1

Advies uitvoeringsroute maternale
griepvaccinatie in Nederland
Datum: 25 april 2022

Inhoud
1.

Aanleiding ...................................................................................................... 2

2.

Advies: voorlichting via de verloskundige zorgverlener; toediening door JGZ .......... 2

3.

Verkenning ..................................................................................................... 3

4.

Uitvoeringsscenario`s ...................................................................................... 5

5.

Resultaten verkennende gesprekken en gezamenlijk overleg ................................ 7

6.

Randvoorwaarden/aandachtspunten .................................................................. 9

7.

Financiën ..................................................................................................... 11

Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

2

1. Aanleiding
Op verzoek van de staatssecretaris van VWS heeft de Gezondheidsraad beoordeeld of de
huidige stand van de wetenschap aanleiding geeft om de doelgroepen voor de jaarlijkse
griepvaccinatiecampagne aan te passen en/of om andere soorten griepvaccins in te
zetten. Op 20 september 2021 is dit advies gepubliceerd. Daarin adviseert de
Gezondheidsraad om de griepvaccinatie ook aan te bieden aan enkele nieuwe
risicogroepen, waaronder alle zwangere vrouwen vanaf 22 weken zwangerschap 1.
Zwangeren met een medische indicatie behoren al langer tot de doelgroep van het
Nationaal Programma Grieppreventie (NPG) en worden op grond van hun medische
indicatie in alle trimesters bij de huisarts gevaccineerd.
De staatsecretaris van VWS liet in zijn brief aan de Tweede Kamer weten dat hij van plan
is om het advies van de Gezondheidsraad op te volgen en vraagt het RIVM het
implementatieproces te starten, inclusief een nadere verkenning van de
uitvoeringsmogelijkheden van de maternale griepvaccinatie. Het RIVM-Centrum voor
Bevolkingsonderzoek (CvB) heeft deze nadere verkenning inmiddels uitgevoerd.
Dit document bevat een advies over een tijdelijke uitvoeringsroute voor 2022, de
uitvoeringsroute vanaf 2023 en de bijbehorende onderbouwing bestaande uit de
uitkomsten van de verkenning en een uitwerking van verschillende uitvoeringsscenario’s.
In dit document worden zowel verloskundigen als verloskundige zorgverleners (VZ)
genoemd. Met verloskundigen bedoelen we de eerste- en tweedelijnsverloskundigen.
Onder verloskundige zorgverleners verstaan we zowel de verloskundigen als de
gynaecologen.

2. Advies: voorlichting via de verloskundige zorgverlener;
toediening door JGZ
Het RIVM-CvB adviseert naar aanleiding van de verkenning:
1) om de uitvoering van de maternale griepvaccinatie van gezonde zwangere vrouwen
voor de voorlichting te beleggen bij de VZ en voor de vaccinatietoediening bij de
Jeugdgezondheidszorg (JGZ);
2) voor de maternale griepvaccinatie in 2022 een tijdelijke route in te zetten waarbij
gezonde zwangere vrouwen die in de doelgroep vallen zich in het najaar zelf bij de
huisarts kunnen melden voor de vaccinatie, net als in 2021. Dit omdat implementatie
van de uitvoeringsroute via de verloskundige (voorlichting) en JGZ (toediening) meer

1 In Nederland wordt door experts op basis van andere Europese landen een vaccinatiegraad van 10-25% verwacht dat

uitkomt op het vaccineren van 10.086 – 25.217 zwangere vrouwen.

Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

3
doorlooptijd vraagt en niet te realiseren is voorafgaand aan de
griepvaccinatiecampagne in 2022.
Dit advies komt tot stand op basis van de, door het Ministerie van VWS gevraagde,
verkenning en de daaruit voortvloeiende onderstaande beknopte uitwerking van de
scenario’s, inclusief genoemde voor- en nadelen.
De combinatie met de maternale kinkhoestvaccinatie die in dit scenario mogelijk is
speelt een sterke rol in ons advies. Dit leidt ertoe dat de reeds bestaande inrichting,
zoals die voor de vaccinlogistiek, (deels) ingezet kan worden voor de maternale
griepvaccinatie en de zwangere vrouw kan beide prikken gelijktijdig halen op één locatie.
Daarnaast kan rond de maternale vaccinaties gezamenlijk opgetrokken worden in de
deskundigheidsbevordering en communicatie.
Voor een goede implementatie is het van belang om de randvoorwaarden en
aandachtspunten voor de betrokken organisaties goed in te regelen. Dit betreft onder
andere voldoende tijd, capaciteit en benodigde compensatie voor de toegekende taken.
De randvoorwaarden zijn beschreven in hoofdstuk 6. Het RIVM-CvB werkt, afhankelijk
van het besluit van het Ministerie van VWS, samen met de partijen verder uit wat hier
voor nodig is.
Afhankelijk van het besluit van het Ministerie van VWS zal het RIVM-CvB in
samenwerking met de partijen vervolg geven aan de implementatie van de maternale
griepvaccinatie. Een uitgangspunt voor een goede implementatie is het inzetten van de
routekaart die vanuit de JGZ is opgezet en ingezet wordt bij nieuwe implementaties in
het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) bij de JGZ. Daarbij wordt gekeken op welke punten
de inrichting van de maternale kinkhoestvaccinatie volledig passend is voor de
griepvaccinatie en op welke punten hier wellicht van moet worden afgeweken. Het RIVM
zal voor de implementatie een nauwe samenwerking opzetten met de werkgroep van de
maternale kinkhoestvaccinatie.
Wanneer de gehele implementatie afgerond is, zal na afloop van de eerste
vaccinatiecampagne een evaluatie plaatsvinden, zowel inhoudelijk (vaccinatiegraad,
surveillance) als procesmatig. Hierin worden ook de ontwikkelingen in het
vaccinatielandschap en de stand van zaken rond een mogelijk vaccinatiecentrum
meegenomen om te kijken of dit nog van invloed is op de inrichting van de maternale
vaccinaties in de toekomst.

3. Verkenning
In het najaar van 2021 is het RIVM-CvB gestart met het voeren van verkennende
gesprekken met veldpartijen over de uitvoeringsmogelijkheden van maternale
griepvaccinatie naar aanleiding van een aantal mogelijke scenario’s.
Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

4

In de verkennende gesprekken hebben we de betrokken partijen een aantal vragen
voorgelegd zoals:
›

Wat is jullie advies t.a.v. de uitvoeringsroute?

›

Welke rol willen en kunnen jullie (en/of achterban) spelen?

›

Waar ligt de rol van voorlichting en vaccinatietoediening?

›

Wat kunnen jullie bieden en wat hebben jullie nodig?

›

Wat zijn jullie ervaringen met betrokken partijen?

›

Wat zijn aandachtspunten bij een implementatie?

Veldpartijen
De verkenning is uitgevoerd bij de partijen rond de huisartsenzorg (NHG en LHV) omdat
zij betrokken zijn bij de huidige uitvoering van de vaccinatie van medische risicogroepen
en 60-plussers binnen het NPG en bij partijen die betrokken zijn bij de uitvoering van de
maternale kinkhoestvaccinatie die nu belegd is bij de Jeugdgezondheidszorg (JGZ).
Tenslotte is ook gesproken met een aantal partijen die meer zijdelings een taak hebben
bij die programma’s of de betreffende doelgroep.
De gesprekken zijn gevoerd met de volgende partijen:


Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG);



Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV);



Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG);



Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV);



Wetenschappelijke vereniging van én voor jeugdartsen (AJN);



GGD GHOR;



Branchevereniging van zorgorganisaties (ActiZ);



Beroepsvereniging Verzorgenden Verpleegkundigen (V&VN)

Het RIVM-CvB heeft tevens de Nederlandse Vereniging voor kindergeneeskunde (NVK)
geïnformeerd over het Gezondheidsraadadvies en de voorbereidingen van de
implementatie, ook gezien hun kennis over griep bij pasgeborenen. Zij kunnen een
bijdrage leveren aan de deskundigheidsbevordering rond de maternale griepvaccinatie.
Naast bovenstaande externe partijen is er ook met andere onderdelen van het RIVM
gesproken over de optimale uitvoeringsroute voor de maternale griepvaccinatie. Het
gaat hier om gesprekken met collega’s van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb)
en de afdeling Dienst Vaccinvoorziening en Preventieprogramma's (DVP) waarmee nauw
wordt samengewerkt rond de verschillende vaccinatieprogramma’s.
De verkenning is afgesloten met een gezamenlijke bijeenkomst met de partijen die een
actieve rol zullen gaan spelen in dit traject. Het doel van het gezamenlijk overleg was
drieledig:
Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

5
1. geven van een terugkoppeling van de resultaten van de verkennende gesprekken
met de verschillende partijen;
2. komen tot een gemeenschappelijk beeld over de beste uitvoeringsroute voor
maternale griepvaccinatie;
3. in kaart brengen wat er nodig is voor de daadwerkelijke implementatie en de
randvoorwaarden
Bij deze bijeenkomst sloten de NVOG, KNOV, AJN, GGD GHOR, ActiZ, V&VN, RIVM-DVP,
RIVM-CIb en RIVM-CvB aan. In overleg met het NHG en de LHV is ervoor gekozen om
hen niet bij dit gezamenlijk overleg te betrekken omdat zij hebben aangegeven geen
actieve rol in het vaccineren van gezonde zwangere vrouwen te kunnen vervullen. En
ook de anderen partijen hebben in de verkenning aangegeven de huisarts niet de meest
logische partij te vinden voor vaccinatietoediening. In hoofdstuk 5 staan de resultaten
van de verkennende gesprekken uitgewerkt.

4. Uitvoeringsscenario`s
Voorafgaand aan de verkenning kwam het RIVM-CvB op een viertal uitvoeringsscenario’s
uit. Op basis van de gesprekken blijken de eerste en het laatste scenario niet realistisch.
Daarom is met de betrokken partijen gekozen om alleen scenario 2 en 3 verder uit te
werken door middel van het inzichtelijk maken van de voor- en nadelen.
1. Voorlichting en vaccinatie door de huisarts
2. Voorlichting en vaccinatie door VZ
3. Voorlichting door VZ en vaccinatie door JGZ
4. Voorlichting en vaccinatie door JGZ
Hieronder lichten we toe waarom de verschillende scenario’s wel of niet in aanmerking
komen als realistisch uitvoeringsscenario en wat de voor- en nadelen van de scenario’s 2
en 3 zijn.
1. Voorlichting en vaccinatie door de huisarts
In overleg met het NHG, de LHV en de andere partijen is ervoor gekozen om de
uitvoering van gezonde zwangere vrouwen door de huisarts niet als een reëel scenario te
beschouwen vanwege een aantal belemmeringen waaronder de selectieonmogelijkheden van zwangeren in het HIS en de mismatch tussen de uitvoering van
het huidige NPG (oktober - november) en die voor de maternale griepvaccinatie (oktober
– maart). Zwangere vrouwen die na de campagneperiode 22 weken zwanger zijn worden
dan gemist. Een andere belangrijke reden die door alle partijen is genoemd is dat het
niet wenselijk is dat zwangere vrouwen vanuit de VZ dan worden verwezen naar
verschillende loketten voor de maternale kinkhoestvaccinatie en de griepvaccinatie. Dit
wordt gezien als een onnodige belasting voor de zwangere vrouw. Alle veldpartijen
vinden, op basis van bovenstaande, uitvoering via de huisarts geen logische route.
Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

6
Daarom is dit scenario niet verder uitgewerkt. Wel vindt in het verdere traject
afstemming met het NHG en de LHV plaats over de vaccinatie van zwangere vrouwen
met een medische indicatie die via de huisarts zullen blijven lopen, maar ook over de
tijdelijke uitvoeringsroute via de huisarts voor aankomend najaar, zodat zwangere
vrouwen die een griepvaccin willen halen deze in 2022 wèl kunnen krijgen. Daarnaast
wordt deskundigheidsbevordering voor de medewerkers van de huisartsenpraktijk
verzorgd om hen te faciliteren bij het beantwoorden van vragen van zwangere vrouwen
over de maternale griepvaccinatie.
2. Voorlichting door verloskundige zorgverlener en vaccinatie door JGZ
Door alle partijen is aangegeven dat het scenario ‘voorlichting door VZ en vaccinatie
door JGZ’ het meest wenselijk is. De achterban van de AJN en de GGD GHOR
onderschrijft het idee dat de JGZ veel kan bieden in de vaccinatietoediening, al moet
overeenstemming bereikt worden over het implementatietijdstip en de wijze waarop men
het wil organiseren. Bovendien is de logistiek rondom vaccins goed op orde bij de JGZ
vanwege de reeds bestaande DVP-RVP-route voor andere (RVP)-vaccinaties. De keuze
voor JGZ is destijds ook voor de toediening van de maternale kinkhoestvaccinatie
gemaakt omwille hiervan, maar ook om het antenatale consult te kunnen initiëren zodat
zwangeren al in contact komen met de JGZ voordat ze bevallen. Hoe dit scenario verder
ingeregeld moet worden, wordt door het RIVM-CvB samen met de partijen verder
uitgewerkt.
3. Voorlichting en vaccinatie door de verloskundige zorgverlener
Het scenario ‘voorlichting en vaccinatie door de VZ’ kwam als 2e voorkeur van de meeste
partijen naar boven en door de JGZ-partijen als een scenario dat misschien een eerste
voorkeur verdient. Het verzoek aan het RIVM-CvB was na te gaan of dit scenario een
reële implementeerbare optie is. Een genoemd voordeel bij dit scenario is dat registratie
van de vaccinatietoediening in het moederdossier bij de VZ makkelijker te organiseren
zal zijn dan bij de JGZ. Bovendien is terugkoppeling vanuit de JGZ naar de VZ (een wens
van de KNOV) dan niet meer nodig en staat alles in hetzelfde dossier opgenomen.
Daarnaast wordt de vertrouwensband tussen de zwangere vrouw en de VZ gezien als
een voordeel van dit scenario.
Dit scenario kent echter ook een aantal belangrijke nadelen. Deze zitten met name op
het vlak van borging van de koude keten en vaccinlogistiek en -distributie. De KNOV wil
op termijn toewerken naar een kwaliteitssysteem, maar er is op dit moment geen
systeem waarbij eerstelijnsverloskundigenpraktijken moeten voldoen aan bepaalde
kwaliteitseisen betreffende de koude keten. VZ dienen BIG-geregistreerd te zijn en
goede zorg te leveren, maar vooralsnog zijn daar geen kwaliteitseisen voor de praktijk
(zoals een medicijnkoelkast) aan verbonden. Het is onduidelijk in hoeverre door alle
eerstelijnspraktijken wordt voldaan aan de vereisten van de koude keten. En de
verwachting, door de KNOV beaamd, is dat niet alle eerstelijnsverloskundigen dit goed
op orde hebben. Een deel van de eerstelijns-verloskundigenpraktijken beschikt niet over
Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

7
een medicijnkoelkast voor de juiste opslag van griepvaccins. Dit brengt de nodige extra
kosten met zich mee.
Naast de kwaliteit van opslag en borging van de koude keten zou het grote aantal
eerstelijns-verloskundigenpraktijken (omennabij 1000 praktijken) het aantal extra
afleveradressen voor de distributie van griepvaccins flink vergroten. Dit leidt tot hoge
distributiekosten en in de praktijk vaak ook tot hoge aantallen van vaccinspillage en
daarbij behorende onnodige kosten omdat er slechts een paar vaccins nodig zullen zijn
per praktijk. Daarom wordt dit scenario niet als wenselijk scenario gezien.
4. Voorlichting en toediening door JGZ
Door de partijen is unaniem aangegeven dat de voorkeur voor de voorlichting aan
zwangere vrouwen bij de verloskundige ligt waardoor dit scenario niet als realistisch
scenario wordt beschouwd. Redenen zijn het frequente contact gedurende de
zwangerschap tussen zwangere en verloskundige en vaak een goede vertrouwensband
met de verloskundige. Omdat alle partijen het hier unaniem mee eens waren, wordt dit
scenario niet verder uitgewerkt.
Conclusie: voorlichting door verloskundige zorgverlener en toediening door
JGZ meest wenselijk uitvoeringsroute
Op basis van bovenstaande beknopte uitwerking van scenario’s concluderen we dat
scenario 2 het meest wenselijke scenario is voor de uitvoering van de maternale
griepvaccinatie bij gezonde zwangere vrouwen. Met name door de combinatie die
mogelijk is met de maternale kinkhoestvaccinatie. Dit levert belangrijke voordelen op
het gebied van uitvoeringsaspecten en bijbehorende kosten op.

5. Resultaten verkennende gesprekken en gezamenlijk overleg
In dit hoofdstuk zijn de resultaten van de individuele verkennende gesprekken
beschreven, alsook de uitkomsten van het gezamenlijk overleg dat vervolgens heeft
plaatsgevonden met de partijen. In hoofdstuk 6 is uitgebreid aandacht voor de
aandachtspunten en randvoorwaarden die door de verschillende partijen zijn genoemd
ten behoeve van een goede implementatie. Deze resultaten dienen als achtergrond op
de uitwerking van de uitvoeringsscenario’s (hoofdstuk 4) en het uiteindelijke advies.
Resultaten
Zwangere centraal
In (vrijwel) alle gesprekken en in het gezamenlijke overleg kwam aan de orde dat het
belangrijk is om bij de inrichting van de maternale griepvaccinatie het belang van de
zwangere vrouw centraal te stellen. Hierin waren alle partijen van mening dat het voor
zwangeren eenvoudig moet zijn om beide maternale vaccinaties te halen. Het is niet
wenselijk om de zwangere vrouw naar verschillende loketten te sturen voor de
maternale vaccinaties.
Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

8
Vaccinatietoediening
Verschillende partijen (KNOV, NVOG en Huisartsen (LHV en NHG)) adviseerden om de
vaccinatie-uitvoering bij de JGZ te beleggen. Belangrijk argument hiervoor was dat de
JGZ veel ervaring, kennis en kunde heeft op het gebied van vaccinaties vanwege de
uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) en de maternale
kinkhoestvaccinatie. Een belangrijk bijkomend voordeel is het aansluiten op de inrichting
van de maternale kinkhoestvaccinatie waardoor een aantal zaken gezamenlijk
georganiseerd kan worden zoals voorlichting, deskundigheidsbevordering en de
vaccinlogistiek van beide maternale vaccins.
De uitvoerende partijen rondom de JGZ waren aanvankelijk van mening dat de
uitvoering beter elders belegd kan worden vanwege een aantal randvoorwaardelijke
bezwaren (zie hoofdstuk 6). Het belangrijkste argument daarvoor was dat er bij de
maternale griepvaccinatie geen directe link is met het RVP en dus de JGZ, waardoor
deze vaccinatie-uitvoering ook elders belegd kan worden. Zij noemden de VZ als goede
optie voor zowel de voorlichting alsook de toediening vanwege het veelvuldige contact
en de vertrouwensband tussen zwangere en VZ en anders de huisarts of de GGD (ook
met het oog op de vaccinatietoekomst). Tegelijkertijd zag de JGZ ook het voordeel voor
de zwangeren als er sprake is van één locatie waar beide maternale vaccinaties gehaald
kunnen worden.
Voorlichting
Ten aanzien van voorlichting en verwijzing is door alle partijen aangegeven dat deze
taak het beste belegd kan worden bij de VZ vanwege het directe/intensieve contact en
de vertrouwensband tussen VZ en zwangere. Hiervoor is aangegeven dat het essentieel
is om goede deskundigheidsbevordering voor VZ op te zetten zodat zij handvatten
krijgen om zwangeren goed en gedegen te kunnen voorlichten. Aanvullend is door de
KNOV onderstreept dat, wanneer de VZ de voorlichting gaat doen, daarvoor compensatie
(tijd/vergoeding) ingeregeld moet worden. Bij de huidige uitvoering van de maternale
kinkhoestvaccinatie is de voorlichting formeel belegd bij de JGZ. Die situatie wordt als
niet optimaal ervaren omdat uit de praktijk blijkt dat zwangeren voor vragen vooral bij
hun VZ aankloppen die daar tot op heden geen compensatie voor ontvangen en
bovendien onvoldoende handvatten hebben om zwangeren goed voor te lichten.
Zwangere vrouwen met een medische indicatie
Voor zwangere vrouwen met een medische indicatie is door alle partijen de voorkeur
uitgesproken om die uitvoering, conform de huidige situatie, via de uitvoeringsroute van
de huisarts te laten verlopen. Deze vrouwen worden in de meeste gevallen al langer
gevaccineerd door hun huisarts op basis van hun medische indicatie. Zij komen
bovendien in alle trimesters in aanmerking voor de griepvaccinatie en niet alleen vanaf
22 weken zwangerschapsduur. Huisartsen kunnen zwangeren vanwege hun medische
indicatie wél uit het Huisartsen InformatieSysteem (HIS) halen. Dit vergemakkelijkt de
uitvoering via huisartsen voor deze groep.
Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

9

6. Randvoorwaarden/aandachtspunten
Bij het bespreken van de uitvoeringsmogelijkheden wordt door de partijen een aantal
aandachtspunten en belangrijke randvoorwaarden benoemd die nodig zijn voor een
goede uitvoering. Per randvoorwaarde wordt hieronder aangegeven wat er besproken is:


Bereiken doelgroep

Door alle partijen is aangegeven dat het optimaal bereiken van de doelgroep belangrijk
is. En dat VZ een groot voordeel hebben in het bereiken van de doelgroep voor
verwijzing en voorlichting vanwege hun directe en intensieve contactmomenten en de
vertrouwensband tussen hen en zwangeren. Tijdens het gesprek wordt de vraag gesteld
wat zwangere vrouwen hierin zelf wensen. Het RIVM-CvB gaat de wensen, voorkeuren
en het bereik van zwangeren in kaart te brengen met een doelgroeponderzoek onder
zwangeren. In het onderzoek worden zwangeren bevraagd over de manier waarop zij
het liefst voorgelicht willen worden over de maternale griepvaccinatie. Ook wordt
uitgevraagd hoe (in combinatie met de maternale kinkhoestvaccinatie of niet) en door
wie de zwangere de griepvaccinatie het liefst krijgt toegediend. Tijdens het overleg is
extra benadrukt dat ook de slechter te bereiken doelgroepen zoveel als mogelijk in het
onderzoek meegenomen moeten worden. Zij zijn vaak lastiger te bereiken in de
communicatie.


Planning/doorlooptijd

In de gesprekken kwam ook de planning en de doorlooptijd van de implementatie aan de
orde. Daarbij werd duidelijk dat bepaalde onderdelen van het implementatieproces een
langere doorlooptijd kennen. Het gaat daarbij om zaken als aanpassingen van
informatiesystemen en inrichting van de vaccinregistratie. Volledige implementatie
voorafgaand aan de griepcampagne van 2022 is daardoor niet haalbaar. Partijen vragen
om een realistische planning voor de implementatie, in samenhang met de
implementatie van andere vaccinatieprogramma’s die in de toekomst verwacht worden.


Voorlichting en deskundigheidsbevordering

Unaniem is aangegeven dat het voor zwangere vrouwen de voorkeur zal hebben om
voorlichting via hun eigen VZ te krijgen waar veel contact mee is en waar zij vaak een
goede vertrouwensband mee hebben. Dat wordt bevestigd door de situatie bij de
maternale kinkhoestvaccinatie, waar ook veel vragen aan de VZ worden gesteld. Daarbij
is uitgesproken dat het belangrijk is dat er voldoende draagvlak voor de maternale
griepvaccinatie onder VZ is en dat zij op één lijn zitten in de mate van actief aanbieden
van de maternale griepvaccinatie aan zwangeren. Uit evaluatieonderzoek van de
maternale kinkhoestvaccinatie is gebleken dat VZ zeer bereid zijn om voorlichting te
geven. Bovendien is gebleken dat wat een zorgverlener vindt van de vaccinatie
(attitude), voor zwangere vrouwen één van de belangrijkste factoren is die meeweegt in
de beslissing om zich wel of niet te laten vaccineren. Aanvullend is door alle partijen
onderstreept dat het essentieel is om goede scholing en deskundigheidsbevordering voor
Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

10
VZ op te zetten, mede omdat verloskundigen vanuit de basisopleiding vaak beperkte
kennis over (maternaal) vaccineren hebben. Het is van belang dat zij voldoende kennis
en kunde ontwikkelen om zwangeren goed en gedegen te kunnen voorlichten over
maternale vaccinaties. Hierin zal samen worden gewerkt met de maternale
kinkhoestvaccinatie om bredere scholing over maternale vaccinaties te ontwikkelen.
Vanuit het NHG is aangegeven dat er ook behoefte is aan informatievoorziening voor het
huisartsenteam over maternale griepvaccinatie (en eigenlijk breder over maternale
vaccinaties) vanwege vragen die door zwangeren aan de medewerkers van de
huisartsenpraktijk worden gesteld.


Vaccinlogistiek en borging koude keten

In het gezamenlijk overleg zijn logistieke zaken besproken. Deze zitten met name op het
vlak van borging van de koude keten, logistiek, opslag en distributie van vaccins. De
ervaring, uitvoering en kennis is goed op orde bij de JGZ vanwege de reeds bestaande
logistieke DVP-RVP-route voor andere (RVP)-vaccinaties. Bij met name
eerstelijnsverloskundigen lijken hierin grotere uitdagingen te liggen. Het optuigen en
borgen van de koude keten en de kosten daarvan waren bij de implementatie van de
maternale kinkhoestvaccinatie een argument om de vaccinatietoediening niet bij de VZ
te beleggen, maar bij de JGZ. De KNOV verwacht dat ook op dit moment de koude keten
bij met name eerstelijnsverloskundigen nog niet in alle gevallen van voldoende kwaliteit
is. Het RIVM-CvB wordt gevraagd om dit bij de scenario-uitwerking verder in kaart te
brengen.


Personeelscapaciteit

Capaciteit is voor de JGZ een belangrijk aandachtspunt gezien de ontwikkelingen en
toename van preventieve maatregelen en uitbreiding van het RVP in de afgelopen jaren.
Zij vragen om een goede prioritering van implementaties. Een bijkomende factor is de
piekcapaciteit omdat griepvaccinatie immers enkel in een bepaalde periode van het jaar
zal worden toegediend aan zwangere vrouwen.
VZ krijgen normaliter de meeste vragen van zwangeren, maar gaven ten tijde van
implementatie van de maternale kinkhoestvaccinatie aan de voorlichtende taak best
ingewikkeld te vinden omdat zij vaak beperkte achtergrondinformatie over vaccinaties
hebben. Daarom wordt er voor de voorlichting van de maternale kinkhoestvaccinatie
doorverwezen naar de JGZ die nu zowel voorlichting geeft als prikt. Echter, in de praktijk
blijkt dat VZ ondanks een andere formele route toch de meeste vragen krijgen over de
maternale kinkhoestvaccinatie. Dit maakt dat de KNOV en de NVOG aangeven dat VZ de
rol van voorlichting voor de maternale griepvaccinatie kunnen en willen oppakken, mits
daarvoor een aantal factoren worden ingeregeld. Daaronder vallen goede objectieve
informatievoorziening (basisuitleg en diepgaandere uitleg), scholing/e-learning (incl.
accreditatie) en compensatie in tijd/financiële middelen. Ook is het van belang om VZ
vanaf het begin te betrekken om draagvlak te creëren.
Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

11



Interferentie met het RVP

Partijen geven aan dat de maternale griepvaccinatie geen nadelige gevolgen mag
hebben voor het RVP en/of de maternale kinkhoestvaccinatie. Zij vinden nut en
noodzaak van de vaccins die vanuit het RVP toegediend worden groter dan die van de
maternale griepvaccinatie. Zij uiten de zorg dat vaccinmoeheid mogelijk een rol kan
gaan spelen; ouders moeten niet moe worden van het groeiende aanbod vaccins met als
gevolg dat ze andere vaccins weigeren. Hier zullen we scherp op toezien. Vanuit andere
landen die de maternale griepvaccinatie aanbieden en een kindervaccinatieprogramma
hebben, zijn hier tot op heden geen aanwijzingen voor.



Registratie en toestemming

Voor een goede implementatie is een goede registratie van de vaccinatietoediening
nodig. Daarvoor is een verkenning vooraf nodig; wat is er nodig voor een goede
registratie en welke zaken moeten minimaal geregistreerd worden. Het moederdossier
voor de maternale kinkhoestvaccinatie wordt nog niet op alle JGZ-locaties gebruikt,
melden de partijen rond de JGZ. Als uitwisseling van gegevens met het RIVM nodig is,
moet de zwangere vrouw toestemming gegeven en moet dat ook vastgelegd worden. De
vraag is echter of uitwisseling van de vaccinatiegegevens met derden bij de maternale
griepvaccinatie ook nodig is. Dat staat nog niet vast. Wel draagt een centrale registratie
bij aan goede surveillance, het berekenen en monitoren van de vaccinatiegraad en
evaluatie van het vaccinatieprogramma bij zwangeren. Ook is terugkoppeling van
maternale vaccinatietoedieningen vanuit de JGZ naar de VZ een langeretermijnwens van
de KNOV zodat alles in hetzelfde dossier van de zwangere staat opgenomen. Goed
inregelen van registratie en toestemming is erg relevant voor de implementatie van de
maternale griepvaccinatie. Financiering daarvan is zeker ook belangrijk.

7. Financiën
De financiële consequenties van de verschillende uitvoeringsscenario’s zijn op dit
moment nog niet volledig in beeld. De verwachting is dat de uitvoering van de maternale
griepvaccinatie van gezonde zwangere vrouwen gekoppeld wordt aan de maternale
kinkhoestvaccinatie qua vaccintoediening (scenario 2) het meest kosteneffectieve
scenario is van de overgebleven scenario’s. Belangrijke reden is de bestaande structuur
die reeds is opgebouwd voor de maternale kinkhoestvaccinatie waarin deze vaccinatie
kan meestromen, bijvoorbeeld voor de vaccinlogistiek. Tevens kan de scholing die we
voor de beroepsgroepen opzetten gezamenlijk ontwikkeld en uitgevoerd worden met die
voor de maternale kinkhoestvaccinatie en eventuele toekomstige maternale vaccinaties.
Daardoor is het bereik en de (kosten)effectiviteit daarvan naar verwachting hoger. Ook
in de communicatie richting publiek kan mogelijk gezamenlijk worden opgetrokken.
Omdat de kosten voor communicatie vaak aanzienlijk zijn, kan hier winst worden
behaald.
Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022

12
In grote lijnen houden de financiële posten in:


vaccinkosten



logistieke kosten: distributies van vaccins;



vaccinatiekosten: opslag en toediening;



compensatie voor de voorlichting door de VZ.

Of op alle onderdelen gebruik gemaakt moet/zal worden van de bestaande structuur,
moet nog verder uitgewerkt worden. Voor een exacte uitwerking van de kosten die
gemaakt worden voor de uitvoering van maternale griepvaccinatie en kosten waarvan
nog niet bekend is dat die gemaakt zullen worden, zal later een uitvoerigere uitwerking
aangeleverd worden. Eind 2021 heeft het Ministerie van VWS reeds een globaal overzicht
ontvangen van de verwachte implementatiekosten voor maternale griepvaccinatie.

Advies uitvoeringsroute maternale griepvaccinatie in Nederland
25 april 2022