Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 306

Wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001
met het oog op afschaffing van de fiscale aftrek
van scholingsuitgaven (Wet afschaffing fiscale
aftrek scholingsuitgaven)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 10 oktober 2019
De vaste commissie voor Financiën, belast met het voorbereidend
onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Schukkink

kst-35306-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 306, nr. 5

1

Inhoudsopgave
INLEIDING
ALGEMEEN
1.
Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
2.
Budgettaire aspecten
3.
EU-aspecten
4.
Gevolgen voor burgers en bedrijfsleven
5.
Uitvoeringskosten Belastingdienst
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel.
BIJLAGE: Uitvoeringstoets Wet afschaffing fiscale aftrek
scholingsuitgaven
OVERIG

1
2
2
5
5
5
6
6
6
6
6

INLEIDING
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het wetsvoorstel afschaffing fiscale aftrek scholingsuitgaven. Zij hebben
nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de wet
afschaffing fiscale aftrek scholingsuitgaven. Deze leden zijn voorstander
van een individueel scholingsbudget, zodat scholing voor een bredere
groep gestimuleerd wordt dan de beperktere groep die momenteel
gebruik maakt van de scholingsaftrek.
Deze leden zijn echter verbaasd dat deze wet nu al voorligt, terwijl de
afschaffing van de fiscale aftrekpost net met een jaar uitgesteld is. Zij
geven er de voorkeur aan de afschaffing van de fiscale aftrekpost pas te
regelen als niet alleen de contouren van de nieuwe regeling bekend zijn,
maar ook de details en met name ook de uitvoering goed geregeld is.
Bovendien is het Belastingplan bedoeld voor wijzigingen die op 1 januari
van het volgende jaar in werking treden of voor wijzigingen die een
langere voorbereidingstijd kennen bij de Belastingdienst. Beide redenen
zijn voor onderhavig wetsvoorstel niet van toepassing.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Wet afschaffing fiscale aftrek scholingsuitgaven, die in samenhang
moet worden gezien met de invoering van het STAP-budget (Stimulering
Arbeidsmarktpositie) en het bredere kabinetsbeleid ten aanzien van een
leven lang ontwikkelen.
De leden van de D66-fractie onderschrijven het voorstel om de fiscale
aftrek te vervangen door een subsidieregeling en verwijzen hierbij ook
naar de lessen van de evaluatie van het Centraal Planbureau (CPB),
bijvoorbeeld om het bereik van mensen met een kwetsbare positie op de
arbeidsmarkt, personen met een laag inkomen en personen met een laag
opleidingsniveau te verbeteren. Daarnaast draagt deze maatregel bij aan
het verminderen van de administratieve lasten voor belastingplichtigen en
lagere uitvoeringslasten voor de Belastingdienst.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij hebben daarbij nog enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel an sich noopt op dit moment niet tot
verdere vragen, maar de leden van de PvdA-fractie zullen bij de behandeling van het STAP-budget nog nader commentaar leveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 306, nr. 5

2

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
Wetsvoorstel Afschaffing fiscale aftrek scholingsuitgaven.
ALGEMEEN
1. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer er meer duidelijkheid is over
de totstandkoming van de STAP. De leden hebben gezien dat het concept
Subsidieregeling STAP-budget op 15 juli 2019 ter consultatie is
voorgelegd. Welke stappen zet de regering om ervoor te zorgen dat dit
nog gebeurt binnen deze kabinetsperiode? En waarom is ervoor gekozen
de wet in werking te laten treden op basis van een bij koninklijk besluit
bepaald tijdstip? Kan de subsidieregeling via een voorhang eerst nog
worden voorgelegd aan de Kamer? Zo nee, waarom niet?
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat in
2020 in ieder geval gebruik kan worden gemaakt van de fiscale aftrek van
scholingsuitgaven. Kan de regering bevestigen dat er geen enkele
beperking is bij de fiscale aftrek in 2020 of zolang de nieuwe
STAP-regeling nog niet van kracht is?
De leden van de VVD-fractie vragen welke stappen de regering zet om
verdere regelingen binnen de fiscaliteit te beperken, die beter via een
uitgavenregeling geregeld kunnen worden.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af hoeveel mensen in absolute
zin gebruik maken van de regeling.
De leden van de VVD-fractie hebben enigszins zorgen over het ontbreken
van een overgangsrecht voor scholingsuitgaven die worden gedaan in
belastingjaren na de afschaffing van de fiscale aftrek van scholingsuitgaven. Sommige mensen zullen meerjarige scholingsuitgaven aangaan;
scholingsuitgaven die hoger kunnen oplopen dan de maximale subsidie
van € 1.000. Wat zijn de budgettaire gevolgen voor het instellen van een
overgangsrecht, zodat ook mensen die in 2016 of later meerjarige
scholingsuitgaven zijn aangegaan en niet op de hoogte waren van
plannen van het kabinet niet voor onvoorziene kosten en lasten komen te
staan?
De leden van de VVD-fractie lezen dat scholingsuitgaven die gedaan
worden na de afschaffing van de fiscale aftrek van scholingsuitgaven
«mogelijk» in aanmerking komen voor het STAP-budget. Kan de regering
toelichten waar dit aan ligt? Wat wordt er verstaan onder «mogelijk»?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering in de memorie van
toelichting aangeeft dat de afschaffing van de fiscale aftrek voor
scholingsuitgaven in werking treedt op het moment dat het STAP-budget
wordt ingevoerd en dat de inwerkingtredingsdatum van die subsidieregeling nog niet bekend is. De leden van de CDA-fractie vinden dit
merkwaardig. Kennelijk is de uitvoering nog niet zover dat de subsidieregeling per 1 januari aanstaande in werking kan treden. Maar dan is toch
duidelijk dat de ingangsdatum 1 januari 2021 wordt? Een aftrekpost kan
immers niet binnen een belastingjaar worden afgeschaft. Of gaat de
regering ervan uit dat er mogelijk nog langer uitstel nodig is, zo vragen de
leden van de CDA-fractie. Deze leden lezen in de memorie van toelichting
dat de reden om de inwerkingtreding bij koninklijk besluit te regelen is dat
mensen hierdoor bij hun scholingskeuze rekening kunnen houden met de
voorgenomen wijzigingen in de tegemoetkomingen in de kosten van
scholing vanuit de rijksoverheid. Zij kunnen deze passage echter niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 306, nr. 5

3

plaatsen. Hoe kan inwerkingtreding per koninklijk besluit en dus per een
nog onbekende datum er nu toe leiden dat mensen die een opleiding
willen volgen weten waar ze aan toe zijn?
De leden van de CDA-fractie merken daarbij op dat elke Nederlander
natuurlijk de wet behoort te kennen, maar dat voorlichting bij de meeste
wetten nog altijd effectiever is dan een memorie van toelichting. Wanneer
gaat de publieke voorlichting over de procedures van het STAP-budget
beginnen? Waar kan een belastingplichtige die in 2019 met een meerjarige
studie begonnen is of die bijvoorbeeld in september 2020 een studie wil
beginnen naartoe om de tegemoetkoming voor 2021 te regelen?
De leden van de CDA-fractie zijn blij dat de regering naar de kritiek van de
Raad van State geluisterd heeft en het overgangsrecht voor belastingplichtigen bij wie de prestatiebeurs definitief niet wordt omgezet in een
gift in stand laat. Zij vinden het opvallend dat het om een substantieel
grotere groep gaat dan eerder werd gedacht. Kan de regering aangeven
hoe andere nabetalingen van scholingskosten in een later jaar dan dat het
onderwijs heeft plaatsgevonden fiscaal moeten worden behandeld?
De leden van de D66-fractie hebben een aantal vragen. Deze leden vragen
of er meer zicht is op het tijdspad, inclusief het moment dat het
STAP-budget in werking kan treden en wanneer de Tweede Kamer een
meer uitgewerkte versie van het voorstel voor de subsidieregeling kan
verwachten. Ook vragen deze leden hoe de regering de bekendheid met
de nieuwe regeling en communicatie hierover wil bevorderen, onder
andere om ervoor te zorgen dat de doelgroep ook echt van de nieuwe
regeling gebruik gaat maken.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering waarop zij
baseert dat de vervangende subsidieregeling wél de mensen met een
kwetsbare positie op de arbeidsmarkt gaat bereiken.
De leden van de SP-fractie lezen in de memorie van toelichting dat uit de
in 2016 uitgevoerde evaluatie blijkt dat slechts een klein aantal mensen
gebruik maakt van deze regeling en dat de gebruikers relatief hoogopgeleid zijn. Deze leden vragen de regering naar de oorzaak van het
dominante gebruik door hoogopgeleiden en of deze dominantie wordt
uitgedrukt in aantallen gebruikers of in de hoogte van de genoten aftrek
en of in dit laatste geval correlatie bestaat met de groeiende inkomensverschillen tussen hoger- en lager opgeleiden. Indien het antwoord hierop
«ja» luidt, vragen deze leden of de invoering van de subsidieregeling
STAP-budget hierin verandering brengt.
De leden van de SP-fractie constateren met instemming dat overgangsrecht is gecreëerd voor studenten die thans onder de prestatiebeurs vallen
en wiens beurs wordt omgezet in een lening, waardoor rechtsongelijkheid
wordt vermeden. Deze leden benadrukken echter de situatie waarin
studenten zitten die onder het leenstelsel vallen en wiens beurs geen
fiscale aftrekbaarheid kent. De leden van de SP-fractie vragen de regering
of de middelen die nu op de begroting van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OCW) structureel worden opgenomen als
vervanging van de fiscale aftrek nog steeds gebruikt kunnen worden door
studenten.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering of de voorgestelde afschaffing wel voldoende samenhangt met de aangekondigde
subsidieregeling ter vervanging van deze aftrekpost. Is er een conceptsubsidieregeling voor de Kamer beschikbaar, om te kunnen beoordelen of
nu besluiten tot afschaffing van de aftrek scholingsuitgaven verstandig is?
Is het niet beter gelijktijdig te besluiten over afschaffing van de fiscale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 306, nr. 5

4

aftrekpost en instelling van de subsidieregeling? Graag ontvangen deze
leden een nadere toelichting.
2. Budgettaire aspecten
De leden van de VVD-fractie vragen waar de stijging van 3% op is
gebaseerd. Structureel heeft het Ministerie van OCW een bedrag van 218
miljoen euro tot zijn beschikking. Dit bedrag wordt in 2022 overschreden
met de gehanteerde 3% jaarlijkse stijging. Hoe wordt deze overschrijding
opgevangen? Wordt het wetsvoorstel tussentijds nog geëvalueerd? Zo
nee, waarom niet?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering hoe hoog de geraamde
kosten zijn van het overgangsrecht voor studenten van wie de prestatiebeurs niet wordt omgezet in een gift per jaar. Op welke wijze zijn deze
kosten gedekt? De kosten van de fiscale aftrek van scholingsuitgaven,
exclusief het overgangsrecht, zijn geraamd op 213 miljoen euro in 2020 en
op 217 miljoen euro in 2021. Kan de regering deze raming nader
motiveren? Hoe hoog is de raming structureel? Waarom is er 217 miljoen
euro nodig in 2021 als in dat jaar vermoedelijk het STAP-budget in
werking treedt? Waarom liggen de ramingen enkele miljoenen hoger dan
de daadwerkelijke kosten in 2017, terwijl bij de ramingen al rekening is
gehouden met een verlaging van de tarieven en de tariefmaatregel
grondslagverminderende posten? Hoe hoog waren de ramingen, dan wel
– indien bekend – de werkelijke kosten, van de fiscale aftrekpost in 2018 en
2019?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering op welke wijze in de
raming is verwerkt dat de afschaffing van de fiscale aftrekpost doorwerkt
naar de toeslagen. Hoe groot is dit effect? Dezelfde vraag hebben deze
leden bij de door de Belastingdienst geconstateerde mogelijkheid dat
belastingplichtigen scholingsuitgaven zullen verschuiven naar de
resultaats- of winstsfeer.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering of het klopt dat
er bij de huidige fiscale regeling geen maximumbedrag is en bij de
toekomstige subsidie wel. Wat gebeurt er als meer mensen gebruik willen
maken van de subsidie dan nu wordt geraamd (218 miljoen euro)? Wordt
de subsidie in dat geval (tijdelijk) stopgezet of wordt het bedrag
opgehoogd?
3. EU-aspecten
–
4. Gevolgen voor burgers en bedrijfsleven
De leden van de CDA-fractie lezen dat de afschaffing van de fiscale aftrek
voor scholingsuitgaven volgens de regering een administratieve
lastenverlichting oplevert van 0,75 miljoen euro voor burgers. Deze leden
vragen de regering hoeveel administratieve lastenverzwaring daartegenover staat wanneer diezelfde burger in plaats van het opvoeren van
een aftrekpost straks een STAP-budget wil aanvragen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering om nader te
onderbouwen hoeveel mensen geraakt gaan worden door de keuze om
geen overgangsrecht toe te passen voor scholingsuitgaven die gedaan
worden in belastingjaren na afschaffing van de fiscale aftrek van
scholingsuitgaven (ondanks het feit dat voor deze uitgaven wellicht eerder
verplichtingen zijn aangegaan). Hoeveel geld zou het kosten als voor deze
groep wél overgangsrecht gehanteerd zou worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 306, nr. 5

5

5. Uitvoeringskosten Belastingdienst
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan toelichten waarom
het bedrag dat de Belastingdienst bespaart op de uitvoeringskosten de
komende jaren alleen maar toeneemt.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de afschaffing van de fiscale aftrek
scholingsuitgaven een vereenvoudiging is voor de Belastingdienst. Maar
in de uitvoeringstoets wijst de Belastingdienst er terecht op dat deze
wetswijziging kan leiden tot extra (jaarlijkse) terugbetalingen van
toeslagen. Heeft de regering erover nagedacht om deze gevolgen te
beperken via communicatie? Is het mogelijk om de belastingplichtigen die
in 2020 scholingskosten in aftrek brengen persoonlijk te waarschuwen dat
zij in 2021 mogelijk te veel toeslagen ontvangen?
De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering in hoeverre de
bespaarde uitvoeringskosten nu gaan neerslaan elders op de begroting.
Het kost toch ook geld om een nieuwe subsidie in te voeren? Wie gaat er
in de toekomst betalen voor de bespaarde 610.000 euro aan handhaving/
toezicht? Of wordt er in de toekomst minder gecontroleerd waar het geld
naartoe gaat?
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel.
–
BIJLAGE: Uitvoeringstoets Wet afschaffing fiscale aftrek
scholingsuitgaven
De leden van de fractie van GroenLinks lezen in de uitvoeringstoets dat
burgers met een toeslag mogelijk geraakt gaan worden door deze
systeemwijziging. Klopt het dat burgers met een toeslag in de toekomst
minder toeslag ontvangen omdat zij de scholingsuitgaven niet meer
kunnen aftrekken van hun toetsingsinkomen en daardoor een hoger
toetsingsinkomen hebben? Kan de regering dit nader kwantificeren? In
hoeverre heeft de toekomstige subsidie (die de fiscale regeling vervangt)
gevolgen voor toeslagen?
De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering in hoeverre de
huidige systeemwijziging (van fiscaal naar subsidie) daadwerkelijk de
lagere inkomens helpt als zij dit gaan merken in de hoeveelheid toeslag
die ze ontvangen.
OVERIG
Leerrekening
De leden van de CDA-fractie merken op dat scholing niet alleen door de
overheid gesubsidieerd wordt, maar dat ook van de werkgever verwacht
mag worden dat hij bijdraagt aan de scholing en bijscholing van
medewerkers. In dit kader willen de sociale partners inzetten op individuele leerrekeningen. Het uitgangspunt bij deze leerrekeningen is dat de
regie ligt bij de werknemer, die moet bepalen welke scholing de beste
investering is voor zijn loopbaan. Hierbij lopen zij echter tegen de grenzen
op van het loonbegrip, want een werkgever die een bedrag stort op een
leerrekening blijft fiscaal aansprakelijk voor een juiste besteding en loopt
dus risico’s op naheffingen, zelfs voor werknemers die al lange tijd niet
meer bij de werkgever in dienst zijn. Is de regering bereid na te denken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 306, nr. 5

6

over een fiscale oplossing, zodat de leerrekening zonder risico’s kan
worden meegenomen naar de nieuwe werkgever of bij de werknemer kan
blijven in tijden van werkeloosheid?
Commentaren
De leden van de VVD-fractie vragen de regering te reageren op de vragen
van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB), voor zover
partijen deze vragen zelf niet gesteld hebben.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering tevens in te gaan op het
commentaar van het Register Belastingadviseurs en de Nederlandse Orde
van Belastingadviseurs met betrekking tot onderhavig wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 306, nr. 5

7