Titel: Projectverslag Gegaste Containers 2008
Subtitel:
Foto cover: Omslag wordt een compilatie van deze 4 foto’s

MG_4683

PT3C0359

MG_4490

MG_4516

Inhoudsopgave

Voorwoord

1

1

3

Projectopzet en uitvoering

1.1

Aanleiding

3

1.2

Doelstellingen

3

1.3

Uitvoering

3

1.4

Communicatie

5

2

Projectresultaten

6

2.1
Totaaloverzicht
2.1.1
Aantal zaken met overtreding naar sector
2.1.2
Aantal zaken met hantering van handhavingsinstrument na het eerste
inspectiebezoek
2.1.3
Aantal zaken met hantering van handhavingsinstrument na het hercontrolebezoek

6
6

2.2

Signalen en ontwikkelingen

7

2.3

Resultaten monitor

8

7
7

Conclusies en aanbevelingen

10

Conclusies

10

Aanbevelingen voor de bedrijven en brancheorganisaties

11

2.4

12

3

Inzet van de arbeidsinspectie de komende jaren

Bijlage 1: overzicht aantal zaken met overtreding

13

Voorwoord
Er worden via de (zee)havens Rotterdam en Amsterdam jaarlijks enige miljoenen importcontainers
ingevoerd. De producten zijn bestemd voor afnemers in Nederland of gaan door naar het buitenland.
In veel kleinere aantallen vindt ook import plaats via Europese landen over de weg, andere havens of
de binnenvaart.
Vooral de containers uit niet-Europese landen kunnen gevaarlijke stoffen bevatten bedoeld om
goederen te vrijwaren van aantasting door ongedierte of schimmels en om import van schadelijke
organismen binnen Europa tegen te gaan. De stoffen (biociden) die hiervoor gebruikt worden zijn giftig
en schadelijk voor de gezondheid van de mens. Inmiddels worden ook andere stoffen dan biociden
aangetroffen. Het gaat dan bijvoorbeeld om stoffen die bij de fabricage zijn gebruikt en weer uit de
producten vrijkomen.
Het potentiële risico van blootstelling aan deze stoffen, al dan niet bewust toegevoegd aan de
containers, is bij opening en betreding van containers aanwezig. Om die reden moeten bedrijven de
risico’s op systematische wijze voorkomen en beheersen. Het treffen van adequate maatregelen en
het naleven van de juiste procedures voor het openen en betreden van containers voorkomt
blootstelling aan te hoge concentraties gevaarlijke stoffen.
Hoewel van de afgelopen 2 jaar slechts 4 meldingsplichtige ongevallen met werknemers bij de AI
bekend zijn, laten deze ongevallen wel zien dat de gezondheidseffecten door hoge blootstelling aan
gevaarlijke stoffen in containers ernstig kunnen zijn.
De Arbeidsinspectie heeft in 2008 opnieuw inspecties uitgevoerd bij 405 bedrijven die containers uit
het buitenland ontvangen. Uit een steekproef bij de geïnspecteerde bedrijven bleken deze in de
inspectie periode ruim 75.000 containers te hebben ontvangen. Gerichte inspecties waren mogelijk
door zorgvuldige selectie, waarbij ook gebruik is gemaakt van door VROM Inspectie, Inspectie
Verkeer en Waterstaat en de douane aangeleverde informatie.
Uit de inspectieresultaten kan geconcludeerd worden dat het voorkomen en beheersen van het risico
om te worden blootgesteld aan gevaarlijke stoffen nog lang geen gemeengoed is. Weliswaar is de
naleving van de Arbowet licht verbeterd ten opzichte van voorgaande inspecties in 2005, maar de
mate waarin geeft reden tot zorg. Bedrijven geven tijdens de inspecties aan de praktische vertaling
van de Arboregelgeving naar hun situatie lastig te vinden.
Bedrijven zullen actiever moeten worden in het maken van goede afspraken met hun leveranciers in
het buitenland over het al dan niet gassen van de containers. Dat voorkomt dat hier in Nederland
risico’s ontstaan. Er zijn al voorbeelden van bedrijven, die met hun buitenlandse leveranciers goede
afspraken hebben gemaakt. Daardoor kunnen zij volstaan met steekproefsgewijs onderzoek naar de
aanwezigheid van gevaarlijke stoffen in deze containers, en zullen de containers sneller gelost kunnen
worden. Deze bedrijven kunnen een voorbeeldrol vervullen voor andere bedrijven.
Ik roep de brancheorganisaties in de logistiek op, hier ook een actieve rol in te spelen naar hun
achterban. Zij kunnen ook een belangrijke rol vervullen door de bedrijven bij te staan in het vertalen
van de Arboregels naar de concrete situatie van het bedrijf.
De Arbeidsinspectie zal in 2009 haar inspecties bij bedrijven die importcontainers ontvangen en
betreden onverminderd doorzetten.
De Algemeen Directeur van de Arbeidsinspectie,

Mr. J.A. van den Bos

1

Samenvatting
De Arbeidsinspectie (AI) houdt toezicht op de risico’s die samenhangen met het openen en betreden
van ruimtes (o.a. containers), waarin zich vermoedelijk gevaarlijke stoffen bevinden. Artikel 3.5g van
het Arbobesluit verlangt van werkgevers dat zij, alvorens een dergelijke ruimte wordt betreden, de
ruimte moeten onderzoeken op de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen en vervolgens maatregelen te
treffen om aangetroffen concentraties van gassen boven de grenswaarde te verlagen tot onder dat
niveau.
1

In 2008 zijn in de haven van Rotterdam ruim 2,8 miljoen beladen importcontainers ingevoerd . Een
deel van deze containers worden in Nederland voor verdere bewerking of distributie geopend. Een
2
ander deel blijft ongeopend en is bestemd voor het buitenland .
Het openen en betreden van containers kan door de aanwezigheid van hoge concentraties gevaarlijke
gassen risico’s met zich meebrengen. Deze gassen kunnen bewust aan de container zijn toegevoegd
in het land van verzending om aanwezige insecten te bestrijden, of ontstaan door uitdamping van
stoffen die zijn gebruikt bij de fabricage van de producten in de lading zelf. De gezondheidseffecten
van blootstelling aan hoge concentraties gevaarlijke stoffen kunnen zeer ernstig zijn. Enkele
ongevallen met werknemers hebben dat laten zien.
In dit inspectieproject zijn opnieuw warehouses, distributiecentra van grootwinkelbedrijven, alsmede
de groothandels en importeurs die direct containers vanuit de havens krijgen aangeleverd
geïnspecteerd. Daarnaast werden bedrijven in het goederenvervoer en met laad-, los- en
overslagactiviteiten geïnspecteerd. De selectie van deze bedrijven kwam tot stand op basis van het
bestand aan bedrijven dat enerzijds al eerder door de Arbeidsinspectie in voorgaande
inspectieprojecten werd bezocht en destijds de Arbowet niet naleefden, anderzijds werden niet-eerder
geïnspecteerde bedrijven in deze sectoren geselecteerd. Tenslotte gaven ook meldingen van gegaste
containers in de havens van de andere toezichthouders (VROM-Inspectie, IVW en douane) aanleiding
tot een inspectie bij de ontvangende bedrijven.
Er werden bij de eerste inspectieronde 405 bedrijven bezocht. Van de geïnspecteerde bedrijven
leefden 62 bedrijven de Arbowet goed na, bij 343 bedrijven (85%) werd een handhavingstraject
ingezet. Bij de controlebezoeken bleek 95% van de bedrijven aan de eisen te voldoen en de
voorschriften goed na te leven. Tegen de overige 5% bedrijven, die ook bij het tweede
(controle)bezoek de onderzoeksverplichting en/of de beheersmaatregelen niet getroffen hadden, is
proces verbaal opgemaakt. Deze zijn thans aan het OM voorgelegd.
Het blijkt dat veel bedrijven pas aan de slag zijn gegaan met de problematiek na uitgebreide aandacht
van de media. Veel bedrijven vinden de praktische vertaling van de Arboregelgeving naar hun
specifieke situatie lastig. Zij schakelen daarom voor het onderzoek naar gevaarlijke stoffen in de
containers externe gasmeetdeskundigen in.
De Arbeidsinspectie beveelt bedrijven aan afspraken te maken over het onder gas zetten van
containers met de handelspartners aan het begin van de logistieke keten. Hierdoor zouden risico’s
voor werknemers in Nederland bij opening en betreding van containers voorkomen kunnen worden.
De Arbeidsinspecties roept brancheorganisaties in de logistieke keten op om voorbeeldprotocollen op
te stellen, waarin heldere onderzoeks- en meetregimes opgenomen zijn, die bedrijven kunnen
gebruiken in hun specifieke situatie.

1

Bron, www.portofrotterdam.com
Het havenbedrijf van Rotterdam heeft geen specificatie over de verdeling van containers geopend in Nederland
of het buitenland.
2

2

1

Projectopzet en uitvoering

1.1
Aanleiding
In 2005 heeft de AI als vervolg op eerdere projecten het inspectieproject “Gegaste containers 2005 –
A709” uitgevoerd.
De resultaten van het inspectieproject in 2005 lieten zien dat de naleving na het eerste
inspectiebezoek zeer laag was (3%). Dit gaf aanleiding om in 2007 extra in te zetten op extra
voorlichting: de bewustwording van bedrijven dat importcontainers risico’s met zich meebrengen voor
werknemers die de containers openen en betreden, en verduidelijking van de Arboregelgeving en
inspectiewijze van de Arbeidsinspectie. Dat heeft geleid tot het uitbrengen van de brochure
‘Behandeling van containers’, publicaties in vakbladen in de logistieke sector en deelname van de
Arbeidsinspectie aan congressen en symposia van brancheorganisaties in de logistieke sector.
Vervolgens is besloten dat dit opgevolgd zou moeten worden met nieuwe inspecties in 2008, om de
naleving substantieel te verbeteren.

1.2
Doelstellingen
Met het uitvoeren van inspecties bij bedrijven die containers ontvangen wordt beoogd de naleving op
de Arbowet te verhogen en de risico’s van blootstelling aan gevaarlijke stoffen in importcontainers te
voorkomen en te beheersen. In de inspecties wordt daartoe gekeken naar de aanwezigheid van op de
situatie toegesneden protocollen of procedures om de risico’s van de containers op een goede manier
te beoordelen. Daarnaast wordt tijdens de inspectie beoordeeld of concrete beheersmaatregelen zijn
getroffen om op een veilige wijze een gegaste container te betreden.
Deze maatregelen kunnen bestaan uit het ventileren van de container, plaatsen van
waarschuwingsborden, het beoordelen van de concentraties door een deskundige, de aanwezigheid
van meetrapporten met een veilig voor betreden verklaring en het zonodig uitvoeren van
herhalingsmetingen tijdens het lossen.
Het inspectieproject beoogde zowel op branche- als bedrijfsniveau de kennis en deskundigheid te
verhogen op het gebied van de risicobeoordeling en risicobeheersing aan gevaarlijke stoffen bij de
behandeling van gegaste containers.
1.3
Uitvoering
De inspectiebezoeken zijn het gehele jaar 2008 uitgevoerd. Een deel van de hercontrolebezoeken bij
de bedrijven waar overtredingen werden aangetroffen, heeft plaatsgehad tot en met maart 2009. Bij
overtredingen moesten werkgevers direct maatregelen treffen om blootstelling aan gevaarlijke stoffen
te voorkomen. Als de situatie ernstig gevaar opleverde konden de werkzaamheden worden stilgelegd.
Voor het ontwikkelen en implementeren van protocollen en procedures kregen bedrijven drie
maanden de tijd. Hercontrole vond plaats na de gestelde termijn.

1.3.1

Eerste inspectiebezoeken

Bij de eerste ronde van inspectiebezoeken in dit inspectieproject aan bedrijven is gekeken naar de
systematische aanpak die het bezochte bedrijf toepaste om blootstelling aan gevaarlijke stoffen bij het
openen en betreden van containers te beoordelen en te voorkomen.
Van toepassing is het artikel 3.5g van het Arbeidsomstandighedenbesluit, waarvan de leden 1 en 2
onder het strafrecht vallen. Uit artikel 3.5g van het Arbobesluit volgt dat een werknemer zich niet in
een ruimte mag begeven waarvan vermoed kan worden dat deze gevaarlijke stoffen bevat. Eerst moet
uit een adequaat onderzoek blijken of dat gevaar aanwezig is. Het onderzoek moet uitgevoerd worden
conform beleidsregel 3.5g-1. Als uit het onderzoek blijkt dat er gevaar voor vergiftiging, bedwelming,
verstikking of brand aanwezig is dienen doeltreffende maatregelen getroffen te worden, zodat
werknemers die plaats of ruimte zonder gevaar kunnen betreden. Het onderzoek moet uitgevoerd
worden door ter zake deskundige personen, die zowel op de hoogte zijn van de gevaren als van de
van toepassing zijnde meetmethoden

3

Uit de risicoanalyse van de gezamenlijke toezichthouders (VROM Inspectie, Inspectie Verkeer en
Waterstaat, Voedsel en Waren Autoriteit, Arbeidsinspectie en Douane) die zomer 2008 werd
opgesteld, is gebleken dat gemiddeld 1 op de 5 containers gevaarlijke gassen bevatte. Tevens is
daarbij gebleken dat er onvoldoende onderscheidende kenmerken zijn om relatie te leggen tussen
soort goederen, land van herkomst en gebruikte fumiganten (begassingsstoffen). Wel is vastgesteld
dat het grootste deel van de ruim twee miljoen containers met meetbare concentraties gas of damp in
de containerlucht die in 2008 ingevoerd werden, uit Azië kwamen. Echter de analyse laat ook zien dat
er geen sterke relatie gevonden is tussen het soort goederen en de concentratie gassingsmiddelen.
Van elke container moet dus worden vermoed dat er mogelijk sprake is van gevaar voor verstikking,
bedwelming, vergiftiging of brand. Dat maakt een selectieve benadering van bedrijven die containers
ontvangen en openen moeilijk. In dit inspectieproject werd ondermeer gebruik gemaakt van informatie
die door andere toezichthouders zoals Douane en VROM-Inspectie werd aangeleverd.

FOTO – 0054 – bijschrift: Meting concentratie methylbromide in de verpakking.

FOTO – 0128 – bijschrift: Meting bij onderzoek naar productgassen in de verpakking.

4

Op basis van het verplichte onderzoek van een container kan het bedrijf de stromen containers wel
indelen in risicocategorieën, al naargelang de vervoerde producten en de herkomst van deze
containers.
- De container is zeker gegast, het soort gas is bekend: het risico is aanwezig;
- Het is onbekend of de container is gegast of waarmee, of stoffen vrij kunnen komen
uit de vervoerde producten of dat door processen in de container stoffen vrij kunnen
komen of zuurstof uit de lucht in de container wordt onttrokken: het risico is onzeker;
- De container is zeker niet gegast: het risico is niet aanwezig.
Een container kan alleen veilig worden geopend of betreden direct nadat de container “gasvrij” is
verklaard. Er kan echter beter worden gesproken van een “verklaring voor veilig betreden”. Indien
langere tijd verloopt tussen de gasvrijverklaring en het betreden van de container kan opnieuw gas
zijn vrij gekomen uit of tussen de lading, waardoor wederom gevaar voor vergiftiging, bedwelming,
verstikking of brandgevaar aanwezig kan zijn.
Een container mag dus alleen worden betreden als dat direct voorafgaand uit metingen is gebleken
dat dit veilig kan.
Door middel van vraaggesprekken met werknemers werd getoetst of deze op de hoogte waren van de
risico’s en de te treffen maatregelen om veilig te kunnen werken.

1.3.2 Hercontrolebezoeken
Bij de hercontroles bij de bedrijven, die tijdens het eerste inspectiebezoek de verplichtingen niet of
onvoldoende naleefden, is beoordeeld of het bedrijf de risico’s in kaart had gebracht en er adequate
maatregelen getroffen waren om blootstelling te voorkomen. Indien dat niet het geval was werd
onmiddellijk proces-verbaal opgemaakt. Voor het vaststellen van de overtreding(en) zijn de protocollen
en procedures opgevraagd en de getroffen maatregelen gecontroleerd. Van de uitgevoerde metingen
moesten rapporten getoond kunnen worden. Daarnaast werd op de werkvloer gecontroleerd of de
werknemers bij het openen en betreden van containers volgens deze procedures werkten en of de
maatregelen die het bedrijf voorschreef ook werden toegepast.
1.4
Communicatie
De brochure ‘Behandeling van containers’ die in 2007 is ontwikkeld en breed in de logistieke keten is
verspreid, ging vergezeld van een aankondiging van het inspectieproject in 2008. Om het bereik
verder te vergroten is ook de digitale versie aan de diverse brancheorganisaties toegezonden. Door
deze organisaties is via de eigen informatiekanalen aandacht besteed aan deze problematiek en op
de eigen website werd verwezen naar de brochure. Om het onderwerp op nog directere wijze bij
branches en bedrijven op de agenda te krijgen zijn door de Arbeidsinspectie bijdrages geleverd aan
congressen, gesprekken gevoerd met sociale partners en afspraken gemaakt om de bewustwording
voor de risico’s bij het openen en betreden van containers bij bedrijven te verbeteren.
Met brancheorganisaties en de vakbond FNV bondgenoten zijn contacten gelegd om te komen tot
verbetering van de bewustwording bij alle betrokkenen. Hier is positief op gereageerd en heeft
geresulteerd in de ontwikkeling en beschikbaarstelling van cursussen door de verschillende partijen.
Tevens werden door deze partijen seminars opgezet, publiciteit in de landelijke pers en vakbladen
gezocht, een deskundigenplatform opgericht en werd de ontwikkeling van een Arbocatalogus voor de
sector vervoer in gang gezet.

5

.

2

Projectresultaten

2.1

Totaaloverzicht
Totaal aantal bedrijven: 405

62; 15%
Naleving
Handhaving

343; 85%

In 2008 zijn bij de eerste inspectiebezoeken 405 bedrijven geïnspecteerd. Bij 62 (15%) van de
geïnspecteerde bedrijven werd de Arbeidsomstandighedenwet op het gebied van risico’s bij het
betreden van ruimtes waarin zich mogelijk gevaarlijke stoffen bevinden goed nageleefd. 343 (85%)
van de bedrijven bleken niet of onvoldoende aan de wet te voldoen. Er was geen of onvoldoende
onderzoek gedaan naar de risico’s bij het openen en betreden van containers met gevaarlijke stoffen.
Als gevolg daarvan ontbraken protocollen, procedures en maatregelen of waren deze niet afdoende
om de risico’s te beheersen. Uit de steekproef van 192 bedrijven blijkt dat in de inspectieperiode ruim
75.0000 containers zijn ontvangen. 37 van deze bedrijven gaven aan in de inspectieperiode geen
containers te hebben ontvangen.
Het hoge percentrage handhaving (85%) wordt veroorzaakt doordat bedrijven de risico’s van gegaste
containers op zich wel kennen maar niet goed weten hoe de Arboregelgeving te vertalen naar hun
specifieke bedrijfssituatie. Verder was de kans op het aantreffen van containers groot door de
adressenselectie van de bedrijven waarvan vrijwel zeker is dat deze containers ontvangen. Tot slot is
een toename geconstateerd van het aantal containers met gebruik van andere gevaarlijke
(uitdampende) stoffen in producten dan de toegevoegde biociden.
2.1.1

Aantal zaken met overtreding naar sector
Aantal Zaken

Aantal Zaken Met Overtreding

HH-percentage

Handel

182

155

85%

Vervoer

126

113

90%

Industrie

72

53

74%

Dienstverlening

21

19

90%

Landbouw

3

2

67%

Bouwnijverheid

1

1

100%

405

343

85%

Alle BIK

Om te komen tot een effectieve en efficiënte aanpak van te inspecteren bedrijven is gekozen voor
selectie van bedrijven die onder de volgende criteria vielen:
Bedrijven die bij andere toezichthouders (douane, VROM-Inspectie) bekend stonden als
ontvangers van importcontainers;
Bedrijven die in voorgaande AI-inspectieprojecten naar gegaste containers tot de overtreders
behoorden.
Nieuwe bedrijven, die niet eerder waren geïnspecteerd.

6

2.1.2

Aantal zaken met hantering van handhavingsinstrument na het eerste inspectiebezoek

Aantal zaken met hantering van instrument
1e fase
Waarschuwing Arbo

Landbouw Industrie
2

Bouwnijverheid Handel Vervoer Dienstverlening Alle
BIK
52
1
152
113
18
338

Procesverbaal

1

Stillegging
Totaal

1
2

53

1

3
1

156

4
113

18

Bij de inzet van handhaving is tijdens het eerste inspectiebezoek gebruik gemaakt van verschillende
instrumenten. Als direct gevaar niet aantoonbaar was, werd een waarschuwing gegeven met een
termijnstelling van drie maanden om adequate protocollen op te stellen en het risico te beoordelen
door het doen van onderzoek. Als tijdens de inspectie of uit het onderzoek bleek dat er mogelijk
sprake was van gevaar voor verstikking, bedwelming of vergiftiging dan wel brand moesten direct
maatregelen getroffen worden om blootstelling te voorkomen. Eerder mochten werknemers de
e
containers niet openen of betreden. Eenmaal is in de 1 fase direct een proces-verbaal aangezegd
omdat er sprake was van recidive. Het betreffende bedrijf had in 2005 al een proces verbaal gekregen
voor dezelfde overtreding.
De stilleggingen bestonden uit het verbod om containers te openen en te betreden en de verplichting
om eerst metingen uit te voeren. Basis voor deze ingreep was het sterke vermoeden van inspecteurs
van de VROM Inspectie en de Douane dat de betreffende containers gelost zouden worden terwijl
zich hierin mogelijk hoge concentraties Methylbromide of Fosfine zouden bevinden.

2.1.3 Aantal zaken met hantering van handhavingsinstrument na het hercontrolebezoek
Bij de hercontrolebezoeken werden 15 processen-verbaal aangezegd. Bedrijven hadden dan niet
binnen de gestelde termijn voldaan aan de gestelde eisen in de waarschuwingen na het eerste
inspectiebezoek. Er bleken nog steeds containers geopend en betreden te worden zonder dat
voldoende adequate maatregelen getroffen waren om blootstelling aan gevaarlijke gassen te
voorkomen.
2.2
Signalen en ontwikkelingen
Na afsluiting van de eerste inspectiebezoeken in 2008 is gebleken dat er een lichte verbetering was
van het aantal bedrijven dat de regels voor het veilig openen en betreden van importcontainers
naleefden: van 3% in 2005 naar 15% in 2008.
Tijdens de hercontrolebezoeken is bij 15 bedrijven die nog steeds onvoldoende naleefden procesverbaal opgemaakt. Ten opzichte van voorgaande jaren is dat een verhoging.
Een verklaring hiervoor is dat in het project van 2008 de aanpak (deels) gewijzigd is ten opzichte van
voorgaande projecten waardoor in de hercontroles, ook zonder dat er sprake was van een
heterdaadsituatie, een proces-verbaal kon worden gemaakt. Proces-verbaal werd nu ook opgemaakt
omdat procedures en/of meetrapporten ontbraken. Dat was eveneens het geval als geen of
ruimschoots onvoldoende concrete maatregelen werden getroffen en de werknemers niet of slecht op
de hoogte waren van de risico’s bij het openen en betreden van importcontainers.

7

343

FOTO – 5918 - bijschrift: De hier boven afgebeelde container was na meting tussen de rubbers van
de deuren door als “veilig te betreden” verklaard. Op deze foto werd als extra controle voor alle
zekerheid nog in de lading zelf gemeten.

FOTO 5920 - bijschrift: Voor de indicatieve controle meting op de aanwezigheid van gevaarlijke
stoffen in de container kan gebruik worden gemaakt van drager buisjes.
2.3
Resultaten monitor
Tijdens de inspectiebezoeken zijn door de inspecteurs vragen aan de werkgevers gesteld om meer
zicht te krijgen op de kennis en bewustwording van en de omgang met risico’s van containers en de
omvang van de problematiek.
Dat heeft geleid tot de volgende resultaten en inzichten:
De meeste bedrijven zeggen in eerste instantie niet door hun brancheorganisatie op de hoogte te zijn
gesteld over de door de Arbeidsinspectie ontwikkelde brochure. Wel is men naar aanleiding van
controle door de overheid of aandacht in de media met het onderwerp aan de slag gegaan. Het
toezenden van de brochure aan de vooraf bij de Arbeidsinspectie bekende en voor dit project

8

geselecteerde,mogelijk te inspecteren bedrijven, niet tot de gewenste preventieve aandacht/beleid op
bedrijfsniveau heeft geleid.
De meerderheid van de bedrijven (per sector tussen de 89% en 96%) beschikt wel over een risicoinventarisatie en -evaluatie (RI&E), maar de risico’s van het openen en betreden van importcontainers
zijn hier nauwelijks in opgenomen. Bij de eerste inspecties is tevens gebleken dat een zeer beperkt
aantal bedrijven (16%) een systematische aanpak van de eigen containerstromen hebben gemaakt, of
een meetprotocol te hebben opgesteld.
Door het ontbreken van een inventarisatie van de specifieke risico’s ontbreekt voor de evaluatie het
inzicht in de problematiek en de systematische aanpak die nodig is om het risico te beheersen.
Door de in de steekproef bevraagde bedrijven werd gezegd dat bij het verplichte onderzoek 10.270
containers als onderdeel van een containerstroom van ruim 75000 containers waren bemeten. Slechts
4% van de onderzochte containers bevatte gevaarlijke stoffen boven de grenswaarde. Op basis van
het onderzoek hebben bedrijven ook een categorisering van de containerstroom gemaakt. Van de in
de steekproef bevraagde bedrijven bleek 77% die stroom als “zeker niet gegast” ingedeeld te hebben.
Deze bedrijven hebben op basis van zelf gestelde criteria (een deel van) hun containerstroom
bemeten. Deze meetresultaten laten zien dat slechts een zeer beperkt deel daarvan boven de
grenswaardes uitkomt. Uit beoordeling van de meetrapporten blijkt het vaak om kleine
overschrijdingen te gaan. Dat neemt niet weg dat er sprake is van het risico van blootstelling en
daarmee van gezondheidsschade voor degene die blootgesteld wordt. Het percentage containers
met waardes boven de grenswaarde ligt in dezelfde orde van grootte (5 tot 16%) als uit eerdere
3
onderzoeken is gebleken.
e

Het overgrote deel van de bedrijven heeft naar aanleiding van het 1 inspectiebezoek een procedure
op schrift laten stellen, onderzoek laten doen naar de risico’s bij het openen en betreden van de
ontvangen containers en metingen (laten) verricht(en) door gasmeetdeskundigen of daarvoor
opgeleide medewerkers. Toch blijken veel bedrijven de praktische vertaling van de Arboregelgeving
naar hun specifieke situatie lastig te vinden.
Voor de praktische vertaling van de Arboregelgeving schakelen bedrijven voor het onderzoek naar
gevaarlijke stoffen in de containers externe gasmeetdeskundigen in. Dit geldt vooral voor bedrijven
die kleinere aantallen containers ontvangen. De bedrijven met grote containerstromen hebben vaak
eigen deskundigheid in huis en beschikken vaker over effectieve mogelijkheden om ketenafspraken
te maken en daarmee bronbeleid toe te passen. Bij bedrijven die veel minder containers ontvangen
zijn deze mogelijkheden waarschijnlijk beperkter.

3

Rapportages van Arbeidsinspectie 2005, RIVM 2006 en Interdepartementale risicoanalyse “container met
gevaarlijke gassen”.

9

Conclusies en aanbevelingen
Conclusies
De resultaten van het voorgaande project in 2005 lieten zien dat het spontane nalevingpercentage bij
de eerste inspectiebezoeken bijzonder laag was (3%). In 2008 blijkt de spontane naleving bij de
e
eerste inspectiebezoeken (1 fase) opnieuw laag (15%), ook al betekent dit een lichte verbetering.
Uit het nalevingpercentage volgt een hoog percentage handhaving (85%) bij de eerste
inspectiebezoeken. Dit hangt samen met een aantal aspecten.
1. Een substantiële verhoging van het totale aantal en niet eerder geïnspecteerde bedrijven.
2. Het ontbreken van voldoende doorvertaling van de Arboregels in de bedrijfsvoering bij
bedrijven, ondanks dat bedrijven zich bewust zijn van de problematiek van gegaste containers
door media-aandacht en het voorlichtingstraject van de Arbeidsinspectie.
3. Het gebruik van gevaarlijke stoffen in producten die worden geproduceerd in landen met
opkomende economieën, zoals China, leidt tot het aantreffen van andere gevaarlijke stoffen
dan de biociden die bewust worden toegevoegd aan de container voor verscheping.
4. Het inzicht dat is opgedaan dat containers die aanvankelijk gasvrij zijn verklaard opnieuw
onder gas kunnen komen te staan door uitdamping van gevaarlijke stoffen uit of tussen de
lading heeft geleid tot verscherping van de handhaving door de Arbeidsinspectie. Bedrijven
worden gehouden aan het uitgangspunt dat een container direct nadat deze gasvrij verklaard
is betreden moet worden. Een container moest dus “veilig voor betreden” zijn. Een container
die in de haven, in het buitenland of daags ervoor is ontgast, is niet langer ‘veilig voor
betreden’.

Ad 1. Door deze verhoging werden ook meer bedrijven van verschillende grootte bezocht. Vooral
kleinere bedrijven hebben over het algemeen minder faciliteiten om tot een structurele en
systematische aanpak via protocollen en procedures te komen. Deze bedrijven moeten naast het
treffen van concrete maatregelen ook voorzien in een systematische aanpak via protocollen en
procedures.
Ad. 2. Branches en bedrijven zijn ruim van te voren op de hoogte gesteld van de risico’s en de
aanpak door de Arbeidsinspectie. De aanname was dat een verhoogd risicobewustzijn bij bedrijven
voor de problematiek zou leiden tot een betere naleving bij de eerste inspectiebezoeken. Dit bleek
nauwelijks het geval. Blijkbaar hebben bedrijven moeite om in hun bedrijfssituatie een systematische
aanpak door te voeren.
Ad 3. In het (relatief recente) verleden werd vooral aandacht besteed aan biociden die toegepast
werden in ladingen die vatbaar zijn voor aantasting. Door gebruik van gevaarlijke stoffen in producten
uit landen met een opkomende economie worden nu ook andere gevaarlijke stoffen aangetroffen in
ladingen waar dat niet voor de hand ligt. Dit vereist een uitgebreidere meting.
Ad 4. Onderzoek zoals bedoeld in artikel 3.5g van het Arbobesluit moet aantonen dat er geen risico
is voor blootstelling aan gevaarlijke stoffen in een ruimte. Als de container niet direct daarna gelost
wordt, maar voor verder transport gesloten wordt, bestaat het risico dat er in de container opnieuw een
grenswaarde overstijgende atmosfeer ontstaat. Deze werkwijze kan een gevoel van schijnveiligheid
oproepen, overtuigd als bedrijven en werknemers kunnen zijn van de “garantie” van een
gasvrijverklaring.

10

Percentage

Handel
105,0%

Vervoer

100,0%

totaal bedr.

95,0%
90,0%
85,0%
80,0%
75,0%
2005

2008
jaren

Verloop HH-percentage sectoren Handel (detail- en groothandel) en Vervoer t.o.v. totaal aantal
bedrijven:
A709 - 2005
Aantal zaken
Handel

A709 - 2005

A870 - 2008

Aantal zaken met
overtreding
25

Aantal zaken
23

A870 - 2008
Aantal zaken met
overtreding

182

155

Vervoer

27

27

126

113

Totaal
bedr.

64

62

405

343

Bedrijven moesten binnen een korte termijn tot aanpassing aan de wettelijke verplichtingen komen. Bij
hercontrole op het ingezette handhavingstraject waren de meeste bedrijven goed aan de slag gegaan.
Bij de hercontrolebezoeken in 2008 en begin 2009 werd geconstateerd dat meer dan 95% van de
bedrijven voldeed aan de gestelde eisen om blootstelling van werknemers te voorkomen. Daar waar
dat niet het geval was is een vervolgtraject ingezet. In totaal zijn 15 processen-verbaal opgemaakt.
Het ontbreken van een goed inzicht in de mogelijkerwijs aan te treffen stoffen en een daar op
afgestemd meetregime, kan leiden tot een onjuiste risicobeoordeling of verkeerde interpretatie van
gegevens verkregen door (eigen) metingen. Metingen moeten worden verricht door een deskundige
persoon, op basis van een doelgerichte meetstrategie. Metingen moeten ook door een deskundige
geëvalueerd worden. In veel gevallen gebeurt dat niet. De inzet van een deskundige om de risico’s en
de juiste aanpak inzichtelijk te maken, de juiste procedures voor het veilig werken met containers op te
stellen en te implementeren is van groot belang. Bedrijven blijken veel moeite te hebben om een
meetregime te ontwerpen dat aansluit bij hun specifieke bedrijfssituatie.
De doelvoorschriften zoals vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet geven geen duidelijkheid
over het meetregime en het gewenste niveau waaraan door de deskundige persoon voldaan moet
worden. Dit leidt bij werkgevers- en werknemersorganisaties en betrokken bedrijven tot onzekerheid
waaraan een meetregime en een gasmeetdeskundige moet voldoen.

Aanbevelingen voor de bedrijven en brancheorganisaties
1.

2.

Uit de inspecties is gebleken dat vooral de grotere bedrijven door het maken van
contractueel vastgelegde afspraken met leveranciers en beladers komen tot bronaanpak.
Enkele brancheorganisaties sluiten hierbij aan door de leden te adviseren te komen tot
contractuele afspraken met de ketenpartners. Dit verdient brede navolging.
Werkgeversorganisaties zouden in breder verband met handelspartners in het buitenland
afspraken kunnen maken over de wijze waarop de risico’s aan het begin van de keten
beter kunnen worden beheerst. Zij kunnen ook hun achterban stimuleren tot het maken
van contractuele afspraken met hun leveranciers.
Ingezet moet worden op verhoging van kennis en deskundigheid bij alle partijen die
betrokken zijn bij de behandeling van gegaste containers. Bepaal hoe die kennis en

11

3.

4.

2.4

deskundigheid eruit moet zien. Bepaal de criteria waaraan een gasmeetdeskundige moet
voldoen.
Stel breed beschikbare en praktische protocollen op, waarin op basis van de
overeengekomen criteria onderzoeks- en meetregimes opgenomen zijn. Hierdoor wordt
maatwerk per bedrijf mogelijk.
Voorzie in een ondersteuning van bedrijven waarop zij kunnen terugvallen bij het invoeren
van een systematische aanpak en het ontwerpen en doorvoeren van een meetregime dat
past bij hun bedrijfsvoering.

Inzet van de arbeidsinspectie de komende jaren

De conclusies laten zien dat weinig bedrijven de Arbeidsomstandighedenwet spontaan naleven.
De Arbeidsinspectie onderzoekt de mogelijkheden van een effectievere handhaving via de hantering
van bestuurlijke boete op deze onderwerpen, om achterblijvende bedrijven in de toekomst sneller te
kunnen sanctioneren.
De resultaten van het project in 2008 geven aanleiding om ook in 2009 door te gaan met het
inspecteren van bedrijven die importcontainers ontvangen. De handhaving zal bij recidiverende
bedrijven verscherpt ingezet worden. Bedrijven waarbij het opnieuw ontbreekt aan doelmatige
maatregelen om blootstelling van werknemers aan gevaarlijke stoffen te voorkomen zullen
onmiddellijk beboet worden. Na melding aan de Arbeidsinspectie van containers met gevaarlijke
stoffen door de andere toezichthouders zullen de ontvangende bedrijven geïnformeerd en
geïnspecteerd worden.
In het najaar van 2009 zal de Arbeidsinspectie een bijeenkomst organiseren om de Arbeidsinspecties
uit de andere EU-lidstaten te informeren over de problematiek van gegaste containers en de wijze van
inspectie en handhaving in Nederland. Daarmee wordt beoogd dat ook in de andere EU-lidstaten het
risicobewustzijn wordt vergroot en de wijze van aanpak wordt geharmoniseerd, om een gelijk
speelveld in de EU-lidstaten te bevorderen.

12

3

Bijlage 1: overzicht aantal zaken met overtreding
Aantal Zaken Aantal Zaken Met Overtreding

Handel

51

Groot- en tussenhandel

140

120

52

DH/rep. v. consumentenart

29

22

50

Autos/motoren/benz.stat.

11

11

55

Logies/maaltijden

Handel
Vervoer

2
155

63

Diensten voor het vervoer

83

74

60

Vervoer over land

42

38

61

Vervoer over water

1

1

126

113

Vervoer
Industrie

2
182

17

Vervaardiging van textiel

12

11

29

Prod. machines en app.

8

7

15

Voedingsmidd. en dranken

8

6

24

Prod. chemische producten

10

5

25

Prod. v. rubber/kunststof

6

4

26

Bouwmat. en glas

4

4

36

Prod. meubels/ov. goed.

4

3

21

Papierindustrie

3

2

28

Metaalproductenindustrie

2

2

31

Ov. elektr. mach./benodh.

2

2

33

Med. app./optische instr.

4

2

35

Prod. transportmidd.

4

2

19

Prod. leer en lederwaren

1

1

22

Uitgeverij, drukkerij

1

1

32

Telecommunicatie-app.

1

1

27

Basismetaalindustrie

1

0

30

Kantoormach. en computers

Industrie

1

0

72

53

Dienstverlening 65

Financiële instellingen

9

8

74

Ov. zakelijke diensten

8

7

70

Makelaardij

3

3

75

Algemeen overheidsbestuur

1

1

20

18

Dienstverlening
Landbouw

01

Landbouw en jacht

Landbouw
Bouwnijverheid 45

Bouwnijverheid

Bouwnijverheid
Alle BIK

3

2

3

2

1

1

1

1

405

343

Colofon
Projectnummer: A870
Projectleider Arbeidsinspectie
Dhr. D. Smink
06-27015162

Landelijke projectsecretaris
Dhr. W.J. Legel
010 – 4798376
06 – 51447068
Correspondentie adres:
Oudenoord 6
Postbus 820
3500 AV Utrecht