Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 400

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 mei 2017
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Economische Zaken, het
verslag aan van de informele bijeenkomst van de Ministers verantwoordelijk voor concurrentievermogen («informele Raad voor Concurrentievermogen») van 3 mei 2017 in Valletta, Malta. Deze informele Raad bestond
alleen uit een onderzoeksdeel, inclusief innovatie en ook een aantal aan
Horizon 2020 geassocieerde landen was vertegenwoordigd.
Het Maltees Voorzitterschap stelde tijdens de Raad «Euro-mediterrane
samenwerking» en de «Innovatiekloof in Europa» centraal. Voor beide
onderdelen werden de discussies gevoerd in plenaire tafelrondes. De
discussie over Euro-mediterrane samenwerking werd gevoerd in het licht
van science diplomacy en het thema Open to the World en internationale
samenwerking met landen buiten de EU, in dit geval de landen rondom de
Middellandse Zee. Dit debat was ook bedoeld als inleiding op de
conferentie van 4 mei over ditzelfde thema. Het tweede debat richtte zich
op de innovatiekloof in Europa, waarbij problemen werden geadresseerd
van lidstaten die achterblijven op het gebied van onderzoek en innovatie
en, in het verlengde hiervan, beperkter deelnemen aan het Europese
Kaderprogramma voor onderzoek en innovatie, Horizon 2020.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

kst-21501-30-400
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 400

1

Euro-mediterrane samenwerking op het terrein van onderzoek en
innovatie
Gedachtewisseling
Het Maltese Voorzitterschap wilde met de discussie over Euro-mediterrane samenwerking op het gebied van onderzoek en innovatie een
aanzet geven voor de conferentie over dit thema die de dag na de
informele Raad werd gehouden.
De discussie werd ingeleid door Eurocommissaris Moedas, die het belang
van science diplomacy benadrukte en een voorbeeldrol ziet voor Europa
op dit gebied. Hij benoemde drie doelen voor science diplomacy: (1) het
slaan van bruggen door wetenschap (zoals gebeurd door middel van de
SESAME synchrotron in Jordanië en het PRIMA-initiatief dat in voorbereiding is), (2) het oplossen van wereldwijde maatschappelijke uitdagingen door de gezamenlijke inzet van onderzoek en innovatie en (3) de
positieve bijdrage die de wetenschap kan leveren aan globalisering,
bijvoorbeeld door middel van kenniscirculatie en het geven van inzicht in
handelsbewegingen.
In de discussie die volgde onderstreepten lidstaten het belang van science
diplomacy, met name in de Euro-mediterrane regio. Om de relaties met
de landen aan de andere kant van de Middellandse Zee te verbeteren is
samenwerking op grond van gelijkheid noodzakelijk. Onderzoek en
innovatie kunnen een stimulans geven aan economische groei, banen en
welzijn. Ook het probleem van brain drain kan op die manier worden
aangepakt. De problemen in het gebied zijn groot, variërend van tekorten
aan drinkwater tot voedselveiligheid, en houden tevens verband met
migratiestromen. Initiatieven zoals Research and innovation for blue jobs
and growth in the Mediterranean (BlueMed) en het Partnership for
Research and Innovation in the Mediterranean Area (PRIMA) kunnen hier
op een positieve manier aan bijdragen.
De lidstaten waren positief over het artikel 185-initiatief PRIMA dat op dit
moment wordt voorbereid. De lidstaten die geen deelnemer zijn in PRIMA
gaven daarbij vrijwel allemaal aan dat zij ook expertise hebben die bij kan
dragen aan het oplossen van de maatschappelijke uitdagingen waar
PRIMA zich op richt en die in grote, gezamenlijke projecten benut zou
kunnen worden. In dit verband werd ook gewezen op BONUS, een
succesvol artikel 185-initiatief dat zich richt op het gebied rondom de
Baltische Zee.
Nederland onderstreepte het belang van internationale samenwerking in
onderzoek en innovatie, niet alleen om oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen te vinden, maar ook om landen dichter bij elkaar te
brengen. Het bouwen van bruggen door onderzoek en innovatie, maar
ook door sport, cultuur of onderwijs biedt kansen om de economische
stabiliteit in de regio te versterken. Verder noemde Nederland het van
belang dat, ook binnen een initiatief als PRIMA, van alle reeds beschikbare
expertise in Europa gebruik gemaakt wordt om oplossingen te vinden
voor de uitdagingen waar de landen in de Middellandse Zee-regio mee te
maken hebben.
Van innovatiekloof naar innovatietoenadering
Gedachtewisseling
Het Maltese Voorzitterschap beoogde met het debat over de innovatiekloof de problematiek te adresseren van EU-lidstaten die minder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 400

2

onderzoek- en innovatie-intensief zijn. De stakeholders uit deze lidstaten
nemen in de praktijk beperkter deel aan het Europese Kaderprogramma
voor onderzoek en innovatie (Horizon 2020), waarbij de meest excellente
voorstellen met de grootste impact gehonoreerd worden. Er werden
ideeën uitgewisseld over mogelijke oplossingen voor deze problematiek
op nationaal en op Europees niveau.
Eurocommissaris Moedas benadrukte in zijn inleiding dat nationale
maatregelen essentieel zijn om de prestaties op het gebied van onderzoek
en innovatie te verbeteren. Hij refereerde hierbij onder meer aan de
bijdrage van de Policy Support Facility (PSF) van de Europese Commissie.
De PSF biedt landen de mogelijkheid om van elkaar te leren en helpt zo bij
het hervormen van hun nationale systeem. Moedas verwees ook naar een
aantal maatregelen die op Europees niveau zijn genomen, waaronder de
grotere financiële ondersteuning voor het verbreden van de deelname aan
het huidige Kaderprogramma.1 Moedas onderstreepte dat excellentie
overal in Europa te vinden is en dat het in sommige gevallen gaat om het
verbeteren van toegankelijkheid en aansluiting tot het Kaderprogramma.
De interim- evaluatie van Horizon 2020 biedt hierbij mogelijk nieuwe
inzichten en handvatten. Tot slot noemde Moedas nog het belang van een
verbeterde aansluiting in de toekomst tussen het volgende Kaderprogramma en de structuurfondsen.
De verschillende lidstaten boden een overzicht van wat zij gedaan hebben
om hun nationale systemen voor onderzoek en innovatie te hervormen.
Hierbij werden ook oplossingen voor de innovatiekloof tussen (binnenlandse) regio’s genoemd, zoals het concentreren van onderzoekinstituten
en universiteiten, het aanpassen van het HR-systeem en belastingvoordelen of het steunen van start-ups, ook om brain drain te voorkomen.
Brain drain is een probleem dat niet alleen is op te lossen door maatregelen zoals investeringen in onderzoeksinfrastructuur; een aantal lidstaten
benadrukte dat er ook maatregelen denkbaar en nodig zijn om bijvoorbeeld een aantrekkelijker salaris voor de beste onderzoekers te verzekeren. Ook uitten veel lidstaten hun waardering voor het PSF-instrument,
waarbij het leren van elkaar centraal staat, dat een aantal landen al
geholpen heeft om hervormingen door te voeren.
Nederland benadrukte het belang van het honoreren van de beste
voorstellen op basis van excellentie en impact, met het oog op de
concurrentiepositie van Europa. Ook verwees Nederland naar eigen
hervormingen en de specifieke rol van de structuurfondsen, die ook in
Nederland worden ingezet voor onderzoek en innovatie. Structuurfondsen
helpen met het versterken van de onderzoeks- en innovatie-infrastructuur
en opleidingsmogelijkheden, waardoor excellentie tot bloei kan komen.
Naast Nederland, legde ook een aantal andere lidstaten de link tussen
goede nationale inzet en succes in participatie in het Kaderprogramma op
Europees niveau. Zo werd er in deze context gerefereerd aan de recente
digitale ontwikkelingen die kansen biedt om als Europa de leiding te
nemen en gezamenlijk verder te groeien. Ook werd voorgesteld om
minder in termen van «verbreden van deelname» te spreken en juist over
inclusiviteit. Hoewel de meeste lidstaten het principe van excellentie in het
Kaderprogramma net als Nederland omarmden, maakte een aantal
minder onderzoek- en innovatie-intensieve lidstaten de kanttekening dat
binnenlandse maatregelen niet voldoende zijn. Zij pleitten voor meer
ondersteuning voor «verbreden van participatie». Tot slot gaven veel
lidstaten net als Nederland aan de visie van de Eurocommissaris te delen
1

Het gaat hierbij om vijftig miljoen euro op jaarbasis tot 2020, dat ervoor wordt ingezet om
lidstaten met een achterblijvende deelname aan het Kaderprogramma te helpen om dat te
verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 400

3

dat er behoefte is aan meer synergie tussen de structuurfondsen en het
Kaderprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 400

4