Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 175

Samenvoeging van de gemeenten Dirksland,
Goedereede, Middelharnis en Oostflakkee

Nr. 9

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 25 april 2012
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft op 16 april 2012
overleg gevoerd met minister Spies van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het herindelingsvoorstel Goeree-Overflakkee.
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Van Beek
De griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Van der Leeden

kst-33175-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

1

Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken
Maandag 16 april 2012
Aanvang 17.00 uur
Voorzitter: Van Beek
Aanwezig zijn 8 leden der Kamer, te weten:
Van Beek, Lucassen, Schouw, Van Raak, Heijnen, Van der Staaij, Bruins
Slot en Wiegman-van Meppelen Scheppink,
en mevrouw Spies, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Aan de orde is de behandeling van:
– het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Dirksland,
Goedereede, Middelharnis en Oostflakkee (33 175).
De voorzitter: Ik open dit wetgevingsoverleg. We hebben dit overleg om
daarmee de plenaire behandeling te kunnen verkorten en op die manier
een stukje te kunnen inlopen op onze agenda. Het voordeel van dit
overleg is ook dat hiervan een stenografisch verslag wordt gemaakt, dat
deel uitmaakt van de wetsgeschiedenis. Ik zeg dit met name voor de vele
belangstellenden op de publieke tribune.
Ik heet welkom de minister van Binnenlandse Zaken en haar staf. Ook heet
ik welkom de collega’s, die mij gevraagd hebben om deze vergadering
voor te zitten totdat ikzelf aan de beurt ben; dan zal collega Heijnen het
van mij overnemen.
De eerste spreker in de eerste termijn is de heer Van Raak.
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. Het was een historisch moment toen
deze Kamercommissie Ouddorp bezocht. Want voor het eerst in 100 jaar,
zo werd mij daar verzekerd, was er daar een demonstratie. De minister is
het gelukt wat mijn partij tot nu toe niet is gelukt, namelijk om de
bewoners van dit prachtige dorp te verenigen in protest. Ook bij onze
bezoeken elders in Goedereede werd ons door de bewoners duidelijk
gemaakt: er is geen goede reden voor herindeling. De DNA van dit
voormalige eiland is anders dan die op de rest van Goeree-Overflakkee, zo
vertelden mensen ons. Oudere bewoners vertellen nu nog steeds over de
vorige herindeling in 1966. De boosheid van toen was nog niet bij
iedereen verdwenen. Volgens mij willen de mensen dit niet. In ieder geval
stonden de historische kanonnen uit de Tweede Wereldoorlog te fonkelen
in de zon.
De discussie over de herindeling van 1966 begon eigenlijk vlak na de
oorlog in 1947. In een brief van de provincie aan de toenmalige minister
werd het volgende beeld geschetst over het eiland. De bevolking zou er
zijn achtergebleven in haar ontwikkeling. Het zou ontbreken aan gezag op
het eiland. Ouders zouden hun kinderen niet in de hand hebben. Ambtenaren zouden hun werk niet doen. Wegen, straten en havens zouden
slecht onderhouden zijn. Er zou niets worden gedaan aan woningbouw en
sociale en culturele ontwikkeling. Dat was me nogal een beeld. Of het
waar was ... Dat lijkt me niet, maar nu zeker niet. Want wie nu de
gemeenten bezoekt, ziet juist het tegenovergestelde: een trotse bevolking
die graag de eigen boontjes wil doppen, prachtige huizen, goede wegen
en een indrukwekkende haven in Goedereede, en een bloeiend en
bruisend verenigingsleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

2

In de aanloop naar de herindeling in 1966 was de politieke discussie wel
wat tam. In Goedereede was bijvoorbeeld maar één politieke partij,
Algemeen Belang. Die zou iedereen vertegenwoordigen waardoor
raadsverkiezingen onnodig waren. Nu heeft de raad van Goedereede veel
politieke partijen, veel discussie en laat de bevolking van zich horen. Ook
de minister geeft het toe: de verschillen tussen Goedereede en de rest van
het eiland zijn groot. Goedereede is een havenstad, een typische
visserijgemeente. Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee zijn meer
agrarische gemeenten die onderling samenwerken en diensten hebben
verdeeld. Het zal voor de minister geen verrassing zijn dat draagvlak
onder de bevolking voor de SP van groot belang is. Als gemeenten
worden opgeheven wordt ook de lokale democratie opgeheven. Dat
besluit kunnen niet alleen bestuurders nemen; daarvoor is de stem van de
bevolking van doorslaggevend belang. In Goedereede is die stem helder
geweest, niet alleen tijdens ons bezoek maar ook in een onderzoek. Ruim
60% van de bevolking heeft deelgenomen aan een schriftelijke enquête.
Bijna 90% van de mensen was tegen deze herindeling. Ook de zienswijzen
waren in overgrote mate negatief, evenals de raadsleden.
Complimenten voor het bestuur van Goedereede, dat de bevolking nauw
bij deze herindeling betrokken heeft. Dat geldt minder voor de andere
gemeenten. Middelharnis hield een informerende raadsvergadering. Ik
wist niet dat er ook niet-informerende raadsvergaderingen waren,
trouwens. Daarbij waren 30 burgers aanwezig. Drie daarvan hebben
ingesproken. In Dirksland was een bewonersavond georganiseerd. Er
kwamen 60 mensen. Dat is 0,7% van de bevolking. In Oost-Flakkee heeft
de gemeenteraad met bewoners gesproken. Er kwamen 30 mensen. Dat is
0,3% van de bevolking. Nu kan de minister natuurlijk zeggen: al die andere
mensen kwamen niet; dus die zijn het ermee eens. Maar dat is natuurlijk
niet zo.
Het gevoelen van de bewoners van Goedereede kennen we. Die zijn heel
kritisch over deze gedwongen samenvoeging. Kan de minister zich
voorstellen dat ik ook graag zou willen weten hoe de bewoners van
Dirksland, Middelharnis en Oost-Flakkee hierover denken? Kunnen we de
gemeenten vragen om dit eens te onderzoeken, zoals ook Goedereede dat
heeft gedaan? Volgens mij is Goedereede goed bezig. Veel wordt
geïnvesteerd in de dorpen, vooral in het havengebied, maar ook in de
recreatie. De gemeente investeert veel in jongeren, om ze naar de dorpen
te krijgen en om ze daar te houden. In de drie dorpen staan elf kerken, dus
dat zit ook wel goed. Ook financieel is deze gemeente gezond. Dat blijkt
ook uit het onderzoek naar de bestuurskracht, dat eerder is gehouden en
waar Goedereede positief uitkwam. Waarom moet een gemeente
gedwongen worden opgeheven als de bevolking en de bewoners dat niet
willen en dit bestuurlijk en financieel niet nodig lijkt?
De problemen die de gemeenten nu hebben, lijken vooral voort te komen
uit nieuwe taken die zij van deze regering en van eerdere regeringen
opgelegd hebben gekregen, waarvoor ze onvoldoende geld krijgen.
Daardoor staan voorzieningen onder druk. Dirksland heeft wel een
stationsweg, maar nauwelijks openbaar vervoer. De samenwerking tussen
de gemeenten op het eiland verloopt soms moeizaam, maar dat komt
mede door de voortdurende discussies over de herindeling. Ik kan me niet
voorstellen dat gedwongen samenvoeging de samenwerking zal
verbeteren. Volgens mij moeten we dit zo niet doen. Bij andere herindelingen waar de bevolking en het bestuur zich zo verzetten, zoals in het
Gooi met Bussum, hebben we dat als Tweede Kamer niet laten gebeuren.
Wij moeten ook dit voorstel terugsturen naar de gemeenten en de
bestuurders van Dirksland, Middelharnis en Oost-Flakkee hun bevolking
laten raadplegen. Dan kunnen we zien of daar maatschappelijk draagvlak
is voor een herindeling van deze drie gemeenten. Die nieuwe gemeente
kan vervolgens afspraken maken met Goedereede. Dat lijkt mij nu een
goede oplossing voor Goeree-Overflakkee. Heel graag zou ik ook zien dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

3

wij dit soort problemen in de toekomst kunnen voorkomen. Het is
natuurlijk vreemd dat gemeenten in Nederland allemaal soortgelijke taken
hebben, dat Rotterdam bestuurlijk in wezen hetzelfde is als Oost-Flakkee
of Goedereede. Om de zoveel tijd krijgen we in de Tweede Kamer te
maken met herindelingen waar de bevolking helemaal niet aan wil of
waar de bevolking niet over is geraadpleegd. Ik vind dat onverantwoord
voor de staat van de lokale democratie maar ook voor het vertrouwen van
de bevolking in het lokale bestuur. Ik denk dat we af moeten van dit
hapsnapbeleid. Is de minister bereid om haar visie op herindelingen te
geven, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende soorten
gemeenten, met verschillende soorten taken en verschillende soorten
gebieden, met grote gemeenten die veel taken op zich nemen tot kleinere
gemeenten die voor meer taken nauw samenwerken of zich laten
ondersteunen door de provincie? Dan kunnen we hopelijk in de toekomst
veel frustratie bij bestuurders en bevolking voorkomen.
De heer Lucassen (PVV): Voorzitter. Gemeentelijke herindeling is altijd
een ingrijpende operatie. Wanneer verschillende gemeenten, ieder met
een eigen geschiedenis en met een eigen identiteit, worden samengevoegd, kan dat voor de bewoners heel veel onrust opleveren, want iedere
verandering gaat samen met een stukje onzekerheid. Wat gaat er
veranderen? Wat betekent dat voor de burger? Vaak is de eerste vraag:
waarom moet er iets veranderen? Een eventuele samenvoeging moet het
resultaat zijn van een zorgvuldige procedure waarbij alle belangen
worden gewogen. De herindeling is nooit een doel op zich, maar het moet
een doel dienen. Een herindeling moet vooral gedragen worden door de
gemeenten en niet alleen door de gemeenteraden, maar vooral ook door
de bedrijven, de maatschappelijke organisaties en de burgers zelf. Het
belangrijkste uitgangspunt is niet voor niets dat de herindelingen zo veel
mogelijk van onderaf vorm moeten krijgen.
In het geval van Dirksland, Goedereede, Middelharnis en Oost-Flakkee is
sprake van een gedwongen samenvoeging en herindeling die tot stand
komt onder regie van de provincie. Een herindeling van bovenaf omdat de
gemeenten niet tot overeenstemming konden komen.
Van een gedwongen samenvoeging mag alleen sprake zijn als daarvoor
urgente redenen zijn, maar wat zijn die urgente redenen in het geval van
deze gemeenten? Ook de Raad van State heeft hierbij vraagtekens
geplaatst. De minister heeft ons in haar beantwoording nog niet kunnen
overtuigen. Wat zijn die urgente redenen?
Uit eerdere rapporten komt naar voren dat de bestuurskracht voldoende
lijkt te zijn. Ook in de rapporten waarin vraagtekens worden gezet bij de
toekomstige bestuurskracht, gaat men niet heel concreet in op de
toekomstige opgaven die de huidige bestuurskracht zouden overstijgen.
Natuurlijk is bevolkingsdaling een grote en belangrijke opgave, maar het
is tegelijkertijd een opgave die alleen in samenwerking met andere regio’s
kan worden aangepakt en in samenwerking met de provincie. Juist hierin
wordt van de provincie regie verwacht.
In dit verband is het opvallend dat er ondanks die grote regionale opgave
geen zienswijzen zijn ingebracht door de omringende gemeenten. Er
wordt gesproken over omvangrijke opgaven in het beheer van water zoals
waterveiligheid en verzilting. Natuurlijk is regionale samenwerking
belangrijk, maar wat is nu concreet de versterking in relatie tot de
herindeling? Hoe verloopt de samenwerking op dit punt in de huidige
samenwerking via het ISGO? Ook hier valt op dat bijvoorbeeld het
waterschap geen zienswijze heeft ingeleverd, terwijl dit als de samenwerking op bijvoorbeeld het terrein van waterbeheer en waterveiligheid
stroef verloopt, een uitgekozen kans is om dit duidelijk te maken.
Een belangrijk knelpunt in de bestuurskracht dat in de stukken naar voren
wordt gebracht, is de trage besluitvorming in de huidige samenwerking.
Ook hier ontbreekt het echter aan voorbeelden. Waaruit blijkt die trage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

4

besluitvorming? Wat zijn de gevolgen ervan? Hoe kan worden verklaard
dat de bestuurskracht als voldoende of goed wordt beschouwd terwijl
men aan de andere kant spreekt over trage besluitvorming?
Er wordt nu door de provincie ingegrepen door een opgelegde samenvoeging, maar had de provincie niet veel eerder een taak in het verbeteren
van de samenwerking en van de bestuurskracht, en in het bespoedigen
van de besluitvormingsprocessen? Hoe heeft de provincie die taak
opgepakt voordat zij tot de conclusie kwam dat een herindeling onvermijdelijk was geworden?
De Partij voor de Vrijheid vindt het belangrijk dat de gemeentelijke
herindeling aan de bevolking wordt voorgelegd opdat bewoners zich
kunnen uitspreken over een eventuele samenvoeging. In Goedereede is
niet gekozen voor een referendum, maar de bevolking heeft wel inspraak
gehad. De bewoners hebben zich op twee manieren kunnen uitspreken.
Via een enquête waaruit bleek dat meer dan 80% tegen is, en via
ingediende zienswijzen hebben burgers, bedrijven en organisaties laten
weten hoe zij tegenover de herindeling staan. Van de 1932 zienswijzen
waren er slechts vijf positief, slechts vijf!
De gemeente Goedereede is tegen de samenvoeging terwijl de overige
drie gemeenten juist voor de herindeling zijn. Vooral door Goedereede is
de vraag gesteld waarom het alternatief, de zogenaamde drie-pluséénvariant, niet nader is onderzocht. Daarin lijkt de verhouding een beetje
scheef. Voor een samenvoeging is geen unanimiteit nodig, terwijl naar het
alternatief, een gedeeltelijke samenvoeging met bestuurlijke samenwerking, alleen kan worden gekeken als alle gemeenten het daarover eens
zouden zijn. Waarom is dit alternatief niet nader bekeken? Is dit niet een
goed compromis tussen versterking van de zogenaamd zwakke
gemeenten en het behoud van de zelfstandigheid door Goedereede die zo
wordt begeerd door die gemeente?
Waarom is er geen concrete kosten-batenanalyse gemaakt van deze twee
alternatieven? Bij de tegenstanders van de samenvoeging leven nog meer
bezwaren en zijn er nog meer vraagtekens. Hoe zit het met de dienstverlening en de bereikbaarheid van de gemeentelijke diensten? Juist in
anticipeergebieden is het belangrijk dat de lokale overheid bereikbaar
blijft in plaats van alle voorzieningen te concentreren waardoor ze
verdwijnen uit de dorpskernen. Dat wordt toch bedoeld met het
versterken van de bestuurskracht: de benaderbaarheid van overheidsdiensten en de lokale voorzieningen voor de burger.
Men is ook bang dat de sterke gemeente die zal ontstaan, zal leiden onder
het financieel zwakkere beleid van de andere gemeenten die willen
worden samengevoegd. Hoe kan worden verklaard dat er zo’n aanzienlijk
verschil in bestuurskracht en financiële spankracht is tussen Goedereede
en de overige drie gemeenten die aandringen op de samenvoeging? Is dit
niet op een andere manier te verhelpen dan de gemeenten op één hoop te
gooien? Natuurlijk bestaat dan de vrees dat niet alleen het voorzieningenniveau zal afnemen, maar ook dat de kosten zullen stijgen en dan met
name voor het deel van de nieuwe gemeente dat het eerder juist goed
voor elkaar had.
Samenvoeging is altijd een gevoelige zaak, waarbij draagvlak van het
allergrootste belang is. Dat wordt ook onderstreept in het Beleidskader
gemeentelijke herindeling. Wanneer er grote bezwaren bestaan tegen een
samenvoeging, moet serieus worden gekeken of het beoogde doel niet op
een andere manier kan worden bereikt. Een gedwongen samenvoeging
moet zwaarwegende en urgente redenen hebben. Wij vragen ons af of
daarvan sprake is in het geval van Dirksland, Goedereede, Middelharnis
en Oostflakkee.
De heer Schouw (D66): Voorzitter. De herindeling van Goeree-Overflakkee
heeft in de afgelopen jaren natuurlijk heel wat voeten in de aarde gehad.
Wij hebben in de afgelopen dagen aan de verschillende brieven en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

5

e-mailtjes gemerkt dat er op het eiland een verhitte discussie is. Mijn
fractie vindt dat de gezamenlijke gemeenten aldaar echt staan voor een
majeure opgave. Er is een zekere urgentie om wat te doen op het punt van
de economie, de versterking van de kernen, de vergrijzing, het toerisme,
de haven; daarvoor moet een krachtig bestuursbeleid worden ontwikkeld.
Er komen ook nieuwe taken naar de gemeente en je hebt een zekere
schaal en omvang nodig om die te kunnen waarmaken; ik heb het daarbij
over jeugdzorg, de Wet werken naar vermogen. Of je het er politiek mee
eens bent dat die taken naar de gemeente komen of niet, het is nu
eenmaal een gegeven dat dit gebeurt en dan moet je ervoor zorgen dat de
gemeenten daarvoor klaarstaan.
Begin deze eeuw is de discussie op het eiland gestart. Er is een bestuurskrachtonderzoek geweest. In 2008 heeft zelfs de heer Schutte zich hierover
gebogen en zich buitengewoon verdiept in de ontwikkelingen in de
gemeente. Hij kwam toen tot een heldere conclusie: hij adviseerde om de
vier gemeenten te laten samenwerken. Dat was ook precies de aanleiding
voor de provincie Zuid-Holland, evenals voor de voor dit dossier
verantwoordelijke SP-gedeputeerde – ik zie dat de heer Van Raak nu even
wegloopt – om te oordelen dat de vraagstukken van de bestuurskracht en
de eenheid eigenlijk het zwaarst wogen, ondanks alle vragen die je kunt
stellen over democratie. Vandaar dat zij de samenvoeging van de vier
gemeenten wilden voordragen aan de Tweede Kamer. Mijn fractie sluit
zich aan bij de argumentatie van de provincie op dit punt. Wij hebben ons
natuurlijk nog wel verdiept in de alternatieven: kan het anders? Ik vind dat
het eigenlijk niet anders kan. Wij willen dus graag op deze manier verder.
Ik heb nog wel drie vragen aan de minister. Ten eerste vraag ik haar om
nog wat specifieker in te gaan op het kernenbeleid dat zou moeten
worden gevoerd binnen de bestaande gemeenten. Ten tweede: ziet zij nog
mogelijkheden om de bezwaren van de gemeente Goedereede op een
aantal punten weg te nemen? Voor de bezwaren die fundamenteel zijn, is
dat natuurlijk lastig, maar wellicht kan de minister zekerheid bieden met
betrekking tot de bezwaren in termen van cultuur. Ten derde vraag ik de
minister of zij niet al te optimistisch is over de herindelingsdatum. In
beginsel steunen we die, want het is belangrijk om kracht en eenheid uit
te stralen, ook als beslissingen moeilijk zijn. En ook als niet iedereen het er
aan het begin van het proces mee eens is, moet er uiteindelijk een besluit
worden genomen en tempo worden gemaakt. Toch vraag ik de minister in
welke mate deze datum realistisch is.
De heer Van Raak (SP): Ik liep even weg, omdat ik na de woorden van de
heer Schouw behoefte had aan een stevig bakje koffie.
De heer Schouw (D66): U liep weg voordat ik dat had uitgesproken, dus
niet tornen aan de waarheid.
De heer Van Raak (SP): Ik ken de heer Schouw.
Dit herindelingsvoorstel, dit voorstel tot gedwongen samenvoeging, is
natuurlijk het product van het vorige college. Daar zat de SP niet in, daar
zat D66 niet in. Hoe het door dit college zou zijn beoordeeld, kunnen wij
nu niet zeggen. Maar misschien is de heer Schouw het wel met mij eens
dat het nieuwe college heeft vastgesteld dat herindelingen van onderaf
moeten komen? Zo ja, is hij het dan ook met mij eens dat een nieuwe
discussie met een nieuw college wellicht een ander licht op deze
herindeling had geworpen?
De heer Schouw (D66): Nee. Daarom ben ik ook zo blij dat ik die kleine
tussenopmerking heb gemaakt. Ik heb namelijk niet zo veel op met politici
met dubbele opvattingen. Wij weten dat de SP in de Tweede Kamer altijd
roept over van onderop en lokaal, maar dat geldt – ik vind dat toch heel
leuk – niet voor al haar gedeputeerden. De SP heeft in de provincie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

6

Zuid-Holland namelijk een gedeputeerde die verantwoordelijk is gemaakt
voor dit dossier. Ik heb sinds het nieuwe college is aangetreden in geen
enkel stuk van de provincie Zuid-Holland een voetnoot gezien waaruit ik
zou kunnen opmaken dat de SP het niet eens is met deze herindeling. En
om het dan af te doen met «het is een erfenis van het vorige college en
wij konden niet anders» vind ik niet overtuigend.
Integendeel: als het nieuwe college het anders had gewild, dan had het
ook anders gekund. Ik vind dan ook dat hierover geen krokodillentranen
geplengd zouden moeten worden. Neem je verantwoordelijkheid en zeg
dat het zo moet gebeuren! Het is natuurlijk altijd leuk om een bij
sommigen populaire boodschap te brengen, maar soms moet je gewoon
door de zure appel heen bijten. Dat doet pijn, maar dat hoort nu eenmaal
bij besturen.
De heer Van Raak (SP): Het is toch echt door het vorige college besloten,
een college van PvdA, CDA en VVD.
Minister Spies (CDA): En ChristenUnie en SGP!
De heer Van Raak (SP): En ChristenUnie en SGP.
Dat je als bestuurder ook verantwoordelijkheid moet nemen voor de lijken
in de kast, dat weten wij ook. Ik ben bestuurder genoeg om dat te weten.
Hoe het ook zij, ook D66 zou met een verse bril naar deze herindeling
moeten kijken. Ik nodig de heer Schouw daar graag toe uit, want nu roept
hij alleen maar: het kan niet anders, het kan niet anders. Waarom zou het
niet anders kunnen? Waarom kunnen wij niet besluiten tot een herindeling
van onderop?
Als blijkt dat de bevolking van Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee
ontzettend enthousiast is over een herindeling van deze gemeenten,
waarom kiezen wij dan niet voor een herindeling waarbij deze drie
gemeenten samen verdergaan en Goedereede alleen verdergaat? Er is
namelijk geen goede reden om die laatste gemeente gedwongen op te
heffen. Op die manier zouden wij de mensen op het eiland niet in een
korset dwingen en wellicht zijn ze dan ook wat tevredener over hun
bestuur.
De heer Schouw (D66): Het is aan nieuwe regeringen en colleges om te
beoordelen of ze doorgaan met een erfenis of niet. Als de SP zich verzet
tegen een wetsvoorstel om de griffierechten te verhogen, dan ga ik ervan
uit dat de SP, wanneer ze in de regering zit, zegt: weg met dat
wetsvoorstel! Zo gaat het in de politiek, zeg ik maar even tegen de
woordvoerder van de SP.
Ik constateer dat drie van de vier gemeenten van onderop aangeven dat
het zo zou moeten gaan. En dan moet er vervolgens natuurlijk een
beslissing worden genomen. In onze gedecentraliseerde rechtsstaat moet
in zo’n geval een hogere bestuurslaag, provincie of Rijk, de knoop
doorhakken. Ik kan met evenveel recht zeggen dat het gaat om een
discussie en een besluitvormingsproces van onderop. Wanneer er drie
gemeenten staan te applaudisseren en één niet, dan moet toch echt een
hogere bestuurslaag door de zure appel heen bijten en een besluit nemen.
Dat is echt de verantwoordelijkheid van de hogere bestuurslaag.
Mevrouw Bruins Slot (CDA): Voorzitter. De rondrit over het eiland
Goeree-Overflakkee maakte nogmaals duidelijk over wat voor een
bijzonder eiland wij vandaag van gedachten wisselen. Ieder dorp op dit
eiland heeft zijn eigen identiteit en eigenheid. De minister heeft dat
treffend omschreven door te zeggen dat het eiland zich kenmerkt door
religie, zorg voor elkaar en handen uit de mouwen. Die verbondenheid en
eigenheid bleek ook in de hoorzitting uit de woorden van een van de
sprekers. Deze man droeg namelijk het argument aan dat men nog steeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

7

merkt dat het eiland vroeger uit twee delen bestond, ook al zijn die delen
sinds 1 751 met elkaar verbonden door de Statendam. Het CDA wil alle
inwoners en bestuurders alsnog heel erg bedanken voor de goede
ontvangst en de heldere opvattingen over de herindeling. Wij vonden het
een buitengewoon zorgvuldige hoorzitting.
Het eiland staat voor niet geringe opgaven: de ontwikkeling van het
Deltagebied, de verzilting en de zoetwaterproblematiek, het vormgeven
aan duurzaamheid op het gebied van nieuwe energie, het inspelen op de
demografische ontwikkelingen rondom de krimp, het behoud van een
voldoende zorg- en voorzieningenniveau, een samenhangende woonprogrammering, ruimte voor innovatie in de woningbouw en in zorginstellingen, het behoud van kwalitatief goed onderwijs voor heel het eiland en
de focus op recreatie en toerisme voor het gehele gebied, wat natuurlijk
één van de bijzondere kenmerken is van Goeree-Overflakkee. Op het
laatste punt wil ik graag nadere uitleg van de minister. Zij schreef in
antwoord op de vragen op het gebied van recreatie en toerisme over de
verdelende rechtvaardigheid tussen gemeenten. De CDA-fractie vindt dat
ietwat cryptisch en wil dus graag een nadere uitleg daarover.
Tijdens de hoorzitting is ons duidelijk geworden dat Oostflakkee,
Middelharnis en Dirksland aangeven dat het oppakken van deze grote
regionale opgave erg stroperig gebeurt. De gemeente Goedereede denkt
hier anders over. De minister geeft aan dat zij de opvatting over die
stroperigheid deelt. Dat heeft zij uiteindelijk geantwoord op de vragen. Zij
geeft ook aan dat de samenwerking niet goed genoeg verloopt. Ze noemt
de de regionale brandweer, de ICT, de structuurvisie, de woonvisie, de
detailhandelvisie en de bedrijfsterreinenprogrammering als voorbeelden.
Daarom hebben wij het regionaal bestuurskrachtonderzoek er weer bij
gezocht. Ook daaruit blijkt dat de beleving is dat elke regionaal gemaakte
afspraak door de vier gemeenteraden moet worden herbevestigd. Ook is
er in de uitvoeringspraktijk sprake van misverstanden en wantrouwen
doordat het aan afstemming van planvorming ontbreekt. Ik vraag de
minister nogmaals hoe het mogelijk is dat de gemeente Goedereede
hiertegen zo anders aankijkt. Graag wil ik hierover een nadere uitleg.
Ik heb de minister gevraagd waarom zij niet voor de drie-plus-éénvariant
heeft gekozen: de gemeente Goedereede zelfstandig en de andere drie
gemeenten samenvoegen? In de antwoorden geeft de minister aan dat dit
een voortzetting is van de intergemeentelijke samenwerking met twee
gemeenten in plaats van met vier gemeenten. Daarnaast geeft zij aan dat
er onvoldoende draagvlak is voor deze optie. Houdt die variant dan ook in
dat er weer een intergemeentelijk samenwerkingsverband komt? Waarom
vindt zij dat het draagvlak voor deze variant er niet is? Uit het onderzoek
van de commissie-Schutte – dat rapport hebben wij er later bij gepakt –
blijkt dat er ook geen draagvlak is voor een ambtelijke fusie. We proberen
elk alternatief af te pellen, maar wij krijgen langzaamaan de indruk dat er
geen volwaardig alternatief voor deze herindeling is.
Graag steken wij nog even in op de bestuurskracht van de gemeente
Goedereede. De minister schrijft dat de grenzen van het haalbare voor
deze gemeente langzaam in zicht komen. Kan de minister dat in het
perspectief van deze herindeling nog eens goed uitleggen?
De heer Van Raak (SP): Mevrouw Bruins Slot zegt dat er geen duidelijkheid is over alternatieven, maar dat komt misschien ook omdat we
mensen daar niet naar hebben gevraagd. De gemeente Goedereede heeft
dat wel aan de mensen gevraagd en zij waren heel helder. Zij zeiden dat er
geen reden is om de gemeente op te laten heffen en dat laatstgenoemde
dus gewoon kan voortgaan. De gemeenten Dirksland, Middelharnis en
Oostflakkee hebben dat niet gevraagd. Als we nu aan de mensen vragen
of zij een fusie of een herindeling van die drie gemeenten zien zitten, kan
ik me voorstellen dat de bevolking daarover enthousiast kan zijn. We
kunnen het dus aan de mensen vragen. Als de mensen daarover

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

8

enthousiast zijn, is de drie-plus-éénvariant wel degelijk een alternatief met
draagvlak. Of denkt de CDA-fractie daar anders over?
Mevrouw Bruins Slot (CDA): Het CDA en de SP hebben altijd een
meningsverschil over hoe «draagvlak» precies wordt ingevuld. Het CDA
geeft altijd aan dat gemeenteraden uiteindelijk bepalen wat het draagvlak
van de gemeenten is, omdat de gemeenteraad het hoogste orgaan van de
gemeente is. Dat betekent dat hij erover gaat hoe hij uiteindelijk het
maatschappelijk draagvlak invult. De gemeente Goedereede heeft dat met
een soort referendum gedaan en de andere gemeenten hebben dat op
basis van inspraakavonden gedaan. Dat laten wij aan de gemeenten.
De heer Van Raak (SP): Gezien de hoorzittingen, de discussies en de
brieven tot nu toe, kunnen we toch ook aan de bevolking en de gemeenteraden van Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee – vooruit, dan komen
we elkaar tegemoet – vragen of deze optie op dit moment voor zowel de
bevolking als de raadsleden een alternatief zou kunnen zijn?
Mevrouw Bruins Slot (CDA): Het is altijd mooi als de SP je tegemoet
komt, ook al moet je dan wel even opletten. Deze discussie speelt al tien
jaar. Als ik alle documenten langsloop, zoals ik de afgelopen week heb
gedaan, en als ik kijk naar de e-mails en de gesprekken die ik gevoerd heb
met mensen, stel ik vast dat men zich steeds meer heeft teruggetrokken in
de eigen schuttersput. Drie gemeenten zeggen ervoor te willen gaan,
maar één zegt: wij willen graag de eigen broek ophouden. Op basis van
studie en gesprekken en van de vragen die wij aan de minister gesteld
hebben, stellen wij vast dat er weinig of eigenlijk geen alternatieven voor
deze herindeling zijn. Dat is op zich ook niet zo raar. Immers, in vergelijking met gemeenten in de Krimpenerwaard gaat het hier om gemeenten
die een geografisch geheel vormen.
De voorzitter: Mevrouw Bruins Slot vervolgt haar betoog.
Mevrouw Bruins Slot (CDA): Hiermee heb ik volgens mij goed aangegeven dat wij ons voor een complexe opgave gesteld zien. Het CDA vindt
het ontzettend belangrijk dat de nieuwe gemeente werk maakt van de
verschillen in identiteit en eigenheid van de dorpen en de kernen. Een
nieuw gemeentebestuur hoort daar oog voor te hebben. Hoe kijkt de
minister hier tegenaan? Wij waarderen de opmerking van de collega van
de PvdA-fractie zeer. Hij heeft vragen gesteld over het respecteren van de
zondagsrust. Het CDA deelt de opvatting dat een gemeentebestuur
respect moet hebben voor een dorp dat de zondagsrust graag wil
handhaven.
In de paragraaf over de financiële aspecten van de voorgestelde herindeling stelt de minister dat de financiële situatie van de gemeente
Goedereede relatief gezond is. Tijdens de hoorzitting vernamen wij van
het comité Herindeling Nee! – wij vernamen dit ook van het gemeentebestuur van Goedereede – dat men zich zorgen maakt dat de relatief goede
financiële positie straks leidt tot een woonlastenverhoging door de
nieuwe gemeente. Wij hebben hierover een vraag gesteld aan de minister.
In haar antwoord schrijft de minister dat de woonlastendruk van de nieuw
te vormen gemeente na harmonisatie op basis van gelijkblijvende
belastingopbrengsten vrijwel identiek is aan de woonlastendruk in
Goedereede. Dit zijn nogal dure woorden, maar betekent dit dat Goedereede zich geen zorgen hoeft te maken dat de woonlasten straks
torenhoog worden in de nieuwe gemeente?
Ik wil ook nog even ingaan op de visserijsector. Wij hebben kunnen zien
hoe belangrijk die is voor het eiland Goeree-Overflakkee. Het CDA hecht
sterk aan de visserij. Op welke wijze draagt de voorgestelde herindeling
volgens de minister bij aan de versterking van de economische structuur,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

9

bijvoorbeeld op het gebied van duurzame visserij? Ik denk aan de
pulsmethode die op dit moment onder druk staat.
Voorzitter, sta mij toe om nog een vraag te stellen over een ander
onderwerp, namelijk de herindeling van De Friese Meren, waar de
minister in haar beantwoording ook op ingaat. Hoe staat het met deze
herindeling? Koerst de minister nog steeds aan op een herindeling per
1 januari 2014?
Samenvattend: deze herindeling is een lastig vraagstuk, maar wij zien
eigenlijk geen alternatieven en zijn dan ook tot het positieve geneigd, dus
om in te stemmen met deze herindeling.
De heer Heijnen (PvdA): De Tweede Kamer heeft in meerderheid het
kabinet verzocht het nieuwe beleidskader herindeling te heroverwegen.
Het kabinet heeft dat niet gedaan. In de Kamer was de CDA-fractie een van
de weinige fracties die niet voor de motie stemden. Ik heb een simpele
vraag aan de vertegenwoordigster van het CDA: zou dit wetsvoorstel tot
herindeling op tafel hebben gelegen onder het nieuwe beleidskader
waarin slechts een rol voor de provincie is voorzien in de uiterste
noodzaak dat een gemeente dreigt om te vallen? Zou er nog een
«herindelingsvoorstel Goeree-Overflakkee 2.0» in andere gebieden
kunnen komen met het nieuwe beleidskader?
Mevrouw Bruins Slot (CDA): Wij hebben destijds niet voor de motie
gestemd omdat het herindelingskader een zaak van het kabinet is. Aan dat
kader wil het kabinet zich graag houden. Wij hoeven ons er niet aan te
houden. Dus de vraag die de heer Heijnen stelt, is ook een vraag aan de
minister en niet aan de CDA-fractie.
De heer Heijnen (PvdA): Moet ik hieruit afleiden dat het CDA zich ook niet
gebonden voelt aan het beleidskader van het kabinet, aan de hand
waarvan gemeenten en provincies worden geacht te weten waar zij aan
toe zijn? Moet ik hier verder uit afleiden dat het CDA ieder voorstel op zijn
eigen merites beoordeelt? Mevrouw Bruins Slot weigert antwoord te
geven op de feitelijke vraag of er een herindelingsvoorstel GoereeOverflakkee zou hebben gelegen indien het bestuurskrachtonderzoek had
gedateerd van 2010 of 2011.
Mevrouw Bruins Slot (CDA): De afweging op basis van de vraag of een
herindeling wel of niet onder het beleidskader valt is een afweging van
het kabinet. Dus de conclusie die de heer Heijnen wil trekken is een
conclusie die op dit moment niet echt bij mij of bij de CDA-fractie hoort.
Wij gaan er vooral zo veel mogelijk van uit dat herindelingen van onderop
moeten komen en dat daar waar er geen alternatieven zijn en er toch
sprake is van bepaalde bestuurlijke knelpunten wij dan een herindeling
kunnen overwegen. Dat is het afwegingskader. Dat weet de heer Heijnen
ook al een tijdje.
De heer Heijnen (PvdA): Het nieuwe beleidskader is heel helder, namelijk
dat er alleen sprake is van een herindeling als gemeenten dat gezamenlijk
willen, tenzij de bestuurskracht van de gemeente zodanig verzwakt kan
zijn als gevolg van bestuurlijke en financiële problemen – et cetera – dat
een provincie aanleiding vindt om een voorstel te maken. Daar is in casu
geen sprake van. Met andere woorden, er komt nooit meer een herindelingsvoorstel Goeree-Overflakkee als het beleidskader, waar u nog steeds
achter staat – want u hebt er geen afstand van genomen – werkelijkheid
blijft.
Mevrouw Bruins Slot (CDA): De heer Heijnen redeneert de hele tijd door
op zijn eigen aannames. Ik heb daarnet aangegeven dat zijn aannames
niet de mijne zijn en dat het herindelingskader een kader is waarin de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

10

minister haar afwegingen maakt. Daarin zie ik ook dat Goeree-Overflakkee
inderdaad een erfenis is vanuit het vorige kabinet, waarmee wij op dit
moment maar gewoon te dealen hebben.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Herindeling is vaak een beladen
onderwerp, vooral als er in één of meer gemeenten geen draagvlak voor
een herindelingsvoorstel is en anderen er juist een groot voorstander van
zijn. Dat zien wij ook bij deze herindeling van de kant van Dirksland,
Goedereede, Middelharnis en Oostflakkee. Daar zien wij niet een
eensluidend standpunt maar drie gemeenten die zeggen: ga alsjeblieft
door met deze herindeling, terwijl één gemeente zegt: stop hiermee. Aan
het parlement nu de lastige taak om de aangedragen punten fair te
wegen. Wij hebben ook een goede hoorzitting op en rondrit over het
eiland gehad. Behalve dat dat van belang is voor dit debat vond ik het ook
wel eens aardig dat collega’s eens wat rondreden in het gebied waar heel
veel SGP’ers leven, zodat zij zelf konden merken dat het er heel goed
wonen is. Jammer dat de collega van D66 te druk op de grachtengordel
was om er ook bij te zijn. Dat is een grapje hoor, mijnheer Schouw!
De heer Schouw (D66): Ik wijs er even op, ook voor het publiek, want
anders zouden daar verkeerde beelden kunnen ontstaan, dat ik met veel
genoegen heb opgetreden op het SGP-jongerencongres. Als de heer Van
der Staaij wil, zal ik dat ook doen op het landelijk SGP-congres.
De heer Van der Staaij (SGP): Op het landelijk congres wil ik de heer
Schouw nog niet direct zien maar op het eiland kunnen wij wel wat
regelen!
De positie van de SGP, zoals ook in ons verkiezingsprogramma is
verwoord vanuit de landelijke fractie, is helder. Wij stellen de gemeentelijke autonomie voorop. Bij gemeentelijke herindelingen is het daarom
belangrijk dat er maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak is. Als er geen
grote bestuurlijke problemen zijn, is de SGP tegen dwang tot herindeling.
Uitgangspunt is dat herindeling een vrijwillige keus is. Kortom,
gedwongen herindeling alleen als het echt niet anders kan. Dan moet dus
hard worden gemaakt dat knelpunten zodanig ernstig zijn dat een minder
vergaande oplossing niet voldoet.
Bij de behandeling van omstreden herindelingen blijkt elke keer weer dat
het geen wiskunde is. Vaak gaat het ook om een inschatting van toekomstige ontwikkelingen. Er is vrees voor toekomstige problemen, waarbij
men zowel de voordelen als de nadelen van schaalvergroting vreest. Men
heeft dus vrees voor wat er gebeurt als het zo blijft en men heeft vrees
voor wat er gebeurt als het anders wordt en er één gemeente zou
ontstaan. Ook bij deze herindeling zien wij dit. Men ziet toekomstige
problemen in de vorm van een als moeizaam gekenschetste samenwerking als gevolg van het bestuurlijk en ambtelijk samengaan van de
vier gemeenten. Schaalvergroting is voor Dirksland, Middelharnis en
Oostflakkee, alsook voor de provincie en de minister een oplossing voor
de ervaren problemen op het gebied van ruimtelijk beleid. Men kan
daarbij denken aan de verzilting, de zoetwaterproblematiek, het
vormgeven van duurzame energie, het inspelen op demografische
ontwikkelingen en de focus op een op het hele eiland gerichte recreatie en
toerisme. Vanuit Goedereede echter zien wij dat juist de beoogde
schaalvergroting gezien wordt als een bedreiging voor de eigen identiteit,
bijvoorbeeld op het terrein van de zondagsrust, terwijl er ook zorgen zijn
over de financiële ontwikkelingen. Om die reden hecht Goedereede aan
behoud van de zelfstandigheid.
Het herindelingsadvies van de provincie heeft een lange voorgeschiedenis. Al in 2007 is een bestuurskrachtonderzoek gehouden. Daaruit bleek
dat de vier gemeenten nog wel een voldoende scoorden, waarbij de
gemeente Goedereede als de meest bestuurskrachtige naar voren kwam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

11

Wij vragen ons dan ook af of de situatie zodanig is dat de noodzaak en de
urgentie voor een gedwongen herindeling aanwezig zijn. Ik heb al eerder
gezegd dat wij het voorstel daaraan zullen toetsen. Gaat het bij de
genoemde taken daadwerkelijk om taken die alleen in gezamenlijkheid
kunnen worden opgepakt binnen één gemeente?
De provincie heeft een belangrijke rol gespeeld bij de herindeling en
gezegd dat een herindeling, de vorming van één gemeente, echt het beste
is. De Raad van State vraag aandacht voor het feit dat voor voorstellen op
initiatief van de provincie alleen ruimte is bij sterke inhoudelijke noodzaak
en urgentie. Het lijkt er volgens de Raad van State op dat vooral de
toekomstige bestuurskracht als een rechtvaardiging voor de herindeling
wordt gezien. Graag ontvang ik hierop een nadere reactie van de minister.
Wij vragen de minister om duidelijk aan te geven welke argumenten naar
haar mening uiteindelijk de doorslag geven voor het toch afdwingen van
de herindeling. Hoe ernstig zijn de te ondervinden bestuurskrachtproblemen in de toekomst, indien de wens van Goedereede zou worden
gevolgd om niet gedwongen te worden tot herindeling? Wij vinden de
argumentatie van het kabinet voor een gedwongen herindeling al met al
wat mager. Is de klemmende noodzaak echt aanwezig? Niet alle
argumenten overtuigen ons. In de memorie van toelichting las ik dat alle
fracties van VVD en CDA in de gemeenten op het eiland voorstander zijn
van de herindeling. Dat moge waar zijn, maar men zal begrijpen dat dit
voor de SGP-fractie geen valide argument is om een gedwongen
herindeling te accorderen. Het gaat er uiteindelijk om welk draagvlak er bij
de gemeentebesturen aanwezig is.
De regering schrijft dat door vorming van één gemeente één lokaal
bestuur ontstaat, dat slagvaardig de lokale en regionale opgaven op het
eiland kan oppakken. Zegt de minister daarmee dat schaalvergroting per
definitie beter is? Hoe worden de mogelijke nadelen van schaalvergroting
gewogen? Ik noem het risico dat het bestuur juist verder van de burger af
kan komen te staan.
Een belangrijke vraag is ook hoe deze herindeling past in het bredere
beleid van dit kabinet rond herindelingen. In de beantwoording wordt een
vergelijking gemaakt met de herindeling van Schouwen-Duiveland. Daar
is inderdaad sprake van vergelijkbare kenmerken, maar tegelijkertijd
moeten wij ons ervan bewust zijn dat de vorming van die gemeente in
een andere tijd speelde, waarbij er minder nadruk lag op de noodzaak van
herindeling van onderop en meer nadruk op vrijwilligheid.
In de stukken wordt tevens het argument genoemd dat herindelingen later
vaak toch worden geaccepteerd door inwoners van de gemeente die eerst
tegen waren. Dat zal zeker het geval zijn in een aantal gemeenten – de
minister wijst in dit verband op de vorming van de gemeente Teylingen –
maar het probleem van dit type argumentatie is dat ook voorbeelden
gegeven kunnen worden van gemeenten waar wel problemen zijn blijven
bestaan en waar de mensen zeggen dat zij, ondanks het feit dat de
herindeling al jaren geleden heeft plaatsgevonden, er nog steeds
ongelukkig mee zijn. Het is dus maar net welke gemeente je wilt kiezen.
Een belangrijk gegeven is en blijft dat in dit geval het gemeentebestuur –
en ook veel van de inwoners, zoals wij gemerkt hebben – van een van de
betrokken gemeenten, Goedereede, sterk tegenstander van de herindeling
is. Je zag dat in recente herindelingsdebatten: veel partijen pleitten er met
kracht voor dat met dit gegeven rekening wordt gehouden. Ik wijs op de
discussie bijvoorbeeld in het Gooi of noordwest-Utrecht. De vraag die op
elke fractie en ook het kabinet afkomt, is hoe een bestendige lijn kan
worden gevolgd die ook helderheid schept voor alle gemeenten. Wat is nu
het kader dat wij hanteren? Dat wordt soms wel wat mistig. Het lijkt af en
toe erg willekeurig wat er hier precies uit de koker zal komen. De plannen
over de herindeling in de Krimpenerwaard vragen in dit verband de
aandacht. Daar wordt een andere route gevolgd. Waarom is deze route
niet ook gekozen bij Goeree-Overflakkee als je merkt dat het draagvlak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

12

nog tekortschiet, om maar weer nadrukkelijk naar het gebied terug te
gaan? De samenwerking in de drie-plus-éénvariant is tot nu toe onvoldoende volgens de drie gemeenten, die voorstander zijn van deze
herindeling. In hoeverre is het mogelijk om de probleempunten op een
andere manier op te lossen dan door een gedwongen herindeling? De
drie-plus-éénvariant is voor drie gemeenten niet wenselijk. De regering
spreekt in dit verband ook over een suboptimale oplossing voor het
versterken van de bestuurskracht. Als de suboptimale oplossing wel op
een breder draagvlak kan rekenen, kan dat toch wel een goede keuze zijn.
Waarom wordt niet ingezet op de uitwerking van zo’n variant? Weten we
inderdaad dat er hoe dan ook voor zo’n variant onvoldoende draagvlak is,
hoe het ook verder zal gaan? Of is het een kwestie van een duidelijke,
primaire keuze voor een gemeente met een terugvaloptie voor de
drie-plus-éénvariant? Ik hoor graag van de minister waarom zo’n variant
niet tot de mogelijkheden zou behoren.
Als er daadwerkelijk wel een meerderheid in deze Kamer voor dit
wetsvoorstel zou zijn en ook de Eerste Kamer haar zegen eraan zou geven,
rijst de vraag hoe de eigen identiteit van de verschillende kernen van de –
nu verschillende – gemeenten overeind kan blijven. Ik doel in het
bijzonder ook op de argumentatie van Goedereede, waar men bezorgd is
dat het in een heel grote gemeente een stuk lastiger kan worden om zelf
ook invulling te geven aan de zondagsrust als men dat gewend is. Wat is
de reactie van de minister op dat punt?
Vanuit Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee zijn serieuze argumenten
aangedragen voor een herindeling. Die gezamenlijke ambitie begrijpen wij
en de argumenten vinden wij valide. Het punt is echter dat er onvoldoende bestuurlijk draagvlak voor deze herindeling is binnen de
gemeente Goedereede. Ik gaf al aan dat voor een gedwongen herindeling
in onze visie een hoge bewijslast geldt. Dat hebben wij steeds bij alle
wetsvoorstellen rond herindeling in deze Kamer naar voren gebracht. Die
is naar onze mening in dit geval niet geleverd en daarom staan wij
vooralsnog negatief tegenover het wetsvoorstel. Ik zeg «vooralsnog»,
omdat je altijd de ruimte moet houden om in een debat alle argumenten
te horen en te wegen, maar wij staan dus negatief voorgesorteerd bij dit
herindelingsvoorstel.
De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. Zelden heb ik zo veel mail gekregen
over een herindelingsvoorstel als de afgelopen weken. De meesten doen
een klemmend beroep om voor te stemmen. Zij beroepen zich op de
noodzaak van een gemeentebestuur dat daadkrachtig de uitdagingen van
Goeree-Overflakkee aanpakt. Enkelen doen een beroep om tegen te
stemmen en wijzen op het ontbreken van de noodzaak om een gemeentebestuur te vormen om die uitdagingen daadkrachtig aan te pakken.
Er liggen stapels rapporten – de heer Van der Staaij heeft die het best
verzameld – waaronder dat van de commissie-Schutte. De memorie van
toelichting op het wetsvoorstel en de nota naar aanleiding van het verslag
tellen maar liefst 29 pagina’s. De minister wijst daarin op de gebrekkige
samenwerking op het eiland. Dat doen eigenlijk al die rapporten. Er is
sprake van een gebrekkige samenwerking om de gemeenschappelijke
uitdagingen – Delta, verzilting, zoet water, duurzaamheid, demografie,
economie en recreatie en toerisme – ook aan te pakken. De minister wijst
ook op het ontbreken van alternatieven, het grootst mogelijke draagvlak
voor de GO4 in plaats van voor de GO3+1.
De PvdA heeft vooral gevraagd naar de consistentie, de voorspelbaarheid
en de betrouwbaarheid van het kabinetsbeleid. De antwoorden daarop
zijn wat ons betreft niet overtuigend. Voor de Krimpenerwaard zouden er
alternatieven zijn in de zin dat er ook andere samenwerkingsmogelijkheden buiten de Krimpenerwaard zouden zijn, maar de gemeenten
worden wel dringend uitgenodigd om een ambtelijke fusie van de K5 te
realiseren. Hoezo alternatieven? De minister acht het denkbaar dat Weesp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

13

buiten de fusie in de Gooi en Vechtstreek blijft. Zij weigert het
amendement-Van Beek te ontraden en laat zich leiden door het ontbreken
van draagvlak in een gemeente, te weten Bussum. Voor GoereeOverflakkee lijken andere wetten te gelden.
Een belangrijk criterium in het nieuwe beleidskader voor een herindeling
op initiatief van een provincie is de zogenaamde uitzonderlijke situatie.
Deze bestaat volgens de minister uit een inhoudelijke noodzaak en
urgentie. Een citaat: «Juist door het ontbreken van reële alternatieven, de
sociaalgeografische eenheid en de noodzaak om tot een integrale
bestuurlijke afweging voor de nabije toekomst te komen, is hier sprake
van inhoudelijke redenen die deze herindeling urgent maken.» In mijn
eigen woorden: het is noodzakelijk omdat het noodzakelijk is en het is
urgent omdat het urgent is. Met deze redenering hadden de wetsvoorstellen voor Renswoude cum annexis, Bergen cum annexis en andere
kunnen worden ingediend. Deze kunnen wat ons betreft alsnog worden
ingediend.
Onder urgentie verstaan gewone mensen en de Partij van de Arbeid echt
iets heel anders. Dat nieuwe beleidskader is echter ons beleidskader niet
en eigenlijk ook niet het beleidskader van de minister. Ik heb stellig de
indruk dat het meer van de fractie van het CDA is en ook niet van de
fractie van de VVD. De CDA-fractie heeft bij de totstandkoming van dit
kabinet afgedwongen om een stringenter herindelingsbeleid te voeren
dan voorheen. Het is u afgedwongen door een hopeloos verdeelde
coalitie. Het CDA kan zeggen wat ze wil, maar het beleidskader geldt voor
gemeenten, provincies en ook voor de wetgever. Als wij dat zouden
toepassen, dan kunnen wij niet anders dan tegen dit wetsvoorstel
stemmen.
Dit wetsvoorstel wordt niet gerechtvaardigd – de heer Van der Staaij en
anderen hebben daar gelijk in – door het nieuwe beleidskader. De Partij
van de Arbeid zou alle wetsvoorstellen voor gemeentelijke herindeling
kunnen afwijzen vanwege de inconsistentie in het regeringsbeleid op dit
gebied. Wij kunnen ze ook stuk voor stuk toetsen aan onze eigen
uitgangspunten. Hoewel de verleiding groot is om voor het eerste te
kiezen, doen wij dat niet. Wij doen dat niet bij Goeree-Overflakkee en ook
straks niet bij de Gooi en Vechtstreek, zeg ik er maar vast bij. De Partij van
de Arbeid trekt zich niets aan van dat beleidskader, dat overigens door de
meerderheid van de Tweede Kamer is afgewezen. Wij maken onze eigen
afweging.
Wij hechten veel belang aan het proces dat is voorafgegaan aan het
wetsvoorstel, waarin de provincies, conform het oude beleidskader, een
duidelijke rol hebben. Wij toetsen de voorstellen op het verloop van dat
proces en kijken met een schuin oog naar de inhoud. Wij beoordelen het
proces op zorgvuldigheid. De provincie heeft haar werk goed gedaan en
de gemeentebesturen hebben hun werk goed gedaan. Er ligt een
uitgebreide stapel stukken en daar valt niet veel meer aan toe te voegen.
Kortom, het proces is positief verlopen.
Kijken wij naar de inhoud, dan staat voor de Partij van de Arbeid het
belang van de burgers voorop: een krachtig lokaal openbaar bestuur dat
de voorwaarde voor een gezond, welvarend, betrokken, ondernemend en
duurzaam burgerschap in kernen, dorpen en steden zo goed mogelijk
vormgeeft. Een lokaal bestuur dat zo dichtbij en kleinschalig als mogelijk
is georganiseerd en tegelijkertijd een lokaal bestuur dat zo groot is als
nodig om daadwerkelijk te besturen, kansen voor haar burgers te pakken
en bedreigingen te bestrijden.
De burgers van Goeree-Overflakkee staan voor veel gemeenschappelijke
vraagstukken: de waterhuishouding, de ruimtelijke ordening, het
behouden van voldoende inwoners en werkgelegenheid en daarmee
voldoende voorzieningen in onderwijs en zorg in alle kernen en dorpen;
het bevorderen van toerisme en recreatie en het tegelijkertijd in de hand
houden daarvan; het behoud van de visserij en de agrarische sector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

14

In de 21ste eeuw zijn dat uitdagingen die krachtig moeten worden
opgepakt. Daarop hebben alle burgers van Goeree-Overflakkee recht, van
Ouddorp tot Oude-Tonge. Op basis van de uitgebrachte adviezen denken
wij dat het met één democratisch gekozen gemeenteraad met één college
van B en W sneller en daadkrachtiger kan dan met vier gemeenteraden en
met vier colleges van B en W. De tijd die vrijkomt door het vervallen van
het intergemeentelijk overleg tussen politici en ambtenaren op het eiland,
komt dan ten goede aan overleg met bewoners, ondernemers en niet te
vergeten de buitenwereld: de regio Rijnmond, Schouwen-Duiveland en de
provincies Zeeland en Zuid-Holland.
De bezwaren van een deel van de inwoners en politici van Goedereede
zullen door het nieuwe gemeentebestuur worden weggenomen. Dat
gebeurt ook door maatwerk toe te passen bij het respecteren van de
plaatselijke cultuur en, jazeker, en bij het creëren van voorzieningen. Wij
zullen de ontwikkelingen nauwgezet volgen. Wij hebben er vertrouwen in.
Bij de hoorzitting ontvingen wij het boekje «Van eiland naar wijland»; een
mooi boekje. Hierin wordt de geschiedenis opgerakeld van de herindeling
van dertien naar vier gemeenten in 1966. Anders dan de heer Van Raak
heb ik niemand daarover horen klagen, maar hij kan andere mensen
gesproken hebben dan wij.
Ik sluit af. Ik heb het genoegen gehad om eerder op Goeree-Overflakkee te
zijn geweest. Ik herinner mij in 1993/1994 mijn ontmoeting met wijlen
wethouder Visser van Goedereede. Hij was recordhouder wethouderschap: meer dan 40 jaar wethouder. Dat had hij te danken aan het feit dat
hij als brandweercommandant bij de watersnoodramp als enige op zijn
post was gebleven om hulp te bieden, terwijl anderen niet wisten hoe snel
zij moesten vluchten.
Hoe het ook zij, het eiland was in die tijd één. Er is nu geen sprake van een
ramp, laat staan een watersnoodramp, maar men blijft op elkaar
aangewezen want er zijn wel wat problemen aan te pakken. Volgens ons
gaat dat samen beter dan afzonderlijk.
De heer Van Raak (SP): Ik vind het betoog van de heer Heijnen vrij
ingewikkeld. Hij maakt een draai en is uiteindelijk toch voor. Dat is
allemaal prima. De heer Heijnen zegt dat de PvdA het belang van de
burgers vooropstelt. Ook zegt hij dat hij weet dat de burgers van
Goedereede deze herindeling niet willen, maar dat zij op den duur zullen
merken dat die wel in hun belang is geweest. Het is mogelijk dat de heer
Heinen een goed verhaal heeft, maar de voorstanders van de herindeling
moeten de burgers weten te overtuigen. Als het belang van de burgers
vooropstaat, moet je het vragen aan de burgers. Met een goed verhaal
moet je het kunnen uitleggen, maar je kunt toch niet namens de burgers
zeggen dat dit in hun belang is?
De heer Heijnen (PvdA): Burgers kiezen hun gemeenteraadsleden. Er zijn
op Goeree-Overflakkee ongeveer 60 tot 80 gemeenteraadsleden. Dat zijn
de vertegenwoordigers van de burgers. Ongeveer tien gemeenteraadsleden in Goedereede zijn tegen herverdeling. Dat is toevallig net een
meerderheid in die gemeente.
De heer Van Raak (SP): Het is natuurlijk niet toevallig dat raadsleden in
Goedereede tegen zijn. Zij hebben daarvoor een goede reden. Die kunnen
zij aan de heer Heijnen vertellen. De heer Heijnen zegt dat voor zijn partij
het belang van de burgers centraal staat. Dan moet je ook willen vragen
aan de mensen van Oostflakkee, Middelharnis en Dirksland of zij voor
deze herindeling zijn. Als de bevolking het goed vindt dat die gemeenten
samengevoegd worden, kan het wat mij betreft gebeuren.
Wij hebben het al gevraagd aan de mensen in de Goedereede. Dat kunnen
wij nog een keer doen. Als zij het niet nodig vinden en er zijn geen
financiële of bestuurlijke redenen om het wel te doen, is het toch veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

15

gemakkelijker om iets te doen wat de mensen graag willen dan met alle
geweld iets door te zetten dat de mensen eigenlijk niet willen?
De heer Heijnen (PvdA): De heer Van Raak weet hoe wij staan tegenover
herindeling. Wij vinden de gekozen volksvertegenwoordiging bepalend
voor het vaststellen van het draagvlak en geen referenda. Die gaan
immers altijd over andere zaken dan over de vraag die voorligt. En
overigens: dit eiland verdient het om een bestuur te hebben dat alleen
met burgers en ondernemers bezig is, en niet met zichzelf. Dat is in de
afgelopen jaren, gezien al die rapporten, te veel aan de orde geweest, en
het is ook te veel aan de orde bij de zo moeizaam verlopen samenwerking.
Burgers en ondernemers op Goeree-Overflakkee hebben dus recht op één
college van burgemeester en wethouders en één gemeenteraad met
verschillende partijen. Zij kunnen de belangen van die burgers naar onze
smaak beter behartigen dan in de huidige situatie het geval is.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik mag vandaag mijn collega, mevrouw Ortega, vervangen. Zij
zit de hele dag in een ander wetgevingsoverleg. Vanwege problemen op
het spoor ben ik een stuk later. Ik vind het jammer dat ik de inbreng van
de eerste drie, of bijna vier partijen gemist heb, maar ik ben ter voorbereiding op dit wetgevingsoverleg natuurlijk wel een beetje bijgepraat.
Mijn fractie heeft de lijn van dit kabinet bij de herindelingsdossiers kritisch
gevolgd. Ik moet constateren dat die lijn tot nu toe consistent is geweest
in onzorgvuldigheid en mistige beslissingen. Dat heeft geleid tot een
nieuw beleidskader, maar vooral ook tot veel nodeloze frustratie en hoog
oplopende emoties. Mensen, gemeenten en provincies voelen zich
hierdoor niet serieus genomen en verhoudingen staan onnodig op scherp.
Uiteindelijk kun je proberen om meer duidelijkheid te scheppen door een
nieuw beleidskader in het leven te roepen, maar als dit kader zo breed
wordt opgevat dat er van alles onder kan vallen, is er in feite weinig
vooruitgang geboekt. Het gevoerde proces is voor mijn fractie even
belangrijk als de uitkomst.
Dit wetsvoorstel betreft vier gemeenten, waarvan er één uitgesproken
tegen is. Mijn fractie past ervoor om de inhoudelijke stappen die de
betrokken gemeenten en de provincie hebben doorlopen over te doen.
Dat is niet de rol van de Kamer. Mijn fractie wil daarom toetsen op de
gevoerde procedure en op het veelbesproken beleidskader.
Herindelingsprocessen zijn ingrijpende besluiten die de mensen raken.
Dat geldt in gevallen waarin alle gemeenten eensgezind samengevoegd
worden, maar zeker in gevallen waarin een of meer gemeenten zich tegen
herindeling keren. Wie de gemeente Goedereede bezoekt, kan niet om de
emoties heen. Ik heb begrepen dat deze Kamercommissie bij haar bezoek
aan Goedereede op een warm welkom van pamfletten en spandoeken
werd getrakteerd.
Mijn fractie heeft herhaaldelijk aangehaald dat je alleen recht doet aan de
betrokken partijen door consistent en consequent beleid te voeren en je te
houden aan het beleid dat is afgesproken. Dat is – en dat constateer ik met
oprechte teleurstelling – bij dit dossier niet het geval. Graag geef ik
daarvoor een aantal argumenten.
Allereerst geeft de minister aan dat ze handelt in lijn met de motie
Ortega-Martijn/Van Raak, die vraagt om het hanteren van één en hetzelfde
beleidskader. In de memorie van toelichting lees ik dat de minister
concludeert dat het wetsvoorstel conform het oude en het nieuwe
beleidskader is. Volgens mij kan dat niet allebei waar zijn. Je hanteert
ofwel één beleidskader conform de aangenomen motie, ofwel twee
beleidskaders. In dat laatste geval handel je niet volgens de motie. Dat
kan, maar geef het dan ook aan. Graag ontvang ik hierop een reactie.
Herindelingen dienen van onderop te komen. Daar is eigenlijk iedereen
het over eens. De meningen verschillen echter over wat dat in de praktijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

16

inhoudt. De gemeenten zijn aan zet, maar als ze er niet uitkomen, mag de
provincie ingrijpen. De minister geeft in haar recente brief aan dat
wanneer van dit uitgangspunt wordt afgeweken en de provincie besluit in
te grijpen, het kabinet meer inhoudelijk zal toetsen of daarbij wel een
terechte afweging is gemaakt.
Ook voor mijn fractie is het niet zo dat herindelingen slechts mogelijk zijn
indien alle gemeenten akkoord gaan. Wij volgen echter wel het
hernieuwde beleidskader, waarin staat dat ingrijpen door de provincie
enkel in uitzonderlijke gevallen mogelijk is. Dat is een beperking ten
opzichte van het vorige beleidskader. De minister geeft aan dat bij dit
wetsvoorstel sprake is van een uitzonderlijk geval. In onze optiek neemt zij
hiermee echter afstand van deze nieuwe bepaling. Dat mag, maar laat de
minister daar dan ook eerlijk en transparant in zijn. Wees dan consequent
en geef aan dat het nieuwe beleidskader niet geldt voor lopende gevallen.
Dat lijkt mij ook meer in lijn met de aangenomen motie. Nu kiest de
minister er toch voor om het begrip «uitzonderlijke gevallen» zodanig op
te rekken dat daar geen sprake meer van is.
In haar brief van 29 maart zegt de minister het volgende: «Het nieuwe
beleidskader helpt de provincie hierbij door helder aan te geven in welke
situaties en op grond van welke inhoudelijke criteria het kabinet de
provinciale afweging zal toetsen.» Mijn fractie heeft helaas van die
helderheid weinig gemerkt. Kan de minister nogmaals aangeven hoe in
dit wetsvoorstel sprake is van een uitzonderlijke situatie en hoe het
nieuwe beleidskader hier meer helderheid over heeft verschaft?
Ik heb als neerlandica niet zoveel zin in allerlei semantische discussies
maar wel in consistentie en duidelijkheid. Ik vraag de minister wanneer
het moment aanbreekt dat er geen alternatieven voorhanden zijn. Is dat
alleen als alternatieven op inhoudelijke gronden geen duurzaam alternatief blijken te zijn, met andere woorden als gemeenten door samenwerking niet voldoende robuust de uitdagingen tegemoet kunnen gaan?
Of is dat ook als er onvoldoende bestuurlijk draagvlak voor de herindeling
bestaat? Als dat laatste ook het geval is, is de minister dan van mening
dat gemeenten die een voorkeur hebben voor herindeling beloond
worden door het afwijzen van alternatieven? Ik hecht eraan te vermelden
dat ik dit niet vraag vanuit wantrouwen richting gemeenten, in dit geval
Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee. Ik vraag dit omdat ik wil weten
hoe dit procesmatig in elkaar steekt. Als gemeente ga je natuurlijk voor
het resultaat waarvoor de grootste voorkeur bestaat. In casu wijst de
minister het alternatief drie plus één af omdat daar geen bestuurlijk
draagvlak voor bestaat. Als ik het goed begrijp, is deze variant om die
reden ook niet verder onderzocht. Biedt de drie-plus-éénvariant voor alle
gemeenten voldoende zicht op een duurzame toekomst? En waar baseert
de minister dit op?
De minister stelt in haar brief van 29 maart dat zich uitzonderlijke situaties
kunnen voordoen waarin de bestuurskracht van gemeenten verzwakt
kunnen zijn als gevolg van bestuurlijke en financiële problemen. Hierdoor
kunnen de gemeenten bijvoorbeeld lokale medebewindstaken of
regionale opgaven niet meer op eigen kracht of binnen samenwerkingsverbanden adequaat oppakken en daarom is gemeentelijk herindelen het
enige reële alternatief. Mijn fractie is er tot op de dag van vandaag niet
van overtuigd dat we inderdaad spreken over een voorstel dat werkelijk
het enige reële alternatief is.
Samen met andere partijen heeft mijn fractie vragen gesteld over de
betekenis achter de opmerking over de bestuurlijke drukte. De minister
antwoordt dat het hier niet om nieuw beleid gaat, maar dat het kabinet dit
argument wel vaker gebruikt. Kan de minister voorbeelden hiervan
geven? Ik kan mij dit argument uit recente dossiers namelijk niet
herinneren. Niet bij het dossier Renswoude-Scherpenzeel-Woudenberg,
niet bij het dossier Bergambacht-Nederlek-Vlist-Schoonhoven-Ouderkerk
en ook niet bij het dossier Bussum-Muiden-Naarden-Weesp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

17

De minister geeft in haar beantwoording aan dat de samenwerking op een
aantal punten langzaam tot stand is gekomen en op andere punten
succesvol verloopt. Zij concludeert klaarblijkelijk dat de samenwerking in
dat geval is mislukt, wat een herindeling noodzakelijk maakt. Wanneer is
dat niet het geval? Als de gehele samenwerking altijd goed verloopt?
Ik heb nog een opmerking over het maatschappelijk draagvlak. Als je
afgaat op bijeenkomsten die zijn georganiseerd in Middelharnis, Dirksland
en Oostflakkee, dan lijkt de maatschappelijke betrokkenheid vrij gering.
Dat is bij Goedereede het tegenovergestelde. In hoeverre speelt de
maatschappelijke betrokkenheid een rol in de besluitvorming van de
minister?
Dan een vraag naar aanleiding van de beantwoording door de minister
van de vraag van mijn fractie. Zij geeft aan dat een belangrijke opdracht
van de gemeente zal zijn om de bezwaren en reserves die tegen deze
herindeling bestaan, zo veel mogelijk weg te nemen. Ze doet daarbij de
suggestie dat de nieuwe gemeente rekening houdt met de opvattingen en
wensen die belangrijk zijn voor Goedereede en voor het eiland als geheel.
Waar denkt de minister dan concreet aan? En is de minister bereid om
hier uit te spreken dat dit ook gaat gebeuren en om de partijen hierop aan
te spreken? Uiteraard met oog voor de juiste verhoudingen en gevoel
voor de gemeentelijke autonomie. Ik hoor graag de reactie van de
minister hierop en ik overweeg een motie op dit punt.
De minister geeft aan te blijven vasthouden aan de streefdatum van
1 januari 2013. Er ligt een motie vanuit Goedereede waarin wordt
gevraagd om dit uit te stellen. De minister legt deze motie naast zich neer
omdat de gemeenten, gezien het tijdschema van het traject, in haar optiek
voldoende tijd hebben gehad om zich voor te bereiden en dat ook
voortvarend hebben opgepakt. Weet de minister waarom deze motie in
Goedereede is ingediend? Hoe denken de andere gemeenten hierover?
Ik heb namens mijn fractie veel vragen gesteld en opmerkingen gemaakt
over het gevoerde proces en de verhouding van dit wetsvoorstel tot het
beleidskader. Op deze manier probeert mijn fractie recht te doen aan
zowel de complexiteit van herindelingen als vooral ook aan de betrokken
partijen.
Voorzitter: Heijnen
De heer Van Beek (VVD): Voorzitter. Ik dank de minister voor de nota die
we hebben ontvangen naar aanleiding van het verslag. 29 pagina’s stof
naar aanleiding van vele vragen die door ons allen gesteld zijn en die op
korte termijn zeer adequaat zijn beantwoord. Dat laat onverlet dat er nog
wel een aantal opmerkingen te maken zijn en van die gelegenheid maak ik
nu graag gebruik.
Ik denk dat het ook verstandig is dat ik iets zeg over de voorbereiding van
dit voorstel waarbij nog nauwelijks te bedenken is onder welke politieke
signatuur dit voorstel tot stand is gekomen. Zowel vanuit de provincie en
de gemeenten als vanuit de kabinetten zijn er zo ontzettend veel mensen
bij betrokken geweest dat het nauwelijks meer te herleiden is, zij het dat
de gedeputeerde die het oorspronkelijk in zijn portefeuille had en daarin
het meeste werk gedaan heeft, van de PvdA is geweest. En dat zij hem
vergund.
Het heeft mij verder verwonderd dat de minister gezegd heeft dat het
voorstel voldoet aan beide beleidskaders. Het kan op zichzelf aan twee
kaders voldoen, maar we hadden afgesproken dat daar waar een voorstel
al zoveel jaren in behandeling is, het niet met terugwerkende kracht onder
het nieuwe kader zou kunnen vallen. Dus ik ben er in mijn onnozelheid
van uitgegaan dat dit een voorstel is dat gewoon onder het oude kader
valt, en dat is het kader dat gold toen men deze procedure is begonnen.
Zoals bekend hebben we voor een motie gestemd die iets zei over dat
laatste kader, omdat wij grote moeite hebben met de rol van de minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

18

die met name in dat laatste kader zo pregnant naar voren is gekomen dat
er een soort eigen afwegingskader ontstaan is, hetgeen het proces van
herindeling in onze ogen aanzienlijk bemoeilijkt. Gelukkig is het zo dat wij
hier nog altijd onze eigen afweging kunnen maken op basis van ons eigen
verkiezingsprogramma en dat we altijd weer kunnen blijven zoeken naar
een zo breed mogelijke steun. Hoewel zowel bestuurlijke steun als steun
van de bevolking niet het argument is dat geldt, zoek je toch altijd naar zo
veel mogelijk steun. Als er alternatieven zijn waarvan je het gevoel hebt
dat die op bredere steun kunnen rekenen, dan ben ik niet te beroerd, zo
bewijst het verleden, om die alternatieven ook in discussie te brengen. Ik
verwijs in dat verband nog maar eens naar de herindeling in MiddenLimburg.
Wat hier speelt, is dat we te maken hebben met een eiland. We hebben te
maken met vier gemeenten die, of ze nu willen of niet, in belangrijke mate
geografisch op elkaar zijn aangewezen. Ik realiseer mij heel goed dat er
mogelijkheden zijn tot samenwerking, ook in noordelijke en zuidelijke
richting, zeker als je de ligging beziet van Goedereede, maar mijn
argumentatie is altijd dat je eerst de schaal van de gemeente moet kiezen
en dat je vandaaruit vooral moet gaan samenwerken, in dit geval in alle
richtingen die maar denkbaar zijn. Je moet je absoluut niet alleen maar
focussen op die schaal. In dit geval hebben we echter wel te maken met
een eiland en dat maakt het wel heel erg moeilijk om alternatieven te
vinden. Voor mij is in ieder geval niet een alternatief het alleen maar
samenwerken. Dan is de afweging of het verantwoord is dat er op een
eiland een situatie van drie plus één zou ontstaan: drie gemeenten die een
gemeente vormen van behoorlijke omvang en een gemeente die in de
huidige omvang blijft figureren. Als dat het geval is, is dat niet alleen een
afweging die van belang is voor de positie van Goedereede zelf. Die is
met name van groot belang voor het gehele eiland. Dat maakt voor mij de
afweging heel erg moeilijk. Ik vind niet dat je in dat geval mag spreken
van een gedwongen herindeling. Het gaat om een herindeling die niet
unaniem is. Dat maakt de afweging heel erg moeilijk, maar we hebben
wel degelijk andere herindelingen gehad waarbij wel sprake was van
dwang. Dat ligt hier, denk ik, genuanceerder.
De voorzitter: De heer Van Raak wil u een vraag stellen en de rest van de
commissie is aan het nadenken over uw woorden.
De heer Van Raak (SP): Ja, ik vond die laatste opmerking ook wel aardig.
Ik wil even terug naar een eerdere opmerking. De heer Van Beek heeft een
aantal interessante opmerkingen gemaakt.
De heer Van Beek (VVD): Dat is altijd zo.
De heer Van Raak (SP): Hij zei dat een heel belangrijk argument voor
deze herindeling het feit is dat Goeree-Overflakkee een eiland is. Nou,
Engeland is ook een eiland, maar dat is niet één gemeente. Tiengemeten
is ook een eiland, maar daarvan zeggen we ook niet dat het een gemeente
moet zijn. Nee, er moeten natuurlijk wel iets meer argumenten zijn dan
alleen het feit dat iets een eiland is. De heer Van Beek zegt dat wij moeten
beslissen omdat de gemeenteraden het niet met elkaar eens zijn. Zouden
we dat niet om kunnen draaien? Als gemeenteraden er niet uitkomen, zou
het dan niet goed zijn om een alternatief aan de bevolking voor te leggen?
We kunnen nu wel zeggen dat het belangrijk is dat het één gemeente
wordt, maar waarom is dat zo? Wat zijn die urgente redenen? Waarom
vragen we niet aan de mensen van Dirksland, Middelharnis en
Oostflakkee of de drie-plus-éénvariant een goed idee is? Dan zijn we toch
een end op scheut?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

19

De heer Van Beek (VVD): Al heel veel jaren is er al in deze vier
gemeenten gesproken over herindeling. We mogen het echt aan onze
collega’s op lokaal niveau overlaten om ons te informeren over hoe de
standpunten in hun gemeenten liggen. We hebben ook bij deze
gemeenten gezien dat als de bevolking het echt niet eens is met de
bestuurders, men goed in staat is om dat aan ons en aan hen te laten
weten. Dus ik heb het gevoel dat wij de afgelopen tijd goed inzicht hebben
gekregen in hoe er op het eiland gedacht wordt. En dat is verschillend. In
drie gemeenten is men niet een beetje voor; men is heel nadrukkelijk
voorstander van het tot stand komen van die ene gemeente. In die andere
gemeente is men niet een beetje tegen; men is behoorlijk tegen als het
gaat om de uitspraak van de gemeenteraad. Dat maakt de afweging zo
lastig. Daarbij lijkt mij de oplossing om drie gemeenten samen te voegen
en één gemeente in de huidige schaal achter te laten wel de allerslechtst
denkbare oplossing. Dat houdt in dat er echt gekozen moet worden en dat
is niet altijd eenvoudig.
Met de opmerking dat het een eiland is, bedoel ik niets anders dan te
zeggen dat er geografisch beperkingen zijn, zoals ook ten zuiden van dit
eiland een eiland zich uiteindelijk tot één gemeente gevormd heeft. Ging
het om het vaste land, dan waren er wellicht andere alternatieven
geweest. Regelmatig moeten wij ons bij gemeentelijke herindelingen
afvragen of wij het in noordelijke of in zuidelijke richting moeten zoeken.
Dat lukt hier niet. Het is een kwestie van je doet het of je doet het niet. Dat
is een discussie die we moeten beslechten. Ik betreur het dat men er niet
uitgekomen is. Ik heb de minister schriftelijk gevraagd of zij de indruk
heeft dat alles gedaan is om tot één gemeenschappelijke oplossing te
komen. Nogmaals, dat is niet het geval en dan komt er een moment dat er
gekozen moet worden.
Wij zijn overigens niet de enige die deze keuze moeten maken. Voor ons
hebben de staten van Zuid-Holland dat al gedaan. Die zaten met dezelfde
gegevens als wij over de volle politieke breedte als het gaat om de fracties
die daarbij betrokken waren. De enige fractie die daar op dat moment nog
niet vertegenwoordigd was, was de PVV. Ook de staten van Zuid-Holland
hebben een eenduidig besluit genomen en hebben ons gevraagd om dit
besluit te nemen, in positieve zin.
Ik ben wat geschrokken van de argumentatie van de bewoners van
Goedereede die zich zorgen maken dat in de toekomst onvoldoende
rekening zal worden gehouden met de gevoelens in het dorp bijvoorbeeld
over de zondagsrust. Ik mag toch aannemen dat de minister het ermee
eens dat in deze tijd de gemeente niet meer samenvalt met gemeenschappen. Gemeenten bestaan uit enkele of soms heel veel gemeenschappen. In ons land is toch een cultuur ontstaan waarin met de
verschillen in een gemeente rekening wordt gehouden en er wel degelijk
een kernenbeleid wordt gevoerd. Als dat niet het geval is, zouden er toch
in heel wat gemeenten in ons land problemen zijn. Ik hoop echt dat wij
daarover duidelijkheid kunnen bieden aan de inwoners van Goedereede.
Het is het mooiste als er van tevoren al draagvlak is. Wij proberen het
beleid altijd daarop te richten. Zowel de provincie als het kabinet toetsen
ook in hoeverre daaraan is gewerkt. Soms komt die overtuiging echter pas
later. Ik hoor graag hoe de minister de mogelijkheden ziet om verder te
werken aan het draagvlak als beide Kamers tot de fusie zouden hebben
besloten. Dit geldt met name voor Goedereede. De verschillen tussen de
gemeenten op het eiland moeten worden verkleind. Tijdens bezoeken en
uit de vele gesprekken en e-mailberichten blijkt dat men op gespannen
voet is komen te staan door dat ene onderwerp, terwijl het eiland veel
kracht ontleent aan de interne samenwerking. Als het wrijvingsverlies is
verdwenen, kan men tot veel meer komen.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik voel
mij een beetje gast in deze commissie en daarom had ik mij voorgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

20

om terughoudend te zijn. Ik zou echter toch graag wat meer helderheid
krijgen van de heer Van Beek. Waarop toetst zijn fractie? Als ik hem zo
hoor, lijkt het alsof hij wat hardop nadenkt en zo eens wat argumenten en
gelegenheidsargumenten de revue laat passeren. Wat verwacht de
VVD-fractie van de minister? Dat zij zegt: dit is het beleidskader en dit is de
manier waarop wij dit soort vraagstukken procedureel behandelen? Of
verwacht de heer Van Beek dat zij net als hij een beetje pragmatisch wikt
en weegt en dan maar tot een optelsom komt en een besluit neemt?
De heer Van Beek (VVD): Ik hoop dat de minister zal wikken en wegen
zoals wij allen dit hebben gedaan. Ik toets dit voorstel aan de vraag hoe de
bestuurskracht van dit eiland en van de vier betrokken gemeenten zich in
de toekomst kan ontwikkelen als men ervoor kiest om gemeenschappelijk
verder te gaan. Tegelijkertijd zoek ik wel naar zo veel mogelijk draagvlak.
Dat is niet het enige criterium, maar het is wel een belangrijk criterium. In
een situatie waarin drie gemeenten zo nadrukkelijk voor zijn en één
gemeente zo nadrukkelijk tegen is, is er nog nauwelijks een compromis
mogelijk. Dan is het ja of nee. Als mevrouw Wiegman uit mijn woorden
afleidt dat ik heb zitten wikken en wegen, heeft zij goed aangevoeld hoe
dit proces verlopen is. Ik hoop echter ook dat zij de conclusie goed heeft
begrepen, namelijk dat ik alles overwegende van mening ben dat deze
herindeling moet voortgaan.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Is er
volgens de VVD-fractie sprake van «een uitzonderlijk geval» of «dat er
geen alternatieven zijn», als ik mag spreken in het jargon van de beleidsbrieven? Zijn dit dan de procedurele redenen op grond waarvan de
VVD-fractie zegt dat de herindeling moet doorgaan?
De heer Van Beek (VVD): Ik heb aangegeven dat de geografische ligging
van deze gemeenten uitzonderlijk is; als je er drie bij elkaar voegt, heeft de
vierde in noordelijke noch in zuidelijke richting een alternatief. Een en
ander leidt tot de afweging of je haar mee wilt nemen in de herindeling of
niet, want alternatieven zijn er niet. Ik heb uitgelegd dat je altijd moet
samenwerken, maar dat dit niet in de plaats komt van een herindeling.
Tot slot iets over het moment van ingang en de vragen daarover. Ik heb
het antwoord van de minister gelezen. De tekst van de wet is zodanig, dat
op een laat moment kan worden besloten of het per 2013 of 2014 gebeurt;
dat hangt af van het moment van publicatie in het Staatsblad. Ik begrijp
dat ook hierover verschillend wordt gedacht. Ik vraag me af of 2013 de
voor de minister enige bespreekbare optie is. Als dat het geval is, zou zij
dit dan nog kunnen motiveren?
Voorzitter: Van Beek
De voorzitter: Het is nu 18.30 uur. Ik wil anderhalf uur schorsen, en dat
om een aantal redenen. Ten eerste omdat ons personeel de gelegenheid
moet hebben om zich even te ontspannen en te eten. Ten tweede willen
wij dat zelf ook graag doen. Ten derde wil ik ook de aanwezigen in het
publiek de gelegenheid daartoe geven. U kunt niet in het gebouw dineren,
dus u zult dat buiten het gebouw moeten doen. U zult wel opnieuw de
barricades moeten nemen om hier weer binnen te komen, dus u heeft die
anderhalf uur echt wel nodig om rondom dit gebouw een plekje te zoeken
en u te vertreden. Ik geef geen tips, maar er is voldoende junkfood te
krijgen. Er zijn vele mogelijkheden. Om 20.00 uur heropen ik dus deze
vergadering. Ik wens u allen een smakelijke maaltijd.
De vergadering wordt van 18.30 uur tot 20.00 uur geschorst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

21

De voorzitter: Ik heropen de vergadering. Het woord is aan de minister
van Binnenlandse Zaken.
Minister Spies: Voorzitter. Ik bedank de leden van de Kamer voor hun
vragen en opmerkingen in eerste termijn.
Laat ik beginnen met de opmerking dat een gemeentelijke herindeling de
gemoederen over het algemeen heel aardig in beroering weet te brengen
en te houden! In mijn tijd als Kamerlid heb ik daarmee zelf ook indringende ervaringen opgedaan. Als ik zie hoe betrokken ook dit keer de
inwoners, de vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en
de bestuurders van Goeree-Overflakkee zijn, realiseer ik mij eens temeer
hoezeer een herindeling inwoners, ondernemers, vertegenwoordigers van
maatschappelijke organisaties, raadsleden, volksvertegenwoordigers en
bestuurders bezighoudt.
Verder heb ik ook dit keer weer ervaren dat een thema als dit groter wordt
dan dat je zou willen, omdat het zo dominant aanwezig is in heel veel
discussies over de beslissingen die op het eiland moeten worden
genomen. De herindeling speelt op de achtergrond eigenlijk altijd mee. Ik
ben dan ook heel blij dat de Kamer bereid is om deze herindeling heel
voortvarend te behandelen. Wij hebben zelf geprobeerd om zo kort
mogelijk nadat de vragen binnen waren gekomen, de nota naar aanleiding
van het verslag gereed te hebben. Dat wij op een bijzonder moment, een
maandag, een wetgevingsoverleg hebben georganiseerd om met elkaar in
debat te kunnen gaan, laat wel zien dat het een gedeelde ambitie is om in
ieder geval in de Tweede Kamer snel conclusies te trekken. Ik denk dat dit
zeker in het belang is van de mensen die daar op het eiland om vragen.
De heer Heijnen (PvdA): Dank voor de complimenten over onze voortvarendheid, maar gaat de minister zelf even voortvarend te werk met het
wetsvoorstel voor de Gooi en Vechtstreek? Als zij dat zou doen, kunnen
wij namelijk wellicht al volgende week maandag of de maandag daarop
het wetgevingsoverleg over deze herindeling afronden.
Minister Spies: Dat zou mij een lief ding waard zijn, maar de «maandag
daarop» is maandag 30 april en ik sluit niet uit dat de heer Heijnen dan net
als deze minister liever iets anders doet.
De gemeenten hadden tot afgelopen vrijdag de tijd om met een reactie te
komen, want dan pas liep de zeswekentermijn af die de Kamer de
gemeenten daarvoor had gegund. Wij zijn nu het net aan het ophalen en
wij hopen de Kamer nog deze week met een voorstel te verblijden.
Overigens zijn wij in dit debat al aan de tweede termijn toe, als het al niet
de derde is. Wij hebben de verschillende varianten inmiddels indringend
met elkaar besproken en wellicht dat wij voor het afrondende debat iets
minder tijd hoeven uit te trekken.
Voorzitter. Dit thema verdient natuurlijk alle aandacht, maar het is niet het
thema dat wij vanavond bespreken! Wij spreken vanavond over het
voorstel om van de vier gemeenten op Goeree-Overflakkee één gemeente
te vormen, een gemeente met ruim 45 000 inwoners. Het wetsvoorstel dat
wij vanavond bespreken, is het sluitstuk van een discussie die eigenlijk al
een groot aantal jaren loopt. Al vanaf 2006 wordt hier immers over
gesproken. Het traject is begonnen met een aantal bestuurskrachtmetingen en is uitgemond in een provinciaal herindelingsadvies. Tot op de
dag van vandaag is de gemeente Goedereede echter tegen deze herindeling.
De onderzoeken die in het verleden zijn uitgevoerd en het hele proces
daarna hebben nadrukkelijk tot de conclusie geleid dat het voortbestaan
van vier afzonderlijke gemeenten, gelet op de opgave waar het eiland
voor komt te staan, onvoldoende bestuurskracht mogelijk maakt. Voor de
colleges van de betrokken gemeenten was dat ook de aanleiding, met
elkaar af te spreken om vóór 1 januari 2009 een voorstel te doen voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

22

nieuwe bestuurlijke organisatie op het eiland. Dat is niet gelukt.
Vervolgens heeft de provincie een externe adviescommissie ingesteld
onder leiding van de heer Schutte. Zij heeft uiteindelijk twee varianten
onderzocht, namelijk het fusiemodel dat inhield dat de vier gemeenten
zouden worden samengevoegd en het samenwerkingsmodel dat een
verregaande vorm van niet-vrijblijvende samenwerking inhield. Na allerlei
overwegingen heeft de commissie afgezien van het onderzoeken van
andere varianten, zoals de drie-plus-éénvariant waarover sommige leden
vragen hebben gesteld.
De commissie-Schutte adviseerde de provincie om een ARHI-procedure te
starten met als doel uiteindelijk tot één gemeente op Goeree-Overflakkee
te komen in plaats van vier gemeenten. Dat advies is door gedeputeerde
staten van Zuid-Holland overgenomen en aansluitend door provinciale
staten van Zuid-Holland. De gemeentebesturen van Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee kunnen zich nog steeds in dat advies vinden.
De meerderheid van de gemeenteraad van Goedereede heeft zich tegen
deze herindeling uitgesproken en ook de uitkomst van een enquête onder
de bevolking is daarover voldoende duidelijk. Er was sprake van een
behoorlijke opkomst, namelijk van 62%. De heer Van Raak refereerde
daaraan. De uitslag is helder, namelijk dat 89% tegen deze herindeling is.
Er is dus geen sprake van een unaniem bestuurlijk draagvlak. Toch heeft
de regering besloten om het advies van de provincie over te nemen, een
wetsvoorstel ter advies bij de Raad van State in te dienen en het uiteindelijk hier te verdedigen.
Wij realiseren ons zeer dat het herindelingskader van het vorige kabinet
aan de orde was in de periode dat het provinciaal advies werd uitgebracht
en op het moment dat door de eilandbesturen het initiatief werd genomen
om over de eigen bestuurlijke toekomst na te denken. Voor de regering is
dat de belangrijkste toetssteen voor het voorstel geweest. Het maakt
mijns inziens niet uit of je de criteria toetst aan het oude beleidskader of
aan het nieuwe en of je ze rubriceert op basis van inhoudelijke noodzaak,
urgentie, draagvlak of op basis van de wat uitgebreidere criteria van het
vorige herindelingskader. Op basis van beide kan heel goed worden
beargumenteerd waarom die inhoudelijke noodzaak, die urgentie en dat
draagvlakcriterium uiteindelijk leidden tot het voorstel dat we hebben
gedaan.
De heer Heijnen (PvdA): Betekent dat dat de minister er in vergelijkbare
gevallen in Nederland van uitgaat dat de provincie het initiatief neemt om
tot een herindelingsvoorstel te komen?
Minister Spies: De heer Heijnen spreekt over vergelijkbare gevallen. De
heer Van der Staaij heeft in zijn eerste termijn volgens mij terecht
aangegeven dat herindelen geen wiskunde is, dat we een aantal criteria
hebben en dat de weging daarvan er in heel veel gevallen toe leidt dat
heel weinig gevallen vergelijkbaar zijn. Je moet immers recht doen aan de
verschillen. Er blijft altijd sprake van een weging van criteria. Die weging
zal dus niet tot dezelfde uitkomst, zwart-wit, leiden voor Naardermeer,
voor Goeree of voor Krimpenerwaard. Op basis van de geformuleerde
criteria moet je van geval tot geval tot een afweging komen. De criteria
blijven hetzelfde, maar de afweging leidt niet in alle gevallen tot eenzelfde
uitkomst.
De heer Heijnen (PvdA): Het is moeilijk om daar chocola van te maken. Ik
probeer mij te verplaatsen in die twaalf colleges van Gedeputeerde Staten
die in situaties waarin zij vaststellen dat gemeenten er goed aan doen om
samenwerking te verkennen, respectievelijk tot fusie over te gaan, zich
afvragen of zij dat traject wel of niet zullen ingaan. Zij hebben dan
behoefte aan heldere criteria. Het criterium met betrekking tot draagvlak is
helder, maar het criterium met betrekking tot urgentie en noodzaak niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

23

Immers, moet die urgentie nu aan de orde zijn of in de toekomst? Moet de
noodzaak liggen in, zoals het nieuwe beleidskader letterlijk luidt, grote
financiële en bestuurlijke problemen van een van de gemeenten? Of gaat
het om noodzaak op basis van vraagstukken die in de toekomst moeten
worden aangepakt? De minister kan niet zeggen dat dit een kwestie van
weging is; dat maakt het subjectief. Gedeputeerde Staten van alle twaalf
provincies hebben behoefte aan duidelijkheid en de minister moet die
bieden.
Minister Spies: Dat is maar zeer de vraag. Dat zou immers betekenen dat
de minister van Binnenlandse Zaken in 99 van de 100 gevallen voor alle
provincies duidelijk maakt of een in te zetten ARHI-traject tot een ja of een
nee van de minister leidt. De minister is misschien nog een klein beetje
voorspelbaar, maar ook de heer Heijnen kent de verhoudingen in de
Staten-Generaal: die leiden nogal eens tot een verschillende uitkomst ten
aanzien van de diverse herindelingsdossiers. Ik heb uitdrukkelijk met de
commissarissen der Koningin gesproken over het herindelingskader. In dit
verband is ook de brief gewisseld die eind maart naar de Kamer is
gegaan. Ik heb deze in concept met de commissarissen en dus met de
colleges van Gedeputeerde Staten gewisseld, omdat ik wilde voorkomen
dat zij in het ongewisse zouden verkeren of onzeker zouden zijn over hun
rol ten aanzien van herindelingen. Er bestaat geen enkel misverstand over
dat de regering heel kritisch is ten aanzien van initiatieven van provincies
om eigenstandig met ARHI-procedures aan de slag te gaan. Bij geen van
de colleges van GS leidt dat nog tot vragen. Wij hebben indringend met
elkaar gewisseld onder welke omstandigheden provincies het initiatief wel
kunnen nemen. Wij hebben deze ook geformuleerd in de brief die
uiteindelijk naar de Kamer is gestuurd. Ik heb dan ook absoluut de
overtuiging dat wij hiermee een stuk helderheid hebben geboden, ook
voor de commissarissen en de colleges van Gedeputeerde Staten. Op
basis hiervan kunnen zij hun verantwoordelijkheid op het terrein van
gemeentelijke herindelingen zo goed mogelijk nemen.
Het belangrijkste verschil tussen het oude en het nieuwe beleidskader is
misschien wel dat wij in het nieuwe herindelingskader heel nadrukkelijk
om twee dingen vragen: het zogeheten logboek en het onderzoek naar het
maatschappelijk draagvlak. Dit zijn twee extra elementen in het nieuwe
herindelingskader. Juist op deze twee punten is in de nota naar aanleiding
van het verslag heel helder aangegeven dat wij deze niet met terugwerkende kracht over dit voorstel uitstorten. Dat zou immers niet reëel zijn,
gegeven het traject waarlangs en het proces waarin dit voorstel tot stand
is gekomen. Wij hebben geprobeerd om heel expliciet en helder het
verschil tussen oud en nieuw aan te geven.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Tot
zover helpt wat uitleg wel, maar ik blijf met een belangrijke vraag zitten. Ik
begrijp nu dat het onder het oude beleidskader valt. De minister schrijft in
haar brief van 29 maart dat provincies slechts in uitzonderlijke gevallen
een herindelingsproces mogen opstarten. Dat zou meer duidelijkheid
geven. Maar valt dit voorstel dan ook onder de serie uitzonderlijke
gevallen? Als dat zo is, wat maakt deze situatie dan zo uitzonderlijk?
Minister Spies: Misschien mag ik eerst aangeven langs welke criteria wij
tot de overtuiging zijn gekomen dat dit voorstel de toets van het herindelingskader kan doorstaan. Dan kom ik straks nog wat uitgebreider op de
provinciale rol in dezen terug.
Ik heb net al aangegeven dat die herindelingscriteria handvatten zijn
waarlangs wij voorstellen toetsen maar dat het uiteindelijk geen wiskunde
is en dat dus ieder voorstel toch op zijn eigen merites moet worden
beoordeeld. Die sterke inhoudelijke noodzaak is voor Goeree-Overflakkee
vooral ingegeven vanuit de inhoud van de opgave waarvoor het eiland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

24

staat. Velen van u hebben daaraan gerefereerd. Velen van u zijn ook
bekend met de opgave waarvoor het eiland staat en zijn er ook zelf
geweest. Ik noem de wateropgave, zowel in termen van kwaliteit als
kwantiteit, de mogelijkheden en de ambities die het eiland zelf ook heeft
om tot verduurzaming van de energievoorziening te komen en de
potenties die er zijn om toeristisch-recreatief meer mogelijkheden te
verzilveren dan nu het geval is. Maar ook gezamenlijk het hoofd bieden
aan een opgave als bevolkingskrimp is een heel reële opgave waarvoor
het eiland zich gesteld ziet. Dat stelt stevige eisen aan de bestuurskracht
van de gemeente.
Dat kun je proberen te doen via intensivering van bestuurlijke samenwerking maar wij moeten constateren dat die samenwerking in ieder
geval niet alleen in de beleving van gemeentebesturen maar ook op basis
van onderzoeken die in het verleden zijn uitgevoerd toch als wat stroperig
wordt ervaren. Daar heeft de heer Lucassen ook vragen over gesteld. Het
ISGO is het samenwerkingsverband van de gemeenten, waarin het gaat
om intensieve en langdurige besluitvormingstrajecten. De regionale
brandweer is een van de genoemde voorbeelden, de ICT waarover sinds
2006 wordt gesproken en ook nota’s zoals de structuurvisie en de
woonvisie zijn na heel veel vijven en zessen tot stand gekomen.
Dat maakt dat de slagkracht, de mogelijkheid om met snelheid en
voortvarendheid besluiten te nemen, te wensen overlaat. Dat is zo in de
beleving van in ieder geval drie van de vier gemeenten maar het is ook
door verschillende onderzoeken nader onderbouwd.
De heer Van Raak (SP): Er moet dus een heel sterke noodzaak zijn om
een gemeente tegen de eigen wil op te heffen en de herindelen. De
minister noemt water, energie en toerisme. Dat is beleid. Daar kan een
gemeente voor kiezen of niet voor kiezen. Zij noemt ook krimp. Daarbij
constateer ik dat Goedereede sterk bezig is om jongeren binnen te krijgen
en binnen te houden. Als het gaat om water, energie en toerisme zie ik dat
er heel veel gebeurt in de gemeente, in de haven, op het gebied van
toerisme. Dan blijft eigenlijk de stroperigheid. Wat is er nu mis mee om
naar die drie-plus-éénvariant te kijken, waarvan de minister ook zelf zegt
dat die niet goed is onderzocht? Is het dan, als je kijkt naar proportionaliteit, niet te groot om al die gemeenten maar op te heffen om iets aan de
stroperigheid te doen? Als het gaat om stroperigheid, kunnen wij wel heel
wat bestuurslagen opheffen. Het heeft natuurlijk ook met democratie te
maken. Dus is dat dan nog proportioneel?
Minister Spies: Ja, dat is zeker proportioneel, want je ziet ook dat er
kansen worden gemist. U refereert aan het feit dat er heel veel gebeurt op
het eiland. Ja, er wordt heel veel gesproken en heel langdurig. Maar
besluiten over nieuwe locaties voor windenergie, besluiten om in de
getijdencentrale van de Brouwersdam voluit mee te gaan en besluiten om
met een voorstel voor een tweede woning aan de slag te gaan laten toch
echt allemaal iets langer op zich wachten. Gelet op bijvoorbeeld de echt
urgente vraagstukken inzake de waterkwaliteit, is het absoluut niet alleen
voor Oostflakkee van cruciaal belang dat er eenduidige besluiten
genomen wordt. De ontwikkeling van toerisme en recreatie op Goedereede zijn daar evenzeer van afhankelijk. Die onderlinge afhankelijkheid,
vanuit de gemeenschappelijke inhoudelijke opgave en vanuit het feit dat
men één geografische eenheid is, vraagt om meer gezamenlijkheid in
keuzes dan op dit moment het geval is. Die onderlinge afhankelijkheid
vraagt om het niet laten verlopen van het tij, maar om het sneller en met
meer slagkracht kunnen nemen van eenduidige besluiten.
De heer Van Raak (SP): Ik moet dan toch denken aan de kanonnen van
Ouddorp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

25

De voorzitter: Kort graag, mijnheer Van Raak.
De heer Van Raak (SP): Er wordt met een wel heel groot kanon
geschoten op die stroperigheid. Alle gemeenten opheffen en samenvoegen! Is het niet proportioneel om na te denken over de mogelijkheid
om Oostflakkee, Middelharnis en Dirksland samen te voegen, waarmee
wellicht al een groot deel van die stroperigheid is weggenomen? Dit lijkt
mij beter dan te kiezen voor een gedwongen herindeling, niet omdat het
financieel nodig is, maar omdat het bestuur anders wat stroperig zou zijn.
De voorzitter: Ik verzoek de leden korte vragen te stellen, zodat de
minister ook kort kan antwoorden.
Minister Spies: Wij constateren nu dat de samenwerking te wensen
overlaat. Wij constateren ook dat drie gemeenten dat kanon nog maar een
kleintje vinden en voluit kiezen voor een fusie van vier gemeenten. Ik denk
dat het niet mogelijk is om, gegeven de eenduidigheid van de opgave, één
gemeente uit te zonderen. Bovendien houden wij dan het probleem dat er,
waar nu vier gemeenten moeten samenwerken, in de toekomst twee
gemeenten zullen moeten samenwerken, terwijl een daarvan dat
waarschijnlijk niet con amore doet. Ik constateer ook dat het maatschappelijk draagvlak voor deze fusie groot is. Of je nu spreekt met de zorginstellingen, de woningcorporaties, de ondernemers of de natuur- en
milieuorganisaties op het eiland, collectief zeggen zij er last van te hebben
dat er niet één gemeente is. Zij steunen dus voluit de ambitie om tot één
gemeente te komen. Ik vind dat een belangrijk gegeven. Dat hebben wij
ook meegenomen in de toetsing van het draagvlakcriterium, waar een
aantal sprekers naar heeft gevraagd. Dit maakt dat ik, anders dan de heer
Van Raak, het voorstel alleszins te verdedigen vind. Ik vind zeker niet dat
wij te groot geschut voor de dag halen.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik moest even glimlachten toen de
minister de windmolens noemde, want het niet snel plaatsen van
windmolens is een argument op grond waarvan je heel veel gemeenten in
een herindeling kunt betrekken.
Gaat het bij het argument van de bestuurskracht niet vooral om het lijden
dat men vreest? Of zijn er echt gebleken acute knelpunten in de bestuurskracht van de gemeente Goedereede?
Minister Spies: Ik ben natuurlijk de laatste om te zeggen dat het met de
bestuurskracht van Goedereede op dit moment niet goed genoeg gesteld
is. Uit eerdere onderzoeken is gebleken dat de bestuurskracht van de
andere drie gemeenten kwetsbaar is en dat die van Goedereede nog
voldoet en het beste is van de vier, maar dat daar met het oog op de
toekomst vraagtekens bij worden gezet. Op dit moment is dus het
concrete antwoord op de vraag van de heer Van der Staaij dat de
bestuurskracht alleen geen voldoende argument is om te zeggen dat er
vreselijk veel dingen misgaan als er niet onmiddellijk tot herindeling
wordt overgegaan. Er worden echter wel degelijk kansen gemist als dat
niet gebeurt.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Als
argumenten voor de samenvoeging worden genoemd de samenwerking
die te wensen overlaat, de gezamenlijke beleidsopgaven en de stroperigheid. Maken die zaken onderdeel uit van het beleidskader waaraan
getoetst wordt?
Minister Spies: Wij hebben heel nadrukkelijk de inhoudelijke noodzaak
aangegeven. Als ik kijk naar de gemeenschappelijke opgaven – mevrouw
Wiegman zal die opgaven ook scherp in beeld hebben – dan lijkt mij dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

26

er, vanuit de geografische eenheid die het eiland is, absoluut een urgente
gedeelde maatschappelijke opgave is voor elk van de vier gemeenten. Of
die nu betrekking heeft op het versterken van de economische kracht van
het eiland, het tot ontwikkeling brengen van de toeristisch-recreatieve
opgave, de verduurzamingsslag die het eiland wil maken of op het
omgaan met de opgaven die de krimp met zich brengt, het zijn opgaven
die niet alleen maar beleidsmatig van aard zijn. Het gaat ook heel concreet
om vragen als waar we woningen neerzetten als er nog woningbouw
moet plaatsvinden.
Daarmee ben ik terechtgekomen bij het antwoord op de vraag over de
verdelende rechtvaardigheid. Heel vaak wordt een compromis gesloten
dat elk van de vier iets doet, maar je dient je wel af te vragen of dit ook de
keuze zou zijn geweest als een gemeenteraad die had moeten maken. Het
criterium en de argumenten die ik zojuist aanvoerde, hangen samen met
de inhoudelijke noodzaak als overkoepelend criterium in het herindelingskader.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik mis
toch een schakel. Ik kan me er alleszins iets bij voorstellen dat er
gezamenlijke beleidsopgaven zijn waardoor gemeenten moeten samenwerken. Dat zie je ook op allerlei plekken in het land, bijvoorbeeld bij
stroomgebieden of bij krimp. Maar daar gaat het om regio’s. Hier mis ik
de schakel om te zeggen dat er dus herindeling moet plaatsvinden. Wat
veel sterker is en wat je vervolgens ook op veel plekken in het land ziet
ontstaan, zijn heel sterke samenwerkingsverbanden, allianties op het
gebied van toerisme of voor Ruimte voor de rivier, die bepaalde
gemeenten bij elkaar brengen. Ik zie niet dat er automatisch een herindeling moet plaatsvinden. Ik mis een schakel in die argumenten.
Minister Spies: Dat is nu precies het argument dat mevrouw Wiegman
mist, namelijk het draagvlakcriterium. Er is namelijk geen draagvlak voor
de keuze voor het versterken van de intergemeentelijke samenwerking. Er
is een royaal – geen unaniem – draagvlak bij drie van de vier gemeenten,
bij het maatschappelijk middenveld en bij andere partijen om tot
herindeling over te gaan. De inhoudelijke noodzaak is een criterium, maar
draagvlak is dat ook. Ik neem aan dat dit niet alleen in de richting van
fusie en samenvoeging wordt uitgelegd door mevrouw Wiegman, maar
dat hetzelfde criterium dan ook op de samenwerking wordt losgelaten. Al
een aantal jaren hebben wij gezien dat daarvoor ook onvoldoende
draagvlak bestaat.
Als ik kijk naar de criteria vat ik het maar even kort samen. We hebben
heel nadrukkelijk geprobeerd, te onderbouwen waarom er sprake is van
inhoudelijke noodzaak en urgentie, evenals de wijze waarop we in dit
geval met het draagvlakcriterium zijn omgegaan. Ik heb al aangegeven dat
deze weging van geval tot geval verschillend kan zijn, maar dat wel steeds
getoetst wordt aan deze criteria. Daardoor gaan een-op-een vergelijkingen
met andere herindelingsdossiers vaak mank. Ik wilde me daar dus ook
maar even niet aan wagen.
Wij praten hier over een herindelingstraject met gemeenteraadsverkiezingen in 2006 en 2010. In beide gevallen is de herindeling een behoorlijk
onderdeel van de lokale verkiezingscampagnes geweest. Het traject loopt
sinds 2007 en het is mijns inziens heel goed haalbaar om vast te houden
aan de beoogde herindelingsdatum van 2013. Juist ook door een knelpunt
in de samenwerking op dit moment denk ik niet dat wij door meer tijd te
gunnen voortvarender te werk kunnen gaan. Bovendien – en dat is zeer te
prijzen – hebben de vier gemeenten niet stilgezeten in afwachting van een
besluit van de Staten-Generaal. Zij hebben bijvoorbeeld in maart 2012 een
contourenschets voor de organisatie vastgesteld. Ik heb mij ook laten
vertellen dat vandaag zelfs selectiegesprekken zijn gehouden voor een
gemeentesecretaris. Dat geeft aan dat men zich heel nadrukkelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

27

voorbereidt op een herindeling per 1 januari 2013. Nogmaals, hulde
daarvoor aan de besturen van de vier gemeenten. Ik heb u daar al
vriendelijk en oprecht voor bedankt. Als uw Kamer de besluitvorming over
dit voorstel voortvarend laat plaatsvinden, kan dit voorstel op heel korte
termijn aan de Eerste Kamer worden aangeboden. Dan kan de Eerste
Kamer het wellicht nog voor de zomer behandelen en dat is voor
herindelingsvoorstellen die per 1 januari van het komende jaar in moeten
gaan een gebruikelijk en gangbaar tijdstraject.
De heer Schouw (D66): Begrijp ik het goed dat de minister zegt dat alles
al is voorbereid? Wij kunnen de loper zo uitrollen. Daarnaast zegt zij dat
uitstel eigenlijk alleen nog maar onzekerheid met zich meebrengt, ook
voor het personeel van de nieuw te vormen gemeente.
Minister Spies: Dat is ongetwijfeld een van de zaken waarover veel
medewerkers van de gemeente graag helderheid krijgen, maar dat kan
nooit op zichzelf doorslaggevend zijn. Elk van de vier gemeenten is zich
aan het voorbereiden op de mogelijkheid dat per 1 januari 2013 deze
herindeling haar beslag krijgt. In de aanloop daarnaar toe worden forse
stappen gezet. Wanneer we het nog een jaar extra de tijd gunnen, werkt
dat het proces eerder tegen dan dat het helpt. De behandeling van het
wetsvoorstel gebeurt nu zo tijdig dat het tijdstraject alleszins haalbaar is.
Als dit traject per 1 januari zijn beslag zou krijgen, stellen wij voor om niet
in maart 2014 opnieuw gemeenteraadsverkiezingen te houden. Dat zou
voor de nieuw te kiezen gemeenteraden een zittingsduur betekenen van
een jaar en iets meer dan twee maanden. Wij hebben in dit wetsvoorstel
het voorstel opgenomen om de nieuw gekozen raad vijf jaar en drie
maanden te laten zitten.
Dan heb ik nog enkele individuele vragen te beantwoorden. De heer Van
Raak vraagt naar het maatschappelijk draagvlak bij deze herindeling, met
name bij de gemeenten Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee. Daar is
geen referendum of enquête gehouden. Ik heb eerder aangegeven dat
hiertoe in onze ogen op basis van de nota naar aanleiding van het verslag
geen noodzaak was. Veel mensen uit welk maatschappelijk draagvlak dan
ook hebben zich de laatste weken en dagen tot u gewend om u hun
opvattingen kenbaar te maken. Uit de gesprekken die ik zelf heb gevoerd,
weet ik dat het maatschappelijk draagvlak in deze drie gemeenten heel
groot is.
De heer Van Raak vraagt ook nog om iets te doen met de taakdifferentiatie
in relatie tot de herindeling. U hebt daarover al een brief ontvangen. In die
brief hebben wij aangegeven dat onderscheid tussen gemeenten op basis
van artikel 109 van de Gemeentewet nu al heel goed mogelijk is. Wij
vragen wel van de gemeenten om zelf op dat punt met voorstellen en
verzoeken te komen. Dat is op dit moment nog niet gebeurd.
Op de vraag van mevrouw Bruin Slot over de grenzen aan de toekomstige
bestuurskracht van Goedereede kom ik later terug. Ik ga even mijn
aantekeningen langs, voorzitter.
De heer Lucassen merkte op dat er eigenlijk niet met de waterschappen en
de buurgemeenten gesproken is. In het kader van de open Arhi-procedure
die de provincie heeft gevolgd, zijn ook het waterschap en andere
organen in de gelegenheid geweest hun zienswijze te geven.
De heer Lucassen, mevrouw Bruin Slot en anderen hebben vragen gesteld
over het financiële vraagstuk. Natuurlijk ga ik niet over de belastingdruk
die de nieuwe gemeenteraad tot zijn taak en verantwoordelijkheid rekent.
Het past mij daarover met enige terughoudendheid te spreken. Ik
constateer wel dat de gemeente Goedereede op basis van haar eigen
beleidsplannen tot op heden voornemens is om de komende jaren de
tarieven voor de WOZ steeds met 3,5% te verhogen. Dat heeft de
gemeente in haar eigen meerjarenbegroting aangegeven. Uit het
onderzoek dat is uitgevoerd naar de financiële varianten blijkt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

28

voorgenomen belastingdruk ook voor de inwoners van Goedereede
grofweg gelijk blijft aan de huidige. Er zijn beslist nog geen feiten die de
bewering staven dat voor de inwoners van Goedereede de belastingdruk
hoger wordt door de herindeling.
De drie-plus-éénvariant waar mevrouw Bruin Slot, de heer Van der Staaij
en mevrouw Wiegman nadrukkelijk naar hebben gevraagd, is de
afgelopen jaren wel degelijk onderzocht. Goedereede heeft tijdens het
door de provincie in een periode van anderhalf jaar geëntameerde overleg
ook de kans gekregen die variant verder uit te werken. De overige
gemeenten waren er een verklaard tegenstander van. Voor de drie-pluséénvariant is het draagvlak kleiner dan voor de variant vier punt nul, om
het maar even zo te zeggen. Daarom is de regering tot de conclusie
gekomen dat een alternatief voor dit voorstel niet in de rede ligt.
Het kernenbeleid en het recht doen aan lokale gewoonten zijn primair
zaken voor de nieuwe gemeenteraad die in november 2012 zijn beslag
krijgt. Ik kan mij niet voorstellen dat partijen die meedoen aan de
verkiezingen voor de nieuwe gemeenteraad juist hierop niet heel scherp
zullen zijn. De diversiteit en het eigen karakter van veel kernen op
Goeree-Overflakkee moeten in mijn beleving gekoesterd worden. Ik kan
mij niet voorstellen dat een politieke partij dat niet op voorhand als een
nadrukkelijke ambitie wil formuleren. Het is aan de nieuw te vormen
gemeente om daaraan zo goed mogelijk invulling te geven en recht te
doen aan de verschillende sentimenten en overwegingen die van kern tot
kern kunnen verschillen. Daarbij hoort heel nadrukkelijk ook het eerbiedigen van de zondagsrust als dit in een bepaald dorp of kern een
belangrijke waarde is. Het staat iedere gemeente vrij om die differentiatie
aan te brengen en met gevoel voor de eigen inwoners daarvoor ruimte te
geven en daarmee met respect om te gaan. Ik heb dus geen enkele
aanleiding om te veronderstellen dat een nieuw te vormen gemeente
geen recht wil doen aan de diversiteit die juist op het eiland zo nadrukkelijk aanwezig is en die eerder een kwaliteit is die je moet willen
koesteren dan iets waarvan je een eenheidsworst moet willen maken. Ik
proef ook in de ambities van volksvertegenwoordigers en politieke
partijen die zich stiekem op verkiezingen in november 2012 beginnen voor
te bereiden, dat dit een van de speerpunten zal zijn. Zij zullen die
diversiteit in zo’n nieuwe gemeente volledig tot hun recht willen laten
komen.
In antwoord op vragen van mevrouw Bruins Slot zeg ik dat één gemeente
van een iets grotere omvang in mijn beleving toch iets meer in de melk te
brokkelen heeft dan vier individuele gemeenten. Zo wordt dat ook door
ondernemers, de visserij en de directeur van de haven in Stellendam
ervaren. Daarin vindt men dus ook een wat krachtigere partij dan zonder
herindeling het geval zou zijn.
Mevrouw Bruins Slot stelde een vraag over De Friese Meren. Deze vraag
valt wat buiten de context van het voorstel van vandaag. Wij liggen op
koers om het voorstel daaromtrent per 2014 in werking te laten treden. Er
zijn tussen Gaasterland en Boarnsterhim verschillende elementen die
overlappen. We kijken nu of daar één wetsvoorstel van gemaakt kan
worden. Het is de bedoeling dat dit voorstel heel nadrukkelijk per 1 januari
2014 zijn beslag krijgt. Daarmee heb ik de meeste vragen van mevrouw
Bruins Slot beantwoord.
Ik ga dan in op een aantal vragen van de heer Van der Staaij. Hij vroeg
specifiek ten aanzien van Goedereede nog eens hoe het kan dat een
gemeente die het het minst nodig heeft toch wordt meegenomen in het
herindelingsvoorstel. De bestuurskracht van Goedereede is in verhouding
tot die van de drie andere gemeenten het sterkst. Goedereede wordt met
het voorstel deel van een nieuwe gemeente, waarbij de drie andere
gemeenten de herindeling wel nodig hebben, maar die ene gemeente
Goedereede juist niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

29

Ik denk echter dat we in nogal wat herindelingsvoorstellen uit het heden
en verleden hebben gezien dat een beroep wordt gedaan op de solidariteit
van de gemeente die misschien wel de meeste krachtige is om de andere
gemeenten terzijde te staan. Ik vind zo’n beroep helemaal niet verkeerd.
Kijk maar naar wat er indertijd met de gemeenten Teylingen en Warmond
gebeurde, en kijk maar naar de huidige discussie over de gemeente
Muiden in het totale voorstel over de gemeenten Muiden, NaardenBussum en Weesp. Ook in dat specifieke geval wordt een nadrukkelijk
beroep op Bussum gedaan om de andere gemeenten terzijde te staan en
in positieve zin in een herindeling mee te bewegen.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik kan me goed voorstellen dat een beroep
wordt gedaan op een gemeente met de vraag of ze wil meedenken aan
een oplossing. Maar als die gemeente zelf voldoende bestuurskrachtig is,
mag je verwachten dat met de wensen van zo’n gemeente nadrukkelijk
rekening wordt gehouden. De vraag is of minder vergaande oplossingen
echt volstrekt ontoereikend zijn. Waarom zouden drie gemeenten die
worden samengevoegd, onvoldoende bestuurskrachtig zijn?
Minister Spies: Ik heb net al aangegeven dat deze constructie botst met
het criterium «draagvlak», in ieder geval bij de andere drie gemeenten. Zij
willen niets liever dan een herindeling van de vier gemeenten. Dan komt
er dus een ander criterium in het gedrang. Door de geografische
samenhang in het gebied en de opgaven die voor Goedereede niet veel
anders zijn dan voor Middelharnis, Dirksland en Oostflakkee, denk ik
bovendien dat deze fusie ook voor Goedereede een meerwaarde heeft ten
opzichte van de intergemeentelijke samenwerking die op dit moment wat
gebrekkig is. Dan moet je helaas concluderen dat de oplossingen die
Goedereede voorstelt, niet door de andere gemeenten gedragen worden.
Ik denk tegelijkertijd dat de zorgen die bij Goedereede en veel van haar
inwoners leven, ondervangen kunnen worden. Ik heb net al het financiële
argument aangevoerd. Zoals het er nu naar uitziet, wordt de financiële
positie niet anders voor de inwoners van Goedereede dan in de huidige
situatie. Ik heb ook al aangegeven dat heel veel – zeker ook in Goedereede
– inwoners beducht zijn voor veranderingen of in ieder geval het eigen
karakter van hun woonkern graag willen behouden. Naar mijn stellige
overtuiging zijn er ook in de herindelingsvariant heel veel mogelijkheden
om juist deze diversiteit voluit recht te doen. Ik constateer enerzijds dat de
oplossingen van Goedereede niet breder gedragen worden en anderzijds
dat de zorgen die bij Goedereede leven, wel degelijk ondervangen kunnen
worden. Hiervoor moeten we de nieuwe gemeente zichzelf heel goed
rekenschap laten geven van bijvoorbeeld de diversiteit in de verschillende
gebieden en het eerbiedigen van bepaalde waarden die daar nu heel
specifiek worden beleefd.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik krijg
nog niet goed de vinger achter het maatschappelijk draagvlak dat steeds
als argument wordt gebruikt. Is het maatschappelijk draagvlak iets wat je
aan het begin van het onderzoek moet constateren of is dat iets wat je
helemaal aan het eind van het traject doet? Het lijkt bij de drie-pluséénvariant alsof men vooraf heeft geconstateerd dat er geen draagvlak is
en men hem daarom niet heeft onderzocht. Of is het zo dat allerlei
alternatieven maximaal zijn onderzocht, goed gepeild is hoe die alternatieven liggen en op basis daarvan heel evenwichtig kon worden uitgerekend voor welke variant draagvlak bestaat en voor welke niet?
Minister Spies: Ook de drie-plus-éénvariant is van meet af aan onderzocht. De commissie-Schutte heeft ernaar gekeken en heeft geconcludeerd dat dit uiteindelijk geen gewenste variant is. Over het maatschappelijk draagvlak is vanaf 2007 tot nu één ding heel duidelijk geweest:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

30

ondernemers op het eiland, maatschappelijke organisaties, zorginstellingen en woningcorporaties die actief zijn op het eiland, hebben van
meet af aan de herindeling van harte ondersteund.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Laat ik
nog eens een ander alternatief proberen, bijvoorbeeld één ambtelijke
organisatie. Is onderzocht hoe men bijvoorbeeld nog beter kan samenwerken en hoe men bij bepaalde beleidsopgaven de bestuurlijke
processen beter kan aansturen?
Minister Spies: De commissie-Schutte heeft ook die variant onderzocht en
afgewezen als een minder wenselijke dan de fusie.
De heer Van Raak (SP): Ik vind het toch onbevredigend. Goedereede
moet tegen de eigen wil worden heringedeeld terwijl het niet echt nodig
is. Het moet omdat een oplossing wordt gezocht voor Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee. Als je deze drie gemeenten samenvoegt, kan het
toch ook zijn dat een belangrijk deel van de problemen wordt opgelost?
Dan zegt de minister dat de drie gemeenten deze variant niet willen: zij
willen Goedereede er per se bij. Ik denk dat als wij nu teruggaan naar
Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee en vragen of de drie-pluséénvariant een serieuze optie is, dat die gemeenten wel bereid zijn om
hierover mee te denken, in ieder geval de bevolking. Dat is wel een
afweging die ik moet maken: willen Dirksland, Middelharnis en
Oostflakkee hierover praten of niet? En omdat de gemeenten niet willen
praten, zouden we Goedereede gedwongen moeten herindelen. De
minister heeft het over solidariteit maar ik heb het dan toch ook over
eerlijkheid.
Minister Spies: Daar heb ik het net zo over. Ik wens ook niet dat we in dit
soort termen met elkaar spreken. In elk van de vier dorpen op het eiland is
dit heel nadrukkelijk onderwerp van de gemeenteraadsverkiezingen
geweest. U hebt zelf gerefereerd aan de informatieavonden en
-bijeenkomsten die er zijn gehouden. Er was weliswaar sprake van lage
opkomsten maar ze zijn wel gehouden. Ik kijk ook naar het maatschappelijk draagvlak. Dat lijkt mij vrij robuust aanwezig. Als ik dan tegelijkertijd
zoals u zelf ook doet, luister naar de signalen hier in deze Tweede Kamer
dan constateer ik dat de woordvoerders van de VVD, D66, het CDA en de
PvdA zich in positieve zin over dit wetsvoorstel uitlaten. Er is dan geen
haar op mijn hoofd, mijnheer Van Raak, die erover denkt om dit voorstel
nog eens even terug te leggen bij de drie overige gemeenten. Ik weet
namelijk 100% zeker wat de antwoorden daarop zullen zijn.
In antwoord op vragen van de heer Heijnen heb ik al aangegeven dat naar
mijn stellige overtuiging een aantal van de bezwaren die Goedereede
heeft, weggenomen kunnen worden als de nieuw te vormen gemeente er
op een zorgvuldige en respectvolle manier mee omgaat. Daarnaast is er
naar de financiën vrij uitvoerig onderzoek gedaan en is bovendien
rekening gehouden met de voornemens die de individuele gemeenten op
dit moment hebben.
De motie van Goedereede pleit voor uitstel. Ik heb daarvan al nadrukkelijk
aangegeven dat juist gegeven de stappen die gemeenten zelf op dit
moment aan het zetten zijn en gegeven de fase waarin we nu zitten,
1 januari 2013 een alleszins haalbare datum is.
In de richting van de heer Van Beek heb ik al gezegd dat ik nadrukkelijk de
eigenheid en het borgen van de zondagsrust als opdracht aan de nieuw te
vormen gemeente heb meegegeven. Hij geeft aan dat draagvlak aan de
voorkant ideaal is. Hij heeft gevraagd of het later ingaan van dit
wetsvoorstel kan bevorderen dat het draagvlak groter wordt. Ik denk
eerder dat het omgekeerde het geval is, namelijk dat door het later in te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

31

laten gaan, aan de inspanningen die iedereen nu pleegt en de energie die
daarbij vrijkomt onrecht zou worden gedaan. Dus daar zou ik niet voor
zijn.
De voorzitter: Ik dank de minister voor haar antwoord in eerste termijn.
Dan gaan we thans over naar een korte tweede termijn.
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. De minister heeft haar knopen zitten
tellen en heeft dat ook als argument gebruikt. Als de knopen zijn geteld is
de inhoudelijke discussie een beetje voorbij. Ik moet wel zeggen dat ik het
een heel moeilijke afweging vind. Een gedwongen herindeling kun je om
een aantal redenen doen. Dat is als een gemeente anders echt niet
overeind blijft. Dat lijkt mij wat betreft Goedereede niet het geval. Het kan
ook als er voor andere gemeenten absoluut geen andere mogelijkheid is
om acute problemen op te lossen. Dat is voor Dirksland, Middelharnis en
Oostflakkee een te vroege conclusie. Dat is niet serieus onderzocht. Ik
denk dat als Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee elkaar geen helpen, ze
een eind kunnen komen. Dat er niet goed wordt samengewerkt, weet ik
ook wel, maar gebrek aan samenwerking als argument voor een herindeling vind ik altijd wat raar. Het is namelijk niet zo dat er ineens beter
wordt samengewerkt in een gedwongen huwelijk. Dus om die redenen en
omdat ik vind dat we respect moeten hebben voor de bevolking van
Goedereede die zich duidelijk heeft uitgesproken en omdat ik niet weet
wat de bevolking van Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee precies
vindt, zal ik mijn fractie adviseren om tegen dit voorstel te stemmen.
De heer Lucassen (PVV): Voorzitter. Zoals de minister aangaf – en ik dank
haar voor haar antwoorden – maakt een gemeentelijke herindeling altijd
veel los. Zeker vanuit Goedereede hebben wij ontzettend veel berichten
ontvangen dat men absoluut niet mee wil gaan in deze herindeling. Deze
herindeling wordt ook niet voor niets opgelegd van bovenaf. Wij hebben
gevraagd of er urgente redenen zijn om dit op deze manier door te zetten.
Zo ja, wat zijn die urgente redenen? Wij hebben daar te weinig overtuigende antwoorden op gehad. Er wordt een toekomstige uitdaging
aangegeven op het gebied van water, ecologie, bevolkingsdaling en
toerisme. Dat zijn allemaal zaken waar de besluitvorming nu misschien
stroperig over verloopt of waarbij er, zoals de minister aangeeft, een
gebrekkige intergemeentelijke samenwerking is. Dan zou je ook kunnen
kijken naar de taak van de provincie in dezen. De provincie heeft heel
duidelijk gezegd: dan voegen we al die gemeenten samen en hebben we
één gesprekspartner. Maar ondertussen heeft ook de provincie daarin een
coördinerende taak, juist op het gebied van water, ecologie, toerisme en al
die zaken die we zo belangrijk vinden, zeker op het gebied van de
bevolkingsdaling.
Al met al zijn wij niet overtuigd van de urgente redenen waarom deze
herindeling opgelegd zou moeten worden. Ook wij missen een stukje
reflectie vanuit de bevolking van de andere gemeenten. Wij lopen niet
warm voor dit voorstel. Dus ook wij staan negatief tegenover deze
herindeling.
De heer Schouw (D66): Voorzitter. Ik dank de minister voor haar
beantwoording. Het is goed dat de minister aan het begin van haar
verhaal stilstond bij de indringendheid van de problematiek, de
complexiteit en de gevoeligheid. Mijn fractie deelt met haar dat je op een
gegeven moment, het tableau overziend na tien jaar discussie, een knoop
moet doorhakken. Dat gaat van au, maar je moet dat wel doen in het
belang van het oplossen van de problemen die er liggen, met het oog op
de uitdagingen en uiteindelijk ook in het belang van de burgers omdat
daarmee de kwaliteit van de dienstverlening aan de mensen in het gebied
gewaarborgd kan worden. Dan moeten we ons niet verschuilen achter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

32

nog eens dit of nog eens dat en nog eens zus of nog eens zo. Dat is een
beetje weglopen van de verantwoordelijkheid.
Ik heb de minister in eerste termijn gevraagd of 2013 haalbaar is. Ik vind
dat de minister met kracht van argumenten en helder heeft aangegeven
dat we die datum moeten laten staan en dat als je daarmee gaat marchanderen, het draagvlak onder je voeten wegloopt. Dat moeten we
voorkomen.
Ten slotte heeft de minister overtuigend aangegeven dat er geen
alternatief is. Ik weet dat sommigen aan deze tafel wel houden van wat
knutselen, een gemeentegrens veranderen, een polder erbij of een polder
eraf. Ja, dat gebeurt wel eens, maar dat is hier niet aan de orde. Dat
moeten we ook niet doen. Ik denk dat we, als dit voorstel door de Eerste
Kamer komt – dat zullen we nog moeten afwachten – echt een mooie
gemeente krijgen, een gemeente die vijf jaar en drie maanden de tijd krijgt
om te werken aan alle ambities die de minister heeft geformuleerd. Ik
denk dat we dan terug kunnen kijken en kunnen zeggen: ja, het was
eigenlijk wel een heel verstandige beslissing die de Tweede Kamer toen
heeft genomen.
Mevrouw Bruins Slot (CDA): Voorzitter. Ik wil de minister bedanken voor
de volledigheid van haar antwoorden en ik dank haar ervoor dat zij
uitgebreid de tijd heeft genomen om een en ander te beargumenteren. Ik
beluister bij de minister ook het wikken en wegen terug dat meerdere
fracties aan deze tafel hebben gedaan met betrekking tot deze herindeling.
Het gaat uiteindelijk om een situatie met een complexe problematiek,
waarbij wij op zoek zijn naar het voorstel met het meeste draagvlak. Dat is
in dit geval een lastige klus.
Mij valt in het antwoord van de minister op dat zij in de nota naar
aanleiding van het verslag nogal stevig is over het succes van de
bestuurlijke samenwerking die er op dit moment op het eiland is. Zij sprak
over stroperigheid en over gebrek aan vertrouwen. De minister is in dit
debat voorzichtiger met argumenten en antwoorden. Komt het beeld dat
zij in haar verslag heeft geschetst overeen met het beeld dat zij van dit
overleg heeft?
Ik kan mij erin vinden dat de identiteit en de eigenheid van de dorpen een
plaats moeten krijgen in de nieuwe gemeente. Ik weet wel dat het niet de
taak van de leden van de tweede Kamer is om daarover opmerkingen te
maken, maar er moeten ook in de nieuwe gemeente waarborgen zijn voor
bijvoorbeeld de zondagsrust en het belang van de visserij. Ik wijs de
minister erop dat men in het proces van de gemeentelijke herindeling van
Harenkarspel, Schagen en Zijpe uiteindelijk tot een soort programma is
gekomen waarin bepaalde ambities zijn opgenomen die men graag wilde
vastleggen. Zijpe was in deze herindeling ook een kritische partner, maar
uiteindelijk hebben de gemeenten door samen het overleg aan te gaan en
van tevoren een aantal zaken te benoemen, een belangrijke stap kunnen
zetten, ook voor het draagvlak. De leden van de Kamer gaan hier niet over,
maar ik wijs de minister er wel op dat dit bij die herindeling positieve
invloed heeft gehad op het vervolg van het proces.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik dank de minister voor de
beantwoording. Bij de bespreking van dit wetsvoorstel realiseer ik mij
weer wat een verschil het maakt of gemeenten het bij een herindeling met
elkaar eens zijn dan wel dat er grote verschillen van inzicht bestaan. Als
alle gemeenten dit met elkaar hadden gewild, zou mijn fractie het niet
moeilijk hebben gehad met dit wetsvoorstel. Als het de wens is van de
betrokken gemeenten, kunnen wij ons daarin vinden. Het probleem is nu
dat een van de gemeenten zegt dat zij de argumenten goed heeft
gehoord, maar dat zij dit niet de beste oplossing vindt. Dan ligt de
klemmende vraag voor of de problemen zodanig ernstig zijn en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

33

alternatieven zodanig ontoereikend dat je niet anders kan dan een
gemeente met dwang in de herindeling betrekken.
Ik heb goed naar de minister geluisterd en ik heb eerder ook de schriftelijke gedachtewisseling gevolgd, maar ik kan helaas niet tot de conclusie
komen dat de argumenten sterk genoeg zijn. Ik zal mijn fractie dan ook
adviseren om tegen dit wetsvoorstel te stemmen.
Terugkijkend in het proces vind ik de opdracht aan de commissie-Schutte
lastig. Gedeputeerde Staten vroegen aan de commissie een advies uit te
brengen nadat zij had nagegaan hoe kan worden gekomen tot één
gemeente Goeree-Overflakkee. Er mochten alternatieven worden
aangedragen, maar alleen als iedereen het daarover eens zou zijn. Dat is
natuurlijk wel een heel sterke sturing. Zou dit geen kwaad bloed zetten bij
de gemeenten omdat zij de indruk hebben dat dit door de provincie wordt
opgelegd? Komen andere alternatieven waarvoor misschien ook
voldoende draagvlak is, bijvoorbeeld een twee-tweevariant, wel
voldoende tot hun recht als er zo wordt gestuurd in het voortraject? Wordt
hiervan geleerd voor andere wetsvoorstellen en herindelingen of gaat het
dan ook weer op dezelfde manier?
Ik heb al gezegd dat de SGP-fractie tegen dit wetsvoorstel zal stemmen. Ik
kan echter ook tellen en ik stel vast dat in ieder geval in deze Kamer een
meerderheid voor dit voorstel is. Als dit wetsvoorstel ook in de Eerste
Kamer voldoende steun krijgt, doe ik nogmaals een klemmend beroep op
de minister om bij de uitvoering en de uitwerking van het voorstel de
identiteit en eigenheid van de verschillende plaatsen en kernen duurzaam
te respecteren, niet alleen op korte termijn, maar ook voor de langere
termijn. Het punt van de zondagsrust is al genoemd.
De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. Ook wij hebben geworsteld en
worstelen met dit wetsvoorstel. Wij zijn het volstrekt oneens met de
minister als zij beweert dat dit wetsvoorstel voldoet aan het nieuwe
beleidskader, ook na toetsing. In haar brief van 29 januari schrijft de
minister dat er sprake kan zijn van optreden door een provincie als de
bestuurskracht van een gemeente zodanig is verzwakt als gevolg van
bestuurlijke en financiële problemen, dat deze op eigen kracht of binnen
samenwerkingsverbanden de zaken niet meer adequaat kan oppakken. In
die situatie, en uitsluitend in die situatie, kan sprake zijn van een herindeling tegen de zin van een gemeente. De minister verwijst hiervoor nog
naar de motie-Van der Staaij. Het zou de minister sieren als zij dit zou
erkennen, en zou zeggen dat deze herindeling voortvloeit uit het oude
beleidskader. Ik roep haar op om dat te doen, opdat de Eerste Kamer,
meer nog dan de Tweede Kamer, zo’n wetsvoorstel zal beoordelen op zijn
consistentie en op het principe van behandeling van alle burgers in dit
land op dezelfde manier.
Met de minister zeg ik dat herindelen geen wiskunde is. Maar tegen de
minister zeg ik dat herindeling ook geen goochelen is. Dat lijkt toch het
geval, wanneer zij in deze situatie zegt dat die noodzaak en urgentie er wel
zijn, maar bijvoorbeeld niet bij de Krimpenerwaard, en de gemeenten daar
de ruimte geeft om ambtelijke samenwerking te organiseren. We moeten
nog maar afwachten wat zij straks doet met de voorstellen die mogelijk uit
de provincie Friesland zullen komen, of uit de provincie Gelderland, waar
achter Arnhem en Nijmegen ook het een en ander aan de hand is. De
Partij van de Arbeid betreurt dit zeer. Ik ben benieuwd naar de reactie van
de minister.
De Partij van de Arbeid is het wel met de minister eens als deze stelt
waarmee de bewoners en bedrijven van Goeree-Overflakkee het meest
zijn gediend. Naar onze smaak is dat een herindeling, zoals voorgesteld.
Wij hanteren dan ook niet dat vermaledijde nieuwe beleidskader van
voorganger Donner van deze minister, gevoed door de verdeeldheid van
de CDA-fractie. Wij hanteren ons eigen beleidskader. In eerste termijn ben
ik daarop uitvoerig ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

34

Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik wil de minister bedanken voor haar reactie. Ik moet wel
zeggen dat de antwoorden van de minister mij nog niet geheel hebben
kunnen overtuigen. Bij mij leeft echt nog steeds het gevoel om tegen dit
voorstel te gaan stemmen. Ik zal het daarover nog hebben met mijn
fractie.
Het is geen wiskunde. Nu was ik daar vroeger niet zo goed in, maar ik was
ook niet zo goed in goochelen. Wat mij betreft houden we het dus maar
gewoon bij heldere beleidskaders, en de toetsing daaraan. Op dat punt
zitten nog steeds mijn grootste vragen. De verhouding tussen het nieuwe
en het oude beleidskader blijft wat onduidelijk, maar ook de visie op de rol
van de provincie blijft warrig. Wat zijn «uitzonderlijke situaties»? Mij lijkt
dit ook geen recht doen aan de duidelijkheid die de provincies nodig
hebben. Ik kan mij daarom ook goed aansluiten bij de wijze waarop de
heer Van der Staaij kort samenvatte hoe het proces is verlopen en hoe er
toch op de een of andere manier is gestuurd naar conclusies. Voor mijn
fractie blijft verder mistig hoe en of er met betrekking tot dit voorstel
sprake is van herindeling als enig reëel alternatief; ik denk dat ook
daarover nog veel meer zou kunnen worden gezegd. Ook blijft onduidelijk
in hoeverre, naast het bestuurlijk draagvlak, het alternatief voldoende
inhoudelijk perspectief biedt voor de toekomst.
Ik heb nog een vraag over het drie-plus-éénalternatief. De minister heeft
het over onvoldoende draagvlak, maar zou dat geen goed perspectief zijn,
puur op inhoudelijke gronden? De argumenten van stroperigheid en
gebrek aan draagvlak blijken toch wel erg doorslaggevend te zijn. Ik ga dat
argument van «gebrek aan draagvlak» wel onthouden, voor momenten
waarop het kabinet met een voorstel komt dat op een gebrek aan
draagvlak stuit, maar op de een of andere manier toch moet worden
doorgezet. Neem bijvoorbeeld de bezuinigingen op natuur, of op de Wmo,
en zo zijn er meer zaken te noemen.
Ik heb een motie voorbereid. Gezien de huidige verhoudingen lijkt het me
heel belangrijk dat er nog eens goed wordt gesproken over hoe aan de
bezwaren en reserves van Goedereede tegemoet kan worden gekomen.
Vandaar de volgende motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de gemeente Goedereede zich structureel heeft verzet
tegen een herindeling met Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee, maar
conform haar verplichtingen constructief heeft meegewerkt aan de
voorbereidingen hiervan middels het tweesporenbeleid;
overwegende dat dit verzet mede is ingegeven door de vrees over het niet
kunnen waarborgen van het voorzienings-, kwaliteits- en investeringsniveau;
overwegende dat de regering heeft aangegeven dat het een belangrijke
opdracht is van de nieuwe gemeente om de bezwaren en reserves in
Goedereede zo veel mogelijk weg te nemen;
verzoekt de regering, met inachtneming van de gemeentelijke autonomie,
met de betrokken gemeenten in gesprek te gaan om te bezien op welke
manier er recht kan worden gedaan aan de bezwaren en reserves van
Goedereede,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

35

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Wiegman-van
Meppelen Scheppink, Ortega-Martijn en Van der Staaij. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 8 (33 175).
De heer Schouw (D66): Ik heb natuurlijk alle waardering voor de motie
van mijn collega, maar ik heb niet gehoord wat mevrouw Wiegman nu
precies wil. Zij constateert dat er bezwaren zijn en wil dat daaraan
tegemoet wordt gekomen. Maar wat moet de minister nu precies doen
om haar motie uit te voeren? Het is mij echt niet duidelijk wat mevrouw
Wiegman wil.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Het
moet blijkbaar binnen een korte termijn worden afgerond. Om dat
mogelijk te maken is snelheid nodig, maar gezien alle bezwaren en het
verzoek van Goedereede om uitstel vind ik het niet raar om de minister te
verzoeken met de gemeenten in gesprek te gaan. Ik vind dat zeker ook
belangrijk, omdat het Rijk een belangrijke stem heeft. Wij overleggen
hierover niet voor niets met elkaar.
Ik ben mij ervan bewust dat een meerderheid van de Kamer met het
voorstel zal instemmen. Deze motie is met het oog daarop een ultiem
middel om er via een gesprek het maximale uit te halen en om de
bezwaren zo veel mogelijk weg te nemen. Ik denk dus dat de minister
daarbij een belangrijke rol kan spelen.
De heer Schouw (D66): Een ultieme poging is natuurlijk heel mooi, maar
de Kamer moet wel weten wat mevrouw Wiegman precies bedoelt. Ik
begrijp nu van haar dat er nog eens gekeken zou moeten worden naar de
invoeringsdatum. Daarover hebben wij echter al gesproken. Is dat het dan
of moet de minister nog meer doen? Moet zij bijvoorbeeld de zondagsrust
regelen of moet zij een bepaald budget reserveren voor Goedereede? Ik
vraag het maar, want als mijn fractie om een oordeel over deze motie
wordt gevraagd, moet zij wel weten wat mevrouw Wiegman en de heer
Van der Staaij beogen.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): De
afgelopen weken zijn er nog heel veel bezwaren en argumenten naar
voren gebracht. Het lijkt mij daarom een goede zaak dat die allemaal nog
een keer de revue passeren in een gesprek met de minister. Zij zegt
namelijk in de schriftelijke beantwoording dat zij gelooft dat het vast en
zeker goed komt met de diversiteit en dat er geluisterd zal worden. In de
voorbereiding op dit wetgevingsoverleg hebben wij allemaal het nodige
meegekregen van alle discussies en daarom lijkt mij een gesprek heel
nuttig. Als men nog een keer met elkaar rond de tafel gaat zitten, kan men
alle bezwaren nog eens op een rijtje zetten en met elkaar bespreken wat
daar eventueel concreet aan kan worden gedaan.
Nu een meerderheid van de Kamer voor het voorstel is, dien ik deze motie
in als een ultiem middel om de partijen er in een gesprek het beste uit te
laten halen.
Mevrouw Bruins Slot (CDA): De minister zei dat de gemeente Goedereede een prima tweesporenbeleid voert. De samenwerking en de
voorbereiding op de herindeling verlopen vrij goed en dat betekent dat de
partijen met elkaar in gesprek zijn. Wat voegt u motie daaraan dan nog
toe? Men is immers sowieso al met elkaar in gesprek.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Het
leuke is natuurlijk wel dat dit tweesporenbeleid een van mijn argumenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

36

is. Juist omdat het zo goed loopt, is het zo verrassend dat er in Goedereede nog steeds bezwaren en reserves leven. Ik houd er dan ook aan vast
dat het goed zou zijn dat de minister met alle partijen rond de tafel gaat
zitten om dingen nog een keer door te spreken.
Mevrouw Bruins Slot (CDA): Maar welke verwachtingen schept
mevrouw Wiegman daarmee niet bij de mensen in het gebied? Dat wordt
mij niet helemaal duidelijk. In het dictum staat bovendien «met inachtneming van de gemeentelijke autonomie». Dat betekent dat de
gemeenten er uiteindelijk zelf uit zullen moeten zien te komen. Ziet
mevrouw Wiegman de minister soms als een soort procesbegeleider die
ervoor moet zorgen dat de verschillende partijen met elkaar om de tafel
gaan zitten? Dat zou vreemd zijn, aangezien die partijen sowieso al met
elkaar aan tafel zitten. Mevrouw Wiegman schrijft zelf in haar dictum «met
inachtneming van de gemeentelijke autonomie». Dat betekent dat de
gemeenten er zelf uit moeten komen. Ziet zij de minister als een soort
«procespersoon» die partijen rond de tafel brengt die sowieso al rond de
tafel zitten?
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Deze
motie is bedoeld als een ultieme poging om te zien of je mensen rond de
tafel kunt krijgen om nog eens de reserves en de bezwaren te bespreken.
Ik denk dat het goed is als de minister, die dit voorstel vanavond heeft
verdedigd, nog eens in gesprek gaat, juist omdat zij zelf aangeeft dat zij
hier niet zit als een wiskundige of een proceduretijger.
Voorzitter: Heijnen
De heer Van Beek (VVD): Voorzitter. Dank aan de minister voor de
beantwoording in eerste termijn. De beantwoording was uitgebreid en
zeer volledig. Wij hebben in eerste termijn al gezegd dat er steeds gezocht
is naar draagvlak, daar waar het doel van deze herindeling is om te komen
tot versterking van de bestuurskracht op het eiland. Het probleem dat zich
in deze heel specifieke situatie voordoet, namelijk dat er geen echt
alternatief is daar waar dat in andere voorstellen soms wel het geval is,
heeft als gevolg dat er een keuze gemaakt moet worden. Ik denk dat de
minister goed heeft aangegeven waarom deze keuze gemaakt moet
worden en waarom de regering dan uitkomt op het voorstel dat voor ons
ligt.
Ik heb in eerste termijn gevraagd naar de ingangsdatum. Ik heb niet
gevraagd om uitstel van de besluitvorming. Deze moet naar mijn mening
nu plaatsvinden. De minister heeft haarscherp aangegeven waarom het
naar haar opvatting beter is om zodra het besluit genomen is, het meteen
te effectueren in 2013, in combinatie met een raadsperiode van vijf en een
kwart jaar daaropvolgend, om de gemeente hiermee in alle rust alle
kansen te geven.
De minister is helder geweest over de noodzaak van een kernenbeleid en
heeft de lokale politieke partijen opgeroepen om ervoor te zorgen dat dit
element helder tot stand komt.
Ik weet niet wat ik moet met de motie die is ingediend door collega
Wiegman. Deze komt pas in stemming nadat er over het wetsvoorstel
gestemd is. Dat lukt niet, dus zou er over de motie gestemd moeten
worden in plaats van over het wetsvoorstel. Dat zou inhouden dat wij de
besluitvorming stilzetten en dat lijkt mij voor alle betrokkenen het
allerslechtste. Het alternatief om te komen tot een gemeente van 33 000
en er daarnaast een van 12 000 te handhaven – ik spreek even in ruime
getallen – is buitengewoon slecht voor de ontwikkeling van het eiland.
Immers, dan komt er altijd weer een moment waarop wij de discussie
over herindeling opnieuw moeten starten. Ik denk dat wij dat het eiland
niet aan moeten doen. Wij moeten de knoop doorhakken – voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

37

aantal is dat een zure appel – en tot het besluit komen om deze herindeling per 1 januari 2013 effectief te maken.
De voorzitter: Ik geloof dat mevrouw Wiegman een antwoord wil geven
op een vraag die u verstopt hebt in uw tweede termijn.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Als de
heer Van Beek dit als een belangrijke procedurele gang van zaken ziet en
zeker als hij zegt dat hij wat voelt voor de motie, kan ik hem natuurlijk
helpen door te vragen of de motie eerst in stemming kan worden
gebracht. Als hij zegt «doe toch maar niet», is er, ook als er ingestemd
wordt met een voorstel, altijd nog ruimte voor gesprek. Dat heb ik de
afgelopen jaren wel gemerkt tijdens mijn Kamerlidmaatschap. Besluiten
over een wetsvoorstel hoeven gesprekken niet in de weg te staan.
De heer Van Beek (VVD): Dat laatste, die stelling, deel ik. Stel dat wij
eerst over deze motie stemmen. Als er dan toch over het wetsvoorstel
gestemd wordt, kun je de motie niet meer uitvoeren. Dan is er immers
reeds een feit gecreëerd. Dus ik denk dat u echt zult moeten kiezen in de
zin of u voor of tegen het wetsvoorstel bent. Dat los je met deze motie niet
op. Het is in ieder geval mijn advies aan mijn fractie om de motie niet te
steunen.
De heer Van Raak (SP): Dat maakt het weer een beetje overbodig. Wij
zouden natuurlijk ook morgen de motie in stemming kunnen brengen en
de week erop het wetsvoorstel. Dat is procedureel geen enkel probleem.
Dan kan de minister kijken hoe zij deze motie, mocht die worden
aangenomen, kan uitvoeren.
De heer Van Beek (VVD): Ik vind ook niet dat dat serieus is in de richting
van Goedereede. Die mensen hebben daar heel lang heel goed over
nagedacht. Dan moet je niet zeggen: laten wij de minister een week geven
om het probleem op te lossen. Zo werkt het niet. Je zult uiteindelijk in
deze situatie een keuze moeten maken. Daar is de politiek voor. Als je dat
zorgvuldig doet, denk ik dat daar goed mee te leven valt. Maar zeggen;
minister, u hebt een week en dan kunt u het probleem oplossen, dat kan
helemaal niet. Volgens mij heeft mevrouw Wiegman dat ook niet bedoeld.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Laat ik
deze suggestie in ieder geval van tafel halen, want dat is absoluut niet de
bedoeling. Als het gaat om verwachtingen tegenover Goedereede, wijs ik
erop dat hier volgens mij heel veel mensen uit de omgeving zitten. Zij
hebben hier allemaal knopen en mensen geteld, dus volgens mij hoeft
deze motie niet zo te worden uitgelegd dat dit verkeerde verwachtingen
kweekt. Maar of dit wetsvoorstel nu wordt aangenomen of niet, volgens
mij moet er altijd ruimte kunnen zijn voor een gesprek over de bezwaren
en zou het kijken hoe je daarin tegemoet kunt komen eigenlijk ook op
draagvlak – om dat woord maar eens te gebruiken – moeten kunnen
rekenen in deze Kamer.
De heer Van Beek (VVD): Ik heb daarmee mijn betoog beëindigd.
Voorzitter: Van Beek
Minister Spies: Voorzitter. Het spijt mij natuurlijk zeer dat ik een aantal
van de leden van uw Kamer niet heb kunnen overtuigen van nut en
noodzaak van dit voorstel en ook niet van het feit dat dit het meest
wenselijke alternatief is, om het maar heel vriendelijk te formuleren. Maar
daar moet je dan soms ook maar genoegen mee nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

38

Ik ben het echt niet met de heer Van Raak eens dat wij nu bij wijze van
spreken over één nacht ijs zijn gegaan en een te snelle conclusie hebben
getrokken voor de drie gemeenten die in zijn ogen wellicht ook
gezamenlijk een goede toekomst hadden kunnen hebben.
De heer Lucassen heeft nog melding gemaakt van het feit dat naar zijn
overtuiging ook de provincie in de intergemeentelijke samenwerking
wellicht een stimulerende rol had kunnen spelen. Uit betrouwbare bron
kan ik u melden dat er sprake is van heel nauwe betrokkenheid van de
provincie bij de intergemeentelijke samenwerking. Maar wij moeten
natuurlijk wel uitkijken dat wij geen taken in een wat diffuus en grijs
gebied met elkaar gaan vermengen. Overigens, de inhoudelijke opgave is
wel even iets breder dan de heer Lucassen deed veronderstellen met «een
beetje natuur, een beetje toerisme, een beetje vergroening». Ook als je
praat over behoud van economische activiteit, werkgelegenheid en een
aantrekkelijk woon-, werk- en leefklimaat op Goeree-Overflakkee hebben
wij het over de volle kern van het gemeentelijke takenpakket en is een
nieuwe gemeente beter toegerust dan de huidige vier gemeenten
afzonderlijk om juist aan die opgave, die echt een buitengewoon grote
regionale samenhang heeft, tegemoet te komen.
De heer Lucassen (PVV): In aanvulling op wat de minister zegt, ik ben
bang dat zij mijn intonatie misschien iets ander heeft geïnterpreteerd dan
ik bedoeld heb, want ik ben mij er terdege van bewust dat er heel grote
opgaven liggen, zeker in krimpgebieden, maar des te meer pleit ik ervoor
om meer samen te werken met andere gemeenten en met de provincie in
plaats van direct over te gaan tot een herindeling. Maar het formaat van
de opgave is mij terdege bekend.
Minister Spies: In mijn beleving is die ook nog urgent, dus vandaar het
voorstel om wel tot herindeling over te gaan. Ik ben blij dat in ieder geval
de heer Schouw die argumenten deelt.
Mevrouw Bruins Slot geeft aan dat de vandaag door mij gekozen woorden
misschien iets minder stellig zijn dan de woorden die in de nota naar
aanleiding van het verslag zijn opgenomen. Ik heb heel nadrukkelijk ook
vanavond het woord «stroperigheid» gehanteerd. In mijn beleving zit daar
geen zachter sausje overheen dan in de nota naar aanleiding van het
verslag.
Ik denk zeker dat de in Noord-Holland met Zijpe opgedane ervaringen
gebruikt kunnen worden bij andere herindelingstrajecten en dus ook bij
dit traject. Men is daar van harte toe uitgenodigd. Desgewenst zijn wij
vanuit het departement bereid om die ervaringen te delen.
In antwoord op een vraag van zowel mevrouw Bruins Slot als mevrouw
Wiegman merk ik het volgende op. Wij zien dat de gemeenten inderdaad
gevieren bezig zijn het tweesporenbeleid in positieve zin uit te voeren.
Daarin hebben zij – ik heb dat daarstraks ook al aangegeven – de
contouren voor een nieuwe organisatie geschetst, waarbij zij ook heel
nadrukkelijk kiezen voor een vorm van gebiedsgericht werken. Zij geven
aan, recht te willen doen aan de verschillende karakteristieken en de
verschillende elementen. Daarmee geeft de nieuwe gemeente al aan dat
zij ook in de huidige samenstelling recht wil doen aan de verschillen die er
lokaal zijn. Ik ben het zeer met mevrouw Bruins Slot eens dat de eigen
identiteit nadrukkelijk een plek hoort te krijgen – ook duurzaam, zeg ik
tegen de heer Van der Staaij – in de nieuw te vormen gemeente.
Ondanks het feit dat de heer Heijnen en ik elkaar niet vinden op het
beleidskader, ben ik hem wel oprecht erkentelijk voor het feit dat hij op
basis van zijn eigen partijpolitieke afwegingen tot een conclusie komt die
vergelijkbaar is met die van het kabinet. Misschien moet ik hem nog het
volgende toegeven. Vanavond heb ik mijn argumentatie heel erg gericht
op de inhoudelijke criteria van samenhang, urgentie en draagvlak en mij
weinig gelegen laten liggen aan het hele proces. Met de heer Heijnen ben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

39

ik het eens dat de afspraken die ik daarover heb gemaakt met de
commissaris – u hebt de brieven daarover ontvangen – zorgen voor een
verandering ten opzichte van de situatie in het verleden, toen provincies
zich royaal het recht toe-eigenden om op eigen initiatief met bemiddelingsvoorstellen te komen. Ik denk dat het kabinet – dat blijkt ook uit de
brieven die de heer Heijnen aanhaalt – terughoudender is ten aanzien van
het eigen initiatief van de provincies en daar nadrukkelijker criteria aan
heeft verbonden. In dat opzicht kan ik mij dus iets van zijn kritiek
voorstellen.
Mevrouw Wiegman kan ik zeggen dat ik heb geprobeerd aan te geven dat
het voorstel wel degelijk mede gedragen wordt door heel zwaarwegende
inhoudelijke argumenten. Dat gaat nadrukkelijk verder dan alleen het
toetsen van het draagvlak, zoals mevrouw Wiegman in tweede termijn
betoogde, alsof ik geen oog zou hebben voor de inhoudelijke argumenten
voor deze herindeling. Dat is in mijn beleving nadrukkelijk anders. Mijn
argumenten kunnen mevrouw Wiegman niet overtuigd hebben, maar ik
heb die wel degelijk gegeven.
Ik ben blij met de steun voor het handhaven van het huidige tijdpad. Ik
hoop dat de behandeling van het voorstel in de Eerste Kamer met
dezelfde voortvarendheid ter hand genomen zal worden als hier het geval
is geweest.
Ik kom tot slot bij de motie van mevrouw Wiegman. Die kan inderdaad zo
worden gelezen alsof wij het hele wetsvoorstel nog maar eens moeten
aanhouden en met de gemeenten op herhaling moeten over dat wat er
aan bezwaren bij Goedereede leeft. Niet dan nadat daaraan recht is
gedaan, kunnen wij tot een heroverweging van het voorstel komen. Ik
begrijp dat mevrouw Wiegman het uitdrukkelijk niet zo heeft bedoeld,
maar ik vind het toch wel ingewikkeld dat de motie op deze manier is
geformuleerd, juist omdat zij voor tweeërlei uitleg vatbaar is. Daar komt
nog bij de manier waarop mevrouw Wiegman het formuleert, namelijk dat
er toch niets op tegen kan zijn om eens een keer met de gemeenten om de
tafel te gaan zitten. Natuurlijk is daar niets op tegen, maar het gaat er wel
om welke verwachtingen daarmee worden gewekt. Mevrouw Wiegman
neemt ook hier woorden in de mond, dat de minister nog eens zou
moeten bezien op welke wijze zij een bijdrage kan leveren. Maar waar
bestaat die bijdrage uit? Wat kan er nog gedaan worden? Ik heb nadrukkelijk aangegeven dat op twee manieren in ieder geval tegemoet kan
worden gekomen aan de bezwaren van Goedereede. Dat waren financiële
argumenten en argumenten om recht te doen aan de eigen identiteit die
in de diverse kernen en dorpen verschillend beleefd wordt. Dat zijn naar
mijn mening twee belangrijke argumenten die in ieder geval kunnen
helpen om recht te doen aan de bezwaren en de reserves in de gemeente
Goedereede. Ik kan mij in alle eerlijkheid niet voorstellen wat mevrouw
Wiegman nog meer vraagt van deze minister. Als zij daar geen helder
antwoord op kan geven, kan ik weinig anders doen dan aanvaarding van
deze motie ontraden.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik ga
een poging doen! Heel nadrukkelijk stel ik in mijn overweging dat een
belangrijke opdracht is voor de nieuwe gemeente om de bezwaren en
reserves in Goedereede zo veel mogelijk weg te nemen. Dat heeft de
minister ook benadrukt. Ik zit te denken aan een bijdrage van de minister
in de vorm van een handreiking. In de behandeling van het wetsvoorstel
over maatschappelijke ondersteuning gaat het over het Rijk en gemeenten
en om het feit dat het anders moet. Het is heel normaal om handreikingen
op te stellen.
Minister Spies: Die zijn er legio, ook op het gebied van de herindeling!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

40

Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Vandaag
is weer benadrukt dat er nog bezwaren, reserves en vragen in Goedereede
leven. Wat is er dan mis mee om dat nog eens goed te benoemen en een
handreiking op te stellen om daaraan tegemoet te komen? Het is niet iets
nieuws of iets wat blokkeert, maar meer de vraag of wij met elkaar nog
een stap kunnen maken om het maximale eruit te halen. Ik wijs op het
werken met handreikingen zoals met zo veel onderwerpen al gebeurt.
Minister Spies: Er zijn legio handreikingen. Er wordt voorzien in frictiekosten. Ik heb aangegeven dat ik benieuwd ben naar bezwaren en
reserves die mevrouw Wiegman nog weet te benoemen anders dan die
die met draagvlak te maken hebben. Ik heb haar echter geen andere
bezwaren en reserves horen noemen dan de financiële reserves en de
reserves die bestaan ten aanzien van het behoud van de eigen identiteit. Ik
ben net als de leden van deze Kamer heel uitgesproken geweest in de
opdracht die primair bij de nieuwe gemeente komt te liggen, namelijk om
daaraan zo veel mogelijk recht te doen. Ik constateer dat mevrouw
Wiegman tot op heden in ieder geval geen aanvullende bezwaren of
reserves heeft benoemd. Ik constateer eveneens dat de handreiking
waarom zij vraagt royaal voorradig is. In een milde bui zeg ik dat de motie
overbodig is. Als zij geformuleerd blijft zoals zij nu geformuleerd is, houd
ik vast aan het oordeel dat aanvaarding moet worden ontraden, omdat de
motie op meer dan een manier kan worden gelezen.
De voorzitter: Wij kunnen de beraadslaging over dit wetsvoorstel
hiermee besluiten. Ik stel voor om dit wetsvoorstel en de motie aan te
bieden voor de stemmingslijst van 24 april, dus van dinsdag over een
week.
De heer Van Raak (SP): Waarom niet morgen?
De voorzitter: Dat lijkt mij wat erg vlug.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Het is bij
wetgevingsoverleg op maandag gebruikelijk om een week later te
stemmen. Ik geloof niet dat er heel zwaarwegende argumenten zijn om
het per se morgen te doen. Ik ben hier als vervanger en vind het erg
prettig om de ruimte te hebben voor terugkoppeling. Ik stel voor om ons
aan de gewone termijnen te houden.
De voorzitter: De grens ligt bij de Eerste Kamer en die is 26 april. Dat
wordt dus erg krap en ik was dan ook heel erg blij toen u mij corrigeerde.
Dat is normaal niet het geval, maar in dit geval ben ik er gevoelig voor.
Tegelijkertijd begrijp ik dat u in uw fractie overleg wilt hebben.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Het was
mij niet helemaal helder waarom wij zouden afwijken van de gebruikelijke
dinsdag in de week na het wetgevingsoverleg op maandag.
De voorzitter: Daar is een goede reden voor. We willen graag dat de
Eerste Kamer dit voor het zomerreces behandelt. Wanneer er amendementen voorliggen, is het wat lastiger. In dit geval bent u voor of tegen
het wetsvoorstel. Met alle respect, dat moet in uw fractie te behappen zijn.
Ik stel voor om het op de stemmingslijst van morgen te krijgen. Ik dank de
minister, haar medewerkers en de collega’s en wens u allen een goede
reis naar huis.
Sluiting 21.38 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 9

41