Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

139
Vragen van het lid Van der Staaij (SGP) aan de Minister van Buitenlandse
Zaken over onteigening in Zuid-Afrika van land of bezit zonder compensatie
(ingezonden 3 september 2021).
Antwoord van Minister Knapen (Buitenlandse Zaken) (ontvangen
30 september 2021).
Vraag 1
Kent u het bericht «Onteigening zonder vergoeding in Zuid-Afrika»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3, 4, 5
Klopt het dat de potentiële amendering van de Zuid-Afrikaanse Grondwet2
betekent dat niet alleen land maar ook andere eigendommen onteigend
kunnen worden zonder (evenredige) compensatie?
Zou deze situatie niet simpelweg neerkomen op diefstal van staatswege?
Wat betekent de grondwetswijziging voor het bezit en de bestaanszekerheid
van (blanke) boeren, en welke andere groepen zullen hier met name
slachtoffer van worden?
Hoe verhoudt de wijziging, indien het amendement wordt aangenomen, zich
tot de relevante internationaalrechtelijke bepalingen inzake privéeigendom en
mensenrechten?
Antwoord 2, 3, 4, 5
Het is niet aan de regering om te speculeren over de uitleg of reikwijdte van
nationale wetgeving van andere landen. In dit geval gaat het bovendien om
ontwerpwetgeving3 waarvan het democratisch totstandkomingsproces nog
gaande is. De regering heeft geen reden om aan te nemen dat de ZuidAfrikaanse autoriteiten gedurende dit proces voorbij zullen gaan aan hun
internationale verplichtingen, met name op grond van mensenrechtenverdragen waar het land aan is gebonden.

1

https://doorbraak.be/onteigening-zonder-vergoeding-in-zuid-afrika/
?dbcode=e7449172141&u=293617069
2
https://www.parliament.gov.za/project-event-details/285
3
https://pmg.org.za/files/Draft_3_for_adoption_2021_09_01.doc

ah-tk-20212022-139
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Zuid-Afrika heeft sterke democratische instellingen en een robuust systeem
van grondwettelijke «checks and balances». Hierin zijn ook eigendomsrechten
verankerd. Zuid-Afrika kent daarnaast een sterk en onafhankelijk rechtssysteem. Met betrekking tot de potentiële amendering van de Zuid-Afrikaanse
Grondwet4 is een parlementair proces in gang gezet, waarbij via openbare
consultaties alle belanghebbenden de kans krijgen hun mening kenbaar te
maken.
Vraag 6
Deelt u de vrees die in het artikel verwoord wordt dat de eventuele grondwetswijziging grote economische achteruitgang in Zuid-Afrika kan veroorzaken als gevolg van onder meer inflatie en een verslechterd investeringsklimaat?
Antwoord 6
Onduidelijkheid over de grondwetswijziging en felle discussies in de
Zuid-Afrikaanse politiek en maatschappij over het thema landhervorming en
onteigening zorgen voor onzekerheid bij eigenaren van land en (potentiële)
investeerders, ook uit Nederland, en tast mogelijk het investeringsklimaat
aan.
De negatieve effecten van eventuele onteigening zonder compensatie op de
economie van het land worden overigens ook door de Zuid-Afrikaanse
regering benoemd. President Ramaphosa heeft publiekelijk benadrukt5 dat
het proces van landhervorming niet ten koste mag gaan van de voedselvoorziening of economische groei en dat het plaats zal hebben binnen de kaders
van het recht.
Vraag 7
Is de mogelijke grondwetswijziging onderwerp van bilaterale gesprekken
tussen Nederland en de regering van Zuid-Afrika, en maakt u daar uw zorgen
kenbaar?
Antwoord 7
Ja. Dit onderwerp is herhaaldelijk door Nederland aan de orde gesteld in
bilaterale gesprekken met Zuid-Afrika, conform de motie Van Helvert/Van der
Staaij6.
Zo heeft voormalig Minister van Buitenlandse Zaken Blok het met de
Zuid-Afrikaanse Minister van Buitenlandse Zaken Pandor besproken en marge
van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York in
september 2019, en wederom tijdens zijn bezoek aan Zuid-Afrika in februari
2020. 7
De zorgen van de regering zijn ook diverse keren overgebracht in bilaterale
gesprekken op hoog ambtelijk niveau tussen Nederland en Zuid-Afrika.
Vraag 8
Bent u bereid binnen de internationale gemeenschap, onder meer in
EU-verband en in VN-gremia, publiekelijk steun te zoeken voor het creëren
van internationale druk op Zuid-Afrika om af te zien van gedwongen
onteigening van land en bezit zonder compensatie of zonder evenredige
compensatie?
Antwoord 8
Conform bovengenoemde motie heeft de Nederlandse regering in verschillende internationale fora (EU en OESO), alsmede in bilateraal verband, haar
zorgen kenbaar gemaakt over onteigening zonder compensatie en de invloed
daarvan op het investeringsklimaat in Zuid-Afrika. In EU verband heeft de EU
delegatie in Zuid-Afrika, mede namens de EU lidstaten, in het kader van het
publieke participatieproces inzake het onteigeningswetsvoorstel zorgen geuit
over een aantal aspecten van dit wetsvoorstel.
4

Amendment of Section 25 of the Constitution – Parliament of South Africa
https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2020-02-21-expropriation-of-land-will-belawful-president-ramaphosa-says/
6
Kamerstuk 32 735, nr. 262
7
Brief 9 maart 2020 van de Minister van Buitenlandse Zaken aan de Voorzitter van de Tweede
Kamer betreffende beantwoording vragen van het lid Van Helvert (CDA). Ref. 2020Z02627.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

De regering zal het proces van landhervorming en de eerbiediging van
eigendomsrechten in Zuid-Afrika blijven volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3