Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

29 675

Zee- en kustvisserij

Nr. 225

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 oktober 2023
Met deze brief doe ik het geactualiseerde schelpdierbeleid aan de Tweede
Kamer toekomen.
Het in 2004 vastgestelde Beleidsbesluit Schelpdiervisserij 2005–2020
«Ruimte voor een Zilte Oogst» was gericht op een transitie naar verduurzaming in de schelpdiercultuur en de benodigde ruimte daarvoor.1 Het
geactualiseerde schelpdierbeleid 2023–2033 «Duurzame eiwitten uit
Nederlandse schelpdieren» zet deze ingeslagen weg van verduurzaming
voort en richt zich daarbij op duurzame eiwitten uit Nederlandse
schelpdieren.
In de afgelopen beleidsperiode zijn zowel de schelpdiersector zelf als het
beleidslandschap rondom de sector veranderd. Nu wordt het schelpdierbeleid geactualiseerd naar aanleiding van deze ontwikkelingen van de
periode na 2004 in zowel beleid als de situatie in de sector. Het schelpdierbeleid heeft een sterke relatie met de voedselvisie, die dit jaar aan Uw
Kamer zal worden aangeboden. Doel is het borgen van voedselvoorziening uit zee en grote wateren. Het experimenteerbeleid en uitgiftebeleid voor opschaling van activiteiten zijn bijgewerkt. Daarnaast is het
schelpdierbeleid samengevoegd met de «innovatierichtlijn voor de
Schelpdiervisserij en -kweek in de Nederlandse kust- en zoute binnenwateren» uit 2012. Hierdoor is al het beleid rond schelpdierkweek en -visserij
overzichtelijk in één document beschreven.
Het schelpdierbeleid heeft als doel «een economisch gezonde bedrijfstak
met productiemethoden die de natuurwaarden van de Natura 2000
gebieden respecteren en daar waar mogelijk versterken». Dit is opgedeeld
in drie onderdelen:

1

kst-29675-225
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 29 675, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 675, nr. 225

1

Ecologisch verantwoord – behoud en bescherming van de natuurwaarden
met respect voor de natuurlijke draagkracht van het gebied waar de
activiteit plaats gaat vinden. De doelstellingen zoals geformuleerd in de
aanwijzing van de Natura 2000 gebieden zijn daarbij leidend. Daarnaast
wordt gestreefd naar een verdere bescherming van natuurwaarden door
lage impact van visserij en kweek via privaatrechtelijke afspraken met
belanghebbende partijen. Ontwikkeling van karakteristieke bodembiotopen en aanwezigheid van grote aaneengesloten gebieden zonder
schelpdierkweek en schelpdiervisserij in de kustwateren zijn daar een
onderdeel van.
Economisch verantwoord – de activiteit moet rendabel zijn voor de sector.
Dit betekent onder andere dat de schelpdiersector (zowel visserij als
kweek) de tijd en mogelijkheid krijgt om benodigde investeringen en
innovaties op verantwoorde wijze door te kunnen voeren.
Maatschappelijk verantwoord – door in activiteiten rekening te houden
met maatschappelijke waarden zoals bijvoorbeeld: klimaatneutraliteit,
circulariteit, eerlijke ketens en een voedselvoorziening die op orde is én
blijft. Dit betekent dat de activiteiten en innovaties gericht moeten zijn op
het produceren van kwalitatief goed, gezond en betaalbaar voedsel
waarbij negatieve klimaat- en milieueffecten worden beperkt.
Rechten worden binnen de beperkte ruimte en conform natuurlijke
randvoorwaarden verdeeld. Hierbij worden (opschalings)rechten bij
voorkeur toebedeeld aan de bestaande visserijsector. Nieuwe rechten
vanuit de Visserijwet 1963 voor schelpdiervisserij en/of -kweek zullen niet
meer voor onbepaalde tijd worden uitgegeven, maar voortaan verstrekt
worden voor een (in gedeelten verdeelde) periode van maximaal 12 jaar.
Hiervoor wordt gekozen om zo de schaarse ruimte beheersbaar te
houden. Na deze periode zal het recht terug vallen aan de Staat die de
rechten op basis van een aantal voorwaarden en criteria aan een (nieuw)
vast te stellen gebruikersgroep toekent of op basis van loting aan de
geïnteresseerde gebruikers. Afhankelijk van de gedane investeringen
en/of het algemeen belang kan worden afgeweken van de maximale
uitgiftetermijn van 12 jaar. In het geactualiseerde schelpdierbeleid is een
voorziening opgenomen om nieuwe schelpdierrechten ná deze maximale
termijn van 12 jaar opnieuw toe te wijzen aan de oorspronkelijke
rechthebbende/uitvoerder.
Voor nieuwe kansrijke soorten (zoals bijvoorbeeld de Filipijnse tapijtschelp) die zich mogelijk in de komende beleidsperiode op grotere schaal
zullen vestigen in Nederlandse wateren geldt dat er per geval, op basis
van wetenschappelijk onderzoek, zal worden bezien of bevissing van die
soort kan worden toegestaan. In dat geval zal de nieuwe soort worden
opgenomen in bijlage 1 van de Uitvoeringsregeling visserij zodat het
vissen op deze soort gereguleerd is door de Visserijwet 1963 en de daarop
gebaseerde regelgeving. De kweek van dergelijke nieuwe soorten is alleen
mogelijk als uit gedegen wetenschappelijk onderzoek blijkt dat deze geen
negatieve impact heeft op het ecosysteem en/of de voedselvoorraad voor
vogels. Hiervoor is gekozen om de verspreiding van (invasieve) exoten
zoveel mogelijk te beperken. Het uitgiftebeleid, experimenteerbeleid en
beleid voor nieuwe soorten zal in de komende periode nader worden
uitgewerkt in een beleidsregel.
Voor de huidige langlopende experimenten in het Grevelingenmeer en het
Veerse Meer zal een eindbeoordeling worden uitgevoerd op basis van de
door de initiatiefnemers ingediende (voortgangs)rapportages. Op basis
hiervan en de resultaten van de rapportages ingevolge de vergunning op
grond van de Wet natuurbescherming zal worden beoordeeld welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 675, nr. 225

2

experimenten zich hebben bewezen en als reguliere activiteit gegund
kunnen worden aan de initiatiefnemers. In het Veerse Meer en het
Grevelingenmeer worden de gebruikers overigens al een geruim aantal
jaren geconfronteerd met waterkwaliteitsproblemen. Gelet hierop zal ik, in
afstemming met de waterbeheerder (Rijkswaterstaat), de komende jaren
terughoudend omgaan met het toestaan van nieuwe kweekinitiatieven/experimenten (en dus ook daaropvolgende opschaling) anders dan de
hierboven genoemde experimenten.
Er zal in de komende beleidsperiode worden ingezet op een beëindiging
van de mechanische kokkelvisserij in de Oosterschelde, omdat daar sinds
2006 geen gebruik meer van is gemaakt. Na beëindiging van deze rechten
zal aldaar uitsluitend nog handmatig op kokkels mogen worden gevist. Dit
zal worden vastgelegd in een beleidsregel. Evenals in de Waddenzee
wordt er in dat geval geen uitgebreid voedselreserveringsbeleid meer
noodzakelijk geacht en kan jaarlijks minimaal 95% van het kokkelbestand
in de Oosterschelde worden gereserveerd voor de natuur. Of een
beëindiging van de mechanische kokkelvisserij in de Voordelta en/of de
Westerschelde opportuun is, zal in een later stadium worden besloten.
In principe is het schelpdierbeleid van toepassing op de periode
2023–2033. In de komende periode worden de Natura 2000 beheerplannen
geëvalueerd. Tevens heeft de Minister voor Natuur en Stikstof in 2022 het
initiatief genomen om te komen tot een «beleidskader natuur
Waddenzee».
Aanvullend heeft het op 21 februari 2023 gepubliceerde EU Actieplan voor
bescherming en herstel van mariene ecosystemen voor een duurzame en
veerkrachtige visserij van de Europese Commissie mogelijk ook impact op
de schelpdierkweek en -visserij, omdat deze voornamelijk plaats vinden
binnen Natura 2000 gebieden en gebruik maken van bodemberoerende
technieken.
Als de nieuwe beheerplannen, of nieuw(e) (invulling van) natuurbeleid,
reden geven tot fundamentele wijzigingen in het schelpdierbeleid zal dit
worden herzien middels een aanvullend document aan de Tweede Kamer.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 675, nr. 225

3