Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

30 573

Migratiebeleid

Nr. 181

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2020
Met deze brief informeer ik u, in navolging van een aantal toezeggingen,
over enkele onderwerpen op het terrein van het migratiebeleid.
Motie Van Ojik en Becker over een effectievere uitvoeringspraktijk rond de
bestrijding van mensensmokkel1
In het kader van de uitvoering van de motie worden onder andere in
samenspraak met het openbaar ministerie en de uitvoeringsorganisaties
(de Koninklijke Marechaussee en de politie) de juridische mogelijkheden
met betrekking tot de rechtsmachtstoedeling voor mensensmokkel nader
bezien.
Het doel hiervan is dat de Nederlandse opsporingsinstanties – waar
mogelijk in samenwerking met andere landen – effectiever de criminele
organisaties kunnen onderzoeken en vervolgen die vanuit andere landen
inbreuk maken op de Nederlandse soevereiniteit. De gesprekken hierover
met de nationale partners en ook met de internationale partners zijn nog
gaande. Over de uitvoering van de motie van de leden Van Ojik en Becker
wordt u na het zomerreces geïnformeerd.
Toepassing beleid Iraanse afvalligen
Op verzoek van uw Kamer heb ik bij de IND navraag gedaan naar de
toepassing van het beleid ten aanzien van afvalligen uit Iran. Hieronder zal
ik uiteenzetten hoe het beleid door de IND wordt toegepast. Hiermee doe
ik mijn toezegging van het notaoverleg van 3 juni jongstleden gestand
(Kamerstuk 19 637, nr. 2634).
Het juist kwalificeren van risicogroepen in een bepaald land heeft, naast
gevolgen voor het asielbeleid ten aanzien van het betreffende land, ook
invloed op het landenbeleid in het algemeen. Het is daarom belangrijk dat
1

kst-30573-181
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 35 300 VI, nr. 48.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 573, nr. 181

1

de risicogroepen in het landenbeleid zo zuiver mogelijk worden gekwalificeerd. In het huidige landenbeleid voor Iran worden «afvalligen van het
islamitisch geloof die hun afvalligheid actief uitdragen» als risicogroep
aangemerkt.
De reden daarvoor is dat de enkele afvalligheid van een persoon niet
zozeer tot problemen in Iran leidt. Op het moment dat afvalligen openlijk
voor hun afvalligheid uitkomen, de islam of de opperste leider beledigen
en/of anderen aansporen om het islamitisch geloof vaarwel te zeggen,
kunnen zij echter in de negatieve belangstelling van de autoriteiten komen
te staan. Dit kan leiden tot arrestatie en strafrechtelijke vervolging. Om
deze reden is de groep op deze manier in het beleid opgenomen. Het feit
dat afvalligen in het algemeen niet als risicogroep zijn opgenomen in het
beleid betekent echter niet dat zij onvoldoende bescherming genieten
binnen het Nederlandse asielbeleid.
Vooropgesteld dient te worden dat het landenbeleid een aanvulling is op
het algemene beleid inzake vluchtelingschap en subsidiaire bescherming.
Uit het algemene beleid volgt, op basis van de Kwalificatierichtlijn, dat
onder andere theïstische, niet-theïstische en atheïstische geloofsovertuigingen en het zich onthouden van formele erediensten in de particuliere
of openbare sfeer gelden als het hebben van een geloofsovertuiging.
Afvalligheid is op zichzelf geen geloofsovertuiging, maar kan zich
manifesteren in de vorm van een bekering tot een ander theïstisch of
niet-theïstisch geloof, of het atheïsme. Als gevolg hiervan wordt niet
verlangd van een vreemdeling dat deze zijn afvalligheid en daarmee
gepaarde bekering verborgen zal houden in het land van herkomst,
ongeacht of de vreemdeling voorafgaand aan zijn vertrek uit het land van
herkomst zijn afvalligheid wel verborgen heeft gehouden.
Indien een vreemdeling niet behoort tot voornoemde risicogroep kan in
sommige gevallen, op basis van de individuele omstandigheden, toch
geconcludeerd worden dat er sprake is van vervolging. Dit zal dus slechts
in individuele gevallen zo zijn gelet op het feit dat, zoals eerder genoemd,
de enkele afvalligheid van een vreemdeling niet zozeer tot problemen leidt
in Iran. In de meeste gevallen van afvalligheid waar de afvalligheid niet
actief is uitgedragen wordt er, in lijn met jurisprudentie van het Europese
Hof van Justitie, bekeken wat de gevolgen zijn voor de vreemdeling bij
terugkeer naar Iran en of deze gevolgen voldoende zwaarwegend zijn om
te spreken van vervolging. Deze beoordeling vindt plaats op basis van de
geloofwaardig geachte verklaringen omtrent de afvalligheid van de
vreemdeling in kwestie en hetgeen bekend is over de situatie van
afvalligen in Iran. Hierbij wordt niet verlangd van een vreemdeling dat
deze zijn afvalligheid verborgen zal houden in Iran.
Voortgang verblijfsaanvragen van Britse burgers in Nederland na de
Brexit
Per 1 februari 2020 heeft het VK zich teruggetrokken uit de EU en is het
terugtrekkingsakkoord tussen de EU en het VK in werking getreden.
Volgens dit akkoord verblijven Britse burgers gedurende de overgangsperiode tot en met 31 december 2020 nog rechtmatig in Nederland. Daarna
moeten zij in bezit zijn van een verblijfsdocument. Op grond van het
terugtrekkingsakkoord dienen burgers uiterlijk tot zes maanden na afloop
van deze overgangsperiode in staat te worden gesteld om hun verblijf te
regelen.
Begin februari is de IND begonnen met het in behandeling nemen van
aanvragen om verblijfsdocumenten op grond van het terugtrekkingsakkoord van de naar schatting 45.000 Britse burgers en hun derde lands

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 573, nr. 181

2

familieleden die in Nederland woonachtig zijn. Door hier direct mee te
beginnen, wilde het kabinet Britse burgers in Nederland zo snel mogelijk
duidelijkheid geven over hun verblijfsstatus in Nederland na de Brexit.
Bij deze brief stuur ik uw Kamer de eerste cijfers rondom de aanvragen
van Britse burgers om een verblijfsdocument op grond van het terugtrekkingsakkoord2. Ik geef graag enige context bij deze cijfers. Het gaat om de
cijfers vanaf het begin van de overgangsperiode tot en met eind juni. In
deze periode zijn 22.010 Britse burgers schriftelijk uitgenodigd om binnen
een termijn van 4 weken een aanvraag om een verblijfsvergunning in te
dienen. De verwachting is dat ruim voor het einde van dit jaar alle Britse
burgers die geregistreerd staan in de BRP een uitnodiging hebben
ontvangen. Britse burgers die het langst in NL verblijven, hebben als
eerste een uitnodiging ontvangen.
15.278 Britse burgers hebben inmiddels een aanvraag ingediend. Op
10.072 aanvragen is inmiddels beslist. Vrijwel alle aanvragen zijn tot nu
toe ingewilligd, slechts 8 aanvragen zijn afgewezen.
Het aantal ingediende aanvragen t.o.v. het aantal uitnodigingen valt
vooralsnog relatief laag uit. De IND onderzoekt momenteel hoe dat kan
worden verklaard. De eerste indruk is dat er geen eenduidige reden is
waarom Britse burgers nog geen aanvraag hebben gedaan, terwijl ze
hiervoor wel al uitgenodigd waren. Britse burgers die na het versturen
van de eerdergenoemde uitnodiging geen aanvraag hebben gedaan,
ontvangen eerst een rappelbrief. De groep die vervolgens ook na
ontvangst van deze rappelbrief geen aanvraag doet, wordt aan het eind
van 2020 een tweede rappelbrief toegestuurd, waarin de mogelijke
consequenties worden geschetst als een aanvraag uitblijft. Daarbij geldt
wel dat Britse burgers op grond van het terugtrekkingsakkoord in ieder
geval tot en met 30 juni 2021 een aanvraag voor een verblijfsdocument
kunnen indienen.
Ook het aantal beslissingen t.o.v. het aantal uitnodigingen ligt nog achter
op planning. Dit is enerzijds omdat de inwerkperiode van nieuwe
medewerkers als gevolg van de beperkingen van de COVID
19-maatregelen langer heeft geduurd dan gepland en anderzijds omdat de
aanvragen van Britse burgers die al lang in Nederland woonachtig zijn
complexer waren dan verwacht. Het was in veel gevallen voor hen lastig
aan bewijsstukken te komen, omdat deze al vele jaren oud waren.
Inmiddels ligt het aantal beslissingen per week veel hoger dan in de
eerste weken van het uitvoeringsproject. Ook zijn en worden extra
medewerkers aangetrokken om de besliscapaciteit te vergroten. Door
deze maatregelen te nemen, werkt de IND proactief en zo flexibel mogelijk
toe naar het verder verhogen van het aantal beslissingen.
COVID-19 heeft ook op de IND-uitvoering impact gehad. Ik heb uw Kamer
eerder geïnformeerd dat de capaciteit op de IND-loketten over de hele
breedte geruime tijd sterk verlaagd is geweest. Ook nu is de capaciteit nog
niet op volle sterkte. Dit heeft onder meer geleid tot een achterstand bij de
verplicht af te nemen biometrische gegevens van Britse burgers en het
uiteindelijk afgeven van de verblijfsdocumenten. Het gaat hierbij om
Britse burgers die wel al een positief besluit hebben ontvangen van de
IND op hun aanvraag en hier ook een schriftelijke bevestiging van hebben
ontvangen.
Het afnemen van biometrie aan de loketten is inmiddels weer hervat.
Britse burgers die al een positieve beslissing hebben ontvangen, worden
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 573, nr. 181

3

telefonisch benaderd voor het maken van een afspraak voor de afname
van biometrische gegevens. De IND is bezig een extra locatie te regelen
om zodoende meer capaciteit in te kunnen zetten om biometrie te kunnen
afnemen, specifiek ten behoeve van deze groep Britse burgers. Dit lijkt op
korte termijn realiseerbaar. Hiermee wordt geborgd dat tijdig alle
biometrie beschikbaar is ten behoeve van een tijdige afgifte van de
verblijfsdocumenten.
De beperkte capaciteit op de loketten heeft ook geleid tot minder
mogelijkheden voor het uitreiken van de verblijfsdocumenten. Omdat de
capaciteit van de loketten in zijn algemeenheid onder druk staat door de
COVID-19 situatie, heb ik besloten om de verblijfsdocumenten van Britse
burgers per koerier (Interdepartementale Post en Koeriersdienst, IPKD) uit
te gaan reiken. De IPKD heeft aangegeven voldoende capaciteit te hebben
om alle 45.000 voorziene verblijfsdocumenten voor Britse burgers tijdig te
kunnen uitreiken.
Door alle boven beschreven maatregelen blijft de planning om voor het
einde van 2020 het overgrote deel van alle Britse burgers in Nederland
van een verblijfsvergunning te voorzien. Uiteraard geldt dit alleen voor
Britse burgers die tijdig een aanvraag indienen.
Van de EU-lidstaten die ervoor hebben gekozen Britse burgers een nieuw
verblijfsdocument te laten aanvragen onder het terugtrekkingsakkoord, is
op het moment van dit schrijven Nederland als een van de weinige
EU-lidstaten al zover dat verblijfsaanvragen in behandeling genomen
worden. De meeste EU-lidstaten hebben aangegeven eind 2020 of begin
2021 te beginnen met het in behandeling nemen van verblijfsaanvragen
van in hun land verblijvende Britse burgers.
Pilot Nigeriaanse asielzoekers
Lid Becker heeft in het Algemeen Overleg van 13 februari jl. (Kamerstuk
19 637, nr. 2600) gewezen op het grote aantal asielzoekers in 2019 uit
Nigeria dat geen recht heeft op asiel en gevraagd wat daaraan kan
worden gedaan. Bij brief van 10 maart jl. heb ik de Kamer gemeld dat ik
de op dit punt geuite zorg over de instroom van Nigeriaanse asielzoekers
deel en dat ik daarom een pilot in voorbereiding heb om te bezien of deze
zaken versneld kunnen worden afgedaan. De feitelijke uitvoering van de
pilot heeft echter nog niet kunnen plaatsvinden als gevolg van het
opschorten en/of aanpassen van de werkprocessen binnen de asiel- en
terugkeerprocedures als gevolg van de coronacrisis. In de aankomende
periode zal, afhankelijk van de instroom en de wijze waarop de asiel- en
terugkeer processen worden hervat, worden bezien wanneer de pilot
daadwerkelijk kan worden uitgevoerd.
Noorwegen – Verhalen terugkeerkosten
In mijn brief aan uw Kamer van 20 november 20193 heb ik aangegeven
dat Noorwegen een wettelijke regeling kent waarbij de terugkeerkosten op
een vreemdeling verhaald kunnen worden en waarbij een inreisverbod
opgelegd wordt als de vreemdeling deze kosten niet terugbetaalt. De
Noren hebben meegegeven dat, hoewel dit inderdaad een wettelijke
mogelijkheid is, zij daar tot nog toe geen gebruik van hebben gemaakt,
omdat de administratieve lasten en juridische mogelijkheden om bezwaar
te maken tegen het in rekening brengen van de kosten niet opwegen
tegen de voordelen. Daar komt bij dat, net als in Nederland, de meeste
vreemdelingen die het land moeten verlaten onvermogend zijn.
3

Kamerstuk 19 637, nr. 2540.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 573, nr. 181

4

Ik zie op dit moment geen voordelen om een dergelijke regeling in de
Vreemdelingenwet op te nemen.
Procesevaluatie pilot Tynaarlo
In Tynaarlo wordt een pilot uitgevoerd met een zogenaamde tussenvoorziening, waar vergunninghouders en kansrijke asielzoekers worden
opgevangen en begeleid die in de desbetreffende regio worden
gehuisvest. Deze pilot is geëvalueerd door het WODC; het eindrapport is
als bijlage bij deze brief toegevoegd4. Uit de evaluatie komen verschillende lessen naar voren. Zo blijken met name de aangeboden activiteiten
en persoonlijke begeleiding bij te dragen aan inburgering.
Er zijn echter ook belangrijke aandachtspunten, zoals de samenwerking
met gemeenten en COA, de afstand tot de gemeenten van uiteindelijke
huisvesting, en de informatie-uitwisseling tussen de betrokken partijen.
Deze aandachtspunten zullen worden meegenomen in de ontwikkeling
van regionale opvanglocaties.
Nieuwe opvangmodaliteit 13- en 14-jarigen
Volgens het opvangmodel voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (hierna: amv’s) dat in 2016 in werking is getreden, worden amv’s
jonger dan 15 jaar in beginsel opgevangen in opvanggezinnen onder
verantwoordelijkheid van Stichting Nidos. Voor 13- en 14-jarige amv’s die,
om wat voor reden dan ook, niet in een opvanggezin geplaatst kunnen
worden en die (nog) niet in het bezit zijn van een verblijfsvergunning geldt
dat zij door het COA worden opgevangen. Om deze groep de begeleiding
te kunnen bieden, die passend is bij de leeftijd, is er tot nu toe door het
COA voor gekozen om deze groep zoveel mogelijk op één locatie op te
vangen, de procesopvanglocatie in Oisterwijk.
Opvang op deze locatie is, vanwege de kwetsbaarheid en mate van
beïnvloedbaarheid van deze jonge amv’s, niet ideaal gebleken. Gelet
hierop, heb ik het COA opdracht gegeven om voor deze groep jonge
amv’s een aparte kleinschalige woonvoorziening te realiseren buiten het
terrein van een azc. In deze kleinschalige woonvoorziening zal, net als in
de procesopvanglocatie, 24-uurs begeleiding aanwezig zijn. Bij het
eventueel verkrijgen van een verblijfsvergunning zullen de amv’s,
conform het amv-opvangmodel, worden overgeplaatst naar Nidosopvang. Het COA gaat in de komende periode op zoek naar een geschikte
locatie en lokaal bestuurlijk draagvlak.
Samenwerking ketenpartners rondom kwetsbare amv’s
Tijdens het AO van 12 maart jl. (Kamerstuk 19 637, nr. 2603) zegde ik uw
Kamer toe om navraag bij het COA te doen omtrent de samenwerking
tussen betrokken organisaties rondom kwetsbare amv’s en amv’s met
indicaties slachtofferschap mensenhandel. In aanvulling op hetgeen ik
reeds tijdens het AO heb medegedeeld, laat ik hierbij weten dat tussen de
amv-medewerkers van het COA en de jeugdbeschermers van Nidos in het
algemeen goed contact bestaat ten aanzien van elke amv. Voor elke amv
wordt voorts een begeleidingsplan en, indien daar aanleiding voor is, een
veiligheidsplan opgesteld. Bij zorgelijke signalen, waaronder signalen
omtrent mensenhandel, wordt altijd contact opgenomen met de jeugdbeschermer door de amv-medewerker.

4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 573, nr. 181

5

Daarnaast kunnen de signalen besproken worden in een multidisciplinair
overleg (hierna: MDO). Aan een MDO nemen het COA, GZA, GGD en JGZ
deel. Het MDO heeft als doel de zorg- en dienstverlening die door diverse
partijen aan asielzoekers wordt geleverd op elkaar af te stemmen. Ook kan
ervoor gekozen worden een individueel casusoverleg te organiseren met
andere relevante partijen, bijvoorbeeld de wijkagent of de school van de
amv. De jeugdbeschermer van Nidos is zowel bij het MDO als bij
individuele casusoverleggen altijd aangesloten. In het geval er signalen
zijn van (mogelijke risico’s van) mensenhandel wordt contact opgenomen
met de politie en, indien nodig, wordt de amv in kwestie doorgeplaatst
naar de beschermde opvang. Alle betrokken partijen kunnen dergelijke
signalen melden bij de politie.
Begin dit jaar hebben COA, Nidos, AVIM/politie nieuwe werkafspraken
gemaakt rondom vermissingen. Bij een vermissing wordt de jeugdbeschermer van Nidos direct ingelicht door de amv-medewerker, en worden
AVIM en wijkagent meegenomen in de mailing. De politie is momenteel
bezig met het aanpassen van het politieportal, zodat de meldingen van
vermissing van een amv onverwijld bij de juiste instantie terecht komen.
Rapportagesystematiek verhuisbewegingen kinderen
Ten slotte laat ik u weten dat er binnen mijn ministerie en door het COA
wordt gewerkt aan het herijken van de wijze van rapporteren over het
aantal verhuisbewegingen van kinderen, de zogeheten rapportagesystematiek. Op dit moment worden in de Rapportage Vreemdelingenketen
verhuisbewegingen van minderjarige kinderen die onderdeel van een
gezin zijn, weergegeven. Zoals ik tijdens het AO van 13 februari jl. liet
weten, ben ik het met u eens dat de huidige rapportagesystematiek
verbeterd kan worden. Gelet hierop, heb ik een ambtelijke werkgroep
opdracht gegeven een herijking uit te voeren die, naar nu blijkt, complex
van aard is.
Doel van de herijking is om te komen tot meer en betere inzage in het
aantal fysieke verhuisbewegingen en verplaatsingen van kinderen. Het
aanpassen van de rapportagesystematiek betekent niet alleen dat de wijze
van rapporteren in categorieën verandert, maar ook de wijze van tellen.
Dit is een forse aanpassing die zorgvuldig uitgevoerd moet worden.
Vooruitlopend op de eerste cijfermatige rapportage wil ik uw Kamer op dit
moment al meenemen in de belangrijkste aanpassingen ten opzichte van
de huidige rapportagesystematiek:
– Waar nu uitsluitend het aantal verhuizingen in het kalenderjaar wordt
geteld, zal worden bijgehouden hoe vaak kinderen verhuizen gedurende hun gehele verblijf bij het COA;
– Gegevens worden niet meer enkel gegenereerd op basis van administratieve verhuizingen, maar ook fysieke verhuizingen waarbij sprake is
van een adreswijziging worden inzichtelijk;
– In het vervolg zal ook worden gerapporteerd over het aantal verhuizingen als gevolg van procesbewegingen, dus bewegingen die gerelateerd zijn aan de inrichting van het asielproces;
– Naast het weergeven van verhuizingen van minderjarige kinderen die
onderdeel van een gezin zijn, zullen volgens vergelijkbare systematiek
voortaan ook de verhuizingen van amv’s worden meegenomen.
De eerste cijfermatige rapportage volgens de nieuwe rapportagesystematiek zal zijn beslag vinden in de eerstvolgende Rapportage Vreemdelingenketen die na het zomerreces zal verschijnen.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 573, nr. 181

6