alle pilotziekenhuizen
Update project
Presentatie/poster
informeren mbt Polikliniek Jeugd en Alcohol
informeren project
informeren mbt Polikliniek Jeugd en Alcohol
evt. samenwerking bespreken
Toelichting op project geven
voordracht "kwetsbare ouders"
patient behandeling en indicatoren doorspreken
presentatie geven Werkgroep Jeugd en Alcohol
Refereeravond
Filmopname
Najaarscaroussel
Refereeravond
refereeravond
2 presentaties verzorgen
Presentatie op symposium
Presenatie geven aan scholieren en studenten
Informeren over project en doorverwijzing
Presentatie op symposium
informeren kinderartsen, verpleegkundigen en
SEH

Projectgroep
Projectgroep
GGD, verslavingszorg, politie en HALT
Kinderartsen en pedmeds
Projectgroep
Kinderartsen en pedmeds
inspecteurs
Kinderartsen en pedmeds
Kinderartsen en pedmeds
Psychologen
Projectgroep
Kinderartsen en pedmeds
Projectgroep
PVA en Trimbos
Kinderartsen uit Azië
bestuurders Catharina Ziekenhuis
SRE
jonge sporters
Delftse jongeren
ouders van pubers
Psychologen van pilotziekenhuizen
Provincie Fryslan
Doelgroep van Klokhuis

kindergeneeskunde ZO-Brabant
Divers
IC verpleegkundigen
Scholieren en studenten uit heel NL
Kinderartsen en pedmeds
IC verpleegkundigen
kinderartsen, verpleegkundigen en
SEH

Nico
Nico
Rolf, Leonie

Nico & Mirelle?
Nico en Mireille
Nico en Mireille
Nico
Marjo Verreussel
Rolf
Marjo en Rolf
Nico en Mireille
Nico en Mireille
Marjo Verreussel
Mireille & Amy
Tjalling de Vries
Nico
Mireille
Nico
Nico
Rolf en Nico
Nico & Mireille
Mireille
Nico en Mireille
Nico
Mireille

Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Catharina Ziekenhuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Maxima Medisch Centrum
Catharina Ziekenhuis
MMC en CZE
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Maxima Medisch Centrum
Reinier de Graaf Gasthuis
MCL
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
CZE en RdGG
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis
Reinier de Graaf Gasthuis

Rolf Pelleboer

Catharina Ziekenhuis

Nico & Mireille
Nico & Mireille
Nico
Mireille
Nico & Mireille
Mireille

Bijlage VI. Agenda‟s en notulen bezoeken pilotbijeenkomsten

Agenda 10 december – Poliklinieken voor Jeugd & Alcohol
Datum
Locatie

10 december 2008
Restaurant Van der Dussen, Delft
Mobiel Nico van der Lely: 06-54270021

Programma
14.00 - 14.30
14.30 - 15.00
15.00 - 15.30
15.30 - 16.00
16.00 - 16.30
16.30 - 17.00
17.00 - 17.30
17.30

Ontvangst
Presentatie, project toelichting
Presentatie kindergeneeskundige informatie, door Nico
Pauze
Presentatie psychologische informatie door Mireille
Presentatie communicatie gedeelte door Natalie (comm adviseur)
Discussie
Diner

Voorbereiding op de meeting
Ter voorbereiding op de kick-off bijeenkomst op 10 december willen wij graag uw mening weten over een aantal
zaken. Wij hebben de vragen in drie categorieën verdeeld. Wilt u onderstaande vragen beantwoorden (samen
met uw collega‟s die bij de kick-off aanwezig zijn) en uiterlijk 25 november aan ons terugsturen?
Vragen m.b.t. communicatie
1. Het ministerie van VWS heeft ons gevraagd of wij een andere term kunnen gebruiken voor „alcoholpoli‟,
omdat deze term niet goed de lading dekt. Wij hebben het alternatief „Polikliniek Jeugd en Alcohol‟
bedacht. Wat vindt u van deze term?
0
0
0

goed
gaat wel
niet goed, want ...................................................................................................
.............................................................................................................................
Eventuele suggestie voor nieuwe naam:
..............................................................................................................................................................................
......................................................................................
2. Op korte termijn zal er o.a. informatie voor op het web en folders voor de ouders moeten worden
opgesteld. We kunnen dit op twee manieren doen:
Centraal: We maken een aparte website en een neutrale folder die we kunnen meegeven aan de ouders. Op
de website staan alle deelnemende ziekenhuizen genoemd met een link er naar toe. Op de websites van de
deelnemende ziekenhuizen kan een link worden gemaakt naar de uitgebreide, gezamenlijke website. De
folder voor ouders is een aparte folder met als afzender de deelnemende ziekenhuizen en kan ook door
andere ziekenhuizen worden aangevraagd en gebruikt.
In eigen beheer: De teksten voor de websites worden centraal ontwikkeld, maar worden in de eigen website
geplaatst. Er is een centrale website, maar die linkt naar de deelnemende ziekenhuizen voor verdere
informatie. Ook de foldertekst wordt gezamenlijk opgesteld, maar wordt in de eigen huisstijl van de
ziekenhuizen verspreid.
Welke optie heeft uw voorkeur?
1. Mijn voorkeur gaat uit naar optie a.
2. Mijn voor keur gaat uit naar optie b.
Eventuele opmerking:
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
3. Sinds de start van de polikliniek in Delft is RdGG overspoeld met media-aandacht. Dit zal straks ook het
geval zijn bij de deelnemende ziekenhuizen. Een veelgesteld verzoek is of wij patiënten willen
benaderen om mee te werken aan een tv- of radioprogramma. RdGG is daar zeer terughoudend in
geweest en heeft daar heel beperkt gehoor aan gegeven. Tijdens de kick off willen wij graag een
gezamenlijk persprotocol bespreken. Wat zou daar volgens u in moeten staan?
.............................................................................................................................

44

4.

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
Welke onderwerpen t.a.v. de communicatie ziet u graag nog meer behandeld tijdens de kick-off
bijeenkomst van 10 december aanstaande?

..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Vragen m.b.t. kinderpsychologie
5. Welke ervaring is er op het gebied van hulp aan pubers, in het bijzonder pubers met alcoholintoxicaties,
welke ervaring is er met kortdurende behandeling /screening, motivational interviewing en
neuropsychologisch onderzoek, welke contacten samenwerkingscontacten zijn er met BJZ, GGZ en
verslavingszorg?
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
6. Hoe is de financiering geregeld van de psychologie (contract met ziekenhuis /GGZ) in algemeen en in
bijzonder van de nieuw te beginnen polikliniek?
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
7. Wordt er gewerkt met een EPD binnen de afdeling? Is er secretariële ondersteuning geregeld en kan
daarvan gebruik worden gemaakt voor de polikliniek voor het maken van de afspraken, invullen van de
registraties enz.?
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
8. Aan welke kennis zou u behoefte hebben (in de vorm van presentatie of cursus) mbt
alcoholproblematiek in het algemeen en de polikliniek in het bijzonder, wat verwacht u van de kerngroep
daarin?
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Vragen m.b.t. kindergeneeskunde
9. Hoe staat de verpleging tegenover de ontwikkelingen. Wordt er actief meegewerkt, bijv. wat betreft het
invullen van formulieren?
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
10. Hoe verloopt de ondersteuning vanuit de ziekenhuisdirectie, bijv. wat betreft financiering voor de
psychologie?
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
11. Nico van der Lely en Mireille de Visser zullen de pilotziekenhuizen regelmatig bezoeken. Wat verwacht
u van deze bezoekdagen, bijv. wat betreft poli, onderwijs geven, contact met beleidsmakers etc.?
..................................................................................................................................

45

..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
12. Wat zijn de „beren‟ op de weg. Wat voorziet U als mogelijk toekomstig probleem betreffende deze Pilot.
Bijv. wat betreft marketingactiviteiten, samenwerking met regioziekenhuizen, PR&Media, financiering
van het project.
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................

46

Agenda woensdag 8 april – Poliklinieken voor Jeugd & Alcohol
Datum
donderdag 8 april 2009
Locatie

Aanwezig

Hotel Van der Valk Eindhoven
Aalsterweg 322
5644 RL EINDHOVEN
040-2116033
Mobiel Nico van der Lely: 06-54270021
Zie bijgaande file

Programma
14.30 – 15.00
15.00 – 15.15
15.15 – 15.30
15.30 – 15.45
15.45 – 16.00
16.00 – 16.15
16.15 – 16.30
16.30 – 16.45
16.45 – 17.30

Ontvangst met koffie & thee
Ontvangst/inleiding door Nico en Mireille
Stand van zaken Polikliniek Catharina ziekenhuis door Leonie en Rolf
Stand van zaken Polikliniek MMC Veldhoven door Ellen en Marjo
Stand van zaken Polikliniek MC Leeuwarden door Anke en Tjalling
Stand van zaken Polikliniek Westfries Gasthuis door Tea en Arjen
Stand van zaken Polikliniek RdGG door Mireille en Nico
Pauze
Na de pauze gaan we uiteen in 4 groepen om ervaringen te delen:
Communicatieadviseurs o.l.v. Ingrid Boersma
Kinderartsen o.l.v. Nico van der Lely
Psychologen o.l.v. Mireille de Visser
Projectcoördinatoren o.l.v. Marinka Gelevert en Amy van Blitterswijk
17.45 – 18.00
Plenair: samenvatting van de dag en afsluiting
18.00 – ± 20.30 uur Diner
Notulen bijeenkomst 8 april in Eindhoven
Tijdens de bijeenkomst is de groep uiteen gegaan in kleine discussiegroepjes.
Projectcoördinatoren
Aanwezig:
Annelies, Betty, Rian, Amy en Marinka
De projectcoördinatoren hebben het volgende besproken:
 Iedereen heeft kort uitgelegd welke functie zij vervult binnen het pilotziekenhuis.
 Achtergrond, werkwijze en verbeterpunten van de spreadsheet met patiëntgegevens
zijn besproken. Wijzigingen worden in een afwijkende kleur weergegeven, zodat Amy
e.e.a. gemakkelijk kan verwerken.
 Alcoholoverleg in de diverse pilotziekenhuizen: hoe vaak is er overleg, wie is daarbij
aanwezig, wordt er een agenda gebruikt etc. Marinka zal een voorbeeld agenda
rondsturen (agenda die in Delft wordt gebruikt tijdens alcoholoverleg).
 Nieuwsbrieven: er is afgesproken dat de projectcoördinatoren actie zullen
ondernemen op punten die benoemd worden in de email-nieuwsbrief.
Kinderartsen
Aanwezig:
Arjen, Tjalling, Marjo, Rolf en Nico
De kinderartsen hebben het volgende besproken:
 Rol verslavingszorg: voorstel om na juni/juli 2010 (fase 2 van het project)
verslavingszorg te integreren in het conceptplan dat wordt aangeboden aan het
Ministerie van VWS. Dus verslavingszorg actief laten worden binnen hun biotoop;
thuisbezoeken laten afleggen door verslavingszorg, aanvullende aan het project. Dit
wel bij MDO (multi disciplinair overleg) betrekken, gelijk AMK (meldpunt
kindermishandeling) betrokken is.

47




















48

Verspreiden afbeeldingen hersenenschade uit power point presentatie van Nico.
(Afbeeldingen zijn op 23/4 per e-mail doorgestuurd) Tevens kunnen afbeeldingen via
Google gevonden worden.
Rol van de kinderarts in de Polikliniek voor Jeugd & Alcohol besproken. Deskundige
zijn, de dokter zijn, primair informatieoverdracht te laten plaatsvinden. Wellicht valt
Trimbos instituut te vragen een video te maken, en deze te laten verspreiden onder
niet-pilot ziekenhuizen (actie Nico)
Alcoholspiegelbepalingen in ziekenhuizen ten tijde van de nacht. Een ieder zal
nagaan of dit mogelijk is c.q. de apotheker hiertoe bewegen dit te laten plaatsvinden,
dit nodig voor (zie protocol) opnamebeleid. Verder besproken: CDT-bepalingen: Nico
zal nagaan hoeveel bloed en wat voor bloed er bewaard moet worden om later in het
jaar CDT bepalingen te laten plaatsvinden door een klinisch-chemicus volgens een
vaste methode op tijdstip t=0 en t=6mnd. Tevens is gesproken over
navelstrengmonsters en hiermee onderzoek te doen. Dit wordt later in het jaar verder
besproken.
Door de artsen uit Eindhoven wordt de vraag gesteld om het AMK misschien
geïncorporeerd moet worden in het protocol. Consensus wordt bereikt over
acceptatie hiervan, de ernst van de problematiek. Wellicht valt in de toekomst een
artikel in Medisch Contact te overwegen. En onze werkwijze aldaar te gaan
beschrijven.
Besproken is de rol van het ambulancepersoneel in de regio‟s en deze te informeren
met een presentatie. Tevens is besproken de rol van de eerste hulp
verpleegkundigen en om 1 persoon binnen de eerste hulp verantwoordelijk te maken,
voor het te voeren beleid te maken en te maken en te activeren protocollen lokaal.
Nico vd Lely is bezig met het maken van een eerste publicatie, concepten worden
binnen enkele weken gestuurd aan de kinderartsen. Daarin worden meegenomen
getallen van opnames patiënten alcoholintoxicatie van 2000 t/m 2008, voor zover die
zijn aangeleverd door de pilotziekenhuizen.
Arjen Verboom bespreekt zaken met politie en gemeenten, omdat er druk bestaat
vanuit die organisaties om de WANT-gegevens (woonplaats, adres, naam,
telefoonnummer) aan te leveren. Afgesproken is dit niet te doen. Nico vult aan dat
deze vraag ook vanuit de Voedsel en Warenwetautoriteit aan hem gesteld is. Ook
aan deze autoriteit worden geen gegevens verstrekt. Er wordt besproken dat er wel
zou kunnen worden meegewerkt aan een folder, opgesteld door de gemeente. De
poli zou een bepaalde rol kunnen krijgen binnen het gemeentelijk beleid, waarin ook
gemeld kan worden dat evt. aangifte mogelijk is. Er wordt nagestreefd dat de folders
een zekere uniformiteit krijgen, waardoor ze op meerdere poli‟s inzetbaar zijn.
Pedagogische medewerkers worden besproken. In sommige klinieken zijn pedmeds
op afroep beschikbaar in het weekend, in andere poliklinieken zijn ze in ieder geval
beschikbaar, in andere poliklinieken zijn ze niet beschikbaar. Lokaal zal een
oplossing nagestreefd moeten worden.
Symposia: VWS verlangt een tweetal symposia, waarvan de eerste eind 2009 zal
plaatsvinden. Locatie en datum volgen tzt. Tijdens dit eerste symposium zullen de
opzet en de werkwijze van de poliklinieken teruggekoppeld worden. In het einde van
projectfase 2 (juni-juli 2010) zal een eindsymposium moeten plaatsvinden. Hiervoor
worden uitgenodigd de hulpverleners in het land, kinderartsen, kinderpsycholoog,
waarin het resultaat van deze pilot zal worden besproken, de rol van Delft, en zaken
waar opleiders in het land mee verder kunnen. Het concept-protocol zal een echt
protocol moeten worden. Nico meldt dat wellicht aan het einde van het jaar
nagedacht moet worden om de pilot te verlengen met een half jaar, afhankelijk van
de aantallen patiënten die we binnen hebben gekregen en tevens o.b.v. de
vorderingen met ons conceptprotocol. Evt. kunnen enkele publicaties gemaakt
worden, gezamenlijk plan en gezamenlijk uit te voeren.
Voorlichtingsbijeenkomsten die gepland staan:

14/5 Westfriesland – regiodag voor artsen, psychologen, ambulancepersoneel, AMK
etc.
dd. (datum volgt) Heilig Vuur uur – georganiseerd vanuit MCL
Communicatieadviseurs
Aanwezig:
Frits, Christel, Mieke, Marie-Louise, Ingrid
De Communicatieadviseurs hebben het volgende besproken:
 Iedereen heeft kort uitgelegd wat er speelt binnen het pilotziekenhuis.
 De communicatieadviseurs geven aan dat ze geen tijd hebben voor alle regionale –
en landelijke bijeenkomsten. Er wordt nagedacht hoe dit anders kan.
 Er wordt afgesproken alle persmomenten van de afgelopen periode aan Delft door te
geven zodat er één overzicht wordt gemaakt.
 De printscreens van de website www.polikliniekjeugdenalcohol.nl worden bekeken.
 Er wordt afgesproken de website van de pilotziekenhuizen z.s.m. te voorzien van
informatie voor ouders en jongeren aangezien de website van het project live gaat en
vanuit daar wordt doorverwezen naar de pilotziekenhuizen.
Psychologen
Aanwezig:
Leonie, Anke, Tea, Titia, Mireille
De kinderpsychologen hebben het volgende besproken:
 Wat betreft het neuropsychologisch onderzoek: de ANT moet worden aangeschaft,
dit is ook een criterium geweest van de call en alle ziekenhuizen /raden van bestuur
hebben daarvoor getekend. Bovendien kunnen de resultaten anders niet goed met
elkaar worden vergeleken en de onderzoeksgroep is al vrij klein (waarschijnlijk 100
van de 200 patiënten totaal worden neuropsychologisch onderzocht).
 Sommige collega‟s nodigen zelf de patiënten uit voor het screeningsgesprek,
anderen laten het de secretaresse doen. Ervaring uit Delft leert dat motivational
interviewing al van start gaat bij uitnodigen, aantallen drop-outs nemen toe wanneer
er via secretaresse wordt uitgenodigd.
 Wanneer pubers al onder behandeling zijn bij een andere instelling voor
jeugdgezondheidszorg (GGZ o.i.d.) worden zij toch geïncludeerd in het project en
uitgenodigd voor de screening, bij voorkeur is er ook contact met de betreffende
hulpverlener. Juist de groep waarin comorbiditeit een rol speelt (risicofactor voor
ontwikkelingsschade aan het brein!) is interessant voor ons project en dient goed op
de hoogte te zijn van de gevaren van alcohol enz.
 Bij de follow-up moet er ook een moment ingelast worden waar de puber alleen
gesproken wordt>>eerste wijziging protocol.
 Ouders krijgen een eigen exemplaar van de CBCL die zij invullen (zowel screening
als follow-up).
 AMK melding bij tweede opname (wanneer bij eerste opname men niet meewerkt
aan hulpverlening): de ervaring uit Delft leert dat bij de pubers die meer dan één keer
worden opgenomen er sprake is van multiproblematiek en melden dus sowieso de
beste stap is. Ander argument is dat twee of meermalen opname vanwege
alcoholintoxicatie een signaal is van (pedagogische) verwaarlozing en gebrek aan
toezicht dus dat een AMK melding dan ook op zijn plek is. Tegenargument (Titia) is
dat de mogelijkheid bestaat dat mensen de pubers niet meer naar de SEH brengen
omdat ze weten dat er melding wordt gedaan. Zal volgende keer wederom worden
ingebracht.
 Wat betreft de contacten met media en overige communicatie over het project, is het
van belang dat het psychologische deel ook onder de aandacht wordt gebracht door
de psychologen zelf. Zelf contact houden met de eigen communicatiemedewerker en
goed op de hoogte blijven van “vragen/aanbiedingen” die binnenkomen is daarom
belangrijk.

49

Agenda vrijdag 12 juni – Poliklinieken voor Jeugd & Alcohol
Datum
vrijdag 12 juni 2009
Locatie

Zaal
Aanwezig
Programma
13.00 – 14.00
14.00 – 14.15
14.15 – 14.20
14.20 – 14.25
14.25 – 14.30
14.30 – 14.35
14.35 – 14.40
14.40 – 15.45

15.45 – 16.15
16.15 – 17.15

17.15 – 18.00

Westfries Gasthuis
Maelsonstraat 3
1624 NP HOORN
Mobiel Nico van der Lely: 06-54270021
het Auditorium in het Westfries Gasthuis, s.v.p. melden bij receptie
ong. 15 personen (zie onderstaande gegevens)

Ontvangst met een lunch
Ontvangst/inleiding door Nico en Mireille
Stand van zaken Polikliniek RdGG door Amy
Stand van zaken Polikliniek WFG Hoorn door Tea en Arjen
Stand van zaken Polikliniek MMC Veldhoven door Marjo (Titia afw)
Stand van zaken Polikliniek MC Leeuwarden door Anke (Tjalling afw.)
Stand van zaken Polikliniek Catharina ziekenhuis door Rolf (Leonie afw.)
We gaan uiteen in 4 groepen om ervaringen te delen:
Communicatieadviseurs o.l.v. Ingrid Boersma
Kinderartsen o.l.v. Nico van der Lely
Psychologen o.l.v. Mireille de Visser
Projectcoördinatoren o.l.v. Marinka Gelevert en Amy van Blitterswijk
Pauze
Plenair
 Presentatie/bevindingen van de 4 groepen
 Financiën psychologie geregeld?
 Rol verslavingszorg
 Regionale samenwerking
 Wijzigingen aan concept protocol
o Leeftijd patiënten
o Alc. Promillage (wanneer gemeten?)
o Dagprogramma pedmeds
 Evaluatie van communicatie/pers/pr tot nu toe
o Persbericht 17 juni
o Geld beschikbaar voor aanpassen website
 Doorverwijzingformulier (zie Delfts SPC voorbeeld)
Hapje en drankje

Notulen bijeenkomst Hoorn, 12 juni 2009
Tijdens de bijeenkomst is de groep uiteen gegaan in kleine discussiegroepjes.
Projectcoördinatoren
Aanwezig: Annelies, Betty, Amy en Marinka
De projectcoördinatoren hebben het volgende besproken:
 Knelpunten invoeren spreadsheets. Vanuit Annelies en Betty waren er geen
knelpunten. Annelies hoeft de patiënten met een alcoholpromillage <0,01 niet meer in
te voeren. In principe worden de patiënten > 17 met een alcoholintoxicatie wel
gewoon ingevuld.
 Nieuwe spreadsheet voor de indicatoren is door Amy gepresenteerd. In principe is
het de bedoeling dat de psychologen de spreadsheets gaan invullen maar dat moet
door Annelies en Betty een beetje gecoördineerd worden.
 Besproken is hoe nuttig de grote bijeenkomsten zijn voor Betty en Annelies. Beiden
gaven aan dat zij dit nuttig en vooral ook interessant vinden.

50




Besproken is hoeveel tijd de projectcoördinatoren besteden aan het alcoholproject.
Momenteel zou dat ongeveer een dagdeel zijn, maar dat ligt er aan hoe druk het is.
Zij doen dit naast hun andere bezigheden.
Amy zal vanaf heden ook bij de verschillende ziekenhuizen langs gaan om te kijken
hoe het daar gaat. Er is ook besproken dat dit misschien interessant is voor Marinka
en Ingrid, dit zal alleen wel veel kostbare tijd in beslag nemen. Het is dus de vraag of
dit in de praktijk uitvoerbaar is.

Kinderartsen
Aanwezig: Arjen, Marjo, Rolf en Nico
De kinderartsen hebben het volgende besproken:
 Besproken zijn de notulen van de voorgaande vergadering; geen op- of
aanmerkingen.
 DBC‟s.
o Afgesproken is het eerste polikliniekbezoek van de Kindergeneeskunde, wat
valt onder intoxicatie, af te sluiten en toe te voegen kinderpsychologische
evaluatie met DBC 721. Eindhoven doet bij polibezoek tweede keer
intoxicatie. Hoorn doet dagbehandeling en 813. Ook dit valt te overwegen
door de andere klinieken.
 NSCK
o Terugkoppeling in de tijd, wordt aan gewerkt. Uitwerking via Marinka Gelevert
(als toestemming gegeven wordt door TNO en andere partners die aan het
NSCK deelnemen).
 Op- en aanmerkingen over protocol, zoals in bijlage 8.2 en 4.2, graag doormailen
zodat Amy van Blitterswijk dit kan veranderen.
 AMK-bespreking
o Regionaal/ lokaal met AMK bespreken hoe dit, zoals het in het protocol staat,
geëffectueerd moet worden.
 CDT
o Vooralsnog invriezen, mogelijk gebruiken voor later onderzoek. Wordt nu
opgezet door Van der Lely.
 Bezoeken Regioziekenhuizen
o Hoorn: locaties Zaandam, Purmerend en Boven IJ, zullen worden bezocht
door Van der Lely. Actie: Marinka Gelevert.
o Locaties Tilburg en Weert voor Veldhoven. Van der Lely en Marjo Verreussel
zullen deze locaties samen bezoeken op 1 dag. Actie Marinka Gelevert.
Communicatieadviseurs
Aanwezig: Frits, Mieke, Ingrid
De Communicatieadviseurs hebben het volgende besproken:
 Iedereen heeft kort uitgelegd wat er speelt binnen het pilotziekenhuis.
 Er wordt nogmaals afgesproken alle persmomenten van de afgelopen periode aan
Delft door te geven zodat er één overzicht wordt gemaakt.
 De reacties op de website www.polikliniekjeugdenalcohol.nl worden besproken.
 Nationaal Alcohol Congres 3 december. Er wordt doorgesproken hoe we het project
en de pilotziekenhuizen die dag het beste kunnen profileren.
 De communicatie naar huisartsen over het project wordt besproken, Ingrid geeft aan
dat er in Delft een digitale nieuwsbrief naar huisartsen wordt verstuurd. In mei is het
project en de website onder de aandacht gebracht.

Psychologen
Aanwezig: Anke, Tea, Mireille

51

De kinderpsychologen hebben het volgende besproken:
 Wat betreft het neuropsychologisch onderzoek: de indicatie-criteria hiervoor zijn in
Delft versoepeld. Doel is om in ieder geval ongeveer de helft van de pubers een
onderzoek af te nemen. Belangrijk is vooral de klinische betekenis voor de jongere;
meestal gaat het om een jongere die schoolproblemen ervaart maar niet aan bingedrinking doet. Veelal geven ze bij Mireille aan dat ze problemen hebben met hun
concentratie en /of geheugen. Ook de jongeren die een hoger schooladvies hadden
dan het huidig schoolniveau (hetzij door gedragsproblemen omlaag gezet, hetzij door
te weinig stimulans naar lager niveau gegaan) komen in aanmerking.
 Wat betreft de contacten met media en overige communicatie over het project, is het
van belang dat het psychologische deel ook onder de aandacht wordt gebracht door
de psychologen zelf. Zelf contact houden met de eigen communicatiemedewerker en
goed op de hoogte blijven van “vragen /aanbiedingen” die binnenkomen is daarom
belangrijk. Vorige keer is dit punt ook besproken, maar afgelopen periode is dit nog
onvoldoende gebeurd.
 Multidisciplinaire samenwerking is op een aantal punten nog zwak, m.n. Leeuwarden
heeft problemen, maar kunnen mogelijk nu aangepakt worden doordat ook daar nu
de financiering van de psychologie is geregeld.
 Aanwezigheid van psychologen: door vervelende omstandigheden kan Titia er
vandaag niet bij zijn, Leonie kreeg geen toestemming. Afspraak is dat er bij
afwezigheid een vervanger komt. Graag aandacht voor dit punt.
 Financiering psychologie: uiteindelijk zijn er drie ziekenhuizen (Hoorn, MMC en Delft)
waarbij de financiering is geregeld volgens gemaakte afspraken met raden van
bestuur. Catherina heeft een GGZ-DBC constructie en Leeuwarden subsidie van de
Provincie. Voor de uiteindelijke financiering (v.a. januari 2011 zou dit moeten ingaan
en bij gebleken succes van onze aanpak uiteraard) is het belangrijk dat er gewerkt
wordt aan een DBC alcoholintoxicatie waarin de FTE psychologie ingebed zit, zoals
bij de DBC diabetes. Dit is door VWS ook zo voorgesteld. Met de PAZ zal worden
overlegd over de te volgen strategie hierbij.
 Casus: meisje 16, Turks, a.i., verlaat kinderafdeling zonder toestemming kinderarts,
wil niet dat ouders worden ingelicht. Conclusie: AMK had ingeschakeld moeten
worden: zorg om het meisje gaat boven het recht op zelfbeschikking.
Bijlagen:
- concept protocol dagprogramma voor opnamedag (pedagogisch medewerkers)
- doelstellingen en indicatoren project

52

Agenda donderdag 8 oktober – Poliklinieken voor Jeugd & Alcohol
Datum
donderdag 8 oktober 2009
Locatie

Aanwezig

Eden Oranje Hotel Leeuwarden
Stationsweg 4
8911 AG LEEUWARDEN
058-2126241
Mobiel Nico van der Lely: 06-54270021
Zie onderstaand

Programma
14.30 – 15.00
15.00 – 15.15
15.15 – 15.30
15.30 – 15.40
15.40 – 15.50
15.50 – 16.00
16.00 – 16.10
16.05 – 16.30
16.30 – 17.15

17.15 – 18.00

18.00 – 20.00

Ontvangst met koffie & thee
Ontvangst/inleiding door Nico en Mireille
Veldonderzoek en Stand van zaken Polikliniek RdGG door Amy
Stand van zaken Polikliniek MC Leeuwarden door Anke en Tjalling
Stand van zaken Polikliniek WFG Hoorn door Tea en Arjen
Stand van zaken Polikliniek MMC Veldhoven door Titia en Marjo
Stand van zaken Polikliniek Catharina ziekenhuis door Leonie en Rolf
Pauze
We gaan uiteen in 4 groepen om ervaringen te delen:
Communicatieadviseurs o.l.v. Ingrid Boersma
Kinderartsen o.l.v. Nico van der Lely
Psychologen o.l.v. Mireille de Visser
Projectcoördinatoren o.l.v. Marinka Gelevert en Amy van Blitterswijk
Plenair
 Presentatie/bevindingen van de 4 groepen
 Wijzigingen aan concept protocol
 Interne en externe verwijzing van patiënten
 Patiënten van 17 jaar
 Spreadsheet psychologen
 Congres op 3 dec
 Regionale samenwerking
 Projectimplementatie na juni 2010

Diner

Notulen bijeenkomst Leeuwarden, 8 oktober 2009
Tijdens de bijeenkomst is de groep uiteen gegaan in kleine discussiegroepjes.
Projectcoördinatoren
Aanwezig: Rian, Annelies, Betty, Amy en Marinka
De projectcoördinatoren hebben het volgende besproken:
 De projectcoördinatoren zullen hun collega‟s inschrijven voor het Nationaal
Alcoholcongres van 3 dec as.
 Marinka zal binnenkort data mailen voor de bijeenkomsten in 2010.
 Betty is in januari en februari afwezig ivm een lange vakantie. Zij zal doorgeven wie
haar taken voor het alcoholproject tijdens haar afwezigheid overneemt.
 Hoe gaan we om met patiënten die vlak voor hun 18e verjaardag worden opgenomen
met een alcoholvergiftiging? Afgesproken is dat die na opname nog gewoon het
nazorgtraject doorlopen op de Polikliniek voor Jeugd en Alcohol, bij de kinderarts en
kinderpsycholoog.
Kinderartsen
Aanwezig: Tjalling, Arjen, Marjo, Rolf en Nico
De kinderartsen hebben het volgende besproken:

53









GHB gebruik. Wellicht veel GHB gebruik naast de alcohol in de regio Heerenveen.
Tjalling bericht hierover; vraag mede gesteld door Rolf. Afgesproken is dat Rolf gaat
informeren bij verschillende ziekenhuizen (apotheek) of bepaling zinvol is (bloed dan
wel urine).
Grens leeftijd kinderartsbezoek. In verschillende steden zijn er binnen de SEH
verschillende afspraken gemaakt omtrent dit afkappunt. In Eindhoven bijvoorbeeld
zijn kinderen van 16 tot 18 jaar voor de Interne. In Leeuwarden tot en met 17 jaar
voor de Kindergeneeskunde, zoals ook in Delft. Is wel lastig voor verder onderzoek.
We gaan hier rekening mee houden.
Besproken zijn de activiteiten van de SEH-artsen, broeders c.q. verpleegkundigen. In
Delft is er één SEH-verpleegkundige actief. Heeft het protocol hieromtrent gemaakt
en is aanspreekpunt binnen de SEH betreft Alcohol & Jeugd; dit werkt. Mede gezien
het feit dat er weinig patiënten gemist worden voor de Kindergeneeskunde.
AMK is besproken; indicatiestelling, protocollering, inzet ten tijde van polikliniek. Arjen
Verboom meldt dan ook dat contact met de huisarts wellicht soms effectiever is dan
een AMK-melding.

Communicatieadviseurs
Aanwezig: Frits, Ingrid
De Communicatieadviseurs hebben het volgende besproken:
 Er werd besproken welke persmomenten er zijn geweest de afgelopen periode.
 Toelichting dat website www.polikliniekjeugdenalcohol nu ook Engelstalig is.
 Reactie pers rondom persbericht Delftse kinderarts Van der Lely in Zweden voor
Europese alcoholaanpak.
 De ontwikkelingen binnen de pilotziekenhuizen werden besproken.
 Er werd doorgesproken hoe we het project en de pilotziekenhuizen het beste kunnen
profileren tijdens het Nationaal Alcohol Congres 3 december.
Psychologen
Aanwezig: Anke, Saskia, Titia, Sanneke (pedagogisch medewerker), Leonie, Mireille, Amy
(deels aanwezig)
De kinderpsychologen hebben het volgende besproken:
 Herziening van het gestandaardiseerd interview van de ouders en naar aanleiding
daarvan overdragen van ervaringen met ouders.
 Er lijkt een verschil in klasse tussen de ouders die in Delft worden gezien en in
Eindhoven; in Delft vaker hoogopgeleiden en midden hogere sociaal-economisch
hogere klasse, Eindhoven vaker laag opgeleiden en lagere sociaal-economische
klasse. De aanpak is dan natuurlijk ook wat verschillend en wellicht is er ook een
verschil in motivatie voor het nazorgtraject, dat zullen de resultaten uit moeten wijzen.
 Neuropsychologisch onderzoek vindt nauwelijks plaats: algemene teneur van de
pilotziekenhuizen is dat ouders en pubers niet gemotiveerd zijn om mee te werken
aan een NPO. Bij navraag blijkt dat er door de pilotziekenhuizen meer dan 5/6 uur op
1 dag, maar anderhalve dag of twee ochtenden worden gereserveerd voor NPO. Dat
is een veel grotere belasting en niet nodig. Er zal een opzet van een testdag worden
meegestuurd in de bijlage zodat dit duidelijker wordt.
 Communicatie: Er is weinig contact met elkaar, problemen zoals het NPO worden
niet tijdig teruggekoppeld aan ons. Verzoek om sneller contact op te nemen bij zaken
niet goed lopen. Ook zullen Amy en Mireille nog een keer de psychologen apart
ontmoeten om inhoudelijke zaken te bespreken en het invullen van de spreadsheet
/indicatoren doelstellingen te bespreken.
Bijlagen:
 Opzet testdag NPO

54

Bijlage VII. Voorbeeld van de Algemene Spreadsheet
Met behulp van een excelsheet is door de pilotziekenhuizen bijgehouden hoeveel patiënten er zijn
binnengekomen op de SEH en hoeveel patiënten er hebben deelgenomen aan het nazorgtraject. Hierin
werd onder meer bijgehouden wat de leeftijd is van de jongere bij opname, wat het alcoholpromillage
was van de jongere, in welk ziekenhuis de jongere is opgenomen, of de jongere bij de kinderarts en de
kinderpsycholoog zijn verschenen etc. Hieronder volgt een voorbeeld van een aantal kolommen uit de
betreffende spreadsheet.

55

Bijlage VIII. Voorbeeld van de Spreadsheet psychologische gegevens
Met behulp van een excelsheet wordt er door de kinder- en jeugdpsychologen uit de vijf verschillende
pilotziekenhuizen bijgehouden of er bij de jongeren die deelnemen aan het nazorgtraject sprake is van
problematiek. Hierin wordt onder meer bijgehouden of de jongeren hun drinkgedrag hebben
veranderd, of ouders alcoholspecifieke opvoedingsregels hanteren, of zij gedragsvragenlijsten hebben
ingevuld en of er sprake is van schoolproblematiek en gezinsproblematiek etc. Hieronder volgt een
voorbeeld van een aantal kolommen uit de betreffende spreadsheet.

56

Bijlage IX. Handleiding invullen spreadsheet
Kolom A, B, C Invullen van voor en achternaam, geboortedatum (01-01-1995, jaartal volledig
uitschrijven) en geslacht.
Kolom D-G Invullen na het evaluatiegesprek. Binge drinking = voor jongens minimaal 1 keer per
maand 5 of meer drankjes per gelegenheid nuttigen. Voor meisjes is dit 4!!! (een gelegenheid kan dus
ook van 6 uur „s avonds tot 1 uur „s nachts duren).
Kolom H-J Invullen na het follow-up gesprek.
Kolom K-M Alcoholspecifieke opvoedingsregels = ouders verbieden hun kind onder de 16 alcohol te
drinken en handhaven dit consequent, indien hun kind ouder is dan 16 verbieden zij binge drinking en
sterke drank. Wanneer ouders wel regels hebben (zoals maximaal 2 drankjes) wordt dit hier
geregistreerd als geen regels. Er wordt onderscheid gemaakt tussen geen regels(2)/ ouders verbieden
het en handhaven dit consequent ook geen uitzonderingen(1A)/ ouders verbieden alcohol maar maken
soms wel uitzonderingen en hanteren de regel dus niet consequent(1B).
Kolom N Heeft de jongere straf gekregen van ouders.
Kolom O Hebben ouders de jongere weleens alcohol laten proberen in de thuissituatie (een klein nipje
champagne met oud en nieuw wordt ook gescoord!)
Kolom P-AA Let op bij kolom W-X-Y-AA is 0=nee ipv 2!!
Risicofactoren: wordt ingevuld indien jongere en/of ouders dit aangeeft.
Bij kolom P vult u in hoeveel vragenlijsten er zijn ingevuld en tussen haakjes erachter welke. 2 CBCL
betekent moeder en vader hebben dit ingevuld. Indien er 4 vragenlijsten zijn ingevuld (2CBCL,YSR &
TRF) hoeft er niks te worden toegevoegd en is enkel 4 voldoende.
Bij kolom Q scoort u ook 1indien u heeft verwezen naar faalangsttraining, stottertraining o.i.d.
Indien u bij kolom V 1 scoort vult u tussen haakjes in om wie het gaat. Vb 1 (oma)
Bij kolom W Bij 2,3 vult u in waar het omgaat. Vb 3 eetproblematiek U vult 3 in wanneer er alleen
aanwijzingen zijn voor..en niet om een diagnose! U vult 1,2 in indien er een diagnose gesteld is.
Kolom X Bij 3 vult u in waar het omgaat. Vb. problemen met broer.
Kolom Y hier vult u 1 in indien er sprake is van milde problemen. Bijvoorbeeld veel strijd tussen
ouder en kind, veel ruzie of wanneer ouders pedagogisch onmachtig zijn.
Kolom AC-AF Zie hiervoor de flowchart. Patiënt doorloopt niet de fases/komt niet meer opdagen of
zien er vanaf.
Kolom AG+AH Indien bekend vul deze gegevens in (niet vergeten na te vragen!!of evt opvragen bij
school met toestemming), anders NB. Bij de schoolniveaus mag er gebruik gemaakt worden van
afkortingen. VMBO-kader, VMBO-TL, HAVO, VWO, enz..
Kolom AJ-AM Indien er eerder een IQ test is afgenomen hier aangeven. Wanneer (tussen haakjes bij
kolom AJ) en wat de score was (Kolom AK-AM).
Kolom AN-AP Indien er een NPO is gedaan hier de IQ test gegevens invullen. Anders n.v.t.
Kolom AQ-BB Invullen indien is ingevuld, u scoort 1 indien jongere in klinische gebied scoort, 2
indien jongere in subklinisch gebied scoort en 0 indien jongere in het normale gebied scoort. Indien
niet is ingevuld voert u n.v.t. in.
Over het algemeen geldt dat indien gegevens niet bekend zijn er NB kan worden ingevuld.
Indien de jongere aangeeft 4 drankjes te drinken en ouders zeggen dat de jongere niet drinkt
gaat u uit van het antwoord van de jongere! Je gaat hierbij uit van het antwoord van de jongere.

57

Bijlage X. Protocol

Protocol
“Project ter voorkoming van
Alcoholschade”

Aanmaakdatum: April 2010
Revisiedatum: April 2011
__________________________________________________________________________
Reinier de Graaf Groep Delft
Dr. N. van der Lely, kinderarts
Drs. M.D.C. de Visser, kinder- en jeugdpsycholoog

58

Inhoudsopgave
1. Alcoholintoxicatie bij jongeren
1.1 Alcohol intoxicatie en kindergeneeskunde
1.1.1 Farmacokinetiek
1.1.2 Effecten van alcohol
1.2 Alcohol intoxicatie en kinder- en jeugdpsychologie
2. Protocol multidisciplinaire aanpak bij jongeren met een alcoholintoxicatie
2.1 SEH; Beleid en behandeling
2.2 Klinische behandeling
2.2.1 Somatisch
2.2.2 Psychosociaal
2.3 Polikliniek jeugd en alcohol
2.3.1 Kindergeneeskunde
2.3.2 Kinder- en jeugdpsychologie
3. Literatuur
4. Bijlagen
4.1 NSCK vragenlijst
4.2 Handleiding
4.3 Dagprogramma tijdens opname voor jongere met een alcoholintoxicatie
4.4 Protocol neuropsychologisch onderzoek
4.5 Checklist status
4.6 Gestandaardiseerd interview psychologie Screeningsgesprek
4.7 Gestandaardiseerd interview psychologie Evaluatiegesprek
4.8 Gestandaardiseerd interview psychologie Follow-up gesprek
4.9 Brieven polikliniek jeugd & alcohol
1. Alcoholintoxicatie bij jongeren
1.1 Alcoholintoxicatie en kindergeneeskunde
Alcoholintoxicatie is een groeiend probleem binnen de kindergeneeskunde. Uit een
epidemiologisch onderzoek van het Trimbos-instituut (Nationale Drugs Monitor, jaarbericht
2007) is gebleken dat 16 % van 11-jarigen en 60% van de 12-jarigen „al eens alcohol heeft
gedronken‟. Onder de jongste leeftijdsgroepen was het gebruik van alcohol tussen 2003 en
2005 iets gedaald echteronder de kinderen die dronken nam het binge drinken toe. Een artikel
van collega‟s Van Kleef en Van der Lely toonde wel een stijgende incidentie van het aantal
opnamen als gevolg van overmatig alcoholgebruik1.
Patiënten met een alcoholintoxicatie zijn in de afgelopen jaren steeds jonger geworden met
een gemiddelde leeftijd van momenteel 15,0 jaar 1,2 (jongste 12,8 jaar). Het gemiddelde
promillage bij opname is gestegen tot 1,9 0/00 waarbij men gemiddeld drie uur in coma
was..De groep van opgenomen kinderen is een weerspiegeling van de Nederlandse
samenleving. In de tijd neemt echter de groep van opgenomen VWO leerlingen toe en
kinderen met allochtone achtergrond af (NSCK gegevens).
Bij jongeren bestaat alcoholgebruik toenemend uit het zogenaamde „binge‟-drinken, d.w.z. in
een korte tijd excessieve hoeveelheden alcoholhoudende consumpties drinken. In een klein
aantal gevallen gaat het om een poging tot zelfmoord. De meest gedronken alcoholische
consumpties zijn bier (bij jongens), sterke dranken en mixjes zoals Breezers, m.n. populair bij
meisjes (Trimbos, NSCK onderzoek 2007). Van belang te weten is dat er een bewezen
relatie bestaat tussen vroege beginleeftijd van drinken en veelgebruik later in het leven, tussen

59

alcoholgebruik en agressie (CCV, Trimbos) en alcohol gebruik en risicovol seksueel gedrag.
Tot de leeftijd van 18 jaar neemt het aantal hersencellen en de grootte van de hersenen toe
waarna het aantal verbindingen toeneemt tussen de cellen („pruning‟).
1.1.1 Farmacokinetiek
Alcohol wordt binnen 1 uur geresorbeerd in de maag en dunne darm, waarna de
halfwaardetijd 4-5 uur is3. Maagvulling vermindert de opnamesnelheid. Het effect van alcohol
via het bloed op de hersenen is al na een minuut of 10 merkbaar. Bij een promillage van 0,5
vind men 220 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht; bij een promillage van 0,2 88
microgram alcohol.
Na consumptie van alcohol wordt ethanol gemetaboliseerd in de lever tot acetaat via de
enzymen alcoholdehydrogenase en aldehyddehydrogenase, waarna acetaat in
citroenzuurcyclus wordt opgenomen. Tijdens dit proces worden zure metabolieten gevormd,
met name β-hydroxyboterzuur en melkzuur, die leiden tot een metabole acidose. Als gevolg
van verhoogde renale uitscheiding van kalium bij metabole acidose kan hypokaliëmie
ontstaan.
Onveranderd ethanol kan ook door de nieren (2-10% van totaal alcoholpercentage in bloed),
adem (0-3%) en zweet (0,7%) worden uitgescheiden.
Hypoglykemie ontstaat doordat acetaat, een metabolisatieproduct van alcohol, terechtkomt in
de circulatie en vervolgens wordt geoxideerd door perifeer weefsel. Voor dit proces is
nicotinamide-adeninedinucleotide (NAD+) nodig, dat daardoor onvoldoende beschikbaar is
als cofactor in de gluconeogenese. Daardoor ontstaat hypoglykemie. Vooral jonge kinderen
en kinderen met weinig glycogeenreserves lopen hierop een risico.

1.1.2 Effecten van alcohol
De toxische effecten van alcohol kunnen verwacht worden vanaf een plasmaconcentratie van
0.5 - 1 ‰ (= 500-1000 mg/l) of een inname van 600 mg/kg. Dit komt overeen met 120 ml

60

sterke drank met een alcoholpercentage van 30% bij een kind van 40 kg. Een standaardglas
alcohol bevat 10 gram alcohol en leidt gemiddeld tot een promillage van 0,2 bij mannen en
0,3 bij vrouwen. Bij iemand die veel weegt wordt de alcohol verdeeld over een grotere
hoeveelheid lichaamsvocht; promillage dan lager bij gelijke inname. Vrouwen hebben relatief
minder vocht per kilo waardoor de ingenomen alcohol minder verdund word en het
promillage ( en de effecten) bij gelijke inname hoger uitvalt.
Bij jongeren treden verschijnselen als gevolg van alcohol op bij een lager alcoholpromillage
dan dat dit het geval is bij volwassenen t.g.v. een kleiner extracellulair volume. Deze effecten
worden veroorzaakt door een onderdrukkend effect op het centraal zenuwstelsel.
Het effect is mede afhankelijk van individuele factoren, zoals geslacht, medicatiegebruik
(paracetamol en orale anticonceptiva), tolerantie bij regelmatig alcoholgebruik, pre-existente
leverziekten en gelijktijdig drugsgebruik.
Verschijnselen:
 Sociale ontremming
 Braken
 Toegenomen zweetproductie
 Verminderde spiercontrole
 Verminderd bewustzijn; soms leidend tot coma
 Retrograde amnesie
 Hypothermie t.g.v. onderdrukking van thermoregulatiecentrum en perifere vasodilatatie
 Respiratoire insufficiëntie t.g.v. verminderd bewustzijn en depressie van ademcentrum
In combinatie met drugs of medicatie en met ondertemperatuur is er een vergrote kans
op depressie van het ademhalingscentrum en daardoor respiratoire insufficiëntie.
 Dehydratie t.g.v. verhoogde diurese, braken en toegenomen zweetproductie
 Metabole acidose t.g.v. oxidatie van alcohol, versterkt door ademdepressie
 Hypoglykemie
 Slaperigheid
 Dysartrie en ataxie
 Hypotensie
 Hyperventilatie
 Letsel t.g.v. valpartijen en verkeersongevallen door verminderde reactiesnelheid en
ontremming, soms met dodelijke afloop.

1.2 Alcohol intoxicatie en kinder- en jeugdpsychologie
Het aantal opnames van jongeren met een alcoholintoxicatie op de SEH /kinderafdeling neemt
toe1. In de huidige situatie krijgen kinderen die worden opgenomen met een alcoholintoxicatie
wel de benodigde acute medische behandeling maar geen gestructureerd medischpsychologisch nazorgtraject binnen het ziekenhuis1,2. De kans op recidief is hierdoor groter,
omdat de jongere lang niet altijd 'leert' van de negatieve ervaring met alcohol en zijn
drinkgedrag niet automatisch aanpast 3,4,5. De jongeren worden echter wel potentieel bedreigd
in hun ontwikkeling en nadere screening en wellicht behandeling is nodig voor zowel het
gedrag m.b.t. schadelijk alcoholgebruik als eventuele onderliggende problematiek. Er kan
gebruik gemaakt worden van de gelegenheid om eventuele risicofactoren bij de jongere en het
gezin te onderkennen door gerichte psychologische screening 3,4. Risicofactoren die zijn
beschreven voor beschadiging aan het ontwikkelende brein a.g.v. alcohol zijn sekse,
comorbiditeit ADHD /andere psychiatrische problematiek, de leeftijd waarop men voor het

61

eerst drinkt, drinkpatroon (binge-drinking) overig drugsgebruik en verslavingsproblematiek
/alcoholmisbruik bij ouders, andere familieleden6.
Alcohol brengt een scala aan schadelijke effecten teweeg die nu juist bij de jongere, die door
de ontwikkelingsfase waar hij zich in bevindt extra kwetsbaar is, een langdurige en ernstige
neerwaartse spiraal in gang kan zetten5,6. De korte termijn gevolgen zoals de
alcoholintoxicatie en een kater, de toename van agressie, seksueel risicogedrag 4,7,8 en aan
alcoholgebruik gecorreleerde ongevallen 9,10 hebben elk weer hun eigen gevolgen. De lange
termijn consequenties, schade aan het ontwikkelende brein waardoor het cognitieve potentieel
niet kan worden uitgebreid en verhoogde kans op alcoholproblematiek op volwassen leeftijd
10
. Ook zijn er aanwijzingen dat door alcoholmisbruik op jongere leeftijd de prefrontale
cortex zich niet optimaal kan ontwikkelen. De planning, inzicht, empathie, emotionele
controle en flexibiliteit kunnen zich hierdoor niet goed ontwikkelen met als gevolg dat ook de
persoonlijkheidsontwikkeling negatief wordt beïnvloed11 .
Uit ervaring blijkt dat jongeren relatief vaak met concentratie- en geheugenproblemen,
schoolproblemen, depressieve gevoelens, SOA‟s en/of interactieproblemen met ouders te
kampen hebben.
Uit ervaring blijkt dat de ouders /verzorgers van de jongere zich vaak geschokt, teleurgesteld
en schuldig voelen omdat hun kind dit is overkomen en zij zijn soms angstig en bezorgd over
de toekomst. Door de schaamte zijn zij vaak niet goed in staat om deze gevoelens uitgebreid
te bespreken met hun naasten. Vaak hebben zij onvoldoende kennis over hoe de opvoeding,
algemeen en alcohol gerelateerd, kan worden bijgesteld.
Kortdurende psychologische interventies waarbij gebruik wordt gemaakt van Motivational
Interviewing zijn effectief gebleken 12 bij jongeren zelf (13-17) in het verminderen van het
alcoholgebruik. Daarnaast blijkt de invloed van de ouders op het drinkgedrag van hun
kinderen veel groter te zijn dan aanvankelijk aangenomen13 . Vooral wanneer er nog geen
sprake is van regelmatig, schadelijk alcoholgebruik bij de jongere. Ouders onderschatten het
alcoholgebruik van hun kinderen en meer dan de helft van de jongeren die wel eens alcohol
drinkt geeft aan dat hun ouders het goed vinden13,14. Een strenge houding van ouders met
duidelijke regels t.a.v. alcoholgebruik blijkt echter effectief in het voorkòmen van
alcoholgebruik en misbruik 15,16 . Secundaire preventie d.m.v. opvoedkundige adviezen met
als doel de ouders te stimuleren alsnog meer regels m.b.t. alcoholgebruik te stellen en beter
toezicht te houden lijkt daarom de aangewezen interventie na een alcoholintoxicatie bij
jongeren. Leidraad daarbij is de algemeen consequent gehanteerde regel dat er onder de 16
jaar geen alcohol mag worden genuttigd en boven de 16 volgens de algemeen gehanteerde
normen.
De medische psychologie in het algemeen ziekenhuis heeft o.a. als specialisatie het
onderzoeken van ontwikkelingsproblemen en neuropsychologische schade door factoren van
buitenaf, ouderbegeleiding en opvoedingsadviezen en is bekend met life-styleproblematiek en
Motivational Interviewing (diabetes bij pubers, obesitas).
Medische psychologie is daarnaast ingebed in de context van het ziekenhuis, is
drempelverlagend en minder stigmatiserend dan externe hulpverleningsinstellingen. Er is een
intensieve samenwerking tussen de medisch specialist en de medisch psycholoog. Dit alles
draagt ertoe bij dat de kans dat ouders en de jongere zich laten doorverwijzen naar de
psycholoog na een alcoholintoxicatie toeneemt en het aantal drop-outs gering is.

62

2. Protocol multidisciplinaire aanpak bij jongeren met een alcoholintoxicatie
Binnenkomst
SEH
Algemeen ziekenhuis

Milde intoxicatie

Matig/ernstige intoxicatie
Opname op
kinderafdeling

FASE 1 *

Pedagogisch med./
verpleging

Kinderarts

NSCK***
Ontslag

FASE 2 **

< 6 wk na O

Polikliniek Jeugd en alcohol

Kinderpsycholoog
screeningsgesprek
12 wk na O
Op indicatie

CBCL
TRF YSR 1

Startpunt verwijzing uit regio ZH
Kinderarts
Consult 1

Doorverwijzen extern
(ADHD, verslaving
etc.)

Evaluatiegesprek
Evt. telefonisch

MDO 1
Neuropsychologisch
onderzoek
6-8 maanden

4-8 maanden

Adviesgesprek

FASE 3 **

Eindgesprek m.b.v.
gestandaardiseerd
interview

CBCL YSR
2

Eindconsult 2

MDO 2

*

Fase 1 wordt uitgevoerd in het ziekenhuis waar de jongere wordt binnengebracht op de
SEH.
** Fase 2 en 3 worden uitsluitend uitgevoerd in de pilot ziekenhuizen.
***Pas ontslag na checklist envelop (zie 2.1 en 2.1.1)

2.1 SEH; Beleid en behandeling
Als een kind met een vermoeden op alcoholintoxicatie wordt binnengebracht op de
Spoedeisende hulp dient allereerst de opvang volgens het ABC principe zoals gebruikelijk
plaats te vinden alvorens verdere behandeling.
Primaire evaluatie volgens APLS:
 Ademweg en ademhaling: cave aspiratie a.g.v. braken
 Circulatie
 Verwondingen
 Bewustzijnsniveau
 Gevaarlijke hypothermie of hypoglycemie

63

In tegenstelling tot het verleden worden deze kinderen op indicatie opgenomen (2.2.1.) dan
wel krijgen ze een poliafspraak ter aanvang van het nazorgtraject. Indicaties van opname zie
verder bij 2.2 "Klinische behandeling".
SEH aspecten voor verdere analyse:
(Hetero)anamnese
Hoeveelheid consumpties
Soort consumpties
Gelijktijdig medicijn / drugsgebruik
Benzodiazepine‟s  versterking ademdepressie
PCM / de pil
 hogere bloedconcentratie
Braken (aspiratie)
Lichamelijk onderzoek
Vitale parameters (hypotensie, wijde polsdruk, etc.)
Bewustzijnsniveau (Glasgow-comascore)
Temperatuur
Verwondingen
Buikonderzoek voor aanwijzingen van pancreatitis of leverfalen
Aanvullend onderzoek
Alcoholpromillage
Bloedgas
Glucose
Elektrolyten, m.n. kalium
E.C.G.
Urinetoxicologie (zie follow-up)
Gamma-GT
Voor confrontatie en educatieve doeleinden van zowel patiënt als ouders dient men „bewijs‟ te
verzamelen van hoeveelheid consumpties (schatting te berekenen door onderstaande formule)
en eventueel drugsgebruik (urine-toxicologie).
Schatting hoeveelheid geconsumeerde alcohol
Cethanol = A x p x 0,01 x 0.8
 A = Cethanol x V x Lg
V x Lg
p x 0,01 x 0.8
Cethanol = ethanolconcentratie (in g/L of o/oo)
A

= de ingenomen hoeveelheid ethanol bevattend product (in ml)

P

= percentage alcohol in product (in %)

0,08

= soortelijk gewicht ethanol

V

= verdelingsvolume (in L/kg) kind = 0,7

Lg

= lichaamsgewicht (in kg)

Vanwege de snelle resorptie van alcohol zijn behandelingen, zoals maagspoelen of actieve
kool over het algemeen niet zinvol. Bovendien is dit ook potentieel gevaarlijk in verband met
risico op aspiratie.
Indeling intoxicatie o.b. van bloedspiegel:
Promillage
< 1.5 ‰
Mild
1.5-2.5 ‰
Matig
> 2.5 ‰
Ernstig

64

Beleid
MILD
Observatie SEH
 Bij alleen een milde intoxicatie kan enkele uren observatie op de SEH volstaan. Dit als er
geen secundair letsel is, hypothermie, hypotensie etc. ( zie 2.2.1). Frequente controle van
pols, ademhaling en bloeddruk (monitorbewaking) is geïndiceerd. Eventueel infuus met
glucose ter voorkoming van hypoglykemie.
Direct op SEH, voor ontslag, NSCK lijst invullen. (zie 4.1). Deze ingevulde lijst bij
medische papieren / status voegen. Tevens verwijsformulier polikliniek Jeugd & Alcohol
invullen ('interne' verwijzing indien ziekenhuis een polikliniek alcohol en jeugd heeft) dan
wel ingevuld formulier voor verwijzing naar regionale polikliniek jeugd en alcohol
invullen en door Faxen. Informatiepakket aan ouders/ verzorgers, inclusief
voorlichtingsfolder, meegeven(zie 4.2 Handleiding).
MATIG /ERNSTIG
Opname Afdeling kindergeneeskunde (zie volgende hoofdstuk)
2.2 Klinische behandeling
2.2.1 Somatisch
Opname op Afdeling Kindergeneeskunde
 Opname bij bedreigde situatie, jonge leeftijd ( < 15 jaar) of matige/ ernstige intoxicatie en
- Alcoholpromillage > 1.5 ‰
- Leeftijd < 15 jaar
- Verminderd bewustzijn
- Verdenking gecombineerd middelengebruik
- Secundair letsel
- Hypotensie
- Hypothermie ( centraal < 36 0 C)
- Elektrolyt stoornis/ afwijking Milieu interieur zoals:
- Hypoglykemie
- Ernstige metabole acidose
 Bij ernstige intoxicatie kan hemodialyse geïndiceerd zijn om schade te voorkomen
(overleg regionale PICU).
Voor ontslag NSCK lijst invullen. (zie 4.1). Bij medische papieren / status voegen.
Tevens verwijsformulier polikliniek Jeugd & Alcohol invullen ('interne' verwijzing indien
ziekenhuis een polikliniek alcohol en jeugd heeft) dan wel ingevuld formulier voor
verwijzing naar regionale polikliniek jeugd en alcohol invullen en door Faxen.
Informatiepakket aan ouders/ verzorgers, inclusief voorlichtingsfolder, meegeven(zie 4.2
Handleiding).
Somatisch beleid bij opname:
 Monitoring
 Zo nodig opwarmen
 Glucose controles na 1, 2 en 4 uur na opname / ingestie
 Adequate intraveneuze hydratie / glucose-intake

65

2.2.2 Psychosociaal







Dag na opname zal het dagprogramma worden gestart (Zie bijlage 4.3).
Dag na opname gesprek met patiënt en ouders door kinderarts:
( NSCK vragenlijst ingevuld?) .
Dit gesprek is erg belangrijk, aangezien patiënt en ouders in deze fase gevoelig zijn voor
informatie. In dit gesprek dient besproken te worden:
 Waarom opname?
 Medische informatie behandeling / beloop.
 Ernst van de opname.
 Gevolgen van alcoholgebruik; acute problemen, maar ook gedrags- en
leerproblemen op latere termijn bij chronisch gebruik.
 Follow-up bespreken (psychologie, gedragsvragenlijsten).
Voor adviezen aan de ouders:
 Handige website voor hen: www.alcoholinfo.nl, www.alcoholenopvoeding.
 Altijd en overal dezelfde regel hanteren aan hun kind (ook tijdens vakanties):
GEEN ALCOHOL ONDER DE 16 JAAR!
 Misvattingen uit de weg ruimen:
 Een jongere moet juist niet thuis leren drinken.
 Verbod maakt alcohol niet aantrekkelijker. Maakt juist kans kleiner dat jongere
zich te buiten gaat.
 Voorbeeldgedrag van ouders is heel bepalend voor jongeren (hoe gaan zij met
alcohol om).
 Hen dringend adviseren wel bij de jeugdpsychologe langs te gaan.
Benadering jongere en ouders:
 Consequent de boodschap vertellen/ uitstralen:
Dit is niet normaal; heel schadelijk en ernstig.
Het is niet om te lachen; zwaar aan tillen.





 Bij meisjes rekening houden met mogelijk seksueel misbruik tijdens dronkenschap
 Alleen ouders /verzorgers mogen op bezoek komen, geen vrienden.
Voorlichting aan jongere door pedagogisch medewerker of verpleegkundige over alcohol
d.m.v. internet www.watdrinkjij.nl en brochures.
Poliklinische controle alcoholpoli maken  multidisciplinair: doelgroeparts en
psycholoog (formulier invullen).
De checklist voor jongeren met alcoholintoxicatie (bijlage 4.2) dient ingevuld in de status
gedaan te worden

N.B. Bij een tweede opname vanwege alcoholintoxicatie dient melding gedaan te worden bij
het Advies en Meldpunt Kindermishandeling (AMK).
2.3 Polikliniek Jeugd en Alcohol
2.3.1 Kindergeneeskunde
Poliklinische afspraak kinderarts <6 weken na opname
Duur: 30 min.
Voorgeschiedenis
Medisch verleden: algemeen Pediatrisch; Andere Hulpverleners

66

Drankgebruik, leeftijd, hoeveelheden, soorten, herkomst. (vgl NSCK Lijst)
Opnamegegevens Alcoholintoxicatie
(incl. gegevens Laboratorium en Secundair letsel)
Speciale Anamnese
Huidig drinkgedrag. Middelengebruik.
Leermoment van opname; thuissituatie. Kennis overdracht plaatsgevonden.
Algemeen Pediatrisch.
Secundair letsel.
Sociale anamnese
School en studieprestaties voor en na opname.
Gezinssituatie (sibs, ziekten, gedragsproblemen, betrokkenheid ouders).
Werk, Cultureel, Religie, Sport.
Vrienden
Familie anamnese
Positie gezin. Sibs. Middelengebruik
Algemeen Pediatrisch.
Lichamelijk onderzoek
Algemeen Pediatrisch en Neurologisch.
Decursus/Beleid
Bespreken polikliniek jeugd en alcoholactiviteiten (Kindergeneeskundig en Psychologisch).
Kennis overdracht voor kind en ouders (liefst separaat).
Afspraken voor toekomst.
Correspondentie afhandelen.

2.3.2 Kinder- en jeugd psychologie
Practice based dienen er bij de Psycholoog minstens 3 contactmomenten te zijn:
1. Binnen 6 weken na ontslag op de polikliek Kinderpsychologie: (Screeningsgesprek zie
bijlage 4.5).
2. Binnen 10 weken na ontslag op de polikliek Kinderpsychologie. (Tweede
/evaluatiegesprek)
3. Zes tot acht maanden na ontslag op de polikliek Kinderpsychologie: Follow-up met de
kinderpsycholoog. (Zie flow chart)
Na het evaluatiegesprek kan op indicatie neuropsychologische onderzoek plaatsvinden: een
Onderzoeksdag met daaraan gekoppeld een Adviesgesprek enige weken na de onderzoeksdag.

Screeningsgesprek
Binnen zes weken na de opname dienen ouders en jongere een screeningsgesprek bij de
psycholoog te hebben. Zij krijgen daarvoor een telefonische uitnodiging met motivatie door
de kinder- en jeugdpsycholoog en krijgen vervolgens gedragsvragenlijsten toegestuurd
(CBCL en TRF). Vaders worden expliciet uitgenodigd omdat zij een belangrijke invloed
uitoefenen op het alcoholgebruik.

67

Ouders en jongere komen gezamenlijk maar er wordt afzonderlijk met hen gesproken. Eerst
een gesprek met de ouders (uur) waarbij de jongere in de wachtkamer blijft om de
gedragsvragenlijst YSR te vullen. Daarna volgt een apart gesprek met de jongere (uur).
Doel gesprek ouders: secundaire preventie, herhalen voorlichtingsboodschap opname,
aandacht geven aan de gevoelens van de ouders rondom de alcoholintoxicatie, teleurstelling,
schrik, angst, boosheid, schaamte, eventuele consequenties die zij hebben laten volgen op het
incident, opvoedstijl algemeen, opvoedstijl m.b.t. alcohol, alcoholgebruik van ouders zelf en
de jongere, vòòrkomen alcoholisme in familie, ingrijpende gebeurtenissen in afgelopen jaar,
functioneren jongere school, sociaal en emotioneel, CITO-score basisschool, schooladvies,
toestemming van ouders voor opvragen van schoolgegevens, overig drugsgebruik en op
individu gerichte adviezen m.b.t. verbieden van alcohol, handhaven van regels en
consequenties (verschil <16 en >16, opleidingsniveau en overige problemen). Ouders
overhandigen ingevulde CBCL en TRF. Vullen toestemmingsformulier in voor overdracht
kinderarts en huisarts (rapportage) en eventueel uitwisseling gegevens met andere betrokken
hulpverleners.
Doel gesprek jongere: secundaire preventie, voorlichting, gevoelens jongere t.a.v. de
alcoholintoxicatie, gedragsverandering sindsdien m.b.t. alcoholgebruik, gericht vragen naar
alcoholgebruik jongere zelf en ouders, eventueel herhalen zelfdrinktest, functioneren school,
sociaal, gezin, emotioneel, relaties, sexualiteit (m.n. ook bij alcoholgebruik), ingrijpende
gebeurtenissen, CITO-score en schooladvies, overig drugsgebruik, belangrijk: check privacy,
wat mag wel/niet worden gebruikt bij gezamenlijk evaluatiegesprek. Gebruik maken van
Motivational Interviewing methode, welk stadium zit de jongere in.
Taxatie problematiek door uitkomst gedragsvragenlijsten, gegevens screeningsgesprekken te
combineren. Zijn er aanwijzingen voor gezinsprobematiek, ADHD /andere psychische of
psychiatrische problematiek, school /leerproblemen en /of aanwijzingen voor schadelijk
alcoholgebruik zoals bingedrinking. Is de jongere al bekend bij een hulpverlener dan vindt
overleg plaats met de “hoofdbehandelaar” mits toestemming is verleend door de
ouders/jongere.
Evaluatiegesprek
Binnen vier weken na screeningsgesprek met ouders en jongere gezamenlijk
- uitleg resultaten gedragsvragenlijsten en totale taxatie functioneren rekening
houdend met de privacy van de jongere
- op indicatie doorverwijzen naar Bureau Jeugdzorg, GGZ, Verslavingszorg enz.
- op indicatie doorverwijzen, intern, voor neuro-psychologisch onderzoek, indicatie:
a. aanwijzingen voor bingedrinking én
b. achterblijvende schoolprestaties
c. aanwijzingen voor ADHD (advies is niet bindend tenzij er gerede vrees is voor
kindermishandeling /verwaarlozing
Neuropsychologisch onderzoek
Zie bijlage 4.4
Follow-upgesprek
Binnen zes tot acht maanden na de alcoholintoxicatie met jongere en ouders gezamenlijk
- doel : in kaart brengen huidige functioneren van jongere algemeen en alcohol
gerelateerd

68

- opnieuw invullen van CBCL en YSR, heeft de beoogde gedragsverandering bij
jongere en ouders plaatsgevonden en standgehouden
- zijn eventuele adviezen m.b.t. verwijzing en uit neuropsychologisch onderzoek
adequaat opgevolgd en hebben zij het juiste resultaat gehad
- indien nodig alsnog doorverwijzen

69

3. Literatuurlijst
1.
Van Kleef, L. E. & van der Lely, N. (2006). Jongeren met alcoholintoxicatie, een
groeiend probleem. Ned. Tijdschrift Geneeskunde, 150(46), 2521-2522.
2.
The prevalence of adolescents alcohol intoxication causing Dutch hospital admissions.
Van Hoof J, van der Lely N, Rodrigues Pereira R, van Dalen W. J Study on Alcohol and
Drugs (accepted 2009).

3.
Adolescent alcohol intoxication in the Dutch hospital departments of pediatrics; two
years data compared. Van Hoof J, van der Lely N, Rodrigues Pereira R, van Dalen
W.(Submitted to Journal of Adolescent Health, November 2009)
4.
Wilsterman MEF, Dors N, Sprij AJ, Wit JM. Kliniek en beleid bij jongeren met
alcoholintoxicatie op de afdelingen voor spoedeisende hulp in de regio Den Haag, 1999-2001.
Ned Tijdschr Geneeskd. 2004;148:1496-500.

5.

UpToDate: Ethanol intoxication

6.
Verdurmen, J., Monshouwer, K., van Dorselaer, S., Ter Bogt, T. & Vollebergh, W.
(2005). Alcohol use and mental health in adolescents: interactions with age and gender.
Findings from the Dutch 2001 Health Behaviour in School-aged Children Survey. Journal of
Studies on Alcohol, 66, 605-609.

7.
Mallet, K.A., Lee, C. M., Neighbors, C., Larimer, M. E. & Turrisi, R. (2006). Do we
learn from our mistakes? An examination of the impact of negative alcohol-related
consequences on college students‟drinking patterns and perceptions. Journal of Studies on
Alcohol, 67, 269-276.
8.
Tapert, S. F., Caldwell, L. & Burke, C. M. A.(2004-2005). Alcohol and the adolescent
brain. Alcohol research & health, 28(4), 205-212.
9.
Verdurmen et al. (2005). Alcohol use and mental health in adolescents: interactions
with age and gender. Findings from the dutch 2001 health behavior in school-aged children
Survey, Journal of studies on alcohol, 66, 605-609
10.
Corte, C. M. & Sommers, M. S. (2005). Alcohol and risky behaviours. Annual Review
of Nursing Research, 23, 327-360.
11.
Fergusson, D. W. & Horwood, L. J. (2000). Alcohol abuse and crime: a fixed effects
regression analysis. Addiction, 95, 1525-1536.
12.
Valkenberg, H., van der Lely, N. & Brugmans, M.(2007). Alcohol en jongeren: een
ongelukkige combinatie. Medisch Contact online 2007,( www.veiligheid.nl).

70

13.
Van Laar, M. W., Cruts, A. A. N., Verdurmen, J. E. E., van Ooyen-Houben, M. M. J.
& Meijer, R. F. (2007). Nationale Drug Monitor: jaarbericht 2006. Utrecht: Trimbos
Instituut. www.trimbos.nl
14.
Verdurmen, J.(2006). Alcoholgebruik en jongeren onder de 16 jaar, schadelijke
effecten en effectiviteit van alcoholinterventies. Trimbos Instituut Utrecht.
15.
Spirito, A., Monti, P. M., Barnett, N. P., Colby, S. M., Sindelar, H., Rohsenow, D. J.,
Lewander, W. & Myers, M. (2004). A randomized clinical trial of a brief motivational
intervention for alcohol-positive adolescents treated in an emergency department. The journal
of pediatrics, 145(3), 396-402.
16.
van der Vorst, H. (2007). The Key to the cellar door: the role of the family in alcohol
use. Dissertatie Universiteit van Nijmegen.
17.

Onderzoek Jeugd 12 t/m 18 jaar 2005, GGD Zuid-holland West.

18.

Peilstationsonderzoek Trimbos instituut 2007. www.trimbos.nl

19.
Latimer, W. W., Winters, K. C., D‟Zurilla, T. & Nichols, M. (2003). Integrated family
and cognitive behavioral therapy for adolescent substance abusers: a stage 1 efficacy study.
Drug Alcohol Depend,71(3), 303-317.

71

4.Bijlagen
4.1 NSCK vragenlijst

NSCK code
Arts nr:

NSCK Postbus 2215 2301 CE Leiden.

tel: 071- 518 1699, email: nsck@ tno.nl

Vragenlijst alcoholgerelateerde ziekenhuisopnames
Naar aanleiding van signalering via het Nederlands Signaleringscentrum Kindergeneeskunde vragen wij u deze
vragenlijst zo volledig mogelijk in te vullen. Lijst alleen invullen voor patiënten van 0 tot en met 17 jaar bij
geconstateerde (of vermoedelijke) ethanolspiegel > 0.
Samenwerkingsverband Reinier de Graaf Gasthuis, STAP (Stichting Alcohol Preventie), GGZ Rotterdam en
Universiteit Twente, afdeling Technische en Professionele Communicatie.
Bij vragen of opmerkingen kunt u contact opnemen met Dhr. N. van der Lely, kinderarts, Reinier de Graaf
Gasthuis, tel: 015- 2603595, E-mail adres: alcoholpoli@rdgg.nl.
(De cijfers en letters bij de hokjes hebben slechts betekenis voor de verwerking van de gegevens)

Naam signalerende kinderarts: ....................................................................................................
Naam ziekenhuis: ........................................................................................................................
Datum van invullen van deze lijst: ..............................................................................................
Datum klinische diagnose: ..........................................................…............................................
Dagdeel diagnose:

ochtend (6-12) / middag (12-18) / avond (18-24) / nacht (0-6)

ALGEMEEN + DEMOGRAFIE
1. Initialen

………………………

Indien onjuist:………………

2. Geboorte datum

………………….. dd-mm-jj

Indien onjuist:………………

3. Geslacht

1 jongen

4. Leeftijd

…….. jaar

2

meisje

5. Postcode (1e twee cijfers)
6. Opleidingsniveau / werk

7. School-/Studieprestaties

8. Gezinssituatie

72

1

Basisonderwijs
2
Speciaal onderwijs
3
VMBO / MAVO
4
HAVO
5
VWO

6

1

Nominaal
2
Gedoubleerd

3

1

3

Traditioneel gezin

MBO
HBO
8
Universiteit
9
Werk
10
Anders, nl ………………
7

4

Meervoudig gedoubleerd
Drop-out

Vervangend tehuis

2

4
Pleeggezin
Zelfstandig
5
Anders, nl …………………………………..
0
2
Geen
Zuster(s)
1
Broer(s)

9. Sibs

1

10. Positie in gezin

2

11. Culturele achtergrond

12. Religie

3

Oudste
Jongste

1

Nederlands
Marokkaans
3
Surinaams

4

2

5

1

5

2

6

Niet oudste, niet jongste

Antilliaans
Turks
6
Anders, nl …..…………

Rooms Katholiek
Pr. Christelijk
3
Joods
4
Moslim

Hindoe
Boeddhist
7
Geen
8
Anders, nl …………….

HUIDIGE OPNAME
13. Reden komst

1

Verkeersongeval
Ander ongeval (bv fractuur)
3
Agressie / geweld
4
Suïcidale poging
5
Verminderd bewustzijn
a
Duur verminderd bewustzijn ………………...
2

14. Ethanolspiegel

…….. gram / liter

15. Soort alcohol geconsumeerd
(meerdere antwoorden mogelijk)

1

Bier
Wijn
3
Sterke drank

4

2

5

16. Herkomst alcohol

1

Thuis
Via vrienden
3
Supermarkt

4

2

5

17. Plaats van alcoholinname
(meerdere antwoorden mogelijk)

1

Ouderlijk huis
Zelfstandig huis
3
Thuis bij derden
4
Op straat
5
Op het werk

6

2

7

18. Aanwezigen bij alcoholinname

0

3

1

4

Niemand
Vrienden
2
Ouders

19. Gecombineerd middelengebruik
bij deze opname?
(meerdere antwoorden mogelijk)

0

Indien ja, hoe is dit vastgesteld?

1

Slijterij
Horeca
6
Anders, nl…………………
Op school(feest)
Openbare gelegenheid (kantine)
8
Commerciële gelegenh (horeca)
9
Vakantieadres (camping)
10
Anders, nl ……………….
Overige gezins-/familieleden
Onbekenden
5
Anders, nl ………………..

3
Nee
Amfetaminen/speed
4
Cannabis
Paddenstoelen
2
5
Cocaïne
XTC
6
Anders, nl ………………………………………….
1

2

73

Pre-mix (Breezerst)
Post-mix (zelf gemixt)
6
Overigen, nl……………….

Zelfrapportage
Inschatting arts

3
4

Rapportage derden
Laboratorium/ urine

5

19A. Opname duurt
IC
Infuus:

Anders, nl …………………………………………..

…………….dagen
…………….dagen
ja / nee
1
2

ACHTERGROND PATIENT(E) MIDDELENGEBRUIK
20. Is patiënt(e) bekend bij?
(meerdere antwoorden mogelijk)

1

4
Niemand
Andere specialist
2
5
Kinderarts
GGZ
3
6
Psycholoog
Bureau Jeugdzorg
7
Anders, nl …………………………………………….

21. Eerder middelengebruik?
(meerdere antwoorden mogelijk

0

22. Rookt patiënt(e)?

0

Nee

1

Ja …. per week

23. Gebruikt patiënt(e) medicatie?

0

Nee

1

Ja ……………………………

3
Nee
Amfetaminen/speed
4
Cannabis / hasj
Paddenstoelen
2
5
Cocaïne
XTC
6
Anders, nl …………………………………………….
1

24. Eerste inname glas alcohol

…. jaar.

25. Zelfstandig en regelmatig gebruik
Indien ja, favoriete dranken
(geef cijfer 1 voor meest
favoriet. Cijfer 2 volgt etc)

0
sinds ……… jaar.
nvt
1
4
Bier
Pre-mix (Breezers)
2
5
Wijn
Post-mix (zelf gemixted)
3
6
Sterke drank
Overigen
7
Anders, nl …. ……………………….

26. Alcohol gebruik afgelopen
maanden

1

27. Drinkpatroon plaats van
Alcohol gebruik
(meerdere antwoorden mogelijk)

1

28. Betrokkenheid ouders

1

2

Naam product …………………..

glazen per weekdagen (ma t/m do)
glazen per weekenddagen (vr t/m zo)

Ouderlijk huis
2
Zelfstandig huis
3
Thuis bij derden
4
Op straat
5
Op het werk

…. per dag
…. per dag

6

Op school(feest)
Openbare gelegenheid (kantine)
8
Commerciële gelegenh (horeca)
9
Vakantieadres (camping)
10
Anders, nl ……………………
7

Ouders weten precies hoeveel patiënt(e) drinkt
Ouders weten ongeveer hoeveel patiënt(e) drinkt
3
Ouders denken dat patiënt(e) minder drinkt
4
Ouders denken dat patiënt(e) meer drinkt
2

29. Inschakelen hulpverlening

1

Psycho-sociaal in Ziekehuis
Maatschappelijk extra muraal
3
Andere, nl………………………………………………..
2

Hartelijk dank voor het invullen van de vragenlijst
De vragenlijst kunt u opsturen naar:
Reinier de Graaf Gasthuis
t.a.v. Dhr. N. v.d. Lely, kinderarts
Postbus 5012
2600 GA DELFT

74

4.2 Handleiding (inhoud envelop)
INVULLEN BIJ ONTSLAG OP DE AFDELING
Een kind met een alcoholintoxicatie op uw afdeling
Als een kind met een vermoeden op alcoholintoxicatie wordt binnengebracht op de
Spoedeisende hulp dient allereerst de opvang volgens het “ABC” principe zoals gebruikelijk
plaats te vinden alvorens verdere behandeling (zie klinische deel van protocol “project ter
voorkoming van alcoholschade” in deze envelop).
Het doorverwijsformulier patiënt met alcoholintoxicatie wordt, indien mogelijk, ingevuld op de
SEH en per fax verstuurd naar de Polikliniek voor Jeugd & Alcohol in ‘Naam pilot
ziekenhuis’. Is dit niet mogelijk dan wordt het formulier op de kinderafdeling ingevuld en per
fax verstuurd naar de Polikliniek voor Jeugd & Alcohol in ‘Naam pilot ziekenhuis’.
De vragenlijst alcoholgerelateerde ziekenhuisopnames NSCK wordt ingevuld op een van de
afdelingen en opgestuurd naar het adres onderaan de vragenlijst.
De folder overhandigt u aan de ouders van de jongere die is opgenomen met een
alcoholintoxicatie.
In de flowchart van het behandelplan staat precies welke stappen genomen moeten worden.
Deze envelop bevat de volgende documenten:






75

Een doorverwijsformulier patiënt met alcoholintoxicatie naar de Polikliniek voor Jeugd
& Alcohol in ‘Naam pilot ziekenhuis’.
Een vragenlijst alcoholgerelateerde ziekenhuisopnames NSCK.
Een flowchart van het behandelplan.
Een folder voor de ouders en de jongere die is opgenomen.
Het klinische deel van het protocol “project ter voorkoming van alcoholschade”.

(let op: invoegen
logo ziekenhuis)

Doorverwijzing patiënt met alcoholintoxicatie naar
Polikliniek voor Jeugd & Alcohol in (let op: invullen naam
ziekenhuis)
Verzenddatum:
Naam
Geboortedatum
Adres
Telefoonnummer(s)
Huisarts
Verzekeraar
Verwijzend ziekenhuis
Verwijzende SEH-arts /
kinderarts
Datum en tijd opname SEH /
Kinderafdeling
Ontslagdatum en tijdstip
Anamnese

[ ruimte voor sticker]

Dd/mm/yy hh:mm

Dd/mm/yy hh:mm

Sociale anamnese

Lichamelijk Onderzoek
Gewicht
Lengte
Temperatuur
Complicaties / Secundair letsel

Relevante lab. Info
Ethanol prom.
rest

Dit formulier direct na ontslag faxen naar (let op: invullen
naam ziekenhuis/kinderpoli
Faxnummer (let op: invullen faxnummer poli)
(patiënt wordt z.s.m. opgeroepen voor bezoek aan polikliniek in (let op: invullen locatie
ziekenhuis)
76

Tekst Folder ouders
Polikliniek voor Jeugd & Alcohol
dr. N. van der Lely, kinderarts
drs. M.D.C. de Visser, psycholoog
Uw zoon of dochter is met een alcoholvergiftiging in het ziekenhuis geweest. Dit kan voor
zowel u als voor uw kind een schokkende ervaring zijn. In deze folder gaan wij in op wat
deze opname voor u en uw kind betekent. Ook informeren wij u waaruit het nazorgtraject
bestaat voor kinderen die zijn opgenomen met een alcoholvergiftiging. Ten slotte worden de
gevolgen van drinken op jonge leeftijd beschreven.
Gevolgen van alcoholvergiftiging
Kinderen die een alcoholvergiftiging hebben, kunnen last hebben van onderkoeling, een
shock of black out of ander opgelopen letsel. Ze kunnen zich naderhand vaak niets meer van
het incident herinneren. In het ziekenhuis worden de “vitale functies”, zoals de ademhaling,
temperatuur en de bloeddruk van uw kind in de gaten gehouden. Er zijn echter ook gevolgen
op langere termijn die bij uw kind onderzocht moeten worden. Alcoholvergiftiging kan
namelijk een hersenbeschadiging veroorzaken. Dit kan zich onder andere uiten in
verminderde leerprestaties en in gedragsveranderingen van uw kind. Ook wanneer uw kind
nooit eerder alcohol heeft gedronken.
Nazorgtraject
Het Reinier de Graaf ziekenhuis heeft een nazorgtraject ontwikkeld voor kinderen die een
alcoholvergiftiging hebben gehad. Gedurende dit traject worden zij begeleid door een
kinderarts en een psycholoog. Dit om erop toe te zien dat uw kind goed herstelt na de
opname, maar ook om te voorkomen dat uw kind opnieuw een alcoholvergiftiging krijgt. Uit
onderzoek blijkt dat het gedrag van kinderen niet automatisch verandert na de schokkende
ervaring van een alcoholvergiftiging. Medische begeleiding is noodzakelijk om het leven van
uw kind weer op de rails te krijgen. Tevens is het belangrijk dat u als ouders of verzorgers van
het kind de juiste voorlichting krijgt. Het nazorgtraject in ons ziekenhuis bestaat uit de
volgende stappen:
1. Gesprek kinderarts en psycholoog
Nadat uw kind is ontslagen uit het ziekenhuis, krijgen u en uw kind binnenkort een oproep
voor twee gesprekken: een gesprek met de kinderarts én een gesprek met de psycholoog. Deze
gesprekken vinden meestal op verschillende data plaats. In deze gesprekken komt de
lichamelijke en emotionele conditie van uw kind aan de orde. Hoe gaat het met uw kind na de
alcoholvergiftiging? Hoe zijn de leerprestaties, de sociale contacten? Ervaart uw kind
lichamelijke klachten? Tijdens deze gesprekken willen wij dat, indien mogelijk, beide ouders
of verzorgers aanwezig zijn. U krijgt tijdens deze gesprekken uiteraard ook de gelegenheid
om vragen te stellen.

77

2. Advies
Na de gesprekken met de kinderarts en psycholoog krijgt u advies over eventuele
vervolgstappen. Het kan zijn dat er verder onderzoek nodig is of dat uw kind meer
begeleiding nodig heeft. Als dit het geval blijkt te zijn, dan zorgt het ziekenhuis voor de
nodige onderzoeken, begeleiding en/of doorverwijzing.
3. Evaluatie
Maximaal zes tot acht maanden na de alcoholvergiftiging wordt met een laatste bezoek aan de
kinderarts en de psycholoog het traject in principe afgesloten. Er wordt gekeken of uw kind
baat heeft gehad bij het nazorgtraject. Blijkt er meer nazorg noodzakelijk te zijn, dan
bespreken wij dat met u. Het is belangrijk om het gehele traject met uw kind te doorlopen.
Maanden na het incident kunnen zich namelijk nog nieuwe problemen als gevolg van de
alcoholvergiftiging voordoen, zowel op geestelijk als lichamelijk gebied.
Met bovenstaand traject willen wij toekomstige alcoholschade bij uw kind voorkomen. U als
ouder kunt daarin bijdragen door duidelijke regels voor uw kind op te stellen. Wij raden u aan
het drinken van alcohol onder de 16 jaar te verbieden. Onderzoek toont aan dat wanneer
ouders dit doen de kans op buitensporige alcoholinname kleiner is dan wanneer ouders
kinderen onder de 16 jaar af en toe toestaan alcohol te drinken. Als u overweegt toe te staan
om uw kind boven de 16 jaar af en toe een glas alcohol te nuttigen, bedenk dan hierbij dat de
hersenen van kinderen tot 23 jaar in ontwikkeling zijn. Het regelmatig drinken van alcohol
heeft hierop een negatieve invloed. Zeker als er meer dan 5 glazen per gelegenheid worden
gedronken. Dit noemen we „binge drinking‟. Maar ook het regelmatig drinken van kleine
hoeveelheden op jonge leeftijd kan hersenbeschadiging opleveren. Het is belangrijk dat u als
ouder het goede voorbeeld geeft en duidelijke afspraken maakt met uw kind. Verbindt
consequenties aan het overtreden van „uw regels‟. Wees duidelijk en consequent, daar is uw
kind het meest bij gebaat.
Praat over de gevaren
Het drinken van alcohol op jonge leeftijd brengt meer gevaren met zich mee dan de meeste
jongeren en ouders weten. Dat er kans op blijvend hersenletsel is, heeft u al kunnen lezen.
Maar er zijn veel meer gevaren. Lees hieronder een inventarisatie van het Trimbos-instituut,
het landelijke kennisinstituut op het gebied van verslavingszorg.
Gevolgen van drinken op jonge leeftijd
 Alcohol is extra ongezond tijdens de groei
De hersenen ontwikkelen zich tot gemiddeld het 24e jaar. Alcohol verstoort die
ontwikkeling en dat kan van invloed zijn op het karakter en het gedrag van uw kind.
Bij jongeren die regelmatig drinken is de kans op alcoholverslaving op latere leeftijd
groter. In de puberteit groeien botten en spieren versneld. Hormonen beïnvloeden
deze processen en alcohol verstoort de balans. Alcohol verlaagt onder andere de
hoeveelheid mannelijk hormoon en groeihormoon. Van jongens is bekend dat
alcoholgebruik de botontwikkeling remt.
 Minder goede school-, studie- en werkprestaties
Na een avond drinken functioneert het geheugen slechter. Concentreren wordt
daardoor moeilijker. Bij jongeren kost het afbreken van alcohol meer tijd dan bij een
volwassene. Na een avond veel drinken ben je de volgende ochtend nog steeds onder

78

invloed. Jongeren hebben net als volwassenen na een weekend stevig drinken zeker
twee dagen nodig voor herstel.
 Meer kans op onveilig vrijen
Onder invloed van alcohol durven jongeren meer en doen ze eerder dingen die ze
zonder alcohol niet zouden doen. Zo vrijen jongeren vaker onveilig als ze gedronken
hebben. De helft van de jongeren twijfelt of het wel zou lukken om onder invloed van
alcohol een condoom te gebruiken.
 Toename van ongelukken en agressie
Naast controlevermindering neemt ook het reactievermogen af. De kans op
ongelukken is hierdoor groter. Uit onderzoek blijkt ook dat jongeren die drinken
tijdens het uitgaan vaker slachtoffer of dader zijn van agressief gedrag.
 Vaak voorkomend; een black-out
Een black-out kan ontstaan wanneer veel alcohol in korte tijd wordt gedronken. Op
het moment van drinken lijkt er niets aan de hand maar de volgende ochtend blijkt de
herinnering uit het geheugen verdwenen te zijn. Een regelmatige black-out kan
blijvende schade veroorzaken aan de hersenen.
 Toename van kans op alcoholvergiftiging
Jongeren drinken tijdens het uitgaan vaak veel in korte tijd. De kans op een
alcoholvergiftiging neemt hierdoor toe. Bij een alcoholvergiftiging raakt het
zenuwstelsel verdoofd en treedt er bewusteloosheid op. Bij een zeer zware
alcoholvergiftiging kan dit leiden tot een coma met zelfs de dood tot gevolg.
 Meer weten?
Meer informatie over alcoholmisbruik onder jongeren vindt u op de volgende
websites:











www.alcoholinfo.nl
www.trimbos.nl
www.alcoholpagina.nl
www.stap.nl
www.alcoholpreventie.nl
ec.europa.eu/comm/health
www.ias.org.uk
www.watdrinkjij.nl

www.uwkindenalcohol.nl
www.polikliniekjeugdenalcohol.nl

Vragen
Voor verdere vragen kunt u terecht bij de polikliniek kindergeneeskunde, telefoon 015 260 36
90 of bij het secretariaat van de kinder- en jeugdpsychologen,
telefoon 015 260 4521. U kunt ook een e-mail sturen naar
polikliniekjeugdenalcohol@rdgg.nl.
79

4.3 Dagprogramma tijdens opname voor jongere met een alcoholintoxicatie
Dagindeling jongere:
8:00 uur

Gewekt worden en ontbijten (indien mogelijk aan tafel;
i.e.g. zittend).

Ca. 8:30 uur

Bezoek kinderarts aan jongere.

Ca. 9:00 uur

Opstaan uit bed: douchen en aankleden (n.b. bij
overdracht wordt bepaald of dit mogelijk is gezien
medische conditie).

Tussen 9:00 en 10:00 uur

Pedagogisch medewerker/ verpleegkundige haalt patiënt
op voor preventieve interventie op de computer in de
jeugdlounge (www.watdrinkjij.nl). Tijdens het maken
van de test blijf je erbij, om op onduidelijkheden direct in
te kunnen spelen, actuele issues dieper op in te gaan;
resultaten uit te printen.

Ca. 10:00- 11:00 uur

Gesprek beide ouders, jongere en kinderarts (NSCK
vragenlijst invullen, zie medisch protocol)
Ontslag van de kinderafdeling met afspraken polikliniek
jeugd & alcohol, meegeven foldermateriaal Trimbos en
folder polikliniek jeugd & alcohol

Ca. 11.00 uur

Regels
 Geen ander bezoek dan ouders /verzorgers van het kind is toegestaan (dus geen
vrienden)
 Vanaf 9.00 is jongere aangekleed en gaat niet meer op bed liggen /slapen
 Grapjes, jolige toespelingen op drank en op andere wijze niet serieus nemen van de
alcoholintoxicatie achterwege laten
Bejegening van jongeren en ouders door personeel kinderafdeling
 Dagprogramma en protocollen worden altijd afgewerkt, want zijn onderdeel van de
behandeling
 Jongere en ouders worden respectvol behandeld
 Bij meisjes rekening houden met mogelijk seksueel misbruik tijdens dronkenschap
 De ernst en het gevaar van de alcoholintoxicatie wordt benadrukt
 Grapjes, een jolige houding of anderzins niet serieus nemen van de alcoholintoxicatie
dient te worden vermeden, ook door de ouders- en men spreekt daar ook mensen op
aan.
Voor adviezen aan de ouders:
 Handige website voor hen: www.alcoholinfo.nl, www.alcoholenopvoeding.
 Altijd en overal dezelfde regel hanteren aan hun kind (ook tijdens feestdagen/
vakanties): GEEN ALCOHOL ONDER DE 16 JAAR!
 Misvattingen uit de weg ruimen:
a. Een jongere moet juist niet thuis “leren drinken”.
b. Verbieden maakt alcohol niet aantrekkelijker. De kans is juist kleiner dat
jongere zich te buiten gaat.

80

c. Voorbeeldgedrag van ouders is heel bepalend voor jongeren (hoe gaan zij met
alcohol om).
d. Advies geven het nazorgtraject alcoholintoxicatie geheel te doorlopen.
Te bestellen foldermateriaal:
Bestellen via www.alcoholinfo.nl
* voorkom alcoholschade bij uw opgroeiende kind- info voor ouders
* kaartjes alcoholinfo
* feiten over alcohol. Info. over werking en risico

81

50 stuks
50 stuks
50 stuks

Stappenplan Alcoholintoxicatie bij jongeren
(Voorbeeld zoals gebruikt in Delft)
LET OP:
Het afgetekende stappenplan in poliklinische status doen na ontslag jongere én kopie naar
kinder- en jeugdpsycholoog (6e etage H- gebouw). Tevens ook kopie van het drinktestresultaat
naar hem/haar opsturen.
Stap:
1. Taken kinderarts
a) Visite en gesprek met de jongere apart.
b) Gesprek met ouders apart
Info geven over polikliniek jeugd en alcohol en medische gevolgen alcoholgebruik

c) Vragenlijst NSCK invullen, samen met jongere en zijn/ haar ouders
d) Arts vult verwijzing polikliniek jeugd en alcohol in (en geeft dit af bij Secretariaat
Kinderartsen + kopie ervan naar poli kindergeneeskunde )
2. Taken Secretaresse
a) Maakt afspraak of checkt of afspraak gemaakt is voor polikliniek jeugd en alcohol
bij de kinderarts en psycholoog. Maakt kopie van verwijzing polikliniek jeugd en
alcohol om door te sturen aan poli kindergeneeskunde.
b) Na ontslag: ingevuld stappenplan kopiëren. Origineel in poliklinische status; kopieexemplaar opsturen aan psycholoog.
c) Ingevulde vragenlijst NSCK kopiëren. Origineel in poliklinische status doen; kopie
ervan naar psycholoog.
d) Tevens naar psycholoog: uitdraai van het testresultaat.
3.Taken Pedagogisch medewerker / Verpleegkundige
a) Doet met de jongere, zonder ouders, in de jeugdlounge
test op www.watdrinkjij.nl
b) Vanuit Hangmap “Alcohol” onder de balie:
- infopakket meegeven (folders).
c) Adviesgesprek met ouders
d) Hoe reageerde jongere op de test?
Positief - Negatief - Geen reactie waarneembaar?
Opmerkingen vanuit de test hier noteren:

Pedagogische Zorg
Delft, juli 2009

82

Aftekenen

4.4 Protocol neuropsychologisch onderzoek
Uit het onderzoek in 2006 door het Trimbos-Instituut “Alcoholgebruik en jongeren onder de
16 jaar, schadelijke effecten en effectiviteit van alcoholinterventies” komen aanwijzingen dat
alcohol schadelijke effecten heeft op de in ontwikkeling zijnde hersenen van jongeren. Met
name leren en geheugen zouden kunnen worden aangetast. Ook zijn er aanwijzingen voor
problemen op het gebied van het visueel-ruimtelijk inzicht. Daarnaast bestaat het vermoeden
dat vooral de frontaalkwab, die betrekking heeft op de executieve functies en in de
adolescentie uitrijpt, gevoelig zal zijn voor alcoholmisbruik.
Voor het neuropsychologisch onderzoek is daarom gekozen de volgende functies in kaart te
brengen:

Intelligentie

WISC-IIINL

Executieve functie
Concentratie
Gerichte aandacht
Verdeelde aandacht
Volgehouden aandacht

ANT FA-4l, Stroop
ANT MS-l
ANT SA-dots

Inhibitie

Stroop, Purdue Pegboard

Cognitieve flexibiliteit

ANT SS-visual

Planning

WCST

Geheugen
Kortetermijn
Langetermijn

ANT FI, ANT MS-l, ANT VSS, 15WT, RVDLT
15WT Recall, RVDLTRecall

Visuueel-ruimelijk inzicht WISC-IIINLBlokpatronen, Figuur Leggen, ANTFI
Fijne motoriek

Purdue Pegboard

Op indicatie
Ego-ontwikkeling
en copingstijl

ZALC, NPV-J, UCL

83

4.5 Checklist Status

Polikliniek voor Jeugd en Alcohol
Checklist status
Screening:
o CBCL volledig ingevuld
o YSR volledig ingevuld
o TRF volledig ingevuld
o Toestemmingsverklaring ouders volledig ingevuld
o Toestemmingsverklaring jongere volledig ingevuld
o Intakeverslag in status
o Brief KA/HA in status + conclusie in Blauwe Gids
o NPO: ja/nee  datum:
o Adviesgesprek NPO datum:
o NPO verslag in status
o Doorverwijzing: ja/nee  waarheen + datum intake:
o Ingevoerd in spreadsheet

Follow-up:
o CBCL volledig ingevuld + teruggestuurd voor follow-up gesprek
o YSR volledig ingevuld + teruggestuurd voor follow-up gesprek
o Ingevoerd in spreadsheet

84

4.6 Gestandaardiseerd interview psychologie Screeningsgesprek

Psychologische screening; gestandaardiseerd interview polikliniek
jeugd en alcohol
Volgens protocol zal er eerst een gesprek met de ouders plaatsvinden en vervolgens met het
kind. Zij gaan om beurten de spreekkamer in. De jongere vult de youth self report (YSR) in
tijdens het gesprek met de ouders.
Datum:
Aanwezig: Vader /moeder /andere verzorger
Datum alcoholintoxicatie en promillage:

Ouders Screening
Motivatie ouders voor nazorgtraject

Wat vinden jullie van de verwijzing?
(motivatie: Mallet onderzoek, jongeren 65% leert niet van negatieve
consequenties van alcoholmisbruik, middelen misbruik gaat vaak samen
met psychische klachten)

Weergave incident alcoholintoxicatie volgens de ouders
Kunnen jullie beschrijven wat er precies gebeurd is op de betreffende avond?
(Waar was uw kind? Wat heeft hij of zij gedronken? Met wie was uw kind daar? Hoe kwam
uw kind aan alcohol?)
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Consequenties van en reacties op de alcoholvergiftiging
Wat was jullie reactie op de alcohol intoxicatie?(doorvragen op emoties, angst, schrik,
boosheid, teleurstelling, schending van vertrouwen in hun kind)
Hebben jullie “verantwoordelijken”(sportvereniging, disco, ouders van vriendjes, vrienden
zelf) aangesproken op verstrekken van alcohol aan uw kind)
Heeft u uw kind straf gegeven en zo ja welke straf? Waarom wel/niet?

85

Hoe reageerde uw kind op de alcoholvergiftiging? (doorvragen op emoties; schrik,
onverschilligheid, bagatelliseren, schuldgevoelens)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hoe praat uw kind sinds alcoholvergiftiging over alcoholgebruik (heeft het kind de intentie
om niet meer te drinken?)
Heeft uw kind na de alcoholvergiftiging alcohol gedronken?

Wat was de reactie van de omgeving? (hebben ouders het aan anderen verteld /mogen
vertellen van de jongere, hoe reageert vriendenclub )
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Drinkpatroon jongere volgens ouders
Wat denkt u dat uw kind gewoonlijk drinkt?
Voor alcoholintoxicatie……………………………………………………..
Na alcoholintoxicatie………………………………………………………
Waar/.wanneer /met wie………………………..…………………………..
hoe vaak per maand…………………….
Hoeveel glazen, …………….. binge-drinking (uitleg!), ………….. ….
Heeft u uw kind weleens eerder dronken of aangeschoten
meegemaakt?...........................................
Was dit de eerste keer dat uw kind een alcohol intoxicatie heeft
gehad?.....................................................
Alcoholspecifieke opvoedingsregels volgens ouders
Hoe oud was uw kind ongeveer toen hij voor het eerst alcohol dronk (bijv. slokje om te
proeven, glaasje champagne met oud en nieuw
enz.)?..........................................................................................
Van wie kreeg hij dit aangeboden?............................................................................................
Zijn er regels mbt alcoholgebruik van uw kind?
Voor de alcoholintoxicatie?...................................
86

Na de alcoholintoxicatie? …………………………………………………………

Nu is goed moment voor voorlichtingsboodschap <16 geen drank, onderzoeksresultaten
binge-drinking brein enz. >kans om alcohol verslaafd te raken .
Overig middelenmisbruik volgens de ouders
Gebruikt hij of zij drugs voor zover u weet, of heeft u een vermoeden?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Wat?
Hoe vaak?
Rookt uw kind? …..Vanaf welke leeftijd? ….. Hoeveel sigaretten? ……..
Mag uw kind (thuis) roken van u?
Voorbeeldgedrag ouders en genetische kwetsbaarheid
Wordt er bij u thuis alcohol gedronken?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Hoe vaak, hoeveel glazen?
Vader…………………………………moeder………………………………

Zijn er familieleden met een(alcohol)verslaving, problematisch alcoholgebruik?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Heeft u meer kinderen?
Drinken zij alcohol?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Uitleg invloed van gedrag van ouders /beste vrienden op drinkpatroon van jongere. Genetische
kwetsbaarheid uitleg risicofactoren.

87

Pedagogisch klimaat
Hoe gaat het thuis? (puberteit opstandigheid, ruzies, huisregels/taken, zelfstandigheid)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Heeft u als ouders dezelfde aanpak wat betreft de opvoeding, regels etc. ? (Op welke gebieden
zijn er regels gesteld? Hoeveel controle/toezicht is er op uw kind?)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hoe is de relatie met uw kind?
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------vader
moeder

Wat voor werk doen ouders? Hoe veel werken zij in de week?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Evt. andere bijzonderheden thuis? Psychische problematiek ouders? Hulpverlening bij
opvoeding /andere problemen ?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Functioneren school
Welke school, klas, niveau?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

88

Hoe zijn de prestaties op school? Is er sprake van onvoldoendes, doublures of terugzetten naar
lager niveau?

Wat was de cito-score op de basisschool? Wat was het schooladvies?

Is uw kind gemotiveerd om te leren?
Psychosociaal functioneren
Heeft uw kind vrienden en/of vriendinnen? Drinken zij alcohol? Straatcultuur?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Pestervaringen?

Problemen bij contact leggen /behouden?

Heeft uw kind verkering? Hoe lang, met wie?

Is uw kind seksueel actief?

Wat doet uw kind graag in zijn vrije tijd? Hobby‟s, clubs enz. Op straat rondhangen?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hoeveel uur besteedt uw kind per dag aan computeren (gamen /hyves/msn enz)

Hoe slaapt en eet uw kind?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kunt u uw kind omschrijven? (positieve en negatieve eigenschappen dienen aan bod te
komen).
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hoe is de stemming van uw kind over het algemeen?

89

Maakt u zich zorgen om uw kind?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zijn er andere ingrijpende gebeurtenissen geweest het afgelopen jaar of is er nog iets anders
wat wij nog moeten weten waarover we het niet hebben gehad. (geef voorbeelden)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

a. Gedragsvragenlijsten ingevuld? Checken of alle items zijn ingevuld.
b. Uitleg vervolg van traject en benadrukken beroepsgeheim mbt informatie jongere.
c. Eventueel al interventie gericht op :
-opvoedingsregels, specifiek op alcohol gericht
-consequenties van alcoholintoxicatie (alsnog straf geven)
-overige opvoedingsadviezen (m.n. de te permissieve ouders die te weinig begrenzen)
-alcoholgebruik ouders
d.Invullen verklaring ouders toestemming overleg arts /andere hulpverleners /school
e.Indien van toepassing bij gescheiden ouders adres niet aanwezige ouder, met als doel sturen van verklaring toestemming /betrokkenheid
bij nazorgtraject niet aanwezige ouder.

90

Intake met jongere zelf
Belangrijk aan te geven dat alles wat er wordt verteld vertrouwelijk is en dat de informatie
niet aan ouders/derden wordt doorverteld, zonder toestemming van de jongere. Wanneer de
informatie die het kind vertelt levensbedreigend of dusdanig ernstig is dat het belangrijk is
dat ouders dit weten, wordt dit alsnog eerst met de jongere besproken.
Motivatie jongere
Wat vind je van de verwijzing?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Weergave alcoholintoxicatie volgens de jongere
Kan je vertellen wat er precies gebeurd is? (Waar was je? Wat heb je gedronken en hoeveel?
Met wie was je daar? Hoe kwam je aan alcohol?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Consequenties van en reacties op de alcoholintoxicatie
Hoe heb je dit ervaren? Wat vond je er van? (Doorvragen op emoties, schaamte, schuld,
teleurstelling)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hoe reageerden je ouders? Heb je straf gekregen? Wat vond je van deze reactie?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hoe reageerden andere mensen uit je omgeving op de alcohol intoxicatie?

91

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Drinkpatroon jongere
Hoeveel dronk je gewoonlijk voor de alcoholintoxicatie? Wat dronk je dan? Hoe vaak?
binge-drinking? (N.B. expliciet vragen of ouders hiervan op de hoogte zijn en of zij het mogen
weten!)

Waar/wanneer /met wie dronk je dan?

Heb je na de alcoholintoxicatie nog gedronken? Zo ja, hoeveel?

Zo nee, waarom niet? (persoonlijke motivatie!)

Ben je weleens eerder dronken of aangeschoten geweest?
Alcoholspecifieke opvoedingsregels volgens jongere
Hoe oud was je toen je voor het eerst alcohol dronk? (bijv. een slokje om te proeven, glaasje
champagne met Oud en Nieuw etc. ?)
…………………………………………………………….
Van wie kreeg je dit aangeboden?.................................................................................
Zijn er regels thuis m.b.t. alcoholgebruik?
Voor de alcoholintoxicatie?...........................................................................................
Na de alcoholintoxicatie?...............................................................................................

Nu is goed moment voor voorlichtingsboodschap schade aan brein door alcohol: onderzoek
bij ratten/muizen, schade binge-drinking, schadelijke invloed alcohol op jonge leeftijd,
grotere kans op verslaving, meer kans op seks tegen wil in (vooral bij meisjes).
Overig middelengebruik volgens jongere
Gebruik je drugs, of heb je het weleens geprobeerd? (N.B. expliciet vragen of ouders hiervan
op de hoogte zijn en of zij het mogen weten!)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

92

Wat?
Hoe vaak?
Rook je?.......Vanaf welke leeftijd?...........Hoeveel sigaretten?...........
Mag je thuis roken?

Voorbeeldgedrag ouders/ omgeving en genetische kwetsbaarheid
Wordt er bij jou thuis door je ouders alcohol gedronken?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Hoe vaak, hoeveel glazen?
Vader………………………..Moeder…………………………………………

Zijn er familieleden met een(alcohol)verslaving, problematisch alcoholgebruik?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Heb je broers/zussen? Drinken zij alcohol?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Drinken je vrienden/vriendinnen alcohol?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Pedagogisch klimaat
Hoe gaat het thuis? (ruzies, huisregels/taken)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Alledaagse dingen? Hoe gaat het met omgang ouders, broers en zussen?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

93

Functioneren op school
Hoe gaat het op school?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Is er sprake van onvoldoendes, doublures of terugzetten naar lager niveau?

Wat was de cito-score op de basisschool? Wat was het schooladvies?

Ben je gemotiveerd om te leren?

Moet je er hard voor werken? Hoeveel tijd besteed je aan huiswerk?

Heb je het naar je zin op school?

Wat wil je na de middelbare school gaan doen?

Psychosociaal functioneren
Heb je vrienden en/of vriendinnen?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Pestervaringen?

Problemen bij contact leggen/behouden?

Heb je verkering? Hoe lang, met wie?

Heb je weleens seks gehad?

Wat doe je graag in je vrije tijd? Hobby‟s, clubs etc., op straat rondhangen?

94

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hoeveel tijd besteed je per dag aan computeren (gamen/hyves/msn etc.)?

Hoe vaak ga je uit? Wat doe je in het weekend?

Slaap je goed? Eet je goed? Andere klachten, buikpijn/hoofdpijn?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Heb je de test op de computer gedaan in het ziekenhuis?
(zo nee, dan invullen met de jongere) www.watdrinkjij.nl drinktest
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Maak je je nog ergens zorgen om?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ingrijpende gebeurtenissen (geef voorbeelden)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Van welke dingen die je zojuist verteld hebt wil je niet dat je ouders het weten?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

95

Heb je de vragenlijst helemaal eerlijk ingevuld?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

vervolgafspraken :
O Evaluatie telefonisch
O evaluatie op afspraak
O NPO
O doorverwijzing

96

4.7 Gestandaardiseerd interview psychologie Evaluatiegesprek
Evaluatiegesprek Poli Jeugd en Alcohol
* Resultaten vragenlijsten bespreken.
Welke scores wijken af van de normgroep en wat betekent dat? Eventuele verklaringen?
* Welke risicofactoren op schade aan het brein als gevolg van alcoholgebruik zijn aanwezig
bij de jongere?
1. sekse
2. jong begonnen met drinken van alcohol
3. binge-drinking
4. verslavingsproblematiek in de familie
5. ander drugsgebruik
6. Andere stoornissen (bijv. ADHD)
* Gezien deze risicofactoren, welk advies heeft de jongere gekregen m.b.t. alcoholgebruik?
* Welke adviezen hebben ouders gekregen m.b.t. het stellen van regels/opvoeding (al dan niet
alcoholgerelateerd)?
* Hoe wordt de kans op recidive ingeschat?
Kan puber zich staande houden in vriendengroep waar veel gedronken wordt? Ouders die
alcohol drinken? Reden van puber om te drinken?
* Welke aandachtspunten zijn besproken wat betreft het sociaal-emotioneel functioneren van
de jongere? Welke adviezen zijn hierbij gegeven?
* Gezien het huidige functioneren van de jongere op zowel cognitief als sociaal-emotioneel
gebied is een NPO geïndiceerd?
NPO geïndiceerd wanneer binge-drinking en schoolproblemen.
* Zijn er op basis van de vragenlijsten en gesprekken aanwijzingen dat doorverwijzing
geïndiceerd is?
Zo ja, waarheen?

97

4.8 Gestandaardiseerd interview psychologie Follow-up gesprek

Follow-up
Datum:
Aanwezig: Vader /moeder /andere verzorger

Hoe gaat het nu?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Huidig drinkpatroon
Heeft de jongere alcohol gedronken sinds laatste bezoek?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Zo ja, hoeveel?

Zo nee, waarom niet? (persoonlijke motivatie?)

Alcoholspecifieke opvoedingsregels
Zijn er regels m.b.t. alcoholgebruik van de jongere? Hoe wordt hier toezicht op gehouden?

Bieden ouders weleens alcohol aan?

Voorbeeldgedrag ouders
Wordt er bij u thuis alcohol gedronken sinds het laatste bezoek?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Hoe vaak, hoeveel glazen?
Vader…………………………………moeder………………………………

Pedagogisch klimaat
Hoe gaat het momenteel thuis? (puberteit opstandigheid, ruzies, huisregels/taken,
zelfstandigheid)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

98

Functioneren school
Hoe gaat het momenteel op school?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hoe zijn de prestaties op school? Is er sprake van onvoldoendes, doublures of terugzetten naar
lager niveau?

Bespreken aandachtspunten screening en evaluatiegesprek
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bij doorverwijzing; hoe is dit alles verlopen?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Follow-up met jongere zelf
Drinkpatroon jongere
Heb je nog gedronken na het laatste bezoek? (N.B. expliciet vragen of ouders hiervan op de
hoogte zijn en of zij het mogen weten!)

Zo ja, hoeveel?

Zo nee, waarom niet? (persoonlijke motivatie!)

99

Ben je na het laatste bezoek nog dronken of aangeschoten geweest?
Alcoholspecifieke opvoedingsregels volgens jongere
Zijn er regels thuis m.b.t. alcoholgebruik?

Overig middelengebruik volgens jongere
Heb je na het laatste bezoek drugs gebruikt? (N.B. expliciet vragen of ouders hiervan op de
hoogte zijn en of zij het mogen weten!)
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Wat?
Hoe vaak?
Voorbeeldgedrag ouders/ omgeving en genetische kwetsbaarheid
Wordt er bij jou thuis door je ouders alcohol gedronken?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Hoe vaak, hoeveel glazen?
Vader………………………..Moeder…………………………………………
Pedagogisch klimaat
Hoe gaat het thuis? (ruzies, huisregels/taken)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Alledaagse dingen? Hoe gaat het met omgang ouders, broers en zussen?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Functioneren op school
Hoe gaat het op school?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Is er sprake van onvoldoendes, doublures of terugzetten naar lager niveau?

100

Heb je het naar je zin op school?

Maak je je nog ergens zorgen om?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ingrijpende gebeurtenissen (geef voorbeelden)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Van welke dingen die je zojuist verteld hebt wil je niet dat je ouders het weten?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Heb je de vragenlijst helemaal eerlijk ingevuld?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Denk je dat je iets hebt gehad aan het nazorgtraject? Wat vond je er van?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

101

4.9 Brieven polikliniek Jeugd & alcohol
Afdeling

Medische

Psychologie

Mw. A.A. van Blitterswijk
Mw. E.J. van Rijn van Alkemade
Mw. S.B. Visser

2604589
2603787
2603631

Mw. M.D.C. de Visser
Dhr. P.J.J. van der Werff

2604923
2603625

Aan de ouder(s)/verzorger(s) van
-

Gebouw H

Kenmerk: Polikliniek Jeugd & Alcohol
Delft,

Geachte ouder(s)/verzorger(s)en jongere,
Recent heeft uw kind een alcoholvergiftiging doorgemaakt waarvoor medische hulp
noodzakelijk was. Voor alle pubers die een alcoholvergiftiging hebben doorgemaakt is
er een kort nazorg traject ontwikkeld gericht op voorlichting, preventie en onderzoek.
In het kader van dit nazorg traject ontvangt u een afspraak zowel bij de kinderarts als
bij de kinder- en jeugdpsycholoog.
Voor uitgebreide informatie over het nazorg traject verwijs ik u naar de folder
„Polikliniek voor Jeugd & Alcohol‟. Mocht u na het lezen van de folder nog vragen
hebben omtrent deze afspraak kunt u mij bellen tijdens het spreekuur op maandag
tussen 15.00 en 17.00 uur op telefoonnummer 015-2604521.
Hierbij nodig ik u uit voor het eenmalige screeningsgesprek met de kinder- en
jeugdpsycholoog op
om … uur het gedeelte voor u als ouders
en om … uur het gedeelte voor ….
Deze gesprekken zullen beide ongeveer een uur duren.
U wordt vriendelijk verzocht bijgevoegde vragenlijsten ingevuld mee te nemen naar
deze afspraak.
De blauwe exemplaren zijn bestemd voor de ouders / verzorgers.
En het groene exemplaar is bestemd voor de mentor op school ofwel de leerkracht die
het meest met de jongere te maken heeft.
Uiteraard is het de bedoeling dat de vragenlijsten eerlijk worden ingevuld.
Mijn kamer bevindt zich op de 6e etage van het H-gebouw in Delft. U kunt uit de
lift komend de borden “Kinder- en Jeugdpsychologie” volgen en plaats nemen in de
wachtruimte.
Mocht bovenstaande datum u niet schikken, wilt u dit dan doorgeven aan de
secretaresse mw. M. Vlaanderen, 015 – 260 4521 (bij afwezigheid kunt u uw
boodschap inspreken op het antwoordapparaat).
Om de wachtlijst zoveel mogelijk te beperken verwachten wij dat u afspraken
tenminste
24 uur van tevoren afzegt, zodat wij in de gelegenheid zijn een andere patiënt uit te
nodigen.
Mocht u niet in de gelegenheid zijn om uw afspraak op tijd af te zeggen dan kunnen
wij een wegblijftarief in rekening brengen.

102

Met vriendelijke groet,

Mw. Drs. M.D.C. de Visser
Kinder- en jeugdpsycholoog NIP

103

Afdeling

Medische

Psychologie

Mw. A.A. van Blitterswijk
Mw. E.J. van Rijn van Alkemade
Mw. S.B. Visser

2604589
2603787
2603631

Mw. M.D.C. de Visser
Dhr. P.J.J. van der Werff

2604923
2603625

Aan de ouder(s)/verzorger(s) van
-

Gebouw H

Delft,

Geachte ouder(s)/verzorger(s) en jongere,
In het kader van onze aanpak bij jongeren die worden opgenomen met alcohol
vergiftiging wil ik jullie uitnodigen voor een éénmalig follow-up gesprek.
Het doel van het gesprek is het in kaart brengen van hoe het op dit moment met uw
kind gaat en in hoeverre de eventuele verwijzing naar een andere instelling tot stand
is gekomen.
Hierbij nodig ik u beide en … uit voor het follow-up gesprek op
Het gesprek zal ongeveer 1 uur duren.
U wordt vriendelijk verzocht bijgevoegde vragenlijsten ingevuld door beide
ouders mee te nemen naar deze afspraak.
Uiteraard is het de bedoeling dat de vragenlijsten eerlijk worden ingevuld.
Mijn kamer bevindt zich op de 6e etage van het H-gebouw in Delft. U kunt uit de
lift komend de borden “Kinder- en Jeugdpsychologie” volgen en plaats nemen in de
wachtruimte.
Mocht bovenstaande datum u niet schikken, wilt u dit dan doorgeven aan de
secretaresse mw. M. Vlaanderen, 015 - 260.4521(bij afwezigheid kunt u inspreken op
het antwoordapparaat).
Om de wachtlijst zoveel mogelijk te beperken verwachten wij dat u afspraken
tenminste
24 uur van tevoren afzegt, zodat wij in de gelegenheid zijn een andere patiënt uit te
nodigen.
Mocht u niet in de gelegenheid zijn om uw afspraak op tijd af te zeggen dan kunnen
wij een wegblijftarief in rekening brengen.

Ik hoop op uw medewerking.
Met vriendelijke groet,

Mw. Drs. M.D.C. de Visser
Kinder- en jeugdpsycholoog NIP

104

Afdeling

Medische

Psychologie

Mw. A.A. van Blitterswijk
Mw. E.J. van Rijn van Alkemade
Mw. S.B. Visser

2604589
2603787
2603631

Mw. M.D.C. de Visser
Dhr. P.J.J. van der Werff

2604923
2603625

Aan de ouder(s)/verzorger(s) van
-

Gebouw H

Delft,

Geachte ouder(s)/verzorger(s) en jongere,
In het kader van onze aanpak bij jongeren die worden opgenomen met alcohol
vergiftiging wil ik jullie met klem uitnodigen voor een éénmalig follow-up gesprek.
Er is meerdere malen overleg met het AMK geweest over … omdat er zorgen zijn over
haar Alcohol gebruik waardoor deze uitnodiging NIET vrijblijvend is.
Het doel van het gesprek is het in kaart brengen van hoe het op dit moment met uw
kind gaat.
Hierbij nodig ik u beide en … uit voor het follow-up gesprek op
Het gesprek zal ongeveer 1 uur duren.
Mijn kamer bevindt zich op de 6e etage van het H-gebouw in Delft. U kunt uit de
lift komend de borden “Kinder- en Jeugdpsychologie” volgen en plaats nemen in de
wachtruimte.
Mocht bovenstaande datum u niet schikken, wilt u dit dan doorgeven aan de
secretaresse mw. M. Vlaanderen, 015 - 260.4521(bij afwezigheid kunt u inspreken op
het antwoordapparaat).
Om de wachtlijst zoveel mogelijk te beperken verwachten wij dat u afspraken
tenminste
24 uur van tevoren afzegt, zodat wij in de gelegenheid zijn een andere patiënt uit te
nodigen.
Mocht u niet in de gelegenheid zijn om uw afspraak op tijd af te zeggen dan kunnen
wij een wegblijftarief in rekening brengen.
Ik hoop op uw medewerking.
Met vriendelijke groet,

Mw. Drs. M.D.C. de Visser
Kinder- en jeugdpsycholoog NIP

C.c: Dr. N. van der Lely

105

Afdeling

Medische

Psychologie

Mw. A.A. van Blitterswijk
Mw. E.J. van Rijn van Alkemade
Mw. S.B. Visser

2604589
2603787
2603631

Mw. M.D.C. de Visser
Dhr. P.J.J. van der Werff

2604923
2603625

Aan de ouder(s)/verzorger(s) van
-

Gebouw H

Delft,

Geachte ouder(s)/verzorger(s),
Volgens mijn agenda hadden wij een afspraak voor een gesprek op
U bent toen niet verschenen. Wellicht heeft u mij vergeefs proberen te bereiken.
In verband met de rapportage naar de kinderarts is het noodzakelijk dat u binnen twee
weken contact opneemt met de secretaresse mw. M. Vlaanderen, 015 – 260 4521 (bij
afwezigheid kunt u uw boodschap inspreken op het antwoordapparaat) voor het
maken van een nieuwe afspraak.

Met vriendelijke groet,

Mw. Drs. M.D.C. de Visser
Kinder- en jeugdpsycholoog NIP

106

Afdeling

Medische

Psychologie

Mw. A.A. van Blitterswijk
Mw. E.J. van Rijn van Alkemade
Mw. S.B. Visser
Mw. M.D.C. de Visser
Dhr. P.J.J. van der Werff

2604589
2603787
2603631
2604923
2603625

De Weledelgeleerde Heer
Dr. N. van der Lely, Kinderarts
Polikliniek Kindergeneeskunde
Reinier de Graaf Groep

Gebouw H

Delft,

Geachte collega,
De ouders van …, geboren … werden opgeroepen voor een screeningsgesprek in het
kader van de SPC Alcohol doelgroep.
De ouders geven aan dat …
Wij beschouwen hierbij de patiënt(e) als “drop-out” .
Zonder tegenbericht van jou ga ik er van uit dat het dossier hiermee is afgerond.

Met vriendelijke groet,

Mw. Drs. M.D.C. de Visser
Kinder- en jeugdpsycholoog NIP

cc. : huisarts

107

Afdeling

Medische

Psychologie

Mw. A.A. van Blitterswijk
2604589
Mw. E.J. van Rijn van Alkemade
2603787
Mw. S.B. Visser
2603631
Mw. M.D.C. de Visser
2604923
Dhr. P.J.J. van der Werff
2603625
Gebouw H

VERKLARING

Ondergetekende ……………………………………………………………,
ouder/verzorger van: ………………………………………………………,
geboren ……-……-……
verklaart hierbij geen bezwaar te hebben tegen het overdragen/uitwisselen
van de aanwezige (test)gegevens van bovengenoemd kind door de afdeling
Kinder- en Jeugdpsychologie van het Reinier de Graaf Gasthuis, aan:
 Behandelend kinderarts van de Polikliniek Jeugd & Alcohol
 Huisarts
 School / mentor / zorgcoördinator hr. / mw. ………………………..
 Anders, namelijk ………………………………………………………

Handtekening:

Plaats: ……………………………….. Datum: ……-……-……

108

Afdeling

Medische

Psychologie

Mw. A.A. van Blitterswijk
2604589
Mw. E.J. van Rijn van Alkemade
2603787
Mw. S.B. Visser
2603631
Mw. M.D.C. de Visser
2604923
Dhr. P.J.J. van der Werff
2603625
Gebouw H

VERKLARING
12 jaar en ouder

Ondergetekende ……………………………………………………………,
geboren ……-……-……
verklaart hierbij geen bezwaar te hebben tegen het overdragen/uitwisselen
van zijn/haar aanwezige (test)gegevens door de afdeling Kinder- en Jeugdpsychologie
van het Reinier de Graaf Gasthuis, aan:
 Behandelend kinderarts van de polikliniek Jeugd & Alcohol
 Huisarts
 Ouder(s)/verzorger(s)
 School / mentor / zorgcoördinator hr./mw. …………………………
 Anders, namelijk ………………………………………………………

Handtekening:

Plaats: ……………………………….. Datum: ……-……-……

109