Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 767

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 januari 2009
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij drie fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC):
1. Mededeling inzake «De Europese Unie en het Noordpoolgebied»;
2. Mededeling aangaande EU-strategie slopen van schepen; (Kamerstuk
22 112, nr. 768)
3. Richtlijn inzake GSM-technologie. (Kamerstuk 22 112, nr. 769)
Ik hoop dat u er begrip voor hebt dat vanwege het kerstreces deze fiches
later dan gebruikelijk aan u worden aangeboden.
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
F. C. G. M. Timmermans

KST126992
0809tkkst22112-767
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 767

1

Fiche : Mededeling inzake «De Europese Unie en het
Noordpoolgebied»
1. Algemene gegevens

Voorstel: Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees
Parlement «De Europese Unie en het Noordpoolgebied»
Datum Commissiedocument: 20 november 2008
Nr. Commissiedocument: COM(2008) 763 definitief
Pre-lex: http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId
=197648
Nr. impact-assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board:
niet opgesteld.
Behandelingstraject Raad: RWG COEST, RWG EFTA, RWG Visserij, Raad
voor Algemene Zaken en Externe Betrekkingen (RAZEB, voor aannemen
Raadsconclusies)
Eerstverantwoordelijk ministerie: ministerie van Buitenlandse Zaken
2. Essentie voorstel

Achtergrond:
De snelle klimaatveranderingen van de afgelopen jaren in het Noordpoolgebied zijn bijzonder zorgelijk. Deze veranderingen voltrekken zich ca.
twee keer zo snel als elders op aarde en vormen een voorbode van
hetgeen de mens ook op lagere geografische breedten staat te wachten.
Het drijfijs smelt aanzienlijk sneller dan klimaatmodellen voorspellen. De
komende 100 jaar wordt er een extra opwarming van 4 tot 7° C. verwacht.
Verdere aanzienlijke verminderingen van sneeuw- en ijsbedekking zijn te
verwachten en zullen zeer waarschijnlijk nog eeuwen voortduren.1 Arctische vegetatiezones (zoals de boomgrens) zullen opschuiven; de diversiteit en het verspreidingsgebied van diersoorten zullen veranderen;
ontdooiende permafrost zal landtransport, gebouwen en infrastructuur
ontwrichten, waaronder ook pijpleidingen; Inheemse gemeenschappen
zullen voor grote culturele veranderingen komen te staan1.
Tegelijkertijd zal de toegang tot het gebied voor zeescheepvaart en visserij
op termijn worden vergroot; de toegang tot bepaalde niet-levende
bodemschatten eveneens. Dit laatste leidt ertoe dat aanspraken op de
omvang van maritieme zones in Arctische zeegebieden plotseling met
andere ogen worden bezien.
In veel gevallen zal de totale impact van deze verschijnselen groter zijn
dan de som van de delen ervan1. Deze rol van klimaatverandering als
«multiplicator van bedreigingen» leidde er o.m. toe dat EU Hoge Vertegenwoordiger Solana het Noordpoolgebied een expliciete plaats gaf in
zijn rapport «Klimaatverandering en Internationale Veiligheid» van maart
2008.

1

Bron: Arctic Climate Impact Assessment
(ACIA) van het Arctic Monitoring and Assessment Programme v.d. Arctische Raad (2004).
Dit document bevat belangrijke bevindingen
over klimaatverandering in het Noordpoolgebied die zijn onderschreven door alle 8
Arctische Staten (VS, Can, RF, Nrw, Zwe, Fin,
DK en IJsl.)

De EU heeft 3 lidstaten met Arctisch grondgebied: Zweden, Finland en
Denemarken (Groenland). Omdat Groenland in 1985 uit de EU trad heeft
de EU niet langer een Arctische kustlijn. Twee andere Arctische landen,
IJsland en Noorwegen, zijn lid van de Europese Economische Ruimte.
Diverse niet-Arctische lidstaten hebben historische banden met het
gebied, waaronder Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 767

2

De Europese Arctische gebieden vormen een prioritaire component van
het EU-beleid inzake de Noordelijke Dimensie; een EU-beleidsinitiatief
sinds 2001. In 2006 werd de Noordelijke Dimensie omgezet in een zgn.
«common policy» van de EU, Rusland, Noorwegen en IJsland en werd
daarmee een regionale poot van de «EU-Rusland Gemeenschappelijke
Ruimte». De nieuwe Noordelijke Dimensie is m.n. gericht op Noord-West
Rusland en heeft een aantal belangrijke milieuprojecten geïmplementeerd. De EU is tevens lid en mede-oprichter van de Barents Euro-Arctic
Council.
Zowel de lidstaten als de Gemeenschap leveren grote bijdragen aan
Arctisch onderzoek. Het huidige 7e Framework Programma bevat nieuwe
onderzoeksvoorstellen met grote relevantie voor de Arktis.
In Oktober 2007 aanvaardde de Commissie een actieplan als onderdeel
van het Geïntegreerde Maritieme Beleid. Dat actieplan roept o.m. op tot
het opstellen van een rapport over strategische kwesties m.b.t. de Noordelijke IJszee als basis voor een meer gedetailleerde reflectie over de
Europese belangen in de Arctische wateren.
De EU loopt voorop in de aanpak van mondiale bedreigingen, zoals
klimaatverandering, die met name voor de Arktis van gewicht zijn. De
belangen, rechten en plichten van de EU in het Noordpoolgebied zijn
divers, inclusief energie, transport, milieu, visserij, veiligheid en betreffen/
raken ook de inheemse volkeren. Kortom: De EU is vanuit een diversiteit
aan invalshoeken onlosmakelijk verbonden met het Noordpoolgebied.

Essentie:
Algemeen beschouwd zullen de problemen en de mogelijkheden van de
Arktis als dichtbij gelegen strategische regio belangrijke repercussies
hebben voor het leven van de komende generaties Europese burgers. Het
is daarom wenselijk dat de Europese Unie zijn belangen aangeeft en
problemen gecoördineerd en systematisch aanpakt. Dit zal de effectiviteit
van het Europese beleid ten goede komen en zal nieuwe mogelijkheden
openen voor samenwerking met de Arctische staten, -gebieden en andere
actoren.
De mededeling van de Commissie biedt een overzicht van de belangen
van de EU en bevat beleidsvoornemens en actievoorstellen in verband
met drie cruciale doelstellingen:
– beschermen en in stand houden van het Noordpoolgebied in samenwerking met de bevolking;
– bevorderen van het duurzaam gebruik van hulpbronnen;
– bijdragen tot een versterkt multilateraal bestuur van het Noordpoolgebied.
Binnen die drie doelstellingen zijn de volgende voornemens het meest
saillant:
De Commissie wil een overkoepelend en ecosysteemgericht beheer van
menselijke activiteiten ontwikkelen, waarbij ervoor wordt gezorgd dat
deze activiteiten duurzaam worden bestuurd en dat op alle niveaus – en
voorafgaand aan besluitvorming – rekening met milieuoverwegingen
wordt gehouden. Dit geldt ook het mariene milieu van de Noordelijke
IJszee; daar stelt de Commissie zelfs concreet voor dat géén nieuwe
visserij-activiteiten worden opgestart in zeegebieden waarvoor nog geen
instandhoudings- en beheersregeling is opgesteld.
Er bestaat geen specifieke verdragsregeling voor het Noordpoolgebied
(zoals bijv. wel het geval is voor Antarctica) doch er is sprake van een
versnipperd juridisch kader met lacunes in participatie, tenuitvoerlegging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 767

3

en geografisch toepassingsgebied. Met dit gegeven beschouwt de
Commissie het VN-Zeerechtverdrag UNCLOS als de meest aangewezen
grondslag voor regels betreffende het gebruik van levende en nietlevende hulpbronnen, milieubescherming en het beslechten van
geschillen, met inbegrip van geschillen over afbakening.
De Commissie legt voorts sterk de nadruk op het verbeteren van de effectiviteit en de naleving van reeds bestaande overeenkomsten en verplichtingen die van toepassing zijn op het Noordpoolgebied, doch die vaak
geen specifieke verwijzingen naar dat gebied bevatten. Ook wil de
Commissie bekijken of aanbevelingen en richtsnoeren van de Arctische
Raad binnen de EU kunnen worden goedgekeurd, bijv. de aanbevelingen
op het gebied van olie- en gaswinning.
Ten aanzien van de toekomstige winning van olie- en gas in het Noordpoolgebied zet de Commissie daarnaast in op een versterking van de
langetermijnsamenwerking met Rusland en Noorwegen. Basisuitgangspunten daarbij zijn duurzame exploratie, exploitatie en vervoer;
wederzijdse markttoegang, «level playing field» en naleving van de meest
stringente milieunormen.
Ook op andere onderzoeksterreinen wil de Commissie zich profileren. Bijv.
met klimaatgerichte onderzoeksprogramma’s die o.m. toezien op
zeespiegelstijging (: smelten van de Groenlandse ijskap) en de gevolgen
van het smelten van permafrost. Voorts is de inzet terecht gericht op
punten waar de EG een duidelijke meerwaarde heeft boven nationaal
poolonderzoek: langetermijnmonitoring, bevordering van de toegang tot –
en het delen van – wetenschappelijke gegevens, coördinatie van (nationale) onderzoeksprogramma’s, en steun voor de totstandkoming van een
permanent Arctisch observatienetwerk.
Transport: De Commissie roept de lidstaten op de vrijheid van scheepvaart en het recht op onschuldige doorvaart te verdedigen.
Ten aanzien van inheemse volkeren tenslotte (ca. 1,3 miljoen mensen)
wijst de Commissie op de specifieke bepalingen in het Gemeenschapsrecht die hen beschermen en die hun participatie verzekeren1. Actievoorstellen van de Commissie behelzen met name het aangaan en voortzetten van een dialoog, met name op die terreinen waar de belangen van
de EU en inheemse volkeren uiteen lopen, zoals bij de handel in
zeehondenprodukten en de walvisjacht.
3. Kondigt de Commissie acties, maatregelen of concrete wet- en
regelgeving aan voor de toekomst? Zo ja, hoe luidt dan het
voorlopige Nederlandse oordeel over bevoegdheidsvaststelling,
subsidiariteit en proportionaliteit en hoe schat Nederland de
financiële gevolgen in?

Concrete wet- en regelgeving:
De Commissie kondigt geen concrete wet- en regelgeving aan doch
slechts beleidsvoornemens. Sommigen daarvan kunnen op termijn wel
tot concrete regelgeving leiden, zoals het voornemen van de Commissie
om te onderzoeken of de richtsnoeren van de Arctische Raad voor olie- en
gaswinning kunnen worden «goedgekeurd», alsmede het opzetten van
een visserij- en ecosysteembeleid voor dit gebied.

Bevoegdheidsvaststelling:
1

Zie Protocol 3 bij de toetredingsakte van
Zweden en Finland.

In de mededeling wordt een groot aantal actievoorstellen door de
Commissie aangekondigd en worden aanbevelingen aan lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 767

4

gedaan. Specifieke rechtsbases wordt niet genoemd. Op het gebied van
visserij heeft de EU een exclusieve bevoegdheid (Artikel 37 EG).
Scheepvaartaangelegenheden vallen onder het Gemeenschappelijk
vervoerbeleid (artikel 80), op dit terrein heeft de EG een gedeelde
bevoegdheid. Evenzo voor het natuurbeleid. Op grond van artikelen 157
en 165 van het EG verdrag heeft de EG tevens een met de lidstaten
gedeelde bevoegdheid om de activiteiten van de lidstaten en de gemeenschap op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling te
coördineren, met als doel de samenhang van het beleid van de lidstaten
en het beleid van de Gemeenschap te verzekeren. De Commissie kan
hiertoe in samenwerking met de lidstaten initiatieven ontplooien.

Subsidiariteit:
Nederland beoordeelt de subsidiariteit van de voornemens als positief.
Een helder beleidskader op Europees niveau kan synergie opleveren en
een stimulans geven om te komen tot een effectief Arctisch beleid. Daarnaast kan dit schaalvoordelen en externe effecten opleveren die nationaal
niet te realiseren zijn.

Proportionaliteit:
Nederland beoordeelt de proportionaliteit van de beleidsvoornemens als
positief. De Commissie komt met voorstellen die de positie van de
lidstaten versterkt bij hun activiteiten en inspanningen in het Noordpoolgebied. De door de Commissie aangekondigde actievoorstellen beletten
de lidstaten niet om eigen, additionele initiatieven te ontplooien. De
positie van de drie arktische EU-landen binnen de Arctische Raad wordt
mogelijk versterkt door deze «backing» vanuit Brussel, ook al bestaan er
op details verschillen van inzicht (bijv. met Denemarken over het voorstel
voor een verordening betreffende de handel in zeehondenprodukten).

Financiële gevolgen:
De mededeling leidt niet tot extra financiële middelen voor de
EG-begroting. Er zijn geen nationale financiële gevolgen te verwachten
omdat wordt uitgegaan van bestaand beleid. Eventuele nationale financiële gevolgen dienen te worden ingepast op de begroting van de beleidsverantwoordelijke departementen, conform de regels budgetdiscipline.
4. Nederlandse positie over de mededeling
Nederland is positief over de mededeling, zowel inhoudelijk als qua
moment waarop deze werd gepresenteerd. De ambities van de
Commissie lopen sterk parallel aan het Nederlandse polaire beleid zoals
vastgelegd in de notitie «Nederland en de Poolgebieden, Beleid voor
Arctica en Antarctica 2007–2010».
Van de EU-lidstaten hebben naast Nederland o.m. Zweden, het VK, Denemarken, Griekenland, Oostenrijk, Roemenie, Duitsland en Finland de
mededeling expliciet verwelkomd. Denemarken en Zweden overigens niet
zonder enige kritische kanttekeningen te plaatsen bij de voorgenomen
EU-regelgeving inzake beperkingen op de handel in zeehondenbont en de
walvisvangst.
De Nederlandse beleidsuitgangspunten worden gevormd door:
– Bescherming en behoud van de natuurlijke en culturele omgeving.
Daarbij gaat het zowel om de Arctische biodiversiteit als de biodiversiteit elders in de wereld die via migratieroutes van dieren (vissen,
zeezoogdieren, trekvogels) met de Arktis verbonden is en getroffen kan
worden door veranderingen in de Arktis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 767

5

–

–

Bijdragen aan wetenschappelijke kennis van de Arktis. Naast het
onderzoek dat al op verschillende universiteiten en onderzoeksinstellingen uit de reguliere geldstromen wordt uitgevoerd, beschikt Nederland daartoe over een zgn. Nederlands Polair (onderzoeks-)Programma
(NPP) dat wordt gefinancierd door de Ministeries van BZ, EZ, VROM,
LNV,, V&W en wetenschapsfinancier NWO. Ook onderhoudt Nederland
een onderzoeksstation op Spitsbergen en neemt actief deel aan –
wetenschappelijke – werkgroepen van de Arktische Raad. Nederland is
voorts lid – en bekleedde geruime tijd het co-voorzitterschap – van
IASC (International Arctic Science Committee).
Bijdragen en medeverantwoordelijkheid dragen, als lid van de internationale gemeenschap, voor de bevordering van de internationale
rechtsorde, waaronder tevens valt het gemeenschappelijk beheer van
internationale gebieden zoals de volle zee en de diepzeebodem. In feite
is dit al sinds jaar en dag een kernpunt van het Nederlandse buitenlands beleid. Wat de Arktis betreft geeft Nederland hieraan vorm door
haar permanente waarnemerschap bij de Arctische Raad en de Barents
Euro-Arctic Council. (NB: volledige lidmaatschappen zijn niet mogelijk
omdat Nederland zelf geen Arctische staat is).

Nederland is van mening dat de internationale samenwerking in het
Noordpoolgebied zich moet baseren op het VN Zeerechtverdrag
(UNCLOS), met inbegrip van het geschillenbeslechtingsmechanisme van
dat verdrag. Mede om die reden zou Nederland een Amerikaanse toetreding tot UNCLOS verwelkomen. Nederland acht een omvattend Arctisch
Verdrag (cf. het Antarctica Verdrag) niet nodig. Nu de vijf Arctische kuststaten in hun Ilulissat-Verklaring van 28 mei 2008 hebben aangegeven
evenmin een noodzaak te zien voor zo’n regime, is de kans op de totstandkoming daarvan sterk verminderd.
Nederland steunt het voornemen van de Commissie om eveneens het
permanente waarnemerschap bij de Arctische Raad aan te vragen. De
Arctische Raad is het enige (politieke) circumpolaire samenwerkingsverband.
De Arctische staten geven geen duidelijke signalen af over de rol die zij
niet-Arctische landen (en organisaties) in het gebied willen toekennen. De
vijf Arctische kuststaten wezen in de genoemde Ilulissat-verklaring op het
fundament dat het VN-zeerechtverdrag hen biedt voor een verantwoord
beheer van de Noordelijke IJszee, daarmee voorbijgaand aan de rechten
van anderen.
De laatste bijeenkomst van de Senior Arctic Officials van de Arctische
Raad in Kautokeino (Nrw, nov. 2008) gaf evenwel een voorzichtige hoop
op een grotere rol voor buitenstaanders. Het feit dat de problemen in het
gebied mede van buiten de Arktis afkomstig zijn, doet kennelijk het besef
groeien dat ook de niet-Arctische landen een rol hebben bij het aanpakken
ervan. Dat wordt overigens expliciet erkend in rapporten van de Raad.
Ook tegen die achtergrond komt de Commissiemededeling op een goed
moment.
Bij het nastreven van bepaalde beleidsdoelstellingen is de Nederlandse
lijn dat bestaande organisaties en overeenkomsten zoveel mogelijk
moeten worden benut. De mededeling van de Commissie over het Noordpoolgebied bevat ook die aanpak.
Het is tamelijk wrang te constateren dat sommige nieuwe of geïntensiveerde economische activiteiten in het Noordpoolgebied die door klimaatverandering mogelijk worden, een versterkend effect hebben op verdere
klimaatverandering, direct dan wel indirect. Omdat voor Nederland het
tegengaan van klimaatverandering een belangrijke prioriteit is, zijn er
redenen om stil te staan bij deze bedenkelijke situatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 767

6

Nederland steunt het voornemen van de Commissie om te komen tot een
goed beheersysteem voor de bescherming en exploitatie van visserij en
van het Arctische mariene ecosysteem. Het geografisch oprekken van het
reguleringsgebied van de Noordoost Atlantische Visserij Commissie
(NEAFC) biedt daartoe wellicht een tijdelijke mogelijkheid zolang het
ijsvrije gebied nog erg beperkt is. Deze organisatie zal echter maar een
deel van het Arctische gebied kunnen bestrijken. Daarom kan in dit specifieke geval beter ingezet worden op een geheel nieuwe visserijregelgeving, bijv. gemodelleerd naar de geïntegreerde ecosysteembenadering van CCAMLR1, waaraan zowel kuststaten en vissende staten
meedoen, als staten die wetenschappelijk onderzoek verrichten. Een
Arctisch visserij-regime zou specifieke bepalingen moeten bevatten over
de strijd tegen IUU-visserij (Illegal, Unreported and Unregulated Fishing).
Ook steunt Nederland het streven om binnen de OSPAR-Conventie2
uitvoering te geven aan de doelstellingen van de EU Kaderrichtlijn
Mariene Strategie. Dit betreft o.a. de aspecten milieu, biodiversiteit,
klimaatverandering, energie, onderzoek en visserij. Door op deze wijze het
werkingsgebied van de Kaderrichtlijn te vergroten zal OSPAR kunnen
bijdragen aan de realisering van een aantal doelstellingen van de
Commissiemededeling over het Noordpoolgebied, immers strekt het
OSPAR-verdragsgebied zich uit tot (een deel van) de Arktis.
Het behoeft nauwelijks vermelding dat Nederland als zeevarende natie de
rechten ter zake van scheepvaart essentiële uitgangspunten acht die ook
gerespecteerd moeten worden in zones waar scheepvaart vroeger
vanwege ijsgang niet of nauwelijks mogelijk was.
Nieuw openvallende Arctische scheepsroutes en wijzigende transportnetwerken bieden (op termijn) kansen voor Nederlandse havens. Een
vaarroute langs de Noordpool bekort de afstand tussen Europa en OostAzië met 8 à 10 000 km in vergelijking met routes langs het Panama- of
Suezkanaal. Ook behoeven schepen niet langer te voldoen aan de zgn.
Panama-norm en lopen niet langer veiligheids-risico’s langs kusten van
zwakke of falende staten (: piraterij). De Rotterdamse haven is in staat ook
de allergrootste schepen (> 11 000 TEU3) te accomoderen. Bovendien
vergroot de noordelijke ligging van Rotterdam en het goede transportnetwerk in het achterland zijn concurrentiepositie t.o.v. Mediterrane
havens indien schepen met lading voor Europa via de «Noord» Europa
bereiken i.p.v. eerst Zuid-Europa via het Suezkanaal. Het Ministerie van
Buitenlandse Zaken financiert momenteel met het Havenbedrijf in
Rotterdam een studie naar de gevolgen voor de scheepvaartlogistiek van
nieuw openvallende zeeroutes. De studie wordt uitgevoerd door Clingendael en het Academic Centre TransPORT (ACTP) te Rotterdam en analyseert naast de logistieke ook de geopolitieke aspecten.

1

CCAMLR = Convention on the Conservation
of Antarctic Marine Living Resources.
2
Het OSPAR-Verdrag uit 1992 heeft tot doel
de bescherming van het mariene milieu in het
Noordoostelijk deel van de Atlantische
Oceaan, en bestaat uit een samenvoeging van
de vroegere verdragen van Oslo (1972, tegen
dumping door schepen) en het Verdrag van
Parijs (1974, tegen zeevervuiling vanaf land en
offshore-activiteiten). Het OSPAR-Verdrag
heeft 15 partij-staten, waaronder Nederland.
3
TEU = Twenty Foot Equivalent Unit, en
standaardmaat voor de grootte van containers.

Voor Nederland als vlaggenstaat is de algemene beleidslijn dat regelgeving op schepen in overeenstemming dient te zijn met toepasselijke standaarden van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO). Verder onderschrijft Nederland zoals ook aangegeven in de Mededeling van de
Commissie dat indien voor scheepvaart nieuwe regelgeving wordt overwogen, dit in lijn met IMO-regelingen en -procedures geschiedt. Door haar
oproep voor extra aandacht voor de veiligheid van scheepvaart en voor
«Search en Rescue» sluit de Commissie aan bij recente initiatieven van de
Arctische Raad op dat gebied. Nederland ondersteunt verder werk binnen
IMO ter aanscherping van de milieu- en veiligheidseisen voor Arctische
scheepvaart.
Een toename van scheepvaart via de Arctische routes heeft gevolgen voor
het milieu in een kwetsbaar gebied. Hoewel kortere routes zullen leiden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 767

7

tot een vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen, en
daarmee van de uitstoot van CO2, zal de scheepvaart leiden tot hogere
uitstoot van luchtverontreinigende stoffen in het Noordpoolgebied.
Recent uitgevoerd onderzoek geeft aanwijzingen voor een toename van
van troposferisch ozon (een kortlevend broeikasgas), veroorzaakt door de
door scheepsmotoren uitgestoten stikstofoxiden. De laatste hebben in de
polaire atmosfeer een langere verblijftijd dan langs de nu gangbare
scheepvaartroutes. De toename van stikstofoxides zal ook leiden tot een
aanzienlijke toename van verzuring en bemesting in de Arctische kustgebieden. Het is belangrijk deze effecten verder te onderzoeken en te
kwantificeren.
De toenemende mogelijkheden voor de winning van olie en gas hebben
uiteraard een bedenkelijke oorzaak, doch bieden ook kansen aan het
Nederlandse bedrijfsleven (bijv. in Yamal en in de Barentszee). Nederland
heeft op het gebied van offshore en gerelateerde zware maritieme technologie veel te bieden en is gebaat bij de Commissievoornemens op het
gebied van olie- en gaswinning in de Arktis.
Met het lichten van de Russische kernonderzeeër Koersk in de Barentszee
hebben Nederlandse bedrijven de grootste Arctische bergingsoperatie
ooit uitgevoerd. Rusland kijkt voor de winning van gas in het gebied van
het Yamal-schiereiland en de Kara Zee naar Nederland, waar een aantal
Nederlandse bedrijven (bouwbedrijven, baggeraars, energiebedrijven,
enz.) en kennisinstellingen zich verenigd hebben in de Stichting Project
Delta, om een concept te ontwikkelen waarbij gasreserves met een
gecombineerde land/sea-based aanpak zouden worden ontgonnen.
Onderdeel van het concept is het ontwikkelen van een kunstmatig eiland
(«Maasvlakte»), dat het zowel in de zomertijd (wanneer de toendra’s
drassig zijn) als ’s winters (wanneer het hard vriest) mogelijk maakt om
gas te winnen.
Op het gebied van wetenschappelijk onderzoek ligt de Mededeling van de
Commissie in het verlengde van activiteiten die zij nu reeds uitvoert. De
actievoorstellen sluiten ook goed aan bij het onderzoek dat in Nederland
plaatsvindt, onder andere binnen het kader van het Nederlands Polair
Programma. Dit laat onverlet dat de oproep om een eensgezind Europees
beleid te voeren momenteel nog niet gepaard gaat met een goede coördinatie van beleidsrelevant onderzoek via de verschillende thema’s van de
EU kaderprogramma’s. Wel worden er vanuit de kaderprogramma’s
steeds een aantal Arctische onderzoekscomponenten en infrastructuurelementen gefinancierd. Daarnaast speelt de European Polar Board (EPB)
bij de European Science Foundation (ESF) een belangrijke rol als forum
om nationale onderzoeksactiviteiten te coördineren en de infrastructuur af
te stemmen en beschikbaar te maken voor alle EU landen. De EPB ontwikkelt momenteel EUROPOLAR, een Europees strategisch kader voor wetenschappelijke en operationele capaciteit in beide poolgebieden.
Nederland staat enigszins onder druk om t.g.t. bij te dragen aan de bouw
van de Europese onderzoeksijsbreker Aurora Borealis, mede omdat
Nederland voor veel van zijn polair onderzoek een beroep moet doen op
infrastructuur van anderen.
Gezien het belang van zeespiegelstijging voor ons land dient Nederland
aan te dringen op prioritering van Arctisch klimaatonderzoek in volgende
EU kaderprogramma’s.
Nederland heeft begrip voor het evenwicht dat de Commissie tracht te
zoeken bij het afwegen van de rechten van inheemse volkeren enerzijds
tegen milieu-afwegingen anderzijds. Dat evenwicht is niet altijd gemakkelijk te vinden in kwesties met betrekking tot zeezoogdieren zoals walvissen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 767

8

en zeehonden. Nederland staat hier een open dialoog voor, gebaseerd op
respect voor traditionele levenswijzen en bestaansmiddelen.
Een aantal zaken blijft in de Mededeling van de Commissie onderbelicht.
Zo geeft de Commissie niet aan hoe zij haar Arctisch beleid (waar diverse
DG’s bij zijn betrokken) intern wil coördineren. Ook geeft de Commissie
niet aan hoe haar Mededeling, die gepresenteerd wordt als een fundament («first layer») van een Arctisch beleid, zal worden uitgebreid naar
een meer volwaardig Noordpoolbeleid van de Unie. En evenmin of daar te
gelegener tijd separate budgettering voor is voorzien. Ook geeft de
Commissie geen tijdsindicaties wanneer zij resultaten van bepaalde actievoorstellen hoopt te zien.
Deze vragen zijn door Nederland aan de Commissie voorgelegd.
Tenslotte: De publieke belangsteling in Nederland voor het Noordpoolgebied is groot. Er lijkt een groeiend maatschappelijk draagvlak te bestaan
om onze rol aldaar in een breder – nationaal – beleidskader in te passen
dan momenteel het geval is. Ook in dat opzicht komt de Mededeling van
de Commissie van pas.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 767

9