Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

23 432

De situatie in het Midden-Oosten

Nr. 399

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 23 april 2015
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over de brief van
9 december 2014 inzake de evaluatie van de bilaterale samenwerkingsfora
met Israël en de Palestijnse Gebieden (Kamerstuk 23 432, nr. 396).
De Ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 22 april 2015.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Toor

kst-23432-399
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

1

Vraag 1
Is sinds de brief van 19 december 2014 al meer bekend over de opzet en
invulling van de volgende samenwerkingsfora?
Vraag 2
Deelt u de mening dat de samenwerkingsfora niet alleen een stevige
politieke component moeten hebben maar dat de bedrijfslevencomponent
moet prevaleren, en aan Israëlische zijde ook in het bijzonder samenwerking met kennisinstellingen, ook als samenwerking met kennisinstellingen niet ook met Palestijnse partners gebeurt?
Vraag 46
Zijn de samenwerkingsfora vooral gericht op economische samenwerking
tussen private en niet-gouvermentele actoren in de betrokken staten of
ook als middel voor politieke samenwerking en zo ja hoe dragen projecten
als het promoten van fietsen in Tel Aviv daaraan bij?
Antwoord op vragen 1, 2 en 46
Het kabinet is in overleg met Israël en de Palestijnse Autoriteit over de
invulling en data voor de volgende fora, die in het najaar van 2015 in
Nederland zullen worden georganiseerd. Beide partners hebben aangegeven groot belang te hechten aan de fora, en uit te kijken naar de
komende edities. De samenwerkingsfora met zowel Israël als de Palestijnse Autoriteit bevatten drie dimensies (government-to-government
(inclusief politieke samenwerking), business-to-business en knowledge-toknowledge) zonder hiërarchische relatie, die bijdragen aan de versterking
en verdieping van de bilaterale relaties met Israël en de Palestijnse
Autoriteit. Met zowel Israël als de Palestijnse Gebieden zal samenwerking
worden gezocht op basis van beschikbare partners en mogelijkheden in
de gekozen sectoren. De inzet is dat de volgende editie van de samenwerkingsfora opnieuw op het niveau van de Minister-President zal worden
georganiseerd. Over de nadere invulling zijn nog geen concrete afspraken
gemaakt.
Zie voor een voorbeeld van samenwerking met Palestijnse kennisinstellingen het antwoord op vraag 54.
Vraag 3
Welke onafhankelijke bronnen heeft u gebruikt voor uw evaluatie van de
bilaterale samenwerkingsfora?
Vraag 16
Waarom meet Nederland niet zelf de eventuele successen en verbeterpunten van de fora aangezien het wel een belangrijke rol speelt als
initiator en facilitator van de fora met belastinggeld en daardoor dus actief
betrokken is bij en medeverantwoordelijk is voor de output en outcome
van deze fora?
Antwoord op vragen 3 en 16
De evaluatie vormt de visie van het kabinet op de voortgang van de beide
bilaterale samenwerkingsfora. Daarbij zijn voor Israël de resultaten
meegenomen van de effectmeting die de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) drie maanden na de economische missie in december
2013 heeft uitgevoerd. Voor de evaluatie zijn geen externe partijen
ingeschakeld.
Vraag 4
Waarom ontbreekt in deze evaluatie de beloofde politieke en strategische
analyse van de rol van de fora tegen de verslechterde achtergrond van het
Midden-Oosten Vredesproces (MOVP)?
Vraag 6
Bent u, gezien de positieve stappen die u ziet uitgaan van de fora, in
omgekeerde zin bereid om de fora ook aan te passen als deze positieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

2

stappen ontbreken? Bent u momenteel wel bereid om conditionaliteit in te
bouwen in de versteviging van de relatie?
Vraag 10
Zijn er criteria denkbaar waaronder u de fora zult heroverwegen? Zo ja,
welke zijn dit?
Vraag 11
Waarom hebt u de evaluatie niet uitgevoerd conform de toezegging van
voormalig Minister van Buitenlandse Zaken Timmermans? Waarom laat u
de negatieve ontwikkelingen aan zowel Israëlische als Palestijnse zijde
(geweld, nederzettingenbouw, corruptie, e.d.) buiten beschouwing bij de
beoordeling van nut/noodzaak voortzetting van de bilaterale fora?
Vraag 89
Op welke wijze kunnen de bilaterale fora volgens het kabinet «bijdragen
aan het scheppen van een gunstig klimaat voor hervatting van onderhandelingen», terwijl de Israëlische regering ongehinderd doorgaat met
illegaal beleid dat een oplossing van het Israëlisch-Palestijns conflict op
basis van twee staten existentieel bedreigt?
Antwoord vragen 4, 6, 10, 11 en 89
In de Kamerbrief over de evaluatie van de fora is uiteengezet dat de
politieke context het afgelopen jaar is gewijzigd als gevolg van het
vastlopen van de MOVP-onderhandelingen. Tevens geeft de evaluatie aan
dat het kabinet van mening is dat de fora een nuttig instrument zijn om
het Nederlandse beleid ten aanzien van het MOVP op praktische wijze te
ondersteunen, ook onder minder gunstige omstandigheden. Dankzij de
goede toegang die Nederland tot beide partijen heeft mede als gevolg van
de investering in de bilaterale relaties via de samenwerkingsfora, is
Nederland op vele terreinen een partner waar serieus naar wordt
geluisterd, in het bijzonder ten aanzien van movement & access, maar ook
van innovatie, landbouw, counter-terrorism en energie. Dat heeft het
kabinet in staat gesteld een kritische beleidsdialoog te voeren ten aanzien
van het Midden-Oosten Vredesproces. Op die wijze probeert Nederland,
ook nu er geen sprake is van voortgang in de onderhandelingen, via de
fora een bijdrage leveren aan het scheppen van een klimaat, waarin
hervatting van onderhandelingen mogelijk is. Hierbij is het onder meer
van belang de Palestijnse economie te versterken, onder andere via de
containerscanners en het bevorderen van handel. Tevens probeert het
kabinet door middel van trilaterale verzoeningsprojecten hieraan bij te
dragen. De pragmatische en flexibele opzet biedt voldoende ruimte om in
te spelen op de actuele politieke situatie. In een gesprek met de Minister
van Buitenlandse Zaken op 1 april jl. heeft diens Palestijnse ambtsgenoot
Malki gewezen op het grote belang van de fora.
Het kabinet wil daarbij onderstrepen dat de bilaterale relaties die
Nederland heeft met zowel Israël als de Palestijnse Gebieden niet
vernauwd kunnen worden tot het conflict tussen hen beide. De bilaterale
relaties met beide, hoewel verschillend van aard, zijn breder en rijker
geschakeerd en dienen tevens ter behartiging van Nederlandse belangen
in de regio, net zoals ook andere landen hun bilaterale betrekkingen met
Israël en de Palestijnse Gebieden breder interpreteren dan alleen het
MOVP.
Vraag 5
Welke concrete additionele bijdrage leveren de fora voor Nederland ten
aanzien van het MOVP?
Vraag 17
Hebben de bilaterale fora een constructieve bijdrage geleverd aan vrede
tussen Israël en de Palestijnse Gebieden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

3

Vraag 79
In hoeverre en op welke manier dragen de bilaterale fora bij aan het
scheppen van een gunstig klimaat voor hervatting van onderhandelingen?
Hebben de bilaterale fora reeds bijgedragen aan het scheppen van een
gunstig klimaat voor hervatting van de onderhandelingen?
Vraag 80
Kunt u de zinsnede uit de brief toelichten die stelt dat «Nederland via de
bilaterale fora [kan] bijdragen aan het scheppen van een gunstig klimaat
voor hervatting van onderhandelingen» voor vrede en een tweestatenoplossing tussen Israël en Palestina?
Vraag 83
Kan worden toegelicht hoe de samenwerkingsfora een nuttig instrument
zijn gebleken om het Nederlandse beleid ten aanzien van het MiddenOosten Vredesproces op praktische wijze te ondersteunen?
Vraag 85
Waaruit blijkt dat de intensivering van de bilaterale betrekkingen met
Israël de Israëlische regering in de lopende kabinetsperiode heeft
bewogen tot aanwijsbare stappen die een levensvatbare tweestatenoplossing dichterbij brengen en vrede bevorderen?
Vraag 86
Beschikt het kabinet over concrete aanwijzingen dat de «goede toegang
tot op de hoogste ambtelijke en politieke niveaus», waarover het kabinet
dankzij de samenwerkingsfora zegt te beschikken, ertoe heeft geleid dat
de Israëlische regering de bezwaren van het kabinet tegen haar illegaal
beleid dat vrede bedreigt serieus neemt? Zo ja, wat zijn deze aanwijzingen?
Vraag 88
Kunt u voorbeelden geven van landen die niet zijn overgegaan tot
intensivering van de bilaterale relaties met Israël en de Palestijnse
Autoriteit en desondanks een kritische beleidsdialoog in het kader van het
Midden-Oosten vredesproces met beide partijen voeren?
Antwoord op vragen 5, 17, 79, 80, 83, 85, 86 en 88
De bilaterale samenwerkingsfora zijn bedoeld om de bilaterale betrekkingen in brede zin met zowel Israël als de Palestijnse Autoriteit te
verdiepen. Zij bieden tevens nadrukkelijk gelegenheid voor politieke
consultaties, waarbij ook het MOVP op de agenda staat. Het gaat om een
structurele investering in relaties, netwerken en contacten, die op hun
beurt de Nederlandse diplomatie de benodigde ruimte en goodwill
verschaffen om een constructieve rol te spelen voor ondersteuning in
brede zin van de totstandkoming van een twee-statenoplossing, zoals de
Kamer dit ook van het kabinet verwacht. Dankzij de goede toegang die
Nederland bij beide partijen geniet als gevolg van deze investering in de
bilaterale relaties middels de samenwerkingsfora, is Nederland op vele
terreinen een gesprekspartner waar serieus naar wordt geluisterd, in het
bijzonder ten aanzien van movement & access, maar ook van innovatie,
landbouw, counter-terrorism en energie. Dat heeft het kabinet in staat
gesteld een kritische beleidsdialoog te voeren in het kader van het
Midden-Oosten Vredesproces, ook onder minder gunstige omstandigheden. Goede bilaterale betrekkingen met beide partners leiden echter
niet vanzelfsprekend tot een oplossing van het weerbarstige IsraëlischPalestijnse conflict.
Vraag 7
Deelt u de mening dat de Israëlische voortgang van nederzettingenbouw
op gespannen voet staat met de intensivering van de relatie die u met de
fora realiseert?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

4

Antwoord
Het kabinet zet de goede betrekkingen met Israël in om kritische
boodschappen over te brengen. Zo spreekt kabinet de Israëlische regering
consequent aan op de nederzettingen en wijst erop dat haar nederzettingenbeleid de twee-statenoplossing ondermijnt. Het kabinet zal de nieuwe
Israëlische regering beoordelen op haar daden.
Vraag 8
Voor hoe lang worden de fora op dit moment voortgezet?
Antwoord
De uitvoering van de beide Joint Statements kent geen einddatum.
Bijeenkomsten van de fora vinden iedere twee jaar plaats. Zoals aangegeven in de evaluatie acht het kabinet het van belang om de follow-up
structuur van de fora open en flexibel te houden.
Vraag 9
Wanneer volgt de volgende evaluatie?
Antwoord
Vooralsnog is geen nieuwe evaluatie aan de Kamer voorzien.
Vraag 12
Vindt u dat de samenwerkingsfora evenredig bijdragen aan de Israëlische
ontwikkeling en belangen enerzijds, en de ontwikkeling en belangen van
de Palestijnen anderzijds?
Vraag 25
Hoe verhouden de resultaten van beide fora zich tot elkaar? Zijn de
resultaten qua (financiële) omvang, diepgang en breedte met elkaar te
vergelijken?
Vraag 63
Is bij de oprichting en invulling van de samenwerkingsfora gehandeld
naar het volgende uitgangspunt van voormalig Minister van Buitenlandse
Zaken Timmermans: «We doen niets met Israël wat we niet ook doen met
de Palestijnen... Als het met de een niet lukt, gaat het met de ander ook
niet»? (zie (Handelingen II 2012/13, nr. 37, item 7)
Vraag 76
Zijn de samenwerkingsfora en Joint Statements met Israël en de
Palestijnse gebieden met elkaar in balans? Of levert het samenwerkingsforum Israël meer op dan de Palestijnse Gebieden? Als ze niet met elkaar
in balans zijn, wat bent u dan van plan daaraan te doen?
Antwoord op vragen 12, 35, 63 en 76
Elk van beide fora is opgezet in nauw overleg met de respectievelijke
partner, Israël en de Palestijnse Autoriteit. Aangezien de beide economieën zeer verschillend zijn, is de inhoud van beide fora ook verschillend.
Door deze gedifferentieerde aanpak kunnen beide fora inspelen op de
verschillende behoeften binnen de bilaterale relaties die Nederland
onderhoudt met zowel Israël als de PA. Juist hierdoor worden de fora
door beide partners zeer gewaardeerd. Dat neemt niet weg dat de beide
fora op hetzelfde niveau, met hetzelfde overkoepelende thema van
«innovatie» en met dezelfde drie dimensies (government-to-government
(inclusief politieke samenwerking), business-to-business en knowledge-toknowledge) worden georganiseerd.
Vraag 13
Op welke wijze rijmt u dat het kabinet «uitdrukkelijk [heeft] gekozen voor
een pragmatische benadering met de nadruk op praktische en technische
bilaterale samenwerking», met de eerdere uitspraak van het kabinet dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

5

binnen de samenwerkingsfora daarnaast «gelegenheid [is] om op politiek
niveau over bilaterale en regionale kwesties te spreken»?
Antwoord
De samenwerkingsfora bestaan uit drie componenten: government-togovernment; business-to-business; en knowledge-to-knowledge. De
eerste component biedt gelegenheid op politiek niveau over bilaterale en
regionale kwesties te spreken.
Vraag 14
In hoeverre en op welke wijze overlappen de samenwerkingsfora andere
bilaterale kanalen tussen Nederland en Israel en de Palestijnse Autoriteit?
Antwoord
De samenwerkingsfora vormen een verdieping en versterking van de
reeds bestaande bilaterale kanalen met Israël en Palestijnse Autoriteit.
Vraag 15
Wat zijn naast de voornamelijk op output niveau gedefinieerde doelstellingen van de samenwerkingsfora de gewenste en geplande doelstellingen op outcome niveau?
Antwoord
Doelstelling van de fora is het versterken en verdiepen van de bilaterale
relaties met Israël en de Palestijnse Autoriteit door middel van het bieden
van een raamwerk voor de financiering en facilitering van diverse
activiteiten, zoals uiteengezet in beide Joint Statements. Dat raamwerk is
in belangrijke mate gericht op het initiëren en cultiveren van initiatieven
door de private sector, kennisinstellingen en maatschappelijk middenveld;
de verdere invulling en opvolging is daarvan afhankelijk. Voor het bepalen
van resultaten is een instrument als de effectmeting van de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland (RVO) behulpzaam. De resultaten van de
OS-gerelateerde onderdelen worden meegenomen in de rapportage over
de resultaten van de Nederlandse inzet op de prioritaire thema’s van
ontwikkelingssamenwerking die de Kamer jaarlijks toegaat. Voor wat
betreft de doelstellingen van de politieke dialoog in het kader van de fora
wordt verwezen naar het antwoord op vragen 5, 17, 79, 80, 83, 85, 86 en
88.
Vraag 18
Verwelkomt de Palestijnse Autoriteit de intensivering van economische,
politieke en militaire samenwerking tussen Nederland en Israël, terwijl
Israël de Palestijnse economie met restrictieve maatregelen jaarlijks een
miljardenschade toebrengt en de stichting van een soevereine en
levensvatbare Palestijnse staat actief en bewust tegenwerkt?
Antwoord
De Palestijnse Autoriteit (PA) ziet het bilaterale forum met Nederland als
een bevestiging van de goede relaties en de verdieping ervan. Net zozeer
als de PA het eigen forum als een bilaterale aangelegenheid beschouwt,
ziet zij het forum met Israël als een bilaterale aangelegenheid tussen
Nederland en Israël. Wel dringt de PA erop aan de betrekkingen met Israël
te beperken tot de grenzen van 1967.
Vraag 19
Delen Israël en de Palestijnse gebieden de visie van het kabinet dat de
bilaterale samenwerkingsfora met Nederland een constructieve bijdrage
leveren aan het Midden-Oosten Vredesproces? Of benaderen zij de
samenwerkingsfora puur op een bilaterale manier?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

6

Antwoord
Beide samenwerkingspartners beschouwen de fora als bilaterale
evenementen, die tevens nadrukkelijk gelegenheid bieden voor politieke
consultaties, waarbij ook het MOVP op de agenda staat.
Vraag 20
Is het voor vertegenwoordigers van NGO’s en andere organisaties in het
maatschappelijke middenveld ook mogelijk om deel te nemen aan de
samenwerkingsfora? Zo ja, wordt deze groep actief door u gestimuleerd
om deel te nemen?
Antwoord
De fora zijn bedoeld om zakenmensen, wetenschappers en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld bijeen te brengen. Het
overkoepelend thema van de beide samenwerkingsfora is «innovatie»,
wat benadrukt dat de samenwerking toekomstgericht en vernieuwend
beoogt te zijn. Vertegenwoordigers van in dat opzicht relevante
maatschappelijke organisaties nemen op uitnodiging deel aan desbetreffende evenementen in het kader van de bilaterale fora.
Vraag 21
Welke 45 bedrijven en welke 15 kennisinstellingen maakten deel uit van de
economische missie naar de Palestijnse Gebieden?
Antwoord
Op basis van de definitieve deelnemerslijst hebben de volgende 56
bedrijven en instellingen hebben deelgenomen aan de economische
missie naar de Palestijnse Gebieden in december 2013: 42windmills,
Agromoes, Agrotechnology & Food Sciences Group, Amstel Gooi en
Vecht, Arc of Noah, Avisi BV, Berenschot International, Bureau Leeters,
Comixus Telecommunicatie & Netwerken BV, Dayview, Delft University of
Technology, Elektor International Media, Energy Academy Europe,
Feitsma Seed Potato Farm, Global Risk Consult, Global Gas Network
Initiative, Hak&Partners BV, Holland Dredging Israel, HortiAlliance, IHS /
Erasmus University, Institute for Urban Development/Erasmus University,
INTERESBA, KPMG Accountants N.V., Kronenburg BV, Lighthouse IP,
Living Foods, Maastricht School of Management, Magnatech International
BV, Metropolitan Food Security, Merford Special Doors B.V., Netherlands
Water Partnership, ORTEC, PNS Nitrogen Services B.V., Province of
Drenthe, Social Sciences Group Wageningen University, State Supervision
of Mines, Stork Food & Dairy Systems B.V., SunCycle Holding nv, Tebodin
Netherlands, The Hague Institute for Global Justice, Tideway bv, TNO,
Topsector Agri&Food International, Two Tube, UNESCO-IHE, University of
Groningen center of entrepreneurship, University of Twente, VanDrie
Group, Vewin, Vitens-Evides International, Wageningen University,
WaterFocus, Wetskills, Wetsus, Witteveen+Bos, World Waternet.
Vraag 22
Welke 60 bedrijven en welke 15 kennisinstellingen maakten deel uit van de
economische missie naar Israël?
Antwoord
Op basis van de definitieve deelnemerslijst hebben de volgende 65
bedrijven en instellingen hebben deelgenomen aan de economische
missie naar de Palestijnse Gebieden in december 2013: 42windmills,
Agromoes, Agrotechnology & Food Sciences Group, Amstel Gooi en
Vecht, Arc of Noah, Avisi BV, Berenschot International, Centre of Competence Paper and Board, Chamber of Commerce Nederland Israël, Comixus
Telecommunicatie & Netwerken BV, Dayview, Dr Ten, Delft TU, Elektor
International Media, Energy Academy Europe, Feitsma Seed Potato Farm,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

7

Global Risk Consult, Global Gas Network Initiative, Hak&Partners BV,
Holland Dredging Israel, HortiAlliance, IHS / Erasmus University, Institute
for Urban Development/Erasmus University, INTERESBA, Israel Innovations, KPMG Accountants N.V., Kronenburg BV, Kurtz Marketing &
Management, Lely Holding sarl, Living Foods, Maastricht School of
Management, Magnatech International BV, Marel Stork Poultry Processing
B.V., Metropolitan Food Security, Merford Special Doors B.V., Netherlands
Water Partnership, ORTEC, PNS Nitrogen Services B.V., Province of
Drenthe, Rabobank, Social Sciences Group Wageningen University, SOL
Marketing Europe, State Supervision of Mines, Stork Food & Dairy
Systems B.V., STW, SunCycle, Tebodin Netherlands, The Vincent Hotel
Group, Tideway bv, TNO, Topsector Agri&Food International, Two Tube,
UNESCO-IHE, University of Groningen center of entrepreneurship,
University of Twente, VanDrie Group, Vewin Association of Dutch Water
Companies, Wageningen University SSG, Wageningen UR, Water board
Aa and Meuse, WaterFocus, Wetskills, Wetsus, Witteveen+Bos, World
Waternet.
Vraag 23
«De Minister van Buitenlandse Zaken heeft gedurende het jaar enkele
malen bilateraal overleg gevoerd met de Israëlische Minister van
Buitenlandse Zaken Lieberman en met zijn Palestijnse evenknie Al Malki.»
Die gesprekken zijn van groot belang. Gesprekken op niveau van
regeringsleiders hebben echter mogelijk gemaakt dat bijvoorbeeld het
Israëlische bedrijf ICL een vestiging in Amsterdam besloot te openen, en
ook te laten openen door de Nederlandse Minister-President. Kunt u
garanderen dat gesprekken ook structureel op het allerhoogste politieke
niveau, en dus op het niveau van regeringsleiders, gaan worden gevoerd
in de toekomst in het kader van de samenwerkingsfora?
Antwoord
Bilaterale contacten vinden op alle niveaus plaats. Minister-President
Rutte heeft bij diverse gelegenheden gesprekken gevoerd met premier
Netanyahu, President Abbas en premier Hamdallah. Dit zal ook in de
toekomst het geval zijn. De inzet is dat de volgende editie van de
samenwerkingsfora opnieuw op het niveau van de Minister-President zal
worden georganiseerd.
Vraag 24
Klopt het dat de samenwerkingsfora nog niet op de zogeheten «uitgebreide dienstverlening» van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO) kunnen rekenen? Deelt u de mening dat in het licht van de
aangenomen motie-Van der Staaij c.s. de samenwerkingsfora ook op
uitgebreide dienstverlening van de RVO moeten kunnen aanhaken? Is het
kabinet voornemens daar iets aan te doen?
Antwoord
Israël en de Palestijnse Gebieden staan niet op de zogeheten landenlijst
voor «uitgebreide dienstverlening». De motie-Van der Staaij heeft
betrekking op economische relaties en samenwerking tussen Nederlandse
en Israëlische bedrijven en instellingen. Op dit moment wordt bezien of
Israël voldoet aan de criteria om wel op deze lijst geplaatst te kunnen
worden.
Vraag 26
Hebben Israëlische bedrijven en instellingen etc. die vestigingen hebben
in of anderszins actief zijn in de illegale nederzettingen op enigerlei wijze
deelgenomen aan (activiteiten van) het samenwerkingsforum? Zo ja,
welke?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

8

Vraag 27
Hoe is erop toegezien dat voorkomen wordt dat illegale nederzettingen
profiteren van (activiteiten van) het samenwerkingsforum?
Vraag 42
Stelt u de Israëlische bedrijven op de hoogte van het Nederlandse
ontmoedigingsbeleid voor investeringen in joodse nederzettingen en
houdt u hen voor geen banden met de joodse nederzettingen te onderhouden? Indien neen, waarom niet? Zo ja, wat is de reactie van Israëlische
firma’s hierop? Kunt u dat toelichten?
Vraag 65
Kunt u aangeven hoe het ontmoedigingsbeleid dit jaar verder vorm krijgt?
Kunt u een overzicht geven van de effecten van het ontmoedigingsbeleid?
Vraag 90
Op welke wijze monitort het kabinet dat activiteiten voortvloeiende uit het
Nederlands-Israëlisch samenwerkingsforum geen bijdrage leveren aan het
nederzettingenbeleid, of aan andere ernstige schendingen van het
internationaal recht? Welke rol spelen de Nederlandse ambassade in
Israël, resp. de Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging bij de
Palestijnse Autoriteit, in dat verband?
Vraag 91
Zal het ontmoedigingsbeleid, waarmee het kabinet waarborgt dat
Nederland geen steun verleent aan het illegale nederzettingenbeleid, ook
worden toegepast op de volgende editie van de samenwerkingsfora,
conform toepassing van dit beleid op en tijdens de samenwerkingsfora in
december 2013?
Vraag 94
Deelt u de opvatting dat in het licht van de gewijzigde context het
noodzakelijk is het ontmoedigingsbeleid aan te scherpen? Zo ja, hoe zult u
dat vormgeven? Indien neen, waarom niet?
Antwoord op vragen 26, 27, 42, 45, 65, 90, 91 en 94
De Nederlandse overheid ontmoedigt al jaren economische relaties met
bedrijven in Israëlische nederzettingen in bezet Palestijns gebied. Indien
Nederlandse bedrijven aankloppen bij de overheid, worden zij over dit
beleid geïnformeerd. De Nederlandse overheid verleent geen diensten
aan Nederlandse bedrijven waar het gaat om activiteiten die zij ontplooien
in of ten behoeve van Israëlische nederzettingen in bezet Palestijns
gebied. Daarnaast informeert zij Nederlandse bedrijven actief in gevallen
waarbij zij zelf is betrokken, zoals het bilaterale samenwerkingsforum met
Israël. Het kabinet heeft geen overzicht van de effecten van het
ontmoedigingsbeleid.
Het beleid is van toepassing op activiteiten van Nederlandse bedrijven als
die direct bijdragen aan de aanleg en instandhouding van nederzettingen
of als die de aanleg of instandhouding ervan direct faciliteren. Het gaat
hierbij om activiteiten in nederzettingen, activiteiten met bedrijven
gevestigd in nederzettingen en activiteiten buiten nederzettingen die ten
gunste komen aan nederzettingen. In gevallen waarin op voorhand niet
duidelijk is of een activiteit ten gunste komt van nederzettingen raadt het
kabinet desgevraagd Nederlandse bedrijven aan het gesprek aan te gaan
met het desbetreffende Israëlische bedrijf. Een aanpassing van dit beleid
is niet aan de orde.
Het beleid zal onverkort worden toegepast bij de volgende editie van het
samenwerkingsforum met Israël. Aan het forum met Israël nemen alleen
Israëlische bedrijven deel die gevestigd zijn in Israël (binnen de grenzen
van 1967) en wier activiteiten in het kader van het samenwerkingsforum
ook binnen die grenzen worden uitgevoerd. Daartoe vindt in het kader van
het samenwerkingsforum met Israël een screening plaats van Israëlische
bedrijven die zich voor deelname aanmelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

9

Vraag 28
Waarom noemt u de bezoeken van 7-9 december 2013 «geslaagde
bezoeken», terwijl er duidelijk minder geslaagde kanten zaten aan het
bezoek, te denken valt aan het afgezegde bezoek aan Mekorot, het door de
Minister van Buitenlande Zaken afgezegde bezoek aan Hebron en het niet
openen van de containerscanner door de Minister-President?
Vraag 29
Kunt u aangeven in hoeverre dit bezoek heeft geleid tot diplomatieke
schade en of en hoe deze schade is hersteld?
Antwoord op vragen 28 en 29
Zie de Kamerbrief met het verslag van de bezoeken aan de Palestijnse
Gebieden en Israël in het kader van de lancering van de bilaterale
samenwerkingsfora met beide partijen van 20 december 2013 (Kamerstuk
23 432, nr. 357) en de antwoorden op de Kamervragen over dit verslag
van 7 februari 2014 (Kamerstuk 23 432, nr. 359).
Vraag 30
Hoe zijn de contacten momenteel tussen de Nederlandse overheid (zowel
landelijk als decentraal) en Mekorot?
Vraag 31
Ziet u kans om de banden met Mekorot aan te halen door alsnog een
bezoek te brengen aan dit bedrijf? Zo nee, waarom niet?
Vraag 32
Ziet u kans om (deels gestopte) samenwerking tussen Nederlandse
overheidsinstellingen en Mekorot weer op gang te helpen overeenkomstig
de motie-Van der Staaij/Voordewind over het aanmoedigen van economische relaties tussen Nederlandse en Israëlische bedrijven? Zo ja, op
welke manier?
Antwoord op vragen 30–32
De Nederlandse overheid en Mekorot werken samen en de contacten zijn
goed. Nederland financiert het Middle East Desalination Research Center
(multilateraal technisch forum op het gebied van waterontzilting en
hergebruik van water dat voortkomt uit de Oslo-akkoorden). Via dit
initiatief ontvangen Palestijnen en Jordaniërs technische training bij
Mekorot. Daarnaast ondersteunt Nederland het EXACT programma, een
academisch samenwerkingsverband voortkomend uit de Oslo-akkoorden
dat bijdraagt aan samenwerking op het gebied van gezamenlijk waterbeheer in aanloop naar een finaal statusakkoord. EXACT is gericht op
samenwerking tussen Israëliërs, Jordaniërs en Palestijnen. De Ambassade
in Tel Aviv en de Nederlandse Vertegenwoordiging in Ramallah hebben
eind 2014 afsluitende seminars bijgewoond van dit programma waarbij
Mekorot een belangrijke partner was. Indien opportuun geacht in het
kader van concrete «business opportunities» kan een bezoek aan Mekorot
nuttig zijn.
Vraag 33
Betreurt u het feit dat het Israëlische bedrijf Elbit, dat zich netjes aan alle
internationale regels houdt, is weg-geïntimideerd van de wapenbeurs in
Ahoy?
Antwoord
Naar aanleiding van protesten van maatschappelijke organisaties heeft
het Israëlische bedrijf Elbit Systems zelfstandig besloten met een
folderstand deel te nemen aan de defensie- en veiligheidsbeurs en geen
systemen te tonen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

10

Vraag 34
Op welke wijze is dit kabinet van plan het activisme van de Boycott,
Divestment and Sanctions Movement (BDS) (dat vrijwel altijd hand in
hand gaat met antisemitisme en intimidatie) aan te pakken, zodat
Israëlische bedrijven, organisaties en artiesten Nederland niet uit
veiligheidsoverwegingen zullen mijden?
Antwoord
Het kabinet is tegenstander van een boycot tegen Israël en spant zich in
voor versterking van de bilaterale economische betrekkingen met dit land.
Het kabinet ondersteunt niet de internationaal georganiseerde oproep tot
Boycot Divestment and Sanctions (BDS).
Vraag 35
Welke mogelijkheden ziet u, naast de al bestaande initiatieven en
contacten, voor verdere handelsbevordering met Israël?
Antwoord
Kansen voor intensivering van de economische relatie met Israël liggen
vooral op het gebied van innovatie (life sciences and health, agro-food,
high-tech en start-ups), investeringen, cyber en energie en gas.
Vraag 36
Zijn de Joint Statements die met de Palestijnse Autoriteit en met Israël zijn
opgesteld openbaar? Zo ja, waar kan de Kamer deze vinden? Zo nee, kunt
u de Kamer de Joint Statements sturen?
Antwoord
De Joint Statements zijn als bijlage bij deze brief gevoegd1.
Vraag 37
Klopt het dat in het Joint Statement met Israël staat: «The Netherlands
gladly continues to represent Israel in the Boards of the International
Monetary Fund and the World Bank»? Kunt u hier een toelichting op
geven? Is dit een gebruikelijke constructie? Heeft Nederland vrijwillig voor
de vertegenwoordiging van Israël bij het Internationaal Monetair Fonds en
de Wereldbank gekozen? Hoe lang is die vertegenwoordiging van Israël al
het geval?
Antwoord
In het Joint Statement met Israël staat inderdaad dat «The Netherlands
gladly continues to represent Israel in the Boards of the International
Monetary Fund and the World Bank». Het aantal stoelen in de raad van
bewindvoerders van het IMF en de Wereldbank is beperkt, waardoor de
meeste bewindvoerders meerdere landen vertegenwoordigen. De kleinere
en middelgrote landen vormen dan een kiesgroep zodat ze gezamenlijk
voldoende stemgewicht hebben in de raad. Nederland vertegenwoordigt
op dit moment in die hoedanigheid veertien andere landen bij het
Internationaal Monetair Fonds en twaalf andere landen bij de Wereldbank,
waaronder Israël. Landen die geen stoel in de raad hebben, kiezen zelf tot
welke kiesgroep zij willen toetreden en door welke bewindvoerder zij zich
willen laten vertegenwoordigen. In de praktijk wordt uiteraard over
toetreding wel overleg gevoerd met de bestaande kiesgroep omdat de
kiesgroep zelf intern bepaalt hoe de vertegenwoordiging is georganiseerd.
In 1954 is Israël toegetreden tot de Nederlandse kiesgroep. De samenwerking met Israël binnen het IMF en de Wereldbank verloopt sindsdien
naar wederzijdse tevredenheid.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

11

Vraag 38
Is het mogelijk dat Nederland behalve Israël ook Palestina bij het IMF en
de Wereldbank gaat vertegenwoordigen? Is Nederland bereid om te
proberen dat te doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
De Palestijnse Autoriteit is geen lid van het Internationaal Monetair Fonds
of de Wereldbank. Een dergelijke vertegenwoordiging is daarmee niet aan
de orde.
Vraag 39
Kunt u een overzicht geven van de Israëlische bedrijven die zich in
Nederland willen vestigen, als (co-)investeerder of anderszins?
Vraag 40
Met welke Nederlandse gemeenten wordt samengewerkt om Israëlische
bedrijven tot investeringen te bewegen? Kunt u daarvan een overzicht
geven?
Antwoord op vragen 39 en 40
De overheid houdt geen overzicht bij van bedrijven die in Nederland
willen investeren en van gemeenten waarmee wordt samengewerkt.
Vraag 41
Is de vestiging van Israëlische bedrijven in Nederland een rechtstreeks
gevolg van het samenwerkingsforum of zijn er andere aanleidingen voor
deze bedrijven? In geval er andere aanleidingen zijn, om welke gaat het
dan?
Antwoord
De economische diplomatie in het kader van het Samenwerkingsforum
heeft hieraan een belangrijke impuls gegeven. Uiteindelijk heeft het
gunstige investeringsklimaat in Nederland de doorslag gegeven.
Vraag 43
Kunt u aangeven welke economische redenen er voor Israel Chemicals
(ICL) zijn om zich in Amsterdam te vestigen? Heeft de gemeente
Amsterdam een directe of indirecte financiële bijdrage gedaan? Zo ja,
welke middelen betrof dit? Heeft ICL Amsterdam om (gunstige) belastingtechnische redenen Nederland als Europees hoofdkwartier gekozen?
Indien neen, wat zijn dan de redenen voor ICL om naar Amsterdam te
komen? (zie: http://www.globes.co.il/en/
article.aspx?did=1001005635&from=iglobes).
Vraag 44
Hebt u kennis genomen van de verzoeken van Knesset lid Dov Khanin aan
een Israëlische commissie voor herziening van belasting op grondstoffen
om ICL te doen bewegen fatsoenlijke belastingen te betalen? Kunt u
uitsluiten dat ICL om belastingtechnische redenen naar Amsterdam is
gekomen? Zo ja, om welke redenen is ICL dan gekomen? (zie:
http://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/Dov-Haninpens-letter-to-Sheshinski-imploring-committee-not-to-cave-into-ICLpressure-375337).
Antwoord op vragen 43 en 44
Een van de redenen waarom buitenlandse bedrijven Nederland als
vestigingsplaats kiezen is vanwege het gunstige belastingklimaat. Dit
heeft ook een rol gespeeld bij de keuze van ICL voor Amsterdam.
Daarnaast hebben ook andere factoren meegespeeld bij de keuze voor
Amsterdam zoals: een internationaal centrum van economische activiteit,
een hoge kwaliteit van dienstverlening, uitstekende infrastructuur,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

12

hoopopgeleide vakmensen en een aantrekkelijke woonomgeving. De
gemeente Amsterdam heeft geen directe financiële bijdrage geleverd.
Vraag 45
Hoe wordt gegarandeerd dat de samenwerkingsfora passen binnen de
Europese afspraken (de EU-guidelines) dat in de samenwerking met Israel
en de Palestijnse Gebieden expliciet de illegale nederzettingen op de
Westbank en Oost-Jerusalem moeten worden uitgesloten en deze niet
mogen worden ondersteund?
Antwoord
Het opstellen van de guidelines (richtsnoeren) subsidiabiliteit is een
beslissing van de Europese Commissie naar aanleiding van de conclusies
van de Raad Buitenlandse Zaken van mei en december 2012). Deze
richtsnoeren zijn per 1 januari 2014 inwerking getreden. Zij bepalen dat
Israëlische entiteiten in aanmerking kunnen komen voor EU-subsidies
indien zij zijn geregistreerd in Israël (waarbij de grenzen van voor 1967
worden aangehouden) en dat de te subsidiëren activiteiten ook binnen die
grenzen moeten worden uitgevoerd. De richtsnoeren zijn niet juridisch
verbindend en vormen een leidraad voor het eigen handelen van de
Europese Commissie. Hoewel de EU richtsnoeren subsidiabiliteit dus niet
direct van toepassing zijn op de bilaterale samenwerkingsfora, sluiten
deze richtsnoeren aan bij het Nederlandse beleid ten aanzien van illegale
Israëlische nederzettingen in bezet gebied.
Vraag 47
Hoe verhoudt zich de lopende en beoogde samenwerking tussen
Nederland en Israël op het terrein van ontwikkelingssamenwerking in
derde landen tot het feit dat Israël duurzame ontwikkeling in de bezette
Palestijnse gebieden actief belemmert en ondermijnt?
Vraag 48
Hoe verhoudt zich de lopende en beoogde samenwerking tussen
Nederland en Israël op het terrein van ontwikkelingssamenwerking in
derde landen tot het feit dat Israël veel Europese ontwikkelingsprojecten,
waaronder Nederlandse, in de bezette Palestijnse gebieden belemmert en
enkele projecten heeft vernield?
Antwoord op vragen 47 en 48
Samenwerking binnen het domein van ontwikkelingssamenwerking is een
van de onderwerpen in het Joint Statement tussen Nederland en Israël.
Het samenbrengen van ervaring en expertise uit Israël en Nederland ten
behoeve van ontwikkeling van een derde land (waarbij momenteel de
meeste kansen lijken te bestaan in Ethiopië en Ghana, zie ook antwoord
op vraag 49) staat los van de kwestie van de Israëlische bezetting van
Palestijns gebied.
Vraag 49
Welke derde landen worden uitgenodigd om met Israël en Nederland
samen te werken? Kunt u toelichten, waarom deze landen worden
gevraagd? Is al duidelijk of deze genodigden wensen deel te nemen?
Indien ze niet wensen deel te nemen, waarom niet?
Antwoord
In goed overleg met Israël is gekeken naar de landen waar zowel Israël als
Nederland actief zijn en waar samenwerking snel van start zou kunnen
gaan. De meeste kansen lijken te bestaan in de sectoren water (irrigatie) in
Ethiopië en voedselzekerheid (tuinbouw) in Ghana. De Nederlandse
ambassades zijn in contact met hun Israëlische collega’s ter plekke om
gezamenlijk de mogelijkheden in kaart te brengen en ideeën verder uit te
werken in overleg met betrokken landen. Uitgangspunt van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

13

samenwerking is en blijft dat op basis van gelijkwaardigheid een activiteit
wordt uitgevoerd.
Vraag 50
Hoeveel Nederlandse bedrijven hebben daadwerkelijk in Palestijnse
gebieden geïnvesteerd sinds het begin van het Samenwerkingsforum met
de Palestijnse gebieden?
Antwoord
Het kabinet houdt geen overzicht bij van investeringen van Nederlandse
bedrijven in andere landen.
Vraag 51
Met welke belemmeringen of onzekerheden door Israëlisch beleid worden
Palestijnse autoriteiten en projectontwikkelaars geconfronteerd bij de
bouw en ontwikkeling van de Palestijnse stad Rawabi, die Nederland,
onder meer via de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), wenst te
stimuleren?
Antwoord
Rawabi dient voor de leverantie van water aangesloten te worden op het
Israëlische waternetwerk. Deze en andere waterkwesties behoren te
worden besproken in de Israëlisch-Palestijnse Joint Water Commission
(JWC). Deze commissie is echter al jaren niet meer bijeengekomen
vanwege onenigheid tussen beide partijen over waterprojecten in
nederzettingen. Eind februari jl. heeft premier Netanyahu besloten de
aansluiting van Rawabi goed te keuren, zonder dat dit in de JWC
besproken is.
Vraag 52
Op welke wijze adresseert het Nederlands-Palestijnse Academisch Water
Consortium de kernoorzaken voor de ernstige waterproblematiek in de
bezette Palestijnse gebieden, primair gelegen in schendingen door Israël
van het recht van Palestijnen op toegang tot water?
Vraag 54
Welke vijf Nederlandse universiteiten werken met welke vijf Palestijnse
universiteiten samen?
Antwoord op vragen 52 en 54
Het consortium richt zich op het vergroten van kennis en capaciteiten van
de vijf betrokken Palestijnse universiteiten op het gebied van onderwijs,
training en onderzoek op watergebied. De samenwerking zal aldus op
termijn bijdragen aan een beter Palestijns waterbeheer. Het beoogt geen
oplossing te bieden voor het Israëlisch-Palestijnse waterconflict, maar wel
de gevolgen ervan zo goed mogelijk te mitigeren zodat Palestijnen kunnen
voorzien in hun waterbehoefte.
Voor wat betreft de Nederlandse universiteiten gaat het om Twente, Delft,
Wageningen, Maastricht en UNESCO-IHE. De Palestijnse universiteiten
betreffen Bir Zeit, An Najah, Al Kadoori, Al Quds, Palestine Polytechnic.
Vraag 53
Zal op de conferentie in Ramallah over de Palestijnse watersector ook de
slechte situatie in de watervoorziening in Gaza aan de orde komen en de
negatieve rol van de Israëlische bombardementen in de zomer?
Antwoord
De watersituatie in Gaza, inclusief de gevolgen van het recente conflict, is
aan de orde gekomen tijdens de door de vijf Nederlandse en vijf Palestijnse universiteiten georganiseerde waterconferentie die eind februari

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

14

2015 in Ramallah plaatsvond. Vertegenwoordigers van de watersector in
Gaza waren voor de conferentie uitgenodigd.
Vraag 55
Hoe staat Israël tegenover het Nederlands-Palestijnse Academisch Water
Consortium?
Antwoord
Het is het kabinet onbekend hoe Israël tegenover dit specifieke samenwerkingsverband staat. In algemene zin geldt dat Israël uitgesproken
voorstander is van activiteiten die tot doel hebben Palestijnse capaciteiten
en deskundigheid op het gebied van waterbeheer te vergroten.
Vraag 56
Voorziet het Nederlandse OS- programma de Palestijnse Autoriteit ook
van water in illegale Arabische nederzettingen?
Antwoord
Het is niet duidelijk wat met «illegale Arabische nederzettingen» wordt
bedoeld. In het kader van het Nederlandse OS-programma op watergebied worden momenteel de volgende drie activiteiten gefinancierd:
Nederlands-Palestijns Academisch Water Consortium (zie ook antwoord
op vraag 52), water- en riool-infrastructuurproject in en rond Bethlehem
(samen met Agence Francaise de Développement) en een grensoverschrijdend Israëlisch-Palestijns afvalwaterproject op gemeentelijk niveau.
Vraag 57
Kunt u aangeven of naar uw oordeel (en zo ja, in hoeverre) Qatar invloed
tracht te kopen onder de Palestijnse bevolking in de Westbank door
$ 1 miljoen dollar te investeren in Rawabi?
Antwoord
Rawabi is een initiatief vanuit de Palestijnse private sector, die internationaal aanvullende financiering gezocht heeft. Het kabinet heeft geen
inzage in de beweegredenen van de partijen.
Vraag 58
Kunt u toelichten wat de faciliterende rol van de Nederlandse overheid om
het bedrijfsleven de weg naar de Palestijnse Gebieden te laten vinden
precies inhoudt?
Vraag 60
Hoe wordt verklaard dat in het geval van de Palestijnse Gebieden de
overheid een grotere faciliterende rol moet spelen dan bij Israël en de
initiatieven meer afhankelijk zijn van overheidsfinanciering?
Antwoord op vragen 58 en 60
Gezien de omvang van de Palestijnse economie en de impact van de
bezetting zijn de risico’s voor investeerders groter en de kansen kleiner.
Nederland heeft verschillende instrumenten ter ondersteuning van het
bedrijfsleven, zoals PSI, Fonds Duurzaam Water, Faciliteit Duurzaam
Ondernemen en Voedselzekerheid. Bedrijven kunnen een beroep doen op
deze instrumenten bij investeringen in de Palestijnse Gebieden. De
aanwezigheid van de hoge politieke delegatie bij het forum heeft een
positieve uitstraling op Nederland en levert extra goodwill op.
Vraag 59
Op welke manier is het kabinet voornemens gebruik te maken van de
ruimte die de pragmatische en flexibele opzet van de samenwerkingsfora
biedt om in te spelen op de actuele politieke ontwikkelingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

15

Vraag 92
Hoe wordt de collectieve EU-positie, dat de toekomstige ontwikkeling van
de relaties met Israël en de Palestijnen mede zal afhangen van de inzet die
deze partners plegen voor het bereiken van een duurzame vrede op basis
van de tweestatenoplossing, doorvertaald naar de opzet en invulling van
de bilaterale betrekkingen van Nederland met Israël en de Palestijnen, ook
in het kader van de samenwerkingsfora? (zie: http://www.eeas.europa.eu/
delegations/israel/documents/press_corner/20141117_council_
conclusions_on_the_middle_east_peace_process_01_en.pdf).
Vraag 93
Is het kabinet voornemens de fora op dezelfde wijze voort te zetten of zult
u wijzigingen in beleid doorvoeren, aangezien als gevolg van de vastgelopen onderhandelingen de politieke context is gewijzigd? Zo ja, welke
wijzigingen? Indien neen, waarom niet?
Antwoord op vragen 59, 92 en 93
Het kabinet is van plan de fora voort te zetten. Dat is ook de wens van
Israël en de Palestijnse Autoriteit. Het kabinet vindt het van belang om de
follow-up structuur van de fora open en flexibel te houden, waarbij
rekening kan worden gehouden met actuele ontwikkelingen.
Uitgangspunt zijn de geselecteerde sectoren, maar daarin kunnen
eventueel andere accenten worden gelegd; zij kunnen aangepast of
aangevuld worden, al naar gelang de zich verder ontwikkelende zakelijke
behoefte en vraag aan beide zijden. De pragmatische en flexibele opzet
biedt voldoende ruimte om in te spelen op de actuele politieke situatie.
Het kabinet kan niet vooruitlopen op mogelijke invulling daarvan, want
dat zal afhankelijk zijn van toekomstige ontwikkelingen.
Vraag 61
Wat is volgens de Wereldbank de geschatte schade die de Palestijnse
economie jaarlijks lijdt door restrictieve maatregelen die Israël oplegt in of
aan de bezette Palestijnse gebieden, in het bijzonder in «Area C»? Kan de
economische samenwerking tussen Nederland en de bezette Palestijnse
Gebieden gedijen en het Nederlands-Palestijnse Samenwerkingsforum
duurzame vrucht dragen terwijl deze restricties grotendeels van kracht
blijven?
Vraag 64
Wenst Nederland de remmende economische rol van de bezetting
bilateraal aan de kaak te stellen? Indien neen, waarom niet? Zo ja, op
welke wijze kan het ontmoedigingsbeleid daarin een instrument zijn?
Vraag 77
Hoeveel ruimte ziet u voor een versterking van de Palestijnse economie
zolang de bezetting van de Palestijnse gebieden voortduurt?
Antwoord op vragen 61, 64 en 77
In 2013 publiceerde de Wereldbank het rapport «Area C and the Future of
the Palestinian Economy», waarin het totale verlies voor de Palestijnse
economie werd geschat op USD 3,4 miljard per jaar (omstreeks 30% van
het Palestijnse Bruto Binnenlands Product). Bij de samenwerking in het
kader van het Forum baseren bedrijven en kennisinstellingen zich op de
huidige omstandigheden. Vanzelfsprekend zou de opheffing van alle
restricties een enorme impuls betekenen voor de Palestijnse economie,
waar ook Nederlandse bedrijven die nu al goede relaties opbouwen van
zouden kunnen profiteren.
Voor de ruimte om de Palestijnse economie te versterken wordt verwezen
naar de antwoorden op de Kamervragen over het voornoemde rapport,
van 2 december 2013 (Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 682).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

16

Nederland dringt er bij de Israëlische regering zowel in bilateraal als
EU-verband regelmatig op aan om Palestijnen ongelimiteerd toegang te
verschaffen tot Area C en geen obstakels op te werpen voor de sociaaleconomische ontwikkeling van dit gebied. Het kabinetsbeleid ter
ontmoediging van economische relaties met bedrijven gevestigd in
Israëlische nederzettingen in bezet gebied sluit hierbij aan (zie antwoord
op vragen 26, 27, 42, 45, 65, 90, 91 en 94).
Vraag 62
In het licht van de vaststelling van het kabinet «dat Israël en de Palestijnse
gebieden in economisch opzicht geen vergelijkbare partners zijn», wat is
de investering die het kabinet sinds de lancering van de samenwerkingsfora heeft gedaan in (a) economische samenwerking met Israël en
(b) economische samenwerking met de Palestijnen? Wat was in 2014 het
BNP van de Israëlische economie en van de Palestijnse economie?
Vraag 68
Kunt u aangeven welke initiatieven de overheid exact financiert, hoeveel
geld de overheid in deze initiatieven steekt en hoe de resultaten hiervan
gemeten worden?
Antwoord op vragen 62 en 68
De Kamerbrief met de evaluatie van de fora bevat een overzicht van
activiteiten die in het kader van de fora met beide partners zijn georganiseerd met betrokkenheid van de Nederlandse overheid. Wat Israël betreft
zijn voor de diverse initiatieven de beschikbare middelen voor economische diplomatie (12.000 euro per jaar) maximaal ingezet. Daarnaast
heeft Israël aanspraak kunnen maken op additionele middelen ten
behoeve van de organisatie van de bilaterale Innovatiedag op het gebied
van «life sciences and health» die op 10 juni 2014 in Amsterdam heeft
plaatsgevonden. De resultaten van de activiteiten worden o.a. gemeten
aan de hand van nieuwe bedrijfscontacten en «business deals».
In de Palestijnse Gebieden zijn met inzet van het bedrijfsleveninstrumentarium diverse projecten gestart. Via PSI zijn sinds 2009 25 projecten
gefinancierd in diverse Palestijnse bedrijfssectoren, waaronder land- en
tuinbouw en de voedselindustrie. De totale overheidsbijdrage bedroeg in
2014 bijna 4 miljoen euro. De resultaten van de projecten worden vooral
gemeten op impact (o.a. werkgelegenheid, economische ontwikkeling,
professionalisering), waarbij vooraf met uitvoerders afspraken worden
gemaakt over de diverse impactdoelstellingen. Onder ORIO zijn twee
voorstellen goedgekeurd voor investeringen in publieke infrastructuur in
samenwerking met Nederlandse partners. Het betreft in de eerste plaats
een bijdrage van 8,5 miljoen euro voor de uitbreiding van een ziekenhuis
in Hebron, dat is gestart in 2013 met een looptijd van drie jaar. Het tweede
project betreft een investering in het openbaar vervoer systeem op de
Westoever middels de aanschaf van bussen, reorganisatie van
vervoerders en het vervoersnetwerk en inrichting van onderhoudsvoorzieningen, waarvoor 23 miljoen euro is gereserveerd. De ontwikkelingsfase is
in 2014 gestart. Daarnaast is, zoals uiteengezet in de evaluatie, najaar 2014
in samenwerking met het Palestinian Bussiness Women Forum een
studiebezoek voor twaalf Palestijnse vrouwelijke ondernemers aan
Nederland georganiseerd als uitvloeisel van het forum. De totale kosten
hiervoor bedroegen 60.000 euro. Uit dit bezoek zijn op kleine schaal
handelscontacten tussen de deelneemsters en Nederlandse bedrijven
ontstaan.
Op basis van de meest recente cijfers van de Wereldbank bedraagt het
Bruto Binnenlands Product van Israël USD 290,6 miljard (2013) en dat van
de Palestijnse Gebieden USD 11,26 miljard (2012).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

17

Vraag 66
Kunt u aangeven welke negen Palestijnse diplomaten uit Gaza bij
Clingendael een training hebben gevolgd en kunt u aangeven hoe deze
negen Gazaanse diplomaten zijn geselecteerd?
Antwoord
Er zijn negen Palestijnse diplomaten, werkzaam voor het Ministerie van
Buitenlandse Zaken van de Palestijnse Autoriteit, getraind. Deze zijn
geselecteerd door dat ministerie, op basis van criteria die in samenspraak
met Clingendael zijn opgesteld.
Vraag 67
Waarom benoemt u alleen de «bezetting» als belemmering voor
economische ontwikkeling, terwijl juist de dictatuur en wijdverbreide
corruptie de economische ontwikkeling in de weg staat?
Antwoord
De bezetting is een bijzondere omstandigheid die van grote invloed is op
de Palestijnse economie (zie ook antwoord op vragen 61, 64 en 77 voor de
impact). Verdere verbetering van goed bestuur, inclusief vergroten van
transparantie in besluitvorming van de PA, versterken van Palestijnse
anti-corruptie-instituties en ondersteuning van Palestijnse NGO’s die zich
op corruptiebestrijding richten, vormen onderdeel van het Nederlandse
OS-programma in de Palestijnse Gebieden.
Vraag 69
Welke kritische boodschappen heeft de regering sinds juni 2014 overgebracht aan de Palestijnen m.b.t. de betalingen aan gevangenen door de
Palestijnse Autoriteit?
Vraag 75
Kunt u een appreciatie geven van het artikel «Rare interview confirms PA
pays salaries to terrorists and not social aid to families» (zie: http://
www.palwatch.org/main.aspx?fi=157&doc_id=8783) en daarbij aangeven
hoe zich dit verhoudt tot het eerder ingenomen kabinetsstandpunt dat
«het kabinet in beginsel geen bezwaar heeft tegen financiële ondersteuning van gevangenen en hun families door de PA?»
Antwoord op vragen 69 en 75
Het artikel beschrijft hoe de situatie van Palestijnse gevangenen in detail
besproken wordt op het hoogste (politieke) niveau. Het kabinet maakt
consequent bezwaar tegen de opzet van het systeem, maar het niveau
waarop besluiten genomen worden toont aan hoe belangrijk de situatie
van Palestijnse gevangenen binnen de Palestijnse samenleving en politiek
is. Tevens beschrijft het artikel hoe besloten wordt over de geleidelijke
promotie die gevangenen doormaken naar mate de detentie langer duurt,
zoals ook verwoord in de antwoorden op de vragen van juni 2014
(Kamerstuk 23 432, nr. 374). Dit is een beschrijving van de huidige situatie.
Het kabinet maakt bezwaar tegen dit systeem. Het kabinet heeft sinds juni
2014 in gesprekken met Palestijnse Ministers opnieuw aangedrongen op
een verandering van het systeem, zodat de hoogte van de betalingen niet
meer afhangt van de duur van de detentie, maar is toegesneden op de
reële behoefte, proportioneel is en op transparante wijze wordt
toegekend.
Vraag 70
U gaf eerder aan dat door deze verandering de financiële stromen nog
duidelijker zijn gescheiden. Kunt u aangeven hoe deze financiële stromen
precies duidelijker gescheiden zijn, daar de nieuwe commissie direct
rapporteert aan de PLO en aan de PA president (tevens hoofd van de PLO)
Abbas en de terroristen hun salaris nu ontvangen van de PLO waarvan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

18

PA een orgaan is? (Zie http://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/PAreplaces-prisoners-ministry-with-PLO-body-374223.
Vraag 71
Kunt u in een diagram aangeven hoe de verantwoordelijkheid precies is
geregeld tussen de PA, de PLO en de eenheidsregering v.w.b. de
ontvangst van donorfinanciering vanuit de EU en vanuit Nederland en de
betalingen van salarissen van zowel ambtenaren als terroristen?
Antwoord op vragen 70 en 71
De PLO vertegenwoordigt de Palestijnen wereldwijd en onderhandelt met
Israël in het MOVP. Op basis van de Oslo-akkoorden is bepaald dat de
Palestijnse Autoriteit (PA) de Palestijnse Gebieden bestuurt. Het is geen
orgaan van de PLO. De PA heft de belastingen in de Palestijnse Gebieden.
Tevens ontvangt de PA bijdragen van donoren. Door de verantwoordelijkheid voor de betalingen aan gevangenen over te hevelen naar de PLO,
komen deze niet meer ten laste van de begroting van de PA, en worden
deze niet meer gefinancierd met de belastingopbrengsten van de PA of
donorgelden. De PLO betaalt die kosten uit eigen inkomsten, waar het
kabinet geen inzage in heeft. De PLO doet hiervoor een beroep op
Arabische donoren.
De PA is wel verantwoordelijk voor de betaling van salarissen van
ambtenaren op de loonlijst van de PA. Hiervoor gebruikt de PA eigen
(belasting)inkomsten. Daarnaast wordt een deel van de salarissen en
uitkeringen betaald aan Palestijnse ambtenaren middels donorbijdragen,
met name via het door de EU opgezette Pegase mechanisme. Bij iedere
Pegase-betaling wordt gecontroleerd of betrokkenen niet op internationale sanctielijsten en nationale lijsten van EU-lidstaten staan. Mocht dat
het geval zijn, dan wordt betrokkene uitgesloten van een bijdrage uit
Pegase (zie kamerstuk 23 432, nr. 374).
Vraag 72
Kunt u aangeven welk orgaan (PA/PLO/eenheidsregering) de Palestijnen
momenteel vertegenwoordigt bij de VN? Is dat nog steeds de PLO? Zie:
http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/11543. Zo
ja, hoe kan de terroristensalarissen-uitkerende PLO de status van
non-member observer state in de VN behouden, terwijl lidmaatschap van
de VN volgens het VN-handvest enkel open staat voor vredelievende
staten en dus duidelijk niet voor terrorisme financierders?
Vraag 73
Kunt u aangeven welk orgaan de Palestijnen als «Government of
Palestine» vertegenwoordigt bij het Internationaal Strafhof? Is dit de
eenheidsregering? Zo ja, hoe duidt u het verschil in vertegenwoordiging
tussen de VN enerzijds en het Internationaal Strafhof anderzijds?
Antwoord op vragen 72 en 73
De VN kent verschillende soorten waarnemers, zoals NGOs, internationale
organisaties en waarnemend niet-lidstaten. De PLO heeft in 1974 als
«bevrijdingsbeweging» een waarnemersstatus gekregen binnen de VN,
zoals destijds meer organisaties die kregen. Die status is niet hetzelfde als
de status van waarnemend niet-lidstaat (non-member observer state),
maar maakte het mogelijk voor de PLO deel te nemen aan bepaalde
bijeenkomsten. De PLO vertegenwoordigt de Palestijnen wereldwijd en
onderhandelt met Israël in het kader van het MOVP. De PLO heeft nooit de
status van waarnemend niet-lidstaat gekregen binnen de VN.
In 2012 heeft de Algemene Vergadering van de VN «Palestina» de status
van waarnemend niet-lidstaat toegekend, zonder afbreuk te doen aan de
rechten van de PLO. Op basis van de Oslo-akkoorden is bepaald dat de
Palestijnse Autoriteit de Palestijnse Gebieden bestuurt. De Palestijnse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

19

Autoriteit heeft dit bestuur omgevormd tot de consensusregering.
Volgens de Palestijnse Autoriteit vertegenwoordigt de Palestijnse missie
bij de VN de «Staat Palestina». Nederland erkent een Palestijnse staat
echter niet. Voor wat betreft Nederland worden de Palestijnen in de VN en
bij het Internationaal Strafhof vertegenwoordigd door de Palestijnse
Autoriteit.
Vraag 74
Erkent Hamas de Palestijnse vertegenwoordiging bij de VN en het
Internationaal Strafhof? Zo nee, hoe legitiem zijn deze Palestijnse
vertegenwoordigingen dan?
Antwoord
Hamas steunt formeel de consensusregering, en daarmee ook diens
beleid. Bovendien hebben alle Palestijnse facties ingestemd met de
toetreding tot het Internationaal Strafhof.
Vraag 78
Kunt u een overzicht geven van concrete voorbeelden ten aanzien van
(zoals u zelf benoemt) «mensenrechten, Palestijnse kinderen in Israëlische
detentie, nederzettingenuitbreidingen, betalingen aan gevangenen door
de PA en «Movement & Access» waarbij Nederland dankzij de fora betere
resultaten heeft bereikt dan voordat de fora bestonden?
Antwoord
Voor de betrekkingen met beide samenwerkingspartners geldt dat de fora
uiting geven aan de wederzijds gevoelde wens de bilaterale relaties te
versterken en te verdiepen. Dit wordt door de partners gewaardeerd en
bevordert een relatie waarin over en weer ook kritiekpunten kunnen
worden opgebracht. In het geval van Israël is tijdens de eerste editie van
het bilaterale samenwerkingsforum bijvoorbeeld het Israëlische beleid
t.a.v. «Movement & Access» rond Gaza, mede gezien de door Nederland
gedoneerde containerscanner, nadrukkelijk aan de orde geweest. Dit is
een factor geweest in de veranderende beleidskoers die Israël op dit
gebied sinds zomer 2014 heeft ingezet. Een ander voorbeeld is dat de
Israëlische regering het mogelijk maakte dat Nederlandse diplomatieke
vertegenwoordigers directe toegang kregen tot de verantwoordelijke
aanklager van de «Military Advocate General» om de kwestie van
Palestijnse minderjarigen in Israëlische detentie te bespreken (zie
kamerbrief ingezonden op 15 januari 2015, Kamerstuk 23 432, nr. 397).
Voor wat betreft uitkeringen aan Palestijnse gevangenen zie antwoord op
vragen 70 en 71.
Vraag 81
Welke gevolgen moet het vastlopen van de onderhandelingen hebben
voor de samenwerkingsfora?
Vraag 82
Hoe is het vastlopen van het vredesproces betrokken bij de evaluatie van
de fora?
Vraag 84
Hoe verklaart u het vastlopen van het vredesproces? Welke partij of welke
partijen zijn hier om welke reden(en) schuldig aan?
Vraag 96
Op welke wijze is bij de evaluatie van de samenwerkingsfora gevolg en
invulling gegeven aan de mededeling van voormalig Minister van
Buitenlandse Zaken Timmermans dat het mislukken van het vredesproces
onder leiding van John Kerry «consequenties [zal] hebben voor de
betrekkingen met Nederland, en dus ook voor de wijze waarop wij de fora
invulling geven»? (zie: Handelingen II 2013/14, nr. 29, item 8). Bent u
bekend met de uitspraken van uw ambtsvoorganger, Minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

20

Timmermans: «Als dit vredesproces mislukt en als ook nog eens is aan te
wijzen wie daarvoor verantwoordelijk is, dan zal de betrokken partij zuur
zijn»? Bent u bekend met de uitspraak van John Kerry (Independent,
9 april 2014) waarin hij Israël verantwoordelijk houdt voor het definitief
mislukken van het vredesproces: «The prisoners were not released by
Israel on the day they were supposed to be released and then another day
passed and another day and then 700 [settlement] units were approved in
Jerusalem and then poof – that was sort of the moment»? Bent u bereid
de logische conclusie uit de voorgaande twee uitspraken te trekken en het
samenwerkingsforum met Israël op te zeggen of in ieder geval niet te
verlengen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord op vragen 81, 82, 84 en 96
Zoals uiteengezet in de Kamerbrief van 28 mei 2014 (Kamerstuk 23 432,
nr. 373) lag een fundamenteel gebrek aan vertrouwen tussen beide
partijen ten grondslag aan het vastlopen van de vredesbesprekingen.
Beide partijen hebben stappen gezet die het vredesproces onder druk
hebben gezet, waaronder de verdere uitbreiding van nederzettingen en
het niet vrijlaten van de laatste lichting gevangenen door Israël en de
Palestijnse toetreding tot een aantal internationale verdragen voor het
verstrijken van de deadline.
In de geciteerde uitspraak gaf de Amerikaanse Secretary of State John
Kerry een chronologische weergave van de aanleiding van het stilvallen
van de onderhandelingen. Daarvoor en sindsdien hebben hij en betrokken
Amerikaanse ambtenaren meermaals de verantwoordelijkheid daarvoor
bij beide partijen gelegd en gewezen op het grote onderlinge
wantrouwen. Het kabinet spreekt beide partijen aan op hun verantwoordelijkheid onderhandelingen te hervatten die leiden tot een
twee-statenoplossing. In dit licht is het kabinet van mening dat het
aanbrengen van negatieve conditionaliteit tussen de bilaterale fora en
vredesonderhandelingen niet zal bijdragen aan de gewenste hervatting
van die onderhandelingen. Zie ook het antwoord op vragen 4, 6, 10, 11 en
89.
Vraag 87
Hoeveel nieuwe woningen in nederzettingen heeft de Israëlische regering
bij benadering aangekondigd of aanbesteed sinds premier Rutte en
premier Netanyahu op 8 december 2013 de «Joint statement» inzake het
«Netherlands-Israël Cooperation Forum» hebben ondertekend?
Antwoord
Exacte aantallen zijn moeilijk vast te stellen, daar het soms gaat om
aankondigingen van stappen in langere bestemmingsplannen, andere
aankondigingen herhalingen betreffen en sommige aankondigingen
worden herroepen. De Israëlische NGO Peace Now stelt dat in 2014 de
bouw is begonnen van 3100 wooneenheden in nederzettingen, terwijl
aanbestedingen voor 4485 nieuwe wooneenheden werden gestart.
Vraag 95
Zou u in de toekomstige samenwerkingsfora (najaar 2015) in het
knowledge-to-knowledge deel ruimte willen maken voor de Geschiedkunde? Bijvoorbeeld door een conferentie over de subjectiviteit van de
geschiedschrijving te organiseren? Of door een Nederlands, Palestijns en
Israëlisch historicus afzonderlijk college over hetzelfde onderwerp (de
geschiedenis van Palestina en Israël) te laten geven? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord
Het overkoepelende thema van de beide samenwerkingsfora is
«innovatie», wat benadrukt dat de samenwerking toekomstgericht en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

21

vernieuwend beoogt te zijn. Met het oog daarop ligt het niet voor de hand
dat de overheid ruimte maakt voor dit onderwerp. Dat neemt niet weg dat
het kabinet zich ervan bewust is dat zowel in Palestijnse als in Israëlische
schoolboeken weinig aandacht wordt gegeven aan de geschiedenis van
de andere partij in het conflict. Het kabinet pleit er daarom in contacten
met zowel Israël als de Palestijnse Autoriteit voor dat beide partijen actief
werken aan een klimaat waarin vrede mogelijk is; dit kan onder meer door
in het onderwijs meer aandacht te geven aan belangrijke historische
gebeurtenissen en aan het dagelijkse leven vanuit het perspectief van de
andere kant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 23 432, nr. 399

22