Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 175

Huwelijks- en gezinsmigratie

Nr. 50

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juni 2013
1. Huwelijksdwang is onaanvaardbaar
Voor ieder individu in Nederland moeten vrijheid en veiligheid vanzelfsprekend zijn. Dit is helaas niet voor iedereen het geval. Ook in Nederland
komen huwelijksdwang en achterlating voor; op basis van cijfers uit een
aantal andere landen is het aannemelijk dat sprake is van honderden
slachtoffers van huwelijksdwang per jaar. De gevolgen voor de slachtoffers kunnen ernstig zijn, zoals weglopen van huis, achterlating,
mishandeling of zelfs (soms) zelfdoding. De dwang kan belemmerend zijn
voor de persoonlijke ontwikkeling en de toegang tot de arbeidsmarkt.
Deze onacceptabele verschijnselen vloeien voort uit bepaalde collectieve
normen die haaks staan op het erkennen van het recht op zelfbeschikking.
Het kabinet maakt zich sterk voor een samenleving waarin mensen gelijke
rechten hebben, elkaars rechten respecteren en waarin individuen zich
ontwikkelen en zichzelf kunnen zijn. Hiertoe zijn in de Agenda Integratie
drie kernthema’s benoemd: Meedoen en zelfredzaam zijn; Grenzen stellen
en opvoeden; Omgaan met elkaar en Verinnerlijken van waarden. Bij het
laatste thema is aangegeven dat het kabinet zich expliciet bekommert om
diegenen die zich onder druk voelen staan van hun culturele of religieuze
gemeenschap. Dit is het geval bij huwelijksdwang en achterlating.
In oktober 2012 hebben vier bewindslieden de knelpunten in de (keten)aanpak van huwelijksdwang en achterlating bekeken om tot voorstellen
voor verbetering te komen. In deze brief informeer ik u, mede namens de
Minister van Buitenlandse Zaken, de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over de wijze
waarop het kabinet de ketenaanpak van huwelijksdwang wil versterken.
Het pakket aan maatregelen is ontleend aan de eindrapportage van de

kst-32175-50
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 175, nr. 50

1

verkennersgroep huwelijksdwang en achterlating. Deze rapportage is als
bijlage bijgevoegd1.
Hiermee wordt invulling gegeven aan de toezegging van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie van 10 oktober 2012 om de Tweede Kamer
te informeren over de oplossingen die voor de aanpak in Nederland
passend zijn2.
2. Elke schakel telt
Het aanpakken van huwelijksdwang, achterlating en eergerelateerd
geweld maakt deel uit van de rijksbrede aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Een ketenbenadering staat hierbij centraal: voorkomen –
signaleren – stoppen – schade beperken – opsporing – sanctionering.
De verkennersgroep huwelijksdwang en achterlating constateert dat de
ketenaanpak van huwelijksdwang en achterlating op een aantal punten
nog onvoldoende is toegesneden op de complexe problematiek. Het gaat
hierbij om: het signaleren, het melden, de deskundige hulpverlening en
het handelen in het buitenland.
– Bij de signalering speelt dat niet of te laat gesignaleerd wordt en
professionals niet goed weten hoe te handelen. Dit speelt met name bij
professionals in de «natuurlijke omgeving» van jongeren die juist
cruciaal zijn voor (vroeg)signalering zoals docenten, mentoren,
leerplichtambtenaren, huisartsen en schoolartsen en verpleegkundigen.
– Voor slachtoffers en hun omgeving is niet duidelijk waar gemeld moet
worden. Er zijn veel organisaties waar nu gemeld wordt: bijvoorbeeld
advocaten, maatschappelijk werk, het Steunpunt Huiselijk Geweld of
meldpunten van non-gouvernementele organisaties. Diverse meldpunten en onduidelijkheid over waar te melden is inefficiënt èn risicovol.
– De hulpverlening is qua kennis en methodieken nog niet overal
geëquipeerd voor complexe vragen op het terrein van huwelijksdwang
en achterlating.
– In de praktijk doen zich in het buitenland verschillende belemmeringen
voor om direct te kunnen handelen bij, het vaststellen van de identiteit
en de nationaliteit van het slachtoffer, de verstrekking van reisdocumenten aan minderjarigen en de ontbrekende regie tussen binnen- en
buitenlandse partijen voor een veilige terugkeer en opvang in
Nederland.
Overigens, het beleid is allereerst gericht op voorkomen dat huwelijksdwang en achterlating wordt uitgeoefend. Door de uitvoering van het plan
van aanpak preventie huwelijksdwang 2012 -20143 wordt de preventieve
aanpak versterkt. Cruciaal voor preventie is een mentaliteits- en gedragsverandering in de gemeenschappen waarin het zelfbeschikkingsrecht niet
erkend wordt. Om dit te veranderen faciliteert het kabinet het
bespreekbaar maken van onderwerpen als huwelijksdwang, huwelijkse
gevangenschap en achterlating binnen gemeenschappen, bijvoorbeeld
door het hiervoor trainen en opleiden van mensen uit de gemeenschap
zelf. Van belang is ook de normerende en maatschappelijk preventieve
functie van het strafrecht. Op 1 juli 2013 treedt het wetsvoorstel tot
uitbreiding van de mogelijkheden tot strafrechtelijke aanpak van
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Tweede kamer, 11e vergadering, 10 oktober 2012, verslag van de behandeling van het
wetsvoorstel Wijziging van het wetboek van Strafrecht, het wetboek van Strafvordering en het
wetboek van strafrecht BES met het oog op de verruiming van de mogelijkheden tot strafrechtelijke aanpak van huwelijksdwang, polygamie en vrouwelijke genitale verminking
3
Kamerstuk 32 175, nr. 35.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 175, nr. 50

2

huwelijksdwang, polygamie en vrouwelijke genitale verminking (Stb.
2103) in werking. In juni 2013 start een campagne gericht op jongeren om
hen bewust te maken van het recht en de vrijheid om zelf een partner te
kiezen. Hiervoor worden verschillende media ingezet zoals radiozenders
en digitale media, waaronder een website.
3. Versterking van de aanpak
Het kabinet is overtuigd van de noodzaak om in te blijven zetten op
preventie; een mentaliteits- en gedragsverandering gericht op het
respecteren van een ieders recht op zelfbeschikking. Ook andere vormen
van geweld die uit een bepaalde mentaliteit voortkomen kunnen hierdoor
voorkomen worden zoals eergerelateerd geweld of geweld tegen
homoseksuelen.
Het kabinet zet verder in op een pakket aan aanvullende maatregelen om
de aanpak van huwelijksdwang en achterlating te versterken op een
viertal terreinen. Al zal de overheid nooit elk gevaar of risico kunnen
afwenden. Zo zijn bijvoorbeeld de mogelijkheden om in het buitenland op
te treden beperkt.
De concrete maatregelen die de verschillende ministeries zullen treffen
zijn opgenomen in de bijlage. Aangezien het grootste deel van de
maatregelen op het terrein van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
ligt, zal de Staatssecretaris van VWS de uitvoering van maatregelen
coördineren, uiteraard met behoud van de verantwoordelijkheden van de
andere bewindspersonen.
Signalering
Ook scholen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de preventie en
vroegsignalering van huwelijksdwang en mogelijke achterlating. Van
belang is dat docenten en mentoren een sensitiviteit voor mogelijke
huwelijksdwang hebben. Per 1 juli 2013 treedt de verplichte meldcode
voor huiselijk geweld en kindermishandeling in werking. Hierover vindt
voorlichting en deskundigheidsbevordering plaats in de zorg- en
onderwijssector (inclusief leerplichtambtenaren), hierbij komt huwelijksdwang en achterlating ook aan de orde4. Scholen zullen gestimuleerd
worden het thema zelfbeschikkingsrecht en verwante onderwerpen op te
nemen in hun curriculum. Ook ambtenaren van de gemeentelijke basis
administratie persoonsgegevens (GBA) kunnen een actieve signalerende
rol hebben conform de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling.
Eén meldpunt voor slachtoffers en betrokkenen
Er bestaat al een landelijk meldpunt voor alle vormen van huiselijk
geweld: het landelijke telefoonnummer (0900 -1262626). De inzet is dat
iedereen dit nummer belt in geval van huwelijksdwang en achterlating.
Via dit nummer komt men terecht bij Steunpunt Huislijke geweld(SHG) in
de regio. Bij acute dreiging of geweld moet de politie ingeschakeld
worden. Professionals in de hulpverlening en de justitiële sfeer dienen
meer samen te werken. Hiervoor komt een protocol waarin ook een
afwegingskader is opgenomen over het melden van (een vermoeden) van
een strafbaar feit bij justitiële organisaties.

4

Voor een volledig overzicht: de al lopende acties zijn opgenomen in de bijgevoegde eindrapportage van de verkennersgroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 175, nr. 50

3

Eén landelijk knooppunt voor professionals
De hulpverlening wordt versterkt door kennisverhoging. De Advies- en
Meldpunten Kindermishandeling en de Steunpunten Huiselijk Geweld
worden beter toegerust voor hun advies- en ondersteuningsfunctie op het
gebied van huwelijksdwang. Er komt voor professionals in de hulpverlening een landelijk knooppunt «Huwelijksdwang en Achterlating». Het
knooppunt heeft twee functies: kenniscentrum en ondersteuning bij
complexe casuïstiek. Het knooppunt krijgt hierbij een adviserende rol, de
verantwoordelijkheid voor casuïstiek blijft bij het desbetreffende
Steunpunt Huiselijk Geweld of professional berusten. Een uitzondering
hierop vormt de hulpverlening aan slachtoffers die niet meer voorkomen
in het GBA. Het knooppunt faciliteert ook de repatriëring: het is
aanspreekpunt voor het ministerie van Buitenlandse Zaken, het regelt
begeleiding tijdens de reis en regelt hulp, beveiliging en opvang in
Nederland.
Directer handelen in het buitenland
De hulpverlening in het buitenland wordt versterkt met diverse maatregelen. Het landelijk knooppunt wordt het aanspreekpunt voor het
ministerie van Buitenlandse Zaken voor informatie over slachtoffers ten
behoeve van verificatie en reisdocumenten. Informatie over (vermoede)
gevallen van achterlating wordt gedeeld. Verder wordt een draaiboek
ontwikkeld, de deskundigheid van (consulaire) medewerkers op het
terrein van huwelijksdwang en achterlating wordt verhoogd, en wordt
aanpassing van de regelgeving voor het verlenen van toestemming bij het
verstrekken van reisdocumenten aan (minderjarige) achtergelatenen
bezien. Tot slot is de inzet gericht op verruiming van internationale
samenwerking.
Het kabinet maakt zich sterk voor samenleving waarin individuen gelijke
rechten hebben en elkaars rechten respecteren. Huwelijksdwang en
achterlating kan en moet daadkrachtiger worden aangepakt. Dit vraagt
inzet van ons allen, burgers, maatschappelijke organisaties, professionals
en overheden.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 175, nr. 50

4

Overzicht maatregelen per thema
Signalering
1: Stimuleren dat scholen het thema zelfbeschikkingsrecht opnemen in
hun curriculum (actie SZW).
2: Gemeenten informeren hoe ambtenaren (GBA, burgerlijke stand)
kunnen handelen in geval van vermoedens van huwelijksdwang en
achterlating. Hierbij wordt ook meegenomen hoe te handelen bij
vermoedens van uitbuiting van Roma-kinderen door onterechte
aangiften van verblijf, vertrek en verhuizing en onterechte aangiften
van geboorte (actie BZK/V&J).
Eén meldpunt
3: Alle partijen informeren over het melden bij Steunpunten Huiselijk
Geweld via het bestaande landelijke telefoonnummer (actie VWS).
4: Ontwikkelen van een samenwerkingsprotocol tussen hulpverlening en
politie/Openbaar Ministerie inzake huwelijksdwang en achterlating
inclusief een afwegingskader voor melding (actie VWS/V&J).
Eén landelijk knooppunt voor professionals/ deskundigheid
5: Instellen van een landelijk knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating
(actie VWS).
6: Op niveau brengen van de informatie-en ondersteuningsfunctie van de
Advies- en Meldpunten Kindermishandeling en Steunpunten Huiselijk
Geweld voor wat betreft huwelijksdwang en achterlating (actie VWS).
7: Doorlichten van de methoden en werkwijzen in de hulpverlening op
passendheid voor eergerelateerde zaken en huwelijksdwang, inclusief
voorstellen voor aanpassingen (actie knooppunt/VWS).
Directer handelen in het buitenland
8: Bezien van aanpassing van de regelgeving voor het verlenen van
toestemming bij het verstrekken van reisdocumenten aan (minderjarige) achtergelatenen (actie BZK/BuZa).
9: Opstellen van een draaiboek achterlating en aandacht voor huwelijksdwang en achterlating in de training van (consulaire) medewerkers
(actie BuZa).
10: Verruimen van internationale samenwerking en bezien van de
handreiking Internationale Kinderontvoering op mogelijkheden voor
de aanpak van huwelijksdwang en achterlating (actie BuZa/V&J).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 175, nr. 50

5