Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2406
Vragen van de leden Leijten en Bashir (beiden SP) aan de ministers van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Financiën over het bericht
«Beperking aftrek nekt minima» (ingezonden 26 maart 2010).
Antwoord van minister Klink (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Financiën
(ontvangen 4 mei 2010).
Vraag 1 en 2
Wat is uw oordeel over het bericht «Beperking aftrek nekt minima»?1
Erkent u dat de bezuiniging op de fiscale aftrekposten voor ziektekosten bij
ouderen, minima, chronisch zieken en gehandicapten leidt tot financiële
drama’s, zoals een koopkrachtverlies tussen de 100 en 150 euro?
Zo ja, op welke wijze gaat u dit koopkrachtverlies compenseren?
Zo neen, waarom niet?
Antwoord 1 en 2
In diverse media (Stentor, Parool, Nederlands Dagblad) is recent aandacht
gevraagd voor de gevolgen van de wijziging van de aftrek van buitengewone
uitgaven (BU) met ingang van 2009.
Deze gevolgen hangen samen met de overgang van de BU naar de Wet
tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) per 2009. De
minister van SZW en de toenmalige staatssecretaris van VWS zijn, mede
namens de toenmalige staatssecretaris van Financiën, uitgebreid ingegaan op
de inkomenseffecten van de overgang van de BU naar de Wtcg in hun brief
van 7 oktober 2008 (Kamerstukken II, 2008/2009, 31 706, nr 10). Ook bij de
behandeling van de Wtcg is uitvoerig gesproken over de inkomenseffecten. In
aanvulling daarop heeft het ministerie van VWS een brochure «Financiële
gevolgen van het afschaffen van de buitengewone uitgavenregeling»
opgesteld, waarin voor een groot aantal huishoudens de inkomenseffecten
worden toegelicht.
Het feit dat de inkomenseffecten van de Wtcg recent weer in de media
hebben gekregen komt doordat mensen voor 1 april 2010 de belastingaangifte over 2009 moesten indienen. In de genoemde mediaberichtgeving wordt
uitsluitend gekeken naar de effecten die samenhangen met het vervallen van
de BU en niet naar de compenserende maatregelen in het kader van de Wtcg.
Het gaat hierbij om:
1

ah-tk-20092010-2406
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

De Stentor, 19 maart 2010: «Minder aftrek nekt minima».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

1

1)

een algemene tegemoetkoming van tussen de 150 en 500 euro op basis
van leeftijd en zorggebruik in de Zvw, AWBZ en Wmo;
2) een verlaging van de eigen bijdrage voor AWBZ-zorg en Wmo-zorg. De
korting op de eigen bijdrage voor intramurale zorg is 8% voor
65-plussers en 16% voor 65-minners. De korting op de eigen bijdrage
voor extramurale zorg is 33%. Bovendien is de inkomensdrempel voor
extramurale eigen bijdrage AWBZ/Wmo voor 65-minners verhoogd,
waardoor 65-minners vaker de laagste eigen bijdrage betalen;
3) een tegemoetkoming van € 350,– voor arbeidsongeschikten met een
UWV-uitkering die ten minste 35% arbeidsongeschikt zijn, ter compensatie van het verlies van de aftrek van het arbeidsongeschiktheidsforfait;
4) een verhoging van de tegemoetkoming voor mensen met een AOWuitkering en een aanpassing van de ouderenkorting ter compensatie van
het verlies van de aftrek van het ouderdomsforfait. Bovendien zijn
inkomensdrempels in de huurtoeslag voor 65-plussers verhoogd,
waardoor 65-plussers eerder in aanmerking komen voor huurtoeslag;
5) een ingeperkte fiscale regeling voor de aftrek van specifieke kosten van
ziekte.
Tegenover de minnen van het beperken van de aftrek staan dus ook diverse
plussen, juist voor de groep van chronisch zieken. Per saldo betekent de
overgang van de BU naar de Wtcg voor de meeste chronisch zieken een
inkomensverbetering, zoals ook aangeduid in de brief van 7 oktober 2008. Dit
laat onverlet dat er ook mensen zijn die per saldo een negatief inkomenseffect ondervinden. Dit betreft allereerst huishoudens die op basis van
standaardkosten (aanvullende polis, bril, begrafeniskosten etc.) aanspraak
maakten op de BU, terwijl zij deze standaardkosten niet onder de ingeperkte
fiscale regeling kunnen aftrekken. Hiernaast gaat het om huishoudens die mede vanwege de doorwerking op inkomensafhankelijke regelingen als de
huurtoeslag - relatief veel voordeel hadden van de BU. Vanwege het hogere
marginale tarief en de inperking van de vermenigvuldigingsfactor voor
65-minners geldt dit vaker voor 65-minners dan voor 65-plussers die gebruik
maakten van de BU. Ten slotte hebben hoge inkomens last van het hogere
drempelpercentage voor dat deel van het inkomen dat € 38.000 overschrijdt.
In het licht van de doelstelling om de Wtcg beter te richten op chronisch
zieken en gehandicapten en daarbij een meer gelijke compensatie te geven
van kosten voor verschillende groepen met vergelijkbare kosten acht het
kabinet deze inkomenseffecten aanvaardbaar.
Vraag 3
Vindt u het rechtvaardig dat mensen met een UWV-uitkering – ongeacht of ze
gehandicapt of chronisch ziek zijn – automatisch 350 euro gecompenseerd
krijgen, terwijl andere gehandicapten, chronisch zieken, minima en ouderen
met forse ziektekosten en een andersoortig inkomen geen tegemoetkoming
krijgen? Zo ja, waarom? Zo nee, welke maatregelen gaat u nemen om deze
regeling rechtvaardiger te maken?
Antwoord 3
Als aangeduid bij de beantwoording van vraag 1 en 2 worden niet alleen
arbeidsongeschikten met een UWV-uitkering die ten minste 35% arbeidsongeschikt zijn gecompenseerd, maar ook andere groepen waaronder ouderen en
chronisch zieken en gehandicapten die op basis van hun zorggebruik in
aanmerking komen voor de algemene tegemoetkoming. Hiernaast profiteren
AWBZ/Wmo-gebruikers van de verlaging van de eigen bijdrage, en is er als
vangnet bovendien een fiscale regeling voor specifieke zorgkosten. Het
kabinet ziet dan ook geen redenen voor additionele maatregelen.
Vraag 4
Acht u het wenselijk dat de ene gemeente wel bijzondere bijstand verstrekt
om forse ziektekosten te compenseren, terwijl andere gemeenten geen
tegemoetkoming verstrekken voor forse ziektekosten aan chronisch zieken,
gehandicapten, minima en ouderen met een laag inkomen anders dan een
UWV-uitkering? Zo ja, waarom? Zo nee, hoe gaat u deze willekeur en verschil
in rechtspositie oplossen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2

Antwoord 4
De Wtcg biedt een compensatie voor chronisch zieken en gehandicapten en is
een landelijke regeling die niet per gemeente verschilt. De bijzondere bijstand
op grond van de Wet werk en bijstand (WWB) is een vangnet voor bijzondere
kosten. De toepassingsverschillen die in dit kader tussen de gemeenten
optreden zijn het logisch gevolg van de beoordelingsvrijheid die de decentrale regelgeving aan de gemeenten geeft. Het is in de eerste plaats aan de
gemeentelijke politiek om uit te maken in hoeverre toepassingsverschillen
met andere gemeenten gerechtvaardigd zijn. In dit verband speelt ook de
jurisprudentie een belangrijke rol. Door de toetsing van de toepassing die de
gemeenten geven aan hun bevoegdheid, geeft de rechter aan welke
elementen bepalend zijn voor de grenzen van de toepassingsverschillen
tussen gemeenten onderling.
Overigens zijn gemeenten in de Verzamelbrief van februari 2009 geïnformeerd dat de overgang van de BU naar de Wtcg in beginsel geen consequenties heeft voor het recht op algemene en bijzondere bijstand.
Vraag 5
Overweegt u mensen met een laag inkomen, met een WWB-uitkering,
ANW-uitkering, AOW-uitkering of andersoortige uitkering te compenseren om
het verlies in koopkracht door de bezuiniging op de fiscale aftrekposten voor
ziektekosten op te heffen? Zo ja, welke maatregelen gaat u nemen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 5
In de eerdergenoemde brief van de minister van SZW en de staatssecretaris
van VWS van 7 oktober 2008 zijn de inkomenseffecten van de overgang van
de BU naar de Wtcg uitvoerig toegelicht. In deze brief is ook een aanvullend
pakket gepresenteerd om kwetsbare groepen, waaronder chronisch zieken en
gehandicapten, ouderen en uitkeringsgerechtigden, verder te beschermen. Bij
de genomen maatregelen gaat het om ondermeer een verhoging van de
tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten, een verhoging van
de AOW-tegemoetkoming en een verhoging van de zorgtoeslag voor
alleenstaanden. Er is geen aanleiding om op dit moment nog meer aanvullende maatregelen te nemen.
Vraag 6
Aan hoeveel mensen zal in het najaar een compensatie worden uitgekeerd op
basis van medicijn- en zorggebruik? Is dit aantal nog gegroeid door aanpassing van de normen?
Antwoord 6
In de memorie van toelichting van de Wtcg (Kamerstukken II, 2008/2009, 31
706, nr. 3) is gemeld dat 1,5 miljoen mensen een lage tegemoetkoming zullen
ontvangen en 0,3 miljoen mensen een hoge tegemoetkoming. De voorstellen
van de Taskforce, die gepresenteerd zijn in de tweede voortgangsrapportage
Wtcg (Kamerstukken II, 2009/2010, 31 706, nr. 35) zullen een toename van
betekenen van het aantal mensen dat voor een tegemoetkoming in aanmerking komt.
Vraag 7
Garandeert u dat er niets mis zal gaan met de uitbetaling van de compensatie
in het najaar? Zo neen, waarom niet?
Antwoord 7
De toenmalige staatssecretaris van VWS heeft begin 2009 de Stuurgroep
Implementatie Wtcg ingesteld, met als taak om vroegtijdig mogelijke
problemen bij de uitvoering van de Wtcg-tegemoetkoming te signaleren en
oplossingen te ontwikkelingen. Meest recent is de Tweede Kamer in de
tweede voortgangsrapportage over de Wtcg (Kamerstukken II, 2009/2010, 31
706, nr. 35) uitvoerig geïnformeerd over de bevindingen van de Stuurgroep
Implementatie Wtcg en de stand van zaken bij de uitvoering. Hierin is
aangegeven dat de implementatie van de tegemoetkoming voorspoedig
verloopt en dat de resterende openstaande vraagstukken voortvarend ter
hand worden genomen. De Stuurgroep blijft het implementatietraject

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3

monitoren en zal voor eventuele nieuwe aandachtspunten oplossingsrichtingen aandragen.
Vraag 8
Staat de minister van Financiën nog steeds achter zijn uitspraak dat mensen
«overgecompenseerd» zijn toen zij ook nog een hogere huur- en zorgtoeslag
krijgen i.v.m. de ziektekostenaftrek?2 Zo ja, vindt u het een sociale en
rechtvaardige maatregel om kwetsbare mensen zo hard in de portemonnee te
treffen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
In de meergenoemde brief van 7 oktober 2008 is het primaire uitgangspunt
benoemd dat in de structurele situatie de vergoedingen die chronisch zieken
en gehandicapten ontvangen beter aansluiten bij de gemaakte kosten dan
onder de BU het geval was. De tot 1 januari 2009 bestaande ongelijke
vergoeding hing allereerst samen met verschillen in marginaal tarief tussen
verschillende groepen. Hiernaast konden huishoudens – afhankelijk van hun
situatie – extra financieel voordeel van hun aftrek hebben, omdat deze aftrek
het verzamelinkomen beïnvloedde dat als toetssteen geldt voor inkomensafhankelijke regelingen zoals zorgtoeslag, huurtoeslag en kindgebonden
budget. Zoals ook middels een rekenvoorbeeld in de brief van 7 oktober 2008
is aangetoond, kon het binnen de BU voorkomen dat mensen – juist door de
doorwerking in inkomensafhankelijke regelingen – meer dan 100% van hun
kosten gecompenseerd kregen. Er is dan ook nadrukkelijk voor gekozen het
fiscale element te verkleinen en de vermenigvuldigingsfactor voor 65-minners
in de structurele situatie op een lager niveau te zetten om deze doorwerking
in inkomensafhankelijke regelingen te beperken en zo te komen tot een meer
gelijke compensatie te geven van kosten voor verschillende groepen met
vergelijkbare kosten. Om de meest drastische inkomenseffecten te beperken
is hierbij wel gekozen voor een geleidelijke inperking van de vermenigvuldigingsfactor voor 65-minners, waardoor de inkomenseffecten worden
gemitigeerd.

2

Handelingen II, nr. 23, blz. 1869–1913.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

4