Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 763

Toekomst van de krijgsmacht

Nr. 133

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 september 2017
Hierbij bied ik u de inzetbaarheidsrapportage over de eerste helft van 2017
aan. In deze brief ga ik in op het algemene beeld van de operationele
gereedheid van de krijgsmacht en de mate waarin Defensie in staat is aan
de inzetbaarheidsdoelstellingen te voldoen (bijlage 1).
Zoals bekend is informatie over de inzetbaarheid en gereedheid van een
krijgsmacht operationeel gevoelig. Potentiële tegenstanders zijn actief op
zoek naar dergelijke informatie en kunnen er misbruik van maken. Enige
terughoudendheid is dus geboden. Dit mag echter geen belemmering
vormen voor de informatiepositie van de Kamer. Om die reden is de
gevoelige informatie over inzetbaarheid en gereedheid gebundeld in een
vertrouwelijke bijlage bij deze rapportage (bijlage 2)1.
Ook bij andere rapportages zal Defensie voortaan nadrukkelijk de
operationele gevoeligheid van de verstrekte informatie beoordelen en die
waar nodig uw Kamer vertrouwelijk aanbieden.
Inzetbaarheid (bijlage 1)
In vergelijking met de rapportage in het Jaarverslag 2016 (Kamerstuk
33 763, nr. 110) zijn er geen wijzigingen opgetreden in de inzetbaarheid
van de krijgsmacht. Nationaal en internationaal heeft Defensie grotendeels aan de inzetbaarheidsdoelstellingen kunnen voldoen. De krijgsmacht is onder meer ingezet in Afghanistan, Irak, Mali, de Hoorn van
Afrika, de Balkan en aan de grenzen van het Navo-verdragsgebied. Voorts
stonden eenheden stand-by voor de NATO Response Force (NRF). Ook de
nationale inzet ging onverminderd door. Zo is een groot beroep gedaan
op de capaciteit van de Koninklijke Marechaussee (KMar), onder meer bij
de geïntensiveerde inzet voor bewakingstaken. Bij de veiligheidspartners,

1

kst-33763-133
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 133

1

zoals de politie, was eveneens sprake van een grote vraag naar militaire
bijstand en steunverlening in Nederland.
De krijgsmacht moet er staan als het erop aankomt. Het vermogen om
missies vol te houden, ook bij inzet met een hogere geweldsintensiteit, is
belangrijker geworden. Voorts is de kans op een gelijktijdig beroep op de
krijgsmacht in het kader van de hoofdtaken toegenomen. Een eenheid kan
echter maar één keer worden ingezet. Een gelijktijdig beroep op de
krijgsmacht in het kader van bijvoorbeeld de snelle reactiemachten van de
EU en Navo heeft dan ook direct effect op de inzetmogelijkheden in
nationaal en internationaal verband.
Het (aanhoudende) beroep op de krijgsmacht, in combinatie met
knelpunten in de gereedheid en schaarse (gevechts)ondersteuning, leidt
tot beperkingen in de inzetbaarheid die vooral het vermogen aantasten
om eenheden langdurig en gelijktijdig in te zetten. Zoals uit de Personeelsrapportage blijkt (Kamerstuk 34 775 X, nr. 4), wordt Defensie tevens
geconfronteerd met een dalend aantal medewerkers. Deze ontwikkelingen, in combinatie met de inspanning die moet worden geleverd om de
basisgereedheid op orde te brengen, stellen Defensie voor een forse
uitdaging.
Operationele gereedheid
De afgelopen jaren heeft dit kabinet al belangrijke maatregelen genomen.
Met behulp van opeenvolgende verhogingen van de defensiebegroting,
oplopend tot ruim € 920 miljoen structureel in 2020, kan onder meer de
basisgereedheid van de krijgsmacht de komende jaren op orde worden
gebracht. Zoals reeds meerdere malen gemeld, zijn naast het op orde
brengen van de basisgereedheid in 2021 verdere vervolgstappen
geïdentificeerd. Deze stappen richten zich op het continueren en
vernieuwen van de huidige krijgsmacht, het verbeteren van de operationele (gevechts)ondersteuning en uitbreiding en modernisering van de
slagkracht.
Algemeen beeld materiële gereedheid
De uitvoering van het plan van aanpak «Verbeteren Materiële
Gereedheid» verloopt volgens planning. Er is onder meer intensief
gewerkt aan de verdere verbetering van de leverbetrouwbaarheid en
voorraadbeschikbaarheid van reserveonderdelen die vaak nodig zijn in het
onderhoudsproces. Bij het CZSK, het CLAS en het CLSK heeft dit bij
verschillende wapensystemen tot verbeteringen in de gereedheid geleid.
Van enkele wapensystemen is de materiële gereedheid gedaald (zie
vertrouwelijke bijlage 2)2, bijvoorbeeld doordat de benodigde vervangingsinvesteringen zijn vertraagd, systemen door veroudering meer last
hebben van technische storingen en technisch personeel beperkt
beschikbaar is.
De komende jaren werkt Defensie verder aan de verbetering van de
leverbetrouwbaarheid en beschikbaarheid van reserveonderdelen
essentieel voor de inzetbaarheid. Daarnaast worden er, in overeenstemming met de aanbevelingen uit het interdepartementale beleidsonderzoek (IBO) Wapensystemen, dit jaar dertien en in 2018 vier instandhoudingsanalyses uitgevoerd. Op basis van deze analyses worden de
systeemplannen van de wapensystemen geactualiseerd. De instandhoudingsanalyses en systeemplannen alsmede voldoende herstelcapaciteit
2

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 133

2

en een versterkte verwervingsketen zijn belangrijke voorwaarden voor de
structurele verbetering van de materiële gereedheid. Een aandachtspunt
betreft de zogenaamde B en C-systemen3. Een lagere materiële
gereedheid van deze systemen is eveneens van invloed op de oefen- en
inzetmogelijkheden van de operationele en ondersteunende eenheden.
Commando Zeestrijdkrachten (CZSK)
De materiële gereedheid van het CZSK was voldoende om aan de
geplande missies te kunnen deelnemen, maar voldeed nog niet voor alle
organieke taken aan de norm. Het voornaamste knelpunt in de materiële
gereedheid bij CZSK is de ouderdom van sommige (sub)systemen. De
hieruit voortvloeiende verstoringen vergen veel onderhoudscapaciteit. Bij
de OPV’s wordt gewerkt aan de versnelde verbetering van de logistieke
ondersteuning en de integratie van wapen- en sensorsystemen. Het Joint
Support Ship heeft na de reparatie van beide hoofdelektromotoren
inmiddels het opwerktraject hervat. De verwachting is dat de gereedheid
eind 2017 weer volgens de norm is. Het instandhoudingsprogramma van
de onderzeeboten is in volle gang.
Commando Landstrijdkrachten (CLAS)
De materiële gereedheid van het CLAS was voldoende om aan de
geplande missies te kunnen deelnemen, maar voldeed nog niet voor alle
organieke taken aan de norm. Ondanks de sterk verbeterde beschikbaarheid van reserveonderdelen bij het CLAS is de materiële gereedheid
van een aantal systemen gedaald. Dit komt vooral door lange levertijd van
verschillende reserveonderdelen. Bij bijna alle wielvoertuigen is de
materiële gereedheid gestegen, maar de beschikbaarheid van onderhoudspersoneel vormt nog steeds een knelpunt. De materiële gereedheid
van de grondgebonden luchtverdediging is conform verwachting licht
gedaald in verband met de modificatieprojecten (Compatriot II en Patriot
Verlenging Levensduur) van de Patriot (Kamerstuk 27 830, nr. 159).
Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK)
De materiële gereedheid van het CLSK was voldoende om aan de
geplande missies te kunnen deelnemen, maar voldeed nog niet voor alle
organieke taken aan de norm. De materiële gereedheid van bijna alle
hoofdwapensystemen van het CLSK is in de eerste helft van 2017
verbeterd. De gereedheid van twee wapensystemen is, conform
verwachting, vanwege onderhoud gestagneerd (zie vertrouwelijke
bijlage 24). Het tijdelijk terugtrekken van de jachtvliegtuigen en helikopters
uit de missies in Jordanië en Mali heeft geleid tot een adempauze waarin
personeel, materieel en voorraden weer op het gewenste niveau kunnen
worden gebracht. In juli 2017 is een innovatief contract met Fokker
gesloten voor de levering van standaardonderdelen en de verbetering van
de interne transportketen. Hierdoor zal de materiële gereedheid van de
wapensystemen verder verbeteren in de tweede helft van 2017.

3

B-systemen zijn wapensystemen die niet onmiddellijk gezichtsbepalend zijn voor Defensie,
maar die wel bijdragen tot de gevechtskracht. Het betreft bijvoorbeeld nachtzichtapparatuur en
kleinkaliberwapens. C-systemen zijn hoofdzakelijk ondersteunende systemen, zoals transportmiddelen, heftrucks, meetapparatuur, etc.
4
Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 133

3

Algemeen beeld personele gereedheid
De personele gereedheid staat onder druk door een achterblijvende
vulling. In de Personeelsrapportage die u bij de begroting ontvangt
(Kamerstuk 34 775 X, nr. 4), wordt u hierover nader geïnformeerd.
Voorheen deden tekorten zich vooral voor in specifieke categorieën, zoals
medisch, technisch en ICT. De uitdaging om tijdig te beschikken over
voldoende en goed opgeleid personeel is inmiddels echter groter. Over
maatregelen om de vulling te verbeteren wordt de Kamer geïnformeerd
met mijn brief «behoud en werving» (Kamerstuk 33 763, nr. 134).
Algemeen beeld geoefendheid
De geoefendheid liet in de eerste helft van 2017 een lichte stijging zien,
maar is over de volle breedte nog niet voldoende. De geoefendheid blijft
bovendien afhankelijk van het herstel van de personele en materiële
gereedheid. De nadruk bij oefeningen lag op optreden in de hoogste
dreigingsscenario’s.
Commando Zeestrijdkrachten
Een gecombineerde taakgroep van schepen heeft meegedaan aan de
internationale oefening «Joint Warrior», waarin tactieken en vaardigheden
voor het werken in een internationaal taakverband centraal stonden.
Begin juni heeft Zr. Ms. Zeeleeuw een succesvolle oefening uitgevoerd.
Van eind mei tot midden juli hebben mijnenbestrijdingsvaartuigen
deelgenomen aan de oefeningen «Baltops» en «Sandy Coast». De
geoefendheid van de marinierseenheden is licht verbeterd door specifieke
trainingen, zoals de jungletraining in Belize en de oefening Noble Jump 2
in het kader van de VJTF.
Commando Landstrijdkrachten
In het eerste kwartaal van 2017 heeft het CLAS deelgenomen aan de
grootschalige oefening Bison Drawsko in Polen. De geoefendheid van het
CLAS is niettemin licht gedaald. Dit heeft, zoals gezegd, te maken met een
lage personele en materiële gereedheid.
Commando Luchtstrijdkrachten
In het eerste kwartaal van 2017 heeft het CLSK deelgenomen aan de
oefeningen Red Flag en Frisian Flag. De ervaringsopbouw bij de
squadrons is verbeterd. Het volledige herstel van de geoefendheid wordt
verwacht na het doorlopen van het gehele jaarlijkse oefenprogramma.
Tot slot
Deze rapportage biedt inzicht in de ontwikkeling van de materiële
gereedheid, de personele gereedheid en de geoefendheid van Defensie.
Samen bepalen deze de operationele gereedheid en daarmee de mate
waarin Defensie in staat is aan de inzetbaarheidsdoelstellingen te
voldoen. Met de intensiveringen van dit kabinet en een aantal aanvullende, niet-financiële maatregelen is de afgelopen jaren hard gewerkt aan
verbeteringen van de operationele gereedheid. Er zijn verbeteringen
zichtbaar, maar het herstel is nog niet volledig. De komende jaren werkt
Defensie dan ook intensief door aan verdere verbetering van de operationele gereedheid.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 133

4

Bijlage 1

– Rapportage inzetbaarheidsdoelstellingen
De inzetbaarheidsdoelstellingen geven weer op welke manier Defensie
haar hoofdtaken kan uitvoeren.
Algemeen
Defensie heeft in de eerste helft van 2017 met beperkingen kunnen
voldoen aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. Het gaat om de volgende
beperkingen:
• Gelijktijdige inzet: Bij gelijktijdige inzet op land of zee, in de lucht en ter
verdediging van het eigen en het bondgenootschappelijke grondgebied, vormt de geringe beschikbaarheid van (gevechts)ondersteuning
(combat support en combat service support) een beperkende factor,
tenzij het gaat om een missie in hetzelfde operatiegebied. Deze
beperking is reeds onderkend in de nota «In het belang van Nederland» van september 2013 (bijlage bij Kamerstuk 33 763, nr. 1).
• Voortzettingsvermogen: Bij langdurige operaties kan de krijgsmacht
niet of niet volledig voorzien in schaarse (gevechts)ondersteuning.
Vooral vuursteun, medische ondersteuning, bevoorradings-,
communicatie- en informatiecapaciteit is beperkt beschikbaar. Tevens
kan het voorkomen dat ondersteuning beschikbaar is voor ingezette
eenheden, maar niet voor oefeningen van eenheden die aan het
opwerken zijn. Daarbij staat de geoefendheid van deze schaarse
eenheden door inzet onder druk.
• Gereedheid voor organieke taken: Beperkingen in de materiële
gereedheid en een gebrek aan (gespecialiseerd) personeel hebben een
negatieve invloed op de operationele gereedheid van de eenheden.
Hetzelfde geldt voor het voortzettingsvermogen. Zoals gemeld pakt
Defensie deze problematiek met prioriteit aan, met behulp van de
intensiveringen in de afgelopen kabinetsperiode en met de verbetermaatregelen voor materiële gereedheid en behoud en werving.
Specifieke knelpunten die de inzetbaarheid raken, zijn per eenheid
opgenomen in de vertrouwelijke rapportage over de operationele
gereedheid (bijlage 2)5.
Inzetbaarheidsdoelstellingen
Hieronder wordt per inzetbaarheidsdoelstelling gerapporteerd over de
stand van zaken in de eerste helft van 2017.
1. De verdediging van het eigen en het bondgenootschappelijke
grondgebied, inclusief de Caribische delen van het Koninkrijk, zo
nodig met alle beschikbare middelen. Deze taak wordt in bondgenootschappelijk verband uitgevoerd. In dat kader kan ook de Navo
een beroep doen op Nederland.
Defensie heeft – met beperkingen – aan deze doelstelling kunnen voldoen.
Deze doelstelling gaat uit van de inzet van alle beschikbare middelen.
Daarvoor moeten alle eenheden beschikbaar en operationeel gereed (OG)
zijn. Dit is (nog) niet het geval.
2. De deelneming aan operaties wereldwijd ter bevordering van de
internationale stabiliteit en rechtsorde, voor noodhulp bij rampen en
humanitaire crises en voor de bescherming van de belangen van het
Koninkrijk. Deze operaties worden meestal in internationaal verband
5

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 133

5

uitgevoerd, waarbij bijdragen van verschillende partners in
samengestelde eenheden worden geïntegreerd. In dat kader kan de
krijgsmacht de volgende bijdragen leveren:
•

•

•

•
•
•

Op land: Eenmalig een samengestelde taakgroep van brigadeomvang of langdurig een samengestelde taakgroep van bataljonsomvang. Naast de langdurige inzet van een bataljonstaakgroep
kunnen gedurende kortere tijd een tweede bataljonstaakgroep en
langere tijd kleinere bijdragen worden ingezet (inclusief de
presentie in het Caribisch gebied).
Op en vanaf zee: Eenmalig een maritieme taakgroep van vijf
schepen of langdurig twee schepen afzonderlijk, waarbij vloot en
mariniers geïntegreerd optreden.
In de lucht: Tot de vervanging van de F-16 – voorzien in 2023 –
eenmalig een groep van acht jachtvliegtuigen of langdurig een
groep van vier jachtvliegtuigen. Na de vervanging van de F-16 –
voorzien in 2023 – eenmalig of langdurig een groep van vier
jachtvliegtuigen. Helikopters ondersteunen het optreden op land
en zee.
Speciale operaties: Langdurige deelneming van compagniesomvang aan een joint taakgroep Special Forces.
Cyberoperaties: defensieve en offensieve cybertaken evenals
inlichtingenvergaring.
Nichecapaciteiten (naast Special Forces en offensieve cybercapaciteit): onderzeeboten, het Duits-Nederlandse Legerkorpshoofdkwartier, Luchttransport, Air-to-Air Refueling, Patriots en het
Civil-Military Interaction commando.

Al deze vormen van inzet zijn inclusief ondersteunende eenheden,
zowel de gevechtsondersteuning (combat support) als de logistieke
ondersteuning (combat service support). Vooral voor logistieke
ondersteuning kan een beroep moeten worden gedaan op internationale partners. Andersom is de ondersteuning van internationale
partners door onze krijgsmacht eveneens mogelijk. De inzet van
afzonderlijke modules van ondersteunende capaciteiten is ook een
optie.
Defensie heeft in de eerste helft van 2017 met beperkingen aan deze
doelstelling kunnen voldoen. Deze beperkingen manifesteren zich bij
gelijktijdige en geografisch gespreide inzet, langdurige inzet en bij inzet in
hoge dreigingsscenario’s.
In het kader van de tweede inzetbaarheidsdoelstelling leverde Defensie in
de eerste helft van 2017:
• Op land een bijdrage van:
– Een samengestelde eenheid van ongeveer bataljonsomvang aan
MINUSMA;
– Een samengestelde eenheid van ongeveer compagniesomvang aan
eFP;
– Vier samengestelde eenheden van compagniesomvang aan
Resolute Support, 1(NLD)CBMI en in het Caribisch gebied (2x);
– Een compagnie (Marinierssquadron) aan de VJTF;
– Een samengestelde eenheid van pelotonsomvang aan
1(NLD)ATF-ME FP ME;
– Diverse individuele militairen (tussen de 1 en 12 per missie) aan
UNTSO, UNDOF, USSC, OIR, EULEX, EUBAM, EU Liaison, EUTM
Mali, ACOTA, UNMISS, VPD, EUTM Somalië, FSE Mirage, CMF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 133

6

•

•

•
•
•

Op en vanaf zee een bijdrage van:
– Drie schepen langdurig: een in het Caribisch gebied, een voor de
SNMG en een voor de SNMCMG.
In de lucht een bijdrage van:
– Een groep van vier jachtvliegtuigen aan de VJTF(A);
– Een groep van vier jachtvliegtuigen aan de FFG(A);
– Een groep van twee jachtvliegtuigen aan de Quick Reaction Alert
(QRA);
– Een groep van vier jachtvliegtuigen aan Baltic Air Policing (BAP);
– Helikopters ter ondersteuning van langdurige inzet op zee.
Speciale operaties:
– Langdurige inzet van compagniesomvang aan diverse operaties.
Cyberoperaties:
– Defensieve en offensieve cybertaken evenals inlichtingenvergaring.
Nichecapaciteiten (naast Special Forces en offensieve cybercapaciteit):
– Een langdurige inzet van onderzeeboten;
– Een bijdrage van het Duits Nederlandse Legerkorpshoofdkwartier
als JTF HQ aan de VJTF;
– Een langdurige bijdrage van Air-to-Air Refueling-capaciteit
(KDC-10).
3. Het bijdragen aan de nationale veiligheid onder civiel gezag. In dat
kader levert de krijgsmacht de in wettelijke en interdepartementale
afspraken vastgelegde bijdragen. Het gaat hierbij om:
• De uitvoering van structurele nationale taken zoals de politietaken
van de Koninklijke Marechaussee, de beveiliging van het
Nederlandse luchtruim met jachtvliegtuigen, de coördinatie van
en de bijdrage aan de Kustwacht Nederland evenals de hydrografische taak;
• Het samen met veiligheidspartners kunnen optreden tegen
digitale bedreigingen en aanvallen (cybercapaciteit);
• Militaire bijstand en steunverlening bij handhaving van de
rechtsorde, de openbare orde en veiligheid, in het bijzonder met
de in de ICMS-catalogus gegarandeerde capaciteiten;
• Militaire bijstand bij de bestrijding van terrorisme, rampen en
crises – zo nodig met alle op dat moment beschikbare eenheden.

Ondanks de groeiende vraag naar nationale inzet, in het bijzonder op het
terrein van explosievenopruiming en ondersteuning van strafrechtelijk
onderzoek, kon Defensie in de eerste helft van 2017 voldoen aan deze
doelstelling. Prioriteitstelling is hierbij soms onvermijdelijk, zeker wanneer
eenheden gelijktijdig voor nationale en internationale inzet nodig waren.
In de eerste helft van 2017 heeft Defensie een aantal capaciteiten uit de
ICMS-catalogus beperkt kunnen leveren.
• Defensie voorziet in mobiele back-up capaciteit voor grondradarsystemen. Enkele modules van dit systeem waren niet inzetbaar waardoor
niet in deze capaciteit kon worden voorzien.
• Defensie voorziet normaliter in back-up capaciteit voor civiele
verbindingen. Door veroudering van systemen kon Defensie deze
capaciteit niet garanderen. Momenteel wordt de werkelijke behoefte
aan deze capaciteit onderzocht.
• In geval van calamiteiten voorziet Defensie in opvanglocaties. In
middelzware en zware opvang kon nog niet volledig worden voorzien.
De lichte vorm van opvang is wel in alle regio’s mogelijk;
• Door een modificatietraject en inzet in een crisisbeheersingsoperatie is
er één Raven UAV-systeem beschikbaar voor civiele inzet. De vraag
naar Raven-capaciteit is onverminderd groot. Defensie kan niet aan
alle verzoeken voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 133

7

•

•

De materiële gereedheid van de ziekenauto’s is nog niet op niveau.
Hierdoor is het niet mogelijk een geneeskundige hulppost en een
ziekenhuispeloton beschikbaar te stellen voor nationale inzet. Het
project Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen
(DVOW) voorziet in vervanging van de ziekenauto’s vanaf 2018.
Hierdoor zal de gereedheid stijgen. Voorts is het noodhospitaal alleen
inzetbaar voor «low care»-inzet.
Vanwege ondervulling is de reactietijd van het CBRN respons-,
detectie- en ontsmettingscapaciteit verhoogd.

Er waren gedurende de eerste helft van 2017 geen beperkingen op het
gebied van militaire bijstand bij de bestrijding van terrorisme.
4. Een permanente militaire presentie in het Caribisch gebied, zowel
voor de verdedigingstaak (zie doelstelling 1) als voor de ondersteuning van lokale en regionale civiele autoriteiten (zie
doelstelling 3, in het bijzonder de ondersteuning van de Kustwacht,
de regionale drugsbestrijding, de politietaken van de Marechaussee
en het beteugelen van woelingen). De permanente presentie bestaat
uit een vaste compagnie van het CZSK en een roulerende compagnie
van het CLAS, een bootpeloton, een groot bovenwaterschip, een
ondersteuningsschip en een brigade Marechaussee. Als de situatie
dit vereist, kan de militaire presentie in het Caribisch gebied worden
vergroot. Dit zal dan wel ten koste gaan van de overige
inzetmogelijkheden.
Aan deze doelstelling is in de eerste helft van 2017 voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 133

8