INCLUSIEVE DEMENTIEZORG IS PASSENDE ZORG
POSITION PAPER VWS – 27 SEPTEMBER 2023
J. P. C. M. VAN CAMPEN, KLINISCH GERIATER OLVG

VANUIT OLVG AMSTERDAM: EEN STZ TOPKLINISCH EXPERTISECENTRUM VOOR
GEHEUGENPROBLEMATIEK BIJ OUDEREN MET EEN MIGRATIE-ACHTERGROND

Beeld: Pranav Kumar Jain @ Unsplash

“Het stellen van de diagnose
dementie bij ouderen met een
migratie-achtergrond is moeilijker
door een taalbarrière, culturele
verschillen en soms laag
opleidingsniveau. En geen
diagnose, betekent geen zorg.”

GEEN DIAGNOSE, BETEKENT GEEN ZORG. De groep arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en
’70 naar Nederland kwam, vergrijst en bereikt een leeftijd waarop ook dementie voorkomt. Uit
Nederlands onderzoek blijkt helaas dat de prevalentie van dementie waarschijnlijk (gedifferentieerd
naar afkomst) twee- tot viermaal hoger is bij deze groep ouderen vergeleken met ouderen van
Nederlandse herkomsti,ii.Oorzaken hiervoor zijn vermoedelijk het groter aantal cardiovasculaire
ziekten, diabetesiii, en een beperkte “cognitieve reserve” samenhangend met het gemiddeld lager
opleidingsniveau. Het stellen van de diagnose dementie bij de deze groep ouderen is moeilijker door
een taalbarrière, culturele verschillen en het lage opleidingsniveau / analfabetismeiv. Deze barrières
bij het stellen van de diagnose samen met de hoge drempel om de huisarts of geheugenpoli te
bezoeken met klachten over het geheugen, leiden tot onderdiagnostiek: de diagnose dementie wordt
minder vaak gesteld. Hierdoor wordt de zorg niet ontsloten. En geen diagnose, betekent geen zorg.
MINDER THUISZORG EN VERPLEEGHUISZORG, MEER PGB. Ouderen met een migratieachtergrond gebruiken minder thuiszorg en worden minder vaak opgenomen in het verpleeghuisv.
Ook dagbesteding wordt minder vaak gestart vi, omdat het aanbod vaak niet aansluit bij de
behoeften (bv. op gebied van gewenste activiteiten of maaltijden)vii. Zorg wordt vaak geleverd door
kinderen (mantelzorg). De kans op overbelasting bij mantelzorgers met een migratieachtergrond is
groter dan bij mantelzorgers van in Nederland geboren ouderen viii. Een Persoonsgebonden Budget
(PGB) wordt vaker ingezet ix. Als de patiënt het PGB-budget inzet voor familieleden, is er geen
budget meer over voor de casemanager. Zonder casemanager is er minder of geen professionele
begeleiding, monitoring en psycho-educatie. Ook wordt hierdoor de kans op crisis groter.
TIJDIGE PREVENTIE, DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING VOORKOMT ZORGKOSTEN.
Ongunstige gevolgen van het niet of pas laat stellen van de diagnose dementie zijn velerlei. Mensen
met dementie met een lage SES en/of een migratieachtergrond krijgen vaak minder en minder goed
aansluitende zorg en ondersteuningx. Ouderen met een migratie achtergrond en dementie bezoeken
vaker de huisartsenpost en SEH buiten kantooruren, ook worden ze vaker acuut opgenomen in het
ziekenhuisxi. Betere herkenning van dementie, het tijdig stellen van de diagnose en beter aansluitende
zorg in een eerdere fase kan deze crises vermoedelijk voorkomen.
i Selten JP, Termorshuizen F, van Sonsbeek M, Bogers J, Schmand B. Migration and dementia: a meta-analysis of epidemiological studies in Europe. Psychol Med.
2021 Aug;51(11):1838-1845. doi: 10.1017/S0033291720000586
ii Parlevliet JL, Uysal-Bozkir Ö, Goudsmit M, van Campen JP, Kok RM, Ter Riet G, Schmand B, de Rooij SE. Prevalence of mild cognitive impairment and dementia in
older non-western immigrants in the Netherlands: a cross-sectional study. Int J Geriatr Psychiatry. 2016 Sep;31(9):1040-9. doi/10.1002/gps.4417
iii Ikram UZ, Kunst AE, Lamkaddem M, Stronks K. The disease burden across different ethnic groups in Amsterdam, the Netherlands, 2011-2030. Eur J Public Health.
2014 Aug;24(4):600-5. https://academic.oup.com/eurpub/article/24/4/600/638328
iv https://www.ntvg.nl/artikelen/screening-op-dementie-bij-eerstegeneratiemigranten
v Factsheet Alzheimer Nederland: https://shorturl.at/eBGQ8
vi Factsheet Alzheimer Nederland: https://shorturl.at/eBGQ8
vii https://www.pharos.nl/kennisbank/naar-inclusieve-dementiezorg-beleidsmakers/
viii https://www.pharos.nl/wp-content/uploads/2022/11/Dissertation_Menal-Ahmad.pdf
ix https://www.leydenacademy.nl/wp-content/uploads/2021/12/Rapport-zorgvraag-2030-ouderen-met-een-

migratieachtergrond-20211223.pdf
x https://www.pharos.nl/kennisbank/naar-inclusieve-dementiezorg-beleidsmakers/
xi https://www.pharos.nl/wp-content/uploads/2021/05/20201215-Literatuurverkenning-ouderen-enspoedzorg_Pharos2020.pdf