Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 200 VII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2018

Nr. 8

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 7 juni 2019
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de brief van 15 mei 2019 inzake het Jaarverslag Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2018 (Kamerstuk 35 200 VII,
nr. 1).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 5 juni 2019.
Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding, zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De griffier van de commissie,
Roovers

kst-35200-VII-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

1

Inleiding
Ik heb helaas geconstateerd dat door een rapportagefout van de Belastingdienst op het Rijks ICT Dashboard ook in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk (JBR), die ik eerder met uw Kamer heb gedeeld, onjuiste
cijfers zijn opgenomen. Het gaat hierbij om het totaalbedrag van
daadwerkelijk in 2018 gemaakte kosten en de totale meerjarige kosteninschatting van grote ICT-projecten. De correcte cijfers zijn in de beantwoording van deze schriftelijke Kamervragen opgenomen. Het totaal aan
daadwerkelijke uitgaven aan grote ICT-projecten binnen het Rijk komt uit
op € 648 mln. waar eerder € 564 mln. was gemeld. De totale meerjarige
kosteninschatting van grote ICT-projecten komt uit op € 3.137 mln. waar
eerder € 3.032 mln. was gemeld. Omdat bij diverse berekeningen in de
JBR van de eerder gemelde totaalbedragen gebruik is gemaakt, zal ik u
tevens zo snel mogelijk een rectificatie van de volledige ICT-paragraaf van
de JBR over 2018 doen toekomen. Ik betreur uiteraard deze gang van
zaken.
Vraag 1
Hoe heeft u de besluitvorming bij gemeenschappelijke regelingen
transparanter gemaakt zodat betrokken gemeenteraden hun controlerende rol beter kunnen uitvoeren?
Antwoord:
In 2018 is gewerkt aan de voorbereiding van een wijziging van de Wgr.
Daarin wil ik in ieder geval regelen dat in de gemeenschappelijke regeling
afspraken moeten worden gemaakt over inspraak en participatie en dat
partijen verplicht afspraken maken over besluiten waarvoor eerst een
zienswijze aan de raden moet worden gevraagd. Daarnaast overweeg ik
nog een aantal aanvullende wijzigingen naar aanleiding van een tweetal
onderzoeken die ik in 2018 heb laten uitvoeren en in februari 2019 aan Uw
Kamer heb aangeboden (Kamerstuk 35 000 B, nr. 8).
Vraag 2
Wanneer komt de aanpassing van de wet gemeenschappelijke regelingen
naar de Kamer om politieke verantwoording over gemeentelijke samenwerking te verbeteren?
Antwoord:
Ik streef ernaar het wetsvoorstel eind van dit jaar te kunnen toesturen.
Vraag 3
Welk beleid heeft u het afgelopen jaar gevoerd op Citydeals en
Agendastad? Hoe veel nieuwe citydeals zijn er gestart? Hoeveel zijn er
afgerond? Welke ondersteuning biedt het Ministerie van BZK hierop?
Antwoord:
Met Agenda Stad hebben steden en rijksoverheid samen met maatschappelijke partners zich gecommitteerd om groei, leefbaarheid en innovatie in
het Nederlandse en Europese stedennetwerk te bevorderen. Dit doen we
door het sluiten van City Deals rond concrete, stedelijke transitie opgaven.
Hierin werken we samen aan nieuwe oplossingen, waarbij bestaande
praktijken en financieringsmodellen ter discussie staan. Samenwerking
tussen stedelijke regio’s is daarbij cruciaal. Bij City Deals gaat het om het
realiseren van inhoudelijke resultaten en om het leren van de manier
waarop partijen samenwerken.
In totaal zijn er 19 City Deals ondertekend binnen Agenda Stad, daarvan
zijn er 4 in 2018 afgerond namelijk «Circulaire Stad»; «Stedelijke
Veiligheid»; «Cleantech»; en «Gelrestad». Er lopen momenteel nog 8 City
Deals. Daarnaast is een aantal lopende City Deals, namelijk «Kennis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

2

Maken», «Zicht op Ondermijning» en «Zorg voor een Veilige Stad»
uitgebreid met nieuwe steden. Eind 2018 is Agenda Stad begonnen met
het verkennen van nieuwe City Deals die momenteel verder uitgewerkt
worden op het gebied van o.a. Diversiteit, Smart Cities, Stadsvernieuwing
en Mobiliteit.
In 2018 is ook een nieuwe City Deal «elektrische deelmobiliteit in
stedelijke gebiedsontwikkeling» gestart met de steden Amersfoort,
Amstelveen, Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Provincie Zuid-Holland,
Provincie Utrecht, de departementen I&W, EZK, BZK en Elaad NL,
Heymans NV, St Smart Solar Charging, Syndroon BV, Syntus, Achmea BV,
NEPROM als overige partners.
BZK biedt Agenda Stad ondersteuning op de volgende manieren:
1) Het ministerie heeft een team van dealmakers dat helpt met het
opstarten van de City Deals, begeleiding van het proces tijdens de
looptijd van de City Deal en het faciliteren van de juiste afronding/
opschaling van de City Deals.
2) Er worden twee kernteams gecoördineerd voor Agenda Stad: één voor
de steden (G4, G40, Netwerken Kennissteden) en één voor de
departementen (BZK, EZK, SZW, JenV, OCW). In deze overleggen
wordt de voortgang van de City Deals besproken.
3) BZK beschikt over een communicatie platform: www.agendastad.nl.
Daarnaast is een communicatie tool geïntroduceerd: Plein BZK, om de
City Deals te ondersteunen.
4) Er is geïnvesteerd in de versterking van het netwerk rondom de City
Deal-projectleiders door de organisatie van een Community of
Practice.
5) Ter ondersteuning van innovatie in de Nederlandse steden is het
congres de Dag van de Stad ontwikkeld. Naast het informeren over
City Deals, is De Dag van de Stad de plek voor het delen van best
practices over stedelijke ontwikkeling in de brede. In oktober 2018
vond de Dag van de stad voor de tweede keer plaats.
6) Vanuit Agenda Stad wordt ingezet op koppeling van de City Deals met
wetenschappelijke onderzoeken binnen Surf/ Verdus (Smart Urban
Regions of the Future/ Verbinden van Duurzame Steden) programma,
PI Urban Europe (Joint Programme Initiative) en de Urban Futures
Studio (Universiteit Utrecht).
7) Tussen City Deals vanuit Agenda Stad en Partnerships vanuit de
Europese Agenda Stad vindt uitwisseling en samenwerking plaats.
8) Programma’s die zich bezig houden met de Woon Deals en de Regio
Deals leren van de City Deal aanpak en werken hierop samen met
Agenda Stad.
Vraag 4
Is er een lobbyregister bijgehouden waarin te zien is welke organisaties in
2018 met de Minister, Staatssecretaris of hoge ambtenaar hebben
gesproken over een bepaald onderwerp?
Antwoord:
Er is niet een dergelijk lobbyregister bijgehouden. Wel heeft het kabinet in
navolging van de Initiatiefnota «Lobby in Daglicht» besloten om meer
inzicht te geven in agenda-afspraken van de bewindspersonen, door hen
afgelegde werkbezoeken en gehouden toespraken door publicatie op
www.rijksoverheid.nl (Kamerstuk 34 376, nr. 4).
Ook wordt de invloed van burgers, bedrijven, instellingen en andere
organisaties bij de totstandkoming van een regeling inzichtelijk gemaakt.
In hoeverre de inbreng en inzichten van belanghebbenden invloed hebben
gehad op de besluitvorming, wordt op grond van artikel 4.44 van de
Aanwijzingen voor de regelgeving beschreven in de memorie van
toelichting bij wetsvoorstellen (Kamerstuk 33 009, nr. 39).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

3

Vraag 5
Op welke wijze heeft het kabinet het afgelopen jaar openbare data goed
vindbaar gemaakt in de vorm van open data? Welke resultaten zijn daarop
bereikt?
Antwoord:
Het kabinet heeft geïnvesteerd in de vindbaarheid van open data door
verbeteringen door te voeren in het nationale open data portaal
https://data.overheid.nl. Dit portaal is eind 2018 vernieuwd door BZK,
waardoor de vindbaarheid en bruikbaarheid van de beschikbare data sterk
is verbeterd. Daarnaast heeft het kabinet een nieuw portaal gelanceerd,
gericht op ontwikkelaars, voor het beschikbaar stellen van real-time data
van de overheid (https://developer.overheid.nl). Ook decentrale overheden
stellen meer open data beschikbaar via het dataportaal: van het totaal
aantal datasets van circa 13.000 was vorig jaar ruim 4.500 afkomstig van
decentrale overheden. Ook is de kwaliteit van de open data verbeterd. Zo
constateert de Europese Commissie dat voor de hele Nederlandse
overheid geldt dat de kwaliteit van metadata, de beschrijving van de open
data, hoog is.1
Vraag 6
Op welke wijze heeft het Rijk stappen gezet om, voortvarender dan
voorheen, te beslissen welke producten en diensten zij zelf ontwikkelt en
welke zij door marktpartijen laat ontwikkelen? Is er een strategische
aanbestedingsstrategie?
Antwoord:
De rijksdienst maakt optimaal gebruik van de expertise en mogelijkheden
van marktpartijen. Op basis van ervaringen binnen het Rijk, inzichten uit
de buitenwereld en input vanuit marktpartijen is daarom een handreiking
vervaardigd waarmee in specifieke gevallen wordt afgewogen of een
externe vorm van dienstverlening een passende en kosteneffectieve
oplossing is, of dat een dienstverlener binnen de rijksdienst beter is.
Vraag 7
Welke stappen zijn er allemaal gezet afgelopen jaar om de dienstverlening
van mijnoverheid.nl te verbeteren?
Antwoord:
In 2018 zijn diverse veranderingen doorgevoerd aan MijnOverheid die de
dienstverlening verbeterd hebben. De Staatssecretaris heeft u hierover ten
dele al geïnformeerd in zijn brief van 16 juli 2018 in reactie op een aantal
moties betreffende MijnOverheid (Kamerstuk 26 643, nr. 579). In de
tweede helft van 2018 zijn nog meer zaken in gang gezet en/of doorgevoerd. De onderstaande lijst geeft het overzicht van de stappen die in 2018
zijn gezet.
• Het inlog- en activatieproces voor nieuwe gebruikers van MijnOverheid
is aangepast, zodat meer stapsgewijs heldere uitleg beschikbaar is
over het belang en het gemak van opgeven van het emailadres.
• Gebruikers krijgen sinds medio 2018 elk half jaar een herinneringsmelding als er geen emailadres is opgegeven, met het verzoek om dat
alsnog te doen. Halfjaarlijks verschijnt er bovendien bij alle gebruikers
een melding om het e-mailadres op juistheid te controleren.
• Er is een animatie beschikbaar gekomen die toegankelijk uitlegt hoe je
als nieuwe gebruiker MijnOverheid activeert.

1

European Data Portal. 2018. «Open Data Maturity in Europe: Report 2018.»
https://www.europeandataportal.eu/sites/default/files/
edp_landscaping_insight_report_n4_2018.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

4

•

•

•

•

•

•
•

•

In het voorjaar van 2018 zijn enkele technische aanpassingen doorgevoerd om te voldoen aan de eisen van het Tijdelijk besluit digitale
toegankelijkheid overheid.
Het ontwikkelproces voor MijnOverheid is aangepast, zodat het
gebruikersperspectief eerder en met meer nadruk aandacht krijgt bij
het doorvoeren van aanpassingen.
MijnOverheid is in het afgelopen jaar ook ingericht op het volgen en
analyseren van gebruikersgedrag. Deze analyses leveren input om de
werking van de site verder voor gebruikers te verbeteren.
In het najaar van 2018 is de Berichtenbox app beschikbaar gekomen,
inmiddels voor zowel Android als iOS. Op MijnOverheid zelf en in de
notificatie-email is daar een promotie-boodschap aan gewijd. De app is
goed aangeslagen, met 1,2 miljoen downloads nog in 2018 en
merkbaar veelvuldiger raadpleging van berichten.
Er zijn voorbereidingen getroffen voor het stoppen van verzenden van
berichten naar overleden gebruikers; de implementatie daarvan loopt
door in eerste helft 2019.
De ondersteuning van IPv6 is doorgevoerd, zodat MijnOverheid
volledig aan de veilige internetstandaarden voldoet.
Aan het eind van 2018 is een start gemaakt met de harmonisatie van
berichtenverkeer met afnemers, met de bedoeling meer eenheid en
gemak te krijgen in de gebruikerservaring; de werkgroep met afnemers
– verzendende overheidsorganisaties – levert voorjaar 2019 voorstellen
tot verbeteringen in het proces van verzenden.
Tenslotte is in 2018 een nieuw, en meer gebruiksvriendelijk interactieontwerp ontwikkeld («look and feel» van MijnOverheid), die in 2019
aan nadere gebruikerstests is onderworpen en in de loop van 2019 zal
worden geïntroduceerd voor gebruik.

Vraag 8
Hoeveel interbestuurlijke akkoorden zijn er in 2018 gesloten? Is er een
overzicht van deze akkoorden?
Antwoord:
Met het Interbestuurlijk Programma (IBP) heeft het kabinet gekozen voor
een langdurige programmatische samenwerking tussen Rijk en medeoverheden op een aantal urgente maatschappelijke opgaven. In de programmastart IBP hebben we hiervoor gezamenlijke ambities geformuleerd. Als
uitwerking van de IBP afspraken zijn in 2018 de volgende interbestuurlijke
akkoorden gesloten:
• Bestuursakkoord klimaatadaptatie;
• Akkoord over Landelijke Vreemdelingenvoorzieningen (LVV’s); en
• Nationaal Preventieakkoord.
Daarnaast zijn er conform het IBP afspraken gemaakt met medeoverheden
over het klimaat, die onderdeel zijn van het ontwerp van het Klimaatakkoord.
Vraag 9
Welke stappen zijn er het afgelopen jaar gezet in het moderniseren van de
Basisregistratie Personen?
Antwoord:
In 2018 zijn de activiteiten gestart om in de loop van 2020 tot een visie op
het BRP-stelsel te kunnen komen (zie brief Kamerstuk 27 859, nr. 127).
Hiertoe is met veel betrokken organisaties gesproken en zijn in het
Gebruikersoverleg BRP van 6 december 2018 afspraken gemaakt over de
gezamenlijke aanpak: vanuit het Programma Toekomst BRP wordt door
een werkgroep met een brede vertegenwoordiging van stakeholders van
de BRP nu gewerkt aan het ontwikkelen van de toekomstvisie middels de
methodiek van scenarioplanning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

5

In de tussentijd wordt de registratie gemoderniseerd waar dat kan zonder
grote ingrepen in het stelsel. In 2018 is gewerkt aan het mogelijk maken
(per 4 februari 2019) van het op verzoek van de burger registreren van
levenloos geboren kinderen. Er is een nieuwe terugmeldvoorziening voor
de BRP gebouwd, om het gebruikers van de BRP gemakkelijker te maken
twijfel over juistheid van gegevens te melden.
Vraag 10
Bevat de BRP inmiddels de e-mailadressen van burgers?
Antwoord:
Nee. Het registreren van e-mailadressen van burgers heeft juridische,
financiële en uitvoeringstechnische consequenties. Er loopt een
verkenning om die in kaart te brengen. In 2018 heeft bureau Kantar Public
als eerste stap onderzoek gedaan naar de houding van burgers en
ondernemers ten aanzien van het centraal registreren van contactgegevens. De Staatssecretaris zal de Tweede Kamer over de uitkomsten van
de verkenning informeren.
Vraag 11
Bestaat er een overzicht van alle gemeenschappelijke regelingen? Zo ja,
waar is dat te vinden?
Antwoord:
In 2017 is een inventarisatie gemaakt waaruit blijkt dat gemeenten,
provincies en waterschappen deelnemen aan 877 samenwerkingsverbanden. Niet in alle gevallen gaat het om een gemeenschappelijke
regeling op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Uit
eerder onderzoek onder gemeenten bleek dat het in circa 70% van de
gevallen om een samenwerkingsverband op basis van de Wgr gaat. Dit
rapport is met bijlagen ook te vinden op www.kennisbankopenbaarbestuur.nl. Een ander overzicht is te vinden op de website www.overheid.nl.
Ik kan niet garanderen dat alle regelingen in dit overzicht zijn meegenomen.
Vraag 12
Op welke wijze is de eigen regie op persoonsgegevens vergroot? Hebben
gebruikers van overheidsdiensten inmiddels de mogelijkheid zelf
maatschappelijk relevante instanties en organisaties aan te wijzen
waaraan een beperkt aantal persoonsgegevens automatisch kan worden
verstrekt? Kunnen mensen waarvan kerkelijke organisaties hun gegevens
hebben inmiddels kiezen voor een opt-out?
Antwoord:
De Staatssecretaris zal in de aangekondigde beleidsbrief over regie op
gegevens nader ingaan op de ontwikkelingen en voornemens op dit
beleidsterrein. Deze brief zal in juni nog aan de Tweede Kamer worden
gezonden. Binnen de verschillende overheidssectoren zijn overigens al de
nodige initiatieven op dit terrein, zoals MedMij in de zorg. De brief zal met
name ingaan op het creëren van de noodzakelijke randvoorwaarden
hiervoor.
Mensen waarvan kerkelijke organisaties hun gegevens hebben, kunnen nu
reeds kiezen voor een opt-out.
Vraag 13
Op welke wijze geeft de Minister gevolg aan haar Thorbeckelezing over
Ruimte in Regels? Wanneer ontvangt de Kamer daarover meer
informatie?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

6

Ik werk aan een bredere brief als uitwerking van de Thorbeckelezing
waarin ik mijn visie op het binnenlands bestuur neerleg. In deze brief wil
ik ook ingaan op Ruimte in Regels. Ik streef ernaar deze brief voor de
zomer naar de Kamer te sturen.
Vraag 14
Wat zijn tot nu toe de resultaten van het IBP? Op welke wijze worden die
gemeten en gemonitord?
Antwoord:
Het afgelopen jaar hebben Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen
op de afzonderlijke opgaven veel resultaten bereikt. Zo zijn er nadere
afspraken gemaakt over een landsdekkend programma van regionale
energie strategieën (RES), zijn er vijftien kansrijke gebieden in kaart
gebracht om te starten met de transitieopgaven op het platteland en zijn
Rijk en gemeenten aan de slag met de Brede Schuldenaanpak. Er is geen
eenduidige deadline gesteld voor de uitwerking van de maatschappelijke
opgaven uit het Interbestuurlijk Programma (IBP), omdat deze onderling
namelijk verschillen in bijvoorbeeld omvang, tempo of historie. Met de
programmastart IBP is afgesproken dat de uitwerking, bestuurlijke
toetsing en monitoring per opgave een verantwoordelijkheid is van de
trekkers per opgave. Uw Kamer heeft op 4 juni een brief over de
voortgang van het IBP en daarbij een overzicht van de concreet behaalde
resultaten in 2018 per maatschappelijke opgave ontvangen. Op deze wijze
wordt de stand van zaken van de negen maatschappelijke opgaven
integraal gemonitord.
Vraag 15
Op welke wijze zorgt de Staatssecretaris er voor dat de overheid toegankelijk blijft voor iedereen? Zorgt hij ervoor dat alle informatie op de
website van de rijksoverheid in begrijpelijke taal te lezen is?
Antwoord:
De overheid is er voor iedereen en het is belangrijk ook digitaal inclusief
te zijn zodat iedereen mee kan doen. Eerder informeerde de Staatssecretaris uw Kamer over een breed aantal maatregelen die hij hierop vanuit
het kabinet neemt (Kamerstuk 26 643, nr. 583). Zo wordt bijvoorbeeld de
ondersteuning voor burgers en bedrijven uitgebreid, komt er meer
passende ondersteuning en houden wij ook traditionele kanalen open.
Maar naast het versterken van bewustzijn en vaardigheden staat allereerst
een goede toegankelijkheid voorop. We hebben daar als overheid een
belangrijke verantwoordelijkheid. Ook ten aanzien van toegankelijkheid
zijn een aantal maatregelen uitgewerkt in de genoemde brief en de
Staatssecretaris informeerde uw Kamer eerder over de voortgang van de
webtoegankelijkheid (Kamerstuk 26 643, nr. 569).
Zo is er sinds 1 juli 2018 is het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid
overheid van kracht. Het besluit verplicht overheidsinstanties om de
noodzakelijke maatregelen te nemen om hun websites en mobiele apps
toegankelijker te maken. Via een openbare toegankelijkheidsverklaring
moeten overheidsinstanties verantwoording gaan afleggen over hoe zij
invulling geven aan het besluit. De inwerkingtreding van de verplichting
verloopt in drie fases, van september 2019 tot juni 2021. In de aanloop
daar naartoe zorgt de Staatssecretaris voor ondersteuning aan de
betrokken overheidsinstanties, zoals een invulhulp voor toegankelijkheidsverklaringen, informatiebijeenkomsten en uitgewerkte best practices.
De Dienst Publiek en Communicatie van het Ministerie van Algemene
Zaken is verantwoordelijk voor onder andere de website www.Rijksoverheid.nl. Nieuwe teksten voor www.Rijksoverheid.nl schrijft de redactie
meteen in eenvoudig Nederlands. Dit taalniveau wordt aangeduid met B1.
Bij bestaande teksten passen redacteuren het taalniveau aan tijdens het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

7

periodieke onderhoud. Om het B1-taalniveau goed te kunnen toepassen
wordt de kennis van de redacteuren van www.Rijksoverheid.nl op peil
gehouden. Daarnaast gebruiken zij speciale software om teksten te
scannen op moeilijke woorden, lange zinnen en passieve vormen. De
redactie stemt regelmatig af met specifieke doelgroepen over de
begrijpelijkheid van de aangeboden informatie. Ook wordt onderzocht hoe
het nog beter kan, bijvoorbeeld door de gelaagdheid van informatie te
verbeteren.
Bovengenoemde acties sluiten aan bij NL Digibeter, de digitale agenda
van het kabinet waarin de ambitie is vastgelegd om de overheid begrijpelijker en toegankelijker te maken en de genoemde inspanningen op
digitale inclusie.
Vraag 16
Is het gebruik van open ICT-standaarden afgelopen jaar verder
toegenomen?
Antwoord:
Forum Standaardisatie heeft geconstateerd2 dat het gemiddelde gebruik
van open ICT-standaarden bij de rijksoverheid tussen januari 2018 en
september 2018 is toegenomen.
Vraag 17
Hoe heeft de Minister het afgelopen jaar de verkiezingen toegankelijker
gemaakt?
Antwoord:
In 2018 heb ik besloten om per 1 januari 2019 de bepaling in werking te
laten treden die regelt dat alle stemlokalen toegankelijk moeten zijn voor
kiezers met een lichamelijke beperking. Deze bepaling is bij amendement
door de Tweede Kamer aanvaard bij de behandeling van het wetsvoorstel
tot uitvoering van het VN-verdrag Handicap. Als het college van burgemeester en wethouders niet aan deze bepaling kan voldoen, moet het de
raad informeren over de reden daarvan.
De checklist «toegankelijkheid stemlokalen» bevat criteria voor deze
toegankelijkheid. In oktober hebben twee informatiebijeenkomsten voor
gemeenten plaatsgevonden waar zij voorlichting kregen over de
toepassing van de criteria in de praktijk.
Naar aanleiding van de motie van het lid Özütok (Kamerstuk 31 142, nr.
78) heb ik de gemeenten verzocht om in ieder stemlokaal een leesloep
beschikbaar te stellen die zorgt voor een substantiële vergroting van de
tekst en ook een lampfunctie heeft. Ik heb ruim € 600.000 beschikbaar
gesteld voor de aanschaf van deze leesloepen. In overleg met de
Oogvereniging zijn specificaties geformuleerd die als richtlijn dienen.
Voorts heb ik op 15 oktober aan de Tweede Kamer gemeld dat ik een
wetsvoorstel ga voorbereiden dat experimenten met early voting en hulp
bij het stemmen voor kiezers met een verstandelijke beperking mogelijk
maakt (Kamerstukken 31 142 en 33 829, nr. 87). In de context van early
voting kunnen de omstandigheden gecreëerd worden om kiezers met een
beperking te ondersteunen en waar nodig te helpen om te kunnen
stemmen. Bij de uitwerking worden onder meer het College voor de
Rechten van de Mens en diverse belangenorganisaties zoals Ieder(in) en
de LFB betrokken. Aan dit voornemen ging een overleg met dezelfde
belangenorganisaties vooraf.
Vraag 18
Wat zijn de resultaten van de bewustwordingscampagne over desinformatie die begin 2019 is uitgevoerd?
2

https://www.forumstandaardisatie.nl/file/rapport-monitor-open-standaarden-2018-defpdf-0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

8

Antwoord:
De bewustwordingscampagne desinformatie en nepnieuws is gestart op
11 maart 2019 en loopt tot 14 juli 2019. Na afloop van de campagne geeft
het effectonderzoek inzage in hoeverre de campagnedoelstellingen zijn
bereikt. Deze eindrapportage is naar verwachting in de loop van de zomer
van 2019 beschikbaar. Zoals gebruikelijk is bij campagne-effectonderzoek
wordt de eindrapportage wanneer deze beschikbaar is actief openbaar
gemaakt via www.rijksoverheid.nl. Daarnaast worden deze resultaten
meegenomen in de brief die ik zal sturen zoals toegezegd in de brief van
14 mei jl. (Kamerstuk 30 821, nr. 74).
Vraag 19
Welke resultaten heeft de impuls Weerbaar Bestuur gehad?
Antwoord:
Aan 23 gemeenten is in 2018 een financiële impuls gegeven voor
innovatie en intensivering van de aanpak op de drie sporen van Weerbaar
Bestuur tot en met 2020. Per gemeente is daarvoor (vanuit de begroting
2018) een bedrag van € 120.000 beschikbaar gesteld. De gemeenten is
cofinanciering voor een bedrag van € 50.000 gevraagd. De impulsgemeenten hebben in de tweede helft van 2018 hun voorstellen ingediend.
Deze zijn met de december-circulaire van BZK gehonoreerd. Randvoorwaarden bij de toekenning waren – naast cofinanciering door de
gemeenten zelf – onder meer: innovatieve aanpak, reproduceerbaar en
bruikbaar voor andere gemeenten, bereidheid tot kennisdeling via
deelname in leerkringen e.d. De bedoeling is dat (tussen)resultaten via de
leerkringen en via de website www.weerbaarbestuur.nl tot en met 2020
beschikbaar komen voor andere gemeenten.
Vraag 20
Welke kaderstellende en strategische rol ziet de Minister van BZK voor
zich bij het personeelsbeleid van het Rijk? Hoe heeft zij deze afgelopen
jaar concreet uitgevoerd? Welke maatregelen zijn genomen?
Antwoord:
In de praktijk wordt deze rol vormgegeven door het vastleggen van
normen en standaarden. Afgelopen jaar is daarom het Strategisch
Personeelsbeleid Rijk 20253 vastgesteld. Het Strategisch Personeelsbeleid
Rijk bestaat uit zeven met elkaar samenhangende focuspunten die er
tezamen voor zorgen dat het Rijk de komende jaren een aantrekkelijke
werkgever blijft voor adequaat opgeleide en gemotiveerde (toekomstige)
medewerkers. Met dit beleid is een stevige basis gecreëerd voor een
goede positionering en profilering van het Rijk op de snel veranderende
arbeidsmarkt. In het strategisch personeelsbeleid 2025 zijn de maatregelen opgesomd die worden getroffen. Deze zien toe op toe op thema’s
als bijvoorbeeld inclusiviteit, leren en ontwikkelen en het Rijk als
wendbare organisatie. In 2018 ben ik onder andere gestart met een
rijksbreed programma om hoger opgeleide mensen met een arbeidsbeperking te laten instromen bij het Rijk, is de Arbeidsmarktanalyse
2018–2025 opgesteld en heb ik het opleidingsprogramma voor beginnend
leidinggevenden verder doorontwikkeld.
Vraag 21
Hoe heeft de Minister rijksbreed strategisch personeelsbeleid gevoerd?
Antwoord:
Afgelopen jaar heb ik het Strategisch Personeelsbeleid Rijk 2025 vastgesteld. Het strategisch personeelsbeleid bestrijkt de periode tot 2025 en
3

Kamerstuk 31 490, nr. 243

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

9

geeft richting aan het personeelsbeleid. Hierin zijn ook de te treffen
maatregelen beschreven. De concrete uitwerking hiervan wordt onder
andere vormgegeven in de meerjarige personeelsplannen, die elk
departement voor het einde van het jaar opstelt.
Vraag 22
Op welke wijze heeft de Minister getracht voldoende ICT-, financiële-, en
inkoopdeskundigheid in huis te halen?
Antwoord:
Het Rijk richt zich steeds nadrukkelijker op het continu werven en
structureel contact leggen met talenten om hen voor een carrière bij het
Rijk te interesseren. Hierbij richt ik mij onder andere op innovatieve
manieren van arbeidsmarktcommunicatie en werving- en selectiebeleid.
Voor de doelgroep ICT-ers is in 2018 een programma Versterking HR ICT
Rijksdienst gestart, waarin een impuls wordt gegeven aan het aantrekken,
ontwikkelen en behouden van ICT-personeel. Onderdelen van dit
programma zijn bijvoorbeeld I-traineeships (ICT, Data en Cyber), specifieke ICT wervingscampagnes en een initiatief om CV’s van ICT-kandidaten
te delen tussen diverse rijksonderdelen.
Voor de doelgroep inkoop is door het programma HRM in het Inkoopdomein, in 2018 een Meerjarig Personeelsplan uitgevoerd; voor het eerst
gebeurde dit voor de gehele rijksinkoopkolom. Een belangrijke aanbeveling die hieruit is gekomen, richt zich op een permanente en rijksbrede
wervingsaanpak voor inkoopprofessionals op basis van een goed
werkgeversprofiel. In dit kader is het programma in 2019 gestart met
innovatieve rijksbrede arbeidsmarktcommunicatie en werving gericht op
inkoopprofessionals. Een onderdeel daarvan is een inkooppagina op
www.werkenvoornederland.nl.
Activiteiten die betrekking hebben op het aantrekken van financiële
talenten voor de financiële functie van het Rijk worden uitgevoerd door
het Ministerie van Financiën. In 2018 zijn reeds maatregelen genomen om
de toekomstbestendigheid van de financiële functie te versterken. In 2018
is het aantal plekken voor financial trainees in één lichting verdubbeld.
Vraag 23
Hoe groot was het personeelstekort bij het Rijk op ICT-deskundigheid in
2018 (in fte)?
Antwoord:
Er is op dit moment geen rijksbreed beeld van het aantal onvervulde
ICT-functies en omvang van het ICT-personeelstekort. Vanuit het
Programma Versterking HR ICT Rijksdienst 2018–2021 wordt gewerkt aan
monitoring van data omtrent ICT-personeel bij het Rijk.
Vraag 24
Is de Minister het eens met de Rekenkamer (p.54) dat de Arbeidsmarktanalyse 2018–2025 niet volledig inzicht geeft in de kwalitatieve
personeelstekorten? Op welke wijze probeert de Minister daar wel inzicht
in te krijgen?
Antwoord:
Net als de Rekenkamer constateerde, blijkt het in de praktijk moeilijk om
tekorten inzichtelijk te maken en in cijfers uit te drukken. Het actualiseren
van de meerjarige personeelsplanning helpt om hier meer inzicht in te
krijgen. Hierin wordt de vertaalslag van het rijksbrede personeelsbeleid
naar de specifieke organisatie gemaakt en wordt inzicht verworven in
personele ontwikkelingen binnen het Rijk.
Vraag 25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

10

Hoe veel extra fte is er in 2018 aangetrokken voor extra capaciteit voor
sturing op informatiebeveiliging bij het kerndepartement?
Antwoord:
Er is in 2018 nog geen extra capaciteit aangetrokken voor de rijksbrede
sturing op informatiebeveiliging. Op basis van de Strategische I-agenda
2019–2021 is een intensivering van de activiteiten rondom informatiebeveiliging, inclusief extra capaciteit voorzien (Kamerstuk 26 643, nr. 591).
Vraag 26
Welke stappen heeft de Minister precies gezet in 2018 om haar coördinerende bevoegdheden bij rijksbrede informatiebeveiliging te versterken?
Welke stappen is zij van plan het lopend jaar te zetten? Welke concrete
acties gaat ze hieraan koppelen? Welke actieve rol ziet zij hier voor
zichzelf?
Antwoord:
In oktober 2018 heb ik de Kamer het gewijzigde Coördinatiebesluit
gestuurd waarin aanvullende bevoegdheden zijn geregeld, deze vul ik nu
in (Kamerstuk 26 643, nr. 573). De acties en de rollen zijn uitgewerkt in de
Strategische I-agenda 2019–2021, waaraan nu en komende jaren
uitvoering wordt gegeven.
De volgende concrete acties vloeien hieruit voort:
• CISO-profiel: het profiel van de Chief Information Security Officer
(CISO) binnen departementen wordt verduidelijkt en geformaliseerd.
• Vulnerability scanning: ontwikkeling van een gezamenlijke voorziening
voor controleren op kwetsbaarheden van systemen binnen de
Rijksdienst die met het internet zijn verbonden.
• Uitbouw van het Nationaal Detectie Netwerk (NDN) bij de Rijksdienst:
het NDN is steeds effectiever als meer partijen aansluiten. Om de
uitbouw te bevorderen heeft NCSC aanvullende capaciteit ingezet en
heeft BZK ook extra budget uit de eigen begroting beschikbaar gesteld
voor de aanschaf van extra sensoren door JenV (NCSC).
• Staatsgeheime werkplek: er wordt binnen de planperiode van de
Strategische I-agenda 2019–2021 een gezamenlijk kader voor een
voorziening voor staatsgeheime toepassingen ontwikkeld. De
interdepartementale verkenning van wensen en benodigde functionaliteiten is gestart. Op basis van de analyse zal nadere uitwerking
plaatsvinden.
• Ten aanzien van het afsprakenkader wordt hard gewerkt aan een
beveiligingsniveau in de BIR 2017 dat weerstand biedt tegen hogere
dreigingen.
Ik zal mijn coördinerende bevoegdheden inzetten om Rijksbreed effectiever op te treden en de ook door de Kamer gewenste aanjaag- en
regierol richting departementen te vervullen.
Vraag 27
Hoe wil de Minister van BZK rijksbreed overzicht houden over informatiebeveiliging zonder het ontwikkelen van één generiek GRC-kader voor
IT-beheer binnen de rijksdienst?
Antwoord:
IT binnen de Rijksdienst is divers en complex, daardoor is er niet één
generieke kader te maken met voldoende detailniveau voor alle organisaties. Dit jaar verken ik welke bestaande standaarden geschikt zijn om toe
te passen binnen de Rijksdienst en hoe deze passen binnen het bestaande
kader van de Baseline Informatiebeveiliging Rijksdienst (BIR 2017),
waarbij de aanbevelingen van de ADR worden meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

11

Vraag 28
Welke bevoegdheden heeft de Minister op dit moment om haar Rijksbrede
taak van informatiebeveiliging uit te voeren? Kan de Minister dit in detail
uiteenzetten?
Antwoord:
Mijn bevoegdheden op het gebied van ICT binnen de Rijksdienst zijn door
herziening van het Coördinatiebesluit in oktober vorig jaar versterkt. Ik kan
na overleg met andere ministers kaders stellen ter bevordering van de
eenheid, de kwaliteit of de efficiëntie van de bedrijfsvoering én de
informatiesystemen van de ministeries. Nieuw is dat ik in die kaders
ICT-voorzieningen kan aanwijzen die in verband met de noodzakelijke
uitwisselbaarheid of beveiliging Rijksbreed gebruikt moeten worden.
Vraag 29
Welke stappen heeft de Minister gezet om te komen tot standaardisering
van het IT-beheer bij SSC-ICT en welke stappen is zij voornemens te
zetten?
Antwoord:
Als fusieorganisatie heeft SSC-ICT de afgelopen jaren veel verschillende
departementale systemen in beheer genomen. De kwaliteit van de
gehanteerde beheerprocessen was divers. Daarom wordt het beheer
geprofessionaliseerd en gestandaardiseerd aan de hand van de best
practices zoals die de afgelopen jaren zijn ontwikkeld, waarbij voorrang
wordt gegeven aan de meest essentiële applicaties.
Vraag 30
A) Kunt u de kosten en baten in kaart brengen van hoeveel de rijksoverheid op jaarbasis uitgeeft aan de instandhouding van bestaande
ICT-systemen? B) Hoeveel aan ICT-vernieuwing? C) Kunt u dit uitsplitsen
per departement?
Antwoord:
30A: Nee dat kan ik niet. De totale kosten voor ICT binnen de rijksoverheid
zijn in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering rijksoverheid uitgesplitst naar
materiele kosten (waaronder o.a. hard- en software en externe inhuur) en
kosten voor eigen ICT-personeel. De door u gevraagde uitsplitsing naar
instandhouding van bestaande ICT-systemen is niet mogelijk. Baten van
instandhouding van ICT-systemen zijn vaak moeilijk te kwantificeren en
zijn niet Rijksbreed beschikbaar.
30B. Dat kan ik op basis van de mij beschikbare gegevens op het Rijks ICT
Dashboard, waarbij moet worden opgemerkt dat de gegevens over
ICT-vernieuwing enkel betrekking hebben op ICT-projecten van meer dan
€ 5 mln. De door departementen gerapporteerde cijfers worden ook
opgenomen in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk. Zoals ik in mijn
aanbiedingsbrief bij deze Kamervragen schrijf, heb ik in het ICT dashboard
een rapportagefout van de Belastingdienst geconstateerd, In totaliteit gaat
het bij ICT vernieuwing om € 648 mln. (in tegenstelling tot de eerder
gemelde € 564 mln.).
Ten aanzien van de baten kan ik melden dat in 2018 35 projecten voor
€ 217 mln. aan jaarlijks kwantificeerbare baten heeft gerapporteerd en
voor € 30 mln. aan eenmalige baten. Opgemerkt moet worden dat deze
baten niet perse gerealiseerd zijn in 2018 maar veelal pas gerealiseerd
worden na oplevering van deze projecten.
30C. Dat kan ik niet voor de instandhouding van ICT-systemen maar wel
voor ICT-vernieuwing, op basis van de gerapporteerde gegevens op het
Rijks ICT Dashboard. Daarbij gaat het om ICT-projecten van meer dan € 5
mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

12

Uitsplitsing per departement (bedragen in € mln.)
Ministerie

Verschil cumulatieve
uitgaven t/m 2017 ten
opzichte van t/m 2018

Jaarlijkse kwantificeerbare baten in 2018

Eenmalige baten

BZK
BZ
DEF
EZK
FIN
IenW
JenV
LNV
OCW
SZW
VZS

€ 99,16
€ 2,48
€ 13,25
€ 58,50
€ 75,26
€ 108,56
€ 123,03
€ 33,87
€ 59,13
€ 66,36
€ 8,16

€ 18,73
€ 6,92
€ 12,89
€ 5,00
€ 74,70
€ 15,50
€ 33,46
€ 0,00
€ 36,58
€ 13,24
€ 0,00

€ 0,00
€ 0,00
€ 0,00
€ 6,89
€ 13,10
€ 2,27
€ 0,10
€ 0,00
€ 8,10
€ 0,00
€ 0,00

Totaal

€ 648

€ 217

€ 30

Vraag 31
Hoeveel procent van de ICT projecten wordt uitbesteed aan externe
partijen? Hoeveel kost dit?
Antwoord:
De totale uitgaven externe inhuur aan advisering opdrachtgevers
automatisering (inhuur ICT-personeel) bedroeg in 2018 rijksbreed € 531
mln. (bron Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2018). Het percentage van
ICT projecten dat wordt uitbesteed aan externe partijen is niet
beschikbaar.
Vraag 32
Hoeveel procent van de ICT van het Rijk wordt beheerd door een
agentschap of andere service organisatie binnen het Rijk?
Antwoord:
Op de Landschapskaart Dienstverlening Rijksbrede Bedrijfsvoering 2018 is
zichtbaar welke dienstverleners voor meerdere ministeries binnen het
bedrijfsvoeringsdomein werken, inclusief een uitsplitsing per ministerie.
Het percentage hiervan is niet beschikbaar.
Vraag 33
Hoeveel fte heeft het Rijk in dienst voor informatiebeveiliging?
Antwoord:
Geschat wordt op basis van een extern onderzoek uit 2017 dat binnen het
Rijk ca. 8.400 ambtenaren in de ICT werkzaam zijn. Het Rijk maakt gebruik
van het Functiegebouw Rijk (FGR) met brede functiefamilies en functiegroepen. Daarbinnen zijn niet alle specifieke ICT-functies te herleiden. Er
wordt binnen het Programma Versterking HR ICT Rijksdienst 2018–2021
gewerkt aan oplossingen voor het beter en meer structureel monitoren
van data omtrent ICT-personeel bij het Rijk, inclusief informatiebeveiliging
(bron: Panteia (2017) Onderzoeksrapport Versterking ICT-werkgeverschap
Rijk).
Vraag 34
Is de Minister van mening dat als het gaat om decentralisatie-uitkeringen
en de regiodeals, dat zij de bestaande bekostigingsvormen overeenkomstig wet- en regelgeving heeft toegepast?
Antwoord:
De Algemene Rekenkamer geeft in de rapportage «Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

13

laties» aan dat het huidige financiële instrumentarium, niet aansluit bij het
bestuurlijke repertoire van «co-creatie», «netwerkend werken» en
«samenbestuur».
Ik ben het eens met de Algemene Rekenkamer dat de huidige Financiëleverhoudingswet momenteel geen uitkeringsvorm kent die optimaal
toegesneden is op de bekostiging van een gelijkwaardige samenwerking
tussen het Rijk en decentrale overheden bij opgaven die gezamenlijk
worden opgepakt, zoals de regiodeals.
Ik heb kennisgenomen van het oordeel van de Algemene Rekenkamer dat
bepaalde afspraken die gemaakt zijn in het kader van de regiodeals in
combinatie met het uitkeringsinstrument, niet overeenkomstig wet- en
regelgeving zijn. Vanzelfsprekend was op voorhand een andere taxatie
gemaakt, met betrekking tot de rechtmatigheid van deze bestuurlijke
afspraken. Gegeven het oordeel van de Rekenkamer zullen de Staatssecretaris van Financiën en ik kritisch kijken naar nieuwe en bestaande
decentralisatie uitkeringen en de daarmee verband houdende bestuurlijke
afspraken. Op basis van de huidige bestuurlijke verhoudingen is het
wenselijk om een uitkeringsvorm in de Financiële verhoudingswet te
introduceren, waar voorwaarden over doelen en de wijze van doelbereik
aan mogen worden verbonden, terwijl er geen verticale verantwoording
hoeft plaats te vinden.
Ik was reeds een proces gestart dat gericht is op een herziening van de
Financiële-verhoudingswet. Daarover heb ik op 6 juli 2018 een brief aan
uw Kamer gezonden (Kamerstuk 34 775 B, nr. 18), waarin ik aangeef dat er
behoefte is aan een nieuwe uitkeringsvorm waarbij er geen sprake is van
verticale financiële verantwoording en waarbij meer beleidsvrijheid wordt
gelaten aan decentrale overheden. De Staatssecretaris van Financiën en ik
zullen de bevindingen van de Algemene Rekenkamer hierbij uiteraard
meenemen.
Vraag 35
Is de Minister van plan de toepassing van het instrument decentralisatieuitkering te wijzigen nav de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer?
Antwoord:
Ik vind het van belang dat de aanpak om als Rijk, gemeenten en
provincies samen opgaven op te pakken, wordt gecontinueerd. Naar
aanleiding van de bevindingen van Algemene Rekenkamer toets ik
vooruitlopend op de wetswijziging, samen met de Staatssecretaris van
Financiën, de voorstellen voor nieuwe bijdragen aan gemeenten en
provincies via decentralisatie uitkeringen en de daarmee samenhangende
bestuurlijke afspraken, in het licht van de bevindingen van de rekenkamer.
Ook bestaande bestuurlijke afspraken die samenhangen met een
decentralisatie- uitkering, zullen aan een toetsing worden onderworpen,
waarbij zal worden bezien of een aanpassing mogelijk is.
Vraag 36
Kunt u een uiteenzetting geven waaruit de overige € 27 mln. aan niet
nader toegelichte bedragen onder het kopje voorlopige realisatie in de
verticale toelichting bestaan?
Antwoord:
De voorlopige realisatie is de opstelsom van mee- en tegenvallers van een
groot aantal regelingen verdeeld over alle artikelen op de begroting van
BZK. Het resultaat van de huurtoeslag wordt apart gepresenteerd. Naast
de genoemde onderwerpen gaat het bijvoorbeeld om meevallers van
bijna € 4 mln. inzake opdrachten bedrijfsvoering Rijk, en € 2 mln. voor de
bijdrage aan de Dienst Huurcommissie. Daarnaast omvat het ook
voorlopige realisaties die in de definitieve cijfers zijn aangepast. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

14

voorbeeld hiervan is zakelijke lasten, die bij de voorlopige realisatie een
meevaller van € 4 mln. liet zien, maar bij definitieve realisatie bleek het
budget volledig uitgeput. De definitieve realisatiecijfers per artikel worden
ook toegelicht in de Slotwet.
Vraag 37
Kunt u naast de genoemde voornaamste verklaringen voor de lagere
uitgaven voor de huurtoeslag aangeven wat de overige verklaringen voor
de lagere uitgeven aan huurtoeslagen zijn?
Antwoord:
Naast de lagere aantallen aanvragers (als gevolg van lagere werkloosheid
en een lagere asielinstroom) is er sprake van een lager gemiddeld
toeslagbedrag door een lagere huurprijsontwikkeling.
Vraag 38
Kunt u de ontwikkeling van de uitgaven aan de huurtoeslagen ten
opzichte van de begroting over de afgelopen 10 jaar uiteenzetten in een
tabel, inclusief het aantal ontvangers van huurtoeslag per jaar?
Antwoord:
In onderstaande tabel zijn enkele kerncijfers met betrekking tot de
10-jaarsperiode 2008–2017 opgenomen. De informatie over aantallen,
budget, gemiddelde toeslag, huurontwikkeling en inkomensontwikkeling
betreft informatie uit de beschikkingen huurtoeslag. Het gepresenteerde
budget is derhalve niet exact gelijk aan de voor de betreffende jaren in de
begroting opgenomen bedragen. De daadwerkelijke uitgaven worden
naast de aantallen ontvangers en hoogte van de toeslag ook bepaald door
kaseffecten (verschuivingen tussen jaren) omdat de belastingdienst pas
na afloop van een jaar de toeslagen definitief vaststelt wat nog tot
nabetalingen en terugvorderingen kan leiden. Dit kan tot een fluctuerend
beeld leiden. De bedragen op basis van de verplichtingen (waar de
huurtoeslagontvangers uiteindelijk recht op hebben) zoals hieronder
opgenomen zijn beter geschikt om een beeld te geven van de structurele
ontwikkeling en maakt het mogelijk uitsplitsingen naar oorzaak te maken.
De tabel presenteert cijfers tot en met het jaar 2017, omdat tot en met dat
jaar een voldoende omvang aan toekenningen definitief is vastgesteld.

2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017

Aantal
(x 1.000)

Budget
(in € mln.)

Toeslag
(€ per jaar)

Huur
(2008 = 100)

Inflatie
(2008 = 100)

Inkomen
(2008 = 100)

Werkloze
beroepsbevolking
jaarlijkse mutatie
in %

1.097
1.108
1.156
1.183
1.199
1.259
1.311
1.360
1.378
1.392

1.917
1.982
2.139
2.246
2.307
2.510
2.794
3.088
3.249
3.513

1.747
1.788
1.850
1.899
1.925
1.995
2.131
2.271
2.358
2.524

100
103
106
108
112
116
122
126
128
130

100
101
103
105
107
110
111
112
112
114

100
105
107
109
109
106
108
108
110
110

-11,2
21,6
10,4
-1,3
18,4
26,4
0,1
-4,1
-14,6
-18,9

Het budget is in de periode 2008–2017 met 83% toegenomen. Deze
toename kan voor ongeveer 40% worden verklaard door toename van het
aantal ontvangers en 60% door een hogere gemiddelde toeslag.
De toename van het aantal ontvangers hangt voor een belangrijk deel
samen met de demografische ontwikkeling; het aantal huishoudens in
Nederland is gestegen. Ook de ontwikkeling van de werkloosheid speelt
een rol. Het is evenwel niet exact aan te geven hoe groot deze rol is,
omdat in de administratie van de huurtoeslag niet wordt geregistreerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

15

wat de arbeidsmarktpositie van de aanvrager is. In het rapport van het IBO
Sociale huur is op basis van nader onderzoek geconcludeerd dat van de
toename van het aantal huurtoeslagontvangers in de periode 2006–2014
ongeveer 43% was toe te schrijven aan een stijging van het aantal
uitkeringsgerechtigden (ontvangers van WW, bijstand en overige sociale
voorzieningen. Gezien de sinds 2014 gunstiger conjuncturele ontwikkeling
en daling van de werkloosheid zal dit effect voor de hier beschouwde
periode 2008–2017 kleiner zijn. Het IBO sociale huur noemde als andere
bepalende factor voor de ontwikkeling van het aantal huurtoeslagontvangers de daling van het niet-gebruik van 25% in 2006 naar 17% in 2015.
Het gemiddelde toeslagbedrag is in de periode 2008–2017 met 44%
gestegen. De gemiddelde toeslag is daarmee meer gestegen dan de
gemiddelde huur (30% in dezelfde periode). Dit komt mede doordat de
eigen bijdrage in de huurtoeslag over het algemeen minder stijgt dan de
gemiddelde huur. In de indexering van de eigen bijdrage wordt bijvoorbeeld geen rekening gehouden met (de over het algemeen hogere)
huurstijgingen bij verhuizing. Overigens zij bij deze getallen opgemerkt
dat in dezelfde periode de consumentenprijsontwikkeling 14% heeft
bedragen. De reële (voor inflatie gecorrigeerde) huurstijging en stijging
van het toeslagbedrag lag dus navenant lager.
Het gemiddelde inkomen van de huurtoeslagontvangers ligt in 2017
gemiddeld 10% hoger dan in 2008. Het effect op de huurtoeslag deze
inkomensstijging is beperkt, omdat de inkomensgrenzen in de
huurtoeslag geïndexeerd zijn met de gemiddelde inkomensontwikkeling
(en daardoor bij een hoger inkomen een gelijk bedrag aan huurtoeslag
wordt ontvangen).
Vraag 39
Wat is de afgelopen 10 jaar de invloed geweest van de werkloosheid op
de geraamde huurtoeslag?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 38.
Vraag 40
Wat is de afgelopen 10 jaar de invloed geweest van de inkomensontwikkelingen op de geraamde huurtoeslagen?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 38.
Vraag 41
Wat is de afgelopen 10 jaar de invloed geweest van de huurprijsontwikkeling op de geraamde huurtoeslagen?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 38.
Vraag 42
Vanuit welke post zijn er middelen beschikbaar gesteld voor de voorbereidingskosten van het Rijksvastgoedbedrijf aan renovatie Binnenhof?
Antwoord:
De voorbereidingskosten voor het project Renovatie Binnenhof zijn
betaald uit artikel 9.1 van de begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties: RVB Bijdrage voor huisvesting
Koninklijk Huis, Hoge Colleges van Staat en AZ.
Vraag 43

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

16

Wat is de omvang van de aan de BZK-begroting toegevoegde middelen
voor voorbereidingskosten van het Rijksvastgoedbedrijf aan renovatie
Binnenhof?
Antwoord:
De omvang van de in de BZK-begroting beschikbaar gestelde middelen
voor voorbereidingskosten van het Rijksvastgoedbedrijf aan de renovatie
van het Binnenhof bedraagt € 4,5 mln.
Vraag 44
Wat betekent het toevoegen van middelen ten behoeve van voorbereidingskosten van het Rijksvastgoedbedrijf aan de begroting voor het totale
budget van de renovatie van het Binnenhof?
Antwoord:
De kosten van dergelijke voorbereidende activiteiten bij het Rijksvastgoedbedrijf worden apart gefinancierd, aangezien zij geen onderdeel vormen
van het reguliere investeringsbudget bij huisvestingsprojecten.
Vraag 45
Kunt u nader toelichten wat de incidentele verkoopopbrengst a € 64 mln.
bij het Rijksvastgoedbedrijf betrof?
Antwoord:
De incidentele opbrengst van € 64 mln. betreft de verkoop van 1,7 ha
bouwrijpe grond gelegen op het Oostenburgereiland in het centrum van
Amsterdam. Het RVB heeft in samenwerking met de gemeente
Amsterdam gezocht naar een toekomstbestendige planinvulling. Deze is
gevonden in 450 huur- en koopappartementen, waarvan 20% sociaal, en
commerciële ruimte. Het perceel is na een openbare verkoopprocedure in
maart 2018 aan de markt verkocht en geleverd.
Vraag 46
Hoeveel formele klachten ex. Art. 9.1 AWB zijn er in 2018 bij de rijksoverheid (per ministerie) ingediend? Hoeveel van deze klachten hebben
tot een verdere procedure geleid? Is bekend hoe dit in 2015, 2016 en 2017
was?
Antwoord:
Jaarlijks rapporteren mijn collega-bewindspersonen en ik over de klachten
in de departementale rapportages over de burgerbrieven/
maatschappelijke correspondentie. Deze rapportages komen altijd voor de
zomer beschikbaar en worden gedeeld met uw Kamer. Als een burger niet
tevreden is over de afhandeling van een klacht door een ministerie kan hij
of zij terecht bij de Nationale ombudsman, die publiceert jaarlijks alle
cijfers in zijn jaarverslag.
Voor het Ministerie van BZK geldt dat in de afgelopen jaren de volgende
aantallen klachten zijn ingediend:

Kern
AIVD
Huurcommissie
Rijksvastgoedbedrijf
Uitvoeringsbedrijf Rijk
RvIG
Logius

2015

2016

2017

2018

2
19
137
1
1
1
0

1
23
99
1
6
0
2

1
29
113
9
15
14
30

8
18
239*
0
0
1
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

17

In de bovenstaande tabel springt de toename van het aantal klachten van
de Huurcommissie in het oog. De meeste klachten, van zowel huurder als
verhuurder, gingen over de lange behandelduur van procedures bij de
Huurcommissie. De Huurcommissie erkent deze klachten. Daarom heeft
de Huurcommissie haar communicatie over doorlooptijden verbeterd en
gewerkt aan het terugdringen van de achterstanden. Het Ministerie van
BZK heeft als doel om alle klachten zo goed en spoedig mogelijk af te
handelen. Als een burger het niet eens is met de afhandeling kan hij of zij
een klacht indienen bij de Nationale ombudsman. In 2018 is dit in totaal
155 keer gebeurd. Dit was een daling van 39% ten opzichte van het aantal
dat de jaren daarvoor bij de Nationale ombudsman terecht is gekomen.
Vraag 47
Wat is de loonsom van het Rijk (salarisbetalingen zoals in tabel 6
Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk) uitgesplitst naar schalen (zoals in
tabel 33 bijlage 4 Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk)?
Antwoord:
De loonsom zoals vermeld in tabel 6 van de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk is uitgesplitst naar salariscategorieën cf. tabel 33 van dezelfde
jaarrapportage als volgt:
Loonsom in mln. euro
geen BBRA
STAGIAIRs
RSO
schaal 1–4
schaal 5–9
schaal 10–13
schaal 14–16
schaal 17+

47
28
14
145
2.831
4.479
879
107

Totaal

8.530

Vraag 48
Wat is de gemiddelde wig, het verschil in loonkosten voor de werkgever
en het nettoloon uitgedrukt als % van totale loonkosten, bij het Rijk?
Antwoord:
De gemiddelde wig is 50,2%.
Vraag 49
Zijn de cijfers in tabel 33 van de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk op
basis van fte of personen?
Antwoord:
De gegevens in tabel 33 van de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk zijn
gebaseerd op het aantal personen, niet op het aantal FTE.
Vraag 50
Wat is de laatste stand van cijfers over de gecontroleerde en ongecontroleerde beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen bij het Rijk?
Antwoord:
In het figuur wordt een beeld geschetst van de huidige inkomensongelijkheid tussen mannen en vrouwen binnen de rijksoverheid. Op de x-as
staan de salarisschalen en op y-as staan de percentages mannen/vrouwen
die betrekking hebben op de verdeling over de salarisschalen van het Rijk.
De hogere salarisschalen komen bij mannen vaker voor dan bij vrouwen.
Hierbij is het zeer van belang te vermelden dat het om een ongecorrigeerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

18

verschil gaat. In de bron P-direkt is bijvoorbeeld geen informatie
beschikbaar over opleidingsniveau en aantal dienstjaren. Deze factoren
zouden het verschil (deels) kunnen verklaren. Een beloningsverschil kan
als onrechtvaardig worden beschouwd als deze factoren voor mannen en
vrouwen gelijk zijn en er nog steeds sprake is van een verschil in
beloning.

Vraag 51
Van hoe veel verschillende algoritmen maakt het Rijk gebruik?
Antwoord:
Het aantal verschillende algoritmen binnen het Rijk is niet bekend.
Vraag 52
Bij welke departementen en/of diensten wordt gebruik gemaakt van
algoritmen? Op welke wijze wordt over het gebruik besloten en welke
voorwaarden gelden hierbij?
Antwoord:
Er wordt niet systemisch bijgehouden hoeveel algoritmen door overheden
gebruikt worden. Wel was er in 2018 op verzoek van de Kamer een
inventarisatie door het CBS over algoritmen en het gebruik door o.a.
ministeries en uitvoeringsorganisaties. Van de 33 organisaties die
bevraagd zijn maken 17 gebruik van algoritmen. In het CBS-onderzoek
geven 5 van de 8 ministeries te kennen algoritmen in te zetten en van de
uitvoeringsorganisaties zeggen 12 van de 25 algoritmen in te zetten.
Organisaties geven in het onderzoek aan dat de keuze om een specifiek
algoritme in te zetten afhangt van hoe goed het algoritme verklaard en
uitgelegd kan worden en in welke mate het getoetst kan worden op
nauwkeurigheid en juistheid. Ook wordt de praktische toepasbaarheid en
het efficiënter maken van primaire processen als belangrijke reden
genoemd in de keuze voor specifieke algoritmen. Bij het ontwikkelen en
testen van algoritmen speelt privacy – de AVG – een belangrijke rol.
Overheidspartijen gebruiken zo min mogelijk persoonsgegevens en
sommigen passen «privacy by desïgn» toe.
Vraag 53
Wordt het gebruik van open source-software bij het Rijk bijgehouden? Wat
is het percentage open source software?
Antwoord:
Het gebruik van open source-software bij het Rijk is niet bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

19

Vraag 54
Wat waren de extra kosten (bovenop de initiële kostenplanning) bij
ICT-projecten van het Rijk de afgelopen jaren die uitliepen of duurder
bleken dan gedacht (graag uitsplitsen per jaar)?
Antwoord:
Op het Rijks ICT-dashboard zijn de projecten opgenomen met een
ICT-component die meer dan € 5 mln. meerjarig bedraagt.
Tabel: Overzicht van de jaren 2010–2018 met het aantal projecten dat in het betreffende jaar is afgerond en waarbij de daadwerkelijke uitgaven hoger waren dan de
initiële kostenschatting in € mln. en procenten.
Jaar

Aantal projecten

Totale extra kosten

Gemiddelde extra kosten

2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018

7
5
6
6
4
8
15
14
18

€ 202,50
€ 80,85
€ 216,23
€ 88,88
€ 25,11
€ 158,45
€ 72,71
€ 64,47
€ 325,15

€ 28,93
€ 16,17
€ 36,04
€ 14,81
€ 6,28
€ 19,81
€ 4,85
€ 4,61
€ 18,06

Een aantal van de projecten die in 2018 is afgerond, zoals KEI, DigiD
Substantieel en Hoog en Vernieuwing Studiefinanciering zijn inderdaad
veel duurder uitgevallen dan oorspronkelijk begroot. Deze uitschieters
verklaren voor een groot deel de extra kosten. Uw Kamer is over de
kostenontwikkeling van deze projecten door de verantwoordelijke
bewindspersonen geïnformeerd.
Vraag 55
Wat waren de totale kosten van alle lopende ICT-vernieuwingsprojecten
bij het Rijk in 2018?
Antwoord:
Op het Rijks ICT-dashboard zijn de projecten met een ICT-component
groter dan € 5 mln. beschikbaar. De totale verwachte kosten van alle
lopende ICT-projecten op het Rijks ICT-dashboard in 2018 zijn € 3.137 mln.
Vraag 56
Kan per afspraak uit het IBP akkoord concreet aangegeven worden wat er
in 2018 is bereikt?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 14. Uw Kamer ontvangt op korte termijn een
brief over de voortgang van het IBP en daarbij een overzicht van de
concreet behaalde resultaten in 2018 per maatschappelijke opgave.
Vraag 57
Hoe beoordeelt u de constatering van de Algemene Rekenkamer dat bij
het beheer van het gemeente- en provinciefonds het risico bestaat dat
vanwege onvoldoende controle een onjuiste verdeelsleutel wordt
gehanteerd? Wat gaat u doen om dat te herstellen?
Antwoord:
Mede vanwege de omvang van beide fondsen deel ik de opvatting van de
Algemene Rekenkamer dat een correct beheer van belang is. Ik heb geen
aanwijzingen dat het beheer op dit moment niet op orde is. Enerzijds
hebben zowel de Auditdienst Rijk als de Algemene Rekenkamer de
afgelopen jaren bij de rapportages over de jaarverantwoording opgemerkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

20

dat de financiële informatie en de bedrijfsvoering informatie van de beide
fondsen op orde is. Anderzijds bereiken mij ook vanuit gemeenten of
provincies geen signalen dat het beheer niet op orde is.
De afgelopen periode heb ik reeds diverse maatregelen genomen, die
medio 2018 en voor een deel in 2019 effectief zijn geworden. Die
maatregelen hebben met name betrekking op de wijze en de plaats van
vastlegging van controles die zijn uitgevoerd. Hiermee wordt de aantoonbaarheid van de uitgevoerde controles voor derden verbeterd.
Vraag 58
Wat zijn de redenen dat er bij een groot aantal decentralisatie-uitkeringen
beperkingen zijn gesteld aan de beleids- en bestedingsvrijheid voor de
ontvangende decentrale overheden? Waarom is daar met name bij de zgn.
Regio Deals sprake van?
Antwoord:
De Regio Deals zijn erop gericht om samen opgaven in de regio op te
pakken. Ook bij Regio Deals is de intentie van het Rijk om de bestedingsvrijheid van decentrale overheden, zo optimaal mogelijk te laten zijn.
Daarom is juist gekozen voor de uitkeringsvorm van de decentralisatie
uitkering. De bestuurlijke afspraken zijn bedoeld om het proces en de
uitvoering in goede banen te leiden, waarbij een schriftelijke vastlegging
noodzakelijk is vanwege de betrokkenheid van meerdere partijen. Deze
afspraken zijn de weerslag van bestuurlijke intenties, waaruit geen
juridisch afdwingbare verplichtingen voortvloeien. Gegeven de bevindingen en aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer, zal ik echter
samen met de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)
en de Staatssecretaris van Financiën de bestuurlijke afspraken voor 12
nieuwe regio deals bezien. Hierbij zal de invalshoek zijn om in gezamenlijkheid onnodige bestuurlijke afspraken te voorkomen.
Vraag 59
Hoe beoordeelt u de constatering van de Algemene Rekenkamer dat er bij
de opzet en werking van het beheer van het instrument decentralisatieuitkering sprake is van een onvolkomenheid en dat dit instrument
meerdere malen onjuist is toegepast?
Wat gaat u doen om dit te herstellen?
Antwoord:
Het is aan de Algemene Rekenkamer om het oordeel van een onvolkomenheid uit te spreken. Ik meen met de Algemene Rekenkamer dat de
huidige Financiële verhoudingswet momenteel geen uitkeringsvorm kent,
die optimaal toegesneden is op de bekostiging van een gelijkwaardige
samenwerking tussen het Rijk en decentrale overheden. Daarom heb ik op
6 juli 2018 een brief aan de Kamer gezonden, waarin ik aangegeven heb
dat er behoefte is aan een uitkeringsvorm waarbij geen sprake is van
verticale financiële verantwoording en waarbij meer beleidsvrijheid wordt
gelaten aan decentrale overheden (Kamerstuk 34 775 B, nr. 18). Samen
met de Staatssecretaris van Financiën werk ik aan een aanpassing van de
Financiële verhoudingswet op dit aspect. Vooruitlopend op deze
aanpassing zal ik samen met de Staatssecretaris van Financiën bestuurlijke afspraken toetsen, die samenhangen met decentralisatie-uitkeringen.
De keuze voor de te maken afspraken en de uitkeringsvorm, dienen te
passen bij de intenties van Rijk en decentrale overheden.
Vraag 60
Op welke wijze is «MijnOverheid plek waarbij de burger zelf regie op zijn
of haar gegevens kan (laten) voeren?»
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

21

Op dit moment kunnen burgers via MijnOverheid al hun persoonlijke
gegevens in de basisregistraties inzien, evenals de gegevens uit een
aantal andere landelijke registraties, zoals donorregister en diplomaregister. Voor wat betreft de verdere kabinetsvoornemens met betrekking tot
regie op gegevens, en de rol van MijnOverheid daarbij, wordt verwezen
naar de toegezegde beleidsbrief over regie op gegevens.
Vraag 61
Kan aangegeven worden hoe de kwalitatieve en de kwantitatieve (hoeveel
medeoverheden zijn inmiddels DSO-proof?) ontwikkeling van het DSO
Omgevingswet in 2018 is geweest?
Antwoord:
In 2018 waren er nog geen overheden aangesloten op DSO-LV
(DSO-Landelijke Voorziening). DSO-LV was in 2018 volop in ontwikkeling.
Ook zijn de softwareleveranciers van bevoegd gezagen sinds 2018 aan de
slag met het aanpassen van hun producten voor lokaal bevoegd gezagen.
In 2018 is vanuit overheden en leveranciers al veel geoefend en beproefd.
In de verschillende DSO ketens («van plan tot publicatie» en van
«aanvraag tot afhandeling») zijn door overheden samen met het
programma Aan de Slag verschillende praktijkproeven uitgevoerd in een
oefenomgeving. Denk hierbij aan het zichtbaar maken van lokale
planinformatie via het DSO-loket en het koppelen van een vergunningenapplicatie van een gemeenten en een waterschap aan DSO-LV.
Vraag 62
Hoeveel leningen zijn in 2016, 2017 en 2018 verstrekt aan huiseigenaren
en VvE’s vanuit het Nationaal Energiebesparingsfonds (NEF)?
Antwoord:
Verstrekte leningen NEF in 2016, 2017 en 2018
Aantal verstrekte leningen

2016

2017

2018

Huiseigenaren
VvE’s

2.929
11

4.257
50

6.404
59

(Bron: NEF)

NB: leningaanvragen van VvE’s kennen een lange doorlooptijd. Tot en met
april 2019 zijn 378 VvE-energiebespaarleningen aangevraagd.
Vraag 63
Hoeveel privaat krediet is in 2018 aangetrokken door het Nationaal
Energiebesparingsfonds (NEF)?
Antwoord:
Gedurende het jaar 2018 is in totaal € 110 mln. private financiering
aangetrokken, waarvan € 65 mln. is uitbetaald in 2018 en € 45 mln. in
2019 wordt uitbetaald. In totaal (met de jaren ervoor) is er tot en met
31 december 2018 voor € 175 mln. aan private financiering aangetrokken.
Vraag 64
Hoeveel huishoudens zijn in 2018 bereikt met de Stimuleringsregeling
energie-prestatie huursector (STEP)?
Antwoord:
In 2018 is voor de verduurzaming van zo’n 27.000 huurwoningen
STEP-subsidie verleend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

22

Vraag 65
Welke resultaten zijn tot nog toe geboekt vanuit de Nationale
Woonagenda?
Antwoord:
De Nationale Woonagenda (NWA) is een agenda in de letterlijke zin van
het woord: een agenda waarin partijen hun prioriteiten hebben benoemd
die vragen om gezamenlijke acties waar breed draagvlak voor nodig is. De
uitwerking van de acties vindt plaats op het passende niveau met steeds
de relevante partijen. Dat kan zijn lokaal, regionaal of nationaal.
Daarnaast is de NWA een overleggremium dat de voortgang en de
knelpunten bij elk van de acties bespreekt, en eventuele nieuwe ambities
of knelpunten agendeert. Bestuurlijke afstemming met de medeoverheden
vindt plaats in het Breed Beraad.
Een veelheid van vraagstukken en acties is in de NWA gegroepeerd op
drie thema’s: meer woningen bouwen, betaalbaarheid en beter benutten
van de bestaande voorraad. De resultaten van de acties en het overleg in
het kader van de NWA kunnen leiden tot voorstellen voor wet- en
regelgeving. Die worden op verschillende momenten aan de Kamer
aangeboden en dat is afhankelijk van de fase van het wetsvoorstel. Zie
bijvoorbeeld mijn brief van 22 februari over de maatregelen huurmarkt en
evaluatie woningwet (Kamerstukken 32 847 en 27 926, nr. 470). Zo zal de
Wet maatregelen middenhuur (Kamerstuk 35 036, nr. 2), met de vereenvoudiging markttoets en een verduidelijking van de Huisvestingswet, in
de Eerste Kamer als hamerstuk worden afgedaan.
Voor de zomer informeer ik uw Kamer opnieuw over de voortgang van de
Nationale Woonagenda en de acties die in dat kader lopen.
Vraag 66
Hoeveel financieringen zijn in 2018 verstrekt vanuit de Financieringsfaciliteit Binnenstedelijke Transformatie en tot hoeveel extra woningen leidt
dit?
Antwoord:
De Financieringsfaciliteit Binnenstedelijke Transformatie maakt met
geldleningen voorinvesteringen op transformatielocaties mogelijk. Deze
Transformatiefaciliteit wordt beheerd door het Stimuleringsfonds
Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn). Begin 2019 is de
Transformatiefaciliteit officieel gelanceerd en zijn aanvragen in behandeling genomen. In 2018 zijn daarom nog geen geldleningen verstrekt.
Vraag 67
Hoeveel decentrale overheden hebben in 2018 geen goedkeurende
accountantsverklaring over 2017 kunnen afgeven bij het Ministerie van
Binnenlandse Zaken? Kan per categorie (provincie, gemeente, waterschap, gemeenschappelijke regio) een overzicht worden gegeven?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft per categorie een overzicht van het aantal
decentrale overheden met een anders dan goedkeurende verklaring.

Gemeenten
Provincies
Waterschappen
Gemeenschappelijke
regelingen

Aantal niet goedkeurend
voor getrouwheid

Aantal niet goedkeurend
voor rechtmatigheid

Aantal niet goedkeurend
als percentage van totale
groep voor getrouwheid

Aantal niet goedkeurend
als percentage van totale
groep voor rechtmatigheid

16
1
0

49
1
0

4%
8%
0%

13%
8%
0%

Niet bekend

Niet bekend

Niet bekend

Niet bekend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

23

Hierbij kunnen de volgende opmerkingen gemaakt worden:
Gemeenten: Op 15 oktober 2018 informeerde ik de Kamer met een brief
over de jaarverantwoording gemeenten voor het verslagjaar 2017
(Kamerstuk 35 000 B, nr. 6). Daarbij was een onderzoek gevoegd, met
meer duiding en analyse geeft van de gemeentelijke cijfers waaronder
regionale overzichten.
Provincies: Alle provincies, met uitzondering van de provincie Utrecht,
hebben een goedkeurende verklaring ontvangen van hun accountant. De
accountant van de provincie Utrecht heeft de controle over het verslagjaar
2017 tot op heden nog niet afgerond. Pas op het moment dat de controle
van de provincie Utrecht is afgerond, ontstaat meer duidelijkheid over de
strekking van de controleverklaring. Op 19 februari 2019 heb ik hierover
vragen beantwoord van het lid Bisschop (SGP), over de gevolgen voor
provincies van het ontbreken van een goedkeurde jaarrekening
(Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 1633).
Waterschappen: Alle waterschappen ontvingen in 2018 een goedkeurende
verklaring over de jaarrekening van 2017. De waterschappen zenden hun
jaarstukken overigens niet naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken,
maar conform artikel 107 van de Waterschapswet, naar gedeputeerde
staten.
Gemeenschappelijke Regelingen: Er is geen totaaloverzicht van de
strekkingen van de accountantsverklaringen van de ongeveer 600
Gemeenschappelijke Regelingen.
Vraag 68
Wat is het European Knowledge Network voor een netwerk, wat voor een
werkzaamheden verrichten zij en wat is de output van deze organisatie?
Antwoord:
Het European Urban Knowledge Network (EUKN) is een Europees
kennisnetwerk van landelijk overheden die verantwoordelijk zijn voor
stedelijke ontwikkeling en beleid. Het houdt zich bezig met onderzoek,
voorlichting, en het verzamelen en delen van expertise. Het EUKN is in
2005 op initiatief van Nederland opgericht. Op dit moment zijn Duitsland,
Frankrijk, Roemenië, Cyprus, Tsjechië en Nederland lid. Slovenië, Polen en
Spanje zullen in de loop van 2019 toetreden.
Sinds 2012 is de rechtsvorm van het EUKN een EGTS, een Europese
Groepering voor Territoriale Samenwerking. De zetel van EUKN is in
Nederland. BZK is namens Nederland voorzitter of (zoals op dit moment)
vicevoorzitter van de General Assembly, het besluitvormend orgaan van
de EUKN.
Het EUKN vervult voor haar leden de rol van kennisbank en adviseur voor
stedelijk beleid, en organiseert per lid ten minste een keer per jaar een
zogenaamd policy lab. In 2018 heeft EUKN voor Nederland een internationaal policy lab over energietransitie georganiseerd. Daarnaast vonden
twee bijeenkomsten van de General Assembly plaats, in Den Haag en
Berlijn. Het EUKN maakt ook deel uit van het secretariaat van de Europese
Agenda Stad (Urban Agenda for the EU).
Vraag 69
Hoeveel nieuwbouwwoningen zijn in 2018 gerealiseerd door woningbouwcorporaties en wat waren hiervan de gemiddelde stichtingskosten?
Antwoord:
Op 28 mei 2019 is aan uw Kamer gezonden het rapport Staat van de
Volkshuisvesting (Jaarrapportage 2019). Hier is onder andere op deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

24

cijfers ingegaan. In 2018 hebben woningcorporaties 15.100 sociale
huurwoningen gebouwd (voorlopige realisatie cf. de Prospectieve
informatie (hierna dPi 2018). De gemiddelde stichtingskosten daarvan
bedroegen in 2018 € 164.000.
Vraag 70
Hoe vaak is in 2018 een inkomensafhankelijke hogere huurverhoging
doorgevoerd?
Antwoord:
Ik beschik niet over de precieze cijfers. Het is de keuze van verhuurders
om al dan niet gebruik te maken van de inkomensafhankelijke hogere
huurverhoging.
Wel beschik ik over de cijfers van de door de Belastingdienst op verzoek
van verhuurders verstrekte huishoudverklaringen ten behoeve van de
inkomensafhankelijke hogere huurverhoging. Er zijn in 2018 voor
1.191.531 woningen huishoudverklaringen verstrekt. Op grond van
103.942 huishoudverklaringen (8,7%) konden verhuurders een inkomensafhankelijke hogere huurverhoging voorstellen. Sinds 2017 zijn
huishoudens van vier of meer personen en huishoudens met een of meer
AOW-gerechtigden van de inkomensafhankelijke hogere huurverhoging
uitgezonderd. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de door de
Belastingdienst op verzoek van verhuurders verstrekte huishoudverklaringen in 2018 (unieke adressen).
Categorie

Aantal

%

> € 41.056 (in 2016)
≤ € 41.056 (in 2016)
Uitzonderingsgroepen*
Inkomen onbekend**

103.942
509.411
527.210
50.968

8,7%
42,7%
44,3%
4,3%

1.191.531

100%

Totaal

*) Huishoudens van 4 of meer personen en huishoudens met één of meer AOW-gerechtigden.
**) Inkomen onbekend betekent meestal «inkomen nihil».

Vraag 71
De cijfers van het Financieel Jaarverslag van het Rijk (FJR; € 76,7 mln.
minder aan huurtoeslag uitgegeven dan begroot) omtrent de huurtoeslag
zijn anders dan de cijfers die in het Jaarverslag BZK 2018 (€ 144,5 mln.
minder uitgegeven dan begroot) staan. Kan de Minister het verschil
verklaren?
Antwoord:
In het Financieel Jaarverslag van het Rijk (FJR) is het uitgavenbedrag
gesplitst. Naast de genoemde € 76,7 mln. is onder het kopje Beleidsmatige mutaties een bedrag van € 67,8 mln. opgenomen. Dit betreft de
ramingsbijstelling die in de eerste suppletoire begroting 2018 (Kamerstuk
34 960 VII, nr. 2) is verwerkt. Samen telt dit op tot de in het jaarverslag
opgenomen € 144,5 mln. aan lagere uitgaven ten opzichte van de
ontwerpbegroting 2018.
Vraag 72
Waarvoor wordt de onderuitputting van € 18 mln. op de subsidieregeling
huisvestingsvoorziening statushouders aangewend?
Antwoord:
De Tijdelijke Regeling Subsidie Huisvesting Vergunninghouders (TRSHV)
is per 31-12-2018 gesloten. De onderuitputting van € 7,1 mln. is onderdeel
van het BZK-brede resultaat. Via de eindejaarsmarge is € 2,4 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

25

toegevoegd aan 2019 voor uitgaven die mogelijk nog gepaard zullen gaan
met in 2018 nog aangevraagde, maar nog niet gerealiseerde, projecten.
Afgerond € 5,9 mln. is in 2018 ingezet voor gemeentelijke pilots voor
flexwonen en om de doorstroming en de flexibiliteit van statushouders
naar huisvesting te bevorderen en voor regionale pilots gericht op
handhaving en versnellen van de woningbouwproductie.
Het per saldo overige deel is bij 1e suppletoire begroting 2018 ingezet
voor diverse problematiek in binnen de begroting.
Vraag 73
Hoe verhoudt het achterblijvende gebruik van deze subsidie zich tot de
doelstellingen ten aanzien van het (veilig) huisvesten van asielzoekers?
Antwoord:
Het achterblijvende gebruik van de Tijdelijke regeling stimulering
huisvesting vergunninghouders (TRSHV) is beperkt van invloed op de
huisvesting van statushouders. Gemeenten en corporaties kiezen er in de
meeste gevallen voor statushouders op een andere wijze te huisvesten,
vaak in reguliere sociale huurwoningen.
Vraag 74
Op welke wijze en termijn wordt de subsidieregeling geëvalueerd?
Antwoord:
Per 1 januari 2019 is de Tijdelijke regeling stimulering huisvesting
vergunninghouders (TRSHV) voor nieuwe investeringen gesloten. Uiterlijk
volgend jaar informeer ik uw Kamer over de doeltreffendheid en de
effecten van de regeling.
Vraag 75
Kunt u een nadere uitsplitsing geven waaruit de post saneringsbijdrage
WSG naast de verstrekte subsidie is opgebouwd?
Antwoord:
Het in het jaarverslag opgenomen bedrag van afgerond € 470,8 mln.
betreft de saneringssubsidie van afgerond € 311,4 mln. aan woningcorporatie WSG en de storting in de risicovoorziening voor sanerings- en
projectsteun voor woningcorporaties van de van woningcorporaties
afkomstige saneringsheffing van afgerond € 159,3 mln.
Vraag 76
Kunt u nader uiteenzetten hoe de verschillen in art 3.1 HVII (€ 144,5 mln.)
ten opzichte van de verticale toelichting (€ 76,7 mln.) ontstaan ten aanzien
van de lagere uitgaven aan de huurtoeslag?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 71.
Vraag 77
Hoeveel huishoudens maakten in 2016, 2017 en 2018 gebruik van de
Nationale Hypotheekgarantie (NHG)? Hoe vaak betrof dit starters en/of
personen in de leeftijdscategorie 25–35 jaar?
Antwoord:
Onderstaande tabel toont het totaal aantal huishoudens dat gebruik heeft
gemaakt van NHG voor de financiering van de aankoop van een woning in
2016, 2017 en 2018. Het betreft zowel aankopen van bestaande woningen
als van nieuwbouwwoningen. Tevens is een splitsing gemaakt naar de
leeftijdscategorie 25–35 jaar waarbij de jongste geldnemer minstens 25
jaar oud en jonger dan 35 jaar was.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

26

Jaar

Totaal aantal nieuwe garanties

Nieuwe garanties leeftijdscategorie
25–35 jaar

2016
2017
2018

95.811
95.944
85.194

53.982
53.662
47.030

Bron: NHG

Vraag 78
Hoeveel huishoudens ontvingen in 2018 huurtoeslag?
Antwoord:
Omdat de indieningstermijn voor het aanvragen van huurtoeslag over
2018 pas per 1 september 2019 is verstreken en de huurtoeslag nog
definitief moet worden vastgesteld, kunnen alleen nog voorlopige cijfers
worden verstrekt. De aantallen aanvragen met een positieve toekenning
kunnen door de controle nog afnemen. Voor het jaar 2017 is het beeld wel
betrouwbaar, omdat reeds meer dan 90% van de toekenningen definitief
is vastgesteld.
In 2017 hebben circa 1,39 miljoen huishoudens huurtoeslag gekregen. In
2018 hebben volgens de administratieve bestanden van de Belastingdienst tot op heden circa 1,42 miljoen huurders huurtoeslag gekregen.
Vraag 79
Wat is de inkomensverdeling van de mensen die in 2018 huurtoeslag
ontvingen?
Antwoord:
Omdat de indieningstermijn voor het aanvragen van huurtoeslag over
2018 pas per 1 september 2019 is verstreken en de huurtoeslag nog
definitief moet worden vastgesteld, kunnen alleen nog voorlopige cijfers
worden verstrekt. De aantallen aanvragen met een positieve toekenning
kunnen door de controle nog afnemen of wijzigen. Voor het jaar 2017 is
het beeld wel betrouwbaar, omdat reeds meer dan 90% van de toekenningen definitief is vastgesteld. In de onderstaande tabel is de inkomensverdeling van mensen die in 2017 huurtoeslag ontvingen weergegeven.
Toekenningen naar inkomen 2017 – Nederland

% toekenningen

onder minimum inkomensgrens
€ 0 – € 1.000 boven minimum inkomensgrens
€ 1.000 – € 2.000 boven minimum inkomensgrens
€ 2.000 – € 3.000 boven minimum inkomensgrens
€ 3.000 – € 4.000 boven minimum inkomensgrens
€ 4.000 – € 5.000 boven minimum inkomensgrens
€ 5.000 of meer boven minimum inkomensgrens

66%
7%
6%
5%
5%
4%
7%

Totaal

100%

Vraag 80
Kunt u schematisch weergeven wat de gemiddelde (bruto) maandhuur
was in 2018 van ontvangers van huurtoeslag, zowel landelijk als per
woningmarktregio?
Antwoord:
Omdat de indieningstermijn voor het aanvragen van huurtoeslag over
2018 pas per 1 september 2019 is verstreken en de huurtoeslag nog
definitief moet worden vastgesteld, kunnen alleen nog voorlopige cijfers
worden verstrekt. De aantallen aanvragen met een positieve toekenning
kunnen door de controle nog afnemen of wijzigen. Voor het jaar 2017 is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

27

het beeld wel betrouwbaar, omdat reeds meer dan 90% van de toekenningen definitief is vastgesteld. In de onderstaande tabel is de gemiddelde
maandhuur van mensen die in 2017 huurtoeslag ontvingen weergegeven.
Maandhuur 2017 – COROP-gebieden

Huur p/m (gem) in euro

Oost-Groningen
Delfzijl en omgeving
Overig Groningen
Noord-Friesland
Zuidwest-Friesland
Zuidoost-Friesland
Noord-Drenthe
Zuidoost-Drenthe
Zuidwest-Drenthe
Noord-Overijssel
Zuidwest-Overijssel
Twente
Veluwe
Achterhoek
Arnhem/Nijmegen
Zuidwest-Gelderland
Utrecht
Kop van Noord-Holland
Alkmaar en omgeving
IJmond
Agglomeratie Haarlem
Zaanstreek
Groot-Amsterdam
Het Gooi en Vechtstreek
Agglomeratie Leiden en Bollenstreek
Agglomeratie» ‘s-Gravenhage
Delft en Westland
Oost-Zuid-Holland
Groot-Rijnmond
Zuidoost-Zuid-Holland
Zeeuws-Vlaanderen
Overig Zeeland
West-Noord-Brabant
Midden-Noord-Brabant
Noordoost-Noord-Brabant
Zuidoost-Noord-Brabant
Noord-Limburg
Midden-Limburg
Zuid-Limburg
Flevoland

519
510
504
494
501
509
513
517
518
529
545
527
531
533
527
535
536
527
531
525
534
532
518
550
527
530
493
525
529
529
514
523
536
530
537
524
539
542
524
572

Totaal – Nederland –

527

Vraag 81
Kunt u bij de ontvangsten nader ingaan op het verschil in de realisatie en
de begroting, naast de reeds beschreven ontvangsten?
Antwoord:
De lagere ontvangsten bij de huurtoeslag in 2018 van € 36,9 mln. zijn het
gevolg van minder en lagere terugvorderingen.
Vraag 82
Hoeveel vergunninghouders moesten gemeenten tussen 2015 en 2018
huisvesten? Hoeveel daarvan zijn naar sociale huurwoningen gegaan?
Hoeveel daarvan zijn naar sobere huisvesting gegaan, met behulp van de
subsidieregeling? Hoeveel daarvan zitten nog in asielzoekerscentra?
Hoeveel gemeenten hebben vergunninghouders nog als urgentiecategorie voor sociale huurwoningen, in plaats van sobere huisvesting te
realiseren met de subsidie van de rijksoverheid? Hoeveel van het
beschikbare subsidiebudget is inmiddels gebruikt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

28

Antwoord:
Van 2015 tot en met 2018 moesten gemeenten op grond van de
taakstelling in totaal 97.300 vergunninghouders huisvesten. Op
31 december 2018 waren 2.934 van dat aantal nog niet gehuisvest. Er zijn
geen cijfers bekend over hoeveel sociale huurwoningen worden bewoond
en toegewezen aan vergunninghouders. Wel is het aannemelijk dat het
merendeel van de vergunninghouders instroomt in de sociale huurwoningmarkt.
Uit onderzoek van het onderzoeksbureau RIGO van afgelopen zomer blijkt
dat in 174 van de 176 gemeenten met een urgentieregeling vergunninghouders worden aangemerkt als urgentiecategorie.
In totaal zijn tot en met 2018 111 subsidieaanvragen op grond van de
Tijdelijke Regeling Stimulering Huisvesting Vergunninghouders gehonoreerd en is € 3,3 mln. aan subsidie uitgekeerd. Hiermee zijn 519 vergunninghouders gehuisvest.
Vraag 83
In welke mate zijn in 2018 op basis van de huisvestingswet sociale
huurwoningen toegewezen aan de verschillende bijzondere doelgroepen?
Antwoord:
Er zijn geen cijfers bekend over hoeveel sociale huurwoningen worden
bewoond en toegewezen aan de verschillende doelgroepen.
Vraag 84
Hoeveel sociale huurwoningen zijn in 2018 verkocht? Hoeveel hiervan zijn
middenhuurwoningen geworden?
Antwoord:
De Verantwoordingsinformatie (hierna dVi) cijfers over 2018 komen in de
loop van dit jaar beschikbaar. Wel zijn de verkoopaantallen voor 2017
bekend (zie tabel). Van de 14.867 verkochte corporatiewoningen werden er
8.592 verkocht aan zittende bewoners of andere natuurlijke personen.
3.603 woningen gingen naar eigen verbindingen of naar andere woningcorporaties. 1.504 woningen gingen naar beleggers, 1.168 naar overige
partijen.
Verkoop van corporatiewoningen 2017

Daeb

niet-Daeb

Totaal

Verkoop aan toekomstige bewoners: zittende huurders
Verkoop aan toekomstige bewoners: overige natuurlijke personen
Verkoop aan andere instellingen: eigen verbindingen
Verkoop aan andere instellingen: toegelaten instellingen
Verkoop aan andere instellingen: beleggers
Verkoop aan andere instellingen: overigen

1.592
5.163
1.548
925
1.201
912

475
1.362
796
334
303
256

2.067
6.525
2.344
1.259
1.504
1.168

Totaal

11.341

3.526

14.867

Bron: dVi 2017.

Het is niet bekend hoeveel van de verkochte woningen daarna verhuurd
zijn als middenhuurwoningen. De 8.592 aan huurders of overige natuurlijke personen verkochten woningen zijn waarschijnlijk koopwoningen
geworden. Voor de 2.473 aan eigen verbindingen of aan andere corporaties verkochte DAEB-woningen is het aannemelijk dat het gereguleerde
huurwoningen zijn gebleven. Van de verkochte niet-DAEB-woningen zal
een aanzienlijk deel waarschijnlijk middenhuur zijn.
De 2.113 aan beleggers of overige partijen verkochte DAEB-woningen
kunnen pas na mutatie naar het middensegment worden overgebracht,
mits de maximale huurprijs conform het Woningwaarderingsstelsel
(WWS) dat toestaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

29

Vraag 85
Hoeveel sociale huurwoningen zijn er in 2018 bijgekomen?
Antwoord:
De CBS-statistieken over de woningvoorraad naar eigendom (koopwoningen, sociale huurwoningen en huurwoningen van andere verhuurders)
per 31 december 2018 komen pas in de loop van volgend jaar
beschikbaar. Wel zijn er CBS cijfers beschikbaar over 2017. Daaruit blijkt
dat er in 2017 12.172 corporatiewoningen nieuw gebouwd zijn en 3.695
corporatiewoningen bijgekomen zijn door transformatie, woningsplitsing
en andere toevoegingen. Voorlopige cijfers op basis van dPi2018 geven
aan dat corporaties in 2018 15.100 sociale huurwoningen hebben
gebouwd.
Vraag 86
Hoeveel middenhuurwoningen zijn er in 2018 verdwenen?
Antwoord:
Er is geen centraal register van huurprijzen, waarop een betrouwbare
uitspraak over het aantal woningen in het middensegment gemaakt kan
worden.
Voor zover mogelijk op basis van de beschikbare verantwoordingsinformatie van woningcorporaties (dVi) over 2017 is in de beantwoording van
vraag 84 aangegeven welke verkochte corporatiewoningen mogelijkerwijs
in het middensegment terecht gekomen zijn.
Verder is bekend dat corporaties in 2017 in totaal 7.018 woningen
aankochten. 6.495 zijn aangekocht ten behoeve van exploitatie in de
DAEB-tak. Het is aannemelijk dat dit dus gereguleerde woningen zijn
geworden. Corporaties kochten in de niet-DAEB-tak 523 woningen aan,
veelal van reeds bestaande eigen verbindingen. Het is aannemelijk dat
deze woningen na mutatie als middenhuurwoningen zullen worden
verhuurd.
Aantal aankopen van corporatiewoningen 2017

Daeb

niet-Daeb

Totaal
aantal

Aankoop van eigen verbindingen
Aankoop van toegelaten instellingen
Aankoop van gemeenten
Aankoop van overigen

899
2.837
44
2.715

350
60
0
113

1.249
2.897
44
2.828

Totaal aantal aankopen

6.495

523

7.018

Bron: dVi2017.

Ook is op basis van de verantwoordingsinformatie (dVi 2017) de ontwikkeling van het aantal corporatiewoningen boven de huurtoeslaggrens
bekend. Dit nam in 2017 met 2.504 woningen toe. Aangenomen kan
worden dat het overgrote deel hiervan het middensegment betreft. De dVi
2018 komt naar verwachting in de tweede helft van dit jaar beschikbaar.
Tenslotte is uit de CBS-statistieken over de woningvoorraad naar
eigendom bekend hoeveel woningen er in 2017 door overige verhuurders
nieuw zijn gebouwd, namelijk 14.458 woningen. Daar staat tegenover dat
van deze verhuurders 3.375 woningen zijn gesloopt. Ook van deze
woningen is de huurprijs echter niet bekend en is dus niet te bepalen of zij
tot het gereguleerde segment, de middenhuur of de dure huur behoren.
Vraag 87
Hoeveel middenhuurwoningen zijn er in 2018 bijgekomen? Hoeveel
hiervan waren eerst sociale huurwoningen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

30

Antwoord:
Zie antwoord op vraag 86.
Vraag 88
Hoeveel woningen zijn in 2018 verkocht aan een niet-natuurlijk persoon?
Antwoord:
Het Kadaster en het CBS onderzoeken momenteel de ontwikkelingen in de
particuliere verhuur. Zodra deze onderzoeken beschikbaar zijn, zal ik deze
aan uw Kamer toezenden.
Vraag 89
Hoeveel woningen zijn in 2018 verkocht aan iemand die niet zelf in deze
woning is gaan wonen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 88.
Vraag 90
Hoeveel woningen zijn er in 2018 bijgekomen? Hoeveel procent hiervan is
binnenstedelijk gebouwd/getransformeerd?
Antwoord:
In 2018 zijn er volgens het CBS 66.000 nieuwbouwwoningen gerealiseerd.
Naar verwachting zijn er in 2018 via transformatie van
niet-woongebouwen 7.500 woningen bijgekomen waardoor het totaal aan
nieuwe woningen in 2018 uitkomt op 73.500. Het aandeel transformaties
in de totale nieuwbouw betreft 10% in 2018. Er is niet bekend welk
aandeel van de nieuwe woningen binnen bestaand stedelijk gebied
gebouwd is.
Vraag 91
Hoeveel woningen zijn er in 2018 gesloopt?
Antwoord:
In het jaar 2018 zijn er 19.744 woningen aan de voorraad onttrokken,
waarvan 8.739 de sloop van woningen betreft. De overige 11.005
onttrekkingen kwamen tot stand door het samenvoegen van woningen en
door het wijzigen van de gebruiksfunctie.
Vraag 92
Hoeveel woningen zijn er in 2018 aan buitenlandse investeerders/
beleggers verkocht? Hoeveel hiervan waren sociale huurwoningen?
Antwoord:
De cijfers over 2018 zijn nog niet beschikbaar. Vanuit de Verantwoordingsinformatie (dVi) 2017 is bekend dat corporaties in 2017 in totaal 1.504
woningen aan beleggers verkochten, waarvan 1.201 DAEB-woningen en
303 niet-DAEB-woningen. De dVi maakt geen uitsplitsing naar Nederlandse en buitenlandse beleggers.
Vraag 93
Kan per woningmarktregio de gemiddelde wachttijd van een sociale
huurwoning worden weergegeven?
Antwoord:
Het onderzoek Stand van de woonruimteverdeling (Rigo, 2019) dat ik als
bijlage bij de Staat van de Volkshuisvesting op 28 mei 2019 aan Uw Kamer
heb gezonden (Kamerstuk 32 847, nr. 520), maakt onderscheid tussen de
wachttijd en de zoektijd. De wachttijd is de periode vanaf inschrijving als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

31

woningzoekende tot de toekenning van een woning. De zoektijd is de
periode vanaf de eerste zoekactie (reactie op een advertentie) tot aan de
toekenning van een woning. De wachttijd is langer dan de zoekduur
omdat mensen bij inschrijving vaak nog geen dringende verhuiswens
hebben en eerst inschrijfduur willen opbouwen. In onderstaande tabel zijn
de wacht- en zoektijden per Woningnetregio opgenomen van woningen
die in 2017 werden verhuurd. Binnen deze regio’s variëren de zoektijden
per gemeente, per buurt en per woningtype. Voor een toelichting op deze
cijfers wordt verwezen naar het genoemde rapport.
Woningnetregio
Achterhoek
Almelo
Almere
Arnhem Nijmegen
Den Bosch
Drechtsteden
Eemvallei
Groningen
Haaglanden
Hengelo
Holland Rijnland
Lelystad
Limburg
Meijerijstad e.o.
Noord Kennemerland
Noord Veluwe
Regio Amsterdam
Regio Utrecht
Rijnmond
Stedendriehoek Apeldoorn Deventer Zutphen
West Brabant
Woongaard (Gorinchem e.o.)
Zuid Kennemerland
Zuidoost Brabant
Zwolle

Wachttijd (jaar)

Zoektijd (jaar)

3,4
2,0
8,6
13,7
7,3
5,1
6,8
4,1
3,8
4,5
6,1
5,8
3,8
6,3
6,5
13,3
8,9
8,9
4,6
6,5
6,8
4,7
7,3
3,8
5,5

Nb
Nb
Nb
Nb
2,2
2,0
1,0
2,3
1,8
1,6
1,2
1,9
1,2
Nb
Nb
Nb
5,5
4,6
Nb
Nb
1,8
0,8
4,9
Nb
3,5

Vraag 94
Hoe vaak is in 2016, 2017 en 2018 gebruik gemaakt van de bevoegdheden
op de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek (artikel 5)
om leefbaarheidsproblemen en overlast aan te pakken?
Antwoord:
De Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek biedt
gemeenten de mogelijkheid om selectieve woningtoewijzing toe te passen
in wooncomplexen, straten en gebieden waar de leefbaarheid zwaar
onder druk staat. Op basis van artikel 5 van de wet passen op dit moment
negen gemeenten dit instrument toe waarbij aan woningzoekende
huurders eisen kunnen worden gesteld of voorrang wordt verleend. In
2016 waren dat vier gemeenten, in 2017 zeven en in 2018 negen
gemeenten.
Vraag 95
Hoe vaak is in 2018 gebruik gemaakt van de Wet aanpak woonoverlast om
een gedragsaanwijzing op te leggen?
Antwoord:
Optreden op basis van de Wet aanpak woonoverlast is een gemeentelijke
bevoegdheid. Landelijk vindt geen registratie plaats van het aantal keren
dat daarvan gebruik is gemaakt. Ik laat evenwel in samenwerking met de
VNG, zoals tijdens de behandeling van de initiatiefwet toegezegd door
mijn ambtsvoorganger, na twee jaar (1 juli 2019) een tussenevaluatie doen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

32

naar de uitvoering van de wet. De uitkomsten van die evaluatie verwacht
ik eind dit jaar aan uw Kamer te doen toekomen.
Vraag 96
Kunt u de jaarlijkse toewijzing 2009 tot en met 2018 en de ontwikkeling
van de sociale huur/ corporatievoorraad splitsen in doelgroepen:
migratieachtergrond (westers), migratieachtergrond (niet-westers),
statushouder, instroom uit vrouwenopvang, instroom uit daklozenopvang,
instroom uit ggz-instelling?
Antwoord:
Er zijn geen cijfers bekend over hoeveel sociale huurwoningen worden
ontwikkeld en toegewezen specifiek voor de verschillende doelgroepen.
Vraag 97
Hoeveel budget was er per woning beschikbaar uit de klimaatenvelop in
de 27 proeftuin-wijken?
Antwoord:
In 2018 was € 85 mln. beschikbaar uit de klimaatenvelop voor proeftuinwijken. Gemeenten konden een bijdrage aanvragen voor het onrendabele
deel van een businesscase om een bestaande wijk aardgasvrij te maken.
Dit kunnen investeringen zijn in gebouwen of in de energie-infrastructuur.
Per gebouw gold daarbij het indicatieve referentiebedrag voor de
rijkbijdrage van € 8.500,- per woning of woningequivalent (in geval van
andere gebouwen) met een indicatieve bandbreedte tussen de € 2.000,en € 15.000,-. De bijdrage is echter op wijkniveau. Afhankelijk van de
kenmerken van de wijk of de gekozen techniek kan het bedrag dat
uiteindelijk in de woning wordt geïnvesteerd sterk verschillen.
Vraag 98
Kunt u de CO2 uitstoot van het gehele Rijk inzichtelijk maken en uitsplitsen
naar de afgelopen vijf jaar?
Antwoord:
Ik kan u dit antwoord niet geven. Voor de jaarrapportage bedrijfsvoering
Rijk verzamelt mijn ministerie alleen de informatie die betrekking heeft op
de bedrijfsvoering van het Rijk, de uitstoot van bijvoorbeeld de aanleg van
wegen in opdracht van Rijkswaterstaat maakt hier geen onderdeel van uit.
In opdracht van IenW is echter wel een onderzoek uitgevoerd om de totale
uitstoot van het Rijk in beeld te brengen. Op de totale uitstoot van het Rijk
zal worden ingegaan in de MVI-voortgangsbrief die u binnenkort van mijn
collega van IenW ontvangt.
Vraag 99
Wat is de verhouding van de actuele energielabels in de kantorenmarkt?
Antwoord:
De tabel toont geregistreerde, geldige energielabels met «hoofdfunctie»
kantoor per 17 mei 2019. Energielabels worden afgegeven per adres. Op
een adres kunnen zich meerdere gebruiksfuncties bevinden. In de tabel is
uitgegaan van de «hoofdfunctie» die op het energielabel staat. Daarnaast
zijn er nog energielabels met mede een kantoorfunctie; deze worden
toegerekend aan de gebruiksfunctie met de grootste oppervlakte.
Categorie

aantal

%

A
B
C

15.818
5.093
6.885

39,0
12,6
17,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

33

Categorie

aantal

%

D
E
F
G

3.764
2.419
1.752
4.783

9,3
6,0
4,3
11,8

Totaal

40.514

100,0

Bron: RVO.nl

Vraag 100
Welke verklaring heeft u voor het achterblijvende gebruik in de energiebesparende maatregelen door VvE’s?
Antwoord:
Verenigingen van Eigenaren(VvE) hebben lange besluitvormingsprocessen. Dit komt onder andere omdat verschillende eigenaren in een VvE
gezamenlijk moeten besluiten over de financiering en omdat het grotere
ingewikkelde bouwprojecten kan betreffen. Om deze reden komen VvE’s
langzamer op gang dan individuele eigenaar-bewoners. De subsidieregeling voor VvE’s is echter wel op gang gekomen. Het is belangrijk VvE’s
nu de tijd te geven om hun besluitvorming goed af te wikkelen en hen
langjarige zekerheid te geven over de subsidie. Om deze reden is het
resterende budget voor VvE’s gespreid over meerdere jaren als subsidiebudget behouden.
Vraag 101
Wat betekent het achterblijvende gebruik van de subsidieregeling SEEH
voor de duurzaamheidsambities in de gebouwde omgeving?
Antwoord:
Bij VvE’s komt het gebruik van de SEEH langzaam op gang. Dat hoort bij
het tempo van deze bijzondere doelgroep. Dat VvE’s meer overgaan tot
verduurzaming en dat ze daarbij worden geholpen is belangrijk voor de
duurzaamheidsambities in de gebouwde omgeving. Ze hebben daarbij
wel tijd nodig om zich goed voor te bereiden. Die tijd is er ook.
Bij eigenaar-bewoners was geen sprake van achterblijvend gebruik: het
budget voor de SEEH voor eigenaar-bewoners was reeds uitgeput in 2017.
Vraag 102
Hoeveel subsidieaanvragen voor energie-advisering en meerjarenonderhoudplannen waren beoogd bij in werking stellen van deze
subsidieregeling?
Antwoord:
Bij het in werking stellen van de regeling was rekening gehouden met
1.000 subsidieaanvragen voor energie-advisering en meerjarenonderhoudsplannen. Ook bij dit onderdeel geldt dat VvE’s tijd nodig
hebben om te komen tot besluitvorming.
Vraag 103
Welke concrete resultaten zijn in 2018 bereikt vanuit de agenda Stad?
Antwoord:
Het Ministerie van BZK ondersteunt Agenda Stad op verschillende
manieren: via een team van dealmakers, een lerend netwerk (zie voor
nadere toelichting de antwoorden op vragen 3 en 4) en het organiseren
van een grootstedelijk congres «de Dag van de Stad». Daarnaast heeft
Agenda Stad in 2018 de volgende concrete resultaten bereikt met de City
Deals:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

34

1) Vanuit de City Deal «Naar een Digitale Woonomgeving» zijn 5.000
woningen gedigitaliseerd. De deal is opgeschaald onder de titel
«Connect NL» om dit model op te schalen naar 15.000 woningen. Dit
helpt bewoners bij het krijgen van inzicht in de verduurzamingsmogelijkheden van hun huis en de bijbehorende kosten. Tegelijkertijd is
binnen de City Deal gewerkt aan het inventariseren van belemmeringen en juridische vraagstukken op het gebied van privacy, opslag en
beheer van data en standaardisatie.
2) De City Deal «Circulaire Stad» heeft regionale strategieën opgeleverd
om tot een circulaire stad te komen. De ervaringen van de steden en
onderzoeksresultaten worden gebruikt in de ontwikkeling van circulair
bouwbeleid van BZK.
3) In de City Deal «Woningabonnement» wordt geëxperimenteerd met
een nieuw financieringsmodel voor het verduurzamen van huizen.
Vanuit de City Deal worden er momenteel gesprekken gevoerd met de
Europese Investeringsbank om eventuele opschaling mogelijk te
maken.
4) De City Deal «Binnenstedelijk Bouwen» heeft bouwlocaties in de
Zuidvleugel versneld in ontwikkeling gebracht, was inspiratiebron voor
de in 2018 opgerichte transformatiefaciliteit en is inmiddels doorgestart in een landelijk programma om de resultaten te delen binnen de
G40.
5) In de City Deal «Waarden van Groen en Blauw in de Stad» werd in
2018 gewerkt aan de doorontwikkeling van de TEEB-stad tool (The
Economics of Ecosystems and Biodiversity) en Atlas Natuurlijk
Kapitaal. Vanuit de City Deal wordt momenteel een vervolg verkend
voor een samenwerking tussen de deelnemende steden en de
rijksoverheid in een meerjarig programma.
6) Bij de City Deal «Voedsel op de Stedelijke Agenda» wordt er binnen de
clusters gezondheid, economie en bestuurlijke vernieuwing gewerkt
aan de versterking van het stedelijke voedselbeleid. Naast steden zijn
in 2018 alle twaalf provincies aangesloten voor de aanpak van dit
vraagstuk.
7) Bij de City Deal «Kennis Maken» zijn in 19 steden experimenten gestart
rond rijke leeromgevingen voor studenten, tevens zijn er in vijf steden
MBO’s bij de City Deal aangehaakt.
8) Voor de City Deal «Klimaatadaptatie» worden leerataliers georganiseerd om klimaatadaptatie toe te passen in Rotterdam-Zuid, Zwolle en
Dordrecht. Ook verscheen in september 2018 de publicatie «Klimaat in
10 steden» en werd verder onderzocht hoe klimaatadaptatie gekoppeld
kan worden aan de energietransitie.
9) De City Deal «Zicht op Ondermijning» heeft in december 2018 de
eerste resultaten gedeeld in het «Strategisch Beraad Ondermijning».
Daarna is besloten de City Deal met 2,5 jaar te verlengen. De gemeente
Groningen is als nieuwe deelnemer aangesloten.
10) Bij de City Deal «Elektrische Deelmobiliteit» wordt geëxperimenteerd
met het plaatsen van elektrische deelauto’s in nieuwe gebiedsontwikkeling waardoor er, in de 10 bij de City Deal betrokken steden,
gebouwd kan worden met een lagere parkeernorm en de luchtkwaliteit
in de stad wordt verbeterd.
11) De Twee City Deals «Zorg voor Veiligheid in de Stad» en «Inclusieve
Stad» hebben een doorstart gemaakt in het Programma Sociaal
Domein. De lessen uit de City Deals kunnen zo landelijk toegepast
worden.
Vraag 104
Hoeveel woningen zijn in 2018 verduurzaamd? Kan dit per labelstap
worden aangegeven? En kan dit worden uitgesplitst per categorie
(corporatiewoningen, vrije sectorwoningen en koopwoningen)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

35

Antwoord:
Uit gegevens van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl)
blijkt dat in 2018 ruim1 miljoen substantiële energiebesparende maatregelen zijn genomen door eigenaar-bewoners, 490.000 door corporaties en
210.000 door particuliere verhuurders. Deze maatregelen hadden
betrekking op circa 830.000 woningen (in sommige woningen werden
meerdere maatregelen getroffen). Het is niet mogelijk om aan te geven
om welke labelstappen het gaat; er wordt namelijk niet bij elke verduurzaming vooraf en na afloop een energielabel geregistreerd.
Het is wel mogelijk om een beeld te geven van de geregistreerde, geldige
energielabels per categorie eind 2016, 2017 en 2018. Dit brengt in beeld
hoe de labelverdeling van de geregistreerde woningvoorraad verandert.
Cat

geldige energielabels koop

Cat

2016

2017

2018

A

15%

17%

20%

B

14%

14%

15%

C

28%

27%

D

18%

E

11%

F
G

geldige energielabels sociale huur

Cat

2016

2017

2018

A

7%

8%

13%

B

17%

17%

18%

27%

C

34%

35%

16%

15%

D

24%

11%

10%

E

12%

8%

8%

8%

F

6%

6%

6%

G

632.999

812.702

935.380

geldige energielabels particuliere huur

2016

2017

2018

A

12%

15%

18%

B

14%

13%

13%

34%

C

28%

26%

25%

22%

20%

D

18%

17%

16%

11%

9%

E

12%

12%

11%

6%

5%

4%

F

8%

8%

8%

2%

2%

2%

G

7%

8%

8%

1.825.417

1.907.449

1.929.268

368.644

487.082

538.582

Bron: RVO.nl – aantal geregistreerde labels

Vraag 105
Kunt u aangeven waarom er vertraging optreedt in de uitgaven voor de
Energiebesparing Huursector van 2018 naar 2019 en 2020?
Antwoord:
De verschuiving van middelen naar 2020 heeft te maken met de ontwikkeling van de aanvragen. Verhuurders hebben na goedkeuring van de
aanvraag twee jaar de tijd om de woning te verduurzamen. De subsidie
wordt uitbetaald na voltooiing van de verduurzaming. Om die redenen
zullen er vaststellingen en uitbetalingen van STEP-subsidies in het jaar
2020 plaats vinden.
Vraag 106
Wat betekent het vertragen van uitgaven aan STEP voor het beleidsdoel
om (huur) woningen energiezuiniger te maken?
Antwoord:
De verschuiving van middelen naar 2020 heeft geen effect op het
beleidsdoel. De STEP is een instrument ter ondersteuning van verduurzaming in huurwoningen. Het instrument is ingezet om het doel uit het
Energieakkoord dichterbij te brengen. Aedes heeft eerder al aangegeven
dat het woningbezit van corporaties in 2021 gemiddeld label B zal hebben.
Vraag 107
Wat is de oorzaak van de lagere uitgaven aan het beleidsprogramma
woningbouw?
Antwoord:
De lagere uitgaven voor Beleidsprogramma Woningbouw binnen het
instrument opdrachten zijn met name het gevolg van de keuze voor de
inzet van een ander instrument binnen het artikel waarvoor de middelen
zijn gerealloceerd. RVO.nl heeft een bijdrage ontvangen voor ondersteuning en kennis en aan Platform 31 is een bijdrage verstrekt ten
behoeve van de uitvoering van het deelprogramma circulair bouwen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

36

(onder andere voor uniforme meetmethode en materialenpaspoort en
berekening potentieel CO2-reductie circulair bouwen).
Vraag 108
Wat was in 2018 de capaciteit (fte) van het expertteam woningbouw?
Antwoord:
Het Expertteam Woningbouw is in 2018 ontstaan uit de vier voormalige
separate expertteams. Het Expertteam Woningbouw bestaat uit een
kernteam van 10 externe deskundigen.
Verschillende opdrachten van de voormalige expertteams liepen nog in
2018. De kosten van de experts worden bij inzet voor 50% door
gemeenten betaald. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
coördineert het expertteam Woningbouw en heeft de omvorming tot
stand gebracht. Bij RVO waren hier 6 medewerkers bij betrokken. Het
totale budget voor het expertteam was € 1,4 mln. in 2018.
Vraag 109
Kunt u nader uitsplitsen waaraan de middelen voor het RVO Beleidsprogramma Woningbouw zijn besteed?
Antwoord:
Hier worden de middelen verantwoord die RVO.nl uitvoert namens BZK.
In 2018 bestond dit uit opdrachten voor woningbouw, energiebesparing
en energieakkoord, het energielabel, de regelingen Stimulering energieprestaties woningcorporaties (STEP) en Subsidie Energiebesparing Eigen
Huis (SEEH), leefbaarheid, bevolkingsdaling/krimp en ondersteuning en
coördinatie van het Caribisch deel van het Koninkrijk.
Vraag 110
Kunt u nader uiteenzetten hoe de onderuitputting bij de BRO ontstaat?
Antwoord:
Deze onderuitputting is ontstaan doordat de meerjarenbegroting van het
programma is omgezet van de in het Deltafonds gehanteerde begrotingssystematiek bij het Ministerie van IenW naar een jaarlijks kasritme bij het
Ministerie van BZK. Dit heeft geresulteerd in de verschuiving van
geplande uitgaven in 2018 naar het boekjaar 2019.
Vraag 111
Kunt u nader uiteenzetten hoe de budgetten Eenvoudig Beter tot
uitputting zullen komen?
Antwoord:
Over 2018 zijn de budgetten beschikbaar voor Eenvoudig Beter volledig
tot uitputting gekomen. Budgetten zijn besteed aan diverse kleinere
opdrachten, wat veelal inzet van experts betrof ten behoeve van het
stelsel van Omgevingswet. In 2019 wordt geen andere inzet van
budgetten verwacht.
Vraag 112
Hoeveel burgerbrieven en e-mails zijn er in 2018 bij de rijksoverheid
binnengekomen? Hoe lang was de gemiddelde reactietermijn? Is bekend
hoe dit in 2015, 2016 en 2017 was?
Antwoord:
De verantwoordelijkheid voor de afhandeling van schriftelijke burgerbrieven en e-mails ligt bij de afzonderlijke departementen en uitvoeringsorganisaties. De beantwoording wordt op verschillende manieren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

37

bijgehouden. Er is geen rijksbreed overzicht van de ontvangen burgerbrieven en e-mails in 2018.
Vraag 113
Wat is de taakverdeling tussen de ministeries van EZK en BZK als het gaat
om de digitale dienstverlening richting burgers en bedrijven?
Antwoord:
De Staatssecretaris van BZK is verantwoordelijk voor het beleid,
wetgeving en realisatie van generieke digitale basisvoorzieningen voor
overheidsdienstverlening aan zowel burgers als bedrijven. De verantwoordelijkheid voor het bedrijven deel is overgekomen naar het Ministerie van
BZK en in het Besluit houdende departementale herindeling met
betrekking tot generieke digitale overheid voor bedrijven vastgelegd. Dit is
op 7 december 2017 in de Staatscourant gepubliceerd (Stcr. 2017, 2133).
Het Ministerie van EZK blijft verantwoordelijk voor het bedrijfslevenbeleid
in algemene zin, en voor de interne markt en in het bijzonder het vrij
verkeer van goederen en diensten.
Vraag 114
In 2018 is het meerjarenprogramma «»Burgers en bedrijven in regie op
hun gegevens gestart»». Wanneer ontvangt de Kamer de visie van het
kabinet op «»regie op gegevens»», zoals toegezegd in de brief van
14 januari 2019? Waarom is dit niet in april ontvangen?
Antwoord:
De brief wordt in juni nog aan de Tweede Kamer gezonden. De brief is niet
in april verzonden, omdat afstemming meer tijd vergde dan aanvankelijk
voorzien.
Vraag 115
In 2018 is er 577.000 minder uitgegeven aan de post «»digitale dienstverlening»». Wat is hier de achterliggende reden van en hoe staat dit in
relatie tot de verschillende agenda’s, actieplannen en ambities die de
Kamer heeft gepresenteerd in hetzelfde jaar?
Antwoord:
Ten opzichte van de oorspronkelijke begroting, is een deel het budget van
dit instrument verschoven naar bijdrage ZBO’s/RWT’s (ICTU) om de inzet
van middelen voor dit beleidsdoel op het juiste instrument te kunnen
verantwoorden. ICTU is in 2018, met o.a. Regie op gegevens een
belangrijke partner geweest in het realiseren van de agenda’s en
actieplannen van het Ministerie van BZK als het gaat om digitale
dienstverlening.
Vraag 116
In 2018 is er aan het agentschap Logius 24.591.000 meer bijgedragen voor
Informatiebeleid en ontwikkeling e-overheidsvoorzieningen dan vastgesteld in de begroting. Wat is hiervan de oorza(a)k(en), hoe zijn de totale
opgaven opgebouwd, wanneer is dit gebeurd en welke invloed heeft dit
gehad op andere uitgaven?
Antwoord:
Ten opzichte van de oorspronkelijke begroting, is het budget om verschillende redenen opgehoogd. Inhoudelijk is het geheel ten behoeve van de
DIGIbeter agenda. Er hebben meerdere reallocaties plaatsgevonden om
de middelen op het juiste instrument te kunnen verantwoorden. Dit zijn
onder andere de middelen afkomstig van EZK en de middelen voor eID
(€ 10,7 mln. bij 1e suppletoire begroting) en de middelen voor eIDAS (€ 1
mln. bij 2e suppletoire begroting. Een reallocatie zonder inhoudelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

38

consequenties. Daarnaast zijn er extra middelen toegekend uit de
Aanvullende Post (€ 8,7 mln. bij 1e suppletoire begroting) en de Investeringspost Digitale Overheid (€ 2,2 mln. bij 2e suppletoire begroting) om
een impuls te geven aan het gewenste beleid. Omdat hiervoor extra
middelen zijn toegekend, hebben deze uitgaven geen directe invloed
gehad op andere uitgaven op het terrein van de digitale overheid.
Vraag 117
Hoeveel geld is er in 2018 precies uitgegeven aan onderhoud van
ICT-systemen?
Antwoord:
Op het Rijks ICT-dashboard zijn de projecten met een ICT-component
groter dan € 5 mln. beschikbaar. De uitsplitsing naar instandhouding van
bestaande ICT en de ICT vernieuwing is nu niet mogelijk. In 2019 zal een
pilot uitgevoerd worden voor een mogelijk rapportagemodel dat past bij
ICT-beheeractiviteiten. Dat model zal vervolgens getoetst worden op
haalbaarheid en impact bij een aantal grote uitvoeringsorganisaties.
Daarnaast ontwikkel ik nu in samenwerking met de departementen een
kwaliteitskader voor departementale I-plannen, waarmee naast een
integrale storing op kritische aspecten van ICT-ontwikkeling en beheer,
ook een betere standaardisatie van verantwoordingsinformatie kan
worden geborgd. Dit moet zich op termijn ook vertalen in een doorontwikkeling van het Rijks ICT Dashboard, waarmee ik het inzicht en de
bruikbaarheid van de daar beschikbare informatie structureel wil
verbeteren.
Vraag 118
Hoeveel geld is er in 2018 precies uitgegeven aan nieuwe ICT-systemen?
Antwoord:
Opgemerkt moet worden dat de mij beschikbare gegevens over
ICT-vernieuwing enkel betrekking hebben op ICT-projecten van meer dan
€ 5 mln. De totale daadwerkelijke uitgaven aan ICT-projecten in 2018
komen uit op € 648 mln. Zoals ook in antwoord op vraag 30 aangegeven
staat in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk over 2018 een foutief
bedrag van € 564 mln.
Vraag 119
Hoeveel m2 aan gebouwen is er door het RVB in 2018 verkocht en
aangekocht?
Antwoord:
Het RVB heeft in 2018 426.368 m2 bruto vloeroppervlak aan gebouwen
verkocht en 79.464 m2 aangekocht.
Vraag 120
Hoeveel m2 is verduurzaamd? Wat is het gemiddelde energielabel?
Antwoord:
Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) werkt voortdurend aan de verduurzaming
van het rijksvastgoed. Dit uit zich in het bijzonder in de renovatie- en
nieuwbouwprojecten. Uitgangspunt bij deze projecten is label A++. In
2018 zijn twee grote projecten opgeleverd. De Knoopkazerne naast het
Centraal Station in Utrecht is omgebouwd tot een Rijkskantoorgebouw
van 33.000 m2 met label A+++. In Breda is het oude gerechtsgebouw met
label D vervangen door een nieuw gerechtsgebouw bij het centraal station
van 27.000 m2 en label A+++.
Naast de verduurzaming in deze grote bouwprojecten werkt het RVB ook
op vele andere manieren aan de verduurzaming van de portefeuille. Zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

39

wordt gewerkt aan de uitrol van Energie Management Systemen over de
volledige kantorenvoorraad, lopen er meerdere gebiedsontwikkelingen
gericht op duurzaamheid zoals EnergieRijk Den Haag, heeft het RVB in
2018 het betonakkoord medeondertekend dat moet leiden tot 30% minder
CO2-uitstoot in 2030, worden 33 projecten uitgevoerd voor de opwekking
van hernieuwbare energie op rijksgronden en wordt gewerkt aan de
routekaarten die ertoe gaan leiden dat het rijksvastgoed de duurzaamheidsdoelen van het kabinet voor 2030 en 2050 gaat halen.
De portefeuille in beheer bij het RVB bestaat uit meerdere deelportefeuilles. In onderstaande tabel ziet u per grote deelportefeuille het aantal
vierkante meters bruto vloer oppervlak en het huidige gemiddelde
energielabel. Daarbij moet worden opgemerkt dat de defensieportefeuille
niet labelplichtig is. De opgave voor de defensieportefeuille is gebaseerd
op een gecalculeerde inschatting.

Vraag 121
Hoeveel extern ingehuurde krachten zijn er bij de rijksoverheid werkzaam
geweest in 2018?
Antwoord:
De rijksoverheid rapporteert op departementaal en rijksbreed niveau enkel
over de totale kosten van externe inhuur. Aantallen ingehuurde krachten
worden alleen centraal bijgehouden daar waar het uitzendkrachten
betreft. Hierover wordt gerapporteerd in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk, zie p 34. In het vierde kwartaal van 2018 werkten er 5.805
uitzendkrachten bij het Rijk, waarvan een belangrijk deel in deeltijd.
Vraag 122
Hoeveel extern ingehuurde krachten verdiende meer dan de MinisterPresident in 2018?
Antwoord:
Het is bij BZK, als inhurende partij, niet bekend wat het jaarinkomen van
een externe ingehuurde kracht is omdat deze ook bij opdrachtgevers
buiten BZK werkzaam kan zijn. BZK monitort en rapporteert in de bijlage
externe inhuur bij het jaarverslag over alle externe inhuur bij BZK buiten
de (Rijksbrede) raamovereenkomsten.
Vraag 123
Hoeveel vacatures konden in 2018 niet worden ingevuld?
Antwoord:
Er is een sterke toename van het aantal vacatures bij het Rijk. De vraag is
het grootst naar de vakgebieden ICT, Juridisch en Financieel/Economisch.
Op landelijk niveau zijn geen cijfers beschikbaar die het mogelijk maken
aan te geven hoeveel vacatures niet worden ingevuld. Vacatures worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

40

regelmatig vaker opengesteld, samengevoegd of er wordt op een andere
wijze invulling aan gegeven.
Vraag 124
Hoeveel waarnemend burgemeesters zijn er in 2018 aangesteld (kan dit
per provincie worden weergegeven)?
Antwoord:
Op basis van informatie van de Kabinetten van de commissaris van de
Koning zijn in 2018 39 waarnemend burgemeesters aangesteld.
De verdeling per provincie is als volgt:
Provincie

aantal aangestelde waarnemend burgemeesters

Fryslân
Groningen
Drenthe
Gelderland
Overijssel
Noord-Brabant
Limburg
Utrecht
Flevoland
Noord-Holland
Zuid-Holland
Zeeland

4
6
1
4
2
3
4
2
2
6
3
2

Totaal

39

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VII, nr. 8

41