Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 362

Modernisering van de overheid

Nr. 276

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 april 2019
In de Agenda NL DIGIbeter (bijlage bij Kamerstuk 26 643, nr. 549) en de
brief over digitale inclusie (Kamerstuk 26 643, nr. 583) heb ik uiteengezet
hoe ik de digitale dienstverlening beter wil laten aansluiten op de wensen
en behoeften van mensen en hoe ik wil bevorderen dat iedereen mee kan
doen in onze samenleving. In aanvulling hierop ga ik in deze brief in op de
activiteiten die in de afgelopen periode zijn gestart om belangrijke
knelpunten in de overheidsdienstverlening aan te pakken en de daarmee
samenhangende regeldruk onder burgers merkbaar te verminderen.
De mens centraal
De ambitie in het regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) om
belangrijke knelpunten in de contacten tussen overheid en burger op te
lossen is onder meer uitgewerkt in de Kabinetsbrede Schuldenaanpak, het
programma «Scheiden zonder schade», het programma «Onbeperkt
meedoen», het actieplan «Ontregel de Zorg», de agenda «NL DIGIbeter»,
de brief over digitale inclusie en het actieprogramma «Tel mee met Taal».1
Deze programma’s delen met elkaar dat zij de burger centraal stellen. Het
oplossen van problemen in de contacten tussen overheid en burger vergt
immers een goede aansluiting op de burger en zijn situatie, perspectief en
behoeften. De overheid benadert burgers nog te vaak vanuit de eigen
systeemlogica, verkokerd en proceduregericht in plaats van persoonlijk en
oplossingsgericht.
Een goede aansluiting op de burger en zijn situatie, perspectief en
behoeften betekent volgens de Wetenschappelijke Raad voor het

1

kst-29362-276
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 24 515, nr. 431, Kamerstuk 33 836, nr. 25, Kamerstuk 24 170, nr. 177, Kamerstuk
26 643, nr. 549, Kamerstuk 26 643, nr. 549, Kamerstuk 26 643, nr. 583. Digitale inclusie; iedereen
moet kunnen meedoen. Kamerstuk 26 643 nr. 583

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 362, nr. 276

1

Regeringsbeleid (WRR) ook dat de overheid rekening moet houden met
het «doenvermogen» van mensen.2
In het rapport «Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op
zelfredzaamheid» richt de WRR zich op het «doenvermogen» van mensen.
Met doenvermogen doelt de WRR op non-cognitieve vermogens, zoals
een doel stellen, een plan maken, in actie komen, volhouden en kunnen
omgaan met verleidingen en tegenslag.
Doenvermogen is relevant bij het omgaan met problemen in de contacten
tussen overheid en burger, zoals een opeenstapeling van lasten, de
gevolgen van inertie of fouten of wanneer de overheid onvoldoende
voorziet in vroegsignalering en een toegankelijke frontoffice. Deze
factoren spelen volgens de WRR een belangrijke rol bij het al dan niet
ontstaan van problemen in de contacten tussen overheid en burger.
Niet alleen «kwetsbare» groepen burgers, zoals laaggeletterden en
mensen met een laag IQ, verdienen daarbij extra aandacht. Ook mensen
met een goede opleiding en een goede maatschappelijke positie kunnen
in situaties verzeild raken waarin hun redzaamheid ontoereikend is,
bijvoorbeeld door schulden, ziekte, een (v)echtscheiding, ontslag,
faillissement, multi-problematiek of het overlijden van een naaste. Juist
op die momenten vraagt de overheid van mensen om in actie te komen
en de juiste keuzes te maken, terwijl zij daar dan vaak onvoldoende toe in
staat zijn. Uit het WRR-onderzoek blijkt dat het niet rekening houden met
het doenvermogen van mensen niet alleen ineffectief, inefficiënt en
ondoelmatig is, maar ook eraan bijdraagt dat groepen burgers in de knel
komen of buiten de boot vallen.
De Minister voor Rechtsbescherming stuurde vorig jaar mede namens de
Minister van BZK en mij een voortgangsrapportage aan uw Kamer, waarin
wij uiteenzetten hoe wij aandacht voor de zelfredzaamheid en het
doenvermogen van mensen hebben verankerd in de processen voor de
ontwikkeling van nieuw beleid en nieuwe wetgeving en bij de vormgeving
van de uitvoering.3 In samenwerking met het Ministerie van JenV zijn het
Integraal Afwegingskader voor beleid en wetgeving (IAK), de Schrijfwijzer
voor de memorie van toelichting en de Uitvoeringstoetsen (U&H-toetsen)
aangepast en de Aanwijzingen voor de Regelgeving aangepast. Door deze
aanpassingen wordt ambtenaren voortaan gevraagd om al bij de
ontwikkeling van nieuw beleid en nieuwe wetgeving en bij de vormgeving
van de uitvoering uit te gaan van realistische aannames over de mentale
belastbaarheid van de doelgroep, en om toe te lichten hoe zij dat doen.
Merkbaar betere dienstverlening en minder regeldruk
Hoewel de contacten tussen overheid en burger voor het overgrote deel
goed verlopen, ontstaan daarbij voor sommige mensen ook problemen. In
de agenda NL DIGIbeter (bijlage bij Kamerstuk 26 643, nr. 549) en de
digitale inclusiebrief (Kamerstuk 26 643, nr. 583) heb ik beschreven hoe wij
mensen gaan helpen die niet goed kunnen meekomen in de digitalisering
van de samenleving, zoals mensen die moeite hebben met lezen en
schrijven en minder digivaardige burgers.
Hierop aansluitend beschrijf ik in deze brief hoe ik de dienstverlening ook
buiten het digitale domein wil verbeteren en hoe ik de daarbij door
burgers ervaren regeldruk merkbaar wil verminderen.

2

WRR (2017) «Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op zelfredzaamheid»
Kamerstuk 34 775 VI, nr. 88.
3
Kamerstuk 34 775 VI, nr. 113

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 362, nr. 276

2

In tegenstelling tot de keuze van eerdere kabinetten voor een generieke,
kwantitatieve doelstelling (variërend van een procentuele reductiedoelstelling van -25%, -10% en -5% tot een nominale reductiedoelstelling van
€ 2,5 miljard minder administratieve lasten), bevat het huidige regeerakkoord geen kwantitatieve doelstellingen om de regeldruk en administratieve lasten voor burgers, bedrijven en professionals te verminderen. Uit
onderzoek blijkt immers dat generieke kwantitatieve doelstellingen
weliswaar hebben gezorgd voor een vermindering van de administratieve
lasten voor burgers en bedrijven, maar dat veel burgers en ondernemers
daarvan weinig hebben gemerkt. Het is de ambitie van het huidige kabinet
om de door burgers en ondernemers ervaren regeldruk merkbaar te
verminderen. Dit betekent dat voor het realiseren van minder regeldruk
aansluiting wordt gezocht bij de factoren die voor burgers en ondernemers bepalend zijn voor de door hen ervaren lasten.
Het afgelopen jaar heb ik een inventarisatie laten maken van de
knelpunten die burgers in hun contacten met de overheid ervaren. Daarbij
is gebruik gemaakt van onderzoeken van o.a. de Nationale ombudsman,
het Sociaal Cultureel Planbureau, de Raad voor het openbaar bestuur en
de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Vervolgens heeft
een brede vertegenwoordiging van maatschappelijke organisaties in een
twintigtal bijeenkomsten actief bijgedragen aan het inventariseren van
knelpunten die zij met prioriteit opgelost willen zien. De samenwerking
met maatschappelijke organisaties is essentieel om goed te kunnen
begrijpen waar knelpunten zich voordoen en hoe deze het beste kunnen
worden opgelost. Het enthousiasme en de bereidheid van maatschappelijke organisaties om samen te werken aan het inventariseren, prioriteren
en oplossen van knelpunten is groot. De geïnventariseerde knelpunten
zijn met de betrokken maatschappelijke organisaties teruggebracht tot een
eerste selectie die is opgepakt.
Op basis van deze inventarisatie en selectie zet ik, in aanvulling op de in
de inleiding van deze brief genoemde al lopende programma’s, in op:
1. knelpunten die burgers ervaren bij de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de overheid, zoals gebrek aan maatwerk in geval van
complexe problemen of multi-problematiek;
2. knelpunten die burgers bij het organiseren van kleine evenementen,
inspraak of burgerinitiatieven ervaren;
3. knelpunten die jongeren in hun contacten met de overheid ervaren,
zoals het niet weten waar zij terecht kunnen met een hulpvraag
waardoor problemen pas in een (te) laat stadium zichtbaar worden.
In de bijlage bij deze brief worden de acties en stand van zaken voor ieder
van deze drie sporen verder toegelicht4.
Hoe verder?
Het in samenwerking met maatschappelijke organisaties inventariseren,
prioriteren en aanpakken van knelpunten heeft een cyclisch karakter.
Zodra de geprioriteerde knelpunten zijn aangepakt, worden in overleg met
de maatschappelijke organisaties nieuwe knelpunten opgepakt.
Om de ervaringen van mensen in kaart te kunnen brengen, maak ik
gebruik van experimenten, onderzoek, innovatielabs en «klantreizen» (zie
hierover ook de bijlage met activiteiten5). Bij het nader uitwerken van
mogelijke oplossingen betrek ik de relevante maatschappelijke organisaties, departementen en uitvoeringsorganisaties, een vertegenwoor-

4
5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 362, nr. 276

3

diging van de doelgroep, en bij de relevante departementen en uitvoeringsorganisaties werkzame gedragswetenschappers.
Binnen de genoemde drie sporen wordt een diversiteit aan knelpunten
aangepakt. Om in kaart te kunnen brengen of het aanpakken van de
geïnventariseerde knelpunten succesvol is geweest, maak ik gebruik van
bijvoorbeeld klantreizen (spoor 1), expertpanels en gebruikersonderzoek
(spoor 2) en evaluatieonderzoek (spoor 3). Afhankelijk van het knelpunt
worden dus verschillende meetinstrumenten gebruikt, waaronder de door
de WRR ontwikkelde doenvermogentoets, en worden waar mogelijk ex
ante en ex post metingen uitgevoerd.
Om de wetenschappelijke validiteit van de in te zetten onderzoeksmethodieken te waarborgen, is een wetenschappelijke begeleidingscommissie
ingesteld (zie voor de samenstelling de bijlage bij deze brief)6.
In januari 2020 ontvangt uw Kamer een voortgangsbericht met de stand
van zaken van de diverse trajecten.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

6

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 362, nr. 276

4