Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2551
Vragen van het lid Vuijk (VVD) aan de Minister van Defensie over het uit de
vaart nemen van de Zr.Ms. Karel Doorman (ingezonden 8 april 2016).
Antwoord van Minister Hennis-Plasschaert (Defensie) (ontvangen 18 mei
2016).
Vraag 1 en 2
Hoe beoordeelt u de schade aan het voortstuwingssysteem van de Zr.Ms.
Karel Doorman, waardoor het schip waarschijnlijk een ingrijpende hersteloperatie van acht maanden moet ondergaan? Bent u het er mee eens dat het –
gezien de leeftijd van het schip – verbijsterend is dat het schip nu al uit de
vaart moet worden gehaald en voor langere tijd niet (volledig) beschikbaar
zal zijn? Graag een toelichting.
Kunt u al nader toelichten wat er beschadigd is aan de hoofdelektromotor en
wat de oorzaak daarvan is? Is de schade ontstaan door een fabricagefout of
door het gebruik van de motor?
Antwoord 1 en 2
Het mankement aan het Joint Support Ship (JSS) Zr.Ms. Karel Doorman is
een onverwachte en grote tegenvaller voor Defensie. Het gaat om een defect
dat vrijwel nooit voorkomt.
Het JSS heeft een dieselelektrische voortstuwing. Dit houdt in dat dieselgeneratoren elektrische energie leveren aan twee hoofdelektromotoren die via
aandrijfassen de schroeven laten draaien. Bij het JSS is, in plaats van een
rechtstreekse aandrijving door dieselmotoren, gekozen voor dieselelektrische
voortstuwing omdat dit beter is in geval van bijvoorbeeld een operatie dicht
voor de kust en het schip langdurig met lage snelheid moet varen. Een
dieselmotor die langdurig op laag vermogen draait, vervuilt immers sneller
en verbruikt relatief veel brandstof.
Een elektromotor heeft een draaiend en een niet-draaiend deel. Bij de defecte
elektromotor van het JSS zijn beide delen beschadigd door afgebroken
metalen fragmenten. Let wel, dit type elektromotor staat bekend als een
solide installatie met een langere verwachte levensduur dan het schip zelf. De
reparatie van de elektromotor kan niet aan boord worden uitgevoerd omdat
het, onder meer door de beperkte ruimte, niet mogelijk is alle beschadigde
delen aan boord te demonteren.
Op dit moment onderzoekt de fabrikant van de elektromotor de oorzaak van
het defect. Defensie heeft het Duits-Noorse classificatiebureau DNV-GL
ingeschakeld als onafhankelijke derde om toezicht te houden op het

ah-tk-20152016-2551
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

onderzoek en de reparatie. Naar verwachting zal dit onderzoek medio juni
2016 voltooid zijn. Dan zal de fabrikant ook een nadere schatting maken van
de duur van de reparatie.
Vraag 3
Klopt het dat de Zr.Ms. Karel Doorman de enige varende bevoorradingscapaciteit is van de Koninklijke Marine of kunnen andere schepen het tekort wat
ontstaat opvangen? Wat betekent het wegvallen van de Zr.Ms. Karel Doorman
voor de inzetgereedheid van de krijgsmacht? Graag een toelichting.
Antwoord 3
Sinds de verkoop van Zr.Ms. Amsterdam, eind 2014, is Zr.Ms. Karel Doorman
het enige bevoorradingsschip van het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK).
Andere schepen van het CZSK kunnen de bevoorradingstaak niet uitvoeren
en civiele capaciteit voor de bevoorrading op zee is niet beschikbaar. Indien
nodig zal het CZSK in de rest van dit jaar een beroep moeten doen op de
bevoorradingscapaciteit van bondgenoten, bijvoorbeeld voor oefeningen en
trainingen van andere marineschepen. Of dit werkelijk nodig is, wordt nog
bestudeerd. Als een marineschip vaker moet bevoorraden in een haven nabij
het operatiegebied, gaat dit ten koste van de inzetbaarheid. Daarnaast
betekent het wegvallen van het JSS dat Defensie in de rest van dit jaar geen
beschikking zal hebben over een snel inzetbare militaire capaciteit voor
strategisch transport. Voor de rest van dit jaar wordt die behoefte overigens
ook niet voorzien.
Zoals vermeld in de brief van 15 december 2015 (Kamerstuk 29 521, nr. 306)
zou het JSS in de tweede helft van dit jaar voor enkele maanden deel
uitmaken van een van de twee permanente Navo-vlootverbanden. Nederland
zal deze bijdrage, bestaande uit een bevoorradingsschip, nu niet kunnen
leveren.
In de brief van 6 april jl. (Kamerstuk 33 763, nr. 100) is vermeld dat de
mogelijkheid werd onderzocht om met de resterende elektromotor een deel
van het bestaande vaarprogramma uit te voeren. Inmiddels is duidelijk dat
hiervan geen sprake zal zijn, onder meer door de technische ingrepen
noodzakelijk om de kapotte elektromotor uit het schip te halen. Hierop wordt
nader ingegaan in het antwoord op vraag 4. Het JSS is weer beschikbaar na
de reparatie van het defect.
Vraag 4
Bent u het ermee eens dat acht maanden klinkt als een erg lange tijd voor
een hersteltraject van een defect schip? Kunt u toelichten waarom het traject
zo lang moet duren? Bestaat hierbij een relatie met bezuinigingen en het
beschikbaar zijn van reserveonderdelen voor de motor?
Antwoord 4
De voorlopige schatting is dat met de reparatie acht maanden gemoeid zullen
zijn. Het herstel omvat allereerst het maken van een opening in twee boven
de motor gelegen tussendekken van het schip, het verwijderen van de
elektromotor en het vervoer naar de fabriek. Dit is inmiddels gebeurd. Nu zijn
aan de orde het onderzoek en de reparatie door de fabrikant, gevolgd door
het vervoer terug naar het schip, de montage en testwerkzaamheden van de
gerepareerde motor aan boord en, tenslotte, het herstel van de ingrepen aan
het schip die nodig waren om de motor te verwijderen.
Zoals uiteengezet in het antwoord op de vragen 1 en 2 kan de reparatie niet
aan boord worden uitgevoerd omdat het, onder meer door de beperkte
ruimte, niet mogelijk is alle beschadigde delen aan boord te demonteren. Een
vervangende nieuwe motor is niet uit voorraad leverbaar omdat de fabrikant
dergelijke elektromotoren niet in serie produceert, maar pas na opdracht.
Zoals reeds vermeld zal de fabrikant een nadere schatting van de reparatieduur maken nadat het onderzoek is voltooid. De fabrikant verwacht dat het
onderzoek medio juni 2016 gereed is en heeft toegezegd alles in het werk te
stellen om het onderzoek en de reparatie zo kort mogelijk te laten duren.
De lange reparatietijd van de elektromotor houdt geen verband met
bezuinigingen uit het verleden of tekorten aan reservedelen, en dat geldt ook
voor het defect als zodanig. Defensie beschikt niet over de benodigde kennis
en apparatuur voor een dergelijke ingrijpende en uitzonderlijke reparatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2