Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

22 026

Nederlands deel van een
hogesnelheidsspoorverbinding
Amsterdam–Brussel–Parijs en
Utrecht–Arnhem–Duitse grens

Nr. 489

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 oktober 2016
Conform de Regeling Grote Projecten, bied ik u hierbij de negenendertigste Voortgangsrapportage (VGR 39) HSL-Zuid aan1. Deze voortgangsrapportage behandelt de verslagperiode van 1 januari 2016 tot en met
30 juni 2016. In deze brief informeer ik u tevens over een aantal ontwikkelingen rondom dit project.
Reizigersgroei
In de eerste helft van 2016 is het aantal reizigers in zowel de Thalys als de
IC direct gestegen ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Het aantal
reizigers in de IC direct steeg met 18% en het aantal reizigers in de Thalys
met 1%. De toename van het aantal reizigers in de IC direct hangt samen
met de frequentieverhoging sinds december 2015, waardoor een
kwartierdienst is gerealiseerd tussen Amsterdam en Rotterdam. Deze
frequentieverhoging van 3 naar 4 keer per uur sluit duidelijk aan bij de
behoefte van de reiziger.
Ontwikkelingen ingroei HSL-aanbod
Start vervoersdienst Den Haag – Eindhoven
Begin 2017 start NS met de introductie van een nieuwe treindienst over de
HSL-Zuid tussen Den Haag en Eindhoven. De nieuwe HSL-dienst begint
op 23 januari 2017 in verband met geplande werkzaamheden aan de
Willemsspoortunnel in Rotterdam. De werkzaamheden aan de tunnel
vinden plaats van 3 t/m 19 december 2016 en van 7 t/m 22 januari 2017.
NS organiseert tijdens de werkzaamheden alternatief vervoer. Om de
betrouwbaarheid van de nieuwe HSL-dienst te beproeven voert NS in de
1

kst-22026-489
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 026, nr. 489

1

periode tussen de werkzaamheden een integraal proefbedrijf uit, conform
de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie Fyra
(Kamerstuk 33 678, nr. 11).
Gekozen is voor een gefaseerde opstart van de nieuwe treindienst. Tot
begin april 2017 rijdt NS met HSL-materieel van Den Haag naar Breda en
met regulier materieel tussen Breda en Eindhoven. Doorgaande reizigers
kunnen daarbij in Breda overstappen op hetzelfde perron. Hierdoor
profiteren reizigers van een rijtijdwinst van ca. 9 minuten ten opzichte van
de huidige situatie. Vanaf begin april rijdt het HSL-materieel vanuit Den
Haag rechtstreeks naar Eindhoven en loopt de rijtijdwinst op tot ca. 11
minuten.
NS kiest voor een gefaseerde opstart om een zo betrouwbaar mogelijke
uitvoering te realiseren. NS heeft hiertoe besloten, omdat niet zeker is dat
bij de start van de treindienst het benodigde HSL-materieel op tijd
beschikbaar is om de doorgaande verbinding tussen Den Haag en
Eindhoven te kunnen uitvoeren. Dit komt door vertraging in de aanpassingen aan het materieel, die nodig zijn voor de veiligheid, het rijcomfort
en om binnen de geluidsnormen te blijven. Op deze manier wordt de
betrouwbare uitvoering van de dienstregeling zo goed mogelijk geborgd.
Om de tijdelijke overstap in Breda mogelijk te maken, moet de IC tussen
Den Haag en Breda sneller rijden. Hierdoor kunnen er in zuidelijke richting
tijdelijk (voor een periode van vier maanden), minder treinen op station
Delft-Zuid en Schiedam stoppen. In Delft-Zuid stoppen tijdelijk 2 in plaats
van 4 sprinters per uur. In Schiedam rijden 6 in plaats van 8 treinen per
uur (2 intercitys in plaats van 4). Alternatieve oplossingen zijn
afgewogen, waaronder het continueren van de bestaande dienstregeling,
maar deze raken in alle gevallen meer reizigers.
Tot slot wordt het vanaf 23 januari mogelijk om een fiets mee te nemen in
de HSL-trein tussen Den Haag en Breda/Eindhoven. Dit conform de wens
van uw Kamer. NS streeft ernaar dat medio 2017 ook fietsen mee kunnen
in de IC direct. Reizigers in de IC Brussel kunnen nu al fietsen meenemen;
dat verandert niet. Hiermee geef ik invulling aan de motie Van Veldhoven
c.s. (Kamerstuk 29 984, nr. 676) om de Kamer voor het einde van 2017 te
informeren over het meenemen van fietsen in de Intercity direct.
Bediening Breda – Antwerpen
Bij Voortgangsrapportage HSL-Zuid 38 (Kamerstuk 22 026, nr. 486) heb ik
uw Kamer gemeld dat de start van de IC Brussel over de HSL-Zuid via
Breda later zal plaatsvinden dan het beoogde moment per dienstregeling
2017. De oorzaak hiervan is volgens NS vertraging bij Bombardier – de
fabrikant van de locomotieven – in de ontwikkeling van noodzakelijk
treinbeveiligingssoftware voor het Belgische deel van de HSL.
Aanvankelijk was de inschatting dat de vertraging enkele maanden zou
bedragen. Inmiddels heeft Bombardier NS en NMBS geïnformeerd dat
deze vertraging verder is opgelopen. Op basis van de nieuwe planning is
het volgens NS onwaarschijnlijk dat deze stap nog vóór dienstregeling
2018 kan worden gezet.
De door Bombardier aangekondigde vertraging is door NS niet geaccepteerd. NS zal al het mogelijke doen om te zorgen dat Bombardier op korte
termijn een betrouwbare planning oplevert. NS laat daartoe onder andere
een externe partij de planning van Bombardier controleren. NS verwacht
in december duidelijkheid te kunnen bieden over het moment waarop de
IC Brussel via Breda kan gaan rijden. Samen met NS ga ik het gesprek aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 026, nr. 489

2

met Bombardier om het Nederlandse belang van een snelle oplossing te
onderstrepen.
Integrale veiligheid
Naar aanleiding van alle veranderingen die in de dienstregeling 2017 op
de HSL-Zuid worden gerealiseerd heeft NS op verzoek van IenM de
safety-case (bewijs van veiligheid) van de HSL-Zuid geactualiseerd. Deze
is goedgekeurd door een geaccrediteerde Independent Safety Assessor
(ISA). De safety-case van de infra provider Infraspeed wordt ook periodiek
geactualiseerd. Dit najaar zullen beide safety-cases, zoals aangekondigd in
de VGR 38 (Kamerstuk 22 026, nr. 486), integraal worden getoetst in het
Veiligheid Advies Overleg HSL Zuid (VAO), teneinde de integrale
veiligheid van het gehele vervoerssysteem te waarborgen.
Betonkwaliteit HSL-Zuid
Levensduurverwachting Tunnel Rotterdam Noordrand
In oktober 2015 is de Kamer geïnformeerd over het onderzoek dat
RailInfraSolution (RIS) in opdracht van ProRail2 heeft uitgevoerd naar de
betonkwaliteit van de Tunnel Rotterdam Noordrand (TRN). Daarin werd de
verwachting uitgesproken dat de beoogde technische levensduur (100
jaar) niet zou worden gehaald. In opdracht van ProRail heeft TNO een
second-opinion uitgevoerd op het RIS-onderzoek. TNO gaf aan dat RIS
haar conclusies met betrekking tot de levensduurverwachting onvoldoende had onderbouwd. Naar aanleiding hiervan heeft ProRail aan RIS
gevraagd haar onderzoek te verdiepen. De resultaten van dit aanvullend
petrografisch onderzoek (in juli afgerond) zijn inmiddels ter beoordeling
voorgelegd aan TNO. ProRail en IenM willen de resultaten van het
verdiepend onderzoek en de analyse van TNO daarop eerst in samenhang
bezien alvorens conclusies te trekken over de levensduurverwachting van
TRN en het onderhoudsregime dat daarbij hoort. Uw Kamer zal hierover
dit najaar nader worden geïnformeerd.
Zichtbare schade Tunnel Rotterdam Noordrand
De uitgevoerde visuele nawinterinspectie van de TRN (dit voorjaar
uitgevoerd door RIS in opdracht van ProRail) laat wel zien dat de schade
(afschilferen beton, al of niet mede veroorzaakt door mosgroei), die in
april 2013 door de aannemer is hersteld, weer terugkeert3. Het oppervlaktebeton van sommige stempels is volgens de onderzoekers in slechte tot
zeer slechte conditie. Op basis van deze resultaten concludeert ProRail dat
de buitenste laag van de stempels niet meer voldoet aan het kwaliteitsniveau dat circa 10 jaar na oplevering mocht worden verwacht. De
geconstateerde schade levert volgens ProRail echter geen enkel risico op
voor de constructieve veiligheid van het object en voor de veiligheid voor
mens of trein. Dit omdat de geconstateerde schade beperkt blijft tot gruis
en losse betonfragmenten niet groter dan enkele centimeters. Deze
schade wordt snel hersteld en risicovolle situaties kunnen in de toekomst
door intensivering van de inspecties en reparaties worden voorkomen.
IenM heeft in mei 2015 voor de TRN de lopende garantie ingeroepen en
voert gesprekken met de aannemer van de TRN om te komen tot
maatregelen waarmee de huidige schade wordt hersteld en toekomstige
schade wordt voorkomen.

2

ProRail verzorgt in opdracht van de Staat het contractmanagement met de infraprovider
Infraspeed.
3
De rapportage van de nawinterinspectie van de TRN is in te zien op rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 026, nr. 489

3

Accountantsrapport bij de VGR
Volgens de Regeling Grote Projecten brengt de Auditdienst Rijk (ADR) ten
minste eenmaal per jaar een rapportage uit met een oordeel over de
kwaliteit en volledigheid van de in de VGR opgenomen financiële en
niet-financiële informatie en over de beheersing en het beheer van het
project.
De rapportage van de ADR bij VGR HSL-Zuid 39 is op het moment van
verzenden van deze voortgangsrapportage nog niet beschikbaar. Conform
de Regeling Grote Projecten zend ik u deze rapportage binnen nu en twee
weken.
Grootprojectstatus HSL
Het aanlegproject HSL-Zuid is door de Kamer op 27 juni 1996 als groot
project aangewezen. De aanleg van de HSL-Zuid is afgerond en de grote
bestedingen in het kader van dit project zijn gedaan. De Tweede Kamercommissie voor Infrastructuur en Milieu heeft in de procedurevergadering
van 23 april 2014 besloten om de grootprojectstatus van de HSL-Zuid
voorlopig te handhaven en het besluit over eventuele beëindiging
daarvan uit te stellen tot na afronding van de parlementaire enquête Fyra.
Op 22 juni 2016 is de kabinetsreactie op het Fyra-rapport met u besproken
(Handelingen II 2015/16, nr. 99, item 7).
In het Wetgevingsoverleg IenM van 12 oktober jl. is toegezegd om te
kijken naar nut en noodzaak van het aantal projecten met een grootprojectstatus, met aandacht voor het waarborgen van de informatieverstrekking aan de Kamer. Ik geef de Kamer in overweging de grootprojectstatus van het aanlegproject HSL-Zuid te beëindigen en de daarbij
behorende procedure in gang te zetten. Bij het beëindigen van de
grootprojectstatus vervalt de halfjaarlijkse VGR. Als hiertoe wordt
besloten stel ik voor de Kamer periodiek te blijven informeren over zaken
zoals de betonproblematiek en het vervoer over de HSL.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 026, nr. 489

4