Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1970
Vragen van het lid Van der Burg (VVD) aan de Staatssecretarissen van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Veiligheid en Justitie over seksueel
misbruik in jeugdzorginstellingen (ingezonden 14 april 2014).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
mede namens de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (ontvangen 15 mei
2014). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 1860
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht over seksueel misbruik in de
jeugdzorg?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe vaak wordt seksueel misbruik bij de diverse jeugdhulpsectoren, zoals de
jeugdzorg (open/gesloten), J-GGZ, zorg voor jongeren met een beperking,
jeugdbescherming en jeugdreclassering als incident/calamiteit gemeld bij de
diverse inspecties, en hoe vaak wordt er aangifte gedaan bij de politie? Kan
worden uitgesplitst hoe vaak deze gemelde incidenten bij de diverse
inspecties en aangiften bij de politie worden gepleegd door respectievelijk
hulpverleners, medebewoners of anderen?
Antwoord 2
Uit cijfers van de Inspectie Jeugdzorg (IJZ) blijkt dat in 2013 de IJZ onder de
noemer calamiteiten 59 meldingen van (vermoeden) van seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft ontvangen vanuit de jeugdzorg, de jeugdbescherming en de jeugdreclassering. In ongeveer een derde van de gevallen betreft
het (vermoedens) van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen jongeren
onderling. In de overige gevallen is er sprake van seksueel grensoverschrijdend gedrag door pleegouders, ouders, hulpverleners of derden. Onder de
categorie derden kunnen zowel onbekenden als bekenden (familieleden of

1

ah-tk-20132014-1970
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Vrij Nederland van 2 april 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

vrienden) vallen. Als bijlage2 bij deze antwoorden zijn twee grafieken
gevoegd uit het Jaarbericht 2013 van de IJZ, dat binnenkort wordt gepubliceerd.
Voor de J-GGZ en de zorg voor jongeren met een beperking zijn geen
gegevens bekend. Zorgaanbieders zijn verplicht om melding te maken van
seksueel misbruik bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ). De IGZ
registreert deze meldingen per zorgsector. De IGZ maakt hierbij geen
onderscheid naar leeftijd. Hierdoor is er geen beeld te geven van het aantal
meldingen betreffende een bepaalde leeftijdscategorie in de verschillende
zorgsectoren.
Het is niet bekend in hoeveel gevallen aangifte bij de politie is gedaan. Dit
wordt noch door de IJZ, noch door de IGZ geregistreerd, en ook de politie
houdt geen aangiftecijfers specifiek voor jeugdzorginstellingen bij.
Vraag 3
Hoeveel volledig gescheiden behandelplekken zijn er voor meisjes en
jongens, en hoeveel gescheiden slaapplekken zijn er die «ontoegankelijk»
voor het andere geslacht zijn?
Antwoord 3
Wij beschikken niet over (exacte) gegevens hierover. Het beeld is, dat in de
J-GGZ en de zorg voor jongeren met een beperking in het algemeen met
gemengde behandelplekken wordt gewerkt, en in de jeugdzorg deels met
gemengde behandelplekken, deels met gescheiden behandelplekken.
Vraag 4
Kunt u reflecteren op het gangbare standpunt in de sector(en) dat gemengde
groepen in alle gevallen het beste zijn, ook als het om kwetsbare jongens en
meisjes gaat die (nog) moeilijk met seksualiteit kunnen omgaan, en voor
plaatsing te maken hebben gehad met mishandeling, seksueel misbruik of
loverboyproblematiek? Wat vindt u daarnaast van het feit dat deze kwetsbare
meisjes (en soms jongens) moeten samenleven met veelal de moeilijkste
groep jongens qua gedragsproblemen, stoornissen en soms zelfs met
loverboys die er ook in behandeling zijn?
Antwoord 4
In de jeugdzorg wordt veel met gemengde groepen gewerkt, op grond van de
opvatting onder professionals dat behandeling en verblijf in gemengde
groepen het beste zijn voor een gezonde ontwikkeling van de jongeren.
Jongeren die het slachtoffer zijn van mishandeling, seksueel misbruik of
loverboyproblematiek zijn uitermate kwetsbaar. Juist in deze gevallen moet er
sprake zijn van een behandeling op maat. Er is niet één behandeling die voor
alle jongeren passend is. Dit kan betekenen dat (tijdelijk) opvang en behandeling in een gesloten setting nodig is, soms opvang in groepen met meisjesspecifieke problemen, maar soms ook juist niet. De behandeling van meisjes
die mogelijk slachtoffer zijn van loverboys gebeurt dan ook in verschillende
settings, die tijdens het behandeltraject kunnen wijzigen: variërend van
opvang in afgeschermde meisjesgroepen tot gemengde woongroepen. In de
afgeschermde meisjesgroepen verblijven meisjes met verschillende problemen (dus niet alleen loverboyslachtoffers). Soms is het van belang dat de
opvang plaatsvindt in de eigen regio (vanwege contacten met familie en
netwerk), soms juist niet. Via maatwerk wordt gezocht naar de best passende
opvang voor ieder individu, waarbij gekeken wordt naar de specifieke situatie.
Deze maatwerkbenadering vinden wij positief.
Er lopen inmiddels diverse initiatieven om deze zorg verder te verbeteren,
hetgeen wij van harte ondersteunen.
Op initiatief van Jeugdzorg Nederland gaat een commissie, onder leiding van
mevrouw Azough, kijken naar de verdere verbetering van de zorg aan
minderjarige slachtoffers van mensenhandel.3
Inmiddels is ook een pilot van Horizon en Fier Fryslan van start gegaan. In
deze pilot wordt door bundeling van de expertise van beide instellingen een
gespecialiseerde opvang- en behandelvoorziening geboden voor meisjes van

2
3

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
U bent bij brief van 10 april 2014 door de commissie geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

12 tot 23 jaar die het slachtoffer zijn of dreigen te worden van een loverboy.
Wij ondersteunen de pilot, onder meer door een financiële bijdrage.
Daarnaast is, om meer inzicht te krijgen in de effecten van de behandeling,
onderzoek nodig. In de brief van 6 mei 2014 heb ik u geïnformeerd over de
voorstudie van het Verwey Jonker instituut over de effectiviteit van behandelmethoden voor loverboyslachtoffers en het vervolgonderzoek dat nu in
overleg met ZonMw wordt voorbereid. In het onderdeel van de programmalijn «Hulpmiddelen» binnen het programma Effectief werken in de jeugdsector (2012–2019) wordt in dit kader ook onderzoek uitgezet naar de effectiviteit
van interventies en methodieken. De vraag wanneer het nodig kan zijn om
(tijdelijk) in aparte groepen te worden behandeld maakt deel uit van dit
onderzoek.
Naast het onderzoek specifiek gericht op slachtoffers van loverboys wordt
momenteel een literatuurstudie uitgevoerd door het WODC, waarin meer in
het algemeen de risico- en beschermende factoren van herhaald slachtofferschap en daderschap van seksueel misbruik centraal staan. Daarbij wordt
gekeken naar de manier waarop de residentiële jeugdzorg of justitiële
jeugdinrichtingen het beste met deze problematiek om kunnen gaan. Nut en
noodzaak van het al dan niet gescheiden opvangen van en behandelen van
jeugdigen wordt hierin als vraag meegenomen.
Vraag 5
Hoe kan het dat ruim 1,5 jaar na het onderzoeksrapport van de commissie
Samson diverse deskundigen, zoals hoogleraar kindermishandeling Lamers
en de directeur van Fier Fryslan, constateren dat seksueel misbruik in
jeugdinstellingen structureel voorkomt, en dat het er ontbreekt aan een veilig
leefklimaat? Deelt u de mening dat dit onacceptabel is? Zo ja, welke
consequenties worden hieraan verbonden, zonder in de regelreflex te
schieten?
Antwoord 5
Voorop staat, dat seksueel misbruik altijd en in alle vormen onacceptabel is.
Wij weten dat de jeugdzorgsector er alles aan doet om binnen zijn instellingen seksueel misbruik te voorkomen. Daar waar het in jeugdzorginstellingen
wordt geconstateerd, wordt er tegen op getreden. Zoals u weet heeft
Jeugdzorg Nederland naar aanleiding van de aanbevelingen van de commissie Samson als brancheorganisatie het initiatief genomen om samen met de
instellingen een kwaliteitskader te ontwikkelen, specifiek gericht op het
voorkomen van seksueel misbruik. De hiervoor ingestelde commissie
Rouvoet heeft dit kwaliteitskader inmiddels getoetst en vastgesteld, en ziet nu
toe op de implementatie ervan door de instellingen.
Vraag 6
Bent u bereid de inspectie(s) opdracht te geven direct te kijken waar
kwetsbare meisjes en jongens niet veilig zijn in jeugdinstellingen, en
aanwijzingen te laten geven opdat zij wel veilig zijn?
Antwoord 6
De IJZ voert op dit moment toezicht uit dat specifiek gericht is op seksueel
misbruik in jeugdzorginstellingen. De IJZ doet dit onderzoek in een dertigtal
jeugdzorginstellingen. De IJZ betrekt hierbij de vraag of er bij de leiding van
de instelling structureel aandacht is voor de veiligheid van de jongeren in het
kader van het voorkomen van seksueel misbruik. Het toezicht van de IJZ sluit
aan bij de acties uit het Kwaliteitskader voorkomen seksueel misbruik van de
commissie Rouvoet. Daar waar de commissie toeziet op de implementatie
van dit kwaliteitskader door de instellingen, richt de IJZ zich met haar toezicht
op het handelen van de medewerkers in de praktijk. Indien nodig grijpt de IJZ
in. Overigens besteden de inspecties uiteraard in het toezicht dat zij uitoefenen aandacht aan de veiligheid van cliënten in instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3