Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 178 (R 1898)

Reglement voor de Gouverneur van Curaçao

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE VAN HET KONINKRIJK EN NADER
RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State van het Koninkrijk
d.d. 29 april 2009 en het nader rapport d.d. 12 oktober 2009, aangeboden aan
de Koningin door de minister van Justitie, mede namens de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het advies van de Raad van
State van het Koninkrijk is cursief afgedrukt.
Bij Kabinetsmissive van 30 maart 2009, no. 09.000852, heeft Uwe Majesteit, op
voordracht van de minister van Justitie, mede namens de staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, bij de Raad van State van het
Koninkrijk ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van rijkswet
houdende een Reglement voor de Gouverneur van Curaçao, met memorie van
toelichting.
Het voorstel regelt de bevoegdheden, verplichtingen en verantwoordelijkheden van de Gouverneur, evenals diens benoeming en ontslag, en strekt ter
uitvoering van artikel 2, tweede en derde lid, van het Statuut voor het
Koninkrijk. Het voorstel komt vrijwel geheel overeen met de reglementen voor
de Gouverneur van de Nederlandse Antillen en de Gouverneur van Aruba.
De Raad van State van het Koninkrijk onderschrijft de strekking van het
voorstel van rijkswet, maar maakt een opmerking over het tweejaarlijks
overleg van de Gouverneur met de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. Hij is van oordeel dat in verband daarmee aanpassing van
het voorstel wenselijk is.

1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van rijkswet en van de memorie van toelichting zoals voorgelegd aan de Raad van State
van het Koninkrijk is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Artikel 15, tweede lid, van beide reglementen.
3
Voorgesteld artikel 1.7, onderdeel E.
4
Zaak no.W04.09.0089/K, artikel 1.7, onderdeel E.

KST135983
0910tkkst32178R1898-4
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Het Reglement voor de Gouverneur van de Nederlandse Antillen en het
Reglement voor de Gouverneur van Aruba bepalen thans dat de Gouverneur
van Aruba en de Gouverneur van de Nederlandse Antillen onderling overleg
plegen omtrent aangelegenheden waarbij het belang van het Koninkrijk is
betrokken, indien een van hen dit gewenst acht.2 Voorgesteld wordt te bepalen
dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ten minste
tweemaal per jaar de Gouverneur van Curaçao uitnodigt voor een overleg
omtrent aangelegenheden waarbij het belang van het Koninkrijk is betrokken.
Voor dit overleg worden tevens de Gouverneur van Aruba en de Gouverneur
van Sint Maarten uitgenodigd.3 In het voorstel van Rijkswet aanpassing
rijkswetten aan de oprichting van de nieuwe landen is een identieke wijziging
van het Reglement voor de Gouverneur van Aruba opgenomen.4
In de toelichting wordt opgemerkt dat het gewenst is dat afstemming
plaatsvindt tussen de Gouverneurs en de binnen de Koninkrijksregering
primair verantwoordelijke bewindspersoon. Vanwege de coördinerende taak
van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt daarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 178 (R 1898), nr. 4

1

bepaald dat deze bewindspersoon tenminste twee maal per jaar de
Gouverneur uitnodigt voor het Gouverneursoverleg.1
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 30 maart 2009,
no. 09.000852, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State van het Koninkrijk
zijn advies inzake het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te
doen toekomen. Dit advies, gedateerd 29 april 2009, No.W03.09.0097/II/K, bied
ik U hierbij aan.
De Raad geeft U in overweging het voorstel van rijkswet te zenden aan de
Tweede Kamer der Staten-Generaal, aan de Staten van de Nederlandse
Antillen en aan die van Aruba, nadat met het advies van de Raad rekening is
gehouden.
De opmerkingen van de Raad van State van het Koninkrijk worden in het
navolgende besproken. Daarbij worden de volgorde en nummering van het
advies van de Raad aangehouden.
a. De Raad van State merkt allereerst op dat onderscheid dient te worden
gemaakt tussen in de Rijksministerraad te behartigen koninkrijksaangelegenheden en de koninkrijksrelaties zoals die in de Nederlandse ministerraad
worden behartigd. De Raad herinnert in dit verband aan de voorlichting van
18 september 2006, waarin afdeling I van de Raad van State van het Koninkrijk
heeft aanbevolen de voorbereiding van de besluitvorming van de Rijksministerraad en de bewaking van de uitvoering van besluiten van die
ministerraad op te dragen aan een kleine dienst, die zou kunnen worden
aangeduid als secretariaat van het Koninkrijk en die onder verantwoordelijkheid van de voorzitter van de Rijksministerraad zou moeten optreden.2
Daarbij aansluitend zou het in de rede liggen dat het overleg met de
Gouverneur over – als zodanig in het Statuut aangeduide – koninkrijksaangelegenheden plaatsvindt onder leiding van de voorzitter van de Rijksministerraad en dat hij daartoe ook het initiatief neemt.
Overigens past het binnen goede bestuurlijke samenwerking dat de Gouverneur en de bewindspersoon die in de Nederlandse ministerraad met
betrekking tot de besluitvorming is belast met de coördinatie van de
koninkrijksrelaties geregeld overleg voeren. Deze vorm van overleg hoeft naar
de mening van de Raad echter niet in een Reglement voor de Gouverneur te
worden vastgelegd.
De Raad adviseert het voorgestelde artikel 15, tweede lid, van het Reglement
voor de Gouverneur van Curaçao aan te passen3 en de toelichting op dit punt
aan te vullen.
a. De Raad merkt op dat het in de rede zou liggen dat het overleg met de
Gouverneurs over koninkrijksaangelegenheden plaatsvindt onder leiding van
de voorzitter van de Rijksministerraad, indien er een secretariaat van het
Koninkrijk zou zijn onder leiding van de voorzitter van de raad van ministers
van het Koninkrijk, zoals aanbevolen in de voorlichting van afdeling I d.d.
18 september 2006 van de Raad inzake de hervorming van de staatkundige
hervormingen van de Antilliaanse eilanden binnen het Koninkrijk. Er is echter
op dit moment geen secretariaat van het Koninkrijk. In het kader van de
staatkundige hervorming van de Nederlandse Antillen zullen slechts die
wijzigingen op koninkrijksniveau worden aangebracht die verband houden met
deze hervorming. Dit voorkomt dat het proces onnodig wordt belast of
vertraagd.

1

Toelichting op artikel 15, tweede lid.
Bijlage bij Kamerstukken II 2006/07, 30 800
IV en 30 461, nr. 3, 5.2.
3
Artikel I5, tweede lid, van het wetsvoorstel.
2

De Raad merkt verder op dat er een onderscheid is tussen de in de raad van
ministers van het Koninkrijk te behartigen koninkrijksaangelegenheden en de
koninkrijksrelaties zoals die in de Nederlandse ministerraad worden behartigd.
Het overleg met de Gouverneurs gaat over «aangelegenheden waarbij het
belang van het Koninkrijk is betrokken», dus over koninkrijksaangelegenheden.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties behartigt de
koninkrijksrelaties in de Nederlandse ministerraad. Hiernaast behartigt de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een aantal koninkrijksaangelegenheden die direct verband houden met de functie van de Gouverneur als koninkrijksorgaan.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is binnen de
koninkrijksregering eerstverantwoordelijk voor de waarborgtaak van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 178 (R 1898), nr. 4

2

Koninkrijk. De artikelen 20 tot en met 22 van het Reglement geven ook de
Gouverneur als koninkrijksorgaan een rol bij het behartigen van deze taak. De
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verder verantwoordelijk voor de goede uitvoering van het Reglement voor de Gouverneur van
Curaçao. Het is de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties die
het benoemingsbesluit van de Gouverneur contrasigneert en die de Gouverneur verlof geeft om Curaçao te verlaten. Ook andere koninkrijkstaken van de
Gouverneur, zoals op het gebied van de Paspoortwet en de publicatie van
rijksregelgeving, vallen binnen de koninkrijksregering onder de verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het is
als behartiger van deze koninkrijksaangelegenheden en niet als behartiger van
de koninkrijksrelaties dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties geregeld met de Gouverneur zal overleggen. Op dit moment is de
staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties belast met deze
aangelegenheden.
Naar aanleiding van het advies van de Raad is artikel 15 en de bijbehorende
toelichting aangepast. Volgens de toelichting, die aan de Raad ter advisering is
voorgelegd, wordt het overleg door de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties gevoerd «vanwege de coördinerende taak van de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties». Deze taak houdt echter
verband met de relaties tussen het land Nederland en de overige landen
binnen het Koninkrijk (de koninkrijksrelaties). Aangezien het overleg met de
Gouverneurs over koninkrijksaangelegenheden zal gaan, staat nu in de
toelichting dat het overleg tenminste tweemaal per jaar met de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vanwege zijn verantwoordelijkheid
voor de waarborgtaak van het Koninkrijk en voor de goede uitvoering van het
Reglement voor de Gouverneur van Curaçao. Ook andere aangelegenheden
van het Koninkrijk kunnen bij het overleg aan de orde komen, indien en voor
zover de Gouverneur als koninkrijksorgaan een rol speelt bij de behartiging
van die aangelegenheden. Om deze reden is in artikel 15 opgenomen dat de
ministers wie de te bespreken onderwerpen aangaan, aan het overleg kunnen
deelnemen. De minister die binnen de Koninkrijksregering voor de betreffende
Koninkrijksaangelegenheden de verantwoordelijkheid draagt, wordt tijdig op
de hoogte gesteld. De betreffende minister kan vervolgens deelnemen aan het
overleg om met de Gouverneurs te overleggen over de Koninkrijksaangelegenheid in kwestie of desgewenst separaat overleg voeren. Dit separate overleg
wordt geregeld in het voorgestelde artikel 15, derde lid, waarin is opgenomen
dat de minister-president of andere ministers van het Koninkrijk desgewenst
overleg kunnen voeren met de Gouverneur. Tot slot is aan artikel 15 toegevoegd dat de minister-president aan een hierboven bedoeld overleg kan
deelnemen en in dat geval de vergadering voorzit.
De Raad merkt op dat het binnen goede bestuurlijke samenwerking past dat de
Gouverneur en de Nederlandse bewindspersoon belast met koninkrijksrelaties
geregeld overleg voeren, maar dat deze vorm van overleg niet in een
reglement voor de Gouverneur hoeft te worden vastgelegd, anders dan het
overleg over koninkrijksaangelegenheden. Inderdaad is het niet nodig om deze
vorm van overleg over de koninkrijksrelaties in het Reglement voor de
Gouverneur van Curaçao op te nemen.
Verder dient bedacht te worden dat bestuurlijk overleg tussen Nederland en
Curaçao op het terrein van landsaangelegenheden in beginsel plaats dient te
vinden tussen de betrokken ministers of staatssecretarissen van deze landen.
Volgens de Staatsregeling van Curaçao zijn immers de ministers verantwoordelijk aan de Staten.
b. Verder zou naar het oordeel van de Raad de voorgestelde bepaling de
staatkundige verhoudingen nauwkeuriger kunnen uitdrukken. De Gouverneur
treedt als vertegenwoordiger van de Koning op, aangezien het niet mogelijk is
dat de Koning zijn bevoegdheden feitelijk in de Nederlandse Antillen en
Curaçao uitoefent. Er is derhalve geen hiërarchische relatie tussen de
Gouverneurs en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De
term «uitnodigen» in de voorgestelde bepaling zou het misverstand kunnen
wekken dat daarvan sprake is. Daarom adviseert de Raad het woord «uitnodigen» te vermijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 178 (R 1898), nr. 4

3

b. Om te voorkomen dat er misverstand ontstaat over de verhouding tussen
de Gouverneur en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
wordt de term uitnodigen niet meer gebruikt.
De Raad van State van het Koninkrijk geeft U in overweging het voorstel van
rijkswet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, aan de Staten
van de Nederlandse Antillen en aan die van Aruba, nadat met het vorenstaande rekening zal zijn gehouden.
De Vice-President van de Raad van State van het Koninkrijk,
H. D. Tjeenk Willink
Ik moge U, mede namens de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van
wet en de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der
Staten-Generaal, de Staten van de Nederlandse Antillen en de Staten van
Aruba te zenden.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 178 (R 1898), nr. 4

4