Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 175

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 mei 2015
Inleiding
Tijdens de behandeling van de begroting van Wonen en Rijksdienst op
29 oktober 2014 is gesproken over het ziekteverzuim bij de rijksoverheid,
mede naar aanleiding van mijn beantwoording van vragen over dit
onderwerp (brief van 14 oktober 2014, Aanhangsel Handelingen II 2014/15,
nr. 269).
Ik heb toen aangegeven dat het voor mij van groot belang is om het
ziekteverzuim bij de rijksoverheid omlaag te krijgen. Het ziekteverzuim is
de afgelopen jaren gedaald, maar is nog wel hoger dan het gemiddelde
op de arbeidsmarkt. Ik heb ook aangegeven dat daar een paar verklarende
kanttekeningen bij passen.
Als het gemiddelde op de arbeidsmarkt wordt gesplitst in grote en
kleinere organisaties, dan ziet men dat grote organisaties een hoger
ziekteverzuim hebben. Het personeelsbestand van het Rijk is bovendien
relatief oud en de meerderheid van de Rijksmedewerkers (zo’n 75%) heeft
uitvoerend werk, hetgeen ook gemiddeld een hoger verzuim betekent.
Maar, nogmaals, het blijft een belangrijke opgave om het ziekteverzuim
terug te dringen. Ik heb om die reden gemeld dat ik met uw Kamer wil
delen welke maatregelen er zijn en worden genomen om het cijfer verder
te beïnvloeden. Ik herhaal hierbij dat ik dat wel met realisme doe, want het
personeelsbestand zal de komende jaren nog verder vergrijzen en het
overgrote deel van het werk binnen het Rijk zal uitvoerend van aard
blijven. Het aannemen van arbeidsbeperkten en lage loonschalen zal
waarschijnlijk het terugdringen van het ziekteverzuim bemoeilijken.
Ik heb op 29 oktober jl. toegezegd dat ik zou komen met een analyse van
het ziekteverzuim bij de rijksoverheid en mijn voornemen voor
aanscherping van het beleid tot terugdringing van het ziekteverzuim.
Analyse
Ik heb een analyse laten maken van de verzuimgegevens voor het Rijk
over 2014.

kst-31490-175
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 175

1

Het ziekteverzuimpercentage voor het hele Rijk over 2014 bedraagt 5,0%
(bron: P-Direkt). Het ziekteverzuimpercentage van de rijksoverheid over
2013, zoals o.a. gemeld in mijn brief van 14 oktober 2014, was 5,2%.
Ik heb in mijn brief van oktober jl. gemeld dat het niet reëel is om het
ziekteverzuim van het Rijk te vergelijken met het landelijk gemiddelde.
Reëler is het om het ziekteverzuimpercentage te vergelijken met het
ziekteverzuim van andere grote organisaties. Het landelijk gemiddeld
verzuim voor 2014 van grote organisaties, organisaties met meer dan
100 medewerkers, bedraagt 4,6% (bron: CBS).
Voor alle onderdelen van de rijksoverheid is, tot op het niveau van
eenheden met meer dan 100 medewerkers, een kwantitatieve analyse van
de verzuimcijfers over 2014 gemaakt, die inzicht geeft in het percentage
ziekteverzuim, de verzuimfrequentie, het aantal nulverzuimers, de
verzuimduur en de instroom in de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA). De analyse geeft op de genoemde punten een goed beeld,
ook van de verschillen tussen de Rijksonderdelen en hoe de cijfers zich
verhouden tot het landelijk gemiddelde voor grote organisaties. De
analyse is in gecomprimeerde vorm (niveau ministerie) bijgevoegd1.
De analyse levert de volgende constateringen op.
– Alle ministeries hebben een gemiddeld verzuimpercentage dat onder
het landelijk gemiddelde voor grote organisaties ligt, behalve een
aantal ministeries met grote uitvoeringsorganisaties: VenJ (met o.a. de
Dienst Justitiële Inrichtingen), Financiën (de Belastingdienst) en BZK
(aantal uitvoeringsorganisaties op het gebied van de bedrijfsvoering).
Het is bekend dat het soort werk mede bepalend is voor de hoogte van
het ziekteverzuim. Dit wordt bevestigd door de cijfers uit de nu
verrichte analyse. Dit is voor het Rijk een belangrijke constatering,
aangezien de meerderheid van de Rijksmedewerkers uitvoerend werk
heeft.
– Het langdurig verzuim, verzuim vanaf 43 dagen, «levert» ca. 65% van
het totale verzuim bij het Rijk.
– De verzuimfrequentie is dalend. Gemiddeld meldt de Rijksambtenaar
zich 1 maal per jaar ziek. Dit is vergelijkbaar met het landelijk
gemiddelde.
Aanscherping beleid terugdringing ziekteverzuim rijksoverheid
Structurele aandacht voor werk en gezondheid draagt bij aan de
duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Onder duurzame inzetbaarheid wordt verstaan het vermogen werk te hebben en te houden,
waarbij aandacht is voor gezondheid, leren en ontwikkelen en sturing op
de functieverblijfsduur. Dit is een van de speerpunten binnen het
strategisch personeelsbeleid van het Rijk. Ik verwijs in dit verband naar
hoofdstuk 8 van de Hervormingsagenda Rijksdienst (brief van 22 mei
2013, Kamerstuk 31 490, nr. 119). Het gaat hierbij vooral om het versterken
van kwaliteiten van medewerkers en van de omstandigheden en condities
waaronder zij werken, om zo gezondheidsproblemen te voorkomen.
Speciale aandacht is er in dit verband voor het voorkomen van
werkstress. En vanzelfsprekend gaat de aandacht ook uit naar het zo snel
mogelijk herstellen en weer aan het werk gaan bij verminderde arbeidsgeschiktheid.
Ik vind het van belang om hier te benadrukken dat het bij dit onderwerp
vaak gaat over ziekte en verzuim, maar dat de aandacht zich dan slechts
op een klein deel van alle medewerkers richt. De reikwijdte van de aanpak
bij het Rijk rond werk en gezondheid is daarom veel breder.
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 175

2

Dit gezegd hebbend, ga ik in het onderstaande nader in op het verzuimbeleid bij het Rijk.
Zoals al eerder door mij is aangegeven, zijn we met onze aanpak op de
goede weg: er is sprake van een jarenlange trend van verlaging van het
verzuim bij het Rijk en het Rijk doet relatief weinig een beroep op de WIA.
Eind 2012 is besloten dat de departementen eigenrisicodrager voor de
Werkhervattingsregeling Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA, onderdeel
van de WIA) gaan worden. Dit proces is thans in uitvoering. Eigenrisicodragerschap voor de WGA brengt met zich mee dat men zich meer
bewust wordt van het belang om maatregelen te nemen om de aanpak
van het verzuim te versterken en de instroom in de WIA te verminderen.
Op Rijksniveau is dienstverlening ontwikkeld om de departementen hierbij
te ondersteunen.
Leidinggevenden vervullen een belangrijke rol bij de aanpak van het
verzuim. Dit vergt vanzelfsprekend goede ondersteuning van leidinggevenden door HR-adviseur, bedrijfsarts, bedrijfsmaatschappelijk werker en
re-integratieadviseur. Periodiek vindt er bespreking plaats in de sociaalmedische teams van de rijksonderdelen. Het monitoren van het ziekteverzuim is een regulier onderwerp in de planning- en controle cyclus en
kan aan de orde komen in functioneringsgesprekken met leidinggevenden.
Het is mijn bedoeling om het verzuimbeleid aan te scherpen langs de
hieronder aangegeven twee lijnen.
1. Inhaalslag: aanpak van langdurig verzuim door aanpak van (complexe) dossiers.
2. Structureel: verbetering van de keten bij de aanpak van het ziekteverzuim bij het Rijk.
Ad 1, Inhaalslag: aanpak van langdurig verzuim door aanpak van
(complexe) dossiers
Het is mijn plan om bij de rijksonderdelen met een hoog verzuim (zoals
aangegeven, met name de grote uitvoerende organisaties) het komende
jaar extra inzet te plegen door waar mogelijk complexe dossiers van
langdurig verzuim aan te pakken. Hierbij kan worden gedacht aan
medewerkers die als ziek staan geregistreerd, maar die mogelijk in staat
zijn om (ander) werk te verrichten. Het is de bedoeling om door extra inzet
van o.a. re-integratieadviseurs en de medewerkers zelf, deze naar (ander)
werk te begeleiden.
Verder zijn er binnen de groep langverzuimers medewerkers die langer
dan 2 jaar ziek zijn en die ten onrechte geen WIA-uitkering ontvangen.
Door de verrichte analyse bestaat nu goed zicht op deze groep, waardoor,
met deskundige hulp, kan worden gewerkt aan het herstellen van
nalatigheden (onder andere bij de aanvraag van de uitkering bij het UWV).
Kortom, het gaat bij deze inhaalslag om het concreet aanpakken van
(complexe) dossiers waar langdurig verzuim speelt en deze op goede
wijze afronden. Hiermee wordt reeds goede ervaring opgedaan binnen
het Rijk (Taskforce Verzuim bij het Ministerie van VenJ/kerndepartement).
Ad 2, Structureel: verbetering van de keten bij de aanpak van het
ziekteverzuim bij het Rijk
Er zijn op dit moment verschillen tussen de verzuimaanpak per departement en soms zelfs per onderdeel. Bij een aantal rijksonderdelen zijn in
de afgelopen periode goede resultaten bereikt met een aanpak waarbij op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 175

3

de goede momenten de juiste deskundige hulp wordt ingezet. Ik noem
hier met name het kerndepartement van Financiën, met een verzuimpercentage van 3,8%. Bij Financiën heeft men samen met het rijksbrede
Expertisecentrum Organisatie & Personeel (EC O&P) de keten van
samenwerking met bedrijfsarts, bedrijfsmaatschappelijk werk,
re-integratieadviseur en arbo-adviseur ingericht. Op deze wijze werken de
deskundigen nauw samen met HRM van Financiën, om zo leidinggevende
en medewerker optimaal te kunnen adviseren.
De basis voor de inrichting van de keten zit in duidelijke afspraken over
wanneer de deskundigen worden ingeschakeld. Zo is bij verzuim een
periode van 42 weken het uiterste moment voor inschakeling van een
re-integratieadviseur. Het op deze wijze, onder verantwoordelijkheid van
de leidinggevende, samenwerken is nodig om tot betere resultaten te
komen op het gebied van verzuimbeheersing.
Ik zal bezien of deze aanpak ook bij de andere onderdelen binnen het Rijk
toepasbaar is. Dit betekent dus tijdige ondersteuning van medewerker en
leidinggevende door deskundigen van het EC O&P of andere Shared
Service Organisatie, die op de hoogte zijn van
(re-integratie)mogelijkheden en vigerende regelgeving. De hiermee
beoogde juiste inzet op het juiste moment moet tevens leiden tot het
voorkomen van loonsancties van het UWV (in het WIA-traject) en het
beheersen van de schadelast.
Dit betekent overigens zeker niet altijd dezelfde aanpak, het blijft immers
maatwerk. In meer complexe gevallen zal meer/eerder en intensievere
ondersteuning van medewerker en leidinggevende nodig zijn.
Het is mijn bedoeling dat de (eerste) resultaten van wat hierboven onder 1
en 2 staat genoemd in de verzuimcijfers begin 2016 zichtbaar zullen zijn.
Het moet met deze aanpak mogelijk zijn de dalende trend voort te zetten.
En dat is goed voor de rijksoverheid en vooral ook voor de mensen die er
werken.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 175

4