Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2019

Nr. 104

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 maart 2019
Op 13 februari jl. berichtten verschillende media dat sommige Dutchbatveteranen zich zorgen maken over de aanwezigheid van asbest en
radioactief materiaal rond de toenmalige compound in Potocari (1995).
Gelijktijdig meldde Het Algemeen Dagblad dat een groep Nederlandse
militairen zich nu zorgen maakt over hun gezondheid vanwege asbest op
de kazerne in Litouwen.
In het ordedebat van 14 februari jl. (Handelingen II 2018/19, nr. 54, item 8)
heeft u verzocht om een brief waarin aandacht wordt geschonken aan de
onderzoeken en de wijze waarop het personeel is geïnformeerd.
Aanvullend heeft u in uw schrijven van 21 februari jl. gevraagd om een
reactie op het bericht op AD.nl van 13 februari 2019 «Dutchbat-militairen
doen aangifte wegens mishandeling». Tot slot heb ik schriftelijke vragen
ontvangen van het lid Karabulut (SP) over het artikel in Het Algemeen
Dagblad van 14 februari jl. «Militairen op missie in Litouwen klagen over
asbest». Met deze brief geef ik mede namens de Staatssecretaris invulling
aan deze verzoeken.
Potocari
Defensie was in 1994 bekend met de aanwezigheid van asbest in de
batterij- en accufabriek die zich bevond naast de compound van Dutchbat.
Om die reden was het het personeel destijds niet toegestaan dit gebouw
te betreden. Op 28 mei 1995 heeft zich ter plekke een overstroming
voorgedaan waardoor water en modder via het gebouw op de compound
terecht kwam. Omdat het personeel vreesde dat asbest zich over de
compound had verspreid, heeft Defensie destijds metingen verricht. Uit
de genomen monsters bleek dat de asbest zich niet over de compound
van Dutchbat had verspreid. De conclusie van het onderzoek was dat
militairen geen onverantwoord gezondheidsrisico hebben gelopen. Deze

kst-35000-X-104
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 104

1

conclusie is destijds echter niet gecommuniceerd. Het personeel is
hierover in 2002 alsnog geïnformeerd.
In 2000 is de Kamer geïnformeerd over de blootstelling aan ioniserende
straling op de compound (Kamerstuk 27 580, nr. 3). Op basis van
aanvullend onafhankelijk onderzoek door de Nucleair Research &
Consultant Groep (NRG) in 2000 is destijds geconcludeerd dat «er geen
reden is te veronderstellen dat uitgezonden militairen zijn blootgesteld
aan significante doses ioniserende straling door rookmelders of andere
radioactieve bronnen.»
Overigens kan personeel dat op de compound Potocari is geweest, zich
sinds het jaar 2000 bij Defensie laten registreren in verband met de zorgen
die zij hebben over de mogelijke aanwezigheid van asbest op de locatie
Potocari.
In het artikel op AD.nl van 13 februari 2019 wordt gemeld dat Dutchbatmilitairen aangifte doen tegen Defensie wegens mishandeling. Het is de
verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie om een aangifte te
beoordelen en te bepalen of zij daarin aanleiding ziet voor een strafrechtelijk onderzoek. Defensie wacht deze beslissing af.
Litouwen
In het algemeen kan worden gemeld dat Defensie aan de voorkant van
missies een zogeheten site survey uitvoert. Hierbij worden de specifieke
lokale en infrastructurele omstandigheden in kaart gebracht en worden
zoveel als mogelijk de veiligheids- en gezondheidsrisico’s geïnventariseerd. Ook voorafgaand aan de NAVO-inzet in Litouwen is een dergelijke
site survey uitgevoerd.
Het Nederlandse detachement maakt deel uit van de Multinational Battle
Group (MNBG) die onder Duitse leiding staat. De Nederlandse militairen
in Rukla werken onder meer in een Temporary Logistic Support Area
(TLSA), oefenen voornamelijk in Pabrade Training Area, en zijn, samen
met meerdere NAVO-eenheden, gehuisvest in de nabijgelegen Rukla
Barracks.
TLSA
Duitsland heeft vanaf de start van de NAVO-presentie in 2017 de risico’s
en blootstelling aan asbest onderzocht. Mede door klachten van een
Duitse militair in april 2017 heeft Duitsland, in 2017 maandelijks en in 2018
ieder kwartaal, op de TLSA metingen uitgevoerd1. Duitsland heeft onder
meer luchtmetingen uitgevoerd en kleefmonsters genomen om te
beoordelen of er door de aanwezigheid van de asbest een gevaar bestaat
voor de gezondheid. De resultaten van de metingen lieten geen verhogingen zien met betrekking tot de achtergrondconcentratie van het aantal
van nature in de buitenlucht aanwezige asbestvezels. Ook de resultaten
van de kleefmonsters lieten geen verhoogde concentratie zien van
asbestvezels in het stof. Duitsland heeft sinds de eerste metingen
geconcludeerd dat er, ondanks de aanwezigheid van hecht-gebonden
asbest, geen gevaar is voor de gezondheid. Het Coördinatiecentrum
Expertise Arbeidsomstandigheden en Gezondheid (CEAG) van Defensie
heeft het Duitse onderzoek gevalideerd en de conclusie bevestigd.

1

Uitgevoerd door Wehrwissenschaftliches Institut für Werk- und Betriebsstoffe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 104

2

Rukla Barracks
Eind april 2017 is op de locatie Rukla Barracks tijdens een Nederlands
werkbezoek op drie plaatsen asbest aangetroffen. Deze locaties zijn
gemarkeerd, afgedekt of gesaneerd.
Beheersmaatregelen
Defensie bereidt het personeel goed voor op hun verblijf in Litouwen.
Tijdens de Missiegerichte Opleiding (MGO) krijgen de militairen onder
meer les in hygiëne en preventieve gezondheidszorg (HPG). Tijdens deze
HPG-lessen worden de militairen gewezen op de risico’s en de zaken die
ze wel en niet moeten doen om veilig te werken. In deze opleiding is er
ook specifiek aandacht voor de aanwezigheid van asbest op het
kampement. Daarnaast wijzen we de militairen op het speciaal ontwikkelde «Informatieblad asbest voor eFP BG».
Sinds de ontstane onrust bij het personeel wordt bij aankomst in
Litouwen, nogmaals de aandacht gevestigd op de aanwezige asbest.
Daarbij worden de militairen tevens gewezen op de mogelijkheid zich te
registreren door middel van het formulier «Persoonsregistratie blootstelling gevaarlijke stoffen en fysische processen».
Op het kampement te Rukla zijn de locaties waar asbest is aangetroffen
gemarkeerd, afgedekt of gesaneerd. Daar waar op de oefenterreinen
asbest wordt aangetroffen, wordt deze verwijderd, afgedekt, gemarkeerd
of wordt dit deel van de oefenlocatie gemeden.
Naar aanleiding van de recente ontstane onrust is het aanwezige
personeel in Litouwen nogmaals gewezen op de locaties waar asbest is
aangetroffen. Ook zijn de militairen nogmaals geïnformeerd over de
risico’s van asbest en de regels waar zij zich op het kamp aan moeten
houden.
Afsluitend
Defensie stuurt haar personeel met regelmaat uit naar landen waar de
bestaande lokale infrastructuur is beschadigd of niet vergelijkbaar is met
onze standaarden. Dit doet zij pas nadat er een grondig onderzoek is
uitgevoerd naar onder andere de gezondheidsrisico’s. Deze gezondheidsrisico’s en de beschermende maatregelen die Defensie kan nemen, spelen
nadrukkelijk een rol in de besluitvorming om onze mensen in deze
gebieden te laten optreden. Defensie neemt hierin haar verantwoordelijkheid en zal indien hier aanleiding toe is, gericht onderzoek doen naar
potentiële gezondheidsrisico’s.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 104

3