Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

28 686

Interpellatie dossier Ovaa/Spijkers

Nr. 9

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 5 augustus 2008
De vaste commissie voor Justitie1 heeft een aantal vragen voorgelegd aan
de minister van Justitie naar aanleiding van de brief van 26 maart 2008
inzake de interpellatie Ovaa/Spijkers (Kamerstuk 28 686, nr. 8).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 4 augustus 2008.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
De Pater-van der Meer
Adjunct-griffier van de commissie
Elagab

1

Samenstelling:
Leden: Van de Camp (CDA), De Wit (SP), Van
der Staaij (SGP), Kamp (VVD), Arib (PvdA),
ondervoorzitter, De Pater-van der Meer (CDA),
Voorzitter, C
q örüz (CDA), Joldersma (CDA),
Gerkens (SP), Van Velzen (SP), Azough (GL),
Timmer (PvdA), Griffith (VVD), AastedMadsen-van Stiphout (CDA), Teeven (VVD),
Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV), Pechtold
(D66), Heerts (PvdA), Thieme (PvdD), Kuiken
(PvdA), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Van
Toorenburg (CDA) en Anker (CU).
Plv. leden: Vacature (CDA), Langkamp (SP),
Van der Vlies (SGP), Weekers (VVD), Smeets
(PvdA), Schinkelshoek (CDA), Jager (CDA),
Jonker (CDA), Roemer (SP), Vacature (SP),
Halsema (GL), Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), De Vries (CDA),
Van Miltenburg (VVD), Zijlstra (VVD), Fritsma
(PVV), Koşer Kaya (D66), Gill’ard (PvdA),
Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA), Vacature
(SP), Bouchibti (PvdA), Van Haersma Buma
(CDA) en Slob (CU).

KST121431
0708tkkst28686-9
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 686, nr. 9

1

I VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie zijn teleurgesteld in de reactie van de minister
van Justitie op het onderzoek van de faculteit der Rechtsgeleerdheid van
de Universiteit van Amsterdam. Zij menen dat de minister, met een verwijzing naar eerder onderzoek door de Ombudsman, weigert inhoudelijk
in te gaan op de conclusies van het onderzoek. En dat deze houding de
titel van het artikel: «Een rechtstaat zonder zelfkritisch en zelfreinigend
vermogen», lijkt te bevestigen. Deze leden willen de minister van Justitie,
en ook de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, verzoeken alsnog inhoudelijk in te gaan op het onderzoek.
Deze leden van de SP-fractie wijzen erop dat er in mei 2008 een tweede
artikel is gepubliceerd in het tijdschrift Openbaar bestuur. Deze leden
vragen om een inhoudelijke reactie op het tweede artikel, waarin de
auteur punt voor punt de vinger legt op de zwakheden in de huidige redenering van de minister van Justitie.
Deelt de minister het commentaar, dat de Ombudsman aan slechts enkele
(relatief onbelangrijke) behoorlijkheidsmaatstaven heeft getoetst? Zo
neen, waarom niet?
Deelt de minister de conclusie dat de Ombudsman in zijn rapport niet of
onvoldoende ingaat op de problemen die de heer Spijkers nog heeft
wegens de gebrekkige uitvoering van de vaststellingsovereenkomst?
Erkent de minister dat, ondanks het positieve oordeel van de Ombudsman, deze klokkenluider nog dagelijks te kampen heeft met problemen
veroorzaakt door deze gebrekkige uitvoering, zo vragen deze leden. Voelt
de minister zich daarvoor verantwoordelijk?
Zijn de ministers aan wie het verzoek om reactie op het onderzoek gericht
was (de minsiters van Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties), bereid om de huidige wijze van administratieve rectificatie
kritisch te bekijken? Delen zij de mening van de auteur en van deze leden
dat het nemen van dossiers in de archieven van het Nationaal Archief en
het verwijderen van dossiers, in strijd is met de afspraak om te komen tot
administratieve rectificatie? Zo neen, waarom niet?
Aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vragen de
leden van de SP-fractie om in te gaan op het commentaar dat gegeven
wordt op de huidige klokkenluidersregeling. Deelt u dit commentaar?
De leden van de SP-fractie merken op dat naar aanleiding van het artikel
in Openbaar bestuur over de zaak Spijkers Kamerlid Van Velzen gevraagd
heeft om op een aantal inhoudelijke punten, over de wijze waarop de
overheid met klokkenluiders omgaat, in te gaan. De minister van Justitie
stuurde mede namens de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie op 26 maart 2008 een brief aan de Kamer. De brief geeft, naar
de mening van de leden van de SP-fractie, geen antwoord op de gestelde
vragen en bevestigt de titel van het artikel. De titel verwees naar de
rechtsstatelijke, politieke en morele verantwoordelijkheid van de ministers
en van de Kamer.
De leden van de SP-fractie zijn van mening erop dat in de zaak Spijkers op
ruime schaal misbruik van bevoegdheden is gemaakt en zelfs misdrijven
tegen een burger zijn gepleegd, met als doel te verhullen dat de overheid
bij de mijnongevallen van 1983 en 1984 ernstig onrecht tegen andere
burgers heeft begaan. Hierdoor zijn de rechten van burgers niet beschermd, maar doelbewust geschonden en zodoende levens van burgers
verwoest. Er is door de regering zelf kwaadaardig gehandeld. Hierover
ging het artikel in Openbaar bestuur en daarover zou politieke en morele
verantwoording moeten worden afgelegd, zo stellen de leden van de
SP-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 686, nr. 9

2

De leden van de SP-fractie merken op dat in de nu voorliggende brief drie
argumenten worden genoemd waarom de zaak Spijkers ten einde zou
zijn: de vaststellingsovereenkomst, het onderzoek van de ombudsman en
de brief van staatssecretaris Van der Knaap samen met de schadevergoeding.
Ten eerste verwijst de minister in zijn antwoord naar de vaststellingsovereenkomst tussen de minister van Defensie en de heer Spijkers. Hij
stelt dat de zaak daarmee is afgedaan. De leden van de SP-fractie merken
op dat het wat hen betreft in het artikel in Openbaar bestuur ging over
rechtsstatelijke, politieke en morele verantwoordelijkheid. Zij menen dat
de minsiter zou moeten weten dat via een privaatrechtelijke overeenkomst
(de vaststellingsovereenkomst) geen rechtsstatelijke, politieke of morele
verantwoording kan worden afgelegd. Dat de zaak daarmee voor de
Kamer is afgedaan, is voor deze leden evenmin een argument. Het betekent voor hen slechts dat de Kamer de taak om de regering te controleren
op naleving van rechtsstatelijke waarden en plichten ter bescherming van
de burger niet serieus neemt, althans minder serieus dan partijpolitieke
belangen of regeerakkoorden.
Ten tweede verwijst de minister in de voorliggende brief naar het rapport
van de nationale waarin wordt gesteld dat de vaststellingsovereenkomst
behoorlijk is uitgevoerd. Deze leden wijzen op de volgend stelling van de
minister in zijn antwoordt dat: «De Nationale ombudsman treedt ingevolge de Grondwet op als algemeen, onafhankelijk orgaan voor het onderzoek van (klachten betreffende) gedragingen van bestuursorganen.» Deze
leden zijn van mening dat door te volstaan met deze verwijzing de
minister de kritiek die in het artikel op de nationale ombudsman en zijn
rapport werd geleverd negeert. Deze leden zijn van mening dat de Nationale ombudsman niet als onafhankelijk orgaan worden beschouwd.
Artikel 78a Grondwet regelt de positie van de Ombudsman en verwijst
naar de wettelijke regeling van zijn benoeming, budget en werkwijze. Deze
leden zijn van mening dat de Nationale ombudsman daarmee niet onafhankelijk is temeer omdat hij periodiek door de Kamer wordt benoemd,
niet zelf zijn werkwijze bepaalt, hij voor zijn budget van de wetgever
afhankelijk is en omdat hij verantwoording aan de Kamer aflegt. Daarmee
willen deze leden niet suggereren dat de Nationale ombudsman niet met
harde conclusies over het optreden van de overheid kan komen, maar wel
dat politieke invloed op zijn werkwijze en de inhoud van zijn rapporten
denkbaar is.
De kritiek op het rapport van de Ombudsman in het artikel, in het tijdschrift Openbaar bestuur, betrof onder meer het feit dat de Ombudsman
slechts aan relatief onbelangrijke behoorlijkheidmaatstaven heeft getoetst.
Hij heeft niet aan mensenrechten getoetst, niet aan het beginsel dat de
overheid verplicht respect te tonen voor de lichamelijke en geestelijke
integriteit van de burgers en rechtvaardigheid. De leden van de SP-fractie
wijzen er opdat juist deze rechtsstatelijke criteria cruciaal zijn voor de
toetsing van overheidshandelen in de zaak Spijkers. De vaststellingsovereenkomst en de uitvoering daarvan konden niet los worden gezien
van de litanie die de heer Spijkers 23 jaar lang onderging en ondergaat.
Bovendien gaat de Nationale ombudsman, volgens de leden van de
SP-fractie, in zijn rapport niet of onvoldoende in op de problemen die de
heer Spijkers nog heeft, wegens de gebrekkige uitvoering van de vaststellingsovereenkomst. Deze leden wijzen er in dit verband op dat de heer
Spijkers recht heeft op betaling van achterstallig inkomen, pensioenaanspraken heeft die hij door toedoen van de overheid niet kan realiseren, het
geld van de schadevergoeding niet durft te gebruiken wegens een belastingaanslag en dat zijn advocaten en vertrouwensarts niet betaald zijn,
terwijl de minister van Defensie zich bij de vaststellingsovereenkomst
heeft verplicht al die rechten te honoreren, de betalingen te doen en de
belastingen over de schadevergoeding te betalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 686, nr. 9

3

Oorzaak van de restproblemen is dat de dossiers van de heer Spijkers bij
een reeks van instanties als ABP en UWV verwijderd zijn en opgeborgen
zijn in het Nationaal Archief. De heer Spijkers is, zo menen deze leden,
hiermee administratief dood verklaard en het Nationaal Archief fungeert
als grafkelder. De leden van de SP-fractie zijn van mening dat de hierboven beschreven uitvoering is in strijd met de strekking van de vaststellingsovereenkomst en daarmee waarschijnlijk ook onrechtmatig. In de
vaststellingsovereenkomst wordt immers van «administratieve rectificatie» gesproken; negatieve kwalificaties over de heer Spijkers moeten uit
de dossiers worden verwijderd. Dat is niet hetzelfde als de dossiers
verwijderen. Volgens de Archiefwet zijn dit twee verschillende maatregelen. Daarbij komt dat de uitvoering van de administratieve rectificatie in
overeenstemming met de heer Spijkers moet geschieden en daaraan
heeft de regering noch de opdrachtnemer (Deloitte Touche Tohmatsu) zich
gehouden. Het convenant over de bewaring is bovendien gesloten tussen
de staatssecretaris van Defensie, een notaris en de directeur van het
Nationaal Archief, terwijl de heer Spijkers volgens de strekking van de
vaststellingsovereenkomst evident partij bij de uitvoering van dit onderdeel moest zijn en zeggenschap moest hebben.
In reactie op een concept van het artikel in Openbaar bestuur liet de Nationale ombudsman weten het niet met het onderzoek eens te zijn, in het
bijzonder niet met de conclusies over zijn rol. Hij betoogde onder meer
dat alle behoorlijkheidcriteria zijn toegepast, doch dat bij het opschrijven
slechts de meest toepasselijke werden gebruikt en dat niet meer dan één
norm tegelijk wordt genoemd. In de zaak Spijkers zouden behoorlijkheidsgebreken vooral in gebrekkige informatievoorziening hebben bestaan.
Gegeven de eerder genoemde restproblemen, lijkt dit een onhoudbaar
standpunt.
Wat de behoorlijkheidcriteria betreft, merken de leden van de SP-fractie
het volgende op, de uitvoering van de vaststellingsovereenkomst kan niet
anders dan tegen de achtergrond van de geschiedenis van de zaak
worden beschouwd. Die geschiedenis vertelt, zo menen deze leden, dat de
problemen niet in de eerste plaats in de informatievoorziening aan de
heer Spijkers schoten. Belangrijker vinden deze leden de kwestie van
onpartijdigheid. De Nationale ombudsman voert, evenals de oud staatssecretaris van Defensie Van der Knaap, een subjectief verweer; zijn intentie
was goed, zo menen deze leden. De leden van de SP-fractie zijn van
mening dat dit niet relevant is, omdat dienaangaande de onpartijdigheidstoets van belang is. Op grond van het aritkel in het tijdschrift Openbaar
bestuur, trekken deze leden de conclusie dat de Nationale ombudsman
aan de hand van de criteria voor de rechterlijke macht zich moest vershoenen en daarom niet in staat was uit eigen beweging een bemiddeling
te beginnen.
De leden van de SP-fractie merken op dat in de zaak Spijkers de regering
verantwoordelijk is voor de misdrijven die door of namens de regering
zijn gepleegd. De aan het woord zijnde leden zijn van mening dat de
conclusie van de Nationale ombudsman, dat de vaststellingsovereenkomst behoorlijk is uitgevoerd, niet verdedigbaar is. Deze leden zijn van
mening dat door de wijze van optreden van de regering de zaak voor de
heer Spijkers is verergerd.
Ten derde verwijst de minister in de onderhavige brief naar een eerdere
brief waarin de overheid verontschuldigingen aan de heer Spijkers
aanbid. Deze laatste genoemde brief heeft KPMG opgesteld en is door de
ambtsvoorganger staatssecretaris van Defensie ondertekend. De leden
van de SP-fractie menen dat met deze verwijzing de minister suggereert
dat de brief en de 1,6 miljoen euro die de heer Spijkers is toegezegd,
volstaat als compensatie voor 23 jaar van overdrachtelijke mishandeling.
De leden van de SP-fractie op deze brief het optreden van de regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 686, nr. 9

4

moet goedmaken. Voorts vragen zij of de brief voldoende is om rechtsstatelijke en politieke rekenschap af te leggen.
De leden van de SP-fractie verwijzen naar een interview met een lokale
krant waarbij een van de ondertekenaars van de excuus brief, de toenmalige staatsecretaris van Defensie, het volgende zou hebben gezegd: «Ik
heb in deze zaak naar eer en geweten gehandeld. Geen haar op mijn
hoofd piekert er over om af te treden. Daar is geen enkele aanleiding toe.
Soms heb je van die dingen waarvan je later denkt «is er nog iets aan te
merken op dit besluit. In deze kwestie kan ik mijzelf ’s morgenvroeg recht
in de spiegel kijken.»
De leden van de SP-fractie menen dat door oud staatssecretaris Van der
Knaap voorbij wordt gegaan aan de ministeriële verantwoordelijkheid
betekent en de zijn rechtsstatelijke plichten zijn. Deze leden zijn van
mening dat deze niets te maken hebben met wat hij denkt, vindt en voelt,
maar met wat er in objectieve zin is gebeurd. Naar de mening van de
SP-fractie is de vraag niet of de oud staatssecretaris subjectief overtuigd is
dat hij verantwoordelijk heeft gehandeld, maar of hij in objectieve zin
samen met andere bewindslieden rechtsstatelijke, politieke en morele
verantwoordelijkheid droeg voor, naar de mening van deze leden misbruik
van bevoegdheden en voor misdrijven tegen de heer Spijkers.
De SP-leden zijn van mening dat bewindslieden die voor de regelrechte,
welbewuste en soms kwaadaardige schending van rechten van burgers
verantwoordelijk zijn, moeten tot aftreden worden gedwongen. De Kamer
heeft echter geen der bewindslieden ter verantwoording geroepen. Het
lijdt naar de mening van deze leden geen twijfel dat de huidige bewindslieden die verantwoordelijkheid nog dragen en dat de Kamer hen naar
huis moet sturen.
De leden van de SP-fractie vinden dat het gaat ook om de intentie van de
regering met de brief, geschreven door KPMG. In die brief wordt onder
meer uitgesproken dat de heer Spijkers nog vele jaren tegemoet zou
worden gekomen, waarin hij niet al zijn energie hoeft te steken in het
onrecht dat hem is aangedaan. Deze leden vinden dat dat inderdaad het
recht van de heer Spijkers is, zij plaatsen echter hun vraagtekens of de
regering dat oprecht meent. De leden vragen waarom de regering er niet
zorg voor draagt dat hij dat recht daadwerkelijk geniet? Waarom legde de
Belastingdienst de heer Spijkers bijna drie jaar na de totstandkoming van
de vaststellingsovereenkomst nog aanslagen over de schadevergoeding
op? Waarom krijgt de heer Spijkers niet de garantie van een belastingvrije
schadevergoeding? Waarom betaalt de regering niet de verschuldigde
honoraria aan de vertrouwensarts en aan de advocaten van de heer Spijkers? Waarom zorgt de regering niet dat de kwesties over de uitkeringen
waarop de heer Spijkers recht heeft en over zijn pensioenrechten worden
opgelost?
Naar de mening van de leden van de SP-fractie blijft er van de drie argumenten in het antwoord van minister Hirsch Ballin op het verzoek van
Kamerlid Van Velzen om de zaak Spijkers als afgedaan te beschouwen,
niets over. Deze leden menen dat de minister van Justitie een brief
stuurde die evident geen antwoord is op de kritiek.
De leden van de SP-fractie vinden dat de minister-president zich verschool
en deelde de heer Spijkers bij wijze van spreken mee: «Ik kan niets voor u
doen» en «u heeft slechts uw burgerplicht gedaan», zoals hij ook aan de
heer Bos, klokkenluider bij de bouwfraude, schreef.
De minister president schreef in een brief aan de Kamer van 21 juni 2004
dat het van groot belang is misstanden aan de kaak te stellen en dat men
daarbij «persoonlijk belang ondergeschikt [moet] maken aan het maatschappelijk belang». Wel is de samenleving volgens de premier verplicht
klokkenluiders bescherming te bieden, want «openheid en transparantie
(...) zijn voor een gezonde samenleving onontbeerlijk». Eerder liet hij zich
in brieven aan de Kamer en in het integriteitsdebat in soortgelijke zin uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 686, nr. 9

5

De leden van de SP0-fractie wijzen erop dat de Kamer eind 2007 een motie
aannam om een fonds voor klokkenluiders in te stellen. De regering liet
weten dat zij niets voor een dergelijk fonds voelt en klokkenluiders niet wil
belonen, omdat zij uit moreel zuivere motieven moeten handelen en niet
uit eigenbelang of winstbejag. Deze leden vinden dat ermee negeert
wordt dat het niet gaat om beloning, maar om compensatie voor het
professionele en maatschappelijke isolement, waarin klokkenluiders
terecht komen, vanwege het feit dat zij hun eigen belang aan rechtsstatelijke belangen ondergeschikt hebben gemaakt. De minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties acht de bestaande regelingen
adequaat, zo menen deze leden. Zij heeft overigens de Stichting van de
Arbeid gevraagd een steunfonds te onderzoeken en nog voor de zomer
stuurt zij een evaluatie van de bestaande overheidsregelingen naar de
Kamer. Volgens de bestaande regelingen moeten ambtenaren eerst intern
melding maken van misstanden. De klokkenluider in spe mag pas naar
buiten treden, indien zijn leidinggevende(n) na onderzoek concludeert(en)
dat de melding geheel of gedeeltelijk ongefundeerd is en de klokkenluider
die beslissing voor onjuist houdt.
Een zorgvuldige klokkenluider mag volgens de regels geen nadeel ondervinden. De leden van de SP-fractie vinden dat de praktijk anders is en om
twee redenen. Ten eerste hangt de klokkenluider vuile was buiten, waar
geheimhouding of discretie regel is. Dat brengt mee dat klokkenluiders
door de institutie waar zij deel van uitmaken vijandig worden bejegend en
dat zij als verraders worden buitengesloten. Deze leden zijn van mening
dat dit ook gebeurt als de klokkenluider de rechtsstatelijke waarden hoog
houdt terwijl instituties of gezagsdragers die waarden schenden. Deze
leden vinden dat tevens de regering veelal het gehele arsenaal van feitelijke en arbeidsrechtelijke mogelijkheden kan gebruiken of misbruiken om
de klokkenluider buiten te werken. De klokkenluider kan in theorie naar de
rechter stappen als dat nodig is. Maar de rechter biedt in de praktijk geen
soelaas, menen deze leden: of het nu gaat via verstoorde arbeidsverhoudingen, verwijtbaar gedrag van de klokkenluider, ziekte, of psychische
problemen, de klokkenluider gaat ten onder.
De leden van de SP-fractie merken op dat de bestaande regelingen niet
werken of geen of onvoldoende bescherming bieden. De openheid en
transparantie die minister-president Balkenende vraagt, gepaard met een
open debat over de relevante (rechtsstatelijke) waarden zijn vooralsnog
ver te zoeken bij de overheid, vinden deze leden. Zij vinden dat het
wrange gevolg is dat degenen die de morele moed hebben tegen
misstanden en de institutionele cultuur waarin die zich kunnen voordoen,
op te staan, zelf het slachtoffer worden.
De leden van de SP-fractie vinden dat een rechtsstaat wantrouwen eist
van bewindslieden tegen zichzelf en zelfkritiek, omdat de rechtsstaat niet
zonder zelfreinigend vermogen kan. De regering kan zich daarom niet
veroorloven te zwijgen. Gaat zij daarmee voort, dan verspeelt zij alle
moreel gezag, vinden deze leden. Naar de mening van de SP-leden geldt
dit in het bijzonder voor de minister-president, die zich naar de mening
van deze leden achter andere bewindslieden en ambtenaren verschool
toen de heer Spijkers en later de heer Bos een appèl op hem deden. De
leden van de SP-fractie merken op dat het parlement biedt evenmin
bescherming. Zij vinden dat in politieke afwegingen coalitie- en partijbelangen of het eigen belang van individuele Kamerleden de doorslaggevend is.
Tot slot merken de leden van de SP-fractie op dat integriteit niet vanzelf
spreekt. De leden van de SP-fractie vinden dat de regering, ministerpresident Balkenende voorop, doet graag een appèl op burgerdeugden,
maar erkent en toont deze zelf niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 686, nr. 9

6

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brief. Deze leden vinden de berichtgeving uit het artikel «Rechtsstaat
zonder zelfkritisch en zelfreinigend vermogen» en de conclusies uit het
onderzoeksrapport van de Universiteit van Amsterdam zorgelijk. Het beeld
dat in dit artikel ontstaat over de overheid vinden zij niet stroken met de
zorg die een integere overheid zich dient te betrachten. Ook strookt dit
beeld niet met de hetgeen de schrijver voor ogen had toen zij integriteit
bij de overheid tot prioriteit maakte. Wat vindt de minister van het beeld
dat is ontstaan? En hoe denkt de minister dit beeld te kunnen veranderen?
Alle gedragingen van de betrokken personen en instanties bij de zaak
Spijkers zijn door het onderzoeksteam van de Universiteit van Amsterdam
getoetst aan de behoorlijkheidnormen zoals opgesteld door de Nationale
Ombudsman. Kan de minister per afzonderlijk getoetste behoorlijkheidnorm aangeven of hij het eens dan wel oneens is met de getrokken
conclusies door het onderzoeksteam?
Op 27 mei 1999 zijn de door de Ombudsman gesignaleerde fouten door
de toenmalige staatssecretaris van defensie erkend. Met de ondertekening
van de vaststellingovereenkomst in 2002 is de minister van mening dat de
geschillen die tussen partijen bestonden, beëindigd zijn. Kan de minister
verklaren waarom er dan nog steeds gesproken wordt over een niet
behoorlijk uitgevoerde rectificatie en problemen met wachtgeld en
pensioenrechten? Klopt het dat na het sluiten van de vaststellingsovereenkomst opnieuw geschillen zijn herrezen met betrekking tot de
uitvoering van de overeenkomst? Kan de minister hierop ingaan?
De leden van de VVD-fractie willen graag een overzicht ontvangen van de
manier waarop tot nu toe invulling gegeven is aan de uitvoering van de
vaststellingsovereenkomst en wel per afzonderlijk onderwerp.
Naar het oordeel van de nationale ombudsman heeft de minister Defensie
een onjuist beeld gegeven van de termijn waarbinnen de administratieve
rectificatie naar verwachting zou worden afgerond. Naar het oordeel van
de Ombudsman is dit in strijd met het vereiste van actieve en adequate
informatieverstrekking. Deelt de minister de conclusie van de ombudsman? De leden van de VVD-fractie vragen of er in elk geval een termijn is
afgesproken? Zo ja, wat is deze termijn en hoe de minister de lengte van
deze termijn beoordeelt. De ombudsman heeft in zijn onderzoek uit 2006
geconcludeerd dat de overheid niet in strijd met de vereisten van redelijkheid en van voortvarendheid ter zake de uitvoering van de administratieve
rectificatie heeft gehandeld. Deelt de minister dit standpunt en zo ja
waarom? Vindt de minister dat de overige aspecten van de vaststellingsovereenkomst wel in lijn zijn met de vereisten van redelijkheid en voortvarendheid. Geldt hetzelfde voor de totale uitvoering van de vaststellingsovereenkomst?
Het is voor de leden van de VVD-fractie niet duidelijk genoeg gemotiveerd
waarom het onderzoek van de Universiteit van Amsterdam en het recent
gepubliceerde artikel hierover, geen aanleiding vorming om de feiten en
omstandigheden rondom de uitvoering van de vaststellingovereenkomst
actief te (laten) onderzoeken. Deze leden vernemen graag op basis van
welke feiten en omstandigheden het oordeel is gekomen dat er op basis
van de recente publicatie geen aanleiding is de zaak opnieuw op zijn
merites te bekijken. Daarbij vragen de leden aan de minister expliciet in te
gaan op de onderdelen wachtgeld en pensioenrechten.
Kan de minister aangeven of er nog gesprekken worden gevoerd tussen
de Staat en de heer Spijkers? Welke stappen denkt de minister te nemen
om deze zaak voor eens en voor altijd af te ronden en af te sluiten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 686, nr. 9

7

II REACTIE VAN DE MINISTER
Zowel de SP-fractie als de VVD-fractie hebben mij vragen gesteld over het
onderzoek van de Nationale ombudsman naar de uitvoering van de
vaststellingovereenkomst in de zaak Spijkers en de toetsing die heeft
plaatsgevonden. Ik merk op, zoals ik ook in mijn brief van 26 maart jl. heb
gedaan, dat de Nationale ombudsman ingevolge de Grondwet optreedt
als algemeen, onafhankelijk orgaan voor het onderzoek van (klachten
betreffende) gedragingen van bestuursorganen. De mening van de leden
van de SP-fractie, overeenkomend met de opvatting van de schrijver van
het tweede artikel, dat de Nationale ombudsman niet als onafhankelijk
orgaan kan worden beschouwd, onderschrijf ik niet. De Nationale
ombudsman is een Hoog College van Staat en is onafhankelijk ten
opzichte van de regering. Er is een bij de Wet Nationale ombudsman
geregelde benoemingsprocedure op grond waarvan de Nationale
ombudsman door de Tweede Kamer wordt benoemd na een aanbeveling
van de Vice-President van de Raad van State, de President van de Hoge
Raad en de President van de Algemene Rekenkamer gezamenlijk, die de
namen van ten minste drie personen bevat. Voor ontslag van de
ombudsman gelden vergelijkbare waarborgen als die gelden voor rechters. De begroting voor de Nationale ombudsman wordt afzonderlijk bij
wet geregeld, zodat de wetgever daarvoor de verantwoordelijkheid
draagt. De benoeming voor een vaste periode van 6 jaar met de waarborgen voor de herbenoeming komen overeen met maatstaven die voor
gerechtelijke instanties gelden op grond van onder andere artikel 6 van
het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden.
Uit het bovenstaande volgt dat ik niet treed in de wijze van toetsing door
de Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman toetst aan een
aantal behoorlijkheidsnormen. Ik merk hierbij op dat de schrijvers van de
artikelen in Openbaar bestuur uit lijken te gaan van de stelling dat de
Nationale ombudsman in 2006 de gehele zaak Spijkers van het begin tot
het einde beoordeeld zou hebben. Dat is niet het geval. Het ging om een
onderzoek naar de uitvoering van de vaststellingsovereenkomst. Het
onderzoek geeft een helder antwoord op de vraag naar het steeds maar
voortduren van deze zaak, ook nadat er een vaststellingsovereenkomst
was getekend.
Op de vraag van de leden van de VVD-fractie om per afzonderlijk als
toetsingsmaatstaf gehanteerde behoorlijkheidnorm aan te geven of ik het
eens dan wel oneens ben met de getrokken conclusies door het onderzoeksteam van de Universiteit van Amsterdam, kan ik niet ingaan. De zaak
van de heer Spijkers heeft een lange voorgeschiedenis waarin een groot
aantal instanties een rol heeft gespeeld, waaronder onafhankelijke, te
weten rechterlijke instanties en de Nationale ombudsman. Uiteraard staat
het de onderzoekers vrij een oordeel uit te spreken over het handelen van
al deze betrokkenen. Het past mij echter niet om mij daarover uit te laten.
De leden van de SP-fractie vragen aan de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties in te gaan op het commentaar dat in het
tweede artikel gegeven wordt op de huidige klokkenluidersregeling.
Kern van het commentaar luidt dat de bestaande klokkenluidersregelingen
niet werken of geen of onvoldoende bescherming bieden. De op 15 april
2008 aan de Kamer aangeboden Evaluatie klokkenluidersregelingen
publieke sector heeft inderdaad zorgelijke resultaten opgeleverd.
Gebleken is dat de regelingen slechts in beperkte mate het intern melden
en opsporen van misstanden bevorderen. Ook dragen de klokkenluidersregelingen niet bij aan het beschermen van ambtelijke klokkenluiders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 686, nr. 9

8

Uitgangspunt moet zijn dat een vermoeden van een misstand veilig,
vertrouwd en eenvoudig kan worden gemeld. In haar brief van 22 mei
2008 heeft de Minister van BZK aangekondigd de regelingen van de onder
haar directe verantwoordelijkheid vallende sectoren Rijk en Politie op een
aantal onderdelen substantieel te wijzigen, zodat bescherming van ambtelijke klokkenluiders sterk wordt verbeterd en drempels voor het intern
melden worden weggenomen. Na de zomer komt zij met een concreet
actieplan.
De leden van de VVD-fractie noemen de berichtgeving uit het artikel
«Rechtsstaat zonder zelfkritisch en zelfreinigend vermogen» en de conclusies uit het UvA-onderzoeksrapport zorgelijk. Het beeld dat in dit artikel
ontstaat over de overheid strookt niet met de zorg die een integere overheid dient te betrachten, aldus de leden van de VVD-fractie. De leden van
de SP-fractie en de VVD-fractie stellen verder een aantal vragen met
betrekking tot de uitvoering van de vaststellingsovereenkomst.
Het is in de zaak van de heer Spijkers belangrijk om de ontstane beelden
zorgvuldig te toetsen aan de feiten. Op 29 november 2002 is een vaststellingsovereenkomst gesloten tussen de heer Spijkers en de Staat der
Nederlanden. Onderdeel van die vaststellingsovereenkomst is dat de heer
Spijkers € 1,6 miljoen van de Staat ontvangt. Deze financiële genoegdoening is eind 2002 door Defensie betaald.
De heer Spijkers heeft gesteld dat de vaststellingsovereenkomst niet goed
zou zijn uitgevoerd. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman uit
2006 blijkt dat Defensie de vaststellingsovereenkomst correct heeft uitgevoerd, met uitzondering van de informatieverstrekking over de Koninklijke
onderscheiding en over de administratieve rectificatie.
In mijn brief aan uw Kamer van 26 maart 2008 is naar aanleiding van
vragen van het lid Van Velzen reeds aangegeven dat voor het kabinet met
de totstandkoming en uitvoering van de vaststellingsovereenkomst de
inhoudelijke discussie rond de zaak Spijkers als afgesloten moet worden
beschouwd. Ondanks dat heeft de Staatssecretaris van Defensie in
overleg met mij opdracht gegeven om in overleg met de heer Spijkers te
trachten tot een oplossing te komen voor de problemen die de heer Spijkers nog ondervindt na het sluiten van de vaststellingsovereenkomst. Ten
einde dit proces in goede orde te laten verlopen blijft de beantwoording
van de vragen tot bovenstaande beperkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 686, nr. 9

9