Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 980

Voorstel van de leden Omtzigt, Eerdmans en
Dassen tot wijziging van het Reglement van
Orde in verband met het invoeren van de
mogelijkheid dat vijftig leden kunnen verzoeken
de (in)formateur(s) uit te nodigen inlichtingen te
verschaffen over de kabinetsformatie

Nr. 2

VOORSTEL
Artikel 11.2 van het Reglement van Orde van de Tweede Kamer komt te
luiden:
Artikel 11.2 Inlichtingen over kabinetsformatie
1. Ieder lid kan verzoeken de informateurs en formateurs tijdens de
uitvoering van en na afronding van hun opdracht uit te nodigen om
inlichtingen te verschaffen over het verloop van de kabinetsformatie.
2. Het verzoek wordt toegekend indien het wordt gesteund door ten
minste vijftig leden.
3. De Voorzitter bepaalt wanneer gelegenheid wordt geboden voor het
verschaffen van de inlichtingen.
Toelichting
Het grondwettelijke recht op informatie en inlichtingen van de regering
is voorbehouden aan ieder individueel lid van de Staten-Generaal. Dat ligt
vast in artikel 68 van de Grondwet.
Tijdens de formatie van een nieuw kabinet doet zich een bijzondere
situatie voor. De Kamer heeft dan formeel zelf de regie op zich genomen.
Dat betekent dat de Kamer zelf verkenners, informateurs of een formateur
aanstelt tijdens het formatieproces.
Voor deze personen geldt de vertrouwensrelatie met de Kamer niet. Zij
treden namens de Kamer op. Indien er een vertrouwensbreuk optreedt
tussen een informateur en een onderhandelende partij, zal de informateur
op dat moment de opdracht teruggeven aan de Kamer.
De Kamer kan de informateur verzoeken om inlichtingen te verschaffen
over het verloop van de kabinetsformatie. In het huidige Reglement van
Orde is het verzoek om die inlichtingen te verschaffen voorbehouden aan
een meerderheid van de Tweede Kamer.
Indien de informateur bezig is met een onderzoek naar een meerderheidsregering betekent dit dat de onderhandelende meerderheidspartijen
informatieverzoeken kunnen tegenhouden zolang zij dat zelf wenselijk
achten. Zij hoeven over het verloop van de formatie, in welke omstandigheid ook, geen inlichtingen te verschaffen aan partijen die niet aan de

kst-35980-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 980, nr. 2

1

onderhandelingstafel zitten. Dat betekent dat de oppositie wel om een
indicatief tijdspad kan vragen of dat de oppositie wel kan vragen of de
onderhandelende partijen voornemens zijn om met een nota van wijziging
alle begrotingen weer open te breken, maar dat de oppositie geen
betekenisvol antwoord krijgt op die vraag.
De huidige gang van zaken in de formatie laat zien dat deze beperking
van het recht op informatie van de Kamer niet meer houdbaar is. Het
moge duidelijk zijn dat dit in de huidige situatie meer dan ooit klemt: de
formatie sleept al meer dan zeven maanden, soms lekken plannen expres
uit en soms lekken stukken per ongeluk uit.
De partijen in de Kamer kunnen op dat moment hierover geen vragen
stellen aan de informateurs en dus ook niet aan de onderhandelende
partijen, van wie verwacht mag worden dat zij meedoen met een debat
met de informateurs. Tegelijkertijd informeren de informateurs wel het
staatshoofd.
Ofwel, elke journalist kan vragen stellen aan de informateurs en de
politiek leiders kunnen overal interviews geven – of juist niet – maar de
Tweede Kamer kan alleen bij meerderheid iets vragen.
De huidige gang van zaken legt dus een structureel probleem bloot: de
democratische verantwoording van het verloop van het formatieproces is
nu exclusief geborgd bij een (kleine) meerderheid en wel de meerderheid
die ligt bij de onderhandelende partijen.
Om deze lacune op te lossen hebben de indieners meerdere oplossingen overwogen: in principe kan er een tijdslimiet gesteld worden aan
een (in)formatiepoging. Dat kan via het Reglement van Orde. Echter als er
fatale termijnen in het Reglement van Orde gezet worden, waarna er geen
(in)formatiepoging meer mogelijk is, dan komt dat feitelijk neer op een
formatiewet, waarbij het proces potentieel dwingend kan eindigen in
nieuwe verkiezingen. De indieners achten het onwenselijk dat het proces
om tot ontbinding van de Kamer te komen en nieuwe verkiezingen uit te
schrijven, volgt uit het Reglement van Orde van de Kamer zelf. Zo’n
ingrijpende stap kan overwogen worden, maar dient op wetsniveau
vastgelegd te worden en dient te voldoen aan artikel 64 van de Grondwet.
Daarom ligt hier een eenvoudig voorstel: een grote minderheid,
50 leden, kan om een debat vragen met de informateurs. Het zou niet de
enige plek zijn in het Reglement van Orde waarin een minderheid om een
debat kan vragen: het dertigleden-debat en het interpellatiedebat komen
ook op de agenda indien een minderheid van 30 leden erom vraagt.
Hier wordt om twee redenen gekozen voor een hogere limiet van
50 leden. Ten eerste omdat een debat over de formatie onder normale
omstandigheden op korte termijn gehouden dient te worden. Ten tweede
is het niet wenselijk om een relatief klein deel van de mogelijk toekomstige oppositie de mogelijkheid te geven elke dag een debat te vragen.
Immers, de onderhandelende partijen moeten ook in een zekere rust en
vertrouwelijkheid over de formatie kunnen spreken. Nu is dat echter te ver
doorgeslagen omdat zij er feitelijk voor kunnen kiezen om die rust zo lang
te handhaven als zij zelf wenselijk achten.
Deze wijziging is ook in lijn met het advies van de Venetië commissie,
die expliciet stelt: «the Rules of Procedure of Parliament could be changed
to facilitate scrutiny of the executive, this could be done, for instance, by
extending the rights of 30 MPs also to initiate hearings and parliamentary
investigations or ensuring that a standing committee has specific
responsibility for effective scrutiny of laws and their application for
compliance with general principles of good administration and the rule of
law;».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 980, nr. 2

2

Natuurlijk zou dit ook kunnen gescheiden worden als de leden van de
toekomstige meerderheid een andere aanbeveling ter harte zouden
nemen, namelijk: «as concerns attitudes, while this cannot be imposed
through legislation, it should be seen as acceptable and even normal that
MPs from government parties also represent Parliament as an institution
and that participation in parliamentary scrutiny of the government is not
an act of disloyalty.»
Hoewel deze aanbevelingen strikt genomen niet gaan over de formatie,
zijn zij volgens de indieners wel van toepassing op de situatie waarbij de
regering zich bij tijd en wijle demissionair opstelt en bij tijd en wijle
minder demissionair gedraagt en de partijen die de huidige en toekomstige coalitiepartijen dezelfde zijn.
Het is de uitdrukkelijke bedoeling van de indieners om dit initiatief op
korte termijn te behandelen, zodat het ook van dienst kan zijn in de
huidige kabinetsformatie.
Technische toelichting
Het voorstel wijzigt artikel 11.2 (Inlichtingen over kabinetsformatie).
Daarbij wordt verankerd dat een lid kan voorstellen de (in)formateurs uit
te nodigen om inlichtingen te verschaffen (eerste lid). Dit verzoek wordt
toegewezen indien het wordt gesteund door ten minste vijftig leden
(tweede lid), waarbij de Voorzitter bepaalt wanneer de gelegenheid wordt
geboden voor het verschaffen van de inlichtingen (derde lid). Dit sluit qua
formulering en procedure aan bij die in het kader van de artikelen 12.6,
eerste, tweede en derde lid (interpellaties), en 12.7 (dertigledendebat), met
dien verstande dat de drempel tot toekenning van het verzoek op ten
minste vijftig leden ligt. Daarbij ligt het in de rede dat bij toewijzing van
het verzoek op redelijk korte termijn het debat met de (in)formateur(s)
wordt ingepland, bij voorkeur binnen een week.
Omtzigt
Eerdmans
Dassen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 980, nr. 2

3